1875.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65

Τῆς 17 Δεκεμβρίου 1875.

(Τετάρτη.)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν. Μετὰ τοῦτο ὁ βουλευτὴς Γυθείου κ. Κοσονάκος δίδει τὸν νενομισμένον ὅρκον.

§1ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ Διατάγματος τοῦ 1852 διῃρέθη τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ εἰς δύω, ἤτοι τοὺς εἰς ἐνέργειαν καὶ τοὺς εἰς ἀπόταξιν. Τὸ Διάταγμα τοῦτο ὥριζεν, ὅτι θέλει προνοήσει ἡ Κυβέρνησις ἐν καιρῷ περὶ μισθοδοσίας, προβιβασμοῦ καὶ συντάξεως ἀμφοτέρων τῶν Σωμάτων. Κατὰ δὲ τὸ 1856 ἐξεδόθη νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ, ὅστις διῄρεσεν αὐτοὺς εἰς 5 τάξεις, ἤτοι εἰς ἐνέργειαν, εἰς διαθεσιμότητα, εἰς ἀργίαν, εἰς ἀπόταξιν καὶ εἰς ἀποστρατείαν· ἐτέθησαν δὲ εἰς ἀποστρατείαν 75 ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα εἶχον κἄποιαν σημασίαν. Βλέπετε, κύριοι, πόσον ἄδικον ἔγεινεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, νὰ ῥιφθοῦν εἰς ἀπόταξιν. Ὅσον εὐεργετικὸς καὶ ἂν ἦτον ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ὁ μακαρίτης Μιαούλης ἔκαμε (καὶ πραγματικῶς εὐηργέτησε τὸ Ναυτικόν, διότι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπροφύλαξεν ἀπὸ τὰς ἐπιδρομὰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι συνεχῶς ἔλαβον χώραν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν), οὐχ ἧττον ἠδίκησεν αὐτοὺς τοὺς 75 ὁ μακαρίτης Μιαούλης. Τὸ ἀδίκημα τοῦτο ἀνεγνώρισεν, ἀλλ’ ἦτο πολὺ ἀργά· ὅταν ἔπεσεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, ὑπεσχέθη ὅτι, ἅμα ἤθελεν ἐπανέλθει εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἤθελε λάβει φροντίδα περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Ὁ θάνατος ὅμως δὲν τὸν ἄφησε νὰ κάμῃ καὶ τοῦτο· ἐτέθησαν λοιπὸν εἰς ἀποστρατείαν, ἐνῷ τὸ Διάταγμα τοῦ 1856 ἔλεγεν, ὅτι ἤθελε προνοήσει ἡ Κυβέρνησις περὶ μισθοδοσίας καὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν. Στρατὸς, κύριοι, καὶ θάλασσα, δὲν πιστεύω νὰ κάμητε καμμίαν διάκρισιν· στρατὸς θὰ εἰπῇ ἄνδρες μάχιμοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὴν ξηρὰν τὴν πατρίδα· ναύτης θὰ εἰπῇ ἄνθρωπος μάχιμος, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ κατὰ θάλασσαν τὴν πατρίδα· δὲν πρέπει λοιπὸν ὁ ἕνας νὰ ἔχῃ προνόμια καὶ ὁ ἄλλος μειονεκτήματα. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἀνεγνώρισεν ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς κύριος Γρίβας κατὰ τὸ 1867, καὶ ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει· (ἀναγινώσκει.) «Σχηματίζεται φάλαγξ....» Ἠθέλησε δηλαδὴ νὰ μὴ κάμῃ καμμίαν ἐξαίρεσιν, νὰ ἐξομοιώσῃ τὸ Ναυτικὸν μὲ τὸ Στρατιωτικόν· ἀλλὰ, κύριοι, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, διότι θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ὑπὲρ τὰς 45 χιλιάδας δραχμὰς, οἱ δὲ ναυτικοὶ εἶναι στερεότυποι ἄνθρωποι· ὅπως ἔμαθαν, ἔτσι θέλουν, θέλουν νὰ λαμβάνουν ἕνα βαθμὸν περισσότερον· ὅταν πηγαίνουν εἰς τὴν ἀποστρατείαν, δὲν θέλουν φάλαγγα. Ὑποβάλλω λοιπὸν (δὲν γνωρίζω δὲ τὰ ὀνόματα τῶν ἄλλων νήσων, διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἀναφέρω), ὑποβάλλω πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία..... (Ἀναγινώσκει).

§2ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν μόνον οἱ ἀγωνισταὶ περιλαμβάνονται, ἢ ἐν γένει οἱ εἰς ἀποστρατείαν τεθέντες;

§3ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κάμνω τὴν πρότασιν, κατὰ τὸν Νόμον.

§4ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ σπουδαίαν πρόνοιαν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν φάρων καὶ φανῶν, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὁλοκληρίαν λείπουν ἀπὸ τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας· ἕνεκα δὲ τούτων καθ’ ἡμέραν γίνονται ναυάγια. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑποθέτω ὅτι ἔχει τὴν καλὴν πρόθεσιν πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἴσως μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει τὰ πρὸς τοῦτο μέσα. Τὸν παρακαλῶ ὅθεν, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ σχετικοῦ ὑπουργείου, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τοῦτο πίστωσιν.

§5ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι καθῆκον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§6ΣΟΥΤΣΟΣ. Τότε ἀποτείνομαι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον· πρόκειται περὶ τοῦ καλοῦ.

§7ΔΟΥΜΑΣ. Ἔγειναν προτάσεις ἄλλοτε παρὰ ξένων....

§8ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔγεινε τίποτε, διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω τὴν αἴτησιν. Κατόπιν τούτου παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ νόμον, τὸν ὁποῖον μᾶς ὑπεσχέθη, καὶ ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι σπουδαιότατος· εἶναι ὁ νόμος περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ εἰσπράξωμεν πολλὰ ἑκατομμύρια. Τὸ κατ’ ἐμὲ, εἶναι σπουδαιότερος καὶ αὐτοῦ τοῦ νόμου τοῦ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι, μέχρις οὗ ἐκ νέου συνέλθωμεν, δὲν θὰ λάβωμεν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν χρῆσιν τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν Νόμου· ἀλλ’ ἐὰν ψηφίσωμεν ἤδη τὸν Νόμον αὐτὸν, μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν ἱκανὰ ἑκατομμύρια, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἱκανὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ Δικαστηρίου. (Ὁ πρόεδρος ἐξάγει ἐκ τῆς κληρωτίδος τὰ ἑξῆς ὀνόματα.) Μαντζούφας, Τσιβανόπουλος, Γκιὼν, Κόκκορης, Ἀμβροσιάδης, Ἀλεξανδρόπουλος, Κοτσάκης, Παυλόπουλος, Ἰωαννίδης, Κυπαρίσσης, Καρατζᾶς, Ἀγαθόνικος. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, τὰ τακτικά· θὰ κληρώσω καὶ 6 ἄλλα μέλη, κατὰ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. (Ἐξάγει ἐκ τῆς κληρωτίδος καὶ τὰ ἑξῆς ὀνόματα·) Χατζηλιάκος, Κόνταρης, Μανωλέας, Ταταράκης, Ἱδρωμένος, Πογιάγος.

§10ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.). Ὑποβάλλω, κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς Νομοσχέδιον περὶ περιορισμοῦ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν. Θεωρῶ δὲ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιφέρω βραχείας τινὰς παρατηρήσεις, πρὸς εὐκολωτέραν ἐκτίμησιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Αἱ προξενικαὶ ἀρχαὶ, γνωρίζετε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἔχουν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Εὐρώπῃ ἰδιαιτέραν τινὰ, εἰ καὶ λίαν περιωρισμένην, δικαιοδοσίαν. Εἰς τὰς μὴ χριστιανικὰς χώρας ὅμως, ἡ ἰδιαιτέρα αὕτη δικαιοδοσία ἐπεκτείνεται εἰς πλῆρες σύστημα ἑτεροδικίας τῶν ἀλλοδαπῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο εἰσήχθη τὸ πρῶτον ἐν Τουρκίᾳ, διὰ τῆς συνθήκης τοῦ 1535 μεταξὺ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης καὶ τῆς Γαλλίας, καὶ ἀναπτυχθὲν κατόπιν διὰ πολλῶν ἄλλων συνθηκῶν μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ διαφόρων Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων, κρατεῖ ἐν Τουρκίᾳ μέχρι σήμερον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ Αἴγυπτος ἀποτελεῖ μέρος τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας, διατελοῦσα ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν αὐτῆς, τὸ σύστημα τοῦτο ἰσχύει καὶ ἐν Αἰγύπτῳ· ἐν Αἰγύπτῳ μάλιστα ἰσχύει εἰς εὐρύτερον κύκλον, διότι αἱ ἀνέκαθεν Κυβερνήσεις, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἑλκύσουν ξένους εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν χώραν, προέβησαν εἰς πολλὰς ὑπὲρ τῆς προξενικῆς δικαιοδοσίας συγκαταβάσεις. Τῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι περιοριστικὴ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἠθέλησε πρὸ καιροῦ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαλλαγῇ· τὸν σκοπόν της τοῦτον ἐδήλωσε τὸ πρῶτον κατὰ τὸ ἔτος 1867, ἔκτοτε δὲ δὲν ἔπαυσε νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἐπίτευξιν αὐτοῦ διὰ παντὸς μέσου, καὶ δι’ ἐπιτηδειότητος καὶ ἐπιμονῆς, ἀξίας ἀληθῶς παρατηρήσεως. Αἱ προσπάθειαι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἀπέληξαν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν συγκρότησιν διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς ἐν Καΐρῳ, ἀποτελουμένης ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἤτοι ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἀγγλίας, Γαλλίας, Ἰταλίας, Αὐστρίας, Γερμανίας καὶ Ῥωσσίας, πρὸς ἐξέτασιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος· ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις της τῇ 28 Ὀκτωβρίου 1869 καὶ ἐπεράτωσεν αὐτὰς τὴν 17 Ἰανουαρίου 1870· ἀπέληξαν δὲ αὗται οὐχὶ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ἰδιαιτέρας ταύτης δικαιοδοσίας, εἰς ἣν ἀπέβλεπεν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἀλλ’ εἰς ἁπλοῦν περιορισμὸν αὐτῆς. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν εἶχεν εἰμὴ μόνον γνωμοδοτικὴν ἐξουσίαν, ἐδέησε νὰ ἐπέλθωσι κατόπιν καὶ ἄλλαι διαπραγματεύσεις καὶ διασκέψεις μεταξὺ τῶν διαφόρων πρέσβεων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἤτοι τῶν 6 μνημονευθεισῶν Δυνάμεων, εἰς τὰς ὁποίας προσετέθη καὶ ἡ πρεσβεία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, καὶ αἱ ὁποῖαι διασκέψεις ἀπέληξαν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν διατύπωσιν ἑνὸς ὀργανικοῦ κανονισμοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίζετο ἡ ἐν Αἰγύπτῳ δικαστικὴ διαδικασία τῶν ἀλλοδαπῶν. Τὸ περιεχόμενον τοῦ κανονισμοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸς ὑπὸ τὸ ὄνομα reglement organique, τὸ περιεχόμενον, λέγω, τοῦ κανονισμοῦ τούτου, ἔχει ἐν κεφαλαίοις ὡς ἑξῆς: Συσταίνονται εἰς τὴν Αἴγυπτον τρία Πρωτοδικεῖα, εἰς τὰς πόλεις Ἀλεξανδρείας, Καΐρου καὶ Ἰσμαηλίας· συνιστᾶται ἐπίσης ἓν Ἐφετεῖον, ἑδρεῦον εἰς Ἀλεξάνδρειαν· ἕκαστον τῶν Πρωτοδικείων τούτων σύγκειται ἐξ 7 δικαστῶν, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 4 εἶναι ἀλλοδαποί, δηλ. Εὐρωπαῖοι, καὶ οἱ 3 Ἰθαγενεῖς, δηλ. Αἰγύπτιοι. Τὸ Ἐφετεῖον σύγκειται ἐξ 11 μελῶν, ἐξ ὧν τὰ 7 μέλη εἶναι Εὐρωπαῖοι καὶ τὰ 4 Ἰθαγενεῖς Αἰγύπτιοι. Τὰ δικαστήρια ταῦτα ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνουν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Προέδρων αὐτῶν· οἱ δὲ Πρόεδροι οὗτοι ῥητῶς συνωμολογήθη νὰ λαμβάνωνται ἐκ τῶν μελῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς ξένας ἐθνικότητας, νὰ ᾖναι δηλ. Εὐρωπαῖοι. Τὰ μέλη δὲ ταῦτα ὅλα διορίζονται ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προτείνονται ὑπὸ τῶν οἰκείων Δυνάμεων, ἤτοι τῶν Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι προσεχώρησαν εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἡ δικαιοδοσία τῶν μικτῶν τούτων δικαστηρίων ἐπεκτείνεται εἰς ὅλας τὰς διαφορὰς τοῦ ἀστικοῦ καὶ ἐμπορικοῦ δικαίου, τὰς ἀναφυομένας μεταξὺ ἀλλοδαπῶν διαφόρων ἐθνικοτήτων καὶ μεταξὺ ἀλλοδαπῶν πάσης ἐθνικότητος ἢ ἰθαγενῶν· ἐξαιροῦνται δὲ μόνον τὰ ζητήματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν προσωπικὴν κατάστασιν (status), τὰ ὁποῖα ἐξετάζονται καὶ διαλύονται ὡς καὶ μέχρι σήμερον. Ποινικὴν δικαιοδοσίαν τὰ δικαστήρια ταῦτα ἔχουν λίαν περιωρισμένην· ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἐπεζήτησε νὰ ἔχωσιν ἐπίσης ἐκτεταμένην καὶ ποινικὴν δικαιοδοσίαν, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε τοῦτο· ἑπομένως ἔχουσι ταῦτα δικαιοδοσίαν περιωρισμένην εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν πταισμάτων· δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν πλημμελημάτων καὶ τῶν κακουργημάτων ἔχουσι μόνον ἐφ’ ὅσον τὰ πλημμελήματα ἢ κακουργήματα ταῦτα διαπράττονται κατὰ μελῶν τοῦ δικαστηρίου, ἕνεκα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων αὐτῶν, καὶ ἐπὶ πλημμελημάτων καὶ κακουργημάτων διαπραττομένων κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἕνεκα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων. Τὸ Διάταγμα τὸ ὀργανικὸν διαγράφει λεπτομερῶς τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τῶν πλημμελειοδικείων καὶ κακουργιοδικείων, καὶ τὴν διαδικασίαν, ἣν ὀφείλουσι νὰ τηρήσωσι ταῦτα ὅταν πρόκηται νὰ δικάσωσι τὰ εἰρημένα πλημμελήματα καὶ κακουργήματα· ἀλλὰ τὰ περὶ τούτου, ὡς εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις ἀναγόμενα, δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναπτύξω περαιτέρω ἐνταῦθα. Παρατηρῶ δὲ μόνον, εἰς πλήρη ἐν γένει ἐξήγησιν τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δικαστικῆς μεταῤῥυθμίσεως ἐπανερχόμενος, ὅτι ἡ δικαιοδοσία αὐτὴ, ἡ καθιερουμένη διὰ τοῦ ὀργανικοῦ Διατάγματος, δὲν ἐθεσπίσθη ὡς θεσμὸς διαρκὴς, ἀλλ’ ὡς παροδικὸς, δηλ. ἐγένετο δεκτὸς ὑπὸ προθεσμίαν 5 ἐτῶν, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν ὁποίων αἱ προσχωρήσασαι εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν ταύτην Δυνάμεις ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἢ νὰ παρατείνωσι τὴν ἰσχὺν αὐτῆς, ἢ νὰ τροποποιήσωσι τὰ κατ’ αὐτὴν, ἢ καὶ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ παλαιὸν καθεστὼς, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν δηλ. τὴν προξενικὴν, ἡ ὁποία ἰσχύει σήμερον. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθησαν ταῦτα, ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν σύνταξιν καὶ δημοσίευσιν πλήρους νομοθεσίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εὐρωπαϊκῶν νομοθεσιῶν, ἰδίως δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομοθεσίας τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας· συνέταξεν ἑπομένως ἀστικὸν νόμον, ἐμπορικὸν νόμον, ποινικὸν νόμον κτλ, πλήρη δηλ. ἀστικὴν καὶ ποινικὴν νομοθεσίαν. Ἀφοῦ δ’ ἐγένοντο ταῦτα πάντα, ὡρίσθη καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν νέων δικαστηρίων· καὶ ὡς ἐποχὴ μὲν τῆς ἐγκαθιδρύσεως αὐτῶν ὡρίσθη ἡ 28 Ἰουλίου 1875· ὡς ἐποχὴ δὲ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων τῶν αὐτῶν δικαστηρίων ὡρίσθη ἡ 18 Ὀκτωβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ Γαλλικὴ συνέλευσις ἔδειξε κατ’ ἀρχὰς σπουδαίους ἐνδοιασμοὺς νὰ δεχθῇ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε συνομολογήσει ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις περὶ προσχωρήσεως εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος δικαστικὴν μεταῤῥύθμισιν, ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἔναρξιν τῶν νέων δικαστηρίων, καὶ ὥρισεν αὐτὴν διὰ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου 1876, ὅτε, κατὰ τὴν οἰκείαν δήλωσιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, τὰ δικαστήρια ταῦτα ἤθελον ἀρχίσει ἀνυπερθέτως τὰς ἐργασίας αὐτῶν. Ταῦτα, κύριοι, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προτάξω περὶ τῆς ἐν γένει ὑποθέσεως ταύτης τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν προξενικῶν ἀρχῶν ἐν Αἰγύπτῳ, ὡς πρὸς τὴν θέσιν δὲ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ προσθέσω εἰσέτι τὰ ἑξῆς. Ὅτε ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ ἡ διεθνὴς ἐπιτροπὴ ἐν Καΐρῳ, πρὸς ἐξέτασιν τοῦ θέματος τούτου τοῦ περιορισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Καΐρῳ προξενικῶν ἀρχῶν, ὑπεδηλώθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διὰ τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἐπρόκειτο καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ προσκληθῇ καὶ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐν Καΐρῳ ἐπιτροπῆς· τοῦτο ὅμως δὲν ἐγένετο.

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῷ 1869.

§12ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐν τέλει τοῦ 1869. Ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν δὲν προσεκλήθη· ὡς δικαιολόγησις δὲ τῆς μὴ προσκλήσεως ταύτης προὐτάθη τότε τὸ γεγονὸς, ὅτι δὲν εἶχε λάβει μέρος, δὲν εἶχεν ὑπογράψει τὴν συνθήκην τῶν Παρισίων. Ὅτι τὸ δικαιολόγημα τοῦτο ἦτον ἀδικαιολόγητον, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ παρατηρήσω, διότι πάσης ἄλλης σκέψεως, παντὸς ἄλλου λόγου παραλειπομένου, εἶναι πασίδηλον, ὅτι ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς προξενικῆς δικαιοδοσίας ἐν Αἰγύπτῳ εἰς οὐδεμίαν εὑρίσκετο σχέσιν πρὸς τὴν συνθήκην τῶν Παρισίων. Ὁπωσδήποτε ὅμως, διὰ τὸν λόγον τοῦτον τῆς μὴ προσκλήσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ συμπράξῃ εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐν Καΐρῳ ἐπιτροπῆς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτε κατόπιν προσεκλήθη νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ ἡ ὁποία Κυβέρνησις προεδρεύετο τότε ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δεληγεώργη, ἠρνήθη νὰ προσχωρήσῃ ἀπήντησε δὲ ὁ ἐν Καΐρῳ πράκτωρ ἡμῶν, κατ’ ἐντολὴν τοῦ ὑπουργείου, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶχε λάβει πρόσκλησιν νὰ συμμετάσχῃ τῶν ἐργασιῶν καὶ διασκέψεων τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, δὲν ἠδύνατο ἤδη νὰ δεχθῇ καὶ τὸ προϊὸν τῶν διασκέψεων αὐτῆς. Ὁπωσδήποτε τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι δὲν προσεχώρησε τότε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἔργον τοῦτο τῆς δικαστικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Κατόπιν ὅμως, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, τὰ πράγματα εἶχον προβῆ· αἱ δικαστικαὶ θέσεις, αἱ ὁποῖαι προσδιωρίσθησαν δι’ ἑκάστην τῶν προσχωρησασῶν Δυνάμεων, καὶ εἶχον προσχωρήσει πᾶσαι, διενέμοντο μεταξὺ αὐτῶν. Ὁ πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος ἐν Καΐρῳ, πιεζόμενος ὑπὸ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ κοινῆς γνώμης τῆς Ἑλληνικῆς ἀποικίας, προέτρεπεν ἐπιμόνως τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ προσχωρήσῃ· ἐπίσης αἱ Δυνάμεις ὅλαι συνεβούλευον τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ, ὅλαι δὲ ἀνεξαιρέτως ἐφαίνοντο ἀποκρούουσαι τὰ παράπονα ἡμῶν, παρατηροῦσαι ὡς πρὸς μὲν τὴν παράλειψιν τῆς προσκλήσεως ἡμῶν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι αὕτη ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς προσβολὴ, διότι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν ἐκείνων δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἄλλως ἢ ὡς ἓν ἀνοικτὸν πρωτόκολλον (protocole ouvert), εἰς τὸ ὁποῖον ἑκάστη Δύναμις εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον, ἐφ’ ὅσον κατ’ οὐσίαν ἐνέκρινε τὸ ἔργον, νὰ προσχωρήσῃ. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἕτερον παράπονον ἡμῶν, ὅτι δὲν ἐδόθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀριθμὸς δικαστῶν ἀνάλογος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῆς ἀποικίας ἡμῶν ἐν Αἰγύπτῳ, προσέθετον ὅτι τὸ σπουδαῖον τοῦ ζητήματος δὲν ἔκειτο εἰς τοῦτο, διότι δὲν ἐσήμαινε πολὺ ἐὰν ἡ δεῖνα ἢ δεῖνα Δύναμις ἔλαβε τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα ἀριθμὸν δικαστῶν, ἀλλὰ τὸ πᾶν ἔκειτο εἰς τὴν ἐγγύησιν, ἡ ὁποία παρείχετο κοινῶς εἰς ὅλους τοὺς Εὐρωπαίους, ἔχοντας δικαστήρια ἐν Αἰγύπτῳ κατηρτισμένα κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν τύπον καὶ ἀποτελούμενα ὑπὸ Εὐρωπαίων δικαστῶν. Ἀφοῦ τὰ πράγματα κατήντησαν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησε ἀναγκαῖον νὰ προσχωρήσῃ, καὶ προσεχώρησε· νομίζω δὲ ἀναγκαῖον, κύριοι βουλευταί, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ πρακτικὸν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, δι’ οὗ ἡ προσχώρησις ἀπεφασίσθη.

§13ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν.

§14ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Πολὺ καλά, δὲν ἐπιμένω. Θεωρῶ ὅμως οὐδὲν ἧττον ἀναγκαῖον ν’ ἀναγνώσω εἰς ὑμᾶς τὸ ἔγγραφον τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν πράκτορος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδήλωσεν εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν τὴν προσχώρησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§15Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει;

§16ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἔχει ἡμερομηνίαν 8/20 Ἰανουαρίου 1875. Ἡ δὲ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ὁποίας ἀποτελεῖται, οὕτως εἰπεῖν, ἡ περὶ προσχωρήσεως σύμβασις, ἔχει ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει.) Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρχεν ἡ ὑπόθεσις ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Τρικούπη. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Τρικούπη ἐθεώρησεν, ὅτι ὤφειλε νὰ παραδεχθῇ τὰς σκέψεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν προσχώρησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν δικαστικὴν μεταῤῥύθμισιν· συνετάχθη λοιπὸν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι αὐτὸ τοῦτο ὅπερ σήμερον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, συνυποβάλλων μετ’ αὐτοῦ καὶ τὴν ἔκθεσιν, οἵαν εὗρον αὐτὴν παρεσκευασμένην ἐν τῷ ὑπουργείῳ. Ἀλλ’ ἐνταῦθα θέλετε πολὺ δικαίως μ’ ἐρωτήσει· ἀφοῦ λοιπὸν καὶ ἐγὼ συνεμερίσθην τὴν γνώμην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἐθεώρησα τὴν προσχώρησιν συμφέρουσαν καὶ ὑποστηρικτέαν, διατὶ ἐβράδυνα ἐπὶ τοσοῦτον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς τὴν ἐπίσημον πρᾶξιν τῆς προσχωρήσεως ταύτης, ἤτοι τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον; Ἡ ἀπάντησίς μου κύριοι, εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅταν ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις περιῆλθεν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων, ἔφθασε ταὐτοχρόνως ἐνταῦθα ἡ εἴδησις, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνικῆς Γαλλικῆς Συνελεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ πρᾶξις τῆς προσχωρήσεως τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐπιτροπή, λέγω, τῆς Γαλλικῆς Συνελεύσεως εἶχεν ἀποῤῥίψει τὴν προσχώρησιν ταύτην· ἐπιστεύθη δὲ τότε γενικῶς, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις ἤθελεν ἐμμείνει εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς οἰκείας ἐπιτροπῆς αὐτῆς, καὶ ὅτι ἑπομένως ἤθελεν ἀπομείνει χηρεύουσα ἡ θέσις τοῦ ἐφέτου, ἡ ὁποία εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν. Τούτου οὕτως ἔχοντος, ἐνόμισα ὅτι, ἀναβάλλων τότε τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διηυκόλυνον τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τῆς θέσεως τοῦ ἐφέτου, ἣν κατὰ προτίμησιν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς δικαίωμα νὰ καταλάβῃ, καὶ ἑπομένως ἔσπευσα νὰ δώσω τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας εἰς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ πολιτικὸν πράκτορα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν θέσιν ταύτην, ὑποδεικνύων αὐτῷ, ὅτι ἄλλως δὲν ἤθελον προκαλέσει τοῦ νομοσχεδίου τὴν κύρωσιν· ταὐτοχρόνως δὲ προσεκάλεσα καὶ τοὺς παρὰ ταῖς ξέναις αὐλαῖς ἐπιτετραμμένους ἡμῶν νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὴν σύμπραξιν καὶ τὴν μεσολάβησιν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ αἴτησις ἡμῶν αὕτη. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μετὰ πολλῆς προθυμίας ὅλαι αἱ Δυνάμεις ὑπεσχέθησαν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν αἴτησιν ἡμῶν ταύτην, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἤθελε παραχωρηθῆ εἰς ἡμᾶς ἡ θέσις τοῦ Ἐφέτου, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις ἐνέμενεν εἰς τὴν ἄρνησιν αὐτῆς. Πρὸ ὀλίγων ὅμως ἡμερῶν περιῆλθεν εἰς ἡμᾶς ἡ εἴδησις ὅτι ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις, μεταβαλοῦσα αἴφνης πορείαν, ἐπεψήφισε, διὰ μεγάλης μάλιστα πλειονοψηφίας, τὴν πρᾶξιν τῆς προσχωρήσεως τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν δικαστικὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς Αἰγύπτου, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ θέσις ἐκείνη τοῦ ἐφέτου, τὴν ὁποίαν ἐπεζητοῦμεν, δὲν ἦτο πλέον κενή. Ἐπειδὴ, τούτων οὕτως ἐχόντων, δὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίζωμέν τι ἐκ τῆς ἀναβολῆς, λαμβάνω σήμερον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον, καὶ παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, νὰ κηρύξῃ αὐτὸ κατεπεῖγον καὶ νὰ διατάξῃ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν.

§17ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τί χρησιμεύει ἡ συγκατάθεσις τῆς Βουλῆς, ζητουμένη σήμερον καὶ διδομένη ἐπὶ πραγμάτων τελεσθέντων, ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετρέπετο νὰ τελεσθῶσι, χωρὶς νὰ ληφθῇ ἡ ἄδεια τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος;

§19ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ Δυνάμεις ἀνεξαιρέτως εἶχον προσχωρήσει πρὶν λάβουν τὴν ἄδειαν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων. Προσεχώρησαν μάλιστα αὗται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως, ἐξαιρέσει μόνον τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Γαλλικῆς, αἵτινες προσεχώρησαν μὲν ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἡ Ἑλλὰς προσεχώρησεν ὅπως προσεχώρησαν καὶ αἱ ἄλλαι Δυνάμεις· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἔκαμε ῥητῶς τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην περὶ ἧς εἶπον, ἀλλ’ αὕτη νομίζω ὅτι ὑπενοεῖτο.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ, κ. ὑπουργὲ, δὲν ἀποτείνω καμμίαν μομφὴν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἐνδιαφέρομαι παντάπασι περὶ τῆς εὐθύνης τῶν παρελθουσῶν· κάμνω μόνον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, διὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὁποίου ἐγένοντο τόσοι ἀγῶνες καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται πρὸς διατήρησιν αὐτοῦ· εἶπον, ὅτι εἶναι πάντη περιττὸν πλέον αὐτὸ τὸ Σῶμα νὰ ἐρωτᾶται, ὅταν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων σχέσεων, ὁποῖαι εἶναι αἱ σχέσεις μὲ τὰ ἄλλα ἔθνη, ἡ συγκατάθεσίς του, ὁσάκις ἀπαιτεῖται, δὲν προηγεῖται, ἀλλ’ ἕπεται. Ἐννοῶ νὰ ἀκολουθῶμεν τὰς εὐρωπαϊκὰς Κυβερνήσεις εἰς τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιτετραμμένα καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν ὁμοιότητα πρὸς τὰ ἡμέτερα· ἀλλὰ νὰ θέλωμεν ν’ ἀκολουθῶμεν αὐτὰς καὶ ἐπὶ πράξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν καμμίαν ὁμοιότητα, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπονται ἀπὸ τοὺς ἡμετέρους νόμους νὰ γίνωνται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ παρ’ ἡμῖν, αὐτὸ εἶναι καταφρόνησις καὶ ἡμῶν καὶ τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν ἐλευθεριῶν. Ἡμεῖς ἔχομεν νόμον ἰσχύοντα μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, διότι καμμία μεταγενεστέρα πρᾶξις δὲν τὸν ἠκύρωσεν, ὁ ὁποῖος διαλαμβάνει τίνι τρόπῳ προστατεύονται δικαστικῶς τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐν ὅσῳ αὐτὸς ὁ νόμος ὑφίσταται, αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ πράττουν πράξεις ἐναντίας καὶ τεινούσας εἰς τὸ ν’ ἀναιρέσωσι τὸν νόμον αὐτόν· καὶ βεβαίως ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ὑφίσταται σήμερον πράγματι, μ’ ὅλον ὅτι δὲν ἐπῆλθε μεταγενεστέρα πρᾶξις ἀκυροῦσα αὐτὸν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔδωσε τὸν λόγον της, καὶ διώρισε μάλιστα καὶ τοὺς δικαστὰς, πρὸς ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων, εἰς ἃς ἀνερώτητοι ὑπεβλήθημεν. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς δεσμεύεται τὸ Κοινοβούλιον· ζητεῖται τώρα εἰκονικῶς ἡ συγκατάθεσις αὐτοῦ. Δὲν ἐννοῶ ὅτι φέρετε καμμίαν εὐθύνην· λέγω ὅμως, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τόσας νομοθετικὰς πράξεις κατὰ τύπον, ἠμποροῦσε νὰ φέρῃ καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Αὐτὸ τότε ἐνόμιζεν, ὅτι εἶχεν ἀπαρτίαν, ἐψήφιζε νόμους, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο δὲν ἐζήτησε τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Σώματος, καὶ ἐὰν ἀνέβαλε, δὲν ἤθελον πάθει τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, διότι τὰ νέα δικαστήρια αὐτὰ δὲν ἤρχισαν ἀκόμη τὰς ἐργασίας των. Καθὼς γνωρίζετε δὲ, κύριε ὑπουργὲ, δὲν πρόκειται περὶ μηδαμινοῦ πλεονεκτήματος, πρόκειται διὰ τὴν Ἑλλάδα περὶ ἀναιρέσεως ἑνὸς πολιτικωτάτου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν ἀντιβασιλείαν. Τὸ ἐννοῶ, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας Δυνάμεις δὲν ἔχει μεγάλην ἀξίαν, διότι τῶν μεγάλων Δυνάμεων οἱ ὑπήκοοι καὶ τὰ συμφέροντα εἶναι πάντοτε σεβαστὰ καὶ ἀπὸ τὰς ἐντοπίους ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τοὺς Εὐρωπαίους. Ἀλλὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Ἑλλὰς νὰ προστατεύῃ αὐτὴ ἡ ἰδία ἐν τῇ Ἀνατολῇ τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων της, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα νὰ παραιτηθῇ αὐτοῦ, αὐτὸ εἶναι φοβερόν.

§21ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι βουλευταὶ, βεβαίως δὲν εἶμαι ὁ ἔχων καθῆκον νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν πράξεων τῶν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου συνεμορφώθη καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν πανταχοῦ εἰς παρομοίας περιπτώσεις. Ἡ Κυβέρνησις προῆλθεν εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν προέβη εἰς ἐφαρμογὴν αὐτῆς, ἐπιφυλαχθεῖσα σιωπηλῶς ἢ ῥητῶς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς πράξεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· τὰ δικαστήρια δὲν ἤρξαντο ἀκόμη τῶν ἐργασιῶν των, εἶναι λοιπὸν πάντοτε εἰς καιρὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐὰν τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα ἀποῤῥίψῃ τὴν σύμβασιν, νὰ τὴν ἀκυρώσῃ, θεωροῦσα αὐτὴν ὡς μὴ ὑπάρξασαν. Ἄρα σήμερον δὲν προσγίγνεται καμμία προσβολὴ εἰς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, διότι ζητεῖται ἡ συναίνεσίς του εἰς τὴν εἰρημένην διεθνῆ πρᾶξιν. Ἄλλως τε σήμερον εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς ἀναντιῤῥήτου ἀνάγκης νὰ ἐπικυρώσωμεν τὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, διότι μοὶ φαίνεται ἀναντίῤῥητον ὅτι δὲν συμφέρει κατ’ οὐδένα λόγον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μονωθῇ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἀποχωριζομένη τῶν ἄλλων Δυνάμεων, νὰ τεθῇ αὐτὴ μόνη εἰς ἰδιάζουσαν θέσιν πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑλληνικὴ ἀποικία ἐν Αἰγύπτῳ ἔχει πολλὰ καὶ ποικίλα καὶ μεγάλα συμφέροντα. Ἐὰν δὲ ἀρνηθῶμεν σήμερον νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται δικαστικὴν ἐν Αἰγύπτῳ μεταῤῥύθμισιν, τότε διὰ τοὺς Ἕλληνας τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀρνήσεως ταύτης θὰ ᾖναι πλήρης ἀρνησιδικία καὶ πλήρης ἐγκατάλειψις αὐτῶν ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Δυνάμεων, διότι ἐπανειλημμένως αἱ Δυνάμεις αὗται ἐδήλωσαν εἰς ἡμᾶς, ὅτι, ἐὰν ἐμμείνωμεν ἀρνούμενοι τὴν προσχώρησίν μας, αὗται μᾶς ἀφίνουσιν εἰς τὴν τύχην μας. Ὑπάρχει λοιπὸν, κατ’ ἐμὲ, ἀνάγκη μεγάλη καὶ ἀναπόφευκτος, ἐὰν θέλωμεν νὰ προνοήσωμεν περὶ τῶν συμφερόντων τῶν Ἑλλήνων ἐν Αἰγύπτῳ, νὰ ἐπικυρώσωμεν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος σύμβασιν. Ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, ἐκλογὴ δὲν ἀπολείπεται ἡμῖν.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Δεληγεώργης παρετήρησεν ὅτι, διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ μέτρου εἰς τὸ ὁποῖον προέβη ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις παρέβη θετικοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, καὶ ὅτι τοῦτο ὤφειλε νὰ μὴ πράξῃ ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Δεληγεώργης ἐλησμόνησεν, ὅτι οἱ Ἑλληνικοὶ νόμοι ἰσχύουσιν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἰσχύουσι δὲ καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἐφ’ ὅσον διεθνεῖς νόμοι δίδουσιν εἰς τοὺς ἐγχωρίους Ἑλληνικοὺς νόμους τοιαύτην ἐξουσίαν. Ὁ διεθνὴς νόμος, ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δικαιοδοσίας ἐν Αἰγύπτῳ, εἶχε μεταβληθῆ. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε δικαιώματα συνεπείᾳ συνθήκης καὶ τῶν πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνεκηρύχθη ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος, καὶ κατὰ τὴν συνθήκην καὶ τὰ πρωτόκολλα ἐκεῖνα ἡ Ἑλλὰς ἀπελάμβανεν ἐντὸς τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, καὶ ἑπομένως καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ὅλων τῶν πλεονεκτημάτων ὅσων ἀπολαύουσι τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη· ἅμα δὲ τὰ Κράτη αὐτὰ ἀπολέσωσι δικαίωμά τι, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπόλλυται καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλλὰς προνοήσῃ ἐν τῷ μεταξὺ δι’ εἰδικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πύλης νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἑτεροδικίας ἐν Αἰγύπτῳ περιωρίσθη συγκαταθέσει τῶν ἄλλων Δυνάμεων, τινῶν ἐξ αὐτῶν ἐπιφυλαξασῶν τὸ δικαίωμα εἰς τὰς Βουλὰς αὑτῶν νὰ κυρώσωσι τὴν γενομένην προσχώρησιν, ἡ Ἑλλὰς ἐστερεῖτο τοῦ δικαιώματος ὅπως εἶχεν αὐτὸ πρότερον, ἀφοῦ διὰ τῆς ἐν Κανλιτζιᾷ ἑλληνοτουρκικῆς συνθήκης τὰ δικαιώματα τῶν προξένων κανονίζονται ἐκ τῶν παραχωρήσεων πρὸς τὰς μᾶλλον εὐνοουμένας ἐπικρατείας. Εἶναι λοιπὸν περιττὸν εἰδικὸς νόμος νὰ ἐπιτρέψῃ τὸν περιορισμὸν τοῦτον, διότι ὁ περιορισμὸς ἐπῆλθε διὰ τοῦ διεθνοῦς νόμου ἡ Ἑλλὰς δὲ εἰς τὸν διεθνῆ τοῦτον νόμον ὤφειλε νὰ ὑποκύψῃ. Ἡ προκάτοχος μάλιστα τῆς Κυβερνήσεως τῆς 27 Ἀπριλίου Κυβέρνησις ἐφρόνει, ὅτι δὲν ἦτο καὶ ἀνάγκη νὰ ὑποβάλῃ τὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τῶν προξένων εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τὰ δικαιώματα αὐτῶν προήρχοντο οὐχὶ ἐκ νόμου, προϋπάρχοντος Ἑλληνικοῦ, ἀλλὰ ἐκ τοῦ διεθνοῦς ἐκείνου νόμου, ὅστις μετεβλήθη. Ἡμεῖς ὅμως ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ νέον μέτρον, διὰ τὸν λόγον ὃν πρὸ ὀλίγου εἶπον, τουτέστι διότι θέλομεν ἡ προσχώρησις αὕτη νὰ λάβῃ διεθνῆ χαρακτῆρα, γινομένη αὐτοτελῶς παρὰ τῆς Ἑλλάδος, ἵνα ἔχωμεν ἀπέναντι τῆς Ὀθωμανικῆς καὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως δικαίωμα ἴδιον καὶ ῥητῶς ἀνεγνωρισμένον παρ’ αὐτῶν, καὶ οὐχὶ, ὡς μέχρι τοῦδε, δικαίωμα ἐξαρτώμενον ἐκ τῶν νέων παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ κάμουν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις. Ὁ νόμος λοιπὸν γίγνεται μόνον εἰς κύρωσιν συμβάσεως, ἥτις ἦτο ὠφέλιμον νὰ συναφθῇ μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐχὶ διότι ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεώς της ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ συνομολογηθῇ, καὶ ἑπομένως νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν. Τὴν προσχώρησιν εὕρομεν γεγενημένην ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ, ὅπως εἶπον, καλῶς γεγενημένην, διότι καὶ ἐὰν δὲν εἶχε προσχωρήσει ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δι’ ἐγγράφου, ἡ προσχώρησις ὑφίστατο ἀφ’ ἑαυτῆς. Καλῶς ὅμως ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη προσχωρήσασα ῥητῶς, διότι πρέπει νὰ ἐπιζητῶμεν ἐν ταῖς σχέσεσιν ἡμῶν μετὰ τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους ἵνα μὴ ἀπολαμβάνωμεν καὶ μὴ στερώμεθα δικαιωμάτων συνεπείᾳ τῶν παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας κάμνουσιν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις πρὸς τὴν Ὀθωμανικὴν ἢ τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, ἢ αὕτη πρὸς ἐκείνας, ἀλλ’ ἵνα ἡ ἀπόκτησις καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων γίγνηται συνεπείᾳ ἀμέσου συναλλαγῆς μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως ἢ τῶν ὑποτελῶν αὐτῇ Κρατῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐδόθη ἀφορμὴ, ὀφείλω νὰ ἀναφέρω ὅτι, ἐὰν ἐγκαιροτέρα ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ τοιούτων διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ἠδυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν λύσιν συμφερωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σήμερον ἠναγκάσθημεν νὰ δεχθῶμεν.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κ. πρόεδρε, τὸ προκείμενον ζήτημα περιέχει δύο διακεκριμένα πράγματα, τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας καὶ τὸ ζήτημα τῶν τύπων. Τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας περιστρέφεται περὶ τὸ ἑξῆς· ἔπρεπεν ἢ δὲν ἔπρεπεν ἡ Ἑλλὰς νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν γενομένην ἐν Αἰγύπτῳ δικαστικὴν μεταβολὴν, τῆς ὁποίας ἀποτέλεσμα ἦτο ἡ παραίτησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἑτεροδικίας; Τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει σήμερον νὰ συζητήσωμεν, ὅσα δὲ ἐλέχθησαν, νομίζω ὅτι ἐλέχθησαν προώρως· διὰ τοῦτο ἐπιφυλάσσομαι ἐπὶ τούτου νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας. Ἀλλὰ τοῦ ζητήματος τούτου διαφέρει τὸ ζήτημα τῶν τύπων· τὸ δὲ ζήτημα τῶν τύπων ἀνάγεται εἰς τὰς σχέσεις τῆς Νομοτελεστικῆς ἐξουσίας πρὸς τὴν Νομοθετικήν. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη συμβάσεως, εἴτε διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς δικαστικῆς ἁρμοδιότητος τῶν προξενικῶν μας ἀρχῶν ἐν Αἰγύπτῳ, εἴτε διὰ τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπήνεγκεν εἰς τὸ Κράτος, ἡ σύμβασις ἠδύνατο νὰ συνομολογηθῇ ὑπὸ τῆς Νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἐπιφυλάξεως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ εἰς ἐκτέλεσιν πρὶν ἢ ἡ Νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπικυρώσῃ αὐτήν. Τινὲς ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ ῥητὴ αὕτη ἐπιφύλαξις δὲν εἶναι ἀναγκαία, διότι ὅταν ἔθνος τι ἐκ τῶν συναλλασσομένων εἶναι γνωστὸν ὅτι πολιτεύεται συνταγματικῶς, ὅτι ἕπεται αὐτοδικαίως ὑπονοουμένη ἡ ἐπιφύλαξις αὕτη. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1875, ἡ ὁποία προσεχώρησεν εἰς τὴν σύμβασιν, ἐὰν αὕτη οὕτω πως ἐνόει καὶ δὲν περιέλαβε ῥητὴν τὴν ἐπιφύλαξιν ταύτην περὶ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως· ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι οὕτω πως ἐνόει τὰ πράγματα, ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἤθελε προταθῇ, πρὸς ἀναίρεσιν τῆς ὑποτιθεμένης ταύτης δικαιολογίας της, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ πρὶν ἢ κυρωθῇ νομοθετικῶς, ἐξετελέσθη, ἢ ὅτι ἐγένετο ἀρχὴ ἐκτελέσεως πρὶν ἢ ἡ σύμβασις κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ μέρος αὐτὸ αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργη εἰσὶν ὀρθαὶ, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Νομοτελεστικὴ ἐξουσία, ἡ προσχωρήσασα εἰς τὴν σύμβασιν καὶ ἐκτελέσασα αὐτὴν πρὶν ἢ ὑποβάλῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἢ προβᾶσα μάλιστα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν πρὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως, παρέλειψε καθῆκον πρὸς τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Γορτυνίας, διότι μὲ ἀπήλλαξε τῆς ὑποχρεώσεως περαιτέρω ἀναπτύξεως· ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου τινὰς ἀκόμη λέξεις, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κύριος Τρικούπης ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ ἀρχὴν, ἡ ὁποία, ἐὰν γείνῃ ἀποδεκτὴ, ἔσεται πάντοτε ὀλεθρία. Τῶν Κρατῶν, λέγει, οἱ νόμοι ἀφορῶσι μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, δὲν ἔχουν ὅμως δύναμιν πέραν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους. Δὲν ἠμπόρεσα τῇ ἀληθείᾳ, ὅταν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου ἀπεφάνθη οὕτω, νὰ ἐννοήσω τὸν εἱρμὸν τῶν ἰδεῶν, διότι ὁ λόγος ἦτο περὶ δικαιοδοσίας τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡμεδαπός. Ἑπομένως ὑποθέτω ὅτι τὸν ἡμεδαπὸν ὑπουργὸν δεσμεύουσιν οἱ νόμοι τῆς πατρίδος του, καὶ ὅτι ὁ ἡμεδαπὸς ὑπουργὸς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀντλῇ ἐξουσίαν ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅταν ὑπάρχουν νόμοι τῆς πατρίδος του, οἱ ὁποῖοι τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐξουσίαν του τὴν δεσμεύουσιν. Ὁ κ. Τρικούπης ὤφειλε νὰ συλλογισθῇ ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Νομοθετικὴ ἐξουσία τῆς Ἑλλάδος ἤθελε καταργήσει τὸν νόμον περὶ δικαιοδοσίας προξενικῆς, ὅλοι οἱ πρόξενοί μας εἰς τὴν Ἀνατολὴν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδωσι δικαστικὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐκκαλῶνται ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου τῶν Ἀθηνῶν, καὶ νὰ ἐνεργοῦν τὴν ἑτέραν δικαιοδοσίαν, τὴν ποινικὴν, ἡ ὁποία ἦτο ἐπίσης ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην τῆς Ἑλλάδος. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δὲν ἐννοῶ πῶς ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἐξουσία εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος ἐναντίον αὐτῶν τῶν διατάξεων δὲν ἠδύνατο ὁ ὑπουργὸς τίποτε ὁριστικὸν νὰ παραδεχθῇ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προτεινόμενον, πρὶν λάβῃ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐννοῶ ὅτι ἠδύναντο νὰ γείνωσιν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης· δύναται τῷ ὄντι ὁ ὑπουργὸς νὰ ἔλθῃ εἰς συμβάσεις καὶ συνθήκας μετὰ τῶν ξένων Κυβερνήσεων, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὁσάκις πρόκειται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ νόμος τῆς Ἑλλάδος ἢ νὰ ἀποφασισθῶσιν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς δικαιοδοσίας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ τῆς νομοθετικῆς· ἐννοῶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅτι ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴ σημειωθῇ ἐντὸς τῆς συνθήκης ἡ εἰρημένη ῥήτρα, ὅταν ἦναι γνωστὸν εἰς τὴν Δύναμιν μετὰ τῆς ὁποίας συμβάλλεται ὁ ὑπουργὸς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος συνταγματικὸν καὶ ὅτι τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος ἀπαγορεύουσιν ὡρισμένας ὑποθέσεις νὰ διαχειρίζηται κατὰ βούλησιν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἐννοήσω πῶς ὁ κ. Τρικούπης δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀρχὴν, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ νόμος ὁ περὶ δικαιοδοσίας προξενικῆς εἶναι νόμος ὁ ὁποῖος δὲν ἐκτείνεται πέραν τῶν ὁρίων τῆς ἐπικρατείας, ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν δύναται νὰ κάμῃ σύμβασιν ἀναιροῦσαν τὸν νόμον αὐτόν. Δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος· πιθανὸν κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τρίτην συζήτησιν νὰ λάβω τὸν λόγον.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φαίνεται ὅτι παρανοεῖται ἐνταῦθα τὸ ζήτημα· πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς· οἱ πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος ἐν Αἰγύπτῳ εἶχον μέχρι πρὸ ὀλίγου τὸ δικαίωμα νὰ δικάζωσιν ἐπὶ διαφορῶν μεταξὺ Ἑλλήνων, μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ ξένων, καὶ μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ ἐγχωρίων. Πόθεν ἀρύονται ἐν ξένῃ χώρᾳ τὸ δικαίωμα νὰ δικάζωσιν ἐπὶ τῶν διαφορῶν τούτων; Τὸ ἀρύονται ἐξ ἐγχωρίου νόμου; βεβαίως ὄχι· τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀρύονται ἐν τῇ ξένῃ ἐκ διεθνοῦς νόμου. Πολὺ ἀστεῖον θὰ ἦτο ἂν παρίστατο ὁ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν ξένῃ χώρᾳ καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἀπεφάσισεν ὅτι ἐγὼ θὰ δικάσω μεταξὺ ξένων, ὅτι ἐγὼ θὰ δικάσω αὐτὸν τὸν ἡγεμόνα τῆς χώρας, καὶ ὅταν τῷ ἐγίνετο ἔνστασις καὶ δὲν κατώρθου νὰ ἐπιβάλῃ τὴν δικαιοδοσίαν του, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ πρόξενος ἀθετεῖ τὸν νόμον; Ἐφαρμόσατε ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε, εἰς οἵαν δήποτε χριστιανικὴν χώραν τῆς Εὐρώπης· ἂς παρουσιασθῇ ὁ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος καὶ ἂς ζητήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ τῆς ἑτεροδικίας εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα δυνάμει Ἑλληνικοῦ νόμου· τί ἄλλο θέλει ἀκούσει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου ἐκείνου, εἰμὴ ὅτι οἱ Ἑλληνικοὶ νόμοι ἰσχύουσιν ἐν Ἑλλάδι; Εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι οἱ πρόξενοι, ἂν ἀσκῶσι δικαιοδοσίαν τινὰ ἐξαιρετικὴν ἐκτὸς τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, ἀσκοῦσιν αὐτὴν οὐχὶ δυνάμει τοῦ ἐγχωρίου νόμου, ἀλλὰ δυνάμει τοῦ διεθνοῦς νόμου, ὅστις χορηγεῖ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ διεθνὴς νόμος, ὅστις χορηγεῖ εἰς τοὺς προξένους τῆς Ἑλλάδος τὸ δικαίωμα τῆς ἑτεροδικίας ἐν Αἰγύπτῳ; Δυστυχῶς ἡ εἰδικὴ ἐμπορικὴ συνθήκη μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ τὰ γενικὰ πρωτόκολλα δὲν ἔδωκαν εἰδικῶς τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ ῥητῶς εἰς τοὺς προξένους τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ λέγουν ὅτι ὁ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἔχει ὡς πρὸς τὴν ἑτεροδικίαν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, ἅπερ ἔχουσι τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη. Τοιαύτη εἶναι ἡ θέσις τοῦ προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μανθάνῃ, ὅτι συνεπείᾳ ὑποχωρήσεων τῶν ἄλλων Δυνάμεων ἐτροποποιήθη καὶ ὁ διεθνὴς νόμος ἄνευ τῆς συμπράξεως αὐτοῦ, μεταβαλὼν τὴν ἔκτασιν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἕλληνος προξένου, τί ἄλλο ἔχει νὰ πράξῃ εἰμὴ νὰ ῥυθμίσῃ τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ σύμφωνα πρὸς τὸν διεθνῆ τοῦτον νόμον, ὅστις εἶναι καὶ νόμος τοῦ Κράτους, καὶ νόμος κατισχύων παντὸς ἄλλου νόμου; Ὁ ἐγχώριος νόμος, ὡς πρὸς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἰσχὺν αὐτοῦ, εἶναι ἁπλῶς νόμος κανονιστικός· ὅταν δὲ τὸ διεθνὲς δίκαιον μεταβάλληται εἰς τρόπον ὥστε ὁ κανονιστικὸς νόμος νὰ μὴ ᾖναι ἐν ἁρμονίᾳ μετ’ αὐτοῦ, ἕπεται ὅτι καὶ ὁ κανονιστικὸς νόμος κατὰ τοσοῦτον μεταβάλλεται. Εἶχεν ἐπέλθει, ὡς ἐκ τῆς διεθνοῦς καταστάσεως τοῦ ζητήματος, ἡ μεταβολὴ τοῦ διεθνοῦς νόμου, καὶ οὐδεμία ἀνάγκη ὑπῆρχε νὰ παρουσιασθῇ ὁ ὑπουργὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν. Ἀλλὰ τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον τοῦ ὑπουργείου τῆς 27 Ἀπριλίου, καλῶς ποιοῦν, ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ εἰς συνομολόγησιν συμβάσεως· καὶ ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τοῦτο, ἵνα μὴ συμβῇ ἐκ νέου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, δηλαδὴ νὰ μὴ ἐξαρτηθῇ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ θέσις τῶν προξένων τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῶν συμβάσεων τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις αὐτοτελῆ σύμβασιν μετὰ τῆς Αἰγύπτου, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δύναται ὅ,τι ἀπέκτησεν ἅπαξ νὰ τὸ θεωρῇ ὡς ὁριστικῶς κεκτημένον καὶ μὴ ἐξαρτώμενον ἐκ τῶν ὑποχωρήσεων τῶν ἄλλων Δυνάμεων· τοῦτο ἔπραξε τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον, καὶ τὸ ἔπραξεν ἄριστα. Ἀλλὰ τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον ἐνόμισεν ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην δὲν ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἠξεύρετε ὅτι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἐκεῖναι αἱ συμβάσεις ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλήν, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ αἱ ὁποῖαι μεταβάλλουσιν ὑφισταμένους νόμους· λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἀφορῶν εἰς τὴν ἑτεροδικίαν, εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἢ ὄχι; Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι ἡ σύμβασις ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν· ὡς πρὸς τοὺς προκατόχους ἡμῶν, δὲν εἶναι ἡμέτερον ἔργον νὰ δικαιολογήσωμεν τὰς σκέψεις αὐτῶν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὶ ἤθελον πράξει ἂν εἶχε συνέλθει ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἡμεῖς ὅμως, ὡς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴχομεν παρασκευάσει τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρουσίασε.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξετελέσατε.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξετελέσαμεν ἀπέναντι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως τὰς ἐκ τοῦ διεθνοῦς δικαίου ὑποχρεώσεις ἡμῶν· ὁ διεθνὴς νόμος μετεβλήθη, καὶ ἑπομένως μετεβλήθη καὶ ὁ ἐγχώριος ὁ κανονίζων τὰ τοῦ διεθνοῦς. Εἴτε λοιπὸν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε προσχωρήσει, εἴτε μὴ, βάσις τῆς ἐνεργείας ἡμῶν ἦτο ὁ νόμος ὁ διεθνὴς, καὶ εἴτε ὑπαρχούσης, εἴτε μὴ ὑπαρχούσης συμβάσεως, ὁ νέος Αἰγυπτιακὸς νόμος ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ καὶ ἀπέναντι ἡμῶν. Ἡμεῖς ἐνεργήσαμεν σύμφωνα πρὸς τὴν νέαν διεθνῆ κατάστασιν καὶ πρὸς τὸν διεθνῆ νόμον, ὅστις εἶναι νόμος τοῦ Κράτους.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ζητῶ συγγνώμην, διότι ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκ τρίτου, διότι πρόκειται περὶ ἀρχῶν ὀλεθρίων. Ὁ ἴδιος κύριος Τρικούπης ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι εἶναι ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, ὅταν πρόκηται μία ἐξωτερικὴ σύμβασις, ἓν ἐξωτερικὸν πρωτόκολλον, μία ἐξωτερικὴ συνθήκη νὰ καταργήσῃ ὑφιστάμενον νόμον τῆς Ἐπικρατείας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, αἱ συμβάσεις τοῦ ὑπουργείου τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1875 κατήργουν ἢ μὴ ὑπάρχοντα νόμον; κατήργουν ἢ μὴ τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καὶ κυρωθέντα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, δημοσιευθέντα δὲ προσηκόντως καὶ ἐφαρμοζόμενον ἐπὶ 20 ἔτη, τὸν νόμον τὸν ὀνομαζόμενον περὶ δικαιοδοσίας τῶν προξένων τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἀνατολήν; Αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἐφαρμοζόμενον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, τὸν τόσον σεβαστὸν καὶ τόσον πολύτιμον, αὐτὸν τὸν νόμον, φυσικῷ τῷ λόγῳ, οἱαδήποτε σύμβασις διεθνὴς ἐπρόκειτο νὰ τὸν καταργήσῃ, αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κῦρος πρὶν ὑποβληθῇ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Αὐτὸ τὸ ὡμολόγησεν ὁ κ. Τρικούπης, καὶ δὲν ἐννοῶ διατὶ ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, τὸ ὁποῖον συνῆψε τὴν σύμβασιν αὐτὴν χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν εἶχε σκοπὸν νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶχε δὲ Βουλὴν καὶ ἐσταμάτησεν· ἀλλ’ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἔπραξε τοῦτο, ὁ κ. Τρικούπης διώρισε καὶ τοὺς δικαστάς.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι συνεπεία τῆς συμβάσεως.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τώρα ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ ὁ κ. Βούλγαρης διώρισε δικαστὰς, καὶ τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ἐνοοῦσε, χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν, νὰ προβῇ, διότι αὐτὸς ἐνόει ὅτι ἀντεπροσώπευε τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, διότι καὶ συμβάσεις ἔκαμε καὶ τὰς συμβάσεις ἐξετέλεσε. Ὡς ἔλαβον ἀφορμὴν καὶ προχθὲς νὰ εἴπω, ἐννοῶ τὸν συνταγματικὸν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συντάττῃ συμβάσεις εἴτε μὲ Κράτη, εἴτε μὲ ἰδιώτας, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς· ἐννοῶ νὰ συντάττῃ καὶ τὸν προϋπολογισμόν του ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμβάσεων· δὲν ἐννοῶ ὅμως, πρὶν λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Βούλγαρης πῶς συνῆψε τὰς συμβάσεις καὶ τὰς ἐξετέλεσε, καὶ πῶς ἦλθεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ τὰς ἐξετέλεσεν. Αὐτὸς λέγει· ἐγὼ ἐξετέλεσα τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εὗρον, τοῦ κ. Βούλγαρη.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν διεθνῆ νόμον.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ διεθνὴς νόμος;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ γενόμενα παρὰ τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ νομίζετε, ὅτι ἡ ῥῆσις ἡ ἀπαντωμένη εἰς τὰ διεθνῆ ἔγγραφα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξομοιοῦται ὡς πρὸς τὰς παραχωρήσεις μὲ τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, εἶναι ῥῆσις ἄνευ σημασίας, ῥῆσις, ἡ ὁποία δὲν δεσμεύει τὴν Τουρκίαν ἐν τῷ μέλλοντι; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν παραδέχομαι κατ’ οὐδένα τρόπον, ὅτι εἶναι ῥῆσις, ἡ ὁποία ὑποτάσσει τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ξένων δυνάμεων. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Ἑλλὰς κατορθώσῃ ν’ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὴν Τουρκίαν τὴν ὑπόσχεσιν ἐπὶ μιᾶς οἱασδήποτε συμβάσεως, ὅτι ἐξομοιοῦται μὲ τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, νομίζω, ὅτι ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη ἔχουν· καὶ ὅταν πρόκηται περὶ καταργήσεως τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ, καὶ πρέπει νὰ παραιτηθῇ, ἵνα χάσῃ αὐτὰ τὰ δικαιώματα. Αὐτὴ ἡ ῥῆσις δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ προσδιορίσῃ τὸ μέτρον τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παραχωροῦνται· καὶ ἐπειδὴ τὰ πλεονεκτήματα εἶναι πολλὰ, διὰ τοῦτο δὲν ἀπαριθμοῦνται εἰς τὰς συνθήκας, ἀλλ’ ὁρίζονται διὰ γενικῶν ἀρχῶν καὶ ἐκφράσεων ὁποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἀπεκτήθησαν τὰ δικαιώματα αὐτὰ, τὰ ἔχει ἡ Ἑλλὰς αὐτοτελῶς καὶ δὲν ἐξαρτῶνται πλέον ἀπὸ τὴν διάκρισιν τῶν λοιπῶν Κυβερνήσεων. Ὅθεν φρονῶ, ὅτι οὔτε ἡ γνώμη τοῦ κ. Βούλγαρη, οὔτε ἡ γνώμη τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ παραδέχομαι διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι εἶναι ὀρθή· ὅτι ὁ νομοθέτης, ἀποφασίσας τὸν νόμον περὶ προξενικῆς δικαιοδοσίας, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ἔδιδον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετήσῃ οὕτω περὶ τῶν ἀρχῶν, καθ’ ἃς ἐπετρέπετο νὰ ἐξασκῆται ἡ Ἑλληνικὴ δικαιοδοσία εἰς ξένας χώρας. Ἀλλ’ ἕπεται ἐκ τούτου τάχα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἦτο κύριος ν’ ἀποφασίσῃ μόνος ἂν τὸ δικαίωμα αὐτὸ κατηργήθη καὶ ἐξέλιπεν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ προχωρήσῃ, ὡς προέβη ὁ κ. Βούλγαρης καὶ ὁ κ. Τρικούπης, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς προξενικῆς δικαιοδοσίας; Ἐὰν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις παρητήθησαν τῶν δικαιωμάτων των, τὰ ἔχασαν· τοῦτο ὅμως δὲν συμβαίνει καὶ εἰς ἡμᾶς, δι’ ἡμᾶς μένουσιν ἀκέραια· τέλος περὶ τούτου δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ὁ ὑπουργὸς μόνος. Ἀλλὰ περιπλέον, καὶ τούτου τεθέντος, δὲν σώζεται οὔτε ὁ κ. Βούλγαρης, ὅστις ἔκαμε τὴν συνθήκην, οὔτε ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις ἐξετέλεσεν αὐτὴν, ἢ ἀπεδέχθη, ὡς λέγει, τὸν διεθνῆ νόμον. Ἡ περίστασις τοῦ διεθνοῦς νόμου δὲν εἶχε παρουσιασθῆ ἀκόμη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Τρικούπη. Πότε ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, κατ’ αὐτὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτι κατηργήθησαν διὰ τὴν Ἑλλάδα αἱ capitulations; ὅταν πᾶσαι αἱ εὐνοούμεναι Δυνάμεις ἤθελον παραιτηθῆ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ Γαλλία δὲν εἶχε παραιτηθῆ αὐτῶν· μόλις πρὸ 5–6 ἡμερῶν τηλεγραφικῶς ἦλθεν ἡ εἴδησις τῆς συγκαταθέσεως τῆς Γαλλίας, ἐπὶ δὲ τῆς ὑπουργίας Τρικούπη δὲν ἦτο γνωστὸν ἂν ἤθελε προσχωρήσει ἡ Γαλλία εἰς τὴν σύμβασιν τῶν ἄλλων Δυνάμεων. Ἄρα ὅταν οἱ κ.κ. Βούλγαρης καὶ Τρικούπης ἰσχυρίζωνται ὅτι ἐνέδωκαν εἰς τὸν διεθνῆ νόμον, νόμος τοιοῦτος δὲν ὑπῆρχεν, ἀλλ’ ἴσχυον αἱ capitulations διὰ τὴν Γαλλίαν, ἑπομένως καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βούλγαρης κατήργησε καὶ μετέπειτα ὁ κ. Τρικούπης. Ἰδοὺ ὅτι, καὶ παραδεχόμενος καὶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Τρικούπη, εὑρίσκω ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἔσφαλε.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ προαγορεύσας, κύριοι, νομίζει ὅτι οἱ διορισθέντες δικασταὶ διωρίσθησαν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοῦτο στηριζόμενος, λέγει, ὅτι ἄνευ νόμου ἐκάμαμεν διορισμούς· καὶ βεβαίως, ἂν προέβημεν εἰς διορισμοὺς ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος ἄνευ ἐγχωρίου νόμου, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡμαρτήσαμεν, διότι τοιοῦτοι διορισμοὶ δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὸν διεθνῆ νόμον. Ὅταν γίνηται διορισμὸς ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ Ἑλληνικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε διορισμὸν δικαστῶν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἁπλῶς ἐσύστησεν εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐκείνη διώρισε· τὰ πρόσωπα διορίζονται παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐχὶ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς. Δὲν λέγω ὅμως τοῦτο, ἵνα εἴπω ὅτι δὲν ἐξετελέσαμεν τὸν διεθνῆ νόμον· ἀπεναντίας τὸν ἐξετελέσαμεν, καὶ κατ’ οὐδὲν παρέβημεν νόμον ἐγχώριον· διορισμοὺς ὑπαλλήλων δὲν ἐκάμαμεν, διότι ἐγχώριος νόμος τοιοῦτον δικαίωμα δὲν μᾶς ἔδιδε, καὶ διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀφορμή.

§36ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπὶ τῇ προτάσει ὑμῶν, τίς ἔκαμε τοὺς διορισμούς;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἥτις, ὡς εἴθισται, μᾶς ἠρώτησεν ἐκ φιλοφροσύνης περὶ τῶν προσώπων. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὑπῆρχε πλάνη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἡ ὁποία μετέβαλε τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος· διότι ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐξετελέσαμεν τὸν διεθνῆ νόμον, διότι καὶ ἡ σύμβασις ἂν δὲν ὑπεγράφετο, ὁ διεθνὴς νόμος θὰ ἦτο ὁ αὐτός· ὁ προαγορεύσας ἐπρόσθεσεν ὅτι ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἀπολαύει τῶν δικαιωμάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Ἐπικρατειῶν, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ διατηρῇ τὰ δικαιώματα ταῦτα καὶ ὅταν ἡ Ἐπικράτεια ἡ μᾶλλον εὐνοουμένη ἀπολέσῃ αὐτά. Ἂν τοῦτο ἦτο πράγματι ἀναντίῤῥητον, ἡ θέσις ἡμῶν θὰ ἦτο διάφορος τῆς τῶν προκατόχων ἡμῶν, διότι ἐκεῖνοι μὲν ἦσαν ἐλεύθεροι νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἐθεώρουν συμφέρον, ἐνῷ ὡς πρὸς ἡμᾶς ἡ παρὰ τῶν προκατόχων συνομολογηθεῖσα σύμβασις ἐδέσμευε τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ δυσχέρεια, ἡ ὁποία μᾶς ἔπεισε νὰ δεχθῶμεν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐδέχθημεν· ἀλλὰ τὸ ἐδέχθημεν, διότι ἐνομίζαμεν ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξε, παραδεχθεῖσα τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ προβᾶσα εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως. Ἡ διάταξις αὕτη, περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀποῤῥεόντων ἀπὸ τῆς χορηγήσεως αὐτῶν εἰς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, εἶναι ἐκ τῶν συνηθεστάτων ἐν ταῖς συμβάσεσιν, ἰδίως ἐν ταῖς ἐμπορικαῖς συμβάσεσιν, ὁσάκις χορηγοῦνται δικαιώματα· ἐπειδὴ ἡ ἀξία τῶν δικαιωμάτων εἶναι σχετικὴ, θεωρεῖται ἀναγκαῖον, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἀξίας ταύτης, νὰ δοθῇ διὰ τῆς εἰρημένης διατάξεως ἐγγύησις, ὅτι ἄλλαι δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς κρείττονα θέσιν. Ἑπομένως εἰς τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις σχεδὸν πάντοτε προστίθεται ὁ ὅρος οὗτος· καὶ συμβαίνει πολλάκις, κατόπιν τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, νὰ χορηγηθῇ εἰς ἑτέραν Ἐπικράτειαν δικαίωμά τι, τότε δὲ ἀπολαύει αὐτοδικαίως καὶ ἡ πρώτη Ἐπικράτεια τοῦ δικαιώματος τούτου ἐφ’ ὅσον ἀπολαύει αὐτοῦ καὶ ἡ ἑτέρα· ὅταν δὲ ἡ ἑτέρα Ἐπικράτεια παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος τούτου ἢ ἄλλως ἀπολέσῃ αὐτὸ, οὐδεὶς ἤθελε παραδεχθῆ τὴν πρώτην ὡς διατηροῦσαν αὐτό. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὅταν διὰ συμβάσεως ξένοι ὑπήκοοι ἀφομοιοῦνται ὡς πρὸς τὴν ἐνάσκησιν δικαιωμάτων τινῶν πρὸς τοὺς ἐγχωρίους. Τίς ἤθελεν ἰσχυρισθῆ ὅτι, ἀφοῦ στερηθῶσιν αὐτῶν οἱ ἰθαγενεῖς, θὰ ἐξακολουθῶσιν ἀπολαμβάνοντες αὐτῶν οἱ ξένοι; Τοιαύτην ἔννοιαν δὲν ἔχει ἡ διάταξις αὕτη· ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ μόνον εἰς τοῦτο, τὸ νὰ μὴ εὑρίσκηται ποτὲ τὸ Κράτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατώρθωσε τοιαύτη διάταξις νὰ τεθῇ ἐντὸς τῆς συμβάσεως, εἰς ἥττονα θέσιν ἄλλης Ἐπικρατείας· ὅταν δὲ τὸ δικαίωμα δὲν προκύπτῃ ἐξ ἰδίας διατάξεως, ἀλλ’ ἐκ διατάξεως τοιαύτης, ἅμα τὸ δικαίωμα τοῦτο ὡς πρὸς τὴν ἄλλην Ἐπικράτειαν ἔπαυσεν ἰσχύον, παύει ἰσχύον τὸ δικαίωμα καὶ ὡς πρὸς τὴν πρώτην. Τοῦτο εἶναι λίαν γνωστὸν, καὶ κυρίως ὡς πρὸς τὰς ἐμπορικὰς συνθήκας, ἐν αἷς ἡ διάταξις αὕτη συνεχῶς ἐπαναλαμβάνεται.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀναγινώσκω λοιπὸν τὴν σύμβασιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ δι’ εἰδικῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας εἰς ά. συζήτησιν). Τὸ νομοσχέδιον μετὰ τῆς ἐκθέσεως θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν συνδεομένην πρὸς τὸν προϋπολογισμόν· πρόκειται περὶ διοργανώσεως τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ πολλοῦ εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὡς ἔχουν τὰ τῆς ἐφημερίδος, δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπόν της. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της συνιστᾷ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν διοργάνωσιν τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου. Ἐνόμισα ὅτι ἤθελον συμπληρώσει τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑποβάλλων νομοσχέδιον, ὅπερ θεωρῶ κατεπεῖγον, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸ 1874 ἐδαπανήθησαν εἰς ἐφημερίδας 75,000 δραχμαὶ, διὰ καταχωρίσεις κλπ.

§40ΞΥΔΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ά. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Κεφαλληνίας.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§42Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὶν ἢ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς, πρὸς ἀναίρεσιν τῶν προταθέντων κατὰ τῆς τροπολογίας. Καὶ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Ναυπακτίας βουλευτοῦ κ. Ῥοντήρη, ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1873, τῆς ὁποίας τὴν τροπολογίαν προτείνω, εἶναι δημευτική. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἐγὼ προβάλλω ὅτι διὰ τοῦτο δέον νὰ τροποποιηθῇ, οὗτος φρονεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ τροπολογία, διότι ὡς διάταξις δημευτικὴ, δὲν δύναται νὰ ἰσχύῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἑπομένως, κατὰ τὸν κ. Ῥοντήρην, ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ δικαιώματα ἐδημεύθησαν, δύνανται νὰ κινήσωσιν ἀγωγὰς, καὶ τὰ δικαστήρια νὰ ἐπιδικάσωσιν αὐτοῖς τὰ δημευθέντα δικαιώματά των. Εἰς ἄλλας ἐπικρατείας ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἐν τῇ Γαλλίᾳ δὲ, κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοκρατορίαν, ἡ Γερουσία ἀντετάσσετο κατὰ τῶν ἀντισυνταγματικῶν νόμων· ἐν Ἑλλάδι ὅμως δὲν εἶναι ἀναντίῤῥητον ἐὰν τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο, ὅταν ῥητὴ διάταξις νόμου κηρύσσῃ ὅτι δὲν ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀποτανθῶσιν εἰς αὐτά. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ ῥητῶς διὰ νόμου ἡ διάταξις. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ; Εἶναι ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος διάταξις ἀληθῶς δημευτική; Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι δημευτικὴ, νομίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀντειπὼν, ἀνεγνώρισε τοῦτο· διότι ὁ νόμος τοῦ 1873 διατίθησι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς ἰδιώτας, ἐκδοχεῖς μὲν τοῦ δημοσίου, ἀποκτήσαντας ὅμως αὐτὰ διὰ χρημάτων. Οἱ ἐνοικιασταὶ ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ἀγοράσαντες αὐτὸ παρὰ τοῦ δημοσίου διὰ χρημάτων, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν προσδιωρίσθη διὰ τῆς δημοπρασίας καὶ ἀποτελεῖ τὸ μίσθωμα. Τὰ δικαιώματα λοιπὸν, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοῦ 1873 ἐδώρησεν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς ἰδιώτας, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ παραχωρήσῃ χωρὶς ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιώτας. Αἱ ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι προετάθησαν κατὰ τῆς τροπολογίας μου, μοὶ φαίνονται ἀνάξιαι λόγου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι βεβαίως ἡ διάταξις τοῦ 1873 ἔχει κακῶς, ἀλλὰ πῶς νὰ διορθωθῇ, ἀφοῦ ὁ νόμος ὑπεσχέθη, ὅτι ἐὰν οἱ ἐμφυτευταὶ ἀναγνωρίσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ δημοσίου καὶ ἀναλάβωσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ὥρισε, καὶ ἀφοῦ τὸ δημόσιον ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει χαρίσει τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ ζητήσωσι τώρα δικαστικῶς τὸ δικαίωμα τοῦτο; Δὲν εἶναι δίκαιον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἵτινες, στηριχθέντες ἐπὶ τῆς ὑποσχέσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Νόμου τοῦ 1873 δοθείσης, ἀνεγνώρισαν καὶ ἀναγνωρίζουσιν ὅτι αἱ γαῖαί των ἦσαν ἐθνικοϊδιόκτητοι, νὰ τίθηνται εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον θέσιν. Ἀλλ’ ὁ λόγος οὗτος δὲν ἔχει λόγον τινὰ νόμιμον πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς διατάξεως τοῦ Νόμου τοῦ 1873. Ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1873 ᾖναι δημευτικὴ, ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν εἴτε ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωρίσῃ αὐτὴν καὶ νὰ ἀφήσῃ αὐτὴν ἰσχύουσαν, εἴτε τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὴ πεισθῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει ἀπεριόριστον ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὑπάρχουν ὅρια, τὰ ὁποῖα διαγράφουσι τὰ ὅρια τοῦ Συντάγματος καὶ τὰ ὁποῖα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ. Δευτέρα ἀντίῤῥησις, ἥτις ἐπροτάθη, εἶναι ἡ ἀντίῤῥησις τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ κύριος ἐκ Παρνασσίδος βουλευτής. Ὁ κ. Σιμόπουλος εἶπεν, ὅτι βεβαίως ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1873 εἶναι ἄσεμνος· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄσεμνον νὰ παραχωρήσητε δικαιώματα εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, παραβλάπτοντες τὰ δικαιώματα τῶν ἐμφυτευτῶν; Ἀλλὰ ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι παραβλάπτονται τὰ δικαιώματα τῶν ἐμφυτευτῶν, εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ, ἵνα ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς τὸ δημόσιον· δὲν εἶναι ὅμως κυρία, ἀναγνωρίζουσα διάταξιν νόμου τινὸς δημευτικὴν, νὰ ἀνέχηται αὐτὴν καὶ νὰ μὴ σπεύδῃ νὰ ἀναιρῇ αὐτήν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον νομίμως οἱ ἐνοικιασταὶ ἔχουσι, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γένηται παραδεκτὴ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν προέβαλον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§44ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Ἐννοῶ ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν· μετὰ τὴν τροπολογίαν ὅμως ταύτην, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ ἰδική μου πρότασις, τοὐτέστι νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «κατὰ τοῦ δημοσίου.»

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἰδική σας εἶναι ἄλλη τροπολογία, ὅλως διόλου διαφορετική.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτη δὲν ἐσυζητήθη καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἡ τροπολογία εἶναι ἡ ἑξῆς. «Ἐπιτρέπεται ὅμως εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ διεκδικήσωσι δικαστικῶς τὰ ὑπ’ αὐτῶν, διὰ τακτικῶν διπλοτύπων φορολογίας, βεβαιωθέντα ἐγκαίρως δικαιώματα ἐπικαρπίας.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 12. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Σιμόπουλος.

§48ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ τῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν φυτειῶν καὶ περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, προέκυψεν ἓν ζήτημα, τὸ ζήτημα δηλαδή, ἐὰν ὅσοι πρόκηται ν’ ἀγοράσωσιν ἐπὶ δημοπρασίας ἐθνικὰς γαίας καὶ ἦναι κάτοχοι πιστωτικῶν ἢ φαλαγγιτικῶν γραμματίων, ἐὰν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι τὸ δεκατημόριον ἐν ἀρχῇ, καὶ βραδύτερον, ἐὰν κατακυρωθῇ ἡ δημοπρασία, νὰ καταθέσωσι τοῖς μετρητοῖς τὸ πεμπτημόριον, καὶ μόνον διὰ τὰ τέσσαρα πέμπτα ν’ ἀκολουθήσωσι τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων νόμου. Ὁ ὑπουργός, ὅστις ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν τὸν νόμον περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, εἶχεν ἐκδώσει ὁδηγίας καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ ἔχοντες φαλαγγιτικὰ γραμμάτια δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τοῦ νόμου· ἄλλοι ὑπουργοὶ ὅμως μετ’ αὐτὸν ἔδωκαν ἄλλην ὁδηγίαν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νόμου ῥητῶς ἀναφέρει, ὅτι αἱ γαῖαι ὅσαι ἤθελον μείνει ἀδιάθετοι, μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τοῖς προηγουμένοις ἄρθροις ἐνδιαλαμβανομένων, θέλουσι διέπεσθαι ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων. Εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου στηριζόμενος ὁ διάδοχος τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, εἶπεν, ὅτι καὶ οἱ κάτοχοι πιστωτικῶν γραμματίων θέλουσιν ὑπάγεσθαι εἰς αὐτὸν τὸν νόμον. Ὅστις ἐξ ὑμῶν, κύριοι, ἀνέγνωσε τὸν νόμον τοῦτον, ἐκ τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ ἐπείσθη, ὅτι βεβαίως ὁ νομοθέτης δὲν ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ χειροτέραν τὴν θέσιν τοῦ κατόχου πιστωτικῶν γραμματίων. Τούτων ἕνεκα ἀναγκάζομαι νὰ φέρω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν....

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ νόμος εἶναι σαφής· ἀλλ’ ἀφοῦ πολλοὶ εὗρον ἀσάφειαν, ἂς προστεθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε.

§50ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν φέρω. «Ὁ πρὸς πραγματοποίησιν πιστωτικῶν γραμματίων.....»

§51Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ διασάφησις εἶναι ἀναγκαία, πρέπει νὰ τὴν διαβάσωμεν.

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Εἰς τὰς δημοπρασίας τῶν ἐθνικῶν γαιῶν παρουσιάζοντο καὶ οἱ φέροντες φαλαγγιτικὰ γραμμάτια, καὶ δὲν ἀπῃτεῖτο παρ’ αὐτῶν οὔτε καταβολὴ δεκατημορίου, οὔτε κατόπιν πληρωμὴ πεμπτημορίου εἰς χρήματα, ἀλλ’ ἐγίνοντο δεκτὰ τὰ γραμμάτια εἰς τὰς δημοπρασίας· ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν διαλαμβάνει, ὅτι ὅσαι γαῖαι μείνωσιν ἀδιάθετοι, θέλουσιν ἐκποιηθῇ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων νόμου. Ὅτε δὲ ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος οὗτος, ῥητῶς εἶπον, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ χειροτερεύσω τὴν θέσιν τῶν ἐχόντων φαλαγγιτικὰ γραμμάτια, οἵτινες πρότερον δὲν ἦσαν, ὡς ἀνέφερον, ὑποχρεωμένοι νὰ καταθέσωσιν εἰς χρήματα οὐδεμίαν καταβολήν. Αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἐξέθεσα καὶ εἰς τὰς γενικὰς ὁδηγίας, διὰ τῶν ὁποίων συνώδευσα τὸν νόμον. Ἀλλ’ αὐτὸ ἠμφισβητήθη παρὰ τοῦ διαδόχου μου ὑπουργοῦ ἢ μᾶλλον παρὰ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου· ἑπομένως, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται ἀδίκως οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον συμπληρωτικὸν ὅ,τι ἐθεωρήθη τότε περιττὸν καὶ ἐσημειώθη μόνον εἰς τὰ πρακτικά.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 12· ἀλλὰ πρὸ τούτου πρέπει νὰ τεθῇ τροπολογία, ὅτι τ’ ἄρθρ. 39 καὶ .... τροποποιοῦνται.

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σιμοπούλου, ἥτις λαμβάνει τὴν θέσιν τοῦ 12 ἄρθρου· τὴν ἀνέγνωσε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὴν ἐπαναλάβω. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τροπολογίαν ταύτην, ὡς 12 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. «.....................» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις. Πρὶν μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ ἑρμηνείας τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναβληθῆ μέχρις οὗ ὁ ὑπουργὸς δώσει πληροφορίας τινάς.

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἠγέρθη ἀμφιβολία μήπως ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ χώρου ἐγένοντο διπλαῖ παραχωρήσεις διὰ τὸ αὐτὸ κύριον μέταλλον ὑπὸ διαφόρους ἑνώσεις. Περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς ὑπαλλήλους, ἤτοι ἐκ μὲν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τὸν κ. Μανσόλαν, ἐκ δὲ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τὸν κ. Βουγιούκαν. Ὁ κ. Μανσόλας βεβαιοῖ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον ὅτι δὲν ἔγεινεν οὐδεμία τοιαύτη παραχώρησις, ὁ δὲ κ. Βουγιούκας μοὶ εἶπεν ὅτι ἀμφιβάλλει μόνον μήπως εἰς τὴν ἑταιρίαν ὁ «Περικλῆς» συνέβη τοιοῦτόν τι. Ἀλλὰ μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Λ. Πετιμεζᾶ ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη, νομίζω ὅτι δυνάμεθα ἀδιστάκτως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Μ’ ὅλα ταῦτα δὲν πιστεύω νὰ βλάπτῃ, ἐὰν προσθέσωμεν ὅτι «διὰ τῆς ἑρμηνείας ταύτης, δὲν παραβλάπτεται οὐδὲν τυχὸν κεκτημένον δικαίωμα.»

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τὸ μοναδικὸν μὲ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἥτις εἶναι ἡ ἀκόλουθος· «διὰ τῆς ἑρμηνείας ταύτης, οὐδόλως παραβλάπτονται τὰ τυχὸν κεκτημένα δικαιώματα», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ κατὰ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ὑπάρχουσι δύω μικρὰ νομοσχέδια τοπικά· πρῶτον τὸ περὶ συνοικισμοῦ τῶν Ψαριανῶν.

§59ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἔχομεν ἐπίσης εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ λιμένος Κατακώλου.

§61ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ (θόρυβος).

§63ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναί τινα νομοσχέδια εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· ἃς ἀναγνωσθῶσι.

§64ΤΙΝΕΣ. Ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου, κ. Πρόεδρε.

§65ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον ὅλα αὐτά.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγένετο ἀντίῤῥησις, ἵνα αὔριον πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ θέσωμεν εἰς συζήτησιν τὴν σύμβασιν τοῦ Λαυρίου καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀρχόμεθα ἀπὸ τῶν ἐσόδων.

§67ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, ἡ στοργὴ εἶναι φυσικὸν αἴσθημα, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βεβαίως ἔχει στοργήν τινα πρὸς τὸ ἔργον του· ἐὰν ἐπιχειρῶ νὰ τὸ κακίσω, δὲν τὸ κάμνω ἀπὸ πάθος, εἶναι ἁπλῆ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρω. Ἔφερε τὸν προϋπολογισμὸν ἀρτίποδα, καθὼς ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ τὸν φέρουν· ἀλλὰ ἔστειλέ ποτε ἡ Σπάρτη τὸν Καλλικρατίδαν διάδοχον τοῦ Λυσάνδρου, εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Λύσανδρος, Σοῦ παραδίδω τὸν στόλον νικῶντα, καθὼς μᾶς παραδίδει τὸν προϋπολογισμὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀρτίποδα. Ἀλλ’ ὁ Καλλικρατίδας ἀπεκρίθη· Παραμειβόμενος τὴν Σάμον, ἀντικρὺ αὐτῆς παραλαμβάνω τὸν στόλον ὡς νικῶντα. Δὲν ἐτόλμησεν ὅμως νὰ ὑποβληθῇ ὁ Λύσανδρος εἰς αὐτὴν τὴν δοκιμασίαν. Ἐγὼ δὲ ἐφαρμόζω αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἤτοι ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀρτίποδα τὸν ἀπολογισμὸν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐνιαυτοῦ, θὰ ἤμην σύμφωνος· ἀλλὰ ποσῶς δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ ὁ παρὼν προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἀρτίπους, διότι βεβαίως ἐκ τῶν ἐσόδων δὲν θὰ εἰσπραχθῶσιν ὅσα εἶναι ἐγγεγραμμένα, βεβαίως δ’ ἐπίσης εἰς τὰς δαπάνας πρέπει νὰ προσθέσωμεν ποσόν τι. Λοιπὸν βλέπετε ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἡ ἰσοῤῥοπία μεταβάλλεται. Θὰ σᾶς παρακαλέσω δὲ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας εἰς ἕνα παλαιὸν προϋπολογισμόν, τὸν πρὸ τριάκοντα ἐτῶν, ἤτοι τὸν τοῦ 1845. Παρατηρητέον δὲ ὅτι πρὸ τῆς μεταβολῆς τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1837 εἴχομεν 14 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1838, 14 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1839, 14 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1840, 15 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1841, 15 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1842, 14 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1843, 14 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· κατὰ τὸ 1844, 12 ἑκατομμύρια καὶ τόσας χιλιάδας· αὕτη δὲ τῶν ἐσόδων ἡ ἐλάττωσις ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μεταβολῆς ἐκείνης. Κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς τὸ 1845, πολὺς δὲ τότε ἐγένετο λόγος περὶ τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους αὐτοῦ. Ἰδοὺ δὲ τί τότε εἶπον. Κατὰ τοὺς ὀργανικοὺς νόμους ὀφείλομεν νὰ δαπανήσωμεν τόσα· φόρους ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν. Καὶ ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐξισώσωμεν τὰ ἔξοδα πρὸς τὰ ἔσοδα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, πρὸ τῆς μεταβολῆς, εἴχομεν ἔξοδα δώδεκα ἑκατομμύρια, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1845 ἀνέβησαν εἰς 13,000,000. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ παρατηρήσητε τὰ ἔξοδα κατὰ ὑπουργεῖον. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ἔξοδα 251,000· τώρα ἔχει 1,152,000. Ηὔξησεν ἡ δόξα μας, τὸ κράτος μας ἐξωτερικῶς, ἡ ἰσχύς μας, ἡ δύναμίς μας; Νομίζω ὄχι. Καὶ ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ποσοῦ παραγωγικοῦ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευάσωμεν ὁδοὺς, ἔστω, ἂς ἐπιψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὅπως ἔχει· τὸ ἐννοῶ. Ἀλλὰ νὰ δαπανῶμεν εἰς μάτην ἐπιτρέπεται; Περὶ τοῦ ποσοῦ ὅμως αὐτοῦ θὰ λαλήσωμεν κατόπιν, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τὸ περὶ πρεσβειῶν, θὰ ἐξετάσωμεν δὲ ποίας ἰδέας εἶχον ἐκεῖνοι, καὶ ποῖαι ἰδέαι ἐπικρατοῦν σήμερον. Τυχαίως δὲ ἀνεκάλυψα καὶ τὰς ἰδέας τοῦ Κυβερνήτου τὰς περὶ πρεσβειῶν, καὶ αἱ ἰδέαι τοῦ Κυβερνήτου συμπίπτουν μὲ τὰς ἰδέας τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος. Δικαιοσύνης ὑπουργεῖον 850,000· πόσα σήμερον; 3,000,000. Διανέμεται ἡ δικαιοσύνη καλλίτερον σήμερον; Εἶναι ἀφθονωτέρα, καλλιτέρα; Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον. Εἰς τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον ὑπάρχουν εὔλογοί τινες λόγοι, διότι τότε δὲν εἴχομεν τηλεγράφους, τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ ἄλλα τινὰ, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη· 1 ἑκατομμύριον καὶ τόσαι χιλιάδες, σήμερον 4,592,000. Στρατιωτικῶν ὑπουργεῖον. 4,063,000 τότε.

§68ΤΙΝΕΣ. Σχετικῶς μικρότερον.

§69ΖΩΧΙΟΣ. Σήμερον 7,461,000. Ἐπειδὴ δέ, κατὰ τὴν ἰδέαν σας, σχετικῶς εἶναι μικροτέρα ἡ διαφορὰ τῶν στρατιωτικῶν προϋπολογισμῶν, νὰ προσθέσωμεν ἓν ἑκατομ. ἀκόμη. Τὸ δυστύχημα τὸ μέγα εἶναι ὅτι δὲν θέλομεν νὰ διορθωθῶμεν. Εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1845 παρευρέθην καὶ ἐγὼ, πολὺς δὲ, ὡς πρὸ μικροῦ εἶπον, ἐγένετο πόλεμος μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν τίς νὰ ἁρπάσῃ τὴν μεγαλειτέραν πίστωσιν. Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ τότε, ὁ μακαρίτης Μεταξᾶς, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του, ἔδωκε τὴν παραίτησίν του. Ἐφοβήθησαν δὲ οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ, μήπως ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, καὶ εἶπον· ἐγὼ παραιτῶ τόσα ἀπὸ τῶν δαπανῶν τοῦ ὑπουργείου μου, ἐγὼ δὲ τόσα. Ἂν δὲ καὶ σεῖς, κύριοι ὑπουργοὶ, μιμηθῆτε τοὺς ὑπουργοὺς ἐκείνους, θὰ περιορίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸν βαθμὸν τὸν πρέποντα. Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον. 1,700,000· τώρα 2,800,000. Συντάξεις 411,000· τώρα 3,070,000. Αἱ συντάξεις εὐλόγως προβαίνουν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι προβαίνουν πολὺ ταχέως. Σημειωτέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι δάνεια δὲν εἴχομεν εἰμὴ τὸ ἐξωτερικόν· τώρα ἔχομεν δάνεια χρεωλυτικὰ 69,000,000. Στρογγυλὸς ἀριθμὸς ἢ ὄχι, κ. ὑπουργέ; Προσωρινὰ δάνεια. 7,000,000· αὐτὰ θὰ πληρωθοῦν χωρὶς ἀναβολῆς. Σᾶς ἀναγινώσκω δὲ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προσετίθετο εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε. Εἰς τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυροῦτο τότε ὁ προϋπολογισμός, προσετίθετο καὶ τὸ ἀκόλουθον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον σήμερον παραλείπεται: «Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ ἔλθῃ εἰς ληψοδοσίαν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, λαμβάνει δὲ, ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, πίστωσιν μέχρι τῆς ποσότητος 200,000 δραχμῶν.» Γνωρίζετε δὲ σεῖς κάλλιον ἐμοῦ πόσα ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἀπούσης τῆς Βουλῆς δανείζεται, ἢ δύναται νὰ δανεισθῇ· ὅριον δὲ τῶν τοιούτων δανείων δὲν ὑπάρχει. Ὁ μακαρίτης Βασιλεὺς Ὄθων ἦτο πολὺ φειδωλὸς, κατὰ μῆνα δὲ ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς αὐτὸν αἴτησις πιστώσεως τοῦ δωδεκάτου τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ δωδεκάτου αὐτοῦ ἔκαμνε παρατηρήσεις. Κατὰ πᾶν δὲ Σάββατον ἐζήτει πληροφορίας πόσα χρήματα ὑπῆρχον εἰς τὸ Ταμεῖον. Νομίζω δὲ ἀναγκαίαν καὶ τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν. Τὸ Αἰγαῖον πέλαγος εἶναι ἀρκετὰ ἐκτεταμένον. Προσθέσατε δὲ εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος τὰς βορείους Σποράδας καὶ τὰς δυτικὰς Σποράδας, καὶ ἰδοὺ ἔχετε λαοῦ πλῆθος οὐχὶ μικρόν. Μεταξὺ δὲ αὐτοῦ περιλαμβάνονται καὶ νησιῶται ἰσχυροὶ, φιλοπόλεμοι. Ποία δαπάνη γίνεται πρὸς κυβέρνησιν τοῦ Αἰγαίου πελάγους καὶ τῶν ἄλλων νήσων; Νομίζω ὅτι μεγάλη δὲν εἶναι ἡ δαπάνη αὐτή. Διὰ τί λοιπὸν εἰς ἓν μέρος τοῦ Βασιλείου δαπανῶμεν ὀλίγα, εἰς ἄλλο δὲ δαπανῶμεν πάμπολλα; Διὰ τοῦτο διϊσχυρίζομαι ὅτι ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ γείνῃ ἁπλουστέρα καὶ οἰκονομικωτέρα, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τοὺς λόγους μου, φέρων μάρτυρα τὸν Κυβερνήτην. Ἐπὶ Κυβερνήτου ὑπῆρχον εἰς ἐνέργειαν 55 πλοῖα, ὅλα δὲ τὰ πλοῖα ἦσαν 93. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπῆρχε καὶ ἓν δίκροτον, τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα ὁ ἀοίδιμος ναύαρχος Μιαούλης· κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ διευθυντηρίου τοῦ Ναυστάθμου ἦσαν τότε 11, οὔτε πλέον, οὔτε μεῖον· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δύναται νὰ εἰπῇ σήμερον πόσοι εἶναι. Βεβαίως δὲ σήμερον οὔτε 93 πλοῖα ἔχομεν, οὔτε τόσον μεγάλα πληρώματα καθὼς τότε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοῦ λύσῃ τὴν ἑξῆς ἀπορίαν μου· τίνι τρόπῳ θὰ οἰκονομήσῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ· τίνι τρόπῳ θὰ οἰκονομήσῃ τὰ δάνεια τὰ προσωρινὰ, τὰ μετέωρα; Νομίζει δὲ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ εἶναι ἀρτίπους. Ἂς κατορθώσῃ ἡ θύρα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου νὰ μείνῃ ἀνοικτὴ, καὶ τότε βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἄξιος μυρίων στεφάνων. Ἐξαιρέτως δὲ, δύναται νὰ ἀνορθώσῃ τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος; Διὰ νὰ δανεισθῆτε σήμερον, πρέπει νὰ ὑποθηκεύσητε ὅ,τι ἔχετε διαθέσιμον ἐκ τῶν τελωνείων. Δὲν ἀρκοῦσι δὲ μόνον τὰ τελωνεῖα, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδώσητε δεσμίους καὶ ὑποχειρίους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ δημοσίου, οἱ ὁποῖοι γίνονται ὑποχείριοι καὶ διὰ τῆς περιουσίας των, καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας. Ἤθελον δὲ νὰ ἐρωτήσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ τὸ ἑξῆς. Ἀντὶ νὰ μᾶς ἔχῃ δεσμίους ἡ Τράπεζα, διὰ τί δὲν κατορθώνομεν ὥστε εἰς τὴν ῥητὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὀφείλεται ἡ ἀπόδοσις τῶν τόκων τοῦ δανείου, ν’ ἀποδίδωνται αὐτοὶ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν; Ἂν ἅπαξ, ἂν δὶς αὐτὸ κατορθωθῇ, ἀπετίναξεν ἡ Ἑλλὰς τὸν ζυγὸν τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἂν δὲ δὲν τὸν ἀποτινάξῃ, θὰ φθάσωμεν εἰς ὀλέθριον τέλος. Τὸ τέλος δ’ αὐτὸ ποῖον θὰ ᾖναι; Δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν, καὶ ἅμα δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν, νομίζω ὅτι θὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον τῆς Τουρκίας· ἢ ὄχι; Ἡ ἀνάγκη εἶναι ἀνωτέρα ἡμῶν. Ἐκτὸς τούτου, τίς δίδει τὸ δικαίωμα εἴτε εἰς τὴν παροῦσαν, εἴτε εἰς οἱανδήποτε ἄλλην Κυβέρνησιν, νὰ δανείζηται, διὰ νὰ ὑπάρχῃ, πακτόνουσα τὰ τελωνεῖα; Τὸ σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐπέτειος· ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ εἰμὴ μόνον ἑνὸς ἐνιαυτοῦ τοὺς πόρους. Ἐδανείσθη δὲ ἡ Γαλλία πέντε δισεκατομμύρια, ἀλλὰ τὰ ἐδανείσθη εἰς τὴν τιμήν της. Δανεισθῆτε καὶ σεῖς εἰς τὴν τιμήν σας, καὶ τότε μάλιστα. Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἢ πωλεῖ ἢ ὑποθηκεύει τὰ δημόσια, τὸ δ’ ἑπόμενον ἔτος δὲν τὸν εὑρίσκω νὰ τοῦ εἴπω τί γίνεται ὁ προϋπολογισμός· ἐγὼ δὲ δίδω τὴν ψῆφόν μου νὰ μὴ τὸν μετακινήσητε· ἀλλ’ ἐξ ὅσων γνωρίζω, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι τὸν κύριον Σωτηρόπουλον, τὸ ὁποῖον ἐκτιμῶ, δὲν θὰ τὸν εὕρωμεν τὸ ἑπόμενον ἔτος εἰς τὴν θέσιν του. Θὰ ἀναβῇ μάλιστα εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ ἐλέγχῃ τὸν διάδοχόν του, καὶ θὰ τοῦ λέγῃ, ἂν τοῦτο ἔκαμνες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ ἐκεῖνο κατ’ ἐκεῖνον, ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἦτον ἀκριβής, ἀλλὰ σὺ μοῦ τὸν ἐχάλασες. Ἐκεῖνος δὲ θὰ λέγῃ, ὅτι ἔφερε τὸν προϋπολογισμὸν ἀρτίποδα. Τοιουτοτρόπως δὲ θὰ προβαίνωμεν μέχρι τῆς καταστροφῆς. Νομίζω ὅμως ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ τὸν καταστήσωμεν πραγματικῶς τὸν προϋπολογισμὸν ἀρτίποδα. Προχωρούσης δὲ τῆς συζητήσεως, θὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις, νομίζω δὲ, ὅτι δὲν θὰ τὰς παραδεχθῆτε.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔσοδα. Ἀναγνωσθέντα, ἐγένοντο δεκτὰ, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν κατ’ ἄρθρον καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως, τὰ ἑπόμενα Κεφάλαια· «ΚΕΦ. Αʹ. Ἄμεσοι φόροι.

ΚΕΦ. Βʹ. Ἔμμεσοι φόροι.

ΚΕΦ. Γʹ. Δημόσια Καταστήματα.

Ἀνεγνώσθη εἶτα τὸ Κεφάλαιον Δʹ. ἔχον ὡς ἑξῆς· «ΚΕΦ. Δʹ. Δημόσια νομήματα καὶ κτήματα.

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί γίνεται τὸ εἰσόδημα τῆς σμύριδος; διότι, καθὼς γνωρίζω, ἡ δημοπρασία τοῦ Σεπτεμβρίου ἀπέτυχε. Καταχωροῦμεν 700,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμόν, διότι ἦτον ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν ἐνοικιασμένη ἡ πρόσοδος αὕτη· τώρα, ἀφοῦ ἀπέτυχεν ἡ ἑπταετὴς ἐνοικίασις ἡ ὁποία ἔμελε νὰ γείνῃ τὸν Σεπτέμβριον, δὲν ἠξεύρω ποῦ ἐβασίσθη ὁ ὑπουργὸς καὶ ἐσημείωσε τὴν σμύριδα διὰ δραχμὰς 700,000.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει ὁ νόμος τοῦ 1859, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πωλῇ σμύριδα.....

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μᾶλλον διὰ νὰ σᾶς εὐκολύνω, σᾶς ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὥστε νὰ παρασκευασθῆτε εἰς ὅλα νομοθετικῶς· σᾶς ἐρωτῶ μόνον, ἂν ἐμελετήσατε τὸ ζήτημα καὶ ἂν τῷ ὄντι ἔχετε τὴν ἐξουσίαν νὰ κάμητε λιανικῶς πώλησιν μετὰ τὸν νόμον τῆς ἑπταετοῦς ἐνοικιάσεως.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα· διότι ἡ σύμβασις ἡ τελευταία, ἡ ὁποία ἐκυρώθη διὰ νόμου, στηρίζεται εἰς τὸν νόμον τοῦ 1859. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1859, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πωλῇ τὴν σμύριδα, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ τὴν πωλῇ λιανικῶς, ἔκαμε μίαν σύμβασιν διὰ 7 ἔτη καὶ τὴν ἔφερεν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Τώρα, ἀφοῦ ἔληξεν ἡ ἰσχὺς ἐκείνης τῆς συμβάσεως, ἡ Κυβέρνησις πάλιν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πωλῇ λιανικῶς.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὄχι, διότι ἐμεσολάβησε νομοθετικὴ πρᾶξις καὶ ἡ προγενεστέρα καταργεῖται.

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὁ ἐπικυρώσας τὴν ἑπταετῆ σύμβασιν ἦτον ὡρισμένης διαρκείας· ἀφοῦ ἔληξεν ἡ διάρκεια τῆς συμβάσεως, ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶναι ἐν πλήρει ἰσχύϊ. Γενομένης εἶτα ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τά τε ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ Κεφαλαίου Δʹ. Ἐπίσης ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ Κεφάλαιον Εʹ. ἔχον ὡς ἑξῆς· «ΚΕΦ. Εʹ. Ἐκποίησις ἐθνικῶν κτημάτων.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον ΣΤʹ. «Διάφορα εἰσοδήματα.»

§78ΣΟΥΤΣΟΣ. Εἰς τὰ δάφορα ἔσοδα λείπει μία πρόσοδος 80,000 δραχμῶν ὄχι τυχηρῶν· αὕτη δὲ εἶναι ἡ προερχομένη ἐκ τῶν διδάκτρων τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς. Εἰς ταύτην ὑπάρχουν 20 μαθηταί, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν ἀπὸ 500 δραχμὰς κατ’ ἔτος, δέκα, οἵτινες πληρόνουσιν ἀνὰ 1,000 δραχμάς, καὶ 40, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν ἀνὰ 1,500. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν ἐκ διδάκτρων εἰσπράξεων ἀνέρχεται εἰς 80 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς δὲν ἀφαιρεῖται τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀναγκαίως πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ ἔσοδα.

§79ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ὑπάρχουν 80 χιλ., ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθοῦν εἰς 70 χιλιάδας, διότι εἶναι πιθανὸν πολλοὶ μαθηταὶ νὰ μὴ πληρώσουν.

§80ΖΩΧΙΟΣ. Μέχρι τοῦδε αὐτὸ τὸ χρῆμα δὲν ἐσημειοῦτο εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σημειοῦται πάντοτε.

§82ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ κρατήσωμεν, διότι ὅ,τι λαμβάνομεν πρέπει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· ὁ ὑποδιοικητὴς τῆς σχολῆς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δέχηται αὐτὰ τὰ ποσὰ καὶ νὰ τὰ ἐμβάζῃ, διὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰ τυχηρὰ νὰ προστεθῇ ἐδάφιον, «ἀπὸ δίδακτρα τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, δραχμαὶ 70 χιλιάδες.»

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§85ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγνωσθέντος ὕστερον τὰ ἄρθρα τοῦ Κεφαλαίου ΣΤʹ. καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἐγένοντο δεκτὰ δι’ ἀναστάσεως. «ΚΕΦ. Ϛʹ. Διάφορα εἰσοδήματα.

§87ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπομεν τώρα, ἂς μὴ ὑποθέσουν, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἔσοδον πραγματικόν. (θόρυβος). Ἀνεγνώσθησαν εἶτα καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα Κεφάλαια. «ΚΕΦ. Ζʹ. Ἐκκλησιαστικὰ εἰσοδήματα. Ἄρθρ. 1. Ἐκποιήσεις ἀκινήτ. Μοναστηρ. Κτημάτων 60,000

ΚΕΦ. Ηʹ. Ἔσοδα κεκλεισμένων χρήσεων.

Θʹ. Καθυστ. Παρελθ. χρήσεων.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν νόμον τῶν ἐσόδων. Εἰς τὸ ἄρθρον 1, τὸ προσδιορίζον τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους, θὰ προστεθοῦν αἱ 70,000 δραχμαί, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν εἰς τὰ οἰκεῖα ἄρθρα.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. Πρόεδρε, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀναβάλητε αὐτὸ, ἕως νὰ κάμῃ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡ ὑπηρεσία.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν Κεφ. 1. ἄρθρ. 1.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν ἔχετε.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἦτο ἀνάγκη, πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, νὰ δώσωμεν πρὸς ἀλλήλους λόγον περὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων περιέχει, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον σχέδιον πρόκειται νὰ ῥυθμίσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ὑπόλοιπον ἔτος, οὐ μόνον διότι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους καὶ δι’ ἓν ἔτος ἀκόμη εἶναι ἄξιαι ὅλης τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ οἰκονομικὰ ἔτη εἶναι ἀλληλέγγυα, εἶναι στενότατα πρὸς ἄλληλα συνδεδεμένα, καὶ τὸ ἓν ἔτος ἐπιδρᾷ εἰς τὸ ἕτερον. Δὲν πρέπει νὰ ἐκλάβῃ τις, ὅτι ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ κατακρίνω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν, τόσῳ περισσότερον, καθόσον μετ’ ἄκρας εἰλικρινείας ὁ κ. ὑπουργὸς ἔσπευσεν, εἰσαγαγὼν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ μᾶς καταστήσῃ γνωστὸν, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἠναγκάσθη νὰ τὰ ἐξογκώσῃ· οὐδὲ σκοπὸν ἔχω νὰ παρεμβάλω τὴν παραμικρὰν δυσκολίαν οὐ μόνον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ταχεῖαν αὐτοῦ ἐπιψήφισιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς ἡμῶν νὰ γνωρίζωμεν ὁποῖον εἶναι τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον προσδιορίζομεν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ σχέδιον, κατὰ πόσον τὸ σχέδιον αὐτὸ εἶναι τῳόντι δόκιμον καὶ ἐπιτυχές. Ἡ τοιαύτη ἐξέτασις εἶναι παντοῦ ἀναγκαία· εἶναι δὲ πρὸ πάντων ἀναγκαία εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν ὁποίαν στερούμεθα τῶν πρωτίστων ἐκείνων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν δυνάμεων τῆς ἐπικρατείας. Ἐὰν ῥίψητε, κύριοι, βλέμμα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι τῳόντι παρουσιάζει περίπου ἰσοζύγιον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 παρουσιάζει ἰσοζύγιον, ἡ ἐξέτασις τῶν δαπανῶν δὲν εἶναι μ’ ὅλα ταῦτα περιττή· διότι ἠμπορεῖ ὁ προϋπολογισμὸς νὰ περιλαμβάνῃ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα νὰ ἀνήκουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ἔτος ἐκεῖνο, καὶ εἰς τοιαύτην περίστασιν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι διαρκὲς, ἀλλὰ μόνον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχῃ ἔκτακτα ἢ πρόσκαιρα ἔσοδα. Ὅθεν, ὅστις θέλει νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, δὲν πρέπει ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ ἰσοζύγιον, ὅπερ ἐν παρόδῳ λέγω ὅτι εἶναι διὰ τὸ ἔτος 1876 λίαν ἀμφίβολον, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων πρὸς τοὺς προγενεστέρους προϋπολογισμούς. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐποιήσατο τοιαύτην σύγκρισιν· παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ συγκρίνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, ὃν ἀρχομένου τοῦ ἔτους ἐκείνου εἰσήγαγεν ὁ κ. Χρηστίδης. Κατ’ αὐτὸν τὰ ἔξοδα ἀναβαίνουσιν εἰς δραχμὰς 38,402,000, κατὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 εἰς δραχ. 38,783,000. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο προϋπολογισμῶν τοιουτοτρόπως εἶναι δραχ. 381,000. Ἀλλὰ τί παρατηρεῖτε, κύριοι; Ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1874 διαλαμβάνει δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν τὴν σήμερον, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπαντῶνται πλέον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν ἤθελον κάμει παντάπασι λόγον περὶ τούτου, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ποσῶν εὐτελῶν καὶ μηδαμινῶν. Αἱ δαπάναι, κύριοι, αἱ ὑπάρχουσαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, πρὸς τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρεκάλεσε νὰ συγκρίνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, αἱ δαπάναι λοιπὸν αὗται, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς ἐκεῖνον τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, ἀναβαίνουσιν εἰς δραχ. 2,488,000. Σημειώσατε δὲ, ὅτι δὲν ἀριθμῶ τὰ μικρὰ ἐκεῖνα κονδύλια, τὰ ὁποῖα πάντοτε μεταξὺ δύω προϋπολογισμῶν παραλλάσσουν· διότι τοιαῦτα κονδύλια 1000, 2000, 3, 5, 6, 8, ἢ καὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν, τοιαῦτα κονδύλια ἀπαντῶνται ποῦ μὲν ηὐξημένα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἑνὸς ἔτους καὶ ποῦ ἠλαττωμένα, τἀνάπαλιν δὲ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἄλλου ἔτους· ἀλλ’ αὗται αἱ δαπάναι αἱ μικραὶ συμψηφίζονται. Τὸ ποσὸν τῶν 2,488,000 περιλαμβάνει τὰ ἑξῆς ποσά. Πρῶτον αἱ συντάξεις σημειοῦνται κατὰ 100,000 ὀλιγώτερον, ἡ δὲ ὁδοποιΐα σημειοῦται ὀλιγώτερον κατὰ 1,850,000, ἡ ἀπόδοσις δηλαδὴ τῶν τῆς ὁδοποιΐας κεφαλαίων· τὰ διεθνῆ ταχυδρομικὰ τέλη κατὰ 130,000, διότι, ὡς γνωρίζετε, μετὰ τὴν τελευταίαν διεθνῆ σύμβασιν δὲν γίνονται οἱ λογαριασμοὶ, ὅπως ἐγίνοντο ἄλλοτε, διότι ἑκάστη Κυβέρνησις εἰσπράττει ἀμέσως τὰ τέλη· ἡ δημοσία ἀσφάλεια κατὰ 70,000· ἡ οἰκοδομὴ τοῦ Βουλευτηρίου κατὰ 70,000· οἱ ἀνθυπασπισταὶ τῶν σχολείων κατὰ δραχ. 72,000· οἱ γαιάνθρακες κατὰ 40,000· ἡ συντήρησις τῶν φάρων κατὰ 19,000· τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων κατὰ 96,000· τὰ ἔξοδα Λαυρίου κατὰ 41,000. Τὸ ὅλον δραχ. 2,488,000. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον παρατηρεῖτε ἐκ τῆς συγκρίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, αὐτὴ ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ, λέγω, τῶν δαπανῶν τοῦ 1876 κατὰ 381,000 δραχμὰς προέρχεται, ἀφοῦ δι’ ἐξογκώσεως τῶν ἐξόδων ἐκαλύφθη ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 2,488,000 δραχμῶν, δαπανῶν ἀπαντωμένων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 καὶ μὴ ἀναγκαίων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑπαρχουσῶν εἰς αὐτόν· ὥστε ἡ ἀληθὴς διαφορὰ μεταξὺ 1874 καὶ 1876 εἶναι τὰ δύω ὁμοῦ ποσά. Βεβαίως ἕκαστον ἔτος ἔχει ἰδιαιτέρας τινὰς δαπάνας, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ὁμιλῶ περὶ δαπανῶν μικροῦ λόγου ἀξίων, δαπάνης ἢ ἐκ τῶν περιστάσεων τοῦ ἔτους, οὕτως εἰπεῖν, προερχομένας, ἢ δαπάνας αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὰς διαφορετικὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, τῆς μιᾶς πρὸς τὴν ἄλλην, τῆς παρούσης πρὸς τὴν παρελθοῦσαν, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μνημονεύσω ὁποῖαι δαπάναι παρουσιάζονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, αἱ μὲν προερχόμεναι ἀπὸ τὰς διαφορετικὰς κρίσεις τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, αἱ δὲ προερχόμεναι καὶ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ παρελθόντος. Τοιαῦται δαπάναι εἶναι πρῶτον τὸ ἐσωτερικὸν χρέος, τὸ ὁποῖον ηὔξησε κατὰ δραχμὰς 493,000· τὸ διὰ τὴν Βουλὴν προϋπολογιζόμενον ἐπὶ πλέον ποσὸν 50,000· διὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 280,000, τὸ ὁποῖον δὲν περιελαμβάνετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874· εἶναι ἀπρόβλεπτα ἔξοδα διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν 100,000· διὰ τὸ δικαστικὸν κατάστημα 30,000· δι’ ἐπισκευὴν πλοίων 100,000· καὶ δι’ οἰκοδομὴν διδασκαλείου 35,000. Αὗται, κύριοι, εἶναι δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἀπαντῶνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 καὶ δὲν ἀπαντῶνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, καὶ τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι δύναται νὰ ὀνομάσῃ τις εὐλόγους. Τὸ ποσὸν ὅλων αὐτῶν τῶν δαπανῶν ἀναβαίνει εἰς δραχμὰς 1,088,000. Λοιπὸν, ἐνῷ ἔχετε ἀφ’ ἑνὸς ἐπὶ ἔλαττον δαπάνας μεταξὺ τοῦ 1874 καὶ τοῦ 1876 ἐκ δραχμῶν 2,488,000, ἔχετε δαπάνας νέας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, τὰς ὁποίας, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ εὐλόγους, ἐκ δραχ. 1,088,000. Ἀλλὰ τὸ κενὸν τὸ μένον μεταξὺ τῶν δύω προϋπολογισμῶν δὲν εἶναι μόνον ἐκ δραχ. 1,400,000, ἀλλὰ ἐκ δραχ., 1,780,000, διότι τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τοῦ 1876 ὑπερβαίνει τὸ τοῦ 1874 κατὰ δραχμὰς 381,000. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῶν δραχ. 1,780,000 θέλει τὴν αἰτιολογήσει κατὰ τὰς ἰδέας της καὶ τὰς ἀρχάς της· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παραδεχθῶ ἁπάσας αὐτὰς τὰς ἰδέας καὶ ἀρχὰς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐξακολουθῶ νὰ θεωρῶ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ 1876 δὲν κατηρτίσθη μὲ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τῆς οἰκονομίας, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τὸ Κράτος, ὄχι μόνον διότι ὅλαι αἱ ἐπικράτειαι εἰς τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν πρέπει νὰ φυλάττωσι τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἡ Ἑλλὰς, εἰς τὴν ὁποίαν καθυστεροῦν πράγματα τῆς πρωτίστης ἀνάγκης, τὰ μᾶλλον παραγωγικὰ καὶ ἀναγκαῖα, καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων θὰ προσκόπτῃ πάντοτε ἡ ἐθνικὴ πρόοδος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον, κύριοι, αὐτὸς ὁ λόγος, εἶναι καὶ ἄλλοι λόγοι πολλοί. Πᾶσα νέα Κυβέρνησις ἐρχομένη εἰς τὰ πράγματα, καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις τοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον κυβερνᾷ, πολλὰ εὐλόγως κατακρίνει τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα, καὶ πρὸ πάντων καταδικάζει τὴν βαρεῖαν φορολογίαν, ἥτις βαρύνει τὴν γεωργίαν. Ἐπρέσβευον πάντοτε καὶ κατὰ τὴν ἐφετεινὴν ἀκόμη Σύνοδον τὸ ἐπανέλαβον, ὅτι πρέπει οἱ φόροι αὐτοὶ νὰ ἐκλείψωσι. Περιπλέον πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην τῆς ὁδοποιΐας, αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην ἑνὸς τουλάχιστον σιδηροδρόμου, ὁ ὁποῖος νὰ καταλήγῃ εἰς τὰ ὅρια τοῦ Κράτους, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ συνδεθῶμεν καὶ μὲ τὸ ἐξωτερικόν. Ἐκτὸς τούτου ἡ Ἑπτάνησος φορολογεῖται βαρέως πρὸς 15 καὶ 20%, τὰ προϊόντα δηλονότι τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται ἐκεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἀκούετε συχνὰ παράπονα καὶ διαμαρτυρήσεις. Ἡ Ἑλλὰς, τὸ χείριστον, ἐξάγει ὁλόκληρον σχεδὸν τὸ εἰσόδημα, ὁλόκληρον τὸ ἀντίτιμον τοῦ μεγαλειτέρου εἰσοδήματος, τῆς σταφίδος, εἰς τί; εἰς δημητριακοὺς καρποὺς καὶ ἄλευρα, διότι ἡ γεωργία δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας. Λοιπὸν, φυσικῷ τῷ λόγῳ, ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν πρέπει πάντοτε νὰ ἔχῃ καὶ αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴ λησμονοῦν, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀνάγκαι δὲν ἠμποροῦν νὰ συνυπάρξωσιν, ἀλλὰ πρέπει πρὸς ἀλλήλας νὰ συμβιβασθῶσιν. Ἀφ’ ἑνὸς ἐξόγκωσις τῶν ἐξόδων, ἀφ’ ἑτέρου ἀνάγκη καταργήσεως φόρων, καὶ ἐκ τρίτου πλήρωσις ἀναγκῶν, δι’ ἃς ἀπαιτοῦνται δεκάδες ἑκατομμυρίων, εἶνε πράγματα ἀσυμβίβαστα. Ἡ ὁδοποιΐα ἀπαιτεῖ κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν τῷ 1873, δαπάνην 35,000,000 δραχμῶν· ὁ σιδηρόδρομος, κατὰ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον μᾶς παρουσίασεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ἀπαιτεῖ δαπάνην 36,000,000 καὶ πλέον. Ἰδοὺ 70 ἑκατομμύρια ἀναγκαῖα καὶ συγχρόνως ἀνύπαρκτα. Αὐτὰ, λέγω, εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς ἄλληλα· αὔξησις κατ’ ἔτος τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀνάγκη ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἀνάγκη κατασκευῆς ἔργων ἀπαιτούντων ἑκατομμύρια. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ Βουλαὶ πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ Κυβερνήσεις ποτὲ νὰ μὴ λησμονοῦν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ προτείνωμεν τὸ καλὸν, νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνωμεν ἀκαταπαύστως, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ὑποβοηθῶμεν καὶ εὑρίσκωμεν τὰ μέσα ἀληθῶς καὶ πρακτικῶς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν αὐτὰς τὰς ἐπιθυμίας καὶ πεποιθήσεις καὶ ἀνάγκας νὰ ἐκπληρώσωμεν. Ἀλλὰ περιπλέον, κύριοι, τὴν οἰκονομίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ ἀκολουθῶμεν ὡς πρωτίστην ἀρχὴν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, διότι εἶναι συγχρόνως καὶ ἰδίωμα τοῦ ἔθνους. Δὲν πιστεύω κανεὶς νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀντισταθῇ κατὰ τῆς πτωχείας δι’ ἄλλου μέσου παρὰ διὰ τῆς λιτότητος τοῦ βίου αὐτοῦ. Ἐνθυμηθῆτε δὲ ὅτι, ὁσάκις τὸ ἔθνος διευθέτησε μὲ τρόπον πλέον ἄμεσον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, πάντοτε ἠκολούθησε τὴν ἀρχὴν τῆς οἰκονομίας καὶ περιστολῆς τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσης σᾶς ἀνέφερε πρὸ μικροῦ, ὅτι μία ἐκ τῶν πρώτων πράξεων, τὰς ὁποίας ἡ μεταβολὴ τοῦ Σεπτεμβρίου 1843 ἔφερεν, ἦτο καὶ ἡ περιστολὴ τῶν δαπανῶν. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς ἐποχὰς ἐγγυτέρας ἡμῶν, διὰ νὰ παρατηρήσωμεν τὸ ἴδιον πνεῦμα. Ὅταν ἐγένετο ἡ ἐθνικὴ μεταβολή, ἡ ἐπανάστασις τοῦ Ὀκτωβρίου 1862, πάλιν τὸ αὐτὸ πνεῦμα βλέπομεν ἐπικρατοῦν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, ἤτοι τοὺς πληρεξουσίους τοῦ λαοῦ. Εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι ἡ σύγκρισις, προκειμένου περὶ τοιούτου θέματος, πρέπει νὰ γίνηται εἰς τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπηλλαγμένα τῶν ἄλλων δαπανῶν, τὰς ὁποίας γεννῶσιν ἄλλαι αἰτίαι, καὶ οὐχὶ ἡ διοίκησις. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰς δαπάνας τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι δαπάναι χρησιμεύουσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν διοίκησιν τῶν ἑπτὰ ὑπουργείων. Κατὰ τὸ 1862 ὁ ἀπολογισμὸς παρουσιάζει δαπάνας δραχ. 19,866,000, αἵτινες κατὰ τὸ 1863 ἠλαττώθησαν εἰς 18,093,000, καὶ τὸ 1864 εἰς 17,148,000. Λοιπὸν οἱ πληρεξούσιοι τοῦ ἔθνους ἠλάττωσαν, δὲν ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως· ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1864 εἶναι οἰκονομικώτερος τοῦ τῆς χρήσεως 1872 κατὰ δραχ. 2,700,000. Ἐνθυμεῖσθε δὲ πάντες, ὅσοι ἦσθε μέλη τῆς Συνελεύσεως, μετὰ πόσης τῷ ὄντι ἐπιμονῆς κατέγινε τὸ Σῶμα ἐκεῖνο νὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν τάσιν πρὸς αὔξησιν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα εἶχον γεννήσει αἱ ἐπαναστατικαὶ περιστάσεις, καὶ δεύτερον τὴν τάσιν, ἣν ἔχει πάντοτε ἡ ὑπηρεσία νὰ ἀποκρούῃ τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν καὶ νὰ δημιουργῇ ἀκαταπαύστως νέας δαπάνας. Ἐὰν ἐξακολουθήσητε, κύριοι, τὴν σύγκρισιν κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἡ περιστολὴ τῶν δαπανῶν δὲν εἶναι χίμαιρα, δὲν εἶναι ἰδέα ἀνεπίδεκτος ἐκτελέσεως, διότι εἰς πολλὰς περιστάσεις, ὁσάκις ἡ ἀρχὴ τῆς οἰκονομίας εἰς τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως ἐπεκράτησε, πάντοτε ἐπαρουσίασεν ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα, συγκρινόμενα πρὸς τὰς δαπάνας τῶν προηγουμένων ἐτῶν καὶ τῶν μετέπειτα, εἶναι σπουδαῖα. Τῷ 1865, ὅπερ εἶναι τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἑνώσεως, ἐδαπανήσαμεν εἰς ἔξοδα γενικῆς ὑπηρεσίας 20,714,000· τὸ ἑπόμενον ἔτος 1866, τὰ ἔξοδα κατῆλθον εἰς 19,031,000, ὅπερ ἦτο τὸ δεύτερον ἔτος τῆς ἑνώσεως. Ἡ ἐλάττωσις ὅμως αὕτη ἐπῆλθε δι’ αὐστηρᾶς οἰκονομίας καὶ περιστολῆς τῶν δαπανῶν. Ἐγὼ φυσικῷ τῷ λόγῳ χρεωστῶ νὰ ἐπικροτήσω εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, διότι τὸ ἀκολουθῶ· ἠξεύρω ὅμως, ὅτι ὑπάρχουν πολιτικοὶ ἄνδρες διακεκριμένοι τοῦ τόπου, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι ἡ περιστολὴ τῶν δαπανῶν δὲν φέρει καμμίαν ὠφέλειαν. Εἰς τοῦτο δύναμαι νὰ ἀντιτάξω, ὅτι ἡ διοίκησις ἡ γενομένη ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας καὶ περιστολῆς τῶν δαπανῶν κατ’ οὐδὲν ὑπῆρξε βέβαια κατωτέρα τῆς διοικήσεως, ἥτις ηὔξησε τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Οὕτω παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1866 αἱ δαπάναι τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας ἠλαττώθησαν κατὰ 1,668,000, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1867 ἀνεβιβάσθησαν αἱ δαπάναι εἰς 20,817,000, ἤτοι πλέον τοῦ 1866 κατὰ δρ. 1,800,000· κατὰ δὲ τὸ 1868 εἰς 21,175,000· κατὰ τὸ 1869 εἰς 21,976,000· κατὰ τὸ 1870 εἰς 22,313,000· κατὰ τὸ 1871 εἰς 22,711,000. Ἐνταῦθα δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ περιστάσεις ἀπὸ τοῦ 1867 ἐγέννησαν νέας δαπάνας· εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, καὶ πρῶτον κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι εἰς τὰ ποσὰ, ἅπερ παρέθεσα, δὲν πρόκειται οὔτε περὶ δανείων, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων ἐκτάκτων ἐξόδων, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγέννησαν αἱ περιστάσεις, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον περὶ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως· πλὴν ὅμως τούτου παρατηρῶ δεύτερον, ὅτι καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν αὔξησιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, ὡς προανέφερα, ἔρχονται τὰ ἑπόμενα ἔτη, καθ’ ἃ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκει τὸ μέσον νὰ φέρῃ περιστολὴν εἰς τὰς δαπάνας διότι τῷ 1872, ἀντὶ 22,711,000 δαπανηθέντων τῷ 1871, ἐξώδευσε μόνον 21,805,000, ἤτοι δραχ. 1,100,000 ὀλιγώτερον· τὸ δ’ ἑπόμενον ἔτος 1873 ἐξώδευσε δραχ. 21,235,000, ἤτοι 1,500,000 ὀλιγώτερον τοῦ 1871. Διὰ νὰ ᾖναι δὲ πληρεστέρα ἡ σύγκρισις, χρεωστῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω τὶ συνέβη μετὰ τὸ 1873. Ἐπῆλθε τὸ 1874, καὶ ἄνευ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν, ἀνεβιβάσθησαν αἱ δαπάναι τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας εἰς 22,268,955, ἤτοι 1,033,955 πλέον τοῦ 1873. Ὁ δὲ προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος μᾶς παρουσιάζεται ἤδη, τοῦ 1876, ἐξακολουθεῖ τὴν αὔξησιν, καὶ παραβαλλόμενος ὅσον ἀφορᾷ τὴν δαπάνην τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1874, ὁ ὁποῖος ἐσυζητήθη πρὸ μικροῦ ὡς προϋπολογισμὸς, παριστᾷ διαφορὰν ἐπὶ πλέον 1,579,000. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἤθελον νὰ προτάξω πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα· πρῶτον ἵνα ἔχωμεν ἰδέαν τινὰ περὶ τῶν αἰτίων διὰ τὰ ὁποῖα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 παρουσιάζεται ἐξωγκωμένος· καὶ δεύτερον, ἵνα μὴ ὑποληφθῇ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 παρουσιάζεται ὡς παρουσιάζεται, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι. Προσθέτω δὲ ὅτι ἦτο καλὸν νὰ γνωρίζωμεν τὴν γενικὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1876 συγκριτικῶς πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ὥστε νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν καθ’ ἕκαστα.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι μεθ’ ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτε εἰσήγαγον τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν, δὲν ἤθελον εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπανέλθω καὶ σήμερον καὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ὡδηγήθημεν ἀπὸ πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας, καὶ ὅτι δὲν περιελάβαμεν εἰμὴ τὰς δαπάνας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἠμποροῦμεν, κύριοι, νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι κανεὶς περισσότερον ἡμῶν δὲν ἐμερίμνησεν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν καὶ τῶν ποιμένων ἀπὸ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ὑποφέρουσι· πάντοτε ἐνασχολούμεθα εἰς τὸ νὰ προτείνωμεν μεταβολὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἐὰν δὲ ἕως τώρα δὲν κατωρθώθη, δὲν εἶναι ἰδικόν μας τὸ σφάλμα· διὰ νὰ δεχθῇ ἡ κοινωνία οἱανδήποτε μεταβολὴν, ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ καὶ χωνεύσῃ τὴν ὑπόθεσιν, ἵνα μὴ τυχὸν γεννηθῶσι περισσότεραι ζημίαι καὶ περισσότεραι βλάβαι ἀπὸ ὅσας τὸ σημερινὸν σύστημα συνεπάγει. Εἶμαι, κύριοι, ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ συγκρίνωμεν τὰς δαπάνας προϋπολογισμοῦ τινος, πρέπει νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὰς δαπάνας τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπουργείων· αὐτὸ δὲ τοῦτο ἔπραξα καὶ ἐγὼ ὅτε ὑπέβαλα τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ σύγκρισις τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑποβληθέντα ἐν ἀρχῇ τοῦ 1874, διὰ τὴν χρῆσιν ἐκείνην, δὲν ἔχει πολλὴν πρακτικὴν ἀξίαν, διότι ἐκτὸς τοῦ κεφαλαίου τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας εἰς ἄλλα κεφάλαια περιέχονται δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ αὐξομειῶνται κατὰ τὰς περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἔχει. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι, ὅταν ὑπέβαλα τὸν προϋπολογισμὸν, συνέκρινα τὸ κεφάλαιον τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τοῦ 1876 μὲ τὸ ἀντίστοιχον κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874, καὶ σᾶς εἶπον καθαρῶς, ὅτι ὁ ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς ὑπερτερεῖ κατὰ τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 κατὰ ἓν ἑκατομμύριον καὶ 100 χιλιάδας, σᾶς ἐξέθεσα δὲ τότε πόθεν προήρχετο ἡ ὑπέρβασις· ἑπομένως νομίζω, ὅτι χωρὶς νὰ ἀσχολώμεθα εἰς σύγκρισιν τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ πρὸς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἀρκεῖ νὰ συγκρίνωμεν τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας μὲ τὰ κεφάλαια τῶν προηγουμένων προϋπολογισμῶν καὶ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὴν τοιαύτην ὑπέρβασιν. Ὅταν ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθ’ ἕκαστα, θὰ ἐκτιμήσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὰς προσθήκας ταύτας. Ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 ὑπερβαίνῃ κατά τι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης, τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1874, δὲν πρέπει νὰ σᾶς φανῇ παράδοξον, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν περιλαμβάνονται καὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι δὲν πραγματοποιοῦνται. Γνωρίζετε ὅτι εἰς ἕκαστον προϋπολογισμὸν μένουσιν αἱ λεγόμεναι ἀδιάθετοι πιστώσεις· διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ δὲν συνέκρινα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 μὲ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1874, ἀλλὰ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ. Μ’ ὅλον ὅτι δὲ εἰς τὸν ἐν ἀρχῇ τοῦ 1874 ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν δὲν περιελήφθησαν πολλαὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι κατόπιν ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖαι, μ’ ὅλα ταῦτα ἡ ὑπερτέρησις δὲν εἶναι ἀνωτέρα τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου 100 χιλιάδων· σᾶς εἶπον δὲ τότε, ὅτι προέρχεται ἀπὸ ὀλίγα κονδύλια, ἤτοι τὸ κονδύλιον τῶν ἀπροβλέπτων ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον ἀναβαίνει εἰς 100 χιλιάδας· τὴν δαπάνην τῶν πρεσβειῶν, τὴν ἐπιχορήγησιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία δὲν ἐνεγράφετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 74, καὶ ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 300,000, δαπάνη ἀπαραίτητος, καθὸ στηριζομένη εἰς σύμβασιν· τὴν δαπάνην τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης· τὴν δαπάνην τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ἡ ὁποία, ἂν δὲν ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ κτλ. Ἄν νομίζῃ τις ὅτι ἐνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον δαπάνη τις περιττή, τὴν ὁποίαν ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν, ἂς ἐπιφυλαχθῇ νὰ τὴν πολεμήσῃ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, καὶ νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι δύναται νὰ διαγραφῇ ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου· ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν διαγραφήν, ἡ δαπάνη δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ καὶ οὕτω θέλομεν οἰκονομήσει τὸ ἔξοδον. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχουν λόγοι ἰσχυροὶ ὅπως ἡ Βουλὴ πεισθῇ περὶ τούτου, εἶναι περιττὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἠδύνατο νὰ γείνῃ οἰκονομικώτερος· ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι συντεταγμένος, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον συνετάχθησαν καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν προηγουμένων ἐτῶν τοῦ 72, τοῦ 73, τοῦ 74 καὶ 75. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε καμμίαν προσθήκην, δὲν ἐδημιούργησε νέας θέσεις, παρὰ τὰς θέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἐνεκρίνατε καὶ ἀπεφασίσατε. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα περαιτέρω δικαιολόγησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, καὶ ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀντικρούσωμεν πᾶσαν ἀντίῤῥησιν ἡ ὁποία ἤθελε γείνει καθ’ οἷας δήποτε δαπάνης, ἡ δὲ Βουλὴ θέλει σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσει ἐὰν πρέπῃ νὰ τὴν παραδεχθῇ ἢ ὄχι.

§96Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σκοπεύω νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο μεταξὺ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἂν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ἔδωκεν ἀφορμὴν διὰ νὰ προκύψῃ κἄποιος ἀνταγωνισμὸς χρονολογιῶν, νομίζω, ὅτι τὸν ἀνταγωνισμὸν τοῦτον προεκάλεσεν ἡ μέθοδος, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγησάμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, ἐπεχείρησε νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸν, καὶ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Ἡ μέθοδος αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐκείνη μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξετάζωνται οἱ προϋπολογισμοί· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 ἐξητάσθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρεστάθη ὡς πλεονέκτημα αὐτοῦ ὅτι αἱ δαπάναι, αἱ προϋπολογισθεῖσαι διὰ τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, εἶναι ὑποδεέστεραι ἢ κατά τι ὑπέρτεραι τῶν δαπανῶν, αἵτινες προϋπελογίσθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874 διὰ τὴν γενικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Τοῦτο δὲν ὑποθέτω ὅτι προῃρεῖτο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραστήσῃ ὡς προτέρημα τοῦ προϋπολογισμοῦ· τὴν μέθοδον ταύτην ἠκολούθησε καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης, ἐξετάσας τοὺς προϋπολογισμοὺς ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἀνευρὼν τὰ ποσὰ ὅσα προϋπελογίσθησαν δι’ ἑκάστου αὐτῶν διὰ τὴν γενικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι ἡ μέθοδος αὕτη δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα. Τὸ προτέρημα, τὸ ὁποῖον οἱ προϋπολογισμοὶ πρέπει, κατ’ ἐμὲ, νὰ ἔχωσι, συνίσταται καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα· ἂν δὲ τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ εἰμὴ δι’ ἐκτάκτων ἐσόδων, νομίζω ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι εἶναι ἐλαττωματικοί· ἂν δὲ πραγματοποιῆται τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐξόδων διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ὅσα δήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς διοικήσεως, δὲν νομίζω ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἐλαττωματικοὶ, καὶ Σᾶς φέρω παράδειγμα. Ὑποθέσατε ὅτι περιεῖχεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνας διὰ τὴν κατασκευὴν στρατώνων ἢ στρατιωτικῶν ἀποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξώγκωσαν τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους· διὰ τοῦτο ὁ προϋπολογισμὸς θέλει ὑπερβῆ κατὰ πολὺ τοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Ἀλλὰ ἠδυνάμην νὰ ἐλέγξω κατὰ τοῦτο ἐλαττωματικὸν τὸν προϋπολογισμὸν, ἂν τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἐκάλυπτον τὰ ἔξοδα; Ἡ μέθοδος λοιπὸν, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήτασε τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα, ἔχω δὲ γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐξετάζῃ οὐχὶ ὡς ἐξήτασεν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ ἂν τὰ τακτικὰ ἔσοδα καλύπτωσι τὰ τακτικὰ ἔξοδα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶτα ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἑπόμενα Κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας, ὡς ἑξῆς· Κεφ. 1. Χρέος ἐξωτερικόν.

Κεφ. 2. Χρέος ἐσωτερικόν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. Δάνεια προσωρινὰ 60,000.

§99ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν νὰ καταργηθῇ ἡ πίστωσις ἡ χορηγουμένη διὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἂς τὸ πράξῃ, ὅπως εἰσπράξῃ χρήματα, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ἀγόνων μηνῶν, διότι ἂν παραδεχθῶμεν τὸν νόμον περὶ προσωρινῶν δανείων, θέλομεν ἴδει ἐπαναλαμβανομένας τὰς ἀσχημίας τοῦ παρελθόντος.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις αὕτη στηρίζεται εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐψηφίσθη. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ παραδεχθῇ βραδύτερον, τότε δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὴν πίστωσιν· σήμερον ὅμως αἱ πιστώσεις πρέπει νὰ ἐγγραφῶσι, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἀντίῤῥησις, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἐπρότεινε ν’ ἀποῤῥιφθῇ τὸ ποσὸν τῶν 60,000 καὶ νὰ αὐξήσῃ τὸ τῶν ἐντόκων γραμματίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· λοιπὸν μένει τὸ ποσὸν 60,000 διὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια. Ἄρθρ. 7. Τόκοι ἐντόκων γραμματίων 480,000.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 8. Τόκοι χρεῶν Ἑπτανήσου....

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφ. 3. Συντάξεις.

§106ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ναυτικῶν συντάξεων... (θόρυβος).

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν τὸ δεχθῇ ἡ Βουλή, τότε θὰ ψηφίσωμεν πίστωσιν ἰδιαιτέραν.

§108ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁσάκις συμβαίνει πίστωσίς τις νὰ συνδέηται πρὸς νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συζητῆται (θόρυβος).

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἑπόμενα Κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας, ὡς ἑξῆς. Κεφ. 3. Συντάξεις.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου 6 προτείνει τὴν ἀπάλειψιν 12,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν διὰ μισθὸν μαθητευομένων.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν ἡ ἐπιτροπὴ φρονῇ ὅτι δὲν εἶναι κανονισμέναι αἱ θέσεις τῶν μαθητευομένων καὶ ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσι διὰ Νόμου, ἀπατᾶται, διότι ὑπάρχει νόμος, ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1862, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργήθησαν αἱ θέσεις τῶν γραφέων τῆς τρίτης τάξεως καὶ ἐδόθη πίστωσις χιλίων δραχμῶν κατὰ μῆνα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ μαθητευομένους· ἑπομένως αἱ θέσεις εἶναι κανονισμέναι καὶ οἱ διοριζόμενοι εἰς τὰς θέσεις ταύτας ἔχουν ὅλα τὰ δικαιώματα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἄν πάλιν ἡ ἐπιτροπὴ φρονῇ ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ μικρὰ αὕτη ὑπαλληλία καὶ δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ διεξαχθῇ ἄνευ αὐτῆς, τὴν παρακαλῶ ν’ ἀλλάξῃ γνώμην, διότι τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι κατώτερον σήμερον ἀφ’ ὅ,τι ἦτο κατὰ τὰ 1862, διότι ἐνῷ διατηρεῖται ὁ αὐτὸς ὀργανικὸς νόμος, μένουν, ὡς φαίνεται εἰς τὸ φύλλον τῆς λεπτομερείας, θέσεις τινὲς κεναί, ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου ηὔξησε, καθόσον καὶ τὰ δημόσια ἔσοδα ἀπὸ εἴκοσι δύω ἑκατομμύρια ἀνέβησαν εἰς τριάκοντα ἑπτά· ἐκτὸς τούτου, κατὰ τὰ 1862 δὲν εἴχομεν τοὺς νόμους περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν, δὲν εἴχομεν ἐκποιήσεις κτημάτων, δὲν εἴχομεν τὴν Ἑπτάνησον.

§112ΖΩΧΙΟΣ. Σεῖς ἐφέρατε νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων· διατί αὐτοὺς δὲν τοὺς κάμνετε τακτικούς;

§113ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἰς ἄλλον δίδετε 30 δραχμὰς καὶ εἰς ἄλλον 50.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κανεὶς δὲν λαμβάνει ὀλιγώτερον τῶν 50 δραχμῶν.

§115ΖΩΧΙΟΣ. Τί εἶναι 50 δραχμῶν ὑπάλληλος; Εἶναι ῥοσφέτι.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλοὶ ἔρχονται ἀμισθὶ καὶ ἐργάζονται, διὰ ν’ ἀποκτήσουν σειράν· τινὲς εἶναι καὶ σπουδασταί.

§117ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ ἴσα ἴσα εἶναι τὸ λάθος σας.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἤτοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν 12,000 δραχμῶν διὰ τοὺς μαθητευομένους, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ἑπομένως μένει τὸ ποσὸν ὡς εἶχεν 138,840. Ἄρθρον 2. Προσωπικὸν γενικοῦ λογιστηρίου 46,800.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσωπικὸν Οἰκον. ἐπιθεωρητῶν 22,080.

§121ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. Ἔξοδα ὑπηρεσίας ὑπουργείου 23 300. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν τὸ διδόμενον εἰς ἐφημερίδας διὰ δημόσια ἔγγραφα εἰς 500 δραχ.

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ φρονῇ ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν πρέπει, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λαμβάνῃ ὅλας τὰς ἐφημερίδας, αἵτινες ἐκδίδονται, καὶ εἰς τὰς ὁποίας καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα περιέχονται ἄξια τῆς προσοχῆς τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ διάφοροι πληροφορίαι περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων· ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη νὰ λαμβάνωμεν τὸ Journal des Économistes καὶ τὸν Économiste Financieur. Πλὴν τούτων ἔχει ἀνάγκην τὸ ὑπουργεῖον νὰ πληρώσῃ εἰς καταχωρίσεις διαφόρων δηλοποιήσεων καὶ ἄλλων ἐπισήμων ἐγγράφων. Ἐὰν δὲ ἀπαλείψητε τὴν δαπάνην μὲ τὴν ἰδέαν τῆς ἐκδόσεως γενικῆς ἡμιεπισήμου ἐφημερίδος, φοβοῦμαι μήπως εὑρεθῶμεν εἰς περιπλοκὰς καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ δημοσιεύωμεν τὰ ἔγγραφα· μάθετε δὲ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀνάγκην νὰ δημοσιεύῃ πολλὰ ἔγγραφα.

§124ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἠξεύρετε ὅτι γίνονται μεγάλαι καταχρήσεις καὶ δαπανῶνται πολλὰ χρήματα· διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν κάμνει μίαν ἐφημερίδα, ἵνα δαπανᾷ μόνον 15,000 δραχμὰς καὶ νὰ καταχωρῇ ὅ,τι θέλει; Μὲ τὰς καταχωρίσεις, αἵτινες γίνονται εἰς τὰ διάφορα φύλλα, διαφθείρετε τὸν τύπον.

§125ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει μία τοιαύτη πρότασις, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ πολεμήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§126ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἤθελα ἐρωτήσει τὸν κ. ὑπουργὸν, ἐπειδὴ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν 11,000 δραχμαὶ καὶ ἄλλαι 11,000 δραχμαὶ κατὰ τὸ 1875, πόσα ἐπληρώθησαν διὰ καταχωρίσεις καὶ πόθεν ἐπληρώθησαν;

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ διάφορα ἄλλα Κεφάλαια, διότι ἀπὸ ἐδῶ δὲν περισσεύουν χρήματα.

§128ΦΙΛΗΜΩΝ. Χίλιαι δραχμαὶ ἀρκοῦν, κ. πρόεδρε.

§129Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καταχωρίσεις μόνον διὰ δημοπρασίας τῆ σμύριδος ἐγένοντο εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας, καὶ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καὶ εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς, εἰς τὴν Ῥωσσίαν, εἰς τὴν Ὀδησσὸν, εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, εἰς τὴν Σμύρνην, καὶ ἐπληρώθησαν τόσαι χιλιάδες δραχμαί.

§130ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐὰν ᾖναι τοιαῦται καταχωρίσεις, μάλιστα.

§131ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦται εἶναι· δὲν ἔχομεν ἄλλας.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν τῶν 1500 δραχμῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄλλοι προτείνουν τὴν ἐλάττωσιν κατὰ χιλίας δραχμάς. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ὥστε μένει ὅπως ἔχει. «Ἄρθρον 5. Ἔξοδα γενικοῦ λογιστηρίου 5,500.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται σχεδὸν πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 6. Ὁμοίως Οἰκον. ἐπιθεωρητῶν 6,000.» Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει· «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἰδίου κεφαλαίου, δι’ οὗ προβλέπονται τὰ ἔξοδα τῶν ἐπιθεωρήσεων, ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει πρῶτον μὲν ὅπως ὁρισθῇ, ὅτι οἱ Οἰκονομικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ θέλουν λαμβάνει τὰς προβλεπομένας ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀποζημιώσεις καὶ ἔξοδα, ὁσάκις ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν ἐκτὸς τῆς ἕδρας των· δεύτερον δὲ, ὅπως ἀπαλειφθῇ τὸ ποσὸν τῶν 2,000 δραχ., τὸ αἰτούμενον «δι’ ἐνδεχομένας ἐκτάκτους ἐπιθεωρήσεις δι’ ἄλλων ὑπαλλήλων», διότι, ὑπαρχόντων πρὸς τοῦτο πέντε ἤδη Οἰκονομικῶν Ἐπιθεωρητῶν, περιττὴ καθίσταται, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ἐπιθεώρησις δι’ ἄλλων προσώπων. Οὕτω δὲ ἡ πίστωσις αὕτη περιορίζεται ἐκ δραχ. 6,000 εἰς 4,000».

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ στέλλῃ πρὸς ἐπιθεώρησιν καὶ ὑπαλλήλους ἄλλους παρὰ τοὺς Οἰκονομικοὺς Ἐπιθεωρητὰς, διότι ἐνδέχεται νὰ προέλθῃ βλάβη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Πολλάκις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξελεγχθῇ ἓν ταμεῖον ἢ μία Ἐφορία καὶ ἀπαιτεῖται νὰ σταλῇ εἷς ὑπάλληλος. Ὅταν ἀπαλείψωμεν τὴν δαπάνην, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ διατάξωμεν τοιαύτην ἐπιθεώρησιν· ὥστε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραιτηθῇ καὶ ἀπ’ αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν τῶν 2,000 δραχμῶν, διότι αὕτη εἶναι ἀναγκαιοτάτη δαπάνη.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ἄρα μένει.

§135ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 7. Προσωπικὸν Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δρ. 130,080.»

§136Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸ 1869 ἦτον ὑπουργὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Ἀνδρ. Αὐγερινὸς, ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς, ἐγὼ δὲ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν· ὁ δὲ κ. Σωτηρόπουλος, ἀνήκων τότε εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ ἠγόρευσεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ κατέδειξε, δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων καὶ διὰ συλλογισμῶν σαφεστάτων, τὴν ἀνάγκην, ὅπως συνταχθῶσι καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν νενομισμένον ἔλεγχον οἱ ἀπολογισμοὶ τοῦ Κράτους. Τόσον πολὺ ἐπείσθην ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὥστε ἠρυθρίασα διὰ τὴν συμβαίνουσαν τότε πολυετῆ καθυστέρησιν τῶν ἀπολογισμῶν, ὑπουργὸς τυγχάνων· ὅταν δὲ μοὶ συνέβη νὰ διαδεχθῶ τὸν κ. Αὐγερινὸν, πρώτιστον ἔργον ἀνέλαβον νὰ φροντίσω ἵνα συνταχθῶσιν οἱ καθυστεροῦντες ἀπολογισμοὶ, καὶ νομίζω ὅτι συνετέλεσα τότε ἵνα προχωρήσῃ ἡ ἐργασία αὕτη. Ἀλλ’ ἔκτοτε δὲν ἠξεύρω τί συνέβη, καθὼς δὲ ἐπληροφορήθην, καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ κατακρίνω τινὰ, δὲν προέβη ἡ ἐργασία πέραν τῆς συντάξεως τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1865. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὄχι μόνον ἀνάγκη οἰκονομικὴ, ἀλλὰ καὶ πολιτειακὴ ἐπιβάλλει νὰ ἐξελέγχωνται ἐντὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν οἱ ἀπολογισμοὶ, διότι ἔχομεν ἀνάγκην οὐ μόνον νὰ γνωρίζωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξελέγχωμεν τὴν διοίκησιν τῶν κυβερνώντων. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ, ἵνα δοθῇ πᾶσα ὤθησις εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου, ὅπως τέλος πάντων εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω· ὅσα εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, διότι ἡ σύνταξις τοῦ ἀπολογισμοῦ εἶναι ἔργον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἄλλη παρὰ ἐκείνην ἥτις γίνεται ἀπὸ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον· ἑπομένως ὅ,τι καὶ ἂν πράξητε διὰ τὸ συνέδριον, οὐδόλως συντελεῖ ὥστε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐργασίαν του.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει· «ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ Κεφαλαίου τούτου, τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ «Προσωπικὸν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου», ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν γένει μὲν συνιστᾷ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ κλάδου τούτου τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας· συνεπῶς δὲ μὲ τὰ περὶ μαθητευομένων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ προταθέντα, προτείνει ἐπίσης κατὰ πλειονοψηφίαν, ὅπως καὶ ἡ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν περιεχομένη καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ πίστωσις ἐκ δραχ. 4,200 ἀπαλειφθῇ, περιοριζομένης οὕτω τῆς δι’ αὐτοῦ αἰτουμένης πιστώσεως ἐκ δραχ. 130,080 εἰς δραχ. 125,880.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ἄρα μένει τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει.

§139ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). ΚΕΦ. 6. Κεντρικὴ ὑπηρεσία.

ΚΕΦ. 7. Ταμεία.

ΚΕΦ. 8. Οἰκονομικοὶ Ἔφοροι.

ΚΕΦ. 9. Ἔξοδα παρελθ. χρήσεων.

ΚΕΦ. 10. Ἄμεσοι φόροι.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ, «φρονοῦσα ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς βεβαιώσεως τῶν δεκάτων, περὶ ὧν προβλέπει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Κεφαλαίου τούτου, ἀρκεῖ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 38,000, προτείνει ὅπως καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο περιορισθῇ, ἀντὶ τῶν αἰτουμένων 48,000, εἰς δραχ. 38,000.»

§141ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἐξετάσασα τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1874 καὶ 1875, εὗρεν ὅτι εἰς αὐτοὺς σημειοῦται τὸ ποσὸν τῶν 38,000, δὲν εὗρε δὲ οὐδένα λόγον, ὅστις νὰ δικαιολογῇ τὴν αὔξησιν· ὥστε περιώρισε τὸ ποσὸν ὅπως ἦτο καὶ εἰς τὰς προηγουμένας χρήσεις.

§142ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἐλαττωθῇ, κ. Πρόεδρε.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς δέχεται νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἦτο καὶ πρότερον, τοὐτέστι νὰ ἐλατωθῇ εἰς 38,000. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§144ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§145ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

ΚΕΦ. 11. Ἔμμεσοι φόροι. 1. Προσωπικῶν τελωνείων....

ΚΕΦ. 12. Δημόσια καταστήματα.

ΚΕΦ. 13. Δημόσια νομήματα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κεφ. 13, ἄρθρ. 5, «δι’ ἐξόρυξιν κτλ. τῆς σμύριδος,» ἕν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει ὅπως αὐξηθῇ ἡ δαπάνη κατὰ λεπτὰ 50 κατὰ στατῆρα, καὶ ἑπομένως νὰ προστεθῶσι δρ. 30,000 ἔτι.

§147ΤΙΝΕΣ. Αὐξήσεις δὲν προέρχονται ἀπὸ βουλευτάς.

§148ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται αὔξησις νὰ γείνῃ χάριν προσώπων· ἡ αὔξησις πρόκειται νὰ γείνῃ ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν τῆς σμύριδος· οἱ σμυριδορύκται, κύριοι, ὑποφέρουν παρὰ πολὺ διὰ τὴν ἐξόρυξιν τῆς σμύριδος.

§149ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὐτὰ μᾶς τὰ εἶπε καὶ ὁ Χατζόπουλος ἄλλοτε, καὶ τὰ ἠξεύρομεν.

§150ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ τὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, μὴ μὲ διακόπτετε. Ἡ σμύρις, κύριοι, εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν κτημάτων, καὶ τὸ δημόσιον δὲν ἀφίνει αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οὔτε νὰ σπείρουν οὔτε νὰ φυτεύσουν δένδρα, διότι τοὺς λέγει ἀπὸ κάτω εἶναι σμύρις, καὶ διὰ νὰ ἐξορύξουν τὴν σμύριδα, τοὺς τὰ κρημνίζουν ὅλα· ὥστε δὲν ἔχουν ἄλλον πόρον παρὰ νὰ ἐξορύξουν τὴν σμύριδα, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζονται νὰ συνάζουν τὰ σάπια ξύλα καὶ νὰ κόπτουν καὶ ἀπὸ τὰ δένδρα καὶ νὰ πηγαίνουν ἐπάνω εἰς τὰ βουνὰ ν’ ἀνάβουν πυρὰν, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ σπάσουν τὰς πέτρας, καὶ ἔπειτα, ἀφοῦ τὰς σπάσουν, μὲ ὅλον τὸν χειμῶνα τὰς μεταφέρουν εἰς διάστημα τεσσάρων ὡρῶν, διὰ νὰ τὰς φέρουν εἰς τὴν παραλίαν νὰ τὰς παραλάβουν τὰ πλοῖα, καὶ πολλάκις μάλιστα ἐμβαίνουν καὶ μέσα εἰς τὴν θάλασσαν. Προτείνω λοιπὸν, ἀντὶ δύω δραχμῶν ὅπου παίρνουν διὰ κάθε καντάρι, νὰ γείνῃ δύω καὶ μισὴ, τοὐτέστι ν’ αὐξήσῃ κατὰ 50 λεπτὰ τὸ καντάρι· ἀφοῦ τὸ δημόσιον ὠφελεῖται 600000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, εἶναι ἄδικον νὰ ὑποφέρουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀφοῦ δὲν ἔχουν ἄλλον πόρον.

§151ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ σοῦ εἰπῶ ἐγὼ τὸν τρόπον πῶς ἠμποροῦν νὰ τὸ αὐξήσουν; Νὰ μὴν ὑπάγουν νὰ ἐργασθοῦν.

§152ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν εἶναι, κύριοι, εὔκολος ἡ μεταφορὰ· εἶναι βουνὰ, ποτάμια, καὶ πολλάκις σκοτόνονται οἱ ἄνθρωποι. Πέρισυ, κύριοι, ἔπεσε μία πέτρα καὶ ἐπνίγησαν πέντε, καὶ ἠναγκάσθη τὸ δημόσιον νὰ δώσῃ εἰς τὰς οἰκογενείας των ἀπὸ 150 δραχμάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ νὰ δοθῶσιν ἀκόμη 50% διὰ τὴν μεταφοράν.

§153ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τὸ δημόσιον δίδει δύω δραχμὰς κατὰ στατῆρα εἰς τοὺς ἐξορύσσοντας τὴν σμύριδα· ἀλλὰ καθόσον παρέρχεται ὁ χρόνος, αἱ δυσκολίαι τῆς ἐξορύξεως αὐξάνουν, καὶ οἱ ὀρύκται εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ δαπανῶσι πλειότερα διὰ σιδηρᾶ ἐργαλεῖα, πυρίτιδα ἢ δυναμίτιδα, καὶ νὰ καταβάλλουν περισσότερον κόπον διὰ τὴν ἐξόρυξιν καὶ μεταφορὰν αὐτῆς εἰς τὸν τόπον τῆς φορτώσεως. Διὰ τοῦτο, καὶ κατὰ τὸ 1874 καὶ κατὰ τὸ 1875 ἐγένοντο προτάσεις, περὶ αὐξήσεως τῆς τιμῆς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν τὰς ἐδέχθη. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ἤδη συνδρομήν τινα εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τὴν παρακαλῶ νὰ μὴ δώσῃ ἀνωτέραν τῶν 20 λεπτῶν τὸν στατῆρα, τουτέστι νὰ προστεθῶσι 12,000 δραχμῶν.

§154ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζω πῶς γίνεται ἡ ἐξόρυξις τῆς σμύριδος, καὶ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δικαιοτέρα πρᾶξις ἀπ’ αὐτὴν δὲν ὑπάρχει, Ὅποιος δὲν εἶδε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, δὲν γνωρίζει τὸν κόσμον· εἶναι χειρότεροι ἀπὸ τοὺς Φελλάχους, καὶ εἶναι ἐντροπὴ εἰς ἓν ἔθνος νὰ τοὺς ἀφίνῃ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§155ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ ἀπὸ 10 ἕως 20 λεπτά.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται νὰ προστεθῶσιν 30,000 δραχμαὶ εἰς τὸ ἄρθρον τῆς ἐξορύξεως καὶ συγκεντρώσεως, τοὐτέστι ν’ αὐξηθῇ κατὰ 50 λεπτὰ ὁ στατὴρ, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προτείνει νὰ προστεθῶσι δραχ. 12,000. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ἀπὸ 165,000 εἰς 195,000 ....

§157ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἥμισυ· 15 μόνον χιλιάδες νὰ προστεθῶσι.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 180,000, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ κ. Μυκόνιος προτείνει νὰ προστεθοῦν 30,000. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἑπομένως τὸ κεφάλαιον ἔμεινεν ὡς ἔχει.

§159ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

Κεφάλ. 14. Δημόσια κτήματα.

ΜΕΡΟΣ Ϛʹ. Διάφοροι πληρωμαί.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἡ ἐπιτροπὴ, φρονοῦσα ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τοῦ ἀρχείου τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνάλογος χῶρος εἰς τὰς προστεθείσας πτέρυγας εἰς τὸ κατάστημα τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργείου, καὶ νὰ προσκολληθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς ὑπάλληλός τις ἐκ τῶν τοῦ ὑπουργείου τούτου, προτείνει κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν ἀπάλειψιν περίπου 8,000 δραχ. τῆς αἰτουμένης πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 10,000 νὰ χορηγηθῇ δὲ δι’ εἰδικῆς πιστώσεως ὅ,τι τυχὸν ἀπαιτεῖται πρὸς πληρωμὴν τοῦ συμπεφωνημένου μισθώματος τῆς οἰκίας, ἐν ᾗ ὑπάρχει ἤδη τὸ ἀρχεῖον αὐτῆς».

§161ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸ πολλοῦ ἐτελείωσε τὰς ἐργασίας της· ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθῇ αὐτὸ τὸ ἔξοδον.

§162ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον τὸ κατάστημα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἕτοιμον, ὥστε νὰ μεταφέρωμεν ἐκεῖ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα· δεύτερον ἡ οἰκία, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ γραφεῖόν της, ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἐνοικιασμένη μέχρι τέλους Αὐγούστου τοῦ 1876, καὶ τὸ ἐνοίκιον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ πληρώσωμεν. Ἐνόσῳ θὰ ὑφίσταται ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸ ὀλίγον προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει, καὶ τὸ ὁποῖον προτείνεται πάντοτε ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς ἰδίας ἐπιτροπῆς. Γνωρίζω δὲ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εὑρίσκεται εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν της, καθὼς μὲ ἐπληροφόρησεν ὁ κύριος Μέξης, ὁ ὁποῖος εἶναι πρόεδρος. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἔχω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐνόσῳ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὑφίσταται, νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν τὰ μέσα νὰ ἐργάζηται.

§163ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος συνεστάθη δυνάμει ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἀπὸ διαφόρους πληρεξουσίους, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχον καὶ ἐγὼ ὑπογράψει· ἀλλὰ ἄλλος ἦτον ὁ σκοπὸς τῶν εἰσαγαγόντων τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἐνομίζαμεν, ὅτι ἤθελε συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἀγωνιστὰς, οἱ ὁποῖοι ἤθελον φροντίσει ἐντὸς ἑνὸς ἔτους τοὐλάχιστον νὰ καταγράψουν εἰς κατάλογον ὅλα τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶχον λάβει μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ δὲν εἶχον δικαιωθῆ· ἐπίσης δὲ νὰ φροντίσῃ διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν πεσόντων ἢ τῶν ἀποθανόντων ἀγωνιστῶν. Ἀλλ’ αὕτη, κύριοι, ἤρχισε μίαν ἀτελεύτητον ἐργασίαν ὄχι μόνον περὶ τῶν ἀποθανόντων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν προαποθανόντων, καὶ ἔπεσαν εἰς ἕνα λαβύρυνθον ἀδιέξοδον. Ὁσάκις, κύριοι, συνέπιπτε ν’ ἀντιπροσωπεύσω τὴν ἐπαρχίαν μου, πάντοτε ἐζήτησα τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ, πάντοτε δὲ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ὑπεσχέθη, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι εἰς τὸ πέρας των. Κατ’ ἔτος βλέπετε τοῦτο νὰ γίνηται, δὲν ἐργάζεται δὲ κανεὶς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην σπουδαίως· ἔχουν ἕνα γραμματέα, ὁ ὁποῖος προσθέτει δύω τρία ὀνόματα παραλειφθέντων ἀγωνιστῶν κατ’ ἔτος, καὶ αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ἐργασία· κατηντήσαμεν τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἓν νέον ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, δηλαδὴ συνέδριον ἀεργίας. Ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι ματαία καὶ ἄσκοπος, θὰ κάμῃ δὲ ἔργον δικαιοσύνης, ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἀπαλείψῃ τὸ κονδύλιον αὐτὸ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ· θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ δὲ καὶ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν μέρη τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέγα μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα, διότι καθ’ ἑκάστην μᾶς ἐπισκέπτονται ὀρφανὰ καὶ χῆραι παραπονούμεναι, καὶ ἀναγκαζόμεθα ἀπὸ πρωΐας μέχρι μεσημβρίας νὰ τὰς ἀκούωμεν.

§164Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ ἔντιμος ἐκ Σπετσῶν βουλευτὴς δὲν ἐπίστευα νὰ ἀναπτύξῃ τόσην πικρίαν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀγῶνος· ἂν ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεώς της τὰ πρόσωπα ὅσα ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἐξεφράζετο μετὰ τοσαύτης πικρίας κατὰ τῶν μελῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν εἰς ἕνα ἀποτέλεσμα· ἐντὸς αὐτῆς ὑπάρχουσι καὶ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνεγνωρισμένα ἀπὸ ὅλα τὰ ψηφίσματα τῶν συνελεύσεων, καὶ αὐτοὶ δὲν παρεπονέθησαν ποτέ· οὐχ’ ἧττον, ὅταν τὸ ἔθνος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του ἐζήτησεν εἰς ὅλας τὰς συνελεύσεις νὰ ἐξετασθοῦν αὐτὰ τὰ δικαιώματά των, τότε αὐτοὶ ἦλθον κατόπιν τῆς ἐθνικῆς προσκλήσεως καὶ ὑπέβαλον τὰ δικαιώματά των. Ἑπομένως οὔτε ἐκ πρωτοβουλίας ἐζήτησάν ποτε νὰ συστηθῇ τοιαύτη ἐπιτροπὴ, οὔτε ἀντημείφθησαν ποτὲ ὡς ἔπρεπε, οὔτε ὑπάρχει οὐδεμία ἐλπὶς νὰ ἀνταμειφθῶσι, καὶ δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὅτε ἡ Βασιλεία τοῦ Ὄθωνος ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐξέδωκε διάταγμα καὶ εἶπε· δὲν ἐπιτρέπω νὰ ἐγερθῇ ἀγωγὴ κατὰ τοῦ δημοσίου, δι’ ὅσα δικαιώματα ἔχουν οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος εἴτε στρατιωτικοὶ, εἴτε ναυτικοὶ, εἴτε πολιτικοὶ, καὶ ὁ τρομερὸς ἐκεῖνος νόμος ἀπηγόρευσε νὰ προσέλθουν εἰς τὰ δικαστήρια. Λύσατε, κύριοι, αὐτὸν τὸν νόμον, ἀφήσατε τοὺς ἄνδρας τοῦ ἀγῶνος νὰ τρέξουν εἰς τὴν δικαιοσύνην· ἀλλὰ πράττομεν ἔργον μεγάλης ἀδικίας, διότι ἀφοῦ ἐκλείσατε τὰς θύρας τῆς δικαιοσύνης, ἔρχεσθε νὰ κλείσητε τὴν........ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Θέλετε λοιπὸν, κύριοι, νὰ ῥίψητε ὅλον αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, ῥίψατέ το· ἀνοίξατε ὅμως τὰς πύλας τῆς δικαιοσύνης. Ἐξετάσατε, κύριοι, ποτὲ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὰ ψηφίσματα τῆς ἐν Ἄργει, τῆς ἐν Τροιζῆνι καὶ τῆς τελευταίας ἐν Ἀθήναις συνελεύσεως; ἐλάβατε ποτὲ ὑπ’ ὄψιν νὰ μελετήσητε αὐτὰ τὰ ψηφίσματα, διὰ τὴν τιμὴν τῶν πατέρων σας; Ποτὲ δὲν τὸ ἐπράξατε· καὶ ὅμως, ἀντὶ νὰ σκεφθῆτε περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἔρχεσθε νὰ ῥίψητε μίαν περιφρόνησιν ἐναντίον αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἱερά. Ἄν ἀνοίξητε, κύριοι, τοὺς καταλόγους τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὸ δημόσιον δίδονται εἰς διαφόρους οἰκογενείας, θὰ εὕρητε ὅτι ἡ γυναῖκα τοῦ Ἀνδρούτσου ἔχει μόνον 60 δραχμὰς σύνταξιν.....

§165ΘΕΟΧΑΡΗΣ. 200.

§166Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. 200 τὰς ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις· πρὶν 60 ἔπαιρνε. Θέλετε εὑρεῖ προσέτι ἕνα πλῆθος χηρῶν ἀγωνιστῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον· μᾶς ἐνοχλοῦσι, λέγει ὁ κ. Θεοχάρης· σᾶς ἐνοχλοῦσι, διότι δυστυχοῦν.

§167ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω αὐτό;

§168ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν τὴν κατάργησιν τῶν δικαιωμάτων· ἐξ ἐναντίας, τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν.

§169ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι μὲ παρεξήγησεν ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων. Ἐγὼ δὲν εἶμαι Φιλέλλην (ἱλαρότης), κύριοι, ἐγὼ εἶμαι υἱὸς ἀγωνιστοῦ, πλοιάρχου τοῦ ἀγῶνος, ἡ δὲ μήτηρ μου οὐδὲ ἔλαβεν, οὐδὲ λαμβάνει ἓν λεπτὸν ἐκ τοῦ δημοσίου· ἡ πρότασίς μου, κ. Πετιμεζᾶ, εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀγωνιστῶν· ἐγὼ εἶμαι ὁ εἰσαγαγὼν τὸ ψήφισμα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Λοιπὸν ἡ πρότασίς μου, περὶ τῆς καταργήσεως αὐτῆς πλέον τῆς ἀπεράντου ἐργασίας τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπῆς, εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀποδόσεως δικαιοσύνης εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς, διότι τοιουτοτρόπως θὰ ἀναγκασθῇ τέλος πάντων ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ δώσῃ ἓν πέρας εἰς τὰς ἐργασίας της.

§170Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ θ’ ἀπαλειφθῇ, πῶς θὰ γείνῃ;

§171ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ ἐργασία αὐτῆς· ἀλλὰ τέλος πάντων ἂς δοθῇ μία ἀνυπέρβλητος προθεσμία, καὶ ἔκτοτε νὰ μὴ φανῇ εἰς ἄλλον προϋπολογισμὸν τὸ κονδύλιον τοῦτο. Προτείνω μόνον δι’ ἓν ἔτος νὰ ᾖναι αὐτὸ τὸ κονδύλιον.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ, ὥστε ἐν τοῖς πρακτικοῖς νὰ τεθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ τελευταῖον ἔτος;

§173ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν σημειοῦται Κεφάλαιον 18. Ἐπιτροπὴ ἀγῶνος ......... 10,000. Κατόπιν ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν τὸ Κεφάλαιον 19. Ἀπόδοσις κεφαλαίων ὁδοποιΐας ....... 1,500,000 Ἔξοδα νομισματοποιΐας ...

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐτελείωσε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Τώρα παρακαλῶ νὰ μείνητε ὀλίγον, διὰ νὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις δύω ἐκλογῶν, τῶν ὁποίων τὰ πρακτικὰ ἐστάλησαν, κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Τσαμαδὸς ἐξάγει ἐκ τῆς κληρωτίδος κλήρους δύω· διὰ τοῦ ά. παρεπέμφθη ἡ ἐκλογὴ Γόρτυνος εἰς τὸ 7ον τμῆμα, διὰ δὲ τοῦ βʹ. ἡ ἐκλογὴ Σπετσῶν εἰς τὸ 4ον.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 καὶ ¼ Μ. Μ.