1875.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68

Τῆς 20 Δεκεμβρίου 1875.

(Σάββατον).

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰσήγαγε τὰ ἑξῆς νομοσχέδια, 1) περὶ ἀντικαταστάσεως πρώτης τάξεως Γραμματέως διὰ τμηματάρχου πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως ἐν τῷ προσωπικῷ τοῦ ὑπουργείου, 2) περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων παρὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Πρεσβειῶν, 3) περὶ αὐξήσεως τῆς μηνιαίας μισθοδοσίας τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου Γραμματέως τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας καὶ διορισμοῦ ἐν αὐτῇ ἐμμίσθου ἰατροῦ, καὶ 4) περὶ συστάσεως προξενείου ἐν Σκόδρᾳ τῆς Ἀλβανίας καὶ προβιβασμοῦ τοῦ ἐν Ῥαγούζῃ τῆς Δαλματίας ὑποπροξενείου εἰς προξενεῖον.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ......

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης εἰσήγαγε νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν καὶ τοῦ βοηθητικοῦ αὐτῶν προσωπικοῦ. Ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῆς εἰσπράξεως τῆς ἐτησίας δόσεως τῶν ἐλαιοδέδρων. Ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν τὴν Δευτέραν νὰ μὴν ἔχωμεν συνεδρίασιν, διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ συνέλθωμεν αὔριον τὴν 9 τῆς πρωΐας. Παραδέχεται ἡ Βουλή; οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Κατριβάνος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ πλησιάζουν νὰ λήξουν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ μίαν ὑπόθεσιν ἵνα τὰς ἀκούσῃ τὸ ὑπουργεῖον καὶ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἡ ὁποία εἶναι δικαιοτάτη κατὰ τὴν κρίσιν μου. Κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 πολλοὶ ἐφονεύθησαν μαχόμενοι ἐν ταῖς μάχαις, ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν ἐπέζησαν ἵνα διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματά των, ἀνεγνωρίσθησαν ὅμως· αὐτοὶ καὶ κατετάχθησαν εἰς μητρῷα τοῦ 1833. Κατὰ τὸ ἔτος 1858 ἐξεδόθη διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ψηφισμάτων τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως τοῦ 1843 δι’ οὗ διωρίζετο ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἐπισημοτέρων στρατηγῶν τῆς Ἑλλάδος Πλαπούτα, Μαμούρη, Μαυρομιχάλη, Σπυρομήλιου κτλ. οἵτινες ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸ μητρῷον ἐκεῖνο καὶ ὥρισαν τὰς τάξεις τὰς ὁποίας ὤφειλον νὰ κατέχωσιν· οὗτοι εἶναι 144 τὸν ἀριθμόν· μεταξὺ αὐτῶν εἶναι ὁ Ἰωάννης Νοταρᾶς, Βότσαρης, Παπατσόνης καὶ ἄλλοι. Ἐν τούτοις περὶ αὐτῶν δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια, εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ ληφθῇ περὶ αὐτῶν πρόνοιά τις ὅπως οἱ κληρονόμοι των ἴδωσιν ἂν ἔχωσι δικαίωμα νὰ λάβωσί τι, ἄλλως νὰ ἐγγραφῶσι τὰ ὀνόματά των εἰς μίαν στήλην διὰ νὰ φανῇ ὅτι δὲν ἔλαβον τίποτε ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν.

§5ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι καὶ τῶν ναυτικῶν.

§6ΦΙΛΗΜΩΝ. Πρὸ ἐτῶν ἀπεβίωσεν εἷς πατριώτης ὁμογενὴς, ὁ Τριανταφυλλίδης, καταλιπὼν περιουσίαν 500,000 δραχμάς. Εἰς τὴν διαθήκην του ὥρισεν, ἂν ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἡ Βουλὴ συγκατατίθενται, νὰ συστηθῶσιν ἐκ τῆς περιουσίας ταύτης γεωργικαὶ σχολαί. Ἡ περιουσία αὕτη εἶναι κατατεθειμένη εἰς τὴν Τράπεζαν· ἡ Σύγκλητος προκληθεῖσα ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς συστάσεως γεωργικῆς σχολῆς· νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τούτου.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ φέρωμεν νόμον.

§8ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑποβάλλω καί τινας τροπολογίας ἐπὶ τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμου.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπως, κύριοι, ἀρχικῶς συνετάχθη καὶ χωρὶς νὰ γείνῃ ἐκ μέρους ἡμῶν μελέτη ἐμβριθὴς ὑποβάλλομεν τὸν περὶ στρατολογίας νόμον ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ἐπιφέρωμεν καὶ ἡμεῖς ἐν καιρῷ τὰς παρατηρήσεις μας, διότι ἤδη δὲν εἴχομεν καιρὸν. Τὸν ὑποβάλλομεν δὲ ἀπὸ τοῦδε ἵνα δημοσιευθῇ καὶ δοθῇ καιρὸς πρὸς μελέτην, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὅλως διόλου διάφορον, στηριζόμενον ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας ἐδέχθησαν εἰς τὴν Γαλλίαν, γεννᾷ δὲ ὑποχρεώσεις καὶ πρέπει νὰ μελετηθῇ ἐπὶ πολύ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ εἰσαγγελεῖς διὰ τὴν κατηγορίαν τοῦ ὑπουργείου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναται νὰ γείνῃ αὔριον.

§13Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σήμερον πρέπει νὰ γείνῃ, διότι δὲν γνωρίζομεν αὔριον ἂν θὰ ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως.

§15ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὸ Σάββατον.

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὸ τέλος δύναται νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀπαρτία.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν.

§18Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· προτείνω νὰ γείνῃ τώρα.

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα, τώρα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν παρὰ τὴν τάξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρέπῃ νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν εἰσαγγελέων· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται μυστικὴ διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κατσικαπῆ καὶ Μυκονίου). Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 106, ἔλαβον ψήφους ὁ κ. Λομβάρδος 102, ὁ κ. Βουλπιώτης 101, ὁ κ. Βαλέττας 99, ὁ κ. Ι. Μαυρομιχάλης 96 καὶ κ. Φιλήμων 96, διάφοροι δὲ ἄλλοι ἀνὰ μίαν ἢ δύω ψήφους, ὥστε οἱ εἰσαγγελεῖς ἀποτελοῦνται ἀπὸ τοὺς κ.κ. Λομβάρδον, Βουλπιώτην, Βαλέτταν, Ι. Μαυρομιχάλην καὶ Φιλήμωνα. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ πρόεδρος κ. Θ. Ζαΐμης).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· πρῶτον ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τῆς 24 Ἰανουαρίου ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τῶν χρεῶν τοῦ δήμου Πατρέων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον). «Τὰ εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ἐκχωρηθέντα ὑπὸ τοῦ δήμου Πατρέων ἔσοδα πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων τοῦ συνομολογηθέντος μεταξὺ αὐτῶν δανείου διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 15879 τῆς 19 Ἰανουαρίου 1873 συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γερασίμου Ἀφεντάκη, ὡς καὶ τὰ ἐκχωρηθησόμενα ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ δήμου εἰς τὴν εἰρημένην Τράπεζαν ἔσοδα πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων τοῦ συνομολογηθησομένου νέου δανείου ἐκ δραχ. 500,000 δὲν ὑπάγονται ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει εἰς τὸν περιοσμὸν τοῦ πεμπτημορίου τοῦ ΡΠΘʹ. νόμου τῆς 24 Ἰανουαρίου 1852.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν. Τώρα ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ δήμου Πατρέων ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων.

§22Ν. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§24Ν. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθίστανται ἐπαρχίαι τινὲς φόρου ὑποτελεῖς εἰς τὸν δῆμον Πατρέων, διότι ὅλοι ὅσοι θὰ εἰσέλθουν ἐντὸς τοῦ δήμου Πατρέων φέροντες ὤνια ἢ ἄλλα ἐμπορεύματα, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ παρίστανται ἐνώπιον κλητήρων τινῶν, οἵτινες ὁπωσδήποτε δὲν θὰ ἦναι καλῆς διαγωγῆς ἄνθρωποι, οἵτινες θὰ φορολογοῦν τὰ προϊόντα καὶ τὰ ὤνιά των. Φαντασθῆτε, κύριοι, πόσον λυπηρὸν θὰ ἦναι αὐτὸ διὰ τὰς ἐπαρχίας τὰς ἄλλας νὰ δίδουν φόρον εἰς τὸν δῆμον Πατρέων καὶ νὰ καταβασανίζωνται οἱ εἰσερχόμενοι χωρικοὶ εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπεκταθῇ ὁ φόρος αὐτὸς ἐπὶ τῶν ἐν γένει ὠνίων, ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ μόνον ὡς πρὸς τὰ εἰσαγόμενα διὰ τῆς θαλάσσης, διότι ἄλλως διὰ τοῦ τῆς ξηρᾶς φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων κλπ. θέλουν ἐμποδισθῇ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσάγουν τὰ προϊόντα των εἰς τὰς Πάτρας καὶ θὰ ὑποστῇ σπουδαίαν βλάβην τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν. Δὲν εἶναι δὲ δίκαιον νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νόμος, ὅστις θὰ προξενήσῃ μεγάλην βλάβην εἰς τὰς ἐν γένει συναλλαγάς. Διὰ τοῦτο ἔκρινα καλὸν νὰ εἴπω δύω λέξεις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ νὰ καταστήσῃ ἄλλας ἐπαρχίας φόρου ὑποτελεῖς εἰς ἐπαρχίαν τινά.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς προτείνει τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον). «Ὁ φορολογικὸς ὅρος τοῦ κατὰ τοὺς Νόμους ΡΚΕʹ. καὶ ΙΗʹ. ἀπὸ 12 Ὀκτωβρίου 1869 καὶ 17 Μαΐου 1871 δασμοῦ τοῦ δήμου Πατρέων ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων δύναται ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν εἰς ἓν καὶ ἥμισυ τοῖς ἑκατόν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν.

§26ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ προεδρεῖον παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νομοσχέδια περὶ προσδιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διαθεσίμων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ.

§27ΤΙΝΕΣ. Τὴν σύμβασιν τοῦ Λαυρίου, κύριε πρόεδρε.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὴν σύμβασιν τοῦ Λαυρίου.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα θὰ τελειώσουν σήμερον. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ ἔτος 1876. (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν). Δεύτερον ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἐν καιρῷ εἰρήνης ἐν τῇ τρίτῃ αὐτοῦ συζητήσει. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§31ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§33ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 1. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τῶν διαθεσίμων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ εἰσιν ἐν καιρῷ εἰρήνης κατ’ ἀνώτερον ὅρον οἱ ἑξῆς· Ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ ναυτικοῦ.

Ἀριθμοὶ τῶν ἐπιτάκτων ἀξιωματικῶν.

§34Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει μία τροπολογία.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ.

§36ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει ἓν λάθος· ἄφησε μίαν θέσιν ἀρχιφροντιστοῦ καὶ ἔχει δύω φροντιστάς.

§37ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Πολὺ καλά, κύριε πρόεδρε, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ γείνῃ ἕνας ἀρχιφροντιστὴς καὶ ἕνας φροντιστής.

§38ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἤθελα παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ἐπραγματοποιήθη ἡ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς γενομένη ἐλάττωσις διὰ τοὺς παρανόμως προβιβασθέντας.

§39ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μάλιστα, ἐπραγματοποιήθη καὶ ἤδη ἤρθησαν αἱ ἀνωμαλίαι.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἀντὶ δύω ἀρχιφροντιστῶν καὶ γείνῃ «εἷς ἀνώτερος ἀρχιφροντιστὴς καὶ εἷς ἀρχιφροντιστής.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§41ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰς τὸ νομοσχέδιον ἔχει 25 λογιστάς, ἐνῷ 20 λογισταὶ ἀρκοῦν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἐνῷ ἀνθυποφροντισταὶ εἶναι 4 καὶ δὲν ἀρκοῦν· παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐὰν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν λογιστῶν καὶ αὐξήσῃ τῶν ἀνθυποφροντιστῶν.

§42ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τοῦτο συνέβη, διότι πολλοὶ ἀνθυποφροντισταὶ ἐπανῆλθον εἰς τὸν πρότερόν των βαθμὸν καὶ ἄλλοι ἀπελύθησαν ὅλως διόλου τῆς ὑπηρεσίας. Ὁμολογῶ ὅτι μεταξὺ τῶν 25 λογιστῶν εἶναι πολλοὶ ἀρχαῖοι καὶ δικαιοῦνται νὰ προβιβασθῶσιν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀνθυποφροντιστοῦ· ἑπομένως δὲν εἶναι καὶ μεγάλη ζημία διὰ τὸ δημόσιον, διότι οἱ λογισταὶ λαμβάνουν 140 δραχμάς, οἱ δὲ ἀνθυποφροντισταὶ 162, ὥστε 22 μαὶ εἶναι ἡ διαφορά. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιείκεια τῆς Βουλῆς θέλει ἐπιτρέψει τὴν τροποποίησιν αὐτήν.

§43ΤΙΝΕΣ. Παραδεκτόν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ λογισταὶ θὰ περιορισθῶσιν εἰς 20 καὶ οἱ ἀνθυποφροντισταὶ ἀπὸ 4 θὰ γίνουν 9. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§45ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καθόσον ἀφορᾷ τοῦ νὰ κλεισθῇ ἡ θύρα εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἐπιτάκτων εἶμαι σύμφωνος καὶ εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγον νομοσχέδιον νὰ περιορισθῇ τὸ Σῶμα τῶν ἐπιτάκτων εἰς τοὺς ὑπάρχοντας εἰς τὸ Σῶμα καὶ νὰ μὴ ὑφίσταται τὸ Σῶμα παρὰ ἐνόσῳ ζῶσι τὰ ἄτομα αὐτά· ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν αὐθαιρέτως δι’ ἀποφάσεως αὐτοσχεδίου νὰ εἴπωμεν ὅτι τοὺς περιορίζωμεν καὶ τὸ στάδιον τοῦ προβιβασμοῦ! Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ γείνῃ αὐτὸ τὸ ἄδικον, καὶ πιστεύω εἰς τὴν καλωσύνην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ καὶ τὸν παρακαλῶ πολύ.

§46ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κύριος Μπούμπουλης, πρόκειται νὰ γείνῃ ἄδικον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, τῶν ὁποίων κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν προβιβασμόν. Ὅταν ἔγεινεν ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, παρετήρησαν ὅτι εἶχον ἀδικήσει κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους τινὰς καὶ ἐζήτησαν νὰ διορθώσουν τὸ ἀδίκημα. Ἐπειδὴ ὅμως κατόπιν ἔγειναν καταχρήσεις, ἡ Συνέλευσις διὰ προτάσεως ἡμῶν διέλυσεν αὐτὸ τὸ Σῶμα. Ἐξ αὐτῶν πολλοὶ ὑπηρετοῦν εἰς τὰ λιμεναρχεῖα, δύναται λοιπὸν διὰ μιᾶς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου, ἰδοὺ (ἀναγινώσκει).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρ. 2 τροπολογεῖται. (Ἀναγινώσκει) «Τοῦ λοιποῦ δὲ βαθμολογία εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἐπιτάκτων δὲν ἐπιτρέπεται». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κύριος Ζωχιὸς ὑπέβαλε τροπολογίαν.

§48ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Τὴν ἀποσύρει, κύριε Πρόεδρε.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὴν ἀποσύρῃ ὁ ἴδιος, δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ ἄλλον.

§50ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν ἀποσύρω. (Ἀναγινώσκεται τὸ τρίτον ἄρθρον).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ τρίτον ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρ. 4· ἐπίσης ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν τρίτην αὐτοῦ συζήτησιν). Μεταβαίνομεν εἰς τὴν βαν συζήτησιν τῆς συμβάσεως περὶ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν.

§52Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὁ προϋπολογισμός! Τὴν Δευτέραν δὲν θὰ ἔχωμεν ἀπαρτίαν.

§53ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν δὲν θέλωμεν, δὲν θὰ ἔχωμεν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἑλληνικῶν προξενικῶν ἀρχῶν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐπιψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου ψηφοφορίας).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «(Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν».

§55Γ. ΘΩΜΑΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη συνεπείᾳ τῶν νόμων τοῦ 1871, διότι ὁ νόμος τοῦ 1871 ὁρίζει τοὺς ἀξιωματικοὺς ἑκατόν.

§56ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἔγεινεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 1871 μὲ τὴν διαφορὰν τῆς προσθήκης τῶν τριῶν λόχων, προσετέθη δὲ εἷς ἀνώτερος ἀξιωματικός.

§57Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποίους λόχους ἐννοεῖτε;

§58ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δύω λόχους τῶν Σκαπανέων καὶ ἕνα λόχον τοῦ Πυροβολικοῦ. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπιψηφίζονται δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἑπόμενα κεφάλαια καὶ ἄρθρα, ἔχοντα ὡς ἑξῆς· ΚΕΦΑΛ. 1. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν.

ΚΕΦΑΛ. 2. Σῶμα Μηχανικοῦ.

ΚΕΦΑΛ. 3. Πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον.

ΚΕΦΑΛ. 4. Ἱππικόν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προτείνει νὰ γείνῃ ἐλάττωσις εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Κεφαλ. 5 δραχ. 61,000 καὶ ἑπομένως τὸ ἄρθρον ἀντὶ νὰ ἔχῃ 880 χιλιάδας, ὑποβιβάζεται εἰς 819.

§60ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἠλαττώθη, διότι ἐπέρασεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν εἶναι πραγματικὴ ἐλάττωσις, μετετέθη.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ προτεινομένην ἐλάττωσιν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἑπόμενα Κεφάλαια καὶ ἄρθρα).

ΚΕΦΑΛ. 6. Ἄρθρον μόνον. Τάγμα Σκαπανέων 135,000 ΚΕΦΑΛ. 7. Κλάδοι ὑπηρεσίας.

§62ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελον κάμει μίαν παρατήρησιν. Ἀφῃρέθη μία ἐπιχορήγησις, ἡ ὁποία ἐδίδετο εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς Στρατιωτικῆς σχολῆς, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συστάσεως τῆς σχολῆς, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δηλ. τοῦ Καποδιστρίου, ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς, διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν νὰ ὑφίστανται δαπάνας ἐκτάκτους, ἰδίως μάλιστα σήμερον ὅτε ἡ σχολὴ εἶναι εἰς ἄλλο μέρος ὑφίστανται καὶ τὴν δαπάνην τῆς μεταβάσεως. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ συγκατανεύσῃ, ὥστε αὐτὴ ἡ ἐπιχορήγησις νὰ μὴ τοῖς ἀφαιρεθῇ.

§63ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Παραδέχομαι πληρέστατα τὴν πρότασιν. Μέχρι τοῦ 1874 ἐλάμβανεν ἕκαστος 50 καὶ 60 δραχ. πρὸς ἀγορὰν βιβλίων· εἶναι δίκαιον, ἀλλὰ δὲν ἔχω νόμον.

§64ΦΙΛΗΜΩΝ. Νὰ προστεθοῦν 6 χιλιάδες δραχμαὶ ὑπὸ τὸν τύπον χορηγήματα.

§65ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἄς ᾖναι ὡς χορήγημα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, τὸ δέχεσθε;

§67ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ἀντὶ νὰ ἐξοδεύσω 6 χιλιάδας δραχμάς, θὰ ἐξοδεύσω 30, διότι οἱ καθηγηταί μοῦ εἶπον ὅτι δὲν ἔχουν βιβλία. Λοιπὸν πρέπει νὰ σχηματίσωμεν βιβλιοθήκην εἰς τὴν σχολὴν καὶ νὰ ἔχωμεν ἐπιτηρητὴν τῆς βιβλιοθήκης.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸς ἀγορὰν βιβλίων λοιπόν.

§69ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, καὶ ἔξοδα μεταβάσεως.

§70ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλο προσθῆκαι, προσθῆκαι, ὁ προϋπολογισμὸς ἐμελετήθη· εἶναι κατάστασις αὐτή!

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τῶν 6 χιλ. δραχμῶν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη.

§72ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ τί θὰ γείνῃ, ὅταν δὲν θέλετε νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀλήθειαν! (Μετὰ ταῦτα ἀναγινώσκονται καὶ ἐπιψηφίζονται δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἀκόλουθα Κεφάλαια καὶ ἄρθρα. ΚΕΦΑΛ. 8. Στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις.

ΚΕΦΑΛ. 12. Διαθέσιμοι καί ἀργοί.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προτείνει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἄρθρον 2 «μισθὸς ἀργῶν ἀξιωματικῶν» 39 χιλιάδες.

§75ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἀφαιρέσατε ἀπὸ τὸ Κεφ. τῶν ἐν ἐνεργείᾳ, πῶς θὰ προσθέσητε τώρα εἰς τοὺς ἀργούς; Πέρυσιν ὁ προϋπολογισμὸς εἶχεν 860 χιλιάδας, ἐφέτος ἔχει 880· ἀφαιρέσατε 61 χιλιάδας, προσθέτετε τώρα 39 χιλιάδας.... Διὰ νὰ μὴ φέρωμεν τὴν εὐθύνην τῶν ψηφισμάτων, (θόρυβος) διότι δὲν βλέπομεν ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία διάθεσις αὐστηροῦ ἐλέγχου.

§76ΦΩΝΑΙ ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Ὄχι, ὄχι.

§77ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν μοῦ λέγετε ὅτι ἐπήρατε μονοπώλιον τὸν πατριωτισμόν....

§78ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐμισθοδότει ὅλους τοὺς ὡς προγυμναστὰς εἰς τὰ σχολεῖα ἀνθυπασπιστάς, σήμερον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐδέχθη ὅλους τοὺς ἀνθυπασπιστὰς αὐτούς, τοὺς ὁποίους ἐτοποθέτησα εἰς τὰ τάγματα, κατὰ συνέπειαν ὁ προϋπολογισμὸς βαρύνεται μὲ 39 χιλιάδας ἐπὶ πλέον διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Κεφαλ. 12, μισθὸς ἀργῶν, ἀναβιβάζεται εἰς δραχ. 44,000. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παρὰ τῶν κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ζητουμένην προσθήκην νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Μετὰ ταῦτα ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἑπόμενα κεφάλαια καὶ ἄρθρα ὡς ἑξῆς. ΚΕΦΑΛ. 13. Ἄρθρ. μόνον. Κεκλεισμέναι χρήσεις. ΚΕΦΑΛ. 14. Ὑλικόν.

ΚΕΦΑΛ. 16. Κατάλυσις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προτείνει νὰ προστεθῇ 5ον ἐδάφιον, «τοποθέτησις μηχανῶν εἰς τὸ ὁπλοστάσιον». Δέχεται ἡ Βουλή;

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προστίθεται ἄρθρον 5 «τοποθέτησις μηχανῶν εἰς τὸ ὁπλοστάσιον» δραχ. 30,000. (Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ τοῦ κεφαλαίου 17 «Μετακομίσεις καὶ ὁδοιπορίαι».

§83ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποίου βαθμοῦ ἀξιωματικοὶ διευθύνουν τὴν νοσηλείαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη.

§84ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὴν διευθύνουν πάντοτε οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου.

§85ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ποίου βαθμοῦ;

§86ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ταγματάρχης.

§87ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὄχι δά.

§88ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πρὶν ἦτον ὁ Τράϊμπερ· εἶχε βαθμὸν συνταγματάρχου.

§89ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, ἐκκρεμὲς ἐνώπιόν μας νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλαμβάνει πέντε ταγματάρχας τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου ἀντὶ τῶν ὑπαρχόντων τριῶν. Ἀλλ’ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν φαίνεται σημειωμένη ἡ ἀνάλογος πίστωσις διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ταγματαρχῶν τοῦ νέου νομοσχεδίου, σημειοῦται δ’ ὡς καὶ πρότερον ἡ δαπάνη τῆς μισθοδοσίας τριῶν τοιούτων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν συμφώνως καὶ πρὸς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν αὕτη, νὰ σημειωθῇ καὶ ἡ πίστωσις διὰ τὴν μισθοδοσίαν πέντε ταγματαρχῶν ἰατρῶν, τῆς ὁποίας πιστώσεως θὰ γείνῃ χρῆσις καθ’ ἣν περίπτωσιν ἐπιψηφισθῇ τὸ νέον, ὡς εἶπον, νομοσχέδιον.

§90ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὁ μισθὸς τοῦ ταγματάρχου τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου εἶναι δραχμαὶ 430 κατὰ μῆνα· οὕτω δὲ θὰ ἐπέλθῃ δαπάνη 860 δραχ. κατὰ μῆνα, διότι τὰς θέσεις αὐτὰς θὰ τὰς πληρώσωσι δύω λοχαγοί· εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχομεν ἕνα διαθέσιμον ταγματάρχην...

§91ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ πόσον διαφέρει ἡ μισθοδοσία τοῦ λοχαγοῦ ἀπὸ τοῦ ταγματάρχου;

§92ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ναί, ἀλλὰ πρέπει εἰς τὴν θέσιν τοῦ προβιβασθησομένου λοχαγοῦ νὰ προβιβασθῇ ὑπολοχαγὸς καὶ εἰς τούτου εἷς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ οὕτω καθεξῆς.

§93ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὁ κ. Κολιάτσος μοῦ εἶπεν ὅτι ἔχει δεκαὲξ ἔτη ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς εἰς τὴν θέσιν αὐτήν.

§94ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἔχω λοχαγοὺς, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὸν βαθμὸν 22 ἔτη.

§95ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἤμεθα συνεπεῖς, ἀφοῦ εἰσήχθη νομοσχέδιον αὐξάνον κατὰ δύω τὸν ἀριθμὸν τῶν ταγματαρχῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ σημειωθῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ δαπάνη τῆς μισθοδοσίας πέντε ταγματαρχῶν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην δαπάνης δύω ταγματαρχῶν εἰς τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Μετὰ ταῦτα ἀναγινώσκονται καὶ ἐπιψηφίζονται δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἑξῆς κεφάλαια

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§98ΡΟΥΚΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς καταχρήσεως τὴν ὁποίαν κάμνουν εἰς τὰς γενικὰς θέσεις φέρουν ἀνωμαλίαν, μεροληπτοῦν. Παράπονα ἀπὸ ὅλα τὰ Σώματα εἶναι διότι δὲν τηρεῖται ἡ δικαιοσύνη, διὰ τοῦτο βλέπετε τὰ παράδοξα, ἓν τάγμα τοῦ πυροβολικοῦ νὰ ἔχῃ 9 ταγματάρχας. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὁρίσῃ διὰ νόμου τὰς εἰδικὰς θέσεις.

§99ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ νόμος περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, θέλω ἀναπτύξει αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔλαβε τὸν λόγον, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ καταθέσῃ πρότασιν νόμου (θόρυβος).

«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ.

Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστίθενται 1080 δραχμαὶ ὥστε γίνεται 42,840.

§101ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε τὰ ἑπόμενα ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. Λιμενικὴ ὑπηρεσία ·········································· 155,424

§103ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ διορίσῃ διὰ τὸν λιμένα Σκοπέλου ἕνα ἀξιωματικόν, διότι δὲν ἐπιβαρύνεται ποσῶς ὁ προϋπολογισμὸς διὰ δαπάνης.

§104ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Γεωργιάδου, φέρει αὔξησιν (θόρυβος).

§105ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ προϋπολογισμὸς ὡς πρὸς τὴν λιμενικὴν ὑπηρεσίαν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσέτι δὲν ἐπεψηφίσθη. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν τί νὰ πράξω ἐπὶ τοῦ προκειμένου...

§106ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὶν ψηφισθῇ ὁ νόμος, δὲν δύνασθε νὰ δαπανήσητε.

§107ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Λοιπὸν θὰ συμμορφωθῶμεν μὲ τὸν παρόντα... (θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις θορυβώδεις μεταξὺ πολλῶν βουλευτῶν.)

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 δυνάμει τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθησαν, διαλαμβάνει εἰς τὸ ἄρθρ. «λιμενικὴ ὑπηρεσία» δραχμὰς 155,424, ὁ προϋπολογισμὸς δὲ τοῦ 1875 ὁ στηριζόμενος εἰς τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχύον διάταγμα περιλαμβάνει 148,000. Λοιπὸν ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν;

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 8 «Λιμενικὴ ὑπηρεσία» περιλαμβάνει μόνον 148,000.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§112ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα τὸ ποσὸν τῶν 1320 δραχμῶν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ποσὸν ἀναβιβάζεται εἰς 526,212. Ἄρθρον 11. Προσωπικὸν φάρων καὶ φανῶν 52,716

§114ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διὰ τοῦ νόμου, κύριοι, τῆς 7 Αὐγούστου 1861 προσδιωρίσθησαν τὰ τέλη τῶν ἐμπορικῶν πλοίων, τῶν εἰσερχομένων εἰς τοὺς ἑλληνικοὺς λιμένας. Ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ διάταξις λέγουσα ῥητῶς, ὅτι ὅπου ὑπάρχει φάρος πληρώνουσι τὰ πλοῖα τρία λεπτὰ δι’ ἕκαστον τόνον. Τὸ διδόμενον πρὸς συντήρησιν τῶν φάρων καὶ φανῶν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἐλαφρόν, διότι σήμερον κατὰ τὰ νέα συστήματα ἀπαιτεῖται μεγάλη δαπάνη. Φάρος ά. τάξεως ἀπαιτεῖ 70,000 φράγκα πρὸς συντήρησιν· πλείστη δὲ ὅση ἀνάγκη τῆς ἀνιδρύσεως φάρων καὶ φανῶν εἰς μέρη προσδιορισθέντα παρ’ ἀνθρώπων ἐπιστημόνων καὶ εἰδημόνων ὡς πρὸς τὰ ὑδρογραφικά. Τὴν ἰδέαν ταύτην ὑπεστήριξαν καὶ αἱ ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρίαι καὶ τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια καὶ ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν τι, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐκ τῆς νομοθεσίας μας· τὰ ξένα πλοῖα, ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ δικαιώματος διὰ τοὺς φάρους καὶ φανοὺς ἐξομοιοῦνται πρὸς τὰ ἑλληνικά, ἡμεῖς δὲ πληρώνομεν ποσὰ ἁδρότατα εἰς τὰ ἄλλα κράτη· 80 φράγκα πληρώνουσι τὰ ἑλληνικὰ πλοῖα εἰσερχόμενα εἰς τὴν Μασσαλίαν. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν μολονότι ὑπάρχει συνθήκη μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας πληρώνομεν 250 γρόσια. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι πρέπει νὰ κανονίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν διὰ νόμου καὶ νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸ δικαίωμα τῆς ἀμοιβαιότητος μὲ τὰ ξένα ἔθνη, διότι ἐνῷ ταῦτα πληρώνουσι 3 λεπτὰ παρ’ ἡμῖν κατὰ τόνον, ἡμεῖς ὑποβαλλόμεθα εἰς ἁδρὰς πληρωμάς, εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν Ἱσπανίαν, καὶ τὴν Τεργέστην.

§115ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ κάμωμεν φάρους.

§116ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης παρατηρεῖ ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν φάρους· ὁ νόμος ὅμως λέγει διὰ τὸν λιμένα ὅπου ὑπάρχει φάρος.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὴν Τουρκίαν ὑπάρχει ἑταιρία, ἥτις ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν φάρων καὶ φανῶν συστήματος πλήρους καὶ αὐτὴ λαμβάνει τὰ δικαιώματα τὰ πληρωνόμενα.

§118ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὄχι.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχάρης ὑπέβαλεν ἁπλῶς παρατηρήσεις τινὰς διὰ τὸ μέλλον. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα καὶ κεφάλαια

Κεφάλαιον Βʹ. Ὑλικόν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Γʹ. Μετεωρολογικὸν Γραφεῖον δραχ. 16,800». Τῆς πιστώσεως ταύτης θὰ γείνῃ χρῆσις, ἐὰν ψηφισθῇ ὁ νόμος. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἑπόμενα κεφάλαια καὶ ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Κεφάλαιον Δʹ. Ναυπηγία. Εʹ. Καταστήματα.

Κεφάλαιον ΣΤʹ. Διάφορα ἔξοδα.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. Ἔξοδα ἐκπαιδεύσεως δρ. 32,000. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τοῦ κονδυλίου τούτου εἰς 26,500.

§122ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δέχομαι τὴν ἐλάττωσιν. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ Κεφαλαίου ΣΤʹ. ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμός· ἔχομεν ἤδη τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου τῶν ἐξόδων. Ταύτην τὴν στιγμὴν κατετέθη πρότασις τοῦ τμήματος περὶ τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν.

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν.

§125ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι, νὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου τῶν ἐξόδων. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸν νόμον τῶν ἐξόδων κατὰ τὰς γενομένας ἐν τῇ Βουλῇ μεταβολὰς ἐπὶ τῶν καθέκαστα μερῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ) Μεταβαίνομεν εἰς τὴν βʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἐνασκήσεως τῶν καθηκόντων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως.

§127ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μετ’ αὐτὸ ἔχομεν τὴν σύμβασιν τοῦ Λαυρίου.

§128ΖΩΧΙΟΣ. Προσβάλλω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐναντίαν τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπικίνδυνον. Τὸ Σύνταγμα ὥρισεν ὅτι ὁ θρόνος δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ποτὲ κενός. Καὶ τὸ μὲν ἄρθρον 50 πραγματευόμενον περὶ τῆς ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως ὁρίζει τὸ τί τότε γίνεται. Τὸ δὲ ἄρθρον 52 ὁρίζει τὸ τί γίνεται ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ θρόνου. Μεταβαίνω δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 53, εἰς τὸ ὁποῖον ῥητῶς ἀναφέρεται τὸ τὶ γίνεται, ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἀποφασίσῃ νὰ ἀποδημήσῃ. (Τὸ ἀναγινώσκει) Ἐὰν δὲ εἰς αὐτὸν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ τὸ ἀναγκαῖον ἢ μή, τότε εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς ἐρωτᾶτε. Πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν ἡ βασιλικὴ ἐξουσία νὰ συμβιβασθῇ μετὰ τῆς ἐξουσίας τῶν ὑπουργῶν; Μήπως δὲ μένετε ἐλεύθεροι; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, δὲν δύνασθε νὰ πράξετε τοῦτο, δὲν δύνασθε νὰ πράξητε ἐκεῖνο, ἐπὶ τέλους δὲ τὸ νομοσχέδιον παραγγέλλει ν’ ἀπέχετε «πάσης ἄλλης πράξεως διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ὁρισθησομένης.» Τὸ Σύνταγμα δὲ ῥητῶς ἐμποδίζει τὴν σύστασιν τοιαύτης ἀρχῆς, οἵαν ἡ Κυβέρνησις σήμερον προτείνει. Εἶναι δὲ τοσοῦτον ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε καὶ ὅταν ὁ μακαρίτης Ὄθων ἀνεχώρει ἄφινεν ἀντιβασιλείαν, καθὼς καὶ ὁ νῦν βασιλεύς μας αὐτὸ τὸ ἴδιον ἔπραξε εἰς προηγουμένας περιπτώσεις. Πῶς δὲ δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν βασιλικὰ προνόμια εἰς ὑπουργούς; Σᾶς ἐρωτῶ δέ, κύριε Κουμουνδοῦρε, ἐὰν αὔριον ἔλθῃ πρωθυπουργὸς ὁ Βούλγαρης, τί γίνεται; Πῶς δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τοιούτους ὑπουργοὺς τοιαύτην ἐξουσίαν; Ἔστω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ δίδει αὐτὴν τὴν πληρεξουσιότητα, ὅτι ψηφίζει αὐτὴν τὴν ἀρχήν, τὴν δίδει ὅμως καὶ τὴν ψηφίζει, διότι σᾶς νομίζει καλοὺς πολίτας· ἀλλὰ μετὰ 5 ἡμέρας δὲν εἶσθε σεῖς, ἡ δὲ πλειονοψηφία, ἥτις σήμερον ὑποστηρίζει σᾶς, δὲν ὑποστήριξε τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν κατόπιν ὑμῶν, τί τότε ποιητέον; Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ σεῖς ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ διαιρεθῆτε, διότι δὲν εἶσθε τοῦ αὐτοῦ κόμματος. Ἀλλὰ ἐγὼ περιορίζομαι εἰς τοῦτο μόνον, ὅτι δηλαδὴ λαμβάνετε τὴν πληρεξουσιότητα, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀπολύτως ἀδύνατον μετὰ 5 ἡμέρας νὰ ἀνατραπῆτε καὶ νὰ χάσητε τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ βασιλέως. Τί, πάλιν σᾶς τὸ λέγω, τί τότε τὸ πρακτέον; Σκεφθῆτε δὲ καὶ τοῦτο ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ συνέλθῃ, ἐὰν δὲ ὁ Βασιλεὺς μείνῃ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πλέον τοῦ Νοεμβρίου, ποῖος θὰ τὴν συγκαλέσῃ;

§129ΤΙΝΕΣ. Ἔρχεται αὐτοδικαίως.

§130ΖΩΧΙΟΣ. Θέλω νὰ μάθω ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, διατί δὲν δέχονται ἀντιβασιλέα· ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα προνοεῖ περὶ ἀντιβασιλείας, φέρετε ἀντιβασιλέα.

§131ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντιβασιλεία.

§132ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι ἀρχὴ ἀλλόκοτος, εἶναι τραγέλαφος· δείξατέ μας εἰς ἄλλον τόπον ἕνα τοιοῦτον νόμον. Δὲν ἀποδημεῖ δὲ ὁ βασιλεὺς, διότι καθὼς νομοθετῆτε ἀποδημεῖ ἡ βασιλεία. Ἀπέθανεν ὁ Ἀλέξανδρος, τί δὲ ἔπραξαν οἱ στρατηγοί του; Οἱ στρατηγοὶ συνεδρίαζον, συνεβουλεύοντο πέριξ τοῦ θρόνου ὡς ἂν ὁ Ἀλέξανδρος ἦτο παρὼν, διότι καὶ αὐτὴ τῆς βασιλείας ἡ σκιὰ χρησιμεύει. Περιμένω δὲ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποφανθῇ, ἐν τούτοις δ’ ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ἐν περιπτώσει ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, καλεῖται εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν ὁ καὶ ἄλλοτε ἀντιβασιλεύσας θεῖος τοῦ βασιλέως Ἰωάννης.»

§133ΤΙΝΕΣ. Καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ αὐτός;

§134ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν δὲν θέλῃ αὐτὸς, ἂς εὑρεθῇ ἄλλος. Ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν τὸν ἐγνωρίσαμεν καὶ ἐλάβομεν πεῖραν τῆς εὐθύνης του, τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ.

§135ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι καὶ πολίτης.

§136ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι καὶ πολιτογραφημένος.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον εἶναι καὶ συνταγματικὸν καὶ ὀρθόν· ἡ βασιλεία μένει εἰς τὴν θέσιν της· ὁ Βασιλεὺς ἐξέρχεται ἐκτὸς τοῦ κράτους, κατὰ τὸ Σύνταγμα αὐτὸς ἀποφαίνεται ἐὰν νομίζῃ καλὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας. Ἐγὼ δὲν νομίζω ἐπιβλαβῆ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Βασιλέως, δὲν νομίζω ἐπιβλαβὲς πᾶν ὅ,τι τείνει νὰ διδάξῃ τὸν τόπον ὥστε διὰ τῶν ἀνθρώπων του ἠμπορεῖ νὰ διοικήσῃ ἑαυτὸν, θεωρῶ δὲ μᾶλλον ἐπιβλαβὲς τὸ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἔχομεν πεποίθησιν εἰς τὸν ἑαυτόν μας καὶ πρέπει νὰ φέρωμεν ξένους ἵνα μᾶς διοικήσωσι.

§138ΖΩΧΙΟΣ. Ἐκεῖνα τὰ λέγομεν εἰς τὰ σπήτια μας.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν λέγω δι’ ἐμαυτὸν μόνον ὅτι ἔχω περισσοτέραν πεποίθησιν νὰ διοικήσω τὴν πατρίδα μου, τὸ ἀποδίδω εἰς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν, διότι καὶ καλλίτερα τὴν πατρίδα μας πονῶμεν καὶ καλλίτερα γνωρίζομεν αὐτὴν καὶ καλλίτερα θὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῆς παρὰ τὸν ξένον, ὅστις ἔρχεται ἵνα μείνῃ ἕνα ἢ δύω μῆνας μόνον. Ἰδοὺ τί νομίζω ἐγώ· κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι καὶ συνταγματικόν· διατί; διότι, ὅ,τι παραχωρεῖται εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ τοῦ νόμου ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ τὸ παραχωρῇ· ὁ Βασιλεὺς φεύγει καὶ μένει τὸ ὑπουργεῖον· τὰ πράγματα μένουν εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν· ὁ Βασιλεὺς ἀποδημῶν κρίνει ἀναγκαῖον νὰ παραχωρηθῶσι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ τὴν καλὴν διοίκησιν καὶ ἀπρόσκοπτον ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας· ἠμποροῦσε νὰ φύγῃ ὁ Βασιλεὺς καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸ ὑπουργεῖον, μὲ μόνην τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἤδη διαχειρίζεται καὶ μὲ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα οἱ καθεστῶτες νόμοι καθιεροῦσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία ἠδύνατο νὰ πάθῃ, προτείνεται διὰ νόμου νὰ δοθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐξουσία, ἡ ἀναπόφευκτος διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ἄρσιν πάσης δυσκολίας. Κύριοι, προηγούμενον δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ καθιερωθῇ προηγούμενον, ὅτι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως, ὅταν συμβαίνῃ νὰ μὴ ᾖναι πολυχρόνιος, ἄνθρωποι τοῦ τόπου νὰ διαχειρισθοῦν τὴν ἐξουσίαν, τὴν κατὰ νόμον. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ περισσότερον, διότι εἴμεθα εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, καὶ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἐὰν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ δώσω περισσοτέρας ἐξηγήσεις.........

§140Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. .... (Παραλείπεται ἡ ἀγόρευσίς του, καθὸ ληφθεῖσα πρὸς διόρθωσιν καὶ μὴ ἐπιστραφεῖσα).

§141Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρᾶξις, κύριοι, ἀξία τῷ ὄντι τοῦ Βασιλέως τοῦ σημερινοῦ εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη, τὴν ὁποίαν δεικνύει εἰς ἡμᾶς· ἡ πρᾶξις ἡ βασιλικὴ ἡ ἐρχομένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σήμερον ἀποδεικνύει ὅτι εἰς ὅλας τὰς χώρας ἡ πρόοδος τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἐνεκενίσθη καὶ ἑδραιώθη τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα. Εἰς τὰ συνταγματικὰ Κράτη ἐπικρατεῖ ἡ πλειονοψηφία, αὐτὴ δίδει τὰ ὑπουργεῖα καὶ τὰ ὑπουργεῖα ἔχουν ἅπασαν τὴν εὐθύνην. Ἡ βασιλεία δὲν εἶναι προσωπικὴ, ὅπως ὁ προλαλήσας εἶπε, ἡ βασιλεία εἶναι θεσμὸς, καὶ ἂν ὁ θεσμὸς αὐτὸς κατέστη πάντοτε ἀναγκαῖος καὶ ἀγαπητὸς, εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι ἔτι ἀγαπητότερος, διότι ὁ Βασιλεὺς διὰ τῆς πράξεώς του αὐτῆς ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἔθνους, τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς αὐτοὶ εἴχομεν πρό τινος καιροῦ, ἀπαιτοῦντες τὰ πραγματικὰ δικαιώματα τοῦ τόπου. Ὁ Βασιλεὺς ἀναχωρεῖ, καὶ ἀναχωρῶν λέγει εἰς τὸ ἔθνος, ἀφίνω εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον σὺ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων σου μοῦ ὑπέδειξες, τὴν ἀντιβασιλείαν, καὶ ἡμεῖς φέρομεν ἀντίῤῥησιν καὶ λέγομεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ διοικήσωμεν ἑαυτοὺς, φέρετέ μας ἕνα ξένον. Ἤθελον ἐρωτήσει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς ἐναντίας ἰδέας, ἐὰν ἔφερε μίαν πρότασιν σήμερον τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ὠνόμαζεν ἕνα οἱονδήποτε ξένον ἀντιβασιλέα, καὶ οὗτος ἀπέῤῥιπτε τὴν προσφορὰν, σᾶς ἐρωτῶ ποῦ εὑρίσκετο τότε ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ ἔθνους; Διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς καὶ τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὁ Βασιλεὺς ἐσκέφθησαν ὑποστηρίξαντες, ὅτι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν ὅλων τῶν μεγάλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους ἐξαιρέσει τινῶν, τὰς ὁποίας ῥητῶς ἀναφέρονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἄλλοι λέγουν ἡ βασιλεία πρέπει νὰ ᾖναι διαρκὴς, παροῦσα· ἀποκρίνομαι εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς, ὅτι ἡ βασιλεία εἶναι διαρκὴς καὶ παροῦσα, ἡ βασιλεία εἶναι θεσμὸς ἀγαπητὸς καὶ ἀγαπητότερος ἐγένετο σήμερον, διότι σήμερον διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς ἀποδεικνύει ἐμπράκτως, ὅτι ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ πολίτευμα· ἡ βασιλεία ζῇ καὶ ἐνεργεῖ πάντοτε καὶ εἰς αὐτὴν ἔτι τὴν περίστασιν καὶ τοι ἀποῦσα· ἡ βασιλεία δὲν σχολάζει, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ προλαλήσας, ἡ βασιλεία καὶ ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται δύναται νὰ ὑπογράψῃ Διατάγματα, νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, νὰ διορίσῃ πρέσβεις, ἐπισκόπους, ὅταν σταλοῦν τὰ Διατάγματα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· ἡ βασιλεία λοιπὸν κακῶς εἶπον, ὅτι ἀργεῖ, ἡ βασιλεία ἐνεργεῖ διαρκῶς καὶ καθ’ ὅλον αὐτῆς τὸν βίον. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ὅταν ἤκουσα προχθὲς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐχειροκρότησα καὶ ἐχειροκρότησα τῷ ὄντι διὰ τὴν πρᾶξιν· καὶ εἶπον εὔχομαι καὶ ἡμεῖς ἐπίσης νὰ δείξωμεν τοιοῦτον σεβασμὸν πρὸς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ὁποῖον δεικνύει ὁ Βασιλεὺς σήμερον ἀναχωρῶν καὶ ἀφίνων ὄπισθέν του τὸν τόπον νὰ διοικῆται διὰ τῆς πλειονοψηφίας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην εὐρυτέρας συζητήσεως ὅπως παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἔκτασιν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι συνταγματικώτατον· δὲν ἀντιβαίνει εἰς οὐδεμίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διότι στηρίζεται εἰς τὸ ἄρθρ. 53 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ μία στάσις καὶ ἀπαιτεῖται ἀμνηστεία διὰ τοῦτο· τὸ Σύνταγμα λέγον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 53 ἂν ὁ βασιλεὺς κρίνῃ ἀναγκαῖον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὰς διαφόρους περιστάσεις· ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ βασιλεὺς νὰ ἀναχωρήσῃ πέρυσιν εἰς τὰς 25 Μαρτίου καὶ ἐφέρατε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἓν νομοσχέδιον ἤθελε τὸ κρίνει ὁ Βασιλεὺς ὀρθόν; Ὄχι! διότι εἶχε τὰς περιστάσεις ἐνώπιόν του αἱ ὁποῖαι τοῦ ἔλεγον ὅτι ἂν ἀναχωρήσῃς καὶ ἀφήσῃς ὄπισθέν Σου ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν πραγματικὴν πλειονοψηφίαν τοῦ τόπου, ἡ ἐπανάστασις εὑρίσκεται ἐπὶ θύραις· ἀλλὰ τὴν κρίσιν τῶν περιστάσεων τὸ Σύνταγμα τὴν ἄφησεν εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ λέγων εἰς τὸν Βασιλέα ἐννοῶ τοὺς συνταγματικοὺς ὑπουργοὺς, διότι οὗτοι εἶναι ὑπεύθυνοι εἰς τὰς πράξεις αὐτοῦ. Ἀλλὰ λέγουν ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἄνθρωπος καὶ ἠμπορεῖ ν’ ἀποθάνῃ· ἀπεύχομαι νὰ ἀκούσω τοιαύτας εἰδήσεις, ἀλλὰ οὐδένα κίνδυνον δὲν τρέχουν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· εὔχομαι ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βασιλικὴ οἰκογένεια νὰ κατευοδοθοῦν καὶ νὰ ἐπανέλθουν πάλιν καλῶς εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι καὶ τὰ ἀνθρώπινα· ὁ μὴ γένοιτο, ἂν συμβῇ σήμερον εἷς σεισμὸς καὶ πάθῃ ἡ Βασιλικὴ οἰκογένεια εἰς τὸ παλάτι, τί θὰ γείνῃ; θὰ χαθῇ τὸ Ἔθνος; Ὄχι· τὸ Σύνταγμα προεῖδε δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις· ἑπομένως ὅλαι αὗται αἱ ὑποθέσεις ἐκτὸς ὅτι εἶναι ἀπαίσιαι δὲν εἶναι καὶ σπουδαῖαι, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐπικρατήσουν, διότι ὅ,τι τὸ νομοσχέδιον ὑποστηρίζει εἶναι τὸ φιλελευθερώτερον καὶ συνταγματικώτερον.

§142ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χαίρω πολὺ, κύριοι, ἀκούων τοσούτους ἐπαίνους ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, περὶ τῶν αἰσθημάτων αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν καὶ περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς· λυποῦμαι δὲ μόνον διότι οἱ ἐπιδαψιλεύσαντες τοὺς ἐπαίνους αὐτοὺς, ἐλησμόνησαν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἐκ τίνος ἀφορμῆς ὁρμώμενοι ἔπλεξαν τοὺς ἐπαίνους αὐτούς. Ἐλησμόνησαν ὅτι ὁ νόμος ὁ ὁποῖος προτείνεται, κάθε ἄλλο ἀποδεικνύει παρὰ τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς ὡριμότητος ἡμῶν τοῦ νὰ διοικήσωμεν ἡμᾶς αὐτούς· ἐξ ἐναντίας, ὁ νόμος αὐτὸς ἀποδεικνύει ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον θεωρούμεθα ἀνίκανοι νὰ αὐτοδιοικηθῶμεν, ὥστε κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως μᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἱκανότητα, οὔτε νὰ χειροτονῶμεν ἐπισκόπους, οὔτε νὰ ἀπονέμωμεν χάριν εἰς κατάδικον, οὔτε νὰ συγκαλῶμεν τὴν Βουλὴν, οὔτε νὰ διορίζωμεν ἰσοβίους δικαστὰς, οὔτε νὰ ἐνεργῶμεν ἄλλας πράξεις πλὴν τῶν μηδαμινῶν καὶ εὐτελῶν τοῦ παύειν, διορίζειν καὶ μεταθέτειν ὑπαλλήλους. Καὶ θαυμάζω τῇ ἀληθείᾳ πῶς οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, μὴ ἐξαιρουμένου οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνόμισαν ὅτι εἶναι περίστασις κατάλληλος διὰ νὰ εἴπουν ὅσα εἶπον περὶ τοῦ εἰρημένου θέματος. Ὁ Βασιλεὺς βεβαίως δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν ἐπαίνων τούτων· τὸ λάθος εἶναι μόνον τῶν ἀγορευσάντων, διότι οὗτοι θελήσαντες νὰ πλέξωσι τοὺς ἐπαίνους αὐτοὺς, ἐξελέξαντο θέμα σαθρόν· τοὺς δικαιολογῶ δὲ μόνον διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπερασπίσωσι τὸν νόμον, ὅστις ὑποβάλλεται πρὸς ψήφισιν, διὰ τοῦ Συντάγματος, καὶ διὰ τοῦτο ἐξετράπησαν τῆς ἑρμηνείας αὐτοῦ καὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἠθέλησαν νὰ ἐκδράμωσιν εἰς θεωρίας καὶ εἰς παρατηρήσεις ὅλως διόλου ἀσχέτους πρὸς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι ψηφίζοντες τὸν νόμον αὐτὸν νὰ ἐκτελέσωμεν· καὶ οὐ μόνον ἀσχέτους ἀλλὰ καὶ πάντῃ ἐναντίας ὡς σᾶς προεῖπον· διότι εἰς ἡμᾶς, κύριοι, δὲν εἶναι δεδομένον νὰ συντάξωμεν σήμερον τὴν πολιτείαν, μᾶς εἶναι ἀπηγορευμένον μάλιστα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ αὐτοδιοικηθῶμεν, δηλ. νὰ διοικηθῶμεν ἄνευ τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας. Εἶναι ἕκαστος ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ τὰ φρονήματά του, ἀλλὰ ἐπισήμως καὶ ἐντὸς τοῦ Σώματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος, δὲν δύνανται οἱ ἀγορεύοντες νὰ πρεσβεύωσι τοιαύτας ἀρχὰς καὶ νὰ διατυπόνωσιν αὐτὰς εἰς νόμον· οὐδὲ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς συγκατετέθη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοιούτου νόμου, διότι ἐπιθυμεῖ ὅπως τὸ Ἔθνος συνειθίσῃ εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν ἄνευ Βασιλείας. Θεωρῶ καὶ τὸν νόμον τοῦτον, ὡς θεωρῶ πάντας τοὺς νόμους, ἔργον τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν, καὶ ἂν ὁ νόμος αὐτὸς περιέχει τι κακὸν ἢ ἂν ἀπολήξῃ εἴς τι κακόν, πάντοτε καὶ τὸ μὲν καὶ τὸ δὲ τῶν κακῶν τούτων ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀποδώσωμεν εἰς τὰς προθέσεις ἢ εἰς τὴν ἀπροσεξίαν τῶν ὑπουργῶν. Ἀλλὰ τέλος οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ὁ αἴτιος, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὁ νόμος εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, διότι ἡ ψῆφός μας περιορίζεται εἰς τοῦτο· δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον οὔτε νὰ θηρεύωμεν τὰ μέσα ὅπως αὐτοδιοικώμεθα ἄνευ Βασιλείας εἰ καὶ ἔχομεν αὐτὴν, οὔτε νὰ χαίρωμεν, διότι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὴν ἰδέαν πῶς δυνάμεθα νὰ αὐτοδιοικηθῶμεν ἄνευ Βασιλείας, καὶ νὰ ψηφίζωμεν νόμον καὶ ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι ἀντιβαίνουν εἰς τὸ πολίτευμα. Τὸ θέμα πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοῦτο μόνον, ἂν ὁ προκείμενος νόμος εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ Σύνταγμα ἢ ὄχι. Ὁ νόμος τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν δὲν ἀφορᾷ, κύριοι, εἰς σύστημα ἀντιβασιλείας, οὔτε τὴν λέξιν «ἀντιβασιλείαν» ἀπαντῶμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὔτε τὰς διατάξεις περὶ ἀντιβασιλείας· τὸ πρῶτον ἄρθρον διαλαμβάνει (ἀναγινώσκει). Αὐτὸ δὲν ὀνομάζεται ἀντιβασιλεία εἰς τὸ Σύνταγμά μας. Ἀπαντᾶται ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας· διότι μάλιστα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντιβασιλεία, διὰ τοῦτο καὶ μόνον διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις ἐπέτρεψε τὴν διαχείρισιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μέχρι τῆς ὁρκίσεως τοῦ ἀντιβασιλέως. Ἄρθρον 50. «Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος εἶναι ἀνήλικος ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀντιβασιλεὺς ἤδη ὡρισμένος, ἡ Βουλὴ καὶ ἂν ἔληξεν ἡ περίοδος αὐτῆς ἢ διελύθη συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως τὴν δεκάτην τὸ βραδύτερον ἡμέραν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως, ἡ δὲ Συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως ἢ τῆς ἀφίξεως τοῦ διαδόχου. Ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ τῆς ἀντιβασιλείας.» Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται λόγος περὶ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι περὶ διαχειρίσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ· τοὐτέστιν ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν Βασιλεὺς δὲν ὑπάρχει, ἀντιβασιλεὺς δὲν ὑπάρχει, ἡ δὲ συγκάλεσις τοῦ Βουλῆς γίνεται ἐπὶ τούτῳ διὰ νὰ ἐκλεχθῇ ἀντιβασιλεὺς, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τούτῳ εἰς τὴν προσωρινὴν αὐτὴν περίστασιν τὴν ἐκ τῶν περιστάσεων προερχομένην καὶ ἐπιβαλλομένην, κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν τῆς ἀδυναμίας τὸ Σύνταγμα ἀνέθεσεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὄχι τὴν ἀντιβασιλείαν, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βουλῆς πρὸς σύστασιν ἀντιβασιλείας. Ἐρωτῶ, πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως αὐτῆς; δὲν πρόκειται. Δευτέρα περίπτωσις· ἄρθρον 52. «Ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ Θρόνου, ἡ Βουλὴ, καὶ ἂν ἔληξεν ἡ περίοδος αὐτῆς ἢ διελύθη, ἐκλέγει προσωρινῶς διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας ἀντιβασιλέα πολίτην Ἕλληνα τοῦ Ἀνατολικοῦ δόγματος, τὸ δὲ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν εὐθύνην του ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους τὴν συνταγματικὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως· ἐντὸς δύω μηνῶν τὸ βραδύτερον ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἰσάριθμοι τῶν βουλευτῶν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες, εἰς ἓν μετὰ τῆς Βουλῆς συνερχόμενοι, ἐκλέγουσι τὸν Βασιλέα διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν δύω τρίτων τοῦ ὅλου διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.» Αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν συμβαίνει τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ συζητοῦμεν ἀναφερόμενον καὶ καθιεροῦμεν δηλ. τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν διαχειρίζεται τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ, διότι δὲν ὑπάρχει ἀντιβασιλεία καὶ μέχρις οὗ φθάσῃ ὁ ἀντιβασιλεύς. Ἐρωτῶ καὶ πάλιν, πρόκειται ἐνταῦθα περὶ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως; δὲν πρόκειται. Ἄρθρον 53. «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον. Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ συνερχομένη, ἐὰν διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει ἀντιβασιλέα καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.» Ἐνταῦθα τὸ Σύνταγμα οὐδένα λόγον ποιεῖται περὶ τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας διαχειριζομένης ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ἀποφεύγει μάλιστα καὶ ἀποδεικνύει δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεώς του, ὅτι ἐννοεῖ νὰ τὸ ἀπαγορεύσῃ· διότι τῷ ὄντι κύριοι, ἐὰν ὑπῆρχε περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἠδύνατο νὰ ἀναθέσῃ τὴν διαχείρισιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὑπῆρχεν αὐτή· καθότι περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται περὶ ἀποδημίας ἢ νόσου τοῦ Βασιλέως, πρόκειται περὶ δύω προσκαίρων κωλυμάτων· καὶ μᾶλον ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ὁρίζει οὔτε τὴν διάρκειαν τῆς νόσου, οὔτε τὴν διάρκειαν τῆς ἀποδημίας, μὂλα ταῦτα δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἀνατεθῇ ἡ διαχείρισις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμη τὰς δύω προσωρινὰς περιστάσεις ἀπαιτεῖ τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας. Τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἐξασκεῖ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰμὴ μέχρις ἐκλογῆς ἀντιβασιλείας ἢ μέχρις ὁρκίσεως αὐτοῦ. Ἡ ἀντιβασιλεία εἶναι ἀείποτε ἀναγκαία κατὰ τὰ εἰρημένα ἄρθρα, καὶ ὅταν ἀκόμη πρόκειται περὶ ἀποδημίας ἢ νόσου. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν μέχρις οὗ ὁρκισθῇ ὁ ἀντιβασιλεὺς, ἐπιτρέπει τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ. Εἰς δὲ τὴν τρίτην περίπτωσιν, καί τοι πρόκειται περὶ κωλυμάτων προσκαίρων καὶ λίαν προσκαίρων, πάλιν ἀπαιτεῖ ἀντιβασιλείαν· ἐπειδὴ δὲ κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν ὑπέθεσεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεσολαβήσῃ χρονικὸν διάστημα μέχρι τῆς ἐνθρονίσεως τοῦ ἀντιβασιλέως, διὰ τοῦτο δὲν διέταξεν ὅτι τὴν βασιλείαν ἐν τῷ μεταξὺ θέλει διαχειρίζεσθαι τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, διότι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις εἶπε· «περὶ ἀποδημίας πρόκειται; ὁ καιρὸς πρὸς ἐκλογὴν ἀντιβασιλείας ὑπάρχει· περὶ προσκαίρου νοσήματος πρόκειται; ἡ αὐτὴ πρόβλεψις δύναται νὰ γείνῃ». Ὅτι δὲ πρόκειται, κύριοι, κατὰ τὰς δύω περιστάσεις περὶ προσκαίρου κωλύματος, ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἰδίου ἄρθρου 53, ὅπερ μετὰ ταῦτα διαλαμβάνει: «ἂν ὁ Βασιλεὺς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύσῃ, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν ........». Τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἄρθρου 53 ἐννοεῖ περιστάσεις διαρκεῖς καὶ μονίμους. Τὸ πρῶτον μέρος ἐννοεῖ περιστάσεις προσκαίρους, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς τὸ Σύνταγμα ἠθέλησεν ἡ ἐξουσία ἡ βασιλικὴ νὰ μὴ ἀνατίθεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ εἰς ἀντιβασιλέα. Ἤκουσα πρὸ μικροῦ, κύριοι, ἄλλων ἀγορευόντων, ὅτι ἐγένετο συχνὰ διακοπὴ καὶ ἐπερώτησις πρὸς αὐτοὺς, τί ἀπεφαίνοντο περὶ τῆς φράσεως τοῦ ἄρθρου 53, «ἐὰν ὁ Βασιλεὺς κρίνει ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας» καὶ ἐνόμισαν φαίνεται ὅτι εὗρον πράγματι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν· ἀλλὰ πιστεύω ὅτι ἔσφαλον ἂν τὸ ἐνόμισαν, διότι ἐκ τῆς φράσεως αὐτῆς καὶ τῆς παρατηρήσεως καμμία λύσις δὲν προέρχεται. Τί θέλουσι νὰ ἐξαγάγωσι διὰ τῆς φράσεως ταύτης; Ὑποθέτω ὅτι θέλουν νὰ ἐξαγάγωσι τοῦτο, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ χωρὶς νὰ ἀφήσῃ ὄπισθέν του ἀντιβασιλείαν. Ἀλλὰ τοὺς ἐρωτῶ, ἂν αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία των εἶναι ἀληθὴς, περὶ αὐτοῦ πρόκειται σήμερον; δὲν ἐννοοῦν ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ σήμερον παρὰ τῶν ὑπουργῶν προτεινομένου; Ἦλθε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς σκοπεύει νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ ἡμεῖς ἀνοίξαμεν συζήτησιν καὶ λέγομεν νὰ μὴ φύγῃ, ἂν δὲν συστήσῃ ἀντιβασιλείαν; ἂν περὶ τούτου ἐπρόκειτο ἐννοῶ τὴν θεωρίαν αὐτῶν, ἐννοῶ ὅτι ἠδύναντο νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι, κατὰ τὸ ἄρθρον 53, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Βασιλέως ν’ ἀφήσῃ ὄπισθέν του ἀναχωρῶν ἀντιβασιλέα ἢ νὰ μὴ ἀφήσῃ· ἀλλὰ σεῖς περὶ τούτου σιωπᾶτε. Σήμερον περὶ τίνος πρόκειται; Διὰ τί συνήλθομεν ἐδῶ καὶ τί συζητοῦμεν; Συζητοῦμεν νόμον περὶ ἀντιβασιλείας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως· ἡ Βουλὴ φέρει τὸν νόμον τοῦτον ἢ τὸν φέρουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Στέμματος; Καὶ ἂν τὸ ἄρθρον 53 διὰ τῆς φράσεως «ἐὰν ὁ Βασιλεὺς κρίνῃ ἀναγκαῖον», ἐννοεῖ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπρότεινον οἱ διακόπτοντες, πάλιν δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ σήμερον· διότι ἡ κρίσις τοῦ Βασιλέως ἐμορφώθη καὶ σήμερον ἐκδηλοῦται εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τῶν συμβούλων τοῦ Στέμματος, ἡμεῖς ἐρωτώμεθα ἂν τοῦ Βασιλέως σκοποῦντος νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ κρίνοντος ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, τὸ νομοσχέδιον ὅπερ μᾶς παρουσιάζεται εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι σύμφωνον, κύριοι, σᾶς τὸ ἐπέδειξα ἐν ἀρχῇ, ὅτε σᾶς εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ περὶ ἀναθέσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπερ θέλει διαχειρισθῆ αὐτὴν ὑπευθύνως καὶ ὅτι πρόκειται περὶ θεσμοῦ, περὶ διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἐπέτρεψε μόνον εἰς δύω περιστάσεις, περὶ ὧν σήμερον δὲν πρόκειται. Ἀπαντᾶται φράσις τις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ λέγουσα, ὅτι διορίζεταί τις ἀντιβασιλεὺς, ἢ διορίζεταί τις ἀντιβασιλεία! δὲν ἀπαντᾶται καμμία· ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν, ἰδέαν ἐναντίαν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἠθέλαμεν ἀντιλέξει, ἂν ὑπῆρχε νομοσχέδιον τοιοῦτον. Βλέπω ὅμως ἐνταῦθα παραβίασιν τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, καὶ ῥιζικὴν ἀθέτησιν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, καὶ ἀπορῶ πῶς διάταξιν ἐκ τῶν πλέον θεμελιωδῶν, τόσον εὐκόλως παρεῖδον προτείναντες τοῦ ἀνευθύνου τὴν συγχώνευσιν μὲ τὴν ὑπεύθυνον ἐξουσίαν. Ἂν δὲν εἴχομεν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τοσοῦτον ῥητὴν καὶ μὴ ἐπιτρέπουσαν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ἤθελον ἐννοήσει ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἀντίῤῥησις καὶ περὶ τῆς γνώμης ἡμῶν νὰ γεννηθῇ δισταγμὸς, ἀλλ’ ὅταν ἔχομεν διάταξιν τόσον ῥητὴν καὶ ἀναμφισβήτητον, τὸν δισταγμὸν ὑμῶν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλήν». Αὐτὸ εἶναι τὸ ἄρθρον. Κατ’ αὐτὸ λοιπὸν ἐρωτῶ, ὁσάκις ὁ Βασιλεὺς θέλει ν’ ἀναχωρήσῃ καὶ νομίζῃ ὅτι πρέπει κατὰ τὴν ἀπουσίαν του ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία νὰ ὑπάρχῃ ἐνεργὸς, τί γίνεται; Ἓν καὶ μόνον πρᾶγμα ἐπιτρέπεται, ἡ σύστασις ἀντιβασιλείας. Φέρετέ μας νόμον περὶ συστάσεως ἀντιβασιλείας. Τίς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ κωλύσῃ τὸν Βασιλέα ἐπιθυμοῦντα νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὁρίων τοῦ κράτους; οὐδείς· ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα ἔστω καὶ ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ, ἔστω καὶ ἀσκόπως νὰ διασείσῃ τὰς θεμελιώδεις βάσεις τοῦ Συντάγματος, διότι ὁ νομοθέτης, ὅστις ἔθεσεν αὐτάς, ἵσταται πολὺ ὑπεράνω ἡμῶν καὶ δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ θίξωμεν τὸ ἔργον του· ὅλαι δὲ αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος δι’ ἡμᾶς εἶναι ἴσαι, ἔχουσι τὴν αὐτὴν βαρύτητα· τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ τὰς σεβώμεθα εἶναι καθῆκον καθολικὸν καὶ δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ἐξασθενῶμεν τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, προτείνοντες θεωρίας καὶ γνώμας καὶ ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, αἱ ὁποῖαι ὅμως ἀφοῦ ἐκείνη ἐτελειοποίησε τὸ ἔργον της καὶ ἔθεσεν αὐτὸ ὡς νόμον ἡμῶν, εἶναι πλέον ἀνωφελεῖς οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ τὰς λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐὰν ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις ἐθεώρει εὐτύχημα τοῦ ἔθνους τὸ νὰ συνειθίσῃ μικρὸν κατὰ μικρὸν ἄνευ Βασιλέως, ἤθελε διατάξει ἄλλα πράγματα. Ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ φρονῇ ὅ,τι θέλει, νὰ τὸ πρεσβεύῃ νὰ τὸ διδάσκῃ ἂν θέλετε, ἔστω καὶ κατὰ τῶν καθεστώτων, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τὸ ὑποστηρίζῃ ἐνταῦθα ὡς νόμον τοῦ κράτους. Ὅ,τι τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπέτρεψε, καμμία θεωρία δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς νόμον· ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις ἤθελεν οὐχὶ νὰ συνειθίσωμεν ἄνευ Βασιλείας, ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς νὰ συνειθίσῃ μὲ ἡμᾶς καὶ ἡμεῖς μὲ αὐτόν· ἐνόμισεν ὅτι τὸ καλλίτερον πολίτευμα, διὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἐνομοθέτη, διὰ τὸ ἔθνος διὰ τὸ ὁποῖον ἀπεφάσιζε, ἦτο ἡ συνύπαρξις καὶ ὁ συμβιβασμὸς τῶν δύο αὐτῶν ἐξουσιῶν, ὅ,τι δήποτε δὲ ἐξασθενεῖ ἢ τὸ μὲν ἢ τὸ δὲ, καὶ μεταξὺ τῶν ἐξασθενούντων εἶναι καὶ ἡ συνήθεια τοῦ ἀπαλλάττεσθαι, αὐτὸ δὲν ἦτο βεβαίως εἰς τὸ πνεῦμα τῆς συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον ἐνόμισαν ὅτι εὗρον θησαυρὸν ἰσχυριζόμενοι ὅτι δὲν πρόκειται περὶ βασιλικῆς ἐξουσίας, διότι ὅλα τὰ οὐσιώδη δικαιώματα τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας θέλει τὰ κρατήσει ὁ βασιλεὺς δι’ ἑαυτὸν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Λοιπὸν περὶ τίνος φιλονικεῖτε μᾶς λέγουν, περὶ μηδαμηνοῦ πράγματος· δὲν ἀνέχεσθε τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ διαχειρίζεται αὐτὴν τὴν εὐτελῆ οὕτως εἰπεῖν ἐξουσίαν τοῦ παύειν καὶ διορίζειν καὶ μεταθέτειν. Κύριοι, οἱ νόμοι ἀποῤῥέουσι πάντοτε ἀπὸ ἀρχῶν. Νόμοι βάσιν μὴ ἔχοντες ἀρχὴν νομοθετικὴν ἢ συντακτικὴν, κατὰ τὰς περιστάσεις, εἶναι ὀλέθριοι καὶ καταστρεπτικοὶ διὰ τὸ προηγούμενον, τὸ ὁποῖον καθιεροῦσι. Δὲν νομοθετοῦν τὰ ἔθνη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, τί πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὀλεθριώτερον τὴν πρόσκαιρον κατάργησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ἢ τὸ σύστημα τῆς ἀναθέσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον; τὸ δεύτερον σύστημα δέχεται τὸ νομοσχέδιον, ἐπάγον μὲν ἐξαιρέσεις, ἀλλὰ δυνάμενον ἀκωλύτως ἄλλοτε νὰ ψηφισθῇ ἄνευ αὐτῶν, διότι ἡ ἀρχὴ γίνεται σήμερον δεκτὴ, καὶ διότι τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι σημαντικὸν διὰ τὴν ἀρχήν του οὐχὶ διὰ τὴν λεπτομέρειάν του. Ἀμφότερα τὰ συστήματα, κύριοι, περιέχουν μεγάλα ἀτοπήματα· τὸ ἓν σύστημα καταργεῖ τοῦ πολιτεύματος οὐσιωδέστατον μέρος, ὁλόκληρον τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν· τὸ ἕτερον σύστημα συγχέει καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν μετὰ τῆς ἐξουσίας τοῦ ὑπουργείου. Δὲν σᾶς φαίνεται, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀπείρως προτιμότερον νὰ μὴ ἐμπέσητε οὔτε εἰς τὸ ἓν ἀτόπημα οὔτε εἰς τὸ ἕτερον, ἀλλὰ νὰ σταθῆτε εἰς τὴν καθαρὰν θέλησιν τῆς συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἥτις σᾶς λέγει, δὲν ἐννοῶ Βασιλείαν ὑπεύθυνον, Βασιλείαν ὑπουργῶν ὑπευθύνων, δὲν ἐννοῶ ἡ συνταγματικὴ μοναρχία τῆς Ἑλλάδος νὰ μένῃ ἄνευ ἀνευθύνου βασιλικῆς ἐξουσίας; Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως δὲν ἔχει τὸ μὲν, οὔτε τὸ ἕτερον τῶν ἀτοπημάτων· οὔτε ἔρημον τὴν Συνταγματικὴν βασιλείαν τῆς Ἑλλάδος θέλει ὅλων τῶν δικαιωμάτων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, οὔτε ἀνέθετο εἰς τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργοὺς τὴν βασιλικὴν καὶ ἀνεύθυνον ἐξουσίαν. Ὥστε οὐ μόνον διότι εἶναι ὑπέρτατος νόμος δι’ ἡμᾶς ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι σύστημα λογικώτατον, εὐλαβέστατον καὶ συμφωνότατον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ τὸ σεβασθῆτε. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν σᾶς προβάλλουν, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐπιτρέψητε, ἵνα μὴ ἔλθωσιν ἄλλοτε καὶ ψηφίσωσι νόμον συγχέοντα καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς δύω ἐξουσίας. Τὸ Σύνταγμα ἔθεσεν εἰς μεγάλην ἀπόστασιν τοὺς ὑπουργοὺς ἀπὸ τοῦ Βασιλέως· τὸν Βασιλέα ἐθεώρησεν ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ἀνεύθυνον καὶ ἄκακον, τοὺς δὲ ὑπουργοὺς ἀπεναντίας ἐθεώρησεν ὡς ἀνθρώπους, ὑποκειμένους εἰς καταδίωξιν καὶ τιμωρίαν καὶ ὑπευθύνους διὰ τὰς πράξεις των. Βεβαίως μὲ μίαν ψῆφον δύνασθε νὰ τὰ ἐπιτρέψητε ὅλα, διότι βλέπετε ὅτι ἔχετε συμφώνους καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας αὐτὴν τὴν στιγμήν· ἀλλὰ σεῖς δὲν πρέπει νὰ τὸ πράξετε. Ὑπάρχουν πράξεις τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συλλογίζεταί τις τὰς μεμακρυσμένας συνεπείας, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὰς ἀποτολμᾷ, διότι τάχα δὲν παρουσιάζουσι τὴν στιγμὴν ἐκείνην κανένα κίνδυνον. Ἐπίσης ὅμως πρέπει ν’ ἀποφύγετε καὶ τὸ ἕτερον ἀτόπημα, ν’ ἀφήσετε τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἠξεύρω ἐπὶ πόσον χρόνον, ὡς μοναρχίαν μὲν συνταγματικὴν, ἀλλ’ ἄνευ μονάρχου, μὲ ὑπουργικὸν δὲ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταθέσῃ τὸν Τελώνην ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Πάτρας, ὑπουργικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐκπληρώσῃ κᾀμμίαν ἔκτακτον ἀνάγκην ἐξ ὅσων δύνανται αἱ περιστάσεις ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ παρουσιάσωσιν. Ἐλησμόνησα μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ «ἂν ὁ Βασιλεὺς κρίνῃ ἀναγκαῖον.» Ἡ φράσις αὕτη, κύριοι, δὲν παρουσιάζει, ὡς ἐν ἀρχῇ εἶπον, κανὲν μέσον πρὸς λύσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος· ἀλλὰ προσέτι δὲν ἔχει κᾀμμίαν σοβαρὰν συνέπειαν. Πρῶτον ἡ φράσις αὐτὴ ἐπὶ νόσου τοῦ Βασιλέως ἦτο ἀναπόφευκτος, διότι ὁ νοσῶν Βασιλεὺς αὐτὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ ἂν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Ἡ νόσος του οὔτε διαρκὴς εἶναι, οὔτε ἀθεράπευτος, οὔτε τὴν χρῆσιν τοῦ λογικοῦ ἀφῄρεσεν, ἀλλ’ ὅμως προξενεῖ εἰς αὐτὸν τοιαύτας δυσκολίας εἰς τὸ νὰ ἐργάζεται, ὥστε αὐτὸς ὁ ἴδιος αἰσθάνεται ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἀντιβασιλέα. Τοῦτο οὐδεὶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ προσδιορίσῃ ἢ αὐτός· διότι ὅταν πρόκηται περὶ νόσου, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ ὁ Βασιλεὺς, ἔρχεται τὸ βʹ. μέρος τοῦ ἄρθρου 53, ὅπερ προβλέπει τί γίνεται. Ἅμα ἀναχωρήσητε ἀπὸ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἀμέσως ἐννοεῖτε διὰ τί εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἄρθρου ἐτέθη τὸ «ἂν ὁ Βασιλεὺς κρίνῃ ἀναγκαῖον·» εἰς δὲ τὸ δεύτερον παρεῖδε τὸν ὅρον τοῦτον, διότι ὅταν πρόκηται περὶ νόσου, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν Βασιλέα νὰ βασιλεύῃ, δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ αὐτὸν ν’ ἀποφασίσῃ, ἀλλὰ τὸ ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ καὶ εἶναι ὑπόχρεων τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ καλέσῃ αὐτὴν πρὸς ἐκλογὴν Ἀντιβασιλέως, ἢ ἐὰν πρόκηται περὶ ἀσθενείας, ἥτις ἀφαιρεῖ τὴν χρῆσιν τοῦ λογικοῦ, διορίζεται ἐπίτροπος. Ἐπὶ ἀπουσίας εἶναι τὸ αὐτὸ, κύριοι, διότι δὲν ἠδύνατό ποτε τὸ Σύνταγμα νὰ μὴ ἀποδώσῃ τόσην ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Βασιλέα, ὥστε νὰ καταστήσῃ αὐτὸν κριτὴν, ἂν ἡ ἀπουσία του δύναται νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἀνάγκην ἀντιβασιλείας· τὸν ὑπέθεσε βασιλέα ἀφοσιωμένον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, βασιλέα μεριμνῶντα περὶ τῆς πατρίδος του, βασιλέα μὴ ἀνεχόμενον τὴν βλάβην οὐδενὸς συμφέροντος τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον κυβερνᾷ, καὶ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασιλεύει, καὶ ἐπειδὴ ἔχει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας τοσαύτην ὑπόληψιν καὶ ἐμπιστοσύνην, διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι ἐπὶ ἀπουσίας κατέστησεν αὐτὸν κριτὴν νὰ εἴπῃ ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀντιβασιλείας. Ἀλλ’ ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο ἀφόβως καὶ ἂν ἤθελε παρουσιασθῇ βασιλεὺς μὲ τὰ ἐναντία φρονήματα καὶ μὲ ὀλιγωτέραν ἱκανότητα· διότι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ κράτη καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς περιορίζεται εἰς τὰ πάντα· ἐὰν δὲ ἤθελεν εὑρεθῆ βασιλεὺς, ὅστις ἀπεφάσιζε ν’ ἀναχωρήσῃ τοῦ κράτους καὶ ἔλεγεν· ὅτι δὲν κρίνει ἀναγκαῖον ν’ ἀφήσῃ ἀντιβασιλείαν ὄπισθέν του καὶ ἀναχωρῶν ἐλησμόνει νὰ ἐπανέλθῃ, προχείρως ἐδύνατο νὰ γείνῃ φροντὶς καὶ πρόνοια ὥστε νὰ τεθῇ φραγμὸς κατὰ τοῦ ἀτοπήματος. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 53 δὲν ἐννοεῖ παρὰ λίαν προσωρινὴν ἀπουσίαν. Ὁ βασιλεὺς, κύριοι, καὶ ἄλλοτε ὅτε ἐγὼ ἤμην εἰς τὰ πράγματα ἐξῆλθε τῶν ὁρίων τοῦ κράτους, ἀλλ’ ἐξῆλθε διὰ δύω μόνον ἡμέρας καὶ ἐπῆγε μέχρι τοῦ Βρίνδεσι, ὅπως ὑποδεχθῇ τὴν βασίλισσαν. Πράγματι ὁ βασιλεὺς δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα ν’ ἀπουσιάσῃ διά τινας ἡμέρας ἔστω καὶ διὰ μίαν ἑβδομάδα· ὑπῆρχε τόση ἐμπιστοσύνη ἀπὸ τὴν συντακτικὴν Συνέλευσιν πρὸς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τοῦ τόπου, ὅτι ἤθελε κρίνει τὸ πρᾶγμα, ὅτι εἶναι ἄξιος νὰ τὸ κρίνῃ, ὅτι ἔχει τὴν ἀγαθὴν θέλησιν νὰ τὸ κρίνῃ καὶ νὰ τὸ κρίνῃ ὀρθῶς· ἀλλ’ ὁσάκις πρόκειται, κύριοι, περὶ ἀπουσίας, ἡ ὁποία δύναται νὰ παραταθῇ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι βασιλεὺς σώας ἔχων τὰς φρένας ἤθελεν εἴπει εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ τὸ ἔθνος, ἐγὼ ἀναχωρῶ διὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, σᾶς ἀφίνω νὰ μείνετε ἄνευ βασιλικῆς ἐξουσίας; Τὸ ἄρθρον 53 διὰ τῆς φράσεως «ἂν κρίνῃ ἀναγκαῖον» δὲν ἐννοεῖ ἢ πρᾶγμα λίαν λογικὸν, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄτοπον δύναται νὰ παρουσιάσῃ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἵνα μὴ ἐκληφθῇ ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ δίδει ὅπλον εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου· ἡ κυβέρνησις δὲν ἦλθε νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ ὅτι ὁ βασιλεὺς πρόκειται ν’ ἀναχωρήσῃ καὶ δὲν κρίνει ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, ἀλλὰ τὸ ἀντίθετον· ἑπομένως τὸ καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ συστήσωμεν ἀντιβασιλείαν, τὸ δὲ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὅ,τι εἶπεν ὁ προαγορεύσας εἶναι ἐναντίον καὶ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Συντάγματος. Ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ Συντάγματος θὰ ἰδῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπῄτησε τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀντιβασιλείας, ὅταν ἡ βασιλεία δὲν ἦτο παροῦσα, δὲν ἠδύνατο νὰ ᾖναι παροῦσα. Παρακαλῶ ὁ κ. γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὰ ἄρθρα....

§144ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 50. Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος ᾖναι ἀνήλικος ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀντιβασιλεὺς ἤδη ὡρισμένος, ἡ Βουλὴ καὶ ἂν ἔληξεν ἡ περίοδος αὐτῆς ἢ διελύθη, συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως τὴν δεκάτην τὸ βραδύτερον ἡμέραν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως, ἡ δὲ συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως ἢ τῆς ἀφίξεως τοῦ διαδόχου. Ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ τῆς ἀντιβασιλείας.»

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν μία περίστασις, καθ’ ἣν τὸ Σύνταγμα διατάσσει τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀντιβασιλείας· δευτέρα περίστασις.

§146ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 51. Ἐὰν ἀποβιώσαντος τοῦ βασιλέως, ὁ διάδοχος αὐτοῦ ᾖναι ἀνήλικος, ἡ Βουλὴ καὶ ἂν ἔληξεν ἡ περίοδος αὐτῆς ἢ διελύθη, συνέρχεται διὰ νὰ ἐκλέξῃ ἐπίτροπον· ἐπίτροπος δὲ τότε μόνον ἐκλέγεται, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτος ἐκ διαθήκης τοῦ ἀποβιώσαντος βασιλέως, ἢ ὅταν ὁ ἀνήλικος διάδοχος δὲν ἔχῃ μητέρα μένουσαν εἰς τὴν χηρείαν της, ἥτις καλεῖται τότε εἰς τὴν ἐπιτροπείαν τοῦ τέκνου της αὐτοδικαίως. Ὁ ἐπίτροπος τοῦ ἀνηλίκου βασιλέως, εἴτε διορισθῇ διὰ διαθήκης εἴτε ἐκλεχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην τοῦ Ἀνατολικοῦ δόγματος.»

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἀποῦσα ἡ βασιλεία. Ἑπομένως τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ τὴν ἀντιβασιλείαν.

§148ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 52. Ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ θρόνου, ἡ Βουλή, καὶ ἂν ἔληξεν ἡ περίοδος αὑτῆς ἢ διελύθη, ἐκλέγει προσωρινῶς διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας ἀντιβασιλέα πολίτην Ἕλληνα τοῦ Ἀνατολικοῦ δόγματος, τὸ δὲ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν εὐθύνην του ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους τὴν συνταγματικὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν μέχρις ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως· ἐντὸς δύω μηνῶν τὸ βραδύτερον ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἰσάριθμοι τῶν βουλευτῶν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες εἰς ἓν μετὰ τῆς Βουλῆς συνερχόμενοι ἐκλέγουσι τὸν βασιλέα διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν δύω τρίτων τοῦ ὅλου διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.»

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπίσης ἀποῦσα εἶναι ἡ βασιλεία. Ἀγνώσατε παρακάτω.

§150ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 53. Ἐὰν ὁ βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον. Ἐὰν ὁ βασιλεὺς δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ, τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλήν· ἡ δὲ Βουλὴ συνερχομένη, ἐὰν διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει ἀντιβασιλέα, καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.»

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βλέπετε, κύριοι, τρεῖς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἡ Βασιλεία δὲν ὑπάρχει, εἶναι ἀποῦσα· κατ’ αὐτὰς τὸ Σύνταγμα διέταξε τὴν πλήρωσιν αὐτῆς· ἅμα ὁ Βασιλεὺς ὑπάρχει, τὸ Σύνταγμα δὲν διατάσσει συμπλήρωσιν, δὲν θεωρεῖ ἀναγκαῖον τοῦτο· ὑπάρχει ὅμως ἡ Βασιλεία, εἶναι παροῦσα; ἀντικατάστασις αὐτῆς δὲν χωρεῖ, ἀφίνει δὲ εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Βασιλέως ἐὰν νομίζῃ τοῦτο ἀναγκαῖον. Τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ ἄρθρον 53 δὲν λέγει, ὅτι ἐκλέγεται ἀντιβασιλεὺς, ἀλλ’ ἐὰν κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον ὁ Βασιλεύς. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν, κύριοι, θεωρεῖ τὴν ἀντιβασιλείαν ἀναπόφευκτον, ὅταν λείπῃ ὁ Βασιλεὺς καὶ ὁ θρόνος ᾖναι κενὸς, ὅταν ὅμως ᾖναι ἐνεργὸς καὶ παρὼν ἀφίνεται εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ, ἐὰν θέλῃ νὰ συστήσῃ ἀντιβασιλείαν, ἢ ὄχι. Ἰδοὺ, κύριοι, ποίας περιστάσεις ἡ Συνέλευσις ἐκανόνισε· εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῆς ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως ἀντιβασιλείας μόνον ἀπόντος τοῦ βασιλέως· εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἠμπορεῖ ν’ ἀποδοθῇ ἡ ἐνάσκησις δικαιωμάτων τινῶν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἀποδίδει Βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον; τὸ νομοσχέδιον ἐκτείνει τὰ δικαιώματα τοῦ ὑπουργείου πέραν τοῦ νόμου, καὶ ἀνατρέπει τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος; Ἐὰν ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ καὶ τοῦτο ὁ κ. Δεληγεώργης, θὰ εἶχε δίκαιον, νὰ κατακρίνῃ τὸ νομοσχέδιον· τότε μόνον ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπεν, ὅταν ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ ὅτι διὰ τοῦ νόμου παραχωροῦνται Βασιλικὰ δικαιώματα, συμφυῆ μὲ τὴν βασιλείαν, ὡς δυνάμενα κατὰ τὸ Σύνταγμα μόνον ἀπὸ τὸν Βασιλέα νὰ ἐνασκηθῶσι, ἐνῷ δὲν συνιστᾶται ἀντιβασιλεία, διότι αὐτὸ εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ἀπέδειξεν τοῦτο; Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπε πολλὰς θεωρίας, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν τὸ ἀπέδειξεν· ὁ κ. Δεληγεώργης ἰσχυρίσθη ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ ἐμπεριέχεται ἡ δυσπιστία· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας ὥστε νὰ χορηγήσῃ ὅλα τὰ δικαιώματα, εἶναι νομοσχέδιον ἁπλοῦν κανονίζον τὴν ὑπηρεσίαν, ἑπομένως οὔτε δυσπιστίαν, οὔτε ἐμπιστοσύνην τεκμαίρεται, περιορίζεται δὲ ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα διαγράφει. Ὁ βασιλεὺς δύναται ν’ ἀποδημήσῃ ἀφίνων τὸ ὑπουργεῖον, μὲ τὴν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι τοῦ κράτους παραχωροῦσιν αὐτῷ. Ὁ Βασιλεὺς ἀποδημεῖ, καὶ κατὰ τὴν ἀποδημίαν του ἡ Βασιλεία εἶναι παροῦσα, εἶναι ἐνεργὸς· ἀλλὰ ἵνα μὴ λάβωσι χώραν ἐμπόδια εἰς τὴν τακτικὴν πορείαν τῆς ὑπηρεσίας, κρίνει ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὁμαλὴν καὶ ἀπρόσκοπτον ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐρυνθῇ ἡ ἐξουσία τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου περιοριζομένη ἐντὸς τῆς τακτικῆς ἐνεργείας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ καθόσον διὰ νόμου δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι οἱ νόμοι ἔθεσαν τὰ ὅρια. Ποῖος, κύριοι, σᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ποῖος ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀποβλέπει εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ἄνευ βασιλείας, καὶ ὅπως συνειθίσωμεν νὰ διοικώμεθα καὶ ἄνευ βασιλείας, καὶ ἑπομένως ἐπὶ ἰδεῶν τοιούτων ἠθελήσατε ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ οἰκοδομήσετε κατηγορίας; Ἤκουσα τὸν κ. Δεληγεώργην ὁμιλοῦντα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπαναλαμβάνοντα ταῦτα· ὁμολογῶ δὲν ἤλπιζα νὰ ἀκούσω αὐτὸν ἐκμεταλλευόμενον τοιαύτην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἐξέφρασε· διότι κανεὶς δὲν ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ βασιλείας, ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ λέγων ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐννοῶ αἰῶνας, διότι καὶ μετὰ τὰς προόδους, ἃς κάμνουν τὰ ἔθνη καὶ μ’ ὅσας θέλομεν κάμει ἀκόμη ἡμεῖς δὲν ἐνοήσαμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ διοικηθῇ ἄνευ βασιλείας, καὶ διὰ τὴν γενεὰν τὴν παροῦσαν καὶ διὰ τὴν γενεὰν τὴν μέλλουσαν, κύριοι, ὅριον ἐλευθερίας εἶναι τὸ συνταγματικόν. Δὲν πιστεύω ἀπὸ τὰς λέξεις αὐτὰς, νὰ θελήσῃ κανεὶς νὰ ἐξαγάγῃ συμπεράσματα, ἄλλως μοὶ εἶναι ἀδιάφορα διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ πολλὰς γενεὰς δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ ζήσῃ ἄνευ συνταγματικῆς βασιλείας· ὥστε πρέπει νὰ εὔχηται ἕκαστος καὶ εὔχομαι καὶ ἐγὼ, ἵνα ἡ Ἑλλὰς δυνηθῇ νὰ ζήσῃ μὲ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐλευθεριῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἡ τελευταία ἔκφρασις τοῦ αἰῶνός μας. Ποῖος, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ συνειθίσῃ τὸ Ἔθνος εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ἄνευ βασιλείας, καὶ ἠναγκάσθη ὁ κ. Δεληγεώργης νὰ ψέξῃ τοῦτο καὶ ἐπανέλαβε τὴν μομφὴν πολλάκις μάλιστα ὡς νὰ ἐφρόντιζε νὰ καταστήσῃ ἀλήθειαν τὸ ψεῦδος; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤκουσα οὐδένα, διότι πιστεύω οὐδεὶς ἔχει τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἰσχυρίσθη αὐτὸ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ διότι τὸ λέγει ὁ κ. Δεληγεώργης ἀποφεύγω νὰ τοῦ δώσω τὸν ἀληθῆ χαρακτῆρα.

§152ΧΟΪΔΑΣ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶμαι εἷς καὶ ἐγώ.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουσι πολλοί; ἴσως· ἀλλ’ οἱ ὁμιλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν εἶπον τοιαῦτα· πολλοὶ ἴσως ἔχουν τὴν ἐναντίαν πεποίθησιν, ἀλλὰ τοιαύτην ἰδέαν δὲν ἠδύναντο νὰ ἐκφράσουν.

§154Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ μάλιστα διὰ νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ πολιτεύματος, λέγω ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ὅπως ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, εἶναι μᾶλλον δημοκρατικὸν καὶ αὐτοῦ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος.

§155ΦΙΛΗΜΩΝ. Μὴ θίγομεν αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§156ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου βεβαίως σήμερον νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι τὸ πόρισμα τῶν ἐνεργειῶν τοῦ παρόντος αἰῶνος καὶ τὸ ἔσχατον ὅριον τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν, αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Λοιπόν, κύριοι, κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξέλθῃ τοῦ Κράτους ν’ ἀποδημήσῃ, καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἀφίνεται εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ ἡ σύστασις ἢ μὴ τῆς ἀντιβασιλείας. Δὲν δύνασθε, κύριοι, μίαν ῥητὴν διάταξιν δι’ ἐπιχειρημάτων νὰ τὴν τροποποιήσητε· τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως εἶναι ἀπόλυτον, ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ὑπηρεσία θέλει ἐνεργεῖσθαι κατὰ τὴν ἀπουσίαν του, καὶ τὸν τρόπον αὐτὸν κανονίζει διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὁ νόμος περιεῖχε δικαιώματα βασιλικά, τότε θὰ καθιέρου καὶ τὴν ἀντιβασιλείαν· ἀλλὰ τοιαῦτα δικαιώματα δὲν χορηγεῖ. Τὸ γεγονὸς δὲ ὅτι δύναται ὁ Βασιλεὺς ν’ ἀποδημήσῃ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ ὡς ἀπουσία τῆς Βασιλείας καὶ χηρεία τοῦ θρόνου, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἕνεκα τούτου ἀναπόφευκτος εἶναι ἡ ἀντιβασιλεία, οὔτε ὅτι θὰ περιπέσῃ εἰς κίνδυνον τὸ ἔθνος· τοῦτο δὲν εἶναι φόβος νὰ συμβῇ, διὰ τοῦ νόμου ἡ ὑπηρεσία κανονίζεται, διότι ἡ Βασιλεία θεωρεῖται παροῦσα, ὑπάρχουσα καὶ ἐνεργός. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν πλαγίας περιστάσεις, ἀφίνει δὲ τὸν Βασιλέα ἐλεύθερον νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀποδημίας του καὶ τὰ μετ’ αὐτήν. Δὲν πρέπει λοιπὸν δι’ ὑποθέσεων νὰ ἀνατρέψωμεν ἤδη δικαιώματα ἀνεγνωρισμένα καὶ καθιερωμένα, διότι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Δεληγεώργη τείνουσιν ἵνα ἐμποδίσωσι τὸν Βασιλέα ν’ ἀποδημήσῃ, ἢ νὰ τὸν ἀναγκάσωσι νὰ συστήσῃ ἀντιβασιλείαν. Νομίζω, κύριοι, λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἐῤῥέθη εἶναι καὶ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος καὶ ἐντὸς τοῦ νόμου. Πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως, ὄχι νὰ ἐνδυθῇ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δικαιώματα βασιλικά, ἀλλὰ νὰ ὀργανισθῇ ἡ ὑπηρεσία πρὸς ἀποφυγὴν δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ παρουσιασθοῦν κατὰ τὴν πορείαν τῆς διοικήσεως.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω διὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀρκετά.

§158ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ ἀκολουθήσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν πορείαν του. Ἤρχισεν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 50, καθ’ ὃ ἀντιβασιλεὺς δὲν ὑπάρχει καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπέθανεν, ὁ δὲ διάδοχος εἶναι ἀπὼν ἢ ἀνήλικος. Πόσον χρόνον, κύριοι, ἐπιτρέπει τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸν μὴ ὑπάρχοντα ἀντιβασιλέα τὸ ὑπουργεῖον; ὅσον ἔνεστιν ἐλάχιστον. Ἰδοὺ δὲ τὶ λέγει. Ἡ Βουλὴ αὐτόκλητος πρέπει νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀντιβασιλέα καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ὑπάρχῃ, ἡ παλαιά, ἡ λήξασα ἡ διαλυθεῖσα. Δὲν σᾶς ἐμπιστεύεται, κύριοι ὑπουργοὶ, τὸ Σύνταγμα σᾶς ὄχι. Χηρεύσαντος δὲ τοῦ θρόνου, ἐπαναλαμβάνει τὸ Σύνταγμα τὰ αὐτὰ διὰ τοῦ ἄρθρου 52· ὄχι δὲ μόνον ἡ ζῶσα Βουλὴ, ἀλλ’ εἰ δέον καὶ ἡ νεκρὰ πρέπει νὰ σπεύσῃ, διότι τὸ πολίτευμα δὲν ἐμπιστεύεται εἰς τοὺς ὑπουργούς. Μεταβαίνω δὲ ἤδη εἰς τὸ ἄρθρον 53. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ, κύριοι ὑπουργοί, κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας ποῦ εἶναι ἡ βασιλεία; Ὁ βασιλεὺς ἀποδημεῖ· ἐνεργεῖ λοιπὸν, ζῇ ἡ βασιλεία; Εἶναι δυνατὸν, ἐνῷ περιέρχεται τὴν Εὐρώπην, καὶ νὰ ἐνεργῇ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος; Ἐπειδὴ δὲ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι εἶναι καλλίτερος παντὸς ὡς πρὸς τὸ κυβερνᾷν, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς γεγονός. Ὁ Βασιλεὺς ἐπρόκειτο νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ διενοεῖτο νὰ ἀναδείξῃ ἕνα Ἕλληνα ἀντιβασιλέα. Ὁ Ἕλλην ὅμως αὐτὸς ἀπεποιήθη τοῦ Βασιλέως τὴν πρότασιν. Διατί; Διότι θὰ ἐκίνει τὸν φθόνον τῶν ἄλλων, ἡ δὲ βασιλεία θὰ συνετρίβετο εἰς τὰς χεῖράς του. Λέγει δὲ σήμερον ὁ πρωθυπουργὸς ὅτι γνωρίζει καλλίτερα παντὸς ξένου τὸν τόπον. Τὸ πιστεύω, ὅτι γνωρίζει καλλίτερα τὸν τόπον, ἀλλὰ δὲν τὸν ὑπεφέρουν.

§159ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐμείναμεν ὑπουργοὶ καθὼς εἴμεθα.

§160ΖΩΧΙΟΣ. Ἀντιβασιλέα δὲ ἀνεδείκνυε καὶ ὁ πρῶτος Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ δεύτερος. Ἐπειδὴ δὲ ἐνεθυμήθην τὸν πρῶτον Βασιλέα, ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν Φίλιππον Ἰωάννου πρὸς βεβαίωσιν τοῦ ἑξῆς ἱστορικοῦ ἀνεκδότου: Ἐστάλη πρεσβεία διὰ νὰ προσφέρῃ τό Στέμμα εἰς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα. Γενομένης δὲ τῆς προσφορᾶς, παρηγγέλθησαν οἱ πρέσβεις νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ὁ Βασιλεὺς ἦτον ἀνήλιξ καὶ δὲν εἶχε τελειώσει τὰς σπουδάς του. Ἀλλὰ καὶ οἱ τρεῖς πρέσβεις ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος ἀπεκρίθησαν: «Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα χωρὶς νὰ ἔλθῃ μεθ’ ἡμῶν ὁ Βασιλεύς». Ἐκείνη δὲ ἡ ἀνάγκη δὲν ἐξέλιπεν. Εἰς ποίους δὲ θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν; Εἰς τοὺς παρόντα βεβαίως, τοὺς ὁποίους τοὺς ἐμπιστευόμεθα. Ἐὰν ὅμως τοὺς παρόντας, τοὺς διαδεχθῶσιν αὔριον ἄλλοι, δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐμπιστευθῶμεν; Εἰς ποῖον ὑπουργεῖον θέλετε νὰ παραδώσητε τὴν τοσαύτην ἐξουσίαν, ὄχι τὴν ὑπουργικὴν, ἀλλὰ τὴν πολὺ ἀνωτέραν;

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἂν δὲν γείνῃ ὁ νόμος, πάλιν ἠμπορεῖ νὰ ἀλλάξουν οἱ ὑπουργοί....

§162ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι ὑπουργοί, δὲν εἶναι ἀντιβασιλεῖς. Θὰ τὸ μετανοήσητε δὲ σεῖς πρῶτοι, διότι σεῖς θὰ καταδικασθῆτε, διότι σεῖς θὰ φέρητε τὴν εὐθύνην. Ποῖον δὲ ὑπουργεῖον ὑποστηρίζομεν; Τὸ παρόν; Ἀλλ’ αὐτὸ ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἀντικατασταθῇ. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ συζητουμένη ὑπουργικὴ πρότασις εἶναι ὅλως διόλου ἀντισυνταγματικὴ, ἡ δὲ ἀπόδειξις εἶναι πρόχειρος. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὴν συγκαλῇ. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ δικαίωμα αὐτὸ κοιμίζεται, διότι ὁ Βασιλεὺς θὰ ἀποδημήσῃ. Τοὐτέστιν οἱ ὑπουργοὶ σᾶς λέγουσι, παραιτούμεθα τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐξουσίας. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ πόλεμον· οἱ ὑπουργοὶ σᾶς λέγουσι, παραιτούμεθα. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνάπτῃ συνθήκας. Οἱ ὑπουργοὶ σᾶς λέγουσι, παραιτούμεθα. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ χάριτας· οἱ ὑπουργοὶ σᾶς λέγουν παραιτούμεθα.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν διαγράφονται αἱ ἐξουσίαι, ἡ βασιλεία εἶναι παροῦσα καὶ ζῶσα.

§164ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἠθέλατε ἐμπιστευθῆ τὴν ἐξουσίαν, ἣν θέλετε νὰ σᾶς ἐμπιστευθῶσιν, ἐὰν ἐκάθηντο ἄλλοι εἰς τὰς ἕδρας αὐτὰς ἐφ’ ὧν κάθεσθε. Δὲν δύνασθε κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας νὰ ἀποστείλητε πρέσβεις. Πρὸς τί λοιπὸν ἐσυστήσατε τὰς πρεσβείας; Σεῖς ἐλέγετε ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀποσταλῶσι πρέσβεις, καὶ ἤδη λέγετε, παραιτούμεθα. Τὸ χείριστον δὲ πάντων καὶ τὸ σκανδαλῶδες εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν δύνασθε νὰ κυρώσετε ἐπισκόπους, ἀρχιεπισκόπους. Νομίζετε δὲ ὅτι αὐτὸ εἶναι καλόν; Δὲν ἐκφράζει τὸ νομοσχέδιόν σας ὑποψίας κατὰ τῶν ὑπουργῶν;

§165ΜΙΛΗΣΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀπαιτεῖται ἡ βασιλικὴ ἐξουσία.

§166ΖΩΧΙΟΣ. Εἴπατέ μου σεῖς πῶς θὰ διοικήσητε; εἶσθαι ὑπουργοί; ὄχι. Εἶναι ἀντιβασιλεῖς; ὄχι. Ἡ θέσις σας εἶναι ἀκατάληπτος. Διὰ νὰ ἐννοήσῃ δὲ ἐκεῖνος ὅστις θὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιόν σας τί θὰ πράξῃ, ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ καθήσῃ ὁ κ. Βούλγαρης ἐκεῖ, ὅπου ἤδη κάθεσθε, καὶ τότε θὰ ἐννοήσῃ καλλίτερον τὸ τί ποιητέον.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης, ἔχει τὸν λόγον.

§168Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, δὲν ἐπίστευον ὅτι νομοσχέδιον κατ’ ἐμὲ λίαν ἁπλοῦν ἤθελε δώσει ἀφορμὴν εἰς τοσαύτας συζητήσεις. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον χθὲς παρουσιάσθη, ἐθεωρήθη ὡς ἀντισυνταγματικὸν, ἐθεωρήθη ὡς προσβάλλον τὰ δικαιώματα τοῦ τόπου, καὶ ὡς προσβάλλον καὶ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Δύω, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐπιχειρήματα ἐθεωρήθησαν ἰσχυρὰ, καὶ ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν ἐστήριξαν οἱ κατ’ αὐτοῦ ἀντιστρατευθέντες τὰς θεωρίας των· ἐθεώρησαν πρῶτον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἀναιροῦν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ δεύτερον ἐπιχείρημα ἐθεώρησαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καθιστᾷ τὴν βασιλείαν ἀργὴν, συγχωνεύει δὲ προσέτι, ὡς εἶπον, τὴν εὐθύνην ἐντὸς τοῦ ἀνευθύνου· αὐτοὶ ἦσαν οἱ Ἀχιλλεῖς τῶν ἐπιχειρημάτων ἐκείνων, ὅσοι ἐπολέμησαν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἀναφέρω, κύριοι, μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων ἐκεῖνα, ὅσα ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσης κ. Ζωχιὸς, στηριζόμενος εἰς ὑποθέσεις ὅλως ἀτόπους, εἰς ὑπονοίας, αἵτινες εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ὅπως θέλω εἰπεῖ μετ’ ὀλίγον. Οἱ μὲν ἐθεώρησαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἀντιστρατευόμενον εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐστηρίχθησαν ἐπὶ δύω διατάξεων τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι εἰς ὡρισμένας τινὰς περιπτώσεις ἀποδίδουσι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον· καὶ ἐφαρμόζοντες νομικούς τινας κανόνας τοῦ δικαίου ἠθέλησαν νὰ σᾶς ἀποδείξουν, ὅτι ἡ κατάδειξις τῶν περιστάσεων αὐτῶν, εἰς τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀναλαμβάνει τὴν ἀντιβασιλείαν, ὅτι ἡ ῥητὴ κατάδειξις αὐτῶν ἀπομακρύνει πᾶσαν ἄλλην περίστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἠπατήθησαν ἢ παρηρμήνευσαν τοῦ Συντάγματος τὴν ἔννοιαν· τὴν παρηρμήνευσαν, διότι, ὡς λίαν εὐγλώττως σᾶς ἀπέδειξεν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ Σύνταγμα τοὐναντίον ἠθέλησεν, εἰς ὡρισμένας περιστάσεις νὰ καθιερώσῃ καὶ νὰ ἱδρύσῃ τὴν ἀντιβασιλείαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἠπατήθησαν φρονοῦντες, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἀποδίδει τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ ἐπιχείρημα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν ν’ ἀντλήσωσιν ἐκ δύω ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, δὲν δύναται νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ περὶ ἐνασκήσεως μέρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνατρέπει τὰς ἀρχὰς τῆς συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἑπομένως ἀντίκειται διαῤῥήδην εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Δεύτερον, κύριοι, ἠθέλησαν νὰ σᾶς παραστήσωσιν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δημιουργεῖται τὴν ἀργίαν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ νομίζω καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἠπατήθησαν μεγάλως· τὸ νομοσχέδιον οὐδόλως ἔχει σκοπὸν νὰ κηρύξῃ τὴν Βασιλείαν ἀργὴν ἢ νεκράν· κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν τὴν διατηρεῖ ἀκεραίαν ὁ Βασιλεὺς καί τοι ἀποδημῶν, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ βασιλικὴ ἐξουσία νὰ ἐνασκηθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ μὴ παρευρισκομένου ἐν τῇ καθέδρᾳ Αὐτοῦ. Εἴδομεν πολλάκις, ὅτι ἡ βασιλικὴ αὕτη ἐξουσία ἐνησκήθη ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, καί τοι μὴ παρόντος ἐν τῇ πρωτευούσῃ· εἴδομεν πολλάκις, ὅτι τὰ δικαιώματα τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐνησκήθησαν διὰ τοῦ τηλεγράφου, καὶ οὐδὲν ἄτοπον βλέπω εἰς τοῦτο, οὐδὲ θέλω νὰ κατηγορήσω τὰ προγενέστερα γεγονότα. Ἡ βασιλικὴ λοιπὸν ἐξουσία μένει ἀκεραία, καὶ μένουσα ἀκεραία, δὲν καταδικάζει εἰς ἀργίαν, οὔτε τὸν διορισμὸν ἐπισκόπων, οὔτε τὸν διορισμὸν πρέσβεων, οὔτε τὸν διορισμὸν οὐδενὸς ὑπαλλήλου. Λίαν ὀρθῶς, σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται, δυνάμει συνταγματικῆς ῥήτρας, δυνάμει τοῦ 53 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος νὰ ἀπέλθῃ τοῦ Κράτους του χωρὶς νὰ δημιουργῇ ἀντιβασιλείαν. Τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος εἶναι τοσοῦτον σαφὲς, ὥστε δὲν δύναται νὰ δώσῃ οὐδόλως ἀφορμὴν εἰς ζήτημα ἀμφισβητούμενον. Τὸ ἄρθρ. 53 τοῦ Συντάγματος ἄφησεν εἰς τὸν Βασιλέα τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν, ἂν πρέπῃ νὰ ζητήσῃ τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας ἢ ὄχι· ἄφησεν εἰς τὴν κρίσιν Αὐτοῦ, ἐν περιπτώσει ἀποδημίας ἢ νόσου, ἂν πρέπει νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς εἰδικὸν νόμον περὶ ἀντιβασιλείας ἢ ὄχι. Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν αὐτὸ τοῦ Συντάγματος, δύναται ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀπέλθῃ τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐνέργειαν μέρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐνασκουμένης ἀκεραίως ἐκεῖθεν ὅπου ἤθελε μεταβῆ· ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ βεβαίως μεγάλα κωλύματα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ὁ Βασιλεὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὡς λέγουν οἱ Γάλλοι par delegation, ἀφίνει εἰς τοὺς ὑπουργοὺς μέρος τῶν δικαιωμάτων Αὐτοῦ νὰ ἐξασκήσωσιν οἱ ὑπουργοὶ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ Αὐτοῦ χωρὶς νὰ ἔχουν ἀνάγκην τῆς ὑπογραφῆς Αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν δὲν καθιεροῖ ἀντιβασιλείαν, τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀποδίδει εἰμὴ μέρος τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, καὶ μέρος ἐλάχιστον εἰς τὸ ὑπουργεῖον· τοῦτο δὲ δύναται νὰ πράξῃ ὁ Βασιλεὺς δυνάμει αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διότι ὁ Βασιλεὺς μὴ κρίνων ἀναγκαῖον νὰ ἀφήσῃ ἀντιβασιλείαν, δὲν κρίνει ἀναγκαῖον νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὅλας τὰς προνομίας καὶ ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας· τὰ διατηρεῖ εἰς ἑαυτὸν, καὶ διατηρεῖ ἐνεργὸν τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν προνομίων καὶ τῶν δικαιωμάτων. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται δι’ ἑνὸς νόμου νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἀσκῶσιν ἓν μέρος τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει, καὶ εἴδομεν ἄλλοτε, ὅτι Διατάγματα Βασιλικὰ ἐξεδόθησαν διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδόθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀπεδόθη διὰ τῶν νόμων αὐτῶν ἡ ἐνάσκησις δικαιώματος καθιερωμένου ἐν τῷ Συντάγματι· λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν καθιεροῖ οὔτε ἀντιβασιλείαν, οὔτε ἀποδίδει ὁλόκληρον τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον· νομίζω δὲ, ὡς εἶπον, οὐδὲν δικαίωμα ἀνῆκον εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύναται νὰ μείνῃ ἐν ἀργίᾳ. Τὸ ὑπουργεῖον, ἂν θέλῃ νὰ διορίσῃ πρέσβεις, ἂν θέλῃ νὰ συγκαλέσῃ καὶ τὴν Βουλὴν, ἕνεκα ἐκτάκτων περιστάσεων, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, πέμπον εἰς τὸν Βασιλέα διάταγμα, ἢ καὶ διὰ τοῦ τηλεγράφου ἠμπορεῖ νὰ ἐξασκηθῇ ἓν οἱονδήποτε τῶν δικαιωμάτων τούτων. Ἀλλ’ ἐκτὸς, κύριοι, αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ περιβάλουν δι’ εὐγλωττίας τῷ ὄντι διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ σᾶς πείσουν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δημιουργεῖ βασιλείαν ἀργὴν καὶ νεκρὰν, ἠθέλησαν καὶ διὰ λόγων στηριζομένων ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, νὰ σᾶς πείσουν ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσητε· σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν ᾖναι τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον εἰς τὴν θέσιν του. Ἴσως ἡ μόνη περίστασις εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ δυσκολία πρὸς ἐνάσκησιν ἑνὸς βασιλικοῦ δικαιώματος, εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ ὑπουργείου κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. Ἴσως ἡ ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος τούτου δύναται νὰ ἀπαντήσῃ μεγάλας δυσκολίας· ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν θεωρῶ τοῦτο ὡς ἐπιχείρημα δυνάμενον νὰ ἀντιστρατευθῇ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου· διότι δὲν ὑπεστήριξα μὲν ὡς σχολή τις, ὅτι ἡ μεταβολὴ τῶν ὑπουργείων κατὰ τὰ διαλείμματα τῆς Βουλῆς εἶναι ἔργον καθαρῶς ἀντισυνταγματικὸν, πάντοτε ὅμως ἐπίστευσα ὅτι αἱ μεταβολαὶ τῶν ὑπουργείων, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τὰς διαλείψεις τῶν Βουλῶν καὶ ὅτε τὴν ἐξουσίαν μένουσι κατέχοντα ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπήλαυσαν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἄρτι λήξασαν Σύνοδον, ὅτι δὲν εἶναι πολιτικὸν ἔργον κατὰ τὰς διαλείψεις τῶν Βουλῶν νὰ γίνωνται μεταβολαὶ τοιαῦται. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ φόβος τὸν ὁποῖον σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Ζωχιὸς, ὅτι εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ ἐπέλθῃ ὑπουργικὴ μεταβολὴ, δὲν εἶναι λόγος βάσιμος καὶ δυνάμενος νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν· δὲν δύναται δὲ νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἔδειξε τρανῶς τὸ ὑπὲρ τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος φρόνημά του, καὶ δὲν εἶναι πιθανὸν ὅτι ἤθελε μεταβάλει ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λήξῃ τὴν Σύνοδον ἀπολαῦον τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βουλῆς· ὥστε ὁ φόβος αὐτὸς δὲν δύναται, κύριοι, νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην σας ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· ἄλλως τε σᾶς εἶπον, ἂν δύναται νὰ ἐπέλθῃ δυσκολία τις ὡς πρὸς τὴν ἐνάσκησιν δικαιώματός τινος βασιλικοῦ, ἡ ἐνάσκησις αὕτη δύναται νὰ ἀπαντήσῃ δυσκολίαν μόνον ὡς πρὸς τὴν μεταβολὴν ὑπουργείου, ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσης πάντοτε ἐπίστευσεν, ὅτι τοιαῦται μεταβολαὶ δὲν πρέπει νὰ γίνωνται κατὰ τὰς διαλείψεις τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων. Ἄν, κύριοι, ὡς ὀρθότατα σᾶς εἶπεν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν θέλετε ἀποδεχθῆ τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως ἀντιβασιλείας πάντοτε ὁσάκις ὁ Βασιλεὺς ἀποδημεῖ, ἠθέλατε καταστρέψει τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθαρῶς ἔδωκε πληρέστατα τὴν ἄδειαν εἰς τὸν Βασιλέα νὰ ἀποδημῇ τοῦ Κράτους εἴτε χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, εἴτε χάριν τῆς ὑγείας του, εἴτε δι’ ἄλλον λόγον. Ἀλλ’ ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τῆς πολιτείας δεσμώτην τῆς Βουλῆς. Τῷ ἄφησε πλήρη ἐλευθερίαν, καὶ τοιαύτη ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ, προκειμένου λόγου περὶ τῆς κινητικῆς δυνάμεως τοῦ Βασιλέως, διότι ἡ κινητικὴ αὕτη δύναμις ἀποδίδεται εἰς πάντα πολίτην, κατ’ ἰσχυρότερον λοιπὸν λόγον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔπρεπε νὰ τὸ ἔχῃ ὁ Βασιλεύς. Λοιπὸν τὸ Σύνταγμα ἄφησεν εἰς τὸν Βασιλέα πλήρη τὴν ἐλευθερίαν τῆς κινήσεως καὶ ἀπέδωκεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα, ἂν τὸ ἐγκρίνῃ, νὰ σχηματίσῃ ἀντιβασιλείαν· ἐὰν δὲ δὲν ἐγκρίνῃ τοῦτο χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας, δύναται ν’ ἀφήσῃ μέρος τῆς ἐξουσίας Αὑτοῦ εἰς τοὺς ὑπουργούς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἠπόρησα, ὅταν εἶδον ὅτι ἠγέρθη ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου συζήτησις ἐπὶ νομοσχεδίου ἁπλουστάτου, μὴ θίγοντος οὔτε τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου.

§169ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐκ τῆς θέσεώς μου θὰ εἴπω δύω λέξεις. Κατὰ τὸ πολίτευμα, κύριοι, τὸ ἡμέτερον ἡ Κυβερνητικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τῶν ὑπουργῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ψηφισμάτων τῆς Βουλῆς καὶ τῆς ὑπογραφῆς καὶ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ πολίτευμά μας δὲν ἄφησε τὸ ὑπεύθυνον ὑπουργεῖον, ἤτοι τὴν χεῖρα τὴν ἐνεργητικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ ἐπιτηρήσεως ἀνωτέρας· διὰ τοῦτο κατὰ μὲν τὴν ἐνέργειαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἄλλως εἰμὴ ὅπως τὰ ψηφίσματα, αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ὥρισαν, κατὰ δὲ τὴν ἐνέργειαν τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας διὰ τῆς ἐγκρίσεως καὶ ὑπογραφῆς τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος· ἤδη εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν λέγετε νὰ λείψῃ ἡ μία ἐξουσία, τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος· ἀφίνετε μόνην τὴν ὑπουργικὴν ἐνέργειαν. Εἶναι δυνατὸν τοῦτο; Εἶναι Συνταγματικόν; Τὸ Σύνταγμα δὲν ἐνεπιστεύθη μόνον εἰς τὸ ὑπεύθυνον τῶν ὑπουργῶν, ἀλλὰ ἠθέλησε τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τὴν συναίνεσιν καὶ ὑπογραφήν· διὰ τοῦτο κατάδηλόν ἐστι ὅτι δὲν ἠμπορεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐνεργήσῃ ἄνευ Βασιλικῶν Διαταγμάτων εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς οὐσιώδεις ἐνεργείας τῆς Νομοτελεστικῆς ἐξουσίας ἐκτὸς ὀλίγων δευτερευόντων ἐνεργουμένων, δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἀκριβῶς κατὰ τὸ πολίτευμά μας δὲν δύνανται νὰ συγχωνευθοῦν αἱ δύω ἐνέργειαι εἰς μίαν ἤτοι ἡ ἀνεύθυνος καὶ ἐπιτηρητικὴ ἐξουσία τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, καὶ νὰ συγχωνευθῇ ἐν τῇ ὑπευθύνῳ ἐξουσίᾳ τῶν ὑπουργῶν, πρέπει νὰ ἐνασκῆται ὅπως τὸ Σύνταγμα ὥρισε διὰ τῆς συναινέσεως καὶ ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως, καὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν.

§170ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ μοῦ δώσῃ μίαν πληροφορίαν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῆς. Ἐν τῇ ἀπουσίᾳ θέλει κάμει χρῆσιν τῶν προνομίων Αὑτοῦ ὁ Βασιλεὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ; (θόρυβος).

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε χθὲς ἤκουσα ἀναγινωσκόμενον τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ συζητοῦμεν, καίπερ διαφωνῶν ὡς πρὸς λεπτομερείας τινὰς καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς συντάξεως αὐτοῦ, ἐπεκρότησα εἰς τὴν θεμελιώδη ἰδέαν τὴν ὑπαγορεύσασαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἐνόμιζον ὅτι ἐπρόκειτο τῷ ὄντι περὶ ἀντιβασιλείας καὶ ἐξακολουθῶ πρεσβεύων τοῦτο, μεθ’ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις, ἃς ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. προέδρου τῆς Βουλῆς. Καίτοι ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τούτων ἐξάγεται μᾶλλον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀντιβασιλείας, ὅτι δὲν πρόκειται ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ βασιλέως, δικαιώματα βασιλικά, οὐχ ἧττον φρονῶ ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αὗται προέρχονται ἐκ παρεννοήσεως καὶ ὅτι πράγματι δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου. Ἐάν, τῷ ὄντι, τὸ νομοσχέδιον σκοπὸν εἶχεν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ κανονίσῃ δι’ ἐντολῆς παραχώρησιν δικαιωμάτων τινῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀσχέτως πρὸς τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, θὰ ἤμην ἐκ τῶν πρώτων, οἵτινες ἤθελον δώσει μέλαιναν ψῆφον ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι ἡ βασιλικὴ ἐξουσία δὲν πρέπει νὰ χορηγῆται δι’ ἐντολῆς, οὐδὲ νομίζω ὅτι εἶναι ἀκριβὲς τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅτι ὑπάρχουσι προηγούμενα τοιούτων ἐντολῶν, ὅτι ἔχομεν νόμους ἄλλους, δι’ ὧν, παρόντος τοῦ Βασιλέως, ἐχορηγήθη μέρος τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχομεν εἰς κατωτέρας τάξεως ἀντικείμενα προηγούμενα στηριζόμενα ἐπὶ τοιαύτης τινὸς ἰδέας, ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν π. χ. τῶν δημοσίων ὑπηρετῶν, διότι ταῦτα ἐθεωρήθησαν τοσοῦτον ἀσήμαντα, ὥστε ἡ ἐντολὴ, ἡ delegatio, ὡς τὴν ὠνόμασεν ὁ κ. Ζαΐμης, δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπικίνδυνος ἢ σπουδαία παραχώρησις· ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα ἐκ τῆς γενικῆς νομοθεσίας τοῦ Κράτους ἐθεωρήθησαν ὡς ἀναγκαίως ἀσκούμενα διὰ τῆς βασιλικῆς ὑπογραφῆς, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν δι’ ἐντολῆς ἄσκησιν αὐτῶν παρ’ ἄλλων, εἰμὴ μόνον ἂν πρόκηται περὶ ἀντιβασιλείας· νομίζω δὲ, ὅτι παραδεχόμενοι τὴν δι’ ἐντολῆς καὶ οὐχὶ δι’ ἀντιβασιλείας χορήγησιν δικαιωμάτων ἀνηκόντων εἰς τὸν βασιλέα, θέλομεν προσκρούσει εἰς τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα, ἀσχέτως πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω ὅτι διὰ μικρῶν τροποποιήσεων τοῦ λεκτικοῦ δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν τὴν ἰδέαν ταύτην σαφῆ, πρόκειται περὶ δικαιωμάτων βασιλικῶν, ἅτινα ἐν ἀπουσίᾳ Αὑτοῦ ὁ βασιλεὺς νομίζει συμφέρον τῇ πολιτείᾳ νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συμφώνως πρὸς τὰς περὶ συστάσεως ἀντιβασιλείας διατάξεις τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Συντάγματος, καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἔρχομαι νὰ ὑπερασπίσω τὸ νομοσχέδιον.

§172ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπατε ὅτι θέλετε ὑπερασπισθῆ τὸ νομοσχέδιον ἐκλαβόντες αὐτὸ ὡς νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας.

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§174ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤδη λέγετε ὅτι δὲν τὸ θεωρεῖτε ὡς νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας, διότι ὅταν «τινὰ βασιλικὰ δικαιώματα ἀνατίθενται», τότε δὲν εἶναι ἀντιβασιλεία.

§175ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἰδέα μου εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι, ἂν πρόκηται περὶ νομοσχεδίου στηριζομένου ἐπὶ τοῦ 53 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει καλῶς· ἂν δὲ πρόκηται περὶ νομοσχεδίου μὴ στηριζομένου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἀλλὰ στηριζομένου ἐπὶ τῆς γενικῆς ἀρχῆς, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν δύναται ὁ βασιλεὺς πάντοτε, παρὼν ἢ ἀπὼν, ὑγιαίνων ἢ νοσῶν, νὰ δίδῃ δι’ ἐντολῆς εἰς ἄλλον τὰ δικαιώματα Αὑτοῦ, τότε, λέγω, δὲν εἶμαι σύμφωνος· ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ζαΐμης κακῶς ἴσως ἐξεφράσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ὅτι πραγματικῶς ἐννοοῦσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ ἄρθρ. 53 τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦ ἄρθρου δὲ τούτου τί ὁρίζεται; Ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὰ ἑξῆς. Ἀφοῦ εἰς προηγούμενα ἄρθρα ἐγένετο λόγος περὶ τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς ἤθελε χηρεύει ὁ θρόνος ὡς ἐξουσία ἐνεργὸς, καὶ διετάχθη ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θέλει πάντοτε ἐκλέγεσθαι ἀντιβασιλεὺς, ἐνταῦθα, ἐπὶ περιπτώσεως, καθ’ ἣν ὁ θρόνος δὲν ἐχήρευσεν, ἀλλὰ καθ’ ἣν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ προσωρινῆς συμπληρώσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ἐνῷ εἰς τὰς ἄλλας περιπτώσεις ἐγένετο ῥητῶς μνεία περὶ ἀντιβασιλέως, ἐνταῦθα δὲν γίνεται μνεία περὶ ἀντιβασιλέως, ἀλλὰ περὶ ἀντιβασιλείας, τουτέστι περὶ κανονισμοῦ ἐξουσίας ἀντιβασιλικῆς. Ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ ἄρθρῳ βλέπομεν κατωτέρω, ὅτε πάλιν πρόκειται περὶ χηρείας τοῦ θρόνου, διότι ὑποθέτει τὸν βασιλέα ἐντελῶς ἀνίκανον νὰ βασιλεύῃ, ὅτι πάλιν διατάσσει τὴν ἀντικατάστασιν τὸ Σύνταγμα δι’ ἀντιβασιλέως. Ὅταν δὲν πρόκηται περὶ πληρώσεως χηρευούσης θέσεως, ἀλλὰ μόνον περὶ προσωρινῆς ἀνάγκης συμπληρώσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, δὲν ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, ὅτι ἐκλέγεται ἀντιβασιλεὺς, ἀλλὰ λέγει, ὅτι συνιστᾶται ἀντιβασιλεία, τουτέστιν, ὅτι κανονίζονται ἐκεῖναι αἱ ἐξουσίαι, αἵτινες θεωρεῖται ἀναγκαῖον νὰ χορηγηθῶσιν εἴς τινας, καὶ ἀποφασίζεται εἰς τίνας θέλουσι χορηγηθῆ, ὅπως ἐξυπηρετηθῇ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, καὶ τίνι τρόπῳ θέλουσιν ἐνασκηθῆ. Κατὰ τὸ 53 ἄρθρον, ὁ βασιλεὺς δύναται νὰ ἀποδημῇ τοῦ Κράτους χωρὶς νὰ συστήσῃ ἀντιβασιλείαν, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ ἐπικρατοῦσα κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους. Ἄλλοτε, ὅτε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἦσαν δυσχερέστερα παρὰ σήμερον, οἱ βασιλεῖς ἢ δὲν ἐξήρχοντο τῶν ἐπικρατειῶν αὑτῶν, ἢ ἐξερχόμενοι ἐλάμβανον πρόνοιαν περὶ ἀντιβασιλικῆς ἐξουσίας, τουτέστι περὶ τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν βασιλικῶν κατὰ τὴν ἀπουσίαν αὑτῶν. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐπολλαπλασιάσθησαν διὰ τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἀφ’ ὅτου διευκολύνθη ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῶν ἀπόντων καὶ τῶν διαμενόντων ἐν τῷ Κράτει διὰ τοῦ τηλεγράφου, ἡ ἀνάγκη αὕτη τῆς παρουσίας τῆς ἀδιαλείπτου τοῦ βασιλέως δὲν ὑπάρχει· καὶ διὰ τοῦτο ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἄλλοτε οἱ ἡγεμόνες δὲν ἠδύναντο ν’ ἀναχωρήσωσι πρὶν ἀφήσωσι βασιλικὴν ἐπιτροπείαν, ἀπὸ τῆς βασιλείας τῆς σημερινῆς Ἀνάσσης οὐδέποτε ἐγένετο χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἀποδημεῖ χωρὶς νὰ ἐντέλλεται εἰς οὐδένα τὴν ἐνάσκησιν τῆς βασιλικῆς αὑτῆς ἐξουσίας.

§176ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ πατὴρ τοῦ βασιλέως μας ἀφίνει ἀντιβασιλέα;

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν γνωρίζω· νομίζω ὅμως, ὅτι μνημονεύσας τὴν Ἀγγλίαν, ἐμνημόνευσα τὸ ἄριστον τῶν πολιτευμάτων, προκειμένου περὶ κοινοβουλευτικῶν ἀρχῶν. Ἐπίσης ὁ βασιλεὺς τῶν Βελγῶν δὲν ἀφίνει ἀντιβασιλέα ἀπερχόμενος· ἀλλ’ ἀρκεῖ, νομίζω, τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας. Ταύτην τὴν ἀρχὴν καθιέρωσε καὶ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ δύναται ὁ βασιλεὺς ν’ ἀποδημῇ εἰς οὐδένα ἐντελλόμενος τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Ὁ προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργείας αὑτοῦ ὁ βασιλεὺς ἀπεδήμησε ποιήσας χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τὸ ἄρθρον 53 ἐχορήγησεν εἰς αὐτὸν, ἄνευ ἐγκαταστάσεως ἀντιβασιλείας κατὰ τὴν ἀπουσίαν του, ἀλλὰ προέβη ἀμέσως ὁ κ. Δεληγεώργης εἰς διάκρισιν ὅλως αὐθαίρετον· μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἀποδημία ἐκείνη ἐγένετο διὰ δύω μόνον ἡμέρας. Τὴν μέχρι δύω ἢ πέντε ἡμερῶν ἀποδημίαν θεωρεῖ συνταγματικὴν, τὴν ἀποδημίαν τῶν 15 ἢ 25 ἡμερῶν θεωρεῖ ἀντισυνταγματικὴν· τοιαύτην διάκρισιν ἐγὼ δὲν ἐννοῶ.

§178ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπέδωκα εἰς τὴν βασιλείαν νοῦν.

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας δὲν στερεῖται νοὸς καὶ ὅμως ἀποδημεῖ ἄνευ ἐγκαταστάσεως ἀντιβασιλείας.

§180ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μέχρι Cherbonrg ἐκτὸς τοῦ Κράτους.

§181ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς; καὶ εἰς Παρισίους μετέβη καὶ εἰς τὰ κτήματα τοῦ συζύγου της ἐν Σαξκοβούργῳ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους διέμεινε καὶ ἐκεῖ ὑπέγραφε τὰ διατάγματα, δι’ ὧν διῴκει τὴν Ἀγγλίαν.

§182ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος ἀφῆκεν εἰς τὸν Βασιλέα τὴν κρίσιν περὶ τοῦ πράγματος, ἀλλ’ ἀπέδωκε συγχρόνως εἰς αὐτὸν καὶ ὅλην τὴν φιλοτιμίαν νὰ κρίνῃ, ὥστε νὰ μὴ ἀφήσῃ οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἐκτεθειμένα. Ἄλλως δὲ, εἶπον προηγουμένως, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν μᾶς ἐκάλεσε νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Βασιλέως ὅτι δηλαδὴ σκοπεύει νὰ ἀπουσιάσῃ· καὶ δὲν νομίζει ἀναγκαίαν τὴν ἀντιβασιλείαν, ἀλλὰ μᾶς ἐκάλεσεν ἵνα μᾶς ἀναγγείλῃ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς σκοπεύει ν’ ἀπουσιάσῃ καὶ ὅτι θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν ἀντιβασιλείαν.

§183ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπόν τι ἀντίθετον καὶ θέλω φθάσει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος ὁ Βασιλεὺς δύναται ν’ ἀποδημήσῃ, εἴτε ἐπ’ ὀλίγον, εἴτε ἐπὶ μακρότερον χρόνον, ἄνευ ἐγκαταστάσεως ἀντιβασιλείας, ἀναγινώσκομεν δὲ ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ 53, ὅτι δύναται καὶ νὰ προκαλέσῃ σύστασιν ἀντιβασιλείας, συνάγομεν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, δι’ ἧς ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Βασιλέα ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀνάγκης συστάσεως ἢ μὴ ἀντιβασιλείας, δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἣν ἠκούσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυσσομένην, τουτέστιν ὅτι δὲν δύναται ὁ Βασιλεὺς παρὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀντιβασιλέα ἔχοντα ὁλόκληρον τὴν ἐξουσίαν τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἀπαίτησις αὕτη εἶναι ὅλως αὐθαίρετος. Ἀφοῦ, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ Βασιλεὺς ἀπὼν δύναται νὰ ἀσκῇ ὁλόκληρον τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, διατί θὰ ᾖναι ἠναγκασμένος νὰ τὴν παραιτήσῃ ὁλόκληρον χάριν ἀντιβασιλείας, ἧς τὴν σύστασιν αὐτὸς προκαλεῖ; Ἀλλ’ οὐ μόνον τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 53 ἀντιστρατεύεται πρὸς τοιαύτην ἑρμηνείαν. Παραβαλλόμενον τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου τούτου πρὸς τὸ γράμμα τῶν ἄλλων ἄρθρων, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν ἐκείνῳ πρόκειται περὶ ἑτέρου τινὸς παρὰ τὸ ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις. Ὁσάκις τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ ἀναπληρώσεως βασιλικῆς ἐξουσίας ἐλλειπούσης ἢ ἀργούσης, λέγει ἐκλέγεται ἀντιβασιλεύς· προϋπάρχει δὲ, κατὰ τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Συντάγματος, νόμος κανονίζων τὰ τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀντιβασιλέως. Ἐνταῦθα ὅμως, προκειμένου περὶ βασιλικῆς ἐξουσίας διατελούσης μὲν ἐνεργοῦ, ἀλλὰ χρῃζούσης προσωρινοῦ συμπράκτορος, τὸ ἄρθρον 53 δὲν διατάττει ἐκλογὴν ἀντιβασιλέως, οὐδὲ παραπέμπει εἰς τὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 50 προϋπάρχοντα περὶ ἀντιβασιλείας νόμον, τὸν ὑποθέτοντα ἐκλογὴν ἀντιβασιλέως, ἀλλὰ λέγει συνιστᾶται ἀντιβασιλεία. Προκειμένου περὶ ἐνεργοῦ βασιλείας, δυναμένης κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἐνασκῇ καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ὁλόκληρον τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς, τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπον τὴν ἐπὶ τόπου ἀναπλήρωσιν τῆς ἐξουσίας ταύτης, οὔτε ἑνιαῖον ἀναπληρωτὴν ἀπαιτεῖ, οὔτε παραπέμπει εἰς νόμον ὑποθέτοντα ἀναπλήρωσιν ὁλοκλήρου τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ διατάττει ὅπως τὰ τῆς συστάσεως τῆς ἀντιβασιλείας νομοθετηθῶσιν, ὅταν παραστῇ ἡ ἀνάγκη, ἵνα ἡ ἀνάγκη αὕτη κανονίσῃ καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς ἐπιτρεπομένης ἐξουσίας καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐνασκήσεως αὐτῆς, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν προσώπων, εἰς ἃ θ’ ἀνατεθῇ ἡ ἐξουσία αὕτη, καὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τούτων. Ὅ,τι δὲ δὲν ἐκχωρηθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν, ἐνασκεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους διαμένοντος, ὅπως, καθ’ ἃ προεῖπον, ἠδύνατο νὰ ἐνασκῆται παρ’ αὐτοῦ ἐκεῖθεν ὁλόκληρος ἡ βασιλικὴ ἐξουσία, ἂν προετίμα νὰ μὴ προκαλέσῃ νόμον περὶ συστάσεως ἀντιβασιλείας. Ποῖα δὲ δικαιώματα ἐπεφύλαξεν εἰς τὸν Βασιλέα τὸ νομοσχέδιον; Ἐπεφύλαξεν ὅλα ὅσα δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι κυβερνητικὰ, ἐχορήγησε δὲ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὰ δικαιώματα τῆς καθαρᾶς διοικήσεως, καὶ μάλιστα οὐχὶ ὅλα τὰ τῆς ἀνωτέρας διοικήσεως. Ἡ διάκρισις ἐγένετο καλῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἐγκρίνω οὐ μόνον τὴν θεμελιώδη βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, οἵαν παρέστησα αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπαγορεύσασαν ἰδέαν τὰς κατὰ μέρος διατάξεις αὐτοῦ. Οὐδόλως δὲ βάσιμον θεωρῶ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἰδέαν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς ἀπουσίας τοῦ Βασιλέως, νὰ ἐπέλθωσι δυσχέρειαι. Δὲν βλέπω ποία δυσχέρεια δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Ὁ Βασιλεὺς διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐχορήγησε δικαιώματά τινα ἀντιβασιλείας εἰς ἐκείνους οἵτινες παρόντος τοῦ Βασιλέως ἐξασκοῦσιν ὑπευθύνως αὐτά· θὰ ἐξακολουθῶσιν οὗτοι διαχειριζόμενοι ὑπευθύνως τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν· προκειμένου δὲ περὶ βασιλικῆς ἐξουσίας ὑφισταμένης ἐνεργοῦ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἀποδημοῦντος Βασιλέως, οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κωλύον ὅπως οἱ ὑπεύθυνοι ὡς ὑπουργοὶ διαχειρίζωνται συνάμα καὶ τὴν ἀνεύθυνον βασιλικὴν ἐξουσίαν, ὡς προσωρινοὶ διαχειρισταὶ ἐπὶ ἀντικειμένων καθαρῶς διοικητικῶν. Εἶναι δὲ οἱ ὑπουργοὶ καταλληλότεροι, ὅπως ἀναλάβωσι τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τούτων, ὅταν ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βουλὴ θεωρῶσιν, ὅτι πρέπει εἰς αὐτοὺς νὰ ἐμπιστευθῶσι τὸ δικαίωμα τοῦτο. Οὐδόλως παραδέχομαι ὡς ὀρθὴν τὴν ἀποδοθεῖσαν ἔννοιαν εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἠκούσατε, περὶ τοῦ χαρακτῆρος, ὃν ἔχει ἡ ἐκλογὴ ἡμεδαπῶν, ἀντὶ τῆς ἐκλογῆς ξένων· οὐδὲ φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὡς διαφόρου φύσεως τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ὑπουργικὴ πρᾶξις· ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως τοῦ Βασιλέως πρὸς ἡμᾶς, ἣν οὐδ’ ἔπρεπε νὰ συζητήσωμεν, διότι τοῦ Βασιλέως αἱ σκέψεις δὲν συζητοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις, ἥτις εἶναι προϊὸν τῆς Βουλῆς, ἐθεώρησε πρέπον νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτήν· καὶ εἶναι ἀπόδειξις μεγάλης προόδου τοῦ τόπου, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ ἐκπροσωποῦντος αὐτὴν ὑπουργείου ἐκφράζει γνώμην ὅτι δύναται ὁ τόπος οὗτος, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως νὰ κυβερνηθῇ δι’ ἡμεδαπῶν. Αὕτη ἦτο ἡ ἔννοια ἐκείνων, οἵτινες εἶπον ὅτι ἐχάρησαν, ὅτε ἤκουσαν πρότασιν συντελοῦσαν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι πραγματικὸν τὸ μνημονευθὲν παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Μέσσης, ὅτι οἱ ἀποσταλέντες εἰς Μόναχον πρέσβεις ἔλεγον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπιστρέψωσιν ἄνευ τοῦ ἡγεμόνος, ἀλλ’ εἶναι λίαν εὐχάριστον ὅτι οἱ σήμερον εὑρισκόμενοι ἐν ὁμοίαις περιστάσεσι δὲν διατελοῦμεν ἐν ὁμοίαις ἀνάγκαις, διότι ὁ τόπος προώδευσεν. Ἐὰν εἴχομεν μέλη τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας διαμένοντα ἐν Ἑλλάδι, ἠδύνατο πράγματι νὰ γείνῃ σκέψις, ἂν ἦτο προτιμότερον ἡ ἐντολὴ τῆς διαχειρίσεως ἐξουσίας ἀντιβασιλικῆς νὰ δοθῇ εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἢ νὰ δοθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον· ἀλλ’ ὅταν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τρέχωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ προσφέρωμεν τὴν ἀντιβασιλείαν ἄνευ βεβαιότητος ὅτι θὰ γείνῃ δεκτὴ, νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ τόπου ἐνέχεται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ εὐχαριστοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅτι μᾶς ἐξήγαγε τῆς ἀνάγκης ταύτης διὰ τῆς προτάσεως ὡς διαχειριστῶν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας ἀπολαύουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Βασιλέως. Οὐδὲ κατέχομαι ὑπὸ τῶν φόβων, οὓς ἄλλος ἐξέφρασεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως νὰ ἐπέλθωσι περιστάσεις, αἵτινες νὰ καταντήσωσιν ἀναγκαίαν τὴν μεταβολὴν ὑπουργείου. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ θὰ ἔχωσι τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης, ἣν φέρουσι, καὶ θὰ πολιτευθῶσι διὰ τρόπου, ὅστις καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι παρουσιάζονται περιστάσεις, αἵτινες τοῖς ὑπαγορεύωσι τὴν παραίτησιν, ν’ ἀναβάλωσιν αὐτὴν μέχρις ἐποχῆς καταλλήλου. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἡγεμὼν δὲν θὰ προβῇ εἰς τοιαύτην μεταβολήν· διότι ἀπέχων πάσης συζητήσεως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Βουλῆς περὶ τῆς σχολῆς τὴν ὁποίαν κατεδίκασε, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι σήμερον ἡ σχολὴ ἐκείνη θριαμβεύει καί, ἐνόσῳ θριαμβεύει, μεταβολὴ ὑπουργείου δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς. Οὐδόλως δὲ ταράττομαι ὑπὸ φόβον, ὅτι ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ βασιλέως δύνανται νὰ ἐπέλθωσι περιπλοκαί, οὐδὲ ὅτι ἡ ἀπουσία τοῦ βασιλέως, ἄνευ ἀντιβασιλέως ἐνταῦθα, θέλει ἀποβῆ πρόξενος κακῶν εἰς τὸν τόπον. Ἔχω ἀπεναντίας πολλὰς ἐλπίδας, ὅτι ἡ περιοδεία τοῦ βασιλέως θέλει ἀποβῆ ἀγαθῶν πρόξενος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αἱ περιστάσεις, αἵτινες μᾶς περικυκλοῦσιν, εἶναι τοιαῦται, ὥστε εἶναι εὐτύχημα διὰ τὸν τόπον, ὅτι ὁ βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων θέλει τεθῆ εἰς ἄμεσον συνάφειαν πρὸς ἡγεμόνας ξένων ἐπικρατειῶν. Καὶ ἐὰν παρουσιασθῇ ἔκτακτός τι ἀνάγκη, ἣν προτείνουσί τινες εἰς ἀπόκρουσιν τοῦ νομοσχεδίου, τί θέλει ἐμποδίσει τὸν βασιλέα ἀμέσως νὰ σπεύσῃ εἰς τὸν τόπον, ἵνα λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα; Ὑπὸ ὅλας λοιπὸν τὰς ἐπόψεις θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὴν θεμελιώδη αὐτοῦ βάσιν, ἀσπαστὸν, διότι πέπεισμαι ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀποδέχεται τὴν ἰδέαν, ἣν ἐξέφρασα, ὅτι ἡ χορηγουμένη εἰς αὐτὸ ἐξουσία εἶναι ἐξουσία περιωρισμένη μὲν, ἀλλὰ βασιλικὴ, καὶ ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ σημειωθῇ ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τρόπου ὅστις νὰ ἐμφαίνῃ αὐτὴν ἀνεπιφυλάκτως. Πρέπει ῥητῶς καὶ καθαρῶς νὰ ἐξηγηθῇ, ὅτι θὰ ὑπάρχωσι δύω εἰδῶν ὑπογραφαὶ εἰς τὰ διατάγματα, ὑπογραφαὶ, ἐν ὀνόματι τοῦ βασιλέως, ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ ὑπογραφαὶ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν· διότι τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν διάκρισιν τῆς ἀντιβασιλείας ἀπὸ τῆς ἄλλης ἐντολῆς, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος. Ὅταν τροποποιηθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως προτείνω, καθαρῶς ἐξηγεῖται ἡ ἰδέα ὅτι ἡ ἐξουσία ἡ χορηγηθησομένη εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἶναι ἐξουσία βασιλικὴ καὶ οὐδεὶς ἀπομένει δισταγμός. Ἰδοὺ δὲ τί προτείνω. Ἐν μὲν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν λέξεων «ἐν ὀνόματι τοῦ βασιλέως» ἀντὶ τῶν λέξεων «ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ αὐτοῦ»· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ ἀντὶ τῶν λέξεων «ὑπογράφονται δὲ παρ’ ὅλων τῶν ὑπουργῶν» τὰ ἑξῆς· «ὑπο«γράφονται δὲ ἐν ὀνόματι τοῦ βασιλέως παρ’ ὅλων τῶν ὑπουργῶν, προσυπογραφόντων τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν.» Δύω λέξεις, ὡς βλέπετε, προσέθεσα, δι’ ὧν σαφηνίζεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνιστᾷ ἀντιβασιλείαν κατὰ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος.

§184Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἦτο νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ μεταβίβασις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἦτο νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον περιεβάλετο τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀντιβασιλείας, ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀρνηθῶ ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν ψῆφόν μου. Ἡ θέσις μου ὅμως εἶναι ἐπίσης δυσάρεστος, διότι διαφωνῶ οὐσιωδῶς πρὸς τὸ πεφωτισμένον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ κατέβη τοῦ βήματος. Τὴν πεποίθησίν μου ταύτην στηρίζω ἐπὶ ὡρισμένων λόγων, λόγων ἐντελῶς θεωρητικῶν, συνδεομένων ὅμως μετὰ τῆς οὐσίας τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἐπέχω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὰς δύω ἄλλας αὐτοῦ ἐπόψεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας τινὲς τῶν προαγορευσάντων ἐξήτασαν αὐτὸ, περιορίζομαι δὲ μόνον νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἤθελον ἀρνηθῆ τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ψῆφόν μου, ἐὰν ἦτο νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας. Ἡ κυριωτέρα βάσις κατ’ ἐμὲ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος εἶναι ὁ δεσμός, ὁ ὁποῖος συνδέει τοὺς διαχειριζομένους τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν μὲ τὸ τόπον, τὸν δεσμὸν δὲ αὐτὸν παριστᾷ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ λαοῦ, τὸ Κοινοβούλιον. Αὐτὸ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ τὴν πορείαν τῶν διαχειριζομένων τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, καὶ αὐτὸ εἶναι ὑπεύθυνον ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἐνῷ οἱ διαχειριζόμενοι τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν εἶναι ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, διατελοῦσιν ὡσαύτως ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας· μέτρον δὲ ἢ πόρισμα τοῦ ἐλέγχου τούτου εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη, τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνουσιν παρὰ τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἡγεμόνος πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς δὲν εἶναι κενὴ ἐννοίας οὐδ’ ἐστερημένη λόγου καὶ αἰτιῶν, οὐδὲ πρᾶξις ἰδιόῤῥυθμος, ἀλλ’ ὑπαγορεύεται ὑπὸ λόγων καὶ αἰτιῶν, ἔχει δὲ πάντοτε ἀφορμὴν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ἐσχημάτισε ἐπὶ τῆς πολιτείας τῶν ὑπουργῶν, καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη, ἢ ἡ ἄρνησις τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως, εἶναι ἀληθὲς πόρισμα τῆς γνώμης ταύτης. Ἐὰν ὁπωσδήποτε ἡ βασιλικὴ ἐξουσία μεταδοθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἠθέλομεν ἔχει συγχώνευσιν τῆς Βασιλικῆς ἀρχῆς μετὰ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν κατ’ ἐντολὴν τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς καὶ εἰσιν ὑπεύθυνοι πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Ἡ συγχώνευσις τῶν δύω τούτων ἐξουσιῶν τῆς ὑπουργικῆς μετὰ τῆς Βασιλικῆς, νομίζω ὅτι παραλλάσσει τὴν οὐσίαν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ τὴν παραλλάσσει βεβαίως παριστῶσα τὸ πολίτευμα ἄλλο, παρὰ συνταγματικὸν, ἂν ἡ συγχώνευσις γείνῃ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ἡγεμόνος, ἂν ὁ Ἡγεμὼν αὐτὸς διαχειρίζεται τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν· τὴν παραλλάσσει δὲ καὶ ὅταν ἡ συγχώνευσις γένηται ἐν τῷ προσώπῳ τῶν ὑπουργῶν, διότι δὲν ἐλαττοῦται μὲν ἡ εὐθύνη τῶν διαχειριζομένων τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ἐξακολουθούντων τῶν ὑπουργῶν νὰ ὑπέχωσι πρὸς αὐτὸ εὐθύνην, ἐλαττοῦται ὅμως ἡ πρὸς τὴν πολιτείαν ἐγγύησις, ἣν παρέχει ἡ ἐπιτήρησις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν ὑπουργῶν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι, ἂν τὸ νομοσχέδιον ἦτο περὶ ἀντιβασιλείας ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ ἀρνηθῶ τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ψῆφόν μου. Δὲν ἀρνοῦμαι μάλιστα, ὅτι, ὅτε κατὰ πρῶτον ἤκουσα ἀναγινωσκόμενον τὸ νομοσχέδιον, ἐξ ἐσφαλμένης ἀντιλήψεως ἐνόμισα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μετέδιδε τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἐρωτηθεὶς δὲ τότε ποίαν ἔχω γνώμην δὲν ἐδύστασα νὰ εἴπω, ὅτι τὴν συγχώνευσιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς ὑπουργικῆς δὲν θεωρῶ Συνταγματικῶς ἐπιτετραμμένην. Ὅλοι οἱ ἄλλοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροτάθησαν διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἡ μεταβίβασις ὁλοκλήρου τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναί τι, τὸ ὁποῖον θεραπεύει τὰς ἐθνικὰς φιλοτιμίας, εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν πλήρη ἐμπιστοσύνην τοῦ ἡγεμόνος πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς τοὺς ἀναδειχθέντας ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα διαχειρισθῶσι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, εἶναι ἀπόδειξις τῆς προόδου τοῦ ἔθνους, ἢ τῆς προπαρασκευῆς αὐτοῦ πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν, εἶναι λόγοι κενοί, μηδαμῶς ἄξιοι τῆς προσοχῆς τῶν σπουδαίως μελετώντων τὰ κοινὰ πράγματα, ἐὰν ἐπιθυμῶσι νὰ ῥυθμίσωσι τὰς πράξεις των καὶ τὰς σκέψεις των ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρεστάθη ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τῆς Βουλῆς, ὡς νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ζητεῖται ἡ σύστασις τῆς ἀντιβασιλείας ἐν τῷ ὑπουργείῳ, ἡ μεταβίβασις ὁλοκλήρου τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον· ἂν δ’ οὕτως ἔχῃ, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ τύχῃ τῆς ψήφου μου, διότι νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς μεταβιβάσεως ὡρισμένων δικαιωμάτων ἀπὸ ἀρχῆς εἰς ἀρχὴν δύναται νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου, ὁ δὲ νόμος αὐτὸς εἶναι ἁπλοῦς νόμος διοικητικός, δὲν εἶναι νόμος ἀντιβαίνων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἡ νομοθεσία ἡμῶν μᾶς παρέχει παραδείγματα νόμων τοιούτων, ὡς τοῦ περὶ διοργανισμοῦ τῶν ὑπουργείων, δι’ οὗ ὁ βασιλεὺς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ὑπαλλήλους, μετέδωκεν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τάξεις τινὰς μικρῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ κράτους, τοῦ περὶ ἐφορειῶν, καὶ ἄλλων τινῶν. Διαφέρει δὲ ὁ νόμος οὗτος, διότι μεταβιβάζει τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ οὐχὶ ὑποδεεστέρων, ἀλλ’ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων· τοῦτο ὅμως ὑπηγορεύθη ἀπὸ ἐξαιρετικὴν ἀνάγκην, τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκ τῆς προσωρινῆς ἀπουσίας τοῦ βασιλέως, ἡ δὲ μεταβίβασις τῶν δικαιωμάτων τούτων θέλει διαρκέσει ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη αὕτη. Εὐχαρίστως δὲ εἶδον, ὅτι ἐλήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰδικὴ πρόνοια περὶ τῶν διορισμῶν εἰς θέσεις ἰσοβίους, καὶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἡγεμόνος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν εἰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῶν νόμων ἢ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχουσι τὸ ἀμετάκλητον καὶ ἀμετάβλητον, ἐπεφυλάχθη εἰς τὸν βασιλέα καὶ δὲν μετεβιβάσθη εἰς τοὺς ὑπουργούς· ὅσα δὲ δικαιώματα μεταβιβάζονται, καὶ ἂν ἀσκηθῶσιν ἀτόπως, δύνανται νὰ διορθωθῶσιν ἐπανερχομένου τοῦ βασιλέως, ἀφοῦ δὲν ἐπεξετάθη ἡ μεταβίβασις καὶ ἐπὶ τὰς θέσεις, αἵτινες ἐκ τῶν νόμων ἢ τοῦ Συντάγματος καθίστανται ἀμετάκλητοι. Ὅθεν θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον, ὡς καλῶς μεταβιβάζον ὡρισμένα δικαιώματα βασιλικὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, οὐχὶ δὲ ὡς νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας. Ἑπομένως δὲν ἔχουσι χώραν καὶ οἱ δισταγμοί, οἵτινες παρ’ ἄλλων ἐπροτάθησαν περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Συντάγματος, διότι ὑπέλαβον ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας· ἄλλως, τὸ ἄρθρον 53 εἶναι καθαρὸν καὶ οὐδεμίαν παρέχει ἀφορμὴν εἰς δισταγμούς. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἡγεμόνος ν’ ἀποδημῇ, ὅταν θέλῃ καὶ ἐφ’ ὅσον θέλει, ἀπεδόθη αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀπόλυτον, ὡς εἰς τὸν ἡγεμόνα ὑπ’ αὐτοῦ ἀπεδόθη καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ κατὰ τὴν ἀπουσίαν του νὰ συστηθῇ ἀντιβασιλεία. Ἡμεῖς ἑπομένως ἐσμὲν ἀναρμόδιοι νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τοῦ ἂν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ ὁ ἡγεμὼν ν’ ἀποδημήσῃ, οὐδ’ ἂν ἡ ἀποδημία δύναται νὰ ᾖναι μακρὰ ἢ βραχεῖα, διότι ἀμφότερα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ἡγεμόνος, ὅστις βεβαίως ὁδηγεῖται ἐκ τῶν περιστάσεων τοῦ τόπου. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 53, νομίζω, δὲν παρέχει δισταγμούς, οὐδὲ εἶναι, ὡς εἶπον, συναφὲς μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται. Ἐξητάσθη τὸ νομοσχέδιον ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων καὶ ὑπὸ δύω ἑτέρας ἐπόψεις· ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ἂν συμφέρῃ εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν κυβέρνησιν ἡ προσωρινὴ αὕτη μεταβίβασις τῶν δικαιωμάτων, περὶ τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον διαλαμβάνει, ὡς καὶ ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν, ἂν συμφέρῃ εἰς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἐπὶ τούτων νομίζω, ὅτι τὸ πρῶτον ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον μελέτης, διότι ἡ μεταβίβασις εἶναι τοσοῦτον προσωρινὴ, ὥστε οὐδεμία δύναται νὰ ἀπειλήσῃ τὴν διοίκησιν ἢ τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου ζημία. Ἡ ἑτέρα ἐξέτασις, ἂν συμφέρῃ ἢ ὄχι, εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν, νομίζω ὅτι διαφεύγει τὴν ἐξέτασίν μου, ἡμῶν πάντων, ἀφ’ οὗ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς μόνον τὸν ἡγεμόνα ἐνεπιστεύθη τὸ Σύνταγμα· διὰ τοῦτο οὐδὲ καλοῦμαι νὰ τὸ ἐξετάσω, οὐδὲ εἶμαι κεκλημένος νὰ ψηφοφορήσω ἐπὶ τοιούτου τινός. Ἑπομένως ἀπέχω νὰ φέρω ἐπὶ τούτου γνώμην. Ἐγένετο δὲ λόγος καὶ περὶ ἐνδεχομένων συμβεβηκότων μετὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως καὶ τὴν ἀπόλυσιν τῆς Βουλῆς, καὶ μάλιστα μετὰ πικρίας ἐπεκρίθη σχολή τις ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία φρονεῖ ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐνδεικνύει καὶ πρέπει νὰ ἐνδεικνύῃ πάντοτε καὶ ἀπολύτως τὰς μεταβολὰς τὰς κυβερνητικάς. Κατ’ ἄλλην περίοδον τοῦ κοινοβουλίου ἐξέφρασα ἀνεπιφυλάκτως τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου. Δὲν εἶμαι οὐδ’ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσι, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Ἡγεμόνος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ὑπουργοὺς εἶναι ὑποτεταγμένον εἰς τὴν θέλησιν καὶ μόνην τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου, δὲν εἶμαι δὲ καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο δύναται ἑκάστοτε ν’ ἀσκῆται ἄνευ οὐδενὸς λόγου, ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτίας δικαιολογούσης τὴν ἄσκησιν αὐτοῦ. Ὁ κανὼν εἶναι ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀσκεῖται κατὰ τὰς ἐνδείξεις τῆς πλειονοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου· ὅταν ὅμως ὑπάρχωσι περιστάσεις διδοῦσαι ἀφορμὴν, πείθουσαν καὶ δυναμένην νὰ πείσῃ ὅτι ἡ ἔκφρασις τῆς πλειονοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου δὲν εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔκφρασις τοῦ φρονήματος τῆς πλειονοψηφίας τοῦ ἔθνους, φρονῶ ὅτι ὁ ἡγεμὼν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καλέσῃ εἰς τὰ πράγματα τὴν μειονοψηφίαν, οὐδὲ νὰ μείνῃ ὑποτεταγμένος εἰς τὰς ἐνδείξεις τῆς πλειονοψηφίας.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλος τις δὲν ἔχει τὸν λόγον καὶ θεωρῶ τὴν συζήτησιν περαιωμένην. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν· αἱ δὲ τροπολογίαι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§186ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον ά.)

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ά. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§188ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ παντὸς στρατιωτικοῦ καὶ ναυτικοῦ βαθμοῦ».

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§190ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον βʹ.)

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον βʹ. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κύριοι, ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν τὴν Δευτέραν νὰ μὴ γείνῃ ἀπαρτία, θὰ σᾶς παρακαλέσω ὥστε νὰ συνέλθωμεν αὔριον περὶ τὴν 9ην ὥραν.

§192ΤΙΝΕΣ. Καὶ αὔριον θὰ ἔλθωμεν καὶ τὴν Δευτέραν θὰ ἔλθωμεν.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται αὔριον τὴν 9ην ὥραν νὰ συνεδριάσωμεν;

§194ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον περὶ τὴν 9ην ὥραν ἔχομεν συνεδρίασιν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 5/60 Μ. Μ.