1875.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55.

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1875.

(Τρίτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ προτείνας τὴν ἀναβολὴν κ. Κατσικόπουλος κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Βάλτου ἐπρότεινε, νὰ παραγγελθῇ ὁ εἰσαγγελεὺς τηλεγραφικῶς καὶ νὰ ἀπαντήσῃ τηλεγραφικῶς ἐὰν τὰ 15 ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας, ἦναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦ δήμου Θυάμου.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη νὰ ἐρωτηθῇ τηλεγραφικῶς ὁ εἰσαγγελεὺς περὶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν· ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ τὸ μέρος αὐτό.

§5ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα, ἵνα ἡ Βουλή, ἀναβάλλουσα τὴν ἀπόφασίν της, ζητήσῃ παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τὰ πρωτόκολλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεσχεμένα. Τηλεγραφικῶς δὲν ἠμποροῦν νὰ γείνουν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§6ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θὰ προσθέσῃ τὸ πρωτόκολλον τίποτε περισσότερον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐὰν ἡ Βουλὴ ᾖναι σύμφωνος, ἐν τοῖς σημερινοῖς πρακτικοῖς θέλει καταχωρισθῆ, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀναβολῆς ἠννόησε νὰ ζητηθῶσι τηλεγραφικῶς παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τὰ ὀνόματα τὰ ἀμφισβητούμενα, καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς νὰ παρακληθῇ νὰ τὰ πέμψῃ τηλεγραφικῶς.

§8ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ τὸ κατεπεῖγον προτείνεται αὐτό, διὰ κἀνένα ἄλλον λόγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ φέρητε τὰ ὀνόματα αὐτά.

§12ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας.

§13ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ παραβολὴ πλήρης, νὰ σημειώσῃ ὁ εἰσαγγελεὺς ὄχι μόνον τὸ ὄνομα καὶ τὸ πατρωνυμικόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπάγγελμα καὶ τὴν ἡλικίαν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δύσκολον νὰ γείνῃ ταχέως. Ὁ κ. Ῥοντήρης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ στρατολογίας, ἣν εἶχεν ὑποβάλλει καὶ ἄλλοτε. Ὁ αὐτὸς βουλευτὴς ὑποβάλλει καὶ πρότασιν περὶ τροπολογίας τοῦ ἄρθρ. 53 τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ὡς γνωρίζετε, ἔγεινε νέα ἐπιτροπὴ τοιαύτη, καὶ ἡ πρότασις θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐλπίζω, ὅτι ἤρχισε τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς. Οἱ ὑποψήφιοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Τήνου ἀναφέρονται εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀκολούθου ἀναφορᾶς των· «Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἀθήνας. Μερὶς Ζαλλώνη καὶ Νάζου ἤρξατο δωροδοκοῦσα καὶ ἀπειλοῦσα· χθὲς ἑσπέρας τοσούτῳ θρασέως περιῆλθεν ὥστε εἷς τῆς μερίδος ἀπεπειράθη δολοφονεῖσαι δημαστυνόμον. Παρακαλοῦμεν σεβαστὴν Βουλὴν ἀποστεῖλαι ἐπιτροπὴν δι’ ἧς μόλις δύνανται προληφθῆναι ταῦτα ἐν τῇ ἐκλογῇ. Καγκάδης, Δρόσος, Δενδρινὸς, Παρίσης καὶ ἕτεραι πεντήκοντα ὑπογραφαὶ ἐπικυρούμεναι ὑπὸ τοῦ Δημάρχου».

§15ΘΩΜΑΣ. Νὰ γείνῃ δεκτή.

§16ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διατί νὰ γείνῃ δεκτή, ἀφοῦ ἀλλοῦ δὲν ἐστάλησαν (θόρυβος).

§17ΣΟΥΤΣΟΣ. Βλάπτει τίποτε;

§18ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριοι, συνεζητήθη ἡ ἐκλογὴ Τήνου κατὰ τῆς ὁποίας ἐφέρθησαν ἐνστάσεις γελοῖαι ἢ ἐπουσιώδεις καὶ μὴ ὑποστηριζόμεναι.

§19ΛΑΠΑΣ. Προσβάλλεις τὴν ἐπιτροπήν, κύριε· πρέπει νὰ ἦσαι προσεκτικὸς (θόρυβος).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων τὸν κώδωνα). Ἡσυχία, κύριοι.

§21ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι αἱ ἐνστάσεις ὑπῆρξαν τοιαῦται εἶναι βέβαιον, διότι δὲν ἤμην μόνος ἐγὼ ὁ ὁποῖος κατεπολέμησα τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρξε πλειοψηφία, ὑπῆρξε ὅμως μειοψηφία μεγάλη κατὰ τῆς ἀποστολῆς τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν τούτοις τὴν ἀποστείλατε· τί σᾶς ἔφερεν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη;

§22ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ ἀνασυζητήσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῆς Τήνου; (θόρυβος)

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (κρούων τὸν κώδωνα). Μὴ διακόπτετε.

§24ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας μου; Σεῖς σκέπτεσθε κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ἐγὼ κατ’ ἄλλον. Ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς εἶπεν ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ ἀνακαλυφθῇ ἡ δωροδοκία, διότι δωροδοκία μετὰ τρεῖς μῆνας δὲν ἀνακαλύπτεται· καὶ τὸ μόνον γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἠδυνήθη νὰ ἀνακαλύψῃ ἦτον, ὅτι, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐκλογεῖς τινες οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον εἰς τὸ ἓν κόμμα, ἐπῆγαν μὲ τὸ ἄλλο, μὲ τοῦτο δὲ καὶ μόνον ἠκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν χωρὶς νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τοὺς παραπονουμένους νὰ ὑπερασπισθοῦν· τοὺς καταδικάσατε δὲ ἐρήμην.

§25ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο.

§26ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐγώ, καὶ ἠγέρθητε ἐναντίον μου (θόρυβος).

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολλάκις προεκλήθητε καὶ δὲν ἠθελήσατε νὰ δώσητε λόγον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων τὸν κώδωνα). Ἅμα διακόπτετε, θὰ κρούω τὸν κώδωνα ὥστε νὰ μὴν........

§29ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων ἐξεδικάσθη ἡ ἐκλογή· μετὰ τὴν ἀκύρωσιν δὲ ἦλθεν ἡ πρότασις εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀποστολῆς ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς τόσον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τήνου καθὼς καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας Σπετσῶν καὶ Λευκάδος, καὶ ὅτε ἐτέθη τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐπιτροπῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγένοντο μάλιστα καὶ τὰ ψηφοδέλτια· ἐπειδὴ δὲ δὲν σᾶς ἤρεσεν ἓν πρόσωπον, εἴπατε ὅτι δὲν ἠθέλατε νὰ μεταβῶσι τὰ αὐτὰ πρόσωπα καὶ ἐζητήσατε τὴν ἀναβολήν· ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν ἡ ἡμέρα τῆς ἐκλογῆς, ἐξηγέρθητε κατὰ τῶν ἐπιτροπῶν εἰπόντες ὅτι εἶναι περιτταί, διότι ἔχετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπεριόριστον· ἤδη ὅμως ὑποστηρίζετε τὸ ἐναντίον, προτείνοντες τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἐπαρχίαν Τήνου, ἐνῷ ὁμοίαν πρότασιν διὰ τὴν ἐπαρχίαν Σπετσῶν τὴν ἀπεῤῥίψατε προχθές (θόρυβος).

§30ΘΩΜΑΣ. Μὴ κτυπᾷς τὸ βῆμα.

§31ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν μέτρον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δι’ ὅλας τὰς ὑποθέσεις, διότι καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν Σπετσῶν ἠγέρθησαν παράπονα καὶ εἴπατε ὅτι εἶναι ἀνακριτὴς ἐκεῖ καὶ ἐπιβλέπει· ἐνῷ δὲ ἐκεῖ ἀρκεῖ ἡ ἐπίβλεψις τοῦ ἀνακριτοῦ μόνου, εἰς Τῆνον προτείνετε τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς.

§32ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα ἐσκιαμάχει; Τίς ἐζήτησεν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς εἰς Τῆνον; οἱ ἐνδιαφερόμενοι· υἱοθέτησε τὴν αἴτησιν αὐτὴν ἡ Βουλὴ ἢ τίς τῶν βουλευτῶν; ὄχι βεβαίως. Λοιπὸν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ προλαλήσαντος ὅτι εἶσθε ἐν ἀντιφάσει καὶ ἀνακαλεῖτε τώρα ὅ,τι προχθὲς ἀπεφασίσατε δὲν εἶναι ἀκριβής. Ὁ κ. Κατσικόπουλος ἠξεύρετε ἐζήτει ἀφορμὴν νὰ ἀναπληρώσῃ μίαν ἔλλειψίν του διὰ τὴν ὁποίαν κατεκρίθη, τὴν ἔλλειψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Τήνου, καὶ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τότε ὅτι ὁ προεδρεύων τοῦ Σώματος ἐπροκάλεσεν ἐπανειλημμένως ἂν ἔχῃ τις τὸν λόγον, καὶ ἐγὼ ἤμην ἕτοιμος ν’ ἀντικρούσω πάντα θέλοντα νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, διότι εἶχον συμφέρον μέγιστον καὶ δι’ ἐμαυτὸν καὶ διὰ τοὺς συναδέλφους, οἵτινες ἀπετέλουν τότε τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἀποσταλεῖσαν εἰς Τῆνον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἔκθεσίν μας. Καὶ δὲν ἦσαν γελοῖαι αἱ ἐνστάσεις καὶ ἀνυπόστατοι κατὰ τὸν κ. Κατσικόπουλον, ἀλλὰ βάσιμοι καὶ ὑποσταταί, καὶ τὴν πεποίθησίν μας αὐτὴν ἐστηρίξαμεν ἐπὶ γεγονότων ὡρισμένων, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἕτοιμοι προκαλούμενοι νὰ φέρωμεν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς Τήνου· σήμερον πρόκειται νὰ συζητηθῇ μία αἴτησις ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐγὼ δὲν εἶμαι, διότι νομίζω καὶ ἀναξιοπρεπὲς καὶ ἀνακόλουθον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ προαποφασισθέντα.

§33ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι καὶ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§34ΜΠΟΥΤΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ λέγω. Πρέπει ἔτι νὰ κάμω μίαν διασάφησιν ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κατσικόπουλον. Ὅταν τελευταῖον, κύριοι, ἐπροτάθη ἡ ἀποστολὴ ἐπιτηρητικῶν ἐπιτροπῶν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐγὼ βεβαίως ἤμην ὑπὲρ τῆς προτάσεως μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι καὶ ἂν ἐκλεγόμην δὲν θὰ ἐδεχόμην· ἀλλ’ ὁ κ. Κατσικόπουλος ἐλησμόνησε, καί τοι ὢν ὡς μᾶς εἶπεν ἐναντίον τῆς ἀποστολῆς, ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν ἐψηφοφορεῖτο ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μελλούσης νὰ σταλῇ εἰς Τῆνον καὶ ὅτι μειοψηφῶν κατὰ δύω ψήφους δὲν ἀπετέλεσε μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης.

§35ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, κύριοι, κατηρτίζετο τὸ ψηφοδέλτιον τῶν ἐπιτροπῶν εἰς τὸ ἄλλο βουλευτήριον, εἰσερχόμενος συνήντησα τὸν κ. Κατσικαπῆ, ὅστις μοὶ εἶπε τὰ ἑξῆς «σὲ ἔχομεν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐνθυμοῦμαι διὰ ποίαν ἐπαρχίαν, δέχεσθε; Τῷ ἀπήντησα δὲ ἀρνητικῶς, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑπάγω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Κατσικαπῆν νὰ τὸ βεβαιώσῃ.

§36ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μάλιστα, εἶναι σωστόν.

§37ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μποῦτος, διότι ὁ κ. Μποῦτος ἐζήτησε τὴν μετάβασίν του, ἐνῷ ὁ Κατσικόπουλος τὴν ἀπέκρουσε καὶ τὴν ἀποκρούει καὶ πάντοτε θὰ τὴν ἀποκρούσῃ.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Βουλὴ προχθὲς ἀπεφάνθη ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀποσταλῶσιν ἐπιτροπαί, διότι καμμία ἀφορμὴ σπουδαία πρὸς τοῦτο δὲν ὑπάρχει· ἡ Βουλὴ ὅμως εἶναι πάντοτε κυρία κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ ἀποφασίσῃ, καὶ κανὲν προηγούμενον δὲν δύναται νὰ τὴν κωλύσῃ. Ἑπομένως ἐὰν ἡ ἀναφορά, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἔντιμοι ὑποψήφιοι βουλευταὶ Δρόσος καὶ Παξιμάδης, νομίζετε ὅτι εἶναι ἀποχρῶσα διὰ νὰ κάμῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποστείλῃ μίαν ἐπιτροπήν, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ χωρὶς νὰ προσβάλῃ κανὲν προηγούμενον.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῶν συζητήσεών μας. Ἔχομεν ἡμερησίαν διάταξιν· ἔρχεται μία ἀναφορὰ καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ἀνατρέποντες τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, καὶ ἐγὼ πολλάκις παρετήρησα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται συζητήσεις ἐξ ἀπροόπτου, ἀλλ’ ἐγὼ ὤφειλον νὰ ἀναγνώσω τὴν ἀναφοράν. Ἤδη ὅμως ἐπεραιώθη ἡ συζήτησις καὶ θὰ ἐρωτήσω τώρα τὴν Βουλὴν ἐὰν συναινῇ εἰς τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς ἀνακριτικῆς.

§41ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ, κ. πρόεδρε ....

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ κάμω; προτείνατε ἀναβολήν.

§43ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ τακτικὴ ὁδὸς εἶναι νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§44ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πᾶν ἐκλογικὸν ζήτημα προηγεῖται, ἰδίως πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς. Τί σημαίνει ἡ πρότασις νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐκλογήν; Ἡ Βουλὴ πρέπει ἢ νὰ τὴν παραδεχθῇ ἢ νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ ἀμέσως, ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ παραδεκτή, καὶ νὰ συζητηθῇ τοῦτο. Ἐὰν ἐστέλομεν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς Σπέτσας, δὲν θὰ εἴχαμεν παράπονα, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι, συζητουμένης μεθαύριον τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν, θὰ ἔχωμεν παράπονα καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τοὺς ἀντιπροσώπους μας, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς πληροφορήσουν τί συνέβη. Τώρα ἀφοῦ δύω ὑποψήφιοι ἀναφέρονται καὶ θεωροῦν ἀναγκαιοτάτην τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς, διατί νὰ μὴν ἀποφασίσωμεν ἀφοῦ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι διὰ τῆς ἀποστολῆς τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἡ Βουλὴ θὰ γνωρίζῃ αὔριον τί συνέβη; Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἀπόφασις περὶ τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησίν μου ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῶν συζητήσεων, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ παραβιάζηται, διότι ἐὰν σήμερον ἔρχεται ἐξ ἐφόδου ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ, αὔριον ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ἐξ ἐφόδου μία ἄλλη ἀναφορὰ ἐπὶ ἀντικειμένου πλέον σοβαροῦ καὶ ἐξ ἐφόδου νὰ ἀποφασίσῃ τὸ Σῶμα (θόρυβος). Γνωρίζετε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἤλθομεν ἐδῶ νὰ συζητήσωμεν πᾶν ἄλλο παρὰ ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Τήνου· ἐπειδὴ ὅμως ἤκουσα, ὅτι εἶναι βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν, καὶ ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι καμμίαν δὲν ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ παρατήρησίς μου περὶ παραβιάσεως τῆς τάξεως τῶν συζητήσεων, παρακαλῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὸ ἀναγκαῖον τῆς ἀποστολῆς, νὰ μὲ φωτίσουν ποῖα εἶναι τὰ νέα πράγματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν σήμερον, ὅπως τεθῶσιν εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν προχθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Προχθὲς ἀπεῤῥίψαμεν τὴν πρότασιν περὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῶν, καὶ διότι ἡ ἀποστολὴ ἐμφαίνει δυσπιστίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ ποῖον λόγον ἐνεπιστεύθημεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐκλογὴν Αʹ τὴν ἐκλογὴν Βʹ; Ἐὰν ἦτο λόγος δυσπιστίας προχθὲς πρὸ 4 ἡμερῶν, εἶναι καὶ σήμερον. Τώρα ἐπανέρχεται ἐξ ἐφόδου τὸ ζήτημα. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς ὑποστηρίζοντας αὐτὴν τὴν ἰδέαν νὰ μᾶς εἴπωσι ποῖα νέα πράγματα παρουσιάσθησαν, ὥστε νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ κατεπειγόντως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐναντίον τῆς προχθεσινῆς ἀποφάσεως.

§46Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύω εἴδη ἐπιτροπῶν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, ἐπιτροπὰς τὰς ὁποίας ἀποστέλλει διὰ νὰ ἐξετάσωσι τί ἐγένοντο κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ ὑποβάλλωσιν ἔκθεσιν λεπτομερῆ τῶν γεγονότων, τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν πρέπει νὰ τὰς ἐπικυρώσῃ, ἢ ὄχι. Δεύτερον εἶδος ἐπιτροπῶν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, αἱ ὁποῖαι παρευρίσκονται κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἐπιτηροῦσι τὰ γιγνόμενα καὶ ἐπανερχόμεναι φωτίζουσι τὴν Βουλὴν περὶ τούτων. Τὸ πρῶτον εἶδος τῶν ἐπιτροπῶν ἐπολέμησε κατ’ ἀρχὴν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Αὐταὶ εἶναι αἱ λεγόμεναι ἐξεταστικαὶ τῶν ἐκλογῶν ἐπιτροπαί. Τὸ δεύτερον εἶδος ἐπιτροπῶν ἐπολέμησε κατ’ ἀρχὴν ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου κ. Τρικούπης, αὐταὶ δ’ εἶναι αἱ λεγόμεναι ἐπιτηρητικαὶ τῶν ἐκλογῶν ἐπιτροπαί. Ἀλλὰ τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Φιλήμονος ὡς καὶ τὰς τοῦ κ. Τρικούπη ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη ἀποφηναμένη ὅτι δύναται νὰ στέλλῃ ἐπιτροπὰς καὶ πρὸς τὸν ἕνα καὶ πρὸς τὸν ἄλλον σκοπόν. Τώρα ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησις, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ ἐπιτηρητική. Ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σκεφθῇ ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι περὶ τούτου ἀπεφάσισεν. Ἡ Βουλὴ ἔχει νὰ σκεφθῇ ἄλλο τι, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν νὰ σταλλῇ τοιαύτη ἐπιτροπή· μετ’ ὀλίγον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προταθῇ ἀποστολὴ ἄλλης ἐπιτροπῆς ἀλλαχοῦ, καὶ τότε θέλει πάλιν ἐξετασθῆ τὸ ζήτημα ἐὰν ᾖναι ἀναγκαία ἡ ἀποστολὴ τοιαύτης ἐπιτροπῆς ἐκεῖσε. Ὡς λοιπὸν κρίνω ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος εἶχε πληρέστατα δίκαιον εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε ἐπὶ τῆς τάξεως τῶν συζητήσεων, προβαλὼν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπεισάγωνται ἀντικείμενα ἀλλότρια εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὡς εὑρίσκω τὸν κ. Λομβάρδον ἐπίσης συνεπῆ ὡς πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῶν διότι ὑποστηρίζει καὶ σήμερον τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τρικούπης, μετὰ τοῦ ὁποίου ὁμοφρονεῖ, προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, τόσον δὲν εὑρίσκω βάσιμον τὴν γνώμην του, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἐξ ὑπαρχῆς ἂν ἔχῃ ἢ οὐ τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστέλλῃ ἐπιτηρητικὰς τῶν ἐκλογῶν ἐπιτροπάς.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§48Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ εἰδικὸν ζήτημα τῆς ἐκλογῆς Τήνου διαφέρει ἀπὸ τὸ εἰδικὸν ζήτημα τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν, ὡς ἀπὸ τὸ τῆς Λευκάδος ἢ καὶ πάσης ἄλλης ἐπαρχίας, οὐδὲ δύναται νὰ δεσμευθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπόφασίν της ἐπὶ τῆς Τήνου ἐξ ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπ’ ἄλλης ἐκλογῆς ἔκαμεν· ἀλλὰ πρέπει ὡρισμένως νὰ ἐξετάσῃ τὰ περιστατικὰ τῆς ἐκλογῆς Τήνου, ἂν ἀπαιτῆται νὰ σταλῇ ἐκεῖ ἐπιτροπή. Δὲν ἔπρεπε νομίζω καὶ ἐγὼ, νὰ προβῶμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι δὲν ἦτον ἐγγεγραμμένον τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἡμερισίαν διάταξιν· διὰ τοῦτο ἂν προταθῇ λόγος ἀναβολῆς, ἐγὼ θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, ἵνα δοθῇ καιρὸς πρὸς πληρεστέραν μελέτην τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ νὰ προτείνεται ἤδη νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, κρίνω τὴν πρότασιν ταύτην ἀληθῆ ὑπεκφυγὴν, μὴ προσήκουσαν εἰς τὴν σοβαρότητα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται πρὸ πάντων ἡ ἀναβολὴ, διότι δὲν ἦτο ἐγγεγραμμένη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις περὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς εἰς Τῆνον δι’ αὔριον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§50ΑΘΑΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Λομβάρδος, ἔχει ἐντελῶς ἄδικον. Ἡ Βουλὴ προχθὲς ἀποφασίσασα, ὅτι εἶναι περιτταὶ αἱ ἀποστολαὶ ἐπιτροπῶν ἐπιτηρητικῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ὡρισμένας τὰς ἐκλογὰς Τήνου, Σπετσῶν καὶ Λευκάδος· ἤδη ἐκ μιᾶς τῶν ἐπαρχιῶν τούτων ἔρχεται ἀναφορὰ καὶ λέγει ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ἐπιτηρητικῆς Ἐπιτροπῆς· ἡ δὲ Βουλὴ σπεύδουσα φαίνεται ὅτι ἔχει διάθεσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῶν ἀναφερομένων. Ὁ κ. Λομβάρδος τί λέγει; λέγει ὅτι τρεῖς μόλις ἡμέραι παρῆλθον ἀφ’ ἧς ἀπεφάσισεν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σταλῇ ἐπιτηρητικὴ ἐπιτροπὴ εἰς Τῆνον. Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐπηρέασαν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἵνα ἔλθῃ εἰς μίαν τόσον ἀντίθετον ἀπόφασιν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Λομβάρδος. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίσῃ νὰ στείλῃ ἐπιτηρητικὴν ἐπιτροπὴν εἰς Τῆνον, καὶ νὰ μὴ στείλῃ εἰς Σπέτσας καὶ τὸ ἀνάπαλιν, νομίζω ὅμως ὅτι ὀφείλει νὰ σέβηται τὰς ἀποφάσεις της, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ σπουδαῖος λόγος διὰ νὰ τὰς μεταβάλῃ. Ὁ κύριος Λομβάρδος ὑπεστήριξεν ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς λόγος διὰ νὰ ἀναιρέσῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ τριῶν μόλις ἡμερῶν ἔκαμε. Διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναιρέσῃ τὴν ἀπόφασίν της χάριν, τέλος πάντων, προσώπων, διότι δὲν ὑπάρχει ἕτερος λόγος.

§51ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προχθὲς ἐστάλη εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ ἐκ Σπετσῶν, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται οἱ ὑποψήφιοι, ὅτι οἱ ἀντίθετοί των ἤρχισαν νὰ δωροδοκῶσιν· ὁ λόγος δὲ οὗτος ἦτο σπουδαῖος διὰ νὰ στείλῃ ἡ Βουλὴ ἐπιτροπὴν, καὶ ὅμως δὲν ἔστειλε· σήμερον μᾶς στέλλεται μία ἁπλῆ ἀναφορὰ, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν καταγγέλλονται πράξεις ῥηταί. Διατί λοιπὸν ἡ Βουλὴ σπεύδει; Διατί ὑπάρχουσι προνόμια εἰς μερικοὺς, καὶ δι’ ἄλλους δὲν ὑπάρχουσι; Διατί νὰ παραβιάσωμεν σήμερον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν; Σήμερον ἔρχεται ἀναφορὰ ἐκ μέρους ἐνδιαφερομένων ὑποψηφίων περὶ ἐκλογῆς τῆς Τήνου, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ χώραν μετὰ εἴκοσιν ἡμέρας. Αὔριον θὰ μᾶς στείλουν καὶ οἱ ὑποψήφιοι τῆς Λευκάδος. Δὲν εἶναι νομίζω ὀρθὸν, ἄνευ σπουδαίας ἀφορμῆς, νὰ ἀναιρέσωμεν τὰς ἀποφάσεις μας.

§52ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐξ Ξηροχωρίου συνάδελφος νὰ τοῦ ὑπομνήσω, ὅτι προχθὲς ἐστάλη εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ἐκ Τήνου, διὰ τοῦ ὁποίου κατηγγέλλοντο δωροδοκίαι, καὶ κατόπιν αὐτοῦ τοῦ τηλεγραφήματος ἦλθεν ἡ ἀναφορὰ τῶν παραπονουμένων.

§53Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτε κατὰ πρῶτον ἐπελήφθημεν τοῦ ζητήματος τῆς ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς, ἡμεῖς ἀντετάχθημεν κατ’ ἀρχὴν ὑποστηρίξαντες ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ δυνάμει τοῦ Συντάγματος εἰς ἀποστολὴν τοιούτων ἐπιτροπῶν, καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἡμεῖς ἡττήθημεν, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἀποστολῆς ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς. Μετέπειτα προσετέθη καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς ὑπεμφαίνει πάντοτε δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κριτὴς τῆς φιλοτιμίας τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐτὴ ἡ ἰδία, οὐδὲ θέλω νὰ ὑποκατασταθῶ εἰς τὰ δικαιώματα αὐτῆς, καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησίν της· ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ καὶ ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλλῃ τὰς ἀποφάσεις της, ἡ νέα αὐτῆς ἀπόφασις, ἥτις τυχὸν θὰ ληφθῇ, θὰ θεωρηθῇ καθαρὰ ὑπόνοια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δυσπιστία (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι κριτὴς τῆς ἰδίας της φιλοτιμίας καὶ δύναται ὅπως θέλει νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν νέαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ δώσω ἄλλην ἔννοιαν εἰς τοιοῦτο μέτρον. Τοιαύτη ἀπόφασις δὲν εἶναι παρὰ ἀπόδειξις δυσπιστίας, κατ’ ἐμὴν γνώμην. Ἀλλὰ διατί τάχα νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔποψιν; Διατί τάχα νὰ μὴ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἐκ τοῦ ζητουμένου μέτρου κακὰς συνεπείας; Ἡ ἐκλογὴ Τήνου ἠκυρώθη, εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως, δὲν ἔχω σήμερον νὰ ἐξετάσω, ἠκυρώθη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς· γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον ἐπιτύχει εἰς τὴν πρώτην ἐκλογὴν, ἀνῆκον, τοὐλάχιστον ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Διατάττεται ἡ ἐπανάληψις, ζητεῖται δὲ ἤδη παρὰ ἐνδιαφερομένων νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ, οὐχὶ πλέον πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιτηρήσεως, οὐχὶ πλέον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ φέρῃ ἀποδείξεις εἰς τὸ τμῆμα, ἀλλ’ ὅπως προληφθῶσιν ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἴσως ἠδύναντο νὰ λάβωσι χώραν· νέα δὲ καθήκοντα διὰ τῆς αἰτήσεως δίδονται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἀποσταλησομένην, καὶ τὰ καθήκοντα ταῦτα εἶναι ἀστυνομικά. Ἡ ἐπιτροπὴ πρόκειται οὐχὶ πλέον νὰ φέρῃ ἀποδείξεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ διαφωτίσῃ αὐτὴν περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ νὰ προλάβῃ ἀτοπήματα ὅλως ἀόριστα ἐν τῇ αἰτήσει, καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ λάβωσι χώραν. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπιτηρητικήν; θὰ ᾖναι βεβαίως ἐκ τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ δὲν θέλω ταῦτα λέγων νὰ διαμφισβητήσω τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἐκλεχθησομένων μελῶν· οὕτω πῶς ὅμως ἐκλεγομένη ἐπιτροπὴ καὶ ἀποστελλομένη δὲν θέλει ἔχει τάχα ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παρὰ τῆς πλειονοψηφίας ἠθικὴν ἐπέμβασιν καὶ τὴν ἐντεῦθεν νόθευσιν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς θελήσεως τοῦ ἐκλογέως;

§56ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας βουλευτὴς Ἀττικῆς παρεγνώρισε τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς εἰς Τῆνον. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, οὐδεμίαν μετοχὴν ἔχει εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν· ἁπλῶς ἐπιστατεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπ’ αὐτῶν, εἰδικαὶ δὲ ἀρχαί εἰσιν ἐπιφορτισμέναι καθήκοντα ἐνεργά, σχέσιν ἔχοντα μὲ τὴν ἐνέργειαν πάσης ἐκλογικῆς πράξεως. Διὰ τοῦτο ὁσάκις ἠκυρώθη ἐκλογή, ἡ Βουλὴ ἐξήτασε καὶ τὸ ζήτημα ἂν ἔπρεπε νὰ ἀποσταλῇ ἢ ὄχι ἐπιτηρητικὴ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἐν ἀρχῇ τὸ μέτρον τοῦτο ἐγέννησεν ἀμφιβολίας τινάς, ἃς καὶ ἐγὼ συνεμεριζόμην, ἀλλ’ οὐχ ἧττον βέβαιον, ὅτι ἡ Βουλὴ τὸ ἐθεώρησε πάντοτε ἀναγόμενον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, καὶ τὸ ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτήν, χωρὶς οὐδόλως νὰ τὸ συνδέσῃ πρὸς τὴν διοίκησιν. Ὅθεν ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ καὶ τώρα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποστολῆς τοιαύτης ἐπιτροπῆς. Ἂν δὲ ἀποφασίσῃ νὰ ἀποστείλῃ τοιαύτην, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ μέτρον τοῦτο ἤθελε δείξῃ δυσπιστίαν, αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη μέχρι τοῦδε, ὅτι ὁσάκις ἡ Βουλὴ ἔκαμε χρῆσιν τοιούτου μέτρου, ἐνόησεν νὰ δείξῃ δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§57Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὸ παρελθὸν αὐταὶ αἱ κυβερνήσεις ἐζήτουν τὴν ἀποστολὴν τοιούτων ἐπιτροπῶν.

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, καὶ δὲν ἐθεώρουν ὅτι διὰ τούτου προεκάλουν τὴν δυσπιστίαν τῆς Βουλῆς πρὸς ἑαυτάς. Τόσῳ δὲ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ μέτρον τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καθ’ ὅσον, ὡς γνωρίζετε, ἡ ἐκλογὴ τῆς Τήνου δὲν ἠκυρώθη διὰ λόγους, ἀναγομένους εἰς ἐπέμβασιν τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ διὰ λόγον ἰδιωτικῆς δωροδοκίας. Ποίαν δὲ σχέσιν ἔχει ἡ δωροδοκία αὕτη πρὸς τὰ καθήκοντα τῆς ἐξουσίας; Ἂν ἡ Βουλὴ φρονῇ ὅτι, διὰ νὰ μὴν ἐπαναλειφθῇ ἡ δωροδοκία, εἶναι ἀνάγκη ἐπιτροπῆς ἐκ τῶν μελῶν της πρὸς ἐπιτήρησιν τῆς ψηφοφορίας, δύναται νὰ τὸ πράξῃ. Ἡ ἐξουσία ἓν μόνον ἔργον ἔχει, νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ τὸν ἀνακριτήν, ἵνα βεβαιώσῃ καὶ καταδιώξῃ τὸ ἔγκλημα, ἂν τυχὸν ἐπαναληφθῇ· ἡ δὲ Βουλὴ θὰ ἔχῃ καὶ αὕτη, ἂν θέλῃ, ἐπιτροπὴν παροῦσαν, ἡ ὁποία θὰ τὴν φωτίσῃ ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς νὰ φέρῃ τὴν ψῆφόν της ἐπὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς.

§59ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ ἀνακριτὰς εἰς τοὺς διαφόρους δήμους;

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον της.

§61ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ ἀνακριτοῦ τὰ καθήκοντα εἶναι νὰ προλαμβάνῃ καὶ βεβαιοῖ τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις. Οἱ βουλευταί, ὑπάρχοντος ἀνακριτοῦ παρόντος, δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ κάμουν ἀνακρίσεις, ἀλλὰ μόνον νὰ ἀντιληφθῶσι τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσι χώραν κατὰ τὴν ἐκλογήν. Τώρα σᾶς παρακαλῶ, δὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη εἰς τὸν ἀνακριτὴν, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς βεβαιώσῃ τί ἐγένετο, ἀλλὰ θέλομεν καὶ προσθέτους πληροφορίας;

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Καστικόπουλε, ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της κατὰ τὴν ψηφοφορίαν· ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ ἰδίαν ἐπιτροπὴν ἐπιτηρητικὴν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ· τοῦτο ἀφορᾶ τὴν Βουλὴν καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰ καθήκοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, λέγουν ὅτι ὁ Διογένης ὅταν δὲν εἶχεν ἄλλην ἐργασίαν ἐκύλιε τὸν πίθον του, ἀλλὰ τὸν ἐκύλιε, ὅταν δὲν εἶχεν ἄλλην ἐργασίαν. Ἡμεῖς σήμερον ἀσχολούμεθα εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς Τήνου καὶ καταδαπανῶμεν τόσον χρόνον, ἐνῷ ἔχομεν τόσας ἐργασίας. Νομίζω, ὅτι οἱ παρατηροῦντες ἡμᾶς θὰ εἴπωσι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἢ δὲν ἔχει ἐργασίαν, ἢ τὰ ἔχασεν. Ὁ χρόνος λέγεται πολύτιμος, καιρὸν νὰ χάνωμεν δὲν ἔχομεν, ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, διότι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς νέαν συζήτησιν εἶναι ὅλως διόλου καιρὸς χαμένος.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Τί γνώμην ἔχετε;

§65ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν εἶπον προχθὲς, ἀλλὰ τώρα νὰ ἐπιμένωμεν εἶναι καιρὸς χαμένος.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω δύω λέξεις, διότι παρατηρῶ, ὅτι ὑπάρχει τάσις νὰ καταπατηθῇ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει οὐ μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ αἱ Βουλαὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν ὁποίων ἀκολουθοῦμεν τὰ συνταγματικὰ παραδείγματα. Ταῦτα, ἀφ’ ἧς ἐπιληφθῶσι τῆς ἐξελέγξεως μιᾶς ἐκλογῆς, θεωροῦσι τὰ τῆς ἐκλογῆς ὡς ὑποθέσεις τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἀγνοοῦν, ὅτι τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς ἐν Ἀγγλίᾳ τὴν διατάττει ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἀκολουθοῦμεν καὶ ἡμεῖς ἂν οὐχὶ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον κατ’ ἀρχὴν τὸ παράδειγμα τὸ Ἀγγλικόν· ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ἀκυρωθεῖσα ἐκλογὴ καταντᾷ πλέον ὑπόθεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἀπεφασίσαμεν νὰ στείλωμεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ μᾶς φωτίζῃ, καὶ ἡ ὁποία νὰ ἐπιβάλῃ σεβασμὸν εἴς τε τοὺς διαγωνιζομένους καὶ εἰς τὰ ὄργανα τοῦ νόμου, εἴτε ἐπιτροπαὶ ἐφορευτικαὶ λέγονται, εἴτε σφαιριδιοδόται, εἴτε δήμαρχοι, εἴτε ἀντιπρόσωποι· καὶ τῷ ὄντι ἐπιβάλλει τὸν σεβασμὸν ἐπιτροπὴ ἐκλεγομένη ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀποστελλομένη ἀπὸ τὴν Βουλήν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα μάλιστα, εἶναι τόσῳ μᾶλλον ἀναγκαία, ὅσῳ πάντες ἀνομολογοῦμεν, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι ἀτελὲς, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις τῆς γνησίας διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἀφοῦ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀνομολογοῦμεν τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Νομίζω μάλιστα, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε λάβει ποτὲ ἓν μέτρον, νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν Κανονισμόν της τὴν ἀρχὴν ὅτι, ἀκυρουμένης τινὸς ἐκλογῆς καὶ διατασσομένης τῆς ἐπαναλήψεως αὐτῆς, ἀποστέλλεται πάντοτε ἐπιτροπὴ, καὶ οὕτως θὰ ἔλειπεν ὁ κίνδυνος τοῦ νὰ μείνῃ ἀνεπιτήρητος ἐκλογή τις, διότι τυχὸν ἡ πλειοψηφία ἤθελε ν’ ἀφήσῃ τοὺς διαφερομένους ἕρμαιον τῶν ἀντιπάλων των. Ἀλλὰ καὶ ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, νομίζω, ὅτι ποτὲ δὲν πρέπει ν’ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς, ὁσάκις μάλιστα μᾶς ζητεῖται παρὰ τῶν ἰδίων ἀγωνιζομένων καὶ ἀφοῦ ἡ ἀποσταλησομένη ἐπιτροπὴ θέλει ἐκλεχθῆ καὶ ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν, διότι ἀμφότεραι συντρέχουσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς, καὶ δὲν πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ θ’ ἀποστείλωσι βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι ἀσυνειδήτως θὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των, διότι ἂν οὕτως ἔχῃ θὰ κάμωμεν καλὰ νὰ πάρωμεν τὸ καπέλον μας καὶ νὰ φύγωμεν ὡς ἀνάξιοι νὰ κατέχωμεν τὴν θέσιν μας.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς μὲ παρεξήγησεν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι οὔτε ὑπόνοιαν ἔχω ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ ἀποσταλῇ εἰς Τῆνον, δὲν θέλουν ἐκπληρώσει τὸ καθῆκόν των. Ἐξ ἐναντίας, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ ἐκλεχθησόμενοι θέλουσιν εἰλικρινῶς ἐκπληρώσει αὐτό· ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ καὶ ἡ ἀποστολή των εἰς Τῆνον, μέλλουσα νὰ γείνῃ ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας, θέλει θεωρηθῆ ὡς ἐπέμβασις ἐκ μέρους αὐτῆς καὶ θέλει ἐπιδράσει ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῶν ἐκλογέων.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πρόκειται οὔτε νὰ ἀμφισβητήσω οὔτε νὰ ἀναγνωρίσω τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ἀποστέλλῃ ἐπιτροπὰς ἐπὶ ἐπαναλήψεως ἐκλογῶν, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο· πρόκειται σήμερον μόνον νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἀποστολὴ τῶν ἐπιτροπῶν. Ὅτε πρῶτον ἐπροτάθη ἡ ἀποστολὴ τοιούτων ἐπιτροπῶν κατὰ τὸ 69, συγκαταριθμούμην μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀντέτειναν καὶ τότε ὑπεστήριξα τοὺς λόγους· ἀργότερα ὅτε ἐπροτάθη πάλιν ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῶν, συγκαταριθμούμην μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ἐνθέρμως τὴν ἀποστολὴν, διότι τότε δὲν εἶχον πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων. Ὅπως καὶ ἂν θέλετε, ἐὰν δὲν καθιερώσωμεν νόμον περὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῶν ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἓν ἀπὸ τὰ δύω σημαίνει, ἢ ὅτι δυσπιστοῦμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν..... (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐξηγήθη.

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τώρα θὰ ἔλθω καὶ εἰς τοῦτο — ἢ ὅτι ὑποπτεύομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὰ μέσα, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ προλάβῃ τὰς παραβάσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου (θόρυβος καὶ διακοπαί). Διεσαφήνισεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι δὲν θεωρεῖ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἡ κυρία ἔννοια καὶ μετὰ τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀποστολῆς τῆς ἐπιτροπῆς μένει ἀναλλοίωτος, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπιτροπῆς ἐμφαίνει δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ προλάβῃ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ δεύτερον· τρεῖς ἡμέραι δὲν παρῆλθον κατὰ τὰς ὁποίας ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν τὸ ζήτημα τοῦτο, περὶ ἀποστολῆς δηλονότι ἐπιτροπῶν ἐπιτηρητικῶν εἰς Σπέτσας, εἰς Τῆνον καὶ εἰς Λευκάδα· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι δὲν θέλει νὰ στείλῃ ἐπιτροπάς. Ποῖον εἶναι, κύριοι, τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἦλθεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου νὰ λύσῃ αὐτὴν τὴν ἀντίφασιν τῆς ἀποφάσεως; Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταστρέψῃ προηγουμένην ἀπόφασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρχουν λόγοι, οἱ ὁποῖοι νὰ δικαιολογοῦν τὴν μεταβολὴν τῆς ἀποφάσεως. Τρεῖς ἡμέραι δὲν παρῆλθον ὅτε ἡμεῖς ἀπεφασίσαμεν τὸ ἐναντίον.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἕνα λόγον, κύριοι. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ἀναντιῤῥήτως νὰ στείλῃ ἢ νὰ μὴ στείλῃ ἐπιτροπήν· ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἀνακαλέσῃ ἢ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν προχθεσινὴν ἀπόφασίν της· τοῦτο ποσῶς δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Γυθείου τῆς τελευταῖον ἐνεργηθείσης τὸ ζήτημα, κύριοι, ἦλθε καὶ τότε, καὶ ἠναγκάσθην νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τὴν γνώμην μου· εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρὸς πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ ἀπαραβιάστου τῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς ἀποχῆς τῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ ἀναπόφευκτον τὴν ὕπαρξιν ἢ τὴν παραδοχὴν τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῶν. Ὄχι μόνον λοιπὸν τοῦτο δὲν τὸ θεωρῶ ὡς ἔκφρασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς ἀναγκαίαν καὶ ἀναπόφευκτον ἐξακολούθησιν τῆς εἰλικρινοῦς καὶ ἐλευθέρας ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, διατί; Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐνεργεῖ, ἐξασκεῖ ὑπηρεσίαν τινὰ, ἐξασκεῖ δικαίωμά τι; ὄχι· ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς ἐπιστατεῖ χάριν τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς τάξεως. Καὶ τί παρεδέχθημεν, κύριοι, μέχρι τοῦδε; παρεδέχθημεν ὅτι αἱ πληροφορίαι τῶν διοικητικῶν ὀργάνων δὲν χρησιμεύουσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς ἀπόδειξις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζομένη ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, ποτὲ δὲν τὰς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Τοῦτο νομίζω καὶ ὀρθὸν καὶ ἀναγκαῖον, διότι ἡ ἐπέμβασις ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν δι’ ἄλλων μέσων ἐπέρχεται σπουδαιοτέρα, σοβαρωτέρα. Ἄν τὸ εἰλικρινὲς ἐκλογῆς ὁπωσδήποτε, ἂν τὸ βάσιμον τῶν παραπόνων τὸ ἀφιερώσητε εἰς τὰς πληροφορίας τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, πᾶσα τότε ἐκλογὴ θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ κακὴν θέλησιν αὐτῶν ἢ τῆς ἐξουσίας, ἥτις θὰ μεταχειρισθῇ τὰ ὄργανα διὰ νὰ δώσουν τὰς πληροφορίας. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω τὸ μέτρον ἀναγκαῖον συμπλήρωμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν ἐκλογῶν. Ἤδη, κύριοι, πολὺ περισσότερον ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς τῆς δυσπιστίας δὲν ἔχει ὑπόστασιν, καθόσον παράπονον δὲν ἐγέρθη οὐδὲ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ κατὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς· τὸ παράπονον ἠγέρθη κατὰ τῆς παρανόμου καὶ ἐκθέσμου ἐνεργείας τῶν πολιτῶν, εἶναι παράπονον περὶ δωροδοκίας, καὶ τὸ παράπονον τοῦτο δὲν τὸ ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ, καίτοι βεβαιούμενον ὄχι μόνον ἀπὸ τὰ διοικητικὰ ὄργανα ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ δικαστικά. Καὶ βουλεύματα καὶ ἐκθέσεις ἀνακριτῶν ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς τελευταίας ἐξελέγξεις δὲν τὰς ἐθεώρισεν ὡς ἀναμφισβητήτους ἀποδείξεις, ἐζήτησε δὲ προσθέτως τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Τὸ παράπονον ἤδη ἐπαναλαμβάνεται ὅτι θέλει τὸ αὐτὸ ἔγκλημα ἐπαναληφθῆ· ἑπομένως, ἂν ἡ Βουλὴ ἐξακολουθήσῃ τὸν ἴδιον δρόμον, τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἠκολούθησε, τοῦτο δὲν ἐμφαίνει οὔτε δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν οὔτε μέτρον ἐχθρικὸν κανέν. Μένει δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα ἀποφασίσῃ τὴν ἀποστολὴν ἢ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν τελευταίαν ἀπόφασίν της.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περαιωμένην τὴν συζήτησιν.

§73ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγερθοῦν 15· (ἐγείρονται 15). Ὁρίστε, κ. Κατσικόπουλε, ψηφολέκτης. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἀντικείμενον· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀποστολὴν ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τήνου λέγουν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν Ὄχι· (ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παρεδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ ἀνακριτικὴ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν Τήνου, ναὶ ἢ ὄχι;

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 101. 63 εἶπον ναὶ καὶ οἱ ἄλλοι 38 ὄχι. Ἀπεφασίσθη λοιπὸν νὰ σταλῇ ἐπιτηρητικὴ ἐπιτροπή. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§76ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ὑποβάλλω 1) λεπτομερῆ σημείωσιν τῶν δαπανῶν, ὅσαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ 1874 καὶ 1875 διὰ συνδρομὰς ἐφημερίδων, ἀγορὰν βιβλίων καὶ καθ’ ἑξῆς· 2) πίνακα τῶν ὑπεραρίθμων βοηθῶν καὶ ὑπολογιστῶν. Ἐπίσης ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) περὶ ὀργανισμοῦ λιμενικῶν ἀρχῶν· 2) περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου εἰς τὸν περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμον· 3) περὶ συστάσεως μετεωρολογικοῦ γραφείου· 4) περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ· 5) περὶ προσόντων τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων τοῦ ναυτικοῦ κλάδου, καὶ 6) περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα, κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως περὶ πρεσβειῶν· ὁ κύριος Σωτ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον. Ἐνταῦθα παραλείπεται ἡ τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ περὶ τῶν πρεσβειῶν ἀγόρευσις, καθὸ ληφθεῖσα παρ’ αὐτοῦ πρὸς διόρθωσιν καὶ μὴ ἐπιστραφεῖσα εἰς τὸ γραφεῖον.

§78ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν ἐποχὴν ἡμῶν, ἐποχὴν σχέσεων καὶ συναφείας καὶ ἀλληλεπιδράσεως τῶν λαῶν, ἡ κυβερνητικὴ ἀπομόνωσις δὲν μοὶ φαίνεται δικαιολογημένη· αὐτόχρημα δὲ κυβερνητικὴ ἀπομόνωσις εἶναι ἡ ἔλλειψις πρέσβεων εἰς ἓν ἔθνος, διότι τὰ ὦτα καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ ἔθνους εἶναι οἱ πρέσβεις, διότι δι’ αὐτῶν μόνον παρακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις τὰς προθέσεις, τὰς σκέψεις, τοὺς ποικίλους πολιτικοὺς συνδυασμοὺς τῶν διαφόρων ἄλλων Κρατῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων, ὅταν μάλιστα τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον ἀποστέλλει τοὺς πρέσβεις εἶναι μικρὸν, ἐξαρτᾶται ἴσως ἡ τύχη του· δι’ αὐτῶν δὲ τῶν πρέσβεων παρακολουθοῦν τὰ ἐν τῇ μεγάλῃ σκηνῇ διαδραματιζόμενα, τίθεται εἰς θέσιν νὰ κανονίζῃ καὶ τὴν ἑαυτοῦ πορείαν συμφώνως πρὸς τὰς περιστάσεις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων του. Ἀλλ’ ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐπειράθη νὰ ἀποδείξῃ διὰ παραδειγμάτων ἐκ τῆς ἱστορίας ἡμῶν τὸ ἐναντίον, ἤτοι, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι ἐφάνησαν πάντοτε ἄχρησται εἰς τὸ ἔθνος. Ἂν ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν του καὶ νὰ ἀποδείξῃ τὸ τοιοῦτον, θὰ ἦτο βεβαίως τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε, πλέον ἢ ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται σπουδαῖον, διότι ἤθελεν ἀνατρέψει ἄρδην τὸ κῦρος τῆς ἐπιστήμης καὶ τὸ κῦρος τῆς ἱστορίας, αἱ ὁποῖαι ἀμφότεραι ἀποδεικνύουσιν ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον, ὑποστηρίζονται διά τε τοῦ λόγου καὶ τῶν γεγονότων τὴν ἀνάγκην τῶν πρεσβειῶν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐποχάς· ἐνώπιον δὲ τοῦ διπλοῦ τούτου κύρους καταπίπτει ἐκ τῶν προτέρων πᾶσα ἀντίῤῥησις. Εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὅτι ἐπὶ Κυβερνήτου δὲν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς πρέσβεις. Ἀληθῶς ἐπὶ Κυβερνήτου ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε πρέσβεις, ἀλλ’ ἐπὶ Κυβερνήτου δὲν ἦσαν οὔτε χρήματα πρὸς τοῦτο διαθέσιμα ὥστε νὰ μισθοδοτοῦνται πρέσβεις, οὔτε ἦσαν ἴσως ἀναγκαῖοι τοιοῦτοι, διότι πρέσβυς ἀληθῶς ἦτον αὐτὸς ὁ Κυβερνήτης, ὁ ὁποῖος ἦτο προσωπικῶς γνωστὸς μεθ’ ὅλων τῶν μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Εὐρώπης καὶ μετ’ αὐτῶν διετέλει εἰς σχέσεις προσωπικὰς καὶ εἰς ἀλληλογραφίαν διαρκῆ, ὡς ἡμεῖς σήμερον διὰ τῶν πρέσβεων ἡμῶν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ἀκούσας τοῦτο παρὰ τοῦ πατρός μου, αὐτηκόου μάρτυρος τυχόντος, ὅτι μίαν ἡμέραν ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, ζητῶν μετ’ ἐπιμονῆς νὰ λάβῃ τι ἢ νὰ ἐπιβάλῃ τι εἰς τὸν Κυβερνήτην, ἠρέθισεν αὐτόν, ἀπαντήσαντα εἰς τὸν ἐπιμένοντα πρέσβυν ἀποτόμως· ὁ πρέσβυς, ἐν ὀργῇ ἀπερχόμενος, στραφεὶς πρὸς τὸν Κυβερνήτην εἶπεν ἀπειλητικῶς, θὰ ἀναφέρω πρὸς τὴν Κυβέρνησίν μου· ὁ Κυβερνήτης δὲ ψυχρῶς ἀπαντῶν, δύνασθε, εἶπε, νὰ ἀναφέρητε, ἀλλὰ θὰ ἀναφέρω καὶ ἐγώ! Ἦτο στενῶς συνδεδεμένος ὁ ἀοίδιμος ἀνὴρ μεθ’ ὅλων τῶν μεγάλων πολιτικῶν τῆς Εὐρώπης, καὶ διὰ τοῦτο καὶ μόνος καὶ ἄνευ πρέσβεων ἦτο δυνατὸς νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ καθήκοντά του καὶ ἐπήρκεσε, καὶ κατώρθωσεν ὅ,τι σήμερον ἡμεῖς καὶ μὲ τοὺς πρέσβεις ἡμῶν δὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν. Τὸ προηγούμενον τοῦτο ἑπομένως δὲν εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην πρέσβεων. Ἔκτοτε δὲ ἡ Ἑλλὰς εἶχε πάντοτε πρέσβεις πλὴν μικρῶν διαλειμμάτων, ὥστε τὰ ῥηθέντα καταπίπτουσιν ὅλα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ λεληθότως ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῶν πρεσβειῶν, διότι εἶπεν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου του ὅτι μόνον εἰς δυσχερεῖς περιστάσεις δύνανται αἱ πρεσβεῖαι νὰ ἦναι ἀναγκαῖαι· τοῦτο δὲ εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον ὁμολογία ὑπὲρ τῆς γνώμης μου καὶ τὴν ἀπεδέχομαι προθύμως.

§79Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶπον ἐγώ.

§80ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ εἴπετε· ἀλλ’ ἀδιάφορον, τὸ εἶπον ἄλλοι· ὁπωσδήποτε τὸ τοιοῦτον δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν καὶ ἀληθές. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι πρεσβεῖαι εἶναι μόνον ἀναγκαῖαι εἰς ἐκτάκτους καὶ δυσχερεῖς περιστάσεις καὶ ὄχι εἰς ὁμαλὰς καὶ συνήθεις· δὲν εἶναι, λέγω, τοῦτο ὀρθὸν καὶ ἀληθές, ὡς δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ προσοχὴ καὶ ἡ ἐπιμέλεια καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἀτόμου εἶναι μόνον ἐκ διαλειμμάτων ἀναγκαία. Ἡ πρόνοια εἶναι πάντοτε ἀναγκαία, καὶ πάντοτε πρέπει νὰ ἐπαγρυπνῇ τὸ ἔθνος ὡς τὸ ἄτομον εἰς τὰ συμφέροντά του· τὸ παρόν, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι πάντοτε ἀποτέλεσμα τοῦ παρελθόντος καὶ ὅστις δὲν εἶναι μετ’ αὐτοῦ εἰς συνάφειαν, ὅστις μένει ξένος καὶ ἄσχετος πρὸς τὸ παρελθόν, οὐδέποτε δύναται νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ὠφεληθῇ κατὰ τὸ δέον ἐκ τοῦ παρόντος. Ἡ ἱστορία εἶναι συνεχὴς καὶ ἀδιαίρετος, καὶ εἰς οὐδένα εἶναι δεδομένον νὰ ὁρίσῃ αὐτοβούλως καὶ ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἀληθῆ ἀρχὴν τῶν ἱστορικῶν πράξεων, καὶ τὰ ἀληθῆ αἴτια τῶν ἀποτελεσμάτων. Ἂν ἀληθῶς ἦναι οἱ πρέσβεις ἀναγκαῖοι εἰς δυσχερεῖς περιστάσεις, ὁμολογουμένως εἶναι ἀναγκαῖοι καὶ εἰς ὁμαλὰς, διότι οὐδεὶς γινώσκει πότε καὶ πῶς θὰ γεννηθοῦν αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ αἴτια τῶν μετὰ ταῦτα συμβησομένων. Εἶμαι λοιπόν, κύριοι, ἐντελῶς πεπεισμένος περὶ τῆς ἀνάγκης τῶν πρεσβειῶν. Πρὸ πάντων δὲ ἐν Ἑλλάδι ἔχει μεγάλην τὴν σημασίαν ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Τρικούπης ἀνέπτυξεν ὡς ὑπὲρ αὐτῶν ἀποτελεσματικῶς συνηγοροῦντα. Ἀληθῶς ἐν Ἑλλάδι ἡ Κυβέρνησις ἂν δὲν ἔχῃ πρέσβεις, θέλει εἶσθαι αὐτόχρημα δεσμῶτις εἰς τὰς χεῖρας τῶν ξένων πρέσβεων. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐπὶ ἑκάστης ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας οἱ πρέσβεις ἔρχονται εἰς συνάφειαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου παρὰ τῷ ὁποίῳ ἑδρεύουν, εἴτε ὑποθέσεως πολιτικῆς, εἴτε τῆς συνήθους ὑπηρεσίας, ἀναφέρουν πάντοτε εἰς τὴν Κυβέρνησίν των· ἀναφέρουν ἐπίσης εἰς τὴν Κυβέρνησίν των καὶ περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ τόπου κατὰ τὰς ἰδίας αὐτῶν ἀντιλήψεις, καὶ κατὰ τὰς ἰδίας αὑτῶν κρίσεις. Ὅταν ὅμως οἱ πρέσβεις οὗτοι τύχωσι νὰ ἦναι προκατειλημμένοι, εἴτε κατὰ τῶν προσώπων, εἴτε κατὰ τῶν διαθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρουσιάσωσιν ἀνακριβῶς τὰ πράγματα καὶ ἐπιφέρωσιν ἐπ’ αὐτῶν κρίσεις ἡμαρτημένας, αἱ Κυβερνήσεις αὐτῶν θέλουν βεβαίως δικάσει τὴν Ἑλλάδα κατ’ ἐρήμην, ἵνα εἴπω οὕτως, καὶ θέλουν προβῆ εἰς τὰς ἀποφάσεις των χωρὶς νὰ τὴν ἀκούσωσι, χωρὶς νὰ ὁδηγηθῶσιν ὑπὸ τῆς ἀληθείας. Τοιουτοτρόπως δὲ δύνανται νὰ παραβλαφθοῦν τιμαλφῆ καὶ μεγάλα τοῦ ἔθνους συμφέροντα. Τὴν παρατήρησιν ταύτην τοῦ κ. Τρικούπη, ἂν καὶ ὑπ’ ἄλλην ἔποψιν ἐνισχύω καὶ ἐγὼ σήμερον καὶ ὑποστηρίζω, δὲν ἐννοῶ παντάπασι νὰ ἐπεκτείνω τὴν ὑπόνοιαν καὶ κατὰ τῶν νῦν ἀξιοτίμων ἐν Ἑλλάδι πρέσβεων. Ἐπειδὴ δὲ περὶ αὐτῶν συνέπεσεν οὕτω λόγος, ὀφείλω μάλιστα νὰ εἴπω, ὁρμώμενος ἐκ τῆς γνώσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τοῦ ἀνωτέρω αὐτῶν χαρακτῆρος καὶ τῶν εὐγενῶν αὐτῶν αἰσθημάτων ἢ διαθέσεων, ὅτι ἂν ἦσαν αὐτοὶ πάντοτε πρέσβεις τῶν ξένων μεγάλων Δυνάμεων ἐν Ἑλλάδι, οὔτε θὰ περιερχόμεθα τὸ παράπαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συλλάβωμεν ὡς ἐνδεχομένας τὰς ὑπονοίας, τὰς ὁποίας ὑπ’ ἄλλην ἔποψιν ἕκαστος, ἐγώ τε καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἐξεφράσαμεν. Ἀλλὰ βεβαίως οὐδεὶς γινώσκει τί δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὸ μέλλον· ἐπειδὴ δὲ καὶ οἱ πρέσβεις εἰς τὰς ἀνθρωπίνους ἀδυναμίας ὑποκείμενοι, δυνατὸν νὰ περιπέσωσιν εἰς πλάνην καὶ πᾶσαν ἄλλην παρεκτροπὴν, δὲν ἐθεώρησα μάταιον καὶ ἀπόσκοπον καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐξηγηθείσης παρατηρήσεως προκύπτον ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν ἐπιχείρημα. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ οὐσιώδεις λόγοι, ὅσους δύναταί τις ν’ ἀντλήσῃ καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας καὶ ἐκ τῆς ἐπιστήμης, καὶ τοὺς ὁποίους ἠρκέσθην ἁπλῶς νὰ ὑποδείξω ὑμῖν, συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῶν Πρεσβειῶν, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγὼ τὴν ὑμετέραν ψῆφον, καὶ τὴν ἐπικαλοῦμαι ὡς ἀφορῶσαν εἰς κυβερνητικὴν πρότασιν, διότι ἐνῷ τὸ ζήτημα χθὲς ἐτέθη ὡς ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικὸν, ἀναφερόμενον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρόντος ἔτους, ὁ ὁποῖος δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἡμετέραν διαχείρισιν, σήμερον τὸ ζήτημα ἐτέθη ὡς ζήτημα ἀρχῆς κυβερνητικῆς, ὡς ζήτημα καθαρῶς πολιτικὸν, περὶ τοῦ ἱδρύματος τῶν πρεσβειῶν, καὶ ἡμεῖς ὡς τοιοῦτον τὸ δεχόμεθα. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 186,000, παρατηρῶ ὅτι ἐξ αὐτῶν 84,000 μόνον ἀναφέρονται εἰς τὴν ἀντιμισθίαν τῶν γραμματέων τῶν πρεσβειῶν, αἱ δὲ λοιπαὶ 102,000 ἀναφέρονται εἰς τὰς μισθοδοσίας τῶν πρέσβεων, πρὸ τῆς 27 Ἀπριλίου. Ὀφείλω μάλιστα νὰ παρατηρήσω εἰς ὑμᾶς ὅτι οἱ μισθοὶ οὗτοι ἐπληρώθησαν μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι τινὲς τῶν πρέσβεων τούτων, ἤτοι ἀκριβῶς εἷς γραμματεὺς καὶ εἷς πρέσβυς ἔλαβον τοὺς μισθούς των, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ τελευταίου μηνὸς, πρὸ τῆς μεταβολῆς, ἐνῷ εἰς τοὺς λοιποὺς καθυστερεῖται οὗτος. Καθόσον ἀφορᾷ λοιπὸν τοὺς γραμματεῖς, ἐπιμένω ὅτι ἡ πίστωσις ἡ εἰς αὐτοὺς ἀναγομένη εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς· καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην πίστωσιν, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῆς ἀνακλήσεως τῶν πρέσβεων, περὶ αὐτῆς ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἐκφράσει τὴν γνώμην του εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καὶ εἰς αὐτὴν καὶ ἐγὼ ἀναφέρομαι χωρὶς ὅμως καὶ νὰ ἐπιμένω, διότι ἡ πίστωσις ἐκείνη οὐδόλως σχετίζεται μὲ τὴν διαχείρισιν ἡμῶν, ἐνῷ ἡ πίστωσις ἡ περὶ τῆς ἀντιμισθίας τῶν γραμματέων τῶν πρεσβειῶν συνδέεται καὶ μετὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, καθόσον τοὺς δύω τελευταίους μῆνας πρόκειται νὰ τοὺς πληρώσωμεν ἡμεῖς νῦν ἐκ τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ζητοῦμεν· οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει λόγος ἐπιτρέπων τὴν διαίρεσιν τῆς πιστώσεως ταύτης.

§81ΔΟΥΜΑΣ. Πρόκειται περὶ μισθοδοσίας τῶν γραμματέων ἢ περὶ ἀποζημιώσεως αὐτῶν;

§82ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῆς μισθοδοσίας τῶν γραμματέων δίδεται εἰς αὐτοὺς, ὅταν ἀναπληρῶσι τοὺς πρέσβεις, καὶ τὸ τέταρτον τῆς πρεσβευτικῆς ἀποζημιώσεως.

§83ΔΟΥΜΑΣ. Ὅταν δὲν πρόκειται περὶ μισθοδοσίας ....

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ἀντιμισθίαν αὐτῶν, λέγει πίστωσις.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶχον ἀνάγκην, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἄνευ τῶν τελευταίων παρεξηγήσεων τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα σήμερον μετέβαλε χαρακτῆρα καὶ ἀπὸ ζητήματος πιστώσεως προϋπολογισμοῦ ἐγένετο ζήτημα πολιτικὸν, καὶ ὅτι τὸ πολιτικὸν ζήτημα τὸ ἀποδέχεται εὐχαρίστως ἡ Κυβέρνησις· ἡ διαβεβαίωσις καὶ ἐξήγησις αὕτη τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἐπροξένησαν μεγάλην ἐντύπωσιν, διότι δὲν ἐπίστευα ὅτι ἀποδίδει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν τοσαύτην ἐπιπολαιότητα, ὥστε νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἐξελέξατο ζήτημα μὴ ἀφορῶν οὔτε τὴν διαχείρισιν οὔτε τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἵνα συνάψῃ ἀγῶνα ἐναντίον αὐτῆς, ἀναιροῦσα ὅσα πανδήμως ὑπεσχέθη, ὅτι δηλονότι θέλει ὑποστηρίξει τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ἂν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, βεβαίως ἤθελεν τὴν πολεμήσει διὰ τὰς πράξεις της καὶ διὰ τὴν πολιτικήν της. Εἶναι δὲ τόσον παράδοξος αὐτὴ ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὥστε πιστεύω μᾶλλον ὅτι εἶναι στρατήγημα ἐπινοηθὲν πολὺ εὐφυῶς ὅπως κατορθωθῇ ἡ ψήφισις τῆς πιστώσεως· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ στρατήγημα ἡ πίστωσις ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι πίστωσις καὶ νὰ μὴ ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ ὅτι τὰ ζητήματα ἔχουσιν ἄλλην τύχην παρουσιαζόμενα ὡς ζητήματα πολιτικά· τὰ πολιτικὰ ζητήματα διακυβεύουσι τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβάλλουν ὑπουργικὴν μεταβολὴν, καὶ αἱ δύο αὗται περιστάσεις μεταβάλλουν ἀναγκαίως καὶ δικαίως τὰς ψήφους τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡμεῖς, κύριοι, οὐδὲν διεκδικοῦμεν συμφέρον εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, καὶ μᾶς εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον ἂν τὸ Κοινοβούλιον θ’ ἀποδεχθῇ τὴν πίστωσιν ἢ θὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ· θὰ λυπηθῶμεν ὅμως σφόδρα, ἂν εὕρωμεν καὶ μεθ’ ἡμῶν εὕρῃ καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἔθνους ἀδικαιολόγητον τὴν παλιμβουλίαν τοῦ Κοινοβουλίου· αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον συμφέρον, τὸ ὁποῖον διεκδικοῦμεν καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀγωνιζόμεθα καὶ θέλομεν ἀγωνισθῆ. Ὄχι μόνον δὲν θὰ λυπηθῶμεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποδείξῃ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὅτι ἔχει πλείονας ψήφους τῶν ἐχόντων γνώμην ἐναντίαν, ἀλλὰ μᾶλλον θὰ εὐχαριστηθῶμεν, διότι ἐπιθυμοῦμεν τὴν διατήρησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἕως τώρα παρ’ αὐτὸ καὶ μόνον. Παρακαλῶ ἑπομένως, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωκα, ν’ ἀπομακρύνῃ ἡ Βουλὴ πᾶσαν ἔποψιν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ ζήτημα, νὰ ἐπανέλθῃ δὲ, συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο συμφώνως μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον φέρει, ὡς ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον καὶ ἐψήφισαν καὶ διεχειρίσθησαν ἄλλοι ὑπουργοί. Ἂν ποτὲ δὲ νομίσωμεν, ὅτι μᾶς ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ φέρωμεν ζήτημα πολιτικὸν, βεβαίως δὲν θὰ περιμείνωμεν νὰ μᾶς διδάξωσιν οἱ ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι πάντοτε μὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτῶσιν, ὁσάκις ἀμφιβάλλουν περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀσυγχώρητοι ὅμως νὰ ἐπιλαμβάνωνται ὀλίγων τινῶν λέξεων ἑνὸς ἀγορεύσαντος διὰ νὰ πλάσωσι δύναμιν ὑπὲρ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται εὐλόγως νὰ ὑπερασπισθῶσι. Τὸ περὶ πρεσβειῶν ζήτημα, κύριοι, ἐπαρουσιάσθη κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, τὸ αὐτὸ δὲ ζήτημα παρουσιάζεται καὶ ἤδη, ἀλλ’ οὐχὶ καθ’ ὅλα ὅμοιον· ὅπως ὅμως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874 ἀπέσχομεν νὰ συζητήσωμεν τὴν ἀρχὴν, ἂν πρέπῃ τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ ἐν Εὐρώπῃ πρεσβείας, τοιουτοτρόπως νομίζω, ὅτι μᾶς ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον ν’ ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ σήμερον. Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς περιμένει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876· ἐκεῖ ἂς ἐπιφυλαχθῶσιν οἱ ἀξιότιμοι ὑπουργοὶ, καὶ ὅσοι ἄλλοι συμμερίζονται τὴν ἰδέαν αὐτῶν, ν’ ἀποδείξωσι τὰ μεγάλα ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος διὰ τῆς μικρῆς θυσίας 300,000 δραχμῶν θέλει ἐκ τῶν πρέσβεων ἀπολαμβάνει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν πρέσβεων, περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν πρεσβειῶν καὶ χθὲς τὴν νύκτα καὶ πρὸ μικροῦ, ὀλιγίστας μόνον παρατηρήσεις κάμνω. Ἰσχυρίζονται, καὶ ἀδίκως θέλουν νὰ παρασύρωσι τὴν γνώμην μας, ὅτι ὅταν ἔχωμεν πρεσβείας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὸ Κράτος ὑψοῦται καὶ τὰ συμφέροντά του προστατεύονται, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας ἡ Ἑλλὰς ἐξευτελίζεται, οἱ ὑπουργοί της ἕρπουν ἐνώπιον τῶν ξένων πρέσβεων, καὶ οἱ ξένοι πρέσβεις γίνονται ἀνθύπατοι παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ κυβερνήσει. Ὅταν ὁ τόπος ἔχῃ τὴν ἀτυχίαν νὰ κυβερνᾶται ὑφ’ ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέχονται νὰ γίνωνται ὄργανα τῶν πρέσβεων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ὡς ὁδηγὸν τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῆς πατρίδος των, οἱ ὁποῖοι καταφρονοῦν τὰ δημόσια συμφέροντα χάριν τοῦ χαρτοφυλακίου, κατ’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις εἴτε ἔχει εἴτε δὲν ἔχει πρέσβεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Ἐν πρώτοις οἱ πρέσβεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν χρεωστοῦν ν’ ἀκολουθῶσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεώς των, τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἰδιαιτέραν συμπεριφοράν των κανονίζουν κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις ταύτας· ἀλλὰ καὶ ἂν εὑρεθῇ τις πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πολὺ ἀξιοπρεπὴς, πολὺ φιλότιμος καὶ πολὺ πατριώτης, ὁ ὁποῖος νὰ σκέπτεται ἄλλως παρ’ ὅ,τι σκέπτεται ἡ Κυβέρνησίς του, οὐδὲν κατορθοῦται, διότι ὁ ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι κύριος τῶν ἀποφάσεων τοῦ Κράτους, θέλει ἐξακολουθεῖ πάντοτε συζητῶν καὶ πολιτευόμενος μετὰ τῶν ἐνταῦθα πρέσβεων τὸν ἰδικόν του δρόμον. Εἶναι λοιπὸν δέλεαρ τὸ ὁποῖον ἐξεπίτηδες ἔῤῥιψαν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι οὐχὶ ἀπὸ τὴν ποιότητα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ φρονήματα καὶ αἰσθήματα αὐτῆς ἐξαρτᾶται τὸ καλὸν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν. Οὐδὲ εἶναι κἂν ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι οἱ πρέσβεις μεταβάλλονται εἰς ἀνθυπάτους παρὰ τῇ Κυβερνήσει τῆς Ἑλλάδος· ἡ θέσις τῶν πρέσβεων ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὑποδεεστέρα τῆς Κυβερνήσεως· ἡ Κυβέρνησις ποτὲ δὲν πορεύεται εἰς τοὺς πρέσβεις διὰ νὰ συζητήσῃ τὰς ὑποθέσεις τῆς Ἑλλάδος, ἀείποτε οἱ πρέσβεις πορεύονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ συζητήσωσι καὶ τὰς ὑποθέσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰς ὑποθέσεις τῆς ἐπικρατείας των. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὅ,τι εἶπον πρὸ μικροῦ· ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἀξία νὰ διατηρήσῃ αὐτὴν τὴν ὑπεροχὴν, τὴν ὁποίαν ὡς Κυβέρνησις ἔχει ἀπέναντι τῶν ξένων πρέσβεων, δὲν ὑπάρχει μέσον διὰ νὰ τὴν ἀναχαιτίσητε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τινες ἐξ ἡμῶν εὐηρεστήθησαν νὰ ὁμιλήσωσι περὶ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ξένοι πρέσβεις παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἐν Ἑλλάδι, τοὺς παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσωσι καὶ περὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν παρὰ ταῖς ξέναις αὐλαῖς οἱ πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος· παρὰ ταῖς ξέναις Κυβερνήσεσι, χωρὶς νὰ ᾖναι ἀνάγκη ἀποδείξεως, ἐννοεῖτε πάντες ὅτι οἱ πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος κατέχουν τὴν τελευταίαν βαθμίδα τῆς κλίμακος· ἐκ πείρας δὲ γνωρίζω ὅτι ὑπῆρξε πρέσβυς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως, καθ’ ἣν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἴδῃ καὶ ὁμιλήσῃ μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν κατώρθωσε νὰ τὸν ἰδῇ ἐπὶ ἓξ μῆνας! Ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω ἑτέραν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔγραψε, εἰς πρέσβυν ἐπιφορτίζων αὐτὸν νὰ μάθῃ περὶ ὡρισμένης τινὸς ὑποθέσεως τοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως παρ’ ᾗ ἦτο διαπεπιστευμένος, ὡδήγει μάλιστα αὐτὸν διὰ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἄλλοθεν εἶχε συλλέξει· ὁ πρέσβυς ἀπήντησε λαβὼν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ὅτι ἤρχισεν ἀμέσως νὰ καταγίνεται εἰς τοῦτο καὶ ὅτι ἅμα ἐντελῶς πληροφορηθῇ θέλει δώσει τὰς ζητουμένας εἰδήσεις εἰς τὴν Κυβέρνησίν του· συγχρόνως ὅμως καθ’ ἣν ἡμέραν ἔφθανε τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἔφθανε καὶ ἡ διπλωματικὴ βίβλος ἡ κατατιθεμένη εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ περιέχουσα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς τυπωμένα τὰ πάντα. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, διὰ τῶν λόγων τούτων ν’ ἀποφανθῶ ὅτι οἱ πρέσβεις εἶναι δυστύχημα, δὲν ἐννοῶ κἂν νὰ συζητήσω τὸ περὶ χρησιμότητος ἢ μὴ χρησιμότητος αὐτῶν, οὐδὲ νὰ ἐκφέρω γνώμην ἂν τοιοῦτον σύστημα πρεσβειῶν ᾖναι μᾶλλον ὠφέλιμον· ἀνέφερόν τινας μόνον πληροφορίας, νομίσας ὅτι δὲν πρέπει, ἀφοῦ τοσαῦτα ἐῤῥέθησαν περὶ πρεσβειῶν, νὰ μὴ εἴπω τίποτε· τὸ ζήτημα ὅμως μένει ἀκέραιον, ζήτημα καθαρὸν πιστώσεως, δημιουργηθείσης ὑπὸ ἄλλης Κυβερνήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον ζήτημα δὲν ἔχει οὐδὲν συμφέρον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἂν θέλῃ νὰ σταθῇ ἀκλόνητος εἰς τὴν θέσιν της, ἐκτελοῦσα πιστῶς τὸ καθῆκόν της, καθῆκον τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ὡς Κυβέρνησις τοῦ τόπου καὶ ὡς κόμμα, καὶ νὰ σεβασθῇ τὴν ἱστορίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει τὴν εἰς τὰ πράγματα ἔλευσίν της. Ἄν, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο θελήσητε νὰ τὸ γυμνώσετε ἀπὸ τὴν θεωρίαν τὴν ὁποίαν προανέφερα, τί εἶναι τὸ ζήτημα αὐτό; εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς, καὶ τυφλοῖς ὄμμασιν ἐδυνάμην νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ ὤφειλον νὰ τὸ πράξω ὅτε αἱ 84,000 δραχμῶν πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ ὑπαλλήλους ὑπηρετήσαντας, τῶν ὁποίων τινὲς μάλιστα δὲν ἔχουσι περιουσίαν, καὶ ἤθελον τὸ πράξει πολὺ πλέον εὐχαρίστως, διότι γνωρίζω τοὺς νέους τούτους, τοὺς ἔχω μάλιστα φίλους προσωπικοὺς καὶ τοὺς ἐκτιμῶ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡς βουλευτὴς δὲν πολιτεύομαι εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα ὡς πρόσωπον, ἀλλὰ πολιτεύομαι ὡς Κοινοβούλιον, χρεωστῶ τὰ πάντα νὰ λησμονήσω, οὐδὲν ἔχων ὑπ’ ὄψιν συμφέρον, ὅπως δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ φέρωμεν ψῆφον. Κατὰ τί διαφέρει, κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν, ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησε πρό τινων ἡμερῶν; ἐὰν διαφέρῃ κατά τι, ἔχομεν πλήρη ἐλευθερίαν ν’ ἀποφασίσωμεν ὅπως θέλομεν, καὶ ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῆς πρώτης· ἐὰν ὅμως δὲν διαφέρῃ κατ’ οὐδὲν, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ παρεκκλίνωμεν τῆς γνώμης μας οὔτε κατὰ κεραίαν. Ταῦτα λέγων ἐννοῶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν ἐννοῶ τὴν ψῆφον τοῦ βουλευτοῦ, διότι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Κοινοβουλίου καταρτίζονται κατὰ πλειονοψηφίαν, ἑπομένως ὁ καὶ τότε μειονοψηφῶν ἠμπορεῖ νὰ μένῃ καὶ τώρα ἐν τῇ μειονοψηφίᾳ, ἀλλὰ ἡ πλειονοψηφία ἧς ἡ ψῆφος κατέστη ἀπόφασις τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ μεταβάλῃ γνώμην αὐτὸ εἶναι ἀσυγχώρητον, καὶ λυποῦμαι, καὶ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω ὅτι λυποῦμαι βλέπων τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν τῳόντι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀντεπροσώπευσε πρὸ μικροῦ τὴν γνώμην αὐτῆς, ζητοῦσαν τῳόντι νὰ κατορθώσῃ αὐτό. Ἐὰν δὲ εἰς τοῦτο ἔφθασεν ἡ Κυβέρνησις, νομίζουσα ὅτι πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπολίτευσις ἠθέλησε νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέσον, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ εἴπω, ὅτι περὶ τοιούτου ζητήματος δὲν πρόκειται, καὶ τὴν παρακαλῶ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ ἀπόφασιν νὰ μὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τίποτε ἄλλο παρ’ ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ καθαροῦ ζητήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 ἀπεφασίσαμεν τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως τῶν πρεσβειῶν καὶ διὰ τῆς πράξεως ἐκείνης ἀπεδοκιμάσαμεν τὴν καταγωγὴν αὐτῶν· τὴν ἀπεδοκιμάσαμεν δὲ ὡς γενομένην παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐναντίον μάλιστα τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ· ἐρωτῶ δὲ ἐὰν, προκειμένου ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ πιστώσεως τοῦ 1875, δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν καὶ ἐὰν τὸ ζήτημα ἤλλαξε χαρακτῆρα. Διατί ἀπεδοκιμάσαμεν τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Βούλγαρη; διότι ἐνῷ τὸ Κοινοβούλιον τοῦ 1873 ἐλευθέρως ἀπεφάσισε καὶ κατήργησε τὰς πρεσβείας, αὐτὸς χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ παντάσι τὸ Κοινοβούλιον τὰς ἐσύστησεν ἐκ νέου. Τί πρόκειται κατὰ τὸ 1875; πρόκειται περὶ αὐτῶν τούτων τῶν πρεσβειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐσυστήθησαν κατὰ τὸ 1875. Ἐὰν θέλετε, κύριοι, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν μίαν διάκρισιν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι μέχρι τῆς 27 Ἀπριλίου, ὁπότε τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐξέπεσε τῆς ὑπουργείας, ἐπρόκειτο περὶ συστάσεως τῶν πρεσβειῶν, ἀπὸ δὲ τῆς 27 Ἀπριλίου πρόκειται περὶ παρατάσεως τῶν πρεσβειῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ κατὰ τί διαφέρει τὸ μὲν ἀπὸ τοῦ δέ; Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου ἐξωμολογήθη χθὲς μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας, εἰπών: «παρέτεινα τὰς πρεσβείας, διότι ἡ πεποίθησίς μου ἦτο ὑπὲρ αὐτῶν, διότι ἐφρόνουν πάντοτε καὶ φρονῶ ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι χρήσιμοι, καὶ διότι ἤξευρα καὶ βέβαιος ἤμην ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ διευθύνωσι τὴν γνώμην τοῦ νέου Κοινοβουλίου, εἶχον τὴν αὐτὴν γνώμην μὲ ἐμέ.» Ἐρωτῶ, διατί ὁ κ. Βούλγαρης ἐσύστησε τὰς πρεσβείας; τὰς ἐσύστησε διὰ τὸν ἴδιον λόγον· τὰς ἐσύστησε, διότι ἡ πεποίθησίς του ἦτο ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν, διότι τὸ φρόνημά του ἦτο ὑπὲρ τῆς χρησιμότητος αὐτῶν, διότι ἤξευρεν ἀλανθάστως ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ διευθύνωσι τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου, ἤθελον ἔχει ὡς πρὸς τὰς πρεσβείας τὸ αὐτὸ φρόνημα μετ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Βούλγαρης μάλιστα ἠδύνατο, ἐὰν ἦτο παρὼν καὶ ὑπεχρεοῦτο εἰς λογοδοσίαν περὶ τούτου, μὲ μεγαλείτερον δίκαιον νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, διότι αὐτὸς ὅτε ἐσύστησε τὰς πρεσβείας εἶχε συγχρόνως τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀποκλείσῃ τοῦ Κοινοβουλίου τοὺς ἔχοντας ἐναντίαν γνώμην. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι καὶ ἐναντίον τῆς πεποιθήσεώς μου, κατὰ τὴν ὁποῖαν δὲν ὑπάρχει διαφορὰ ὡς πρὸς τὰς πρεσβείας μεταξὺ τοῦ 1874 καὶ 1875, ὑπέθεσα μίαν, τὴν διαφορὰν μεταξὺ συστάσεως καὶ παρατάσεως τῶν πρεσβειῶν, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι ἀμφότερα ἔχουσι μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κοινὴν αἰτίαν. Ἠδύνατό τις ἴσως, ἔτι μᾶλλον προβαίνων εἰς τὴν ἀναζήτησιν διαφορᾶς, νὰ σταθῇ εἴς τινα ἑτέραν, τὴν ἑξῆς: διατί κατεκρίθη ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Βούλγαρη ὡς πρᾶξις αὐθαίρετος; διότι ἀντέκειτο εἰς μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπερ τὸ 1873 τὰς εἶχε καταργήσει. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆλθεν ἡ πρότασις τῆς διαρκείας τῶν πρεσβειῶν ἐμεσολάβησε δευτέρα ἀπόφασις τοῦ Κοινοβουλίου ἀνατρέπουσα τὴν πρώτην; ὄχι μόνον δὲν ἐμεσολάβησε, κύριοι, δευτέρα ἀνατρεπτικὴ ἀπόφασις, ἀλλ’ ἐμεσολάβησε κἄτι τι ἄλλο καταστῆσαν τὸ πρᾶγμα βαρύτερον, ἐξηγέρθη ἡ κοινὴ γνώμη κατὰ τῆς συστάσεως τῶν πρεσβειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν ὡς ἐπιτηδειόταται νὰ ὑπερετήσωσι τὰ ἐσωτερικὰ πραξικοπήματα». Οἱ πραξικόποι μόλις ἤρξαντο τῶν πραξικοπημάτων καὶ ἐζήτησαν πρῶτον πάντων νὰ συστήσωσι τὰς πρεσβείας καὶ ἐθεώρησαν ὅτι αἱ πρεσβεῖαι ἦσαν τόσον προσφυεῖς νὰ ὑπερετήσωσι τοὺς σκοπούς των, ὥστε πλὴν δύω πρέσβεων διώρισαν τοὺς παλαιοὺς καὶ συνήθεις. Ἔστω δὲ τοῦτο ὡς μία ἀπόδειξις ὅτι αἱ πρεσβεῖαι ἐν γένει δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου. Οὔτε ὡς πρὸς τοῦτο λοιπὸν μεταξὺ συστάσεως καὶ παρατάσεως ὑπάρχει διαφορά· ὅπως αἱ πρεσβεῖαι ἐσυστήθησαν παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου, οὕτω καὶ παρετάθησαν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ διαφορὰ ὡς πρὸς ἄλλο τι χαρακτηριστικὸν τῶν δύω αὐτῶν πράξεων; Ὁ κ. Βούλγαρης ἐσύστησε τὰς πρεσβείας ἄνευ πιστώσεως· ἀλλὰ μήπως ἡ παράτασις τῶν πρεσβειῶν δὲν ἐγένετο ἄνευ πιστώσεως; Ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου μετὰ πολλῆς εἰλικρινείας μᾶς ἐξωμολογήθη χθὲς καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο εἰς ἀπορίαν, ἀλλ’ αἴφνης ἀπὸ τὰς μεγαλοπόλεις τῆς δύσεως καὶ τῆς ἄρκτου ἔφθασαν ἀναφοραὶ τῶν γραμματέων προσφερομένων νὰ ὑπηρετήσωσι δωρεάν. Αὐτὴ, κύριοι, ἡ περίστασις ἦτο ἡ μόνη ἥτις ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διατήρησιν τῶν γραμματέων διὰ τὴν εὐφυΐαν των, διότι τωόντι ὡς ἐκ συνθήματος, καί τοι τοσοῦτον μακρὰν διατελοῦντες τῆς πρωτευούσης τῆς Ἑλλάδος, πάντες ὁμοθύμως καὶ συγχρόνως προεῖδον καὶ προσεφέρθησαν νὰ ἐξάξωσι τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὰς δυσχερείας εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκετο καὶ νὰ ἱκανοποιήσωσι τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς. Ἀλλ’ ὅμως — καὶ διὰ τοῦτο πρὸ πάντων θεωρῶ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ ἀξιτίμου συμπολίτου μου εἰς ὑπερβολὴν εἰλικρινεῖς — ἀλλ’ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασιν αὐτῶν· μᾶς εἶπε δὲ καὶ τὸν λόγον, «διότι εἶναι, λέγει, ἐναντίος τῆς πλουτοκρατίας». Δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πράγματος, ἐὰν δηλονότι ὑπάρχῃ στενὴ σχέσις μεταξὺ τῆς προσφορᾶς τῶν γραμματέων καὶ τῆς πλουτοκρατίας, λαμβάνω ὅμως τοὺς λόγους τοῦ κ. Τρικούπη, ὁποίους τοὺς εἶπε καὶ ὁποίους ἠθέλησε νὰ τοὺς ἐννοήσωμεν.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδέχθην.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀμέσως. — Ὁ κ. Τρικούπης μοὶ λέγει ἤδη ὅτι ἐδέχθη, ἰσχυριζόμενος δὲ συγχρόνως ὅτι αὐτὸ εἶπε καὶ χθές· ἐγὼ, κύριοι, ζητῶ συγνώμην παρ’ αὐτοῦ διότι εἶπον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπε, θὰ μὲ συγχωρήσῃ δ’ ἐλπίζω προθύμως, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπα ἐγὼ εἶναι καλλίτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον λέγει αὐτός. Ὁ κ. Τρικούπης μᾶς εἶπεν ὅτι τὴν πρότασιν τῶν γραμματέων τὴν ἐθεώρησεν ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰς περὶ διοικήσεως ἀρχάς του, καὶ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, οὔτε τὸ ἀμφισβητεῖ· ἀλλ’ ἐὰν αὗται ἦσαν αἱ ἀρχαὶ τοῦ κ. Τρικούπη, πῶς συνταυτίζονται μὲ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τῶν γραμματέων; ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν παρὰ τὰς ἀρχάς του; ἔκαμεν ἐξαίρεσιν τῶν ἀρχῶν του εἰς τὴν περίστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη; αὐτὸς λέγει ναὶ, ἐγὼ λέγω ὄχι. Ὁ κύριος Τρικούπης μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐγνώριζεν ὁποία θὰ ἦτο ἡ μέλλουσα γνώμη τοῦ Κοινοβουλίου, ἐγνώριζεν ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἤθελε δεχθῆ τὰς πρεσβείας ὡς χρησίμους, δὲν δύναται ἑπομένως ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἐπίστευεν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἤθελε παραδεχθῆ τοὺς καθυστερουμένους μισθούς· διότι, κύριοι, δὲν πιστεύω ὅτι εἶχε τόσον εὐτελῆ ἰδέαν περὶ ἡμῶν, ὅτι ἠθέλαμεν δεχθῆ τὴν ἀνάγκην καὶ συγχρόνως ἀποφανθῆ, ὅτι πρέπει νὰ στερηθῶσι τοῦ μισθοῦ οἱ προσενεγκόντες ὑπηρεσίαν διὰ τοῦ ὠφελίμου αὐτῶν ὑπουργήματος εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ περιπλέον, ὡς μᾶς ἐπληροφόρησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. Τρικούπης εἶχε καταχωρίσει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὃν εἶχε συντάξει, τὸ ποσὸν 84,000 δραχ. διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν γραμματέων. Αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης χθὲς συνηγόρησεν ὑπὲρ τούτου καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ. Μεθ’ ὅλα ταῦτα τὸν παρακαλῶ νὰ ὁμολογήσῃ ὁ ἴδιος ἂν δὲν διετήρησε τοὺς γραμματεῖς ἄνευ μὲν πληρωμῆς, ἀλλ’ ἐπὶ πιστώσει. Καὶ προτιμῶ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Βούλγαρη ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Τρικούπη ὡς πρὸς τοῦτο· προτιμῶ τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἀκράδαντον ἔχον πεποίθησιν περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν πρεσβειῶν ἀναδέχεται τὴν εὐθύνην καὶ λέγει καὶ πράττει ὅ,τι πραγματικῶς εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πεποίθησίν του. Ὁ κ. Βούλγαρης ἐφρόνει, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι ἦσαν ἀναγκαῖαι, τὰς ἐσύστησεν, ἐξέδωκε καὶ τὰς πιστώσεις καὶ ἐπλήρωσε· πρὸς τῇ πεποιθήσει του προσετίθετο ἡ βεβαιότης, ἣν εἶχεν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἤθελεν ἀποδεχθῆ τάς τε πρεσβείας καὶ τὰς πιστώσεις· ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἐδημιούργησε τὴν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως, διατηρήσας τοὺς γραμματεῖς καὶ τὰς πρεσβείας, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε καμμίαν πληρωμήν. Ὁ κ. Τρικούπης ἀνεδέχθη εὐθύνην ἐπὶ πολλῶν πραγμάτων, ἐννοῶν ὅτι εἶναι κοινοβουλευτικὸς καὶ συνταγματικὸς ὑπουργὸς, διεχειρίσθη δύω προϋπολογισμοὺς, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1875· διατί δὲν ἀπεφάσισε νὰ ἐκδώσῃ πίστωσιν σύμφωνον μὲ τὰς πεποιθήσεις του, ἀφοῦ καὶ τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν ἐθεώρει ἀναγκαίαν καὶ διὰ τοῦτο τὰς διετήρησε καὶ τὴν διατήρησιν τῶν γραμματέων ἀμισθεὶ ἐθεώρει πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἔθνους ἀπάδουσαν; καὶ μολαταῦτα τοὺς διετήρησε καὶ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν κατέστησεν οὕτως ἀναγκαίαν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ φωτίσω τὴν Βουλὴν ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ζητήματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874 καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875· νομίζω δὲ ὅτι τὸ τελευταῖον τοῦτο, τὸ ἀφορῶν τὴν πληρωμὴν, δὲν ἀποτελεῖ διαφορὰν, διότι, ὡς προεῖπον, ἡ ἀνάγκη τῆς πληρωμῆς εἶναι ἴση μὲ τὴν πληρωμήν· ἀλλὰ καὶ βαρύτερον θεωρῶ τὸ πρῶτον μᾶλλον ἢ τὸ δεύτερον, διότι μὴ ἐγκριθείσης τῆς γενομένης πληρωμῆς, τὸ βάρος πίπτει εἰς τὸ κράτος ἢ τὸν ὑπουργὸν, ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου ὅλην τὴν ζημίαν θὰ ὑποστῇ ὁ ὑπηρετήσας ὑπάλληλος. Παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παρεῖδεν ἕνα συλλογισμὸν, ὅτε ἀπεφάσισε νὰ διατηρήσῃ τὰς πρεσβείας διατηροῦσα τοὺς γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς· παρεῖδε νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον ἤθελεν ἀπαλείψει τὴν πίστωσιν τοῦ 1874, ἀποδοκιμάζον τὴν σύστασιν τῶν πρεσβειῶν, ἡ διατήρησις τῶν γραμματέων καὶ τῶν γραφείων τοῦ 1875 ἤθελε καὶ αὐτὴ κατ’ ἀνάγκην ἀποδοκιμασθῆ· διότι ἄλλως δὲν ἐννοῶ διατὶ ἡ αὐθαίρετος σύστασις ὑπὸ τοῦ κ. Βούλγαρη ἐδύνατο ν’ ἀποδοκιμασθῇ, ἡ δ’ αὐθαίρετος ἀνασύστασις ἐπὶ τοῦ διαδόχου του ἤθελεν ἐγκριθῆ. Ἐὰν οὕτω πως ἤθελε συλλογισθῆ ἡ τελευταία Κυβέρνησις, ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο εἰς αὐτὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν ὡς συνέχειαν καὶ ἐξακολούθησιν τοῦ παρελθόντος, καθ’ οὗ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη εἶχεν ἐξεγερθῆ καὶ ἡ Κυβέρνησις περὶ ἧς ὁ λόγος. Δὲν ἀποδίδω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην κακὴν πίστιν, ἀποδίδω ὅμως ἰδιοτέλειάν τινα ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῆς, καὶ τὴν ἰδιοτέλειαν αὐτὴν δὲν μᾶς ἀπέκρυψεν ὁ κ. Τρικούπης χθές. Ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν, ἐπεθύμει δὲ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ γνώμη του, καὶ μεταξὺ τῶν δύω λύσεων, αἱ ὁποῖαι ἔκειντο πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν του, τῆς παύσεως ἢ διατηρήσεως τῶν γραμματέων, ἐπροτίμησεν ὅπως τὸ νέον Κοινοβούλιον εὕρῃ τὰς πρεσβείας ὑπαρχούσας, διότι ἂν τὰς εὕρισκεν ὑπαρχούσας δυσκόλως ἤθελε τὰς καταργήσει, ἐὰν δὲ τὰς εὕρισκε κατηργημένας δυσκόλως ἤθελε τὰς ἀναστήσει. Αὐτὴν δὲ τὴν ἀνάγκην, ἣν ἐδημιούργησε τῷ Κοινοβουλίῳ, τὴν ὡμολόγησεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου χθὲς, καὶ τὸ δυστύχημα δι’ ἐμὲ εἶναι ὅτι ἐδανείσθη τὰ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μου λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπον κατὰ τὰς συζητήσεις τῆς πιστώσεως τοῦ 1874. Ἐγὼ εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Βούλγαρης προσεφέρθη μετὰ πολλῆς αὐθαδείας συσταίνων τὰς πρεσβείας, διότι ἐκτὸς ὅτι ἐναντίον τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἔπραττεν, ἀλλὰ καὶ τὴν θέλησιν αὐτοῦ ἐν τῷ μέλλοντι ἐδέσμευε, διότι αἱ πρεσβεῖαι, εἶπον, καταργοῦνται διὰ τρόπου ὅλως διόλου ἐξαιρετικοῦ· ὁ ἡγεμὼν γράφει αὐτόγραφον ἐπιστολὴν πρὸς τὰς αὐλὰς, ἔνθα ἔχει πρέσβεις, καὶ δικαιολογεῖ τὰς αἰτίας διὰ τὰς ὁποίας γίνεται ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν· αἱ αἰτίαι αὗται πρέπει βεβαίως νὰ ᾖναι αἰτίαι κάπως διαρκεῖς καὶ ῥιζικαὶ, ὅπως μὴ ἐκληφθῇ ἡ ἀνάκλησις ὡς ὑπαγορευθεῖσα ἐκ δυσπιστίας καὶ δυσμενείας. Ἕνεκα τούτου εἶπον τότε, ὅτι ὁ κ. Βούλγαρης ὤφειλε νὰ περιμείνῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι, ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον δὲν παρεδέχετο τὴν γνώμην του περὶ ἀνασυστάσεως τῶν πρεσβειῶν, ὠφείλομεν καὶ πάλιν νὰ τὰς καταργήσωμεν, καὶ οὕτως ἐντὸς 4 μηνῶν ἠθέλαμεν ἔχει δὶς ἀνακλήσεις καὶ συστάσεις, ὅπερ ἐλαττώνει τὴν ἀξιοπρέπειαν ἡμῶν. Μὲ αὐτὸ τὸ ἴδιον ἐπιχείρημα, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου ἠθέλησε νὰ μᾶς δικαιολογήσῃ τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν. Μᾶς εἶπε, δὲν ἔπαυσα τοὺς γραμματεῖς διὰ νὰ σᾶς ἀφήσω ἐλευθέρους νὰ ἀποφασίσητε περὶ τῶν πρεσβειῶν· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὅτι διὰ τῆς διατηρήσεως τῶν γραμματέων μᾶς ἐδέσμευσε, καὶ τὰ δεσμὰ αὐτὰ ἐξηγοῦν τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ εἶχεν ὑπὲρ τῆς ἐπικρατήσεως τῆς περὶ τῶν πρεσβειῶν ἀρχῆς του. Ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς πάντα ταῦτα εἶναι ἀδιάφορα· ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἤμεθα συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀπηλείψαμεν τὴν πίστωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874, ὀφείλομεν ν’ ἀπαλείψωμεν καὶ τὴν τοῦ 1875. Ὅτε προχθὲς κατηργήσαμεν τὸ κονδύλιον τοῦτο, δὲν ἐνοήσαμεν νὰ καταφερθῶμεν ἐναντίον τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀποσταλῆ ὡς πρέσβεις, ἀλλὰ νὰ καταργήσωμεν πρᾶξιν γενομένην παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ περιμένῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς νέας Βουλῆς. Ἠμπορεῖ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ φρονῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ἀτόμων τῶν πρέσβεων. Ἡ Βουλὴ ὅμως θέλει νὰ διδάξῃ καὶ τὰς κυβερνήσεις καὶ τοὺς ὑπαλλήλους, ὅτι οὐδὲν κατορθοῦσι παραβαίνοντες τοὺς νόμους, ἢ καταφρονοῦντες τὰς γνώμας καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, διότι καὶ αὐτοὶ καταδικάζονται καὶ αἱ πράξεις των καταλύονται. Ἂν τοιαύτη, κύριοι, ἦτο ἡ γνώμη ἡμῶν, πρεσβεῖαι δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσι κατὰ τὸ 1875. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν θέλωμεν νὰ τὰς ἐπαναλάβωμεν κατὰ τὸ 1876· τὸ ζήτημα ἐκεῖνο μένει ἀκέραιον, οὐδὲ πρέπει νὰ ἐπηρεασθῶμεν ἐκ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο ἐν καιρῷ θέλομεν ἔχει. Τὸ ζήτημα, ὅπερ πρόκειται σήμερον, εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, εἶναι ζήτημα ὅπερ μᾶς ἐπιβάλλουσιν οἱ καταπατηθέντες νόμοι, ἡ περιφρονηθεῖσα δύναμις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας· ἐνῷ τὸ ζήτημα, ὅπερ θὰ ἐξετάσωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1876, εἶναι ζήτημα θεωρίας καὶ πείρας περὶ ἑνὸς θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος πολλάκις ὑπῆρξε καὶ πολλάκις δὲν ὑπῆρξεν ἐν τῷ τόπῳ, θεσμοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι ἄσχετος πρὸς τὰ γενόμενα καὶ ὁ ὁποῖος δὲν φέρει καμμίαν κηλῖδα ἐκ τῶν κηλίδων, τὰς ὁποίας φέρει ἡ σύστασις τῶν πρεσβειῶν εὐθὺς μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸ 1874, καὶ παρασκευαζομένων τῶν ἐκλογῶν.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν ὕπαρξίν του τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, ὀφείλει εἰς τὴν διαρκῆ πάλην του ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου καὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Τὸ κόμμα τοῦτο καὶ ἐν τῇ κυβερνήσει ἀκολουθεῖ τὰς αὐτὰς ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις· ὅταν δὲ ἡ ὁρμὴ τῆς πάλης παύσῃ, ὅταν οἱ παλαίοντες κεῖνται χαμαὶ, τὸ κόμμα, νομίζω, ὡς ὁδηγόν του ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸν νόμον, καὶ μόνον τὸν νόμον, καὶ τὴν δικαιοσύνην, νὰ μὴ ἐκμεταλλεύηται δὲ τὴν ὑπερβολικὴν τυχὸν ὀργὴν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἰδοὺ ποῖαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ κόμματος. Ὡς κόμμα παλαίει, ὡς κυβέρνησις δὲν ζητεῖ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν ἀγανάκτησιν τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ἐπιμένει εἰς τὸν νόμον. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς σημερινῆς ἀποφάσεώς μας καὶ τῆς προχθεσινῆς; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Καὶ ἡμεῖς ὑπερασπιζόμενοι σήμερον τὴν πίστωσιν ὑπέχομεν εὐθύνας πράξεων ξένων; Ἀληθῶς μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης συνεζητοῦμεν πράξεις ξένας καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτῶν ἐδικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν γνώμας ἁπλᾶς, ἐδικαιούμεθα νὰ μὴ ἐπιμένωμεν νὰ μὴ ὑπερισχύωσιν, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης πρόκειται περὶ πράξεων καὶ πεποιθήσεων ἰδικῶν μας, καὶ ἀπόφασιν ἔχομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν ἀπαρεγκλίτως τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας νομίζομεν ὀρθὰς καὶ συμφερούσας, καὶ ἐνόσῳ ἡ Βουλὴ οὐχὶ κατ’ ἐπιείκειαν, οὐδὲ κατὰ συγκατάβασιν, ἀλλὰ κατὰ πεποίθησιν ψηφίζει αὐτάς, ἔχει καλῶς, ἄλλως οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν συγκατατιθέμεθα νὰ μένωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Εἶναι λοιπὸν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ σημερινὴ ἀπόφασίς μας ἡ αὐτὴ μὲ τὴν προχθεσινὴν ἢ διάφορος; βεβαίως διάφορος· διὰ τί προχθὲς ἠκυρώσαμεν τὴν πίστωσιν; διὰ τί κατηνέχθημεν κατὰ τῆς συστάσεως τῶν πρεσβειῶν; διὰ τί ἐν τῇ διαλυθείσῃ Βουλῇ ἐπολεμήσαμεν αὐτήν; Δὲν ἐπολεμήσαμεν τὰς πρεσβείας καθ’ ἑαυτάς, ἀλλὰ τὴν παράνομον αὐτῶν σύστασιν, διότι χρήματα ἐξωδεύθησαν, χωρὶς ὁ κύριος τῶν δημοσίων χρημάτων, ἡ Βουλὴ, νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν. Αἱ πρεσβεῖαι νομίμως συνεστήθησαν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει περὶ τούτου νόμον, ἀλλὰ παρανόμως ἐπληρώθησαν. Ἡ Κυβέρνησις ἔβαλε τὴν χεῖρά της εἰς τὸ Ταμεῖον, ἀφῄρεσε χρήματα καὶ τὰ ἔδωκεν εἰς ὑπαλλήλους αὐθαιρέτως. Ἰδοὺ τὸ παράνομον, αὐτὸ ἐπολεμήσαμεν καὶ αὐτὸ κατεδικάσαμεν. Δὲν πρόκειται ὅμως σήμερον νὰ εἴπωμεν ἂν τὰ χρήματα, τὰ πληρωθέντα ἄνευ τῆς ἀδείας μας, ἐπληρώθησαν καλῶς ἢ κακῶς, διότι βεβαίως κακῶς ἐπληρώθησαν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ εἴπωμεν, ἂν ὑπαλλήλους τινὰς διορισθέντας εἰς θέσιν νομίμως, προσενεγκόντες εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίαν χρήσιμον, κατέχοντας θέσιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἡ πεποίθησις ἡμῶν ὑπάρχει ἀκεραία, ἂν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ὀφείλομεν νὰ τοὺς ἀποζημειώσωμεν ἢ ὄχι· σήμερον, προκειμένου νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ πληρωθῇ καὶ οὐχὶ νὰ ἐγκρίνωμεν μίαν πληρωμὴν παράνομον καὶ ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς ἐνεργηθεῖσαν, σήμερον, προκειμένου νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν ὑπαλλήλων, νομίμως διορισθέντων, καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν ἂν θέλωμεν ν’ ἀποζημιωθῶσιν ἐντελῶς, δὲν ἐκφέρομεν ἀπόφασιν ὁμοίας φύσεως· δὲν πρόκειται νὰ ἐγκρίνωμεν πρᾶξιν ἐνεργηθεῖσαν παρὰ τὴν θέλησίν μας, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς, ἐὰν θέλωμεν νὰ πραχθῇ τι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ θέσις ἡμῶν ἰδίως εἶναι διάφορος καὶ ἄλλη· διατί; διότι πρὸ δύω μηνῶν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἀνεγνωρίσαμεν τὴν χρησιμότητα τῶν πρεσβειῶν καὶ παρακαλοῦμεν καὶ ὑμᾶς νὰ τὴν ἀναγνωρίσητε, ἀναγνωρίζοντες τὴν πληρωμὴν τῶν ἤδη ἀντιπροσωπευόντων τὰς πρεσβείας. Καθ’ ἡμᾶς αἱ πρεσβεῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι καὶ ἀναπόφευκται· ζητοῦμεν τὴν ἄδειάν σας νὰ τὰς διατηρήσωμεν, καὶ ἂν, κύριοι, δὲν ἐγκρίνετε τὴν πίστωσιν, σημαίνει ὅτι δὲν ἀποδέχεσθε τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν καὶ ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι βλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· διότι, ἂν σήμερον εἴπητε, δὲν ἐγκρίνωμεν τὴν πίστωσιν, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ παύσωμεν τοὺς γραμματεῖς· εἰς δὲ τὸν νέον προϋπολογισμὸν τί θέλομεν σημειώσει; νὰ παίξωμεν τὸ γελοῖον πρόσωπον, νὰ ζητήσωμεν δηλαδὴ ἐκ νέου τὴν ἀπόφασίν σας πρὸς ἐπαναφορὰν τῶν πρεσβειῶν, ἀφοῦ πρὸ μικροῦ τὰς κατηργήσαμεν; νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπόφασίν σας ἐναντίαν καὶ νὰ παρακαλέσωμεν ἐν τούτοις τοὺς γραμματεῖς νὰ μείνωσιν ἀμίσθως νὰ ὑπηρετήσωσι εἰς βάρος των τὸν τόπον καὶ νὰ μᾶς ἀντιπροσωπεύωσιν ἕως ὅτου ἔλθῃ τὸ ἔτος καὶ τότε νὰ κάμωμεν νέαν ἀπόπειραν; Ἰδοὺ διὰ τί νομίζω, ὅτι ἡ ἀπόφασίς σας ἡ σημερινὴ λύει τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν, καὶ καλῶς ἔπραξαν νὰ φέρωσι τὸ ζήτημα οὕτω εἰς πλήρη συζήτησιν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης παρεξήγησε ἐντελῶς τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Τρικούπη· ὅταν ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ μόνη παρουσία πρέσβεων ἐν Ἑλλάδι ξένων, ἄνευ πρέσβεων ἰδικῶν μας εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναί τι ἀφόρητον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐπρόκειτο περὶ τῆς διαγωγῆς καὶ ἀξιοπρεπείας, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ τηρήσωσι καὶ τηροῦν οἱ ὑπουργοί· δὲν ἔχει σχέσιν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῆς φιλοτιμίας τῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἑλλάδι ἡ ὕπαρξις τῶν πρέσβεών μας ἐν Εὐρώπῃ· βεβαίως δὲν μεταβάλλει τοῦτο τὸν χαρακτῆρα τῶν ὑπουργῶν ὁποῖον τυχὸν ἔχουσιν οὗτοι, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ βλέπει καὶ ἀκούει καὶ συνεννοεῖται ἐν ἀπουσίᾳ Ἑλλήνων πρέσβεων μόνον διὰ τῶν ξένων, καὶ μόνον αὐτοὶ ἔχοντες εἰς χεῖράς των ἀποκλειστικῶς τὰ μέσα καὶ τὴν εὐκολίαν τῶν συνεννοήσεων εἶναι κύριοι τῆς θέσεως ὡς πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν δικαίων τοῦ τόπου καὶ ὄχι ὡς πρὸς τὴν θέσιν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν. Τί σημαίνει ἐὰν ἐγὼ ἔχω τὸ βῆμα εἰς τὰς τελετὰς καὶ τοὺς χοροὺς, ὅταν αἱ ἰδέαι μου καὶ αἱ πεποιθήσεις μου διεστραμμέναι διαβιβάζονται εἰς τὴν Εὐρώπην; Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγα περὶ πρέσβεων, ἀφοῦ ἐγένετο λόγος καὶ διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι μᾶλλον ἀναγκαῖαι εἰς τὰ μικρὰ κράτη, παρὰ εἰς τὰ μεγάλα. Κύριοι, ἡ ἱστορία τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέπτυξαν ἐδῶ δὲν ἔχει οὔτε ἔννοιαν, οὔτε ἐφαρμογήν. Διὰ τί δὲν εἶχεν ὁ Καποδίστριας πρεσβείας, σᾶς λέγουν, καὶ κατὰ τί τότε ἔβλαψεν ἡ μὴ ὕπαρξις πρεσβειῶν; Ἀλλὰ τότε ἡ Ἑλλὰς κατεγίνετο νὰ ζήσῃ ἐσωτερικῶς, καὶ ἡ προσοχή της ἦτο ὅλη ἐσωτερικὴ, καὶ ἡ Εὐρώπη ἦτο ἐν Ἑλλάδι καὶ οὐχὶ ἡ Ἑλλὰς ἐν Εὐρώπῃ· ἐβοήθει αὐτὴν ἡ Εὐρώπη ἐσωτερικῶς καὶ τὴν ἔπλαττεν ἐξωτερικῶς, τῇ ἔδιδε ὕπαρξιν· ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε τότε καιρὸν νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς σκοποὺς ἐξωτερικούς. Πρὸς τί λοιπὸν οἱ πρέσβεις ἐπὶ Καποδιστρίου; Αὐτὸς ἐφρόντισεν ἐδῶ πρὸ πάντων προστατεύσας τὸν χωρικὸν ἵνα κατασκευάσῃ τὴν καλύβην του· νὰ ζήσῃ καὶ ὄχι νὰ διαδώσῃ καὶ προαγάγῃ ἀμέσως τὸν ἑλληνισμὸν ἐκτός· ἤθελεν εἶσθαι ἄστοχον, καὶ ἄστοχον ἀπὸ τὸν μεγάλον ἐκεῖνον ἄνδρα δὲν ἐγένετο, νὰ διορίσῃ πρέσβεις εἰς τὴν Εὐρώπην, νὰ ἐνασχολῆται εἰς τὴν διπλωματίαν αὐτὸς ὁ πρῶτος διπλωμάτης, ὁποίαν τὴν ἐννοοῦμεν ἤδη. Ὁ ἀείμνηστος Καποδίστριας ἐζήτει ἐλέη, ἵνα θρέψῃ τοὺς πεινῶντας καὶ γυμνητεύοντας.

§89Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ διαστρέφετε τὸν λόγον μου.

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Πετιμεζᾶ, ἐπειδὴ ἔχω σκοπὸν νὰ μὴ διαστρέφω τι, καὶ ἐὰν τῷ ὄντι εἶπόν τι τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἐπιθυμῶ ἀμέσως νὰ μὲ ἀναιρέσητε εἰς ὅ,τι διαστρέφω.

§91Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ Καποδίστριας δὲν ἐσύστησε πρεσβείας, διότι αὐτὸς κατεγίνετο εἰς τὸ νὰ συγκεντρώσῃ ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ ἔθνους, νὰ τακτοποιήσῃ τὴν διοίκησιν, νὰ διοργανίσῃ τὸν στρατὸν, νὰ κάμῃ τόσα ἄλλα πράγματα (ἱλαρότης δεξιά).

§92ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Αὐτὸ εἶπε.

§93Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπὸ τὸ βῆμα ἐλᾶτε νὰ μὲ ἀντικρούσητε.

§94ΖΩΧΙΟΣ. Ὁμιλοῦμεν περὶ πρεσβειῶν, καὶ ἐγὼ περὶ πρεσβειῶν θὰ ὁμιλήσω.

§95Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἱστορία τῶν πρεσβειῶν ἀρχίζει ἀπὸ τὴν βασιλείαν, καὶ ἐγὼ ἀπὸ τότε ἤρχισα. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἁρπάζουν τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν μὲ λόγους.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Ζωχιὲ, δὲν ζητοῦμεν νὰ ἁρπάσωμεν τίποτε. Ἡ συζήτησις, ἐὰν θέλετε νὰ ἐννοήσητε καλῶς, ἀφορᾷ τὰς πρεσβείας· ἐπειδὴ δὲ θεωροῦμεν ἀναγκαίας τὰς πρεσβείας, θέλομεν νὰ πληρωθῶσιν οἱ γραμματεῖς.

§98ΧΟΪΔΑΣ. Διὰ τὸ παρελθόν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§100ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριοι, οἱ ἀντιλέγοντες, οἱ πολεμοῦντες τὰς πρεσβείας, διότι αἱ πρεσβεῖαι δὲν ἔκαμαν θαύματα, νὰ μοὶ ἀποδείξωσιν εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου ἔκαμαν θαύματα. Καὶ νομίζετε, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι διὰ νὰ θαυματουργοῦν, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι διὰ νὰ κάμουν τὰ ἀσθενῆ ἔθνη δυνατὰ, τὰ πτωχὰ πλούσια; Νομίζετε, διότι στέλλετε ἕνα πρέσβυν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἢ ὑμεῖς ἢ ἄλλοι, νομίζετε, ὅτι διὰ τοῦτο, μὴ ἔχοντες στρατὸν, θὰ κάμητε στρατὸν, μὴ ἔχοντες δύναμιν, θὰ κάμετε δύναμιν, μὴ ἔχοντες χρήματα θὰ κάμετε χρήματα; Βεβαίως, ἐὰν ζητῆτε τοῦτο, αἱ πρεσβεῖαι ἀπέτυχον καὶ θὰ ἀποτυγχάνωσι πάντοτε, καὶ πρέπει νὰ καταργηθῶσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῶν πρεσβειῶν· ὁ σκοπὸς τῶν πρεσβειῶν εἶναι, ἐνώπιον τοῦ κόσμου νὰ ἀναμιμνήσκωσι τὴν ὕπαρξιν τῶν ἐθνῶν, τῶν μικρῶν μάλιστα τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν. Αἱ πρεσβεῖαι ἔχουν σκοπὸν, κύριοι, νὰ καιροφυλακτοῦν, νὰ ἐκλέγουν τὰς περιστάσεις, καὶ αἱ περιστάσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας ὠφελοῦνται τὰ ἔθνη καὶ τὰ μικρὰ ἐπίσης εἶναι σπάνιαι μὲν ἀλλ’ ἔρχονται ἀφεύκτως. Αἱ πρεσβεῖαι εἶναι χρήσιμοι νὰ ἐξηγῶσι τὰ δίκαια τῶν ἐθνῶν, νὰ προστατεύωσι τὰ συμφέροντα, καὶ νὰ ὑπερασπίζουν τὰς ὑποθέσεις των· ὁ πολυχρόνιος βίος τῶν πρεσβειῶν εἰς μίαν στιγμὴν, μίαν φοράν, δύω φορὰς δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ νὰ ὠφελήσῃ· τοῦτο ἀρκεῖ, καὶ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν συντείνουν αἱ πρεσβεῖαι· δὲν στέλλονται διὰ νὰ θαυματουργῶσιν αἰωνίως καὶ νὰ ἐπιδεικνύωσι τὰ θαύματά των εἰς τὰ ἔθνη, οὔτε δύνανται νὰ μεταβάλουν τὴν πραγματικὴν κατάστασιν αὐτῶν. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν εἰς ἣν τὸ παρουσιάζουσι. Σᾶς τρομάζουσιν, ἐπαναλαμβάνοντες ὅτε ἕνεκα τῶν πρεσβειῶν πρόκειται νὰ καταστραφῇ ὁ προϋπολογισμός. Δὲν ἔχομεν τίποτε, σᾶς λέγουν, ὅπλα δὲν ἔχομεν, πλοῖα δὲν ἔχομεν, στρατὸν δὲν ἔχομεν, καὶ θέλετε νὰ συστήσητε πρεσβείας; Καὶ τῷ ὄντι, ἐὰν ἡ ὕπαρξις τῶν πρεσβειῶν ἐμπόδιζε ταῦτα, βεβαίως ἔπρεπε νὰ προτιμήσετε τὸν διοργανισμὸν τῶν δυνάμεων τοῦ τόπου ἀπὸ τὰς πρεσβείας. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ἐγώ: προτιμᾶτε τὰς πρεσβείας, προτιμᾶτε νὰ ἦσθε εἰς συνάφειαν μὲ τὴν Εὐρώπην καὶ τὸν κόσμον ὅλον, ἢ νὰ ἐκτείνετε τὰς τηλεγραφικὰς γραμμάς σας εἰς 10 χωρία τῆς Ἑλλάδος; Ἀποφασίσατε νὰ μὴ συστήσετε τηλεγράφους εἰς 10 χωρία τῆς Ἑλλάδος· ἰδοὺ τὰ ἔξοδα τῶν πρεσβειῶν. Ἀλλ’ εἶναι ὅμως ἡ Ἑλλὰς εἰς τοιαύτην τῷ ὄντι ἐλεεινὴν θέσιν ὥστε πρέπει νὰ λυπηθῆτε 200000 δραχ. καὶ διὰ τοῦτο νὰ ἀποχωρισθῆτε τοῦ κόσμου; Καὶ αἱ 200 χιλ. δραχ. ἠμποροῦν τῷ ὄντι νὰ βελτιώσουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασίν μας; Καὶ 200,000 δραχ. δὲν ἀξίζουν αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας οἱ πρέσβεις δύνανται νὰ χορηγήσωσι; Τί μᾶς ἔκαμον, λέγουν, ἕως τώρα οἱ πρέσβεις; Ἡ ἱστορία τῆς παρελθούσης βασιλείας δὲν ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐχρησίμευσαν εἰς τίποτε; Καὶ τί ἠθέλετε νὰ σᾶς κάμουν, κύριοι, οἱ πρέσβεις; Τί νὰ δικαιολογήσωσιν, ὅταν ἡ βασιλεία ἐκείνη ἤθελε νὰ καταστρέψῃ τὸ Σύνταγμα, καὶ τίνι τρόπῳ ν’ ἀπομακρύνωσι τὰς ἀναποφεύκτους συνεπείας πράξεων τοιούτων; Τί νὰ κάμουν οἱ πρέσβεις; νὰ ὑπερασπισθῶσι τὰς αὐθαιρέτους πράξεις τοῦ κ. Βούλγαρη καὶ νὰ μεταβάλλωσι τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων; Τί νὰ δικαιολογήσουν;

§102ΖΩΧΙΟΣ. Ἔπρεπε νὰ παραιτηθοῦν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, ἐὰν θέλωμεν νὰ κάμωμεν τρέλας καὶ ἀνοησίας, καὶ νὰ μὴ πράττωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ πράττωμεν, νὰ μὴ φερώμεθα ὅπως πρέπει, ἂς μὴ ἐλπίζωμεν τίποτε ἀπὸ τοὺς πρέσβεις· πρὸ πάντων ὁ τόπος πρέπει ν’ ἀναπτυχθῇ καὶ ἡ εὐνομία νὰ ἰσχύσῃ· ἀλλ’ ἐὰν τὸν ἐναντίον ἀκολουθῶμεν δρόμον, ἂν νομίζωμεν, ὅτι οἱ πρέσβεις ἠμποροῦν νὰ δικαιολογήσουν τὰ ἀδικαιολόγητα, νὰ θεραπεύσωσι τὰ ἄτοπα, πλανώμεθα, ζητοῦντες ἀδύνατα. Δὲν πταίουν λοιπὸν οἱ πρέσβεις· δὲν εἶναι ἐκεῖ διὰ νὰ μεταβάλουν τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασίν μας, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποστηρίζουν τὰ δίκαιά μας, νὰ καιροφυλακτοῦν τὰς περιστάσεις καὶ νὰ μᾶς φωτίζωσι. Καὶ αἱ περιστάσεις, ἐπαναλαμβάνω, δὲν λείπουν ποτὲ οὔτε ἀπὸ τὰ μικρὰ ἔθνη, φθάνει νὰ ἠξεύρωσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐξ αὐτῶν. Ἠξεύρετε, κύριοι, διατί νομίζω ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι ἀναγκαιότεραι εἰς τὰ μικρὰ ἔθνη, καὶ διατί ἀπεναντίας οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχει ἡ Γερμανία πρεσβειῶν; Ἡ Γερμανία εἶναι μεγάλη καὶ ἰσχυρὰ, ἡ ἀπουσία της δὲν εἶναι ἐπαισθητὴ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονηθῇ οὔτε νὰ περιφρονηθῇ. Ἀλλ’ ἡ ἀπουσία τῆς Ἑλλάδος κάμνει αὐτὴν νὰ λησμονηθῇ, εἶναι δὲ μέγα τὸ συμφέρον εἰς τόπον πτωχὸν καὶ ἀδύνατον νὰ μὴ λησμονῆται εἰς τὸν κόσμον. Κατὰ τὴν παροῦσαν δὲ πρόοδον τῶν ἐθνῶν, ποίαν δύναμιν ἔχουν τὰ μικρὰ ἔθνη εἰμὴ τὴν δύναμιν τοῦ δικαίου των, τὴν δύναμιν τῆς ἀληθείας; Εἶναι ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς νὰ συναγωνισθῶμεν, οὔτε μὲ πλοῖα, οὔτε μὲ στρατόν, οὔτε μὲ πλούτη. Ποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ πεδίον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παλαίσωμεν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ συναγωνισθῶμεν; τὸ πεδίον τοῦ ὀρθοῦ καὶ δικαίου, ἡ ὑπερίσχυσις τοῦ δικαίου μας, ἐὰν τὸ ἔχωμεν· πρὸς αὐτὴν τὴν πάλην ἔχομεν ὅπλα, καὶ θὰ ἠμπορέσωμεν ν’ ἀγωνισθῶμεν. Ἐὰν λείψωμεν ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ ἐγκαταλείπωμεν τὸ μέρος ὅπου τὸ δίκαιον καὶ ἡ τύχη τῶν ἀσθενῶν ἐθνῶν συζητεῖται, δὲν θὰ ἐλπίσωμεν ποτὲ τίποτε· ἐὰν δὲ ἀφήσωμεν νὰ λησμονηθῶμεν, οὐδεὶς θὰ μᾶς ἐνθυμηθῇ. Ἐννοῶ τὸν ἰσχυρισμόν σας, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἦτο καταδικασμένη ἄνευ σκοποῦ, ἄνευ μέλλοντος, νὰ ζήσῃ ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις τὴν περιώρισαν· ἐννοῶ τότε τὸ νέον αὐτὸ κινεζικὸν τεῖχος. Ἀλλ’ ὅταν ἐλπίζετε μέλλον καὶ ἀναπτύσσετε ἐξωτερικὸν βίον, ὅταν ἡ Ἑλλὰς νομίζῃ ὅτι ἔχει μεγαλητέραν ἀποστολὴν, τότε ἡ ἀποστολὴ αὕτη τίνι τρόπῳ ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ; Βεβαίως μὲ μόνον τὰ ὅπλα μας, οὐχὶ διότι τὰ ὅπλα μας δὲν εἶναι ἰσχυρὰ, οὔτε τὰ μέσα μας μεγάλα, δὲν δυνάμεθα νὰ τύχωμεν τοῦ σκοποῦ· πρέπει νὰ ἤμεθα παρόντες λοιπὸν, ὅταν καὶ ὅπου συζητοῦνται τὰ μεγάλα ζητήματα, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ μᾶς λησμονήσωσι ποτέ. Δὲν λέγω ὅτι ἡ χρησιμότης, ἡ ὁποία παράγεται ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν, ἀπὸ τὴν εὐνομίαν, ἀπὸ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δυνάμεων, δὲν εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ πρὸ πάντων ἀπαιτουμένη· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡ χρησιμότης του μόνη ἔφερε τὸ Πεδεμόντιον ὅπου τὸ ἔφερεν; Ὄχι, κύριοι. Ἡ χρησιμότης του ἐνώπιον τῶν μεγάλων ἐκείνων δυνάμεων δὲν ἦτο ἐπαισθητή. Τὸ ὠφέλησε δὲ ἡ φρόνησίς του· ἤρκεσεν νὰ εἰσέλθῃ ἅπαξ ἐντὸς τῶν εὐρωπαϊκῶν συμβουλίων, ὥστε νὰ κατορθώσῃ ὅ,τι κατώρθωσεν. Ὁμολογῶ ὅτι καὶ τὰ συμφέροντα ἀναντιῤῥήτως ὑπὲρ τούτου ὑπῆρχον. Ὑποθέσατε ὅμως ὅτι ἦτο ἀπὸν τὸ Παδεμόντιον, ἤθελον τὸ ἐνθυμηθῆ ποτε, καὶ ἤθελε φθάσει ἐκεῖ ὅπου ἔφθασε; Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης...— Βλέπετε ὅτι ὁμιλῶ ὑπὲρ τῶν πράξεων τοῦ κ. Τρικούπη, ἂν καὶ δὲν εἶμαι ποσῶς ὑπόχρεως νὰ τὸ κάμω— ὅτι ὁ κ. Τρικούπης κάλλιστα ἔπραξεν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν· ὁ κ. Τρικούπης εἶχε τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἔχω, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι εἰς τὸν τόπον καὶ ὠφέλιμοι· καλῶς ἔκαμε λοιπὸν νὰ διατηρήσῃ τοὺς γραμματεῖς, ὄχι διότι ἠκολούθησεν οὕτω τὴν πεποίθησίν του, ἀλλὰ διότι ὑπεστήριξεν ὅ,τι εἶναι συμφέρον διὰ τὸν τόπον· καλῶς ἔκαμε, ἐπαναλαμβάνω, νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν, οὕτω δὲ ἐκβάλῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὸ γελοῖον καὶ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἤθελε γεννηθῆ, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάζετο νὰ ἐπαναφέρῃ ὅ,τι ἤθελε πρὸ μικροῦ νὰ καταργήσῃ. Τώρα, κύριοι, δὲν ζητεῖται τοῦτο, ζητεῖται πρῶτον ἂν οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν νὰ ὑπηρετήσωσι, νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, πρέπει νὰ ἐπιφορτισθῶσι καὶ μὲ ζημίαν καὶ ν’ ἀπολέσουν ὅλα τὰ ἔξοδά των. Δι’ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι αἱ πρεσβεῖαι πρέπει νὰ διατηρηθῶσιν, εἶναι ὑποχρέωσις ἡ παραδοχὴ τῆς ἀποζημιώσεώς των, διότι μᾶς ἐξήγαγον ἀπὸ τὴν δυσκολίαν. Ἐὰν ὑπερισχύσῃ ἡ γνώμη μας ὅπως ἐπαναφέρωμεν ἐντὸς δύω μηνῶν, ὅ,τι ἀνῃρέθη............ Δι’ ἡμᾶς ἡ πάλη, ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πετιμεζᾶ, δὲν ἦτο ποτὲ κατὰ τῶν πρεσβειῶν, ἦτο κατὰ τῆς παρανόμου συστάσεως αὐτῶν, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἐξόδευε, ἐπλήρωνε μισθοὺς, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς· ὅταν τὴν δυσκολίαν αὐτὴν ἀποφύγωμεν, λέγομεν ὅτι καλὴ καὶ νομιμωτάτη ἦτο ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ δι’ ἡμᾶς ὑποχρεωτικὴ, καὶ ὀφειλομένη ἡ ἀποζημίωσις τῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ καὶ δι’ ὑμᾶς τοὺς ἐναντίους, τοὺς ἔχοντας ἐναντίαν γνώμην, δὲν εἶναι μὲν ὑποχρεωτικὸν, εἶναι ὅμως ζήτημα ἀξιοπρεπείας· διότι βεβαίως δὲν θέλετε ὑποφέρει ὥστε αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ζημιωθῶσιν, ὅταν ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα των ἐντίμως καὶ καλῇ τῇ πίστει. Κύριοι, τελειώνων, ἐπιμένω νὰ σᾶς παρακαλέσω, τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν νὰ μὴ τὸ ἐξετάσητε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀξιοπρεπείας. Τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν δὲν εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας, εἶναι ζήτημα πρώτης ἀνάγκης, καὶ σπουδαιοτάτης· καθὼς ἐστὶ τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης ἐσωτερικῶς πρώτης ἀνάγκης διὰ τὰ ἔθνη, οὕτω πρώτης ἀνάγκης εἶναι καὶ διὰ τὸν ἐξωτερικὸν βίον καὶ τὴν ἐξωτερικὴν ὕπαρξιν αὐτῶν αἱ πρεσβεῖαι. Τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλατε καταργήσει τὰς σχέσεις σας μὲ τὸν κόσμον, ὁ κόσμος θὰ ἀπελπισθῇ, καὶ ἀρκετοὺς λόγους ἕως τώρα παρουσιάζετε ὥστε νὰ ἀπελπισθῇ ἀπὸ ἡμᾶς. Ὁ κόσμος θὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἐγκαταλείψαμεν πᾶσαν ἰδέαν, ὅτι ἠρνήθημεν τὴν ἀτομικότητά μας, ὅτι ἀπεφασίσαμεν νὰ ζήσωμεν ὡς ἁπλοῖ χοιροβοσκοὶ ἢ ὡς ἁπλοῖ γεωπόνοι, τὸ ὁποῖον βεβαίως οὔτε οἱ ἐκτελέσαντες, οὔτε οἱ παθόντες, οὔτε οἱ θυσιάσαντες κατὰ τὴν ἐπανάστασιν εἶχον σκοπὸν, οὔτε κανεὶς ἐξ ὑμῶν ἔχει κατὰ νοῦν.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 5/60 Μ. Μ.