1875.09.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 29 Σεπτεμβρίου 1875.

(Δευτέρα)

Ὥρα 1 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν δὲν ὡρκίσθησαν νὰ προσέλθωσιν ὅπως ὁρκισθῶσιν. Ὁρκίζονται τρεῖς Βουλευταί. Ὑπεβλήθη εἰς τὸ προεδρεῖον ἔνστασις ἑνὸς Ἰωάννου Τζιώτου κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὑποψηφίου Ἰωάννου Χατζη–Νικολῆ τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα αὐτοῦ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Ζωχιός.

§2ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ σήμερον, κατὰ ἡμερησίαν διάταξιν, πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς Βοτίτσης, καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον τὴν αὐτὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἴχομεν, ἤτοι τὴν περὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως μετέστρεψε τὸ ζήτημα καὶ τὸ μετέβαλεν εἰς ἐκλογὴν τοῦ κ. Γρίβα. Καὶ τί μᾶς εἶπεν; Ἐὰν ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης, σκοπὸν ἔχετε νὰ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν τοῦ Γρίβα, καὶ θέλετε νὰ τὸν διώξητε τοῦ Βουλευτηρίου· ἐὰν δὲ στείλητε ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἐκεῖ γενόμενα, θέλετε νὰ παρασκευάσητε τὴν καταστροφὴν τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἤτοι τὴν καταστροφὴν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Γρίβα. Ἐν ἄλλοις λόγοις μᾶς παρέστησεν ὡς ἀνθρωποφάγους. Πρέπει ὅμως ν’ ἀνακαλέσωμεν εἰς τὴν μνήμην τοὐλάχιστον ἑνὸς ἐκ τῶν ἐντίμων κυρίων Ὑπουργῶν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἀνθρωποφάγοι· ἐπὶ τούτῳ δὲ θ’ ἀναφέρω ἓν ἱστορικὸν γεγονός. Πρωθυπουργὸς ἦτον ὁ κ. Δεληγεώργης, ὁ ὁποῖος βεβαίως, ὄχι διότι εἴμεθα φίλοι, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἀνώτερος τοῦ κ. Γρίβα, ὅταν μάλιστα ᾖναι Πρωθυπουργός. Ἐπρόκειτο δὲ πρὸς ἐξέλεγξιν ἡ ἐκλογὴ τοῦ Μεσολογγίου· συνελήφθη δὲ ὑπό τινων ἡ ἰδέα νὰ διώξωσι τὸν κ. Δεληγεώργην. Τίς δ’ ἀντέστη; Ἡμεῖς οἱ σήμερον ἀνθρωποφάγοι. Λοιπὸν δὲν εἴμεθα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διώκουν τοὺς Βουλευτὰς ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ὅταν αὐτοὶ ᾖναι ἀπόστολοι τῆς ἐπαρχίας των, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐμβάσωμεν ἀπὸ τὰς θυρίδας, καὶ διὰ τοῦτο ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα ὅσον ἔνεστιν ἀπαθῶς καὶ ἀκριβῶς, ἀσχέτως πρὸς τὸ πρόσωπον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπε προχθές, ὅτι ἀνέγνωσεν ὅλα ταῦτα τὰ ἔγγραφα τὰ περὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἐγὼ ὅμως οὔτε τὰ ἀνέγνωσα, οὔτε θέλω νὰ τὰ ἀναγνώσω, διότι, κατὰ λόγιον ἀρχαῖον, πλεῖστα φωρῶν αἰσχρὰ φωράσεις βροτῶν, καὶ ἐδῶ μέσα εἶναι αἰσχρότητες. Τί δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε; Μὴ πιστεύσητε τοὺς ἐπιτυχόντας, εἶναι ψεῦσται. Μὴ πιστεύσητε τοὺς ἀποτυχόντας, εἶναι ψεῦσται. Μὴ πιστεύσητε τὸν Ἔπαρχον, διότι καὶ ἐκεῖνος εἶναι ψεύστης. Μὴ πιστεύσητε τὸν Ἐπόπτην, διότι καὶ αὐτὸς εἶναι ψεύστης. Ποῖον λοιπὸν νὰ πιστεύσωμεν, κ. Πρωθυπουργέ; Θέλεις νὰ πιστεύσωμεν σέ; Ποῦ ὅμως στηριζόμενος σὺ εὗρες τὴν ἀλήθειαν; Οἱ ὀφθαλμοί σου, τὰ ὦτά σου εἶναι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Τίς δὲ τοὺς ἀπέστειλε; Σύ. Ἐὰν λοιπὸν ἔπταισε τὸ Τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπεφάνθη οὕτως ἢ ἄλλως, ἔπταισε στηριζόμενον εἰς τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀποστείλει, ἐμπιστευόμενος εἰς αὐτούς. Σημειωτέον ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων προετίμησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἕνα Νομάρχην ἡμερομίσθιον· τὸν λέγω δὲ ἡμερομίσθιον, διότι ὁ ἄνθρωπος εἶναι μὲν ἐντιμότατος, ἀλλὰ τὸν ἐναύλωσε, τὸν ἐμίσθωσε δι’ ἓν μόνον ταξεῖδι. Ἐκεῖνος ὑπῆγεν εἰς Βόνιτσαν διὰ νὰ διορθώσῃ τὸν κόσμον καὶ ὄχι διὰ νὰ ἦναι νομάρχης. Διενοεῖτο δὲ, ἅμα τελειώσουν αἱ ἐκλογαὶ, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ὑπηρεσίαν, καθὼς τὴν ἐγκατέλιπεν, ἐν ὅσῳ δ’ ἔμενε, τόσον πολὺ δὲν ὑπήκουε τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν δ’ ἐξετάσητε τὸν Ἐπόπτην, εἶναι κατὰ τῶν ἐπιτυχόντων. Ἐὰν δ’ ἐξετάσητε καὶ τὸν Ἔπαρχον, εἶναι κατὰ τῶν ἐπιτυχόντων. Ἐὰν δ’ ἐξετάσητε περὶ τοῦ Νομάρχου, λέγει ὁ Ἐπόπτης, ὅτι ἐνήργησεν ὑπὲρ τῶν ἐπιτυχόντων. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ τῆς Βονίτσης, ὄχι τοῦ Γρίβα, ἦναι ἐσκοτισμένη, δὲν πταίει ἄλλος, εἰμὴ οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι πταίει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι ὅτι ὄχι μόνον ἐμάντευσεν ἡ Κυβέρνησις τί φρονοῦμεν σήμερον, ἀλλὰ ἀνεκάλυψε καὶ τί θὰ πράξωμεν αὔριον. Ἀνεκάλυψεν ὅτι σκοπεύομεν νὰ στείλωμεν μετὰ δόλου δύω πονηροὺς ἀνθρώπους εἰς Βόνιτσαν διὰ νὰ ἐξετάσουν τὰ ἐκεῖσε πρὸς τὸ θεαθῆναι καὶ νὰ ἐπιστρέψουν νὰ μᾶς εἴπουν ἄλλα ἀντ’ ἄλλων. Δὲν ἠρνήθη δὲ καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Βονίτσης διατελεῖ εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν, καὶ ὅτι τὸ κράτος τοῦ φόβου ἐπικρατεῖ ἐκεῖ καὶ σήμερον.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον; δὲν εἶπον τίποτε.

§4ΖΩΧΙΟΣ. Εἶπεν ὅτι τὸ παρελθὸν ἀφῆκε λείψανα παντοῦ.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι τὸ κράτος τοῦ φόβου.

§6ΖΩΧΙΟΣ. Ποῖον λοιπὸν κράτος;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ παρελθόντος. Τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι φόβος.

§8ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλὰ μὰ τὸν Θεὸν, ὁ βούρδουλας τοῦ Βούλγαρη ἦτο φόβος καὶ φόβος φοβερός· δὲν ἦτο παιγνίδι (ἱλαρότης). Λοιπὸν ἡ ἐπαρχία τῆς Βονίτσης ἦτον εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν, ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τοῦ παρελθόντος. Καὶ ἐὰν μὲν ἦτον ἀγγελικὸν τὸ παρελθὸν, βεβαίως τῆς Βονίτσης τὰ πράγματα εἶναι ἀγγελικὰ, ἐὰν ὅμως ἦτο σατανικὸν, ἀναγκαίως καὶ τὸ δόγμα σας εἶναι σατανικόν. Τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι μᾶς ἀναγκάζει νὰ μὴ πιστεύσωμεν ὅλας τὰς πληροφορίας τῶν ἐν Βονίτσῃ ὑπαλλήλων. Κατηγόρησαν λ. χ. τὸν Γρίβαν ὅτι περιήρχετο μὲ φυγοδίκους· ψεῦδος. Κατηγόρησαν τὸν Γρίβαν ὅτι τὸν ὑπεστήριζεν ἡ στρατιωτικὴ δύναμις· ψεῦδος. Ὅτι ὅμως ὁ ἔπαρχος ἀνεμίχθη εἰς τὰ ἐκλογικὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, διότι τὸν διατάττει ὁ νομάρχης νὰ τιμωρήσῃ τὸν δήμαρχον καὶ δὲν ὑπήκουσεν, ἀλλὰ κατέφυγεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ δὲ ὑπουργεῖον εὑρέθη, καθὼς ὁ ἔντιμος κ. πρωθυπουργὸς εἶπε προχθὲς, μεταξὺ δύω πυρῶν, διότι ἄλλα τοῦ ἔλεγεν ὁ νομάρχης εἰς τὸ δεξιὸν ὠτίον, καὶ ἄλλα τοῦ ἔλεγεν ὁ ἔπαρχος εἰς τὸ ἀριστερόν. Καὶ ὁ μὲν Βουλευτὴς Βονίτσης, ὁ σήμερον δικαζόμενος, ὁ προχθὲς λαλήσας, δὲν ὠργίσθη τόσον καθ’ ἡμῶν, ὅσον τὸ ὑπουργεῖον. Ἀνεστέναξεν ὁ δυστυχὴς, ἀλλὰ δὲν ἐπέπεσεν καθ’ ἡμῶν ὡς κατὰ θηρίων· εἶπε δὲ μόνον, φοβοῦμαι ὅτι θὰ μὲ διώξητε. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅμως εἶπεν ὅτι ἔχομεν σκοπὸν νὰ διώξωμεν τοὺς Βουλευτὰς Βονίτσης, προσεπάθησε δὲ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ κύκλου τοῦ στενοῦ τῆς ἐκλογῆς καὶ νὰ ἐμβῇ εἰς ζήτημα πολὺ εὐρύτερον, τὸ ὁποῖον ἴσως μίαν ἡμέραν θὰ ἐξετάσωμεν, ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, πρόκειται δὲ μόνον περὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης. Ἐπιμένω δὲ νὰ σταλῇ εἰς Βόνιτσαν ἐπιτροπὴ, διότι τὰ πάντα συνηγοροῦν κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ὑπὲρ αὐτῆς δὲ συνηγορεῖ μόνος ὁ πρωθυπουργός. Οἱ ὑπουργοὶ δὲ ἄλλοτε ἐψηφοφόρουν ὑπὲρ ἢ κατὰ τῶν ἐκλογῶν, τώρα εἴδομεν καὶ τὸ θαῦμα νὰ συνηγοροῦν ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ μᾶς ἀπειλοῦν μάλιστα, καὶ μᾶς κατηγοροῦν ὡς συνέχειαν τοῦ παρελθόντος. Ἀλλὰ μὰ τὸν Θεὸν, δὲν πρέπει σεῖς νὰ μᾶς κατηγορῆτε, διότι ἐὰν ἔπεσε τὸ παρελθὸν, ἡμεῖς τὸ ἐῤῥίψαμεν, σεῖς δὲ ἐπ’ ἐσχάτων τοὐλάχιστον δὲν συνετελέσατε εἰς τίποτε. Τί δὲ θέλετε, νὰ ἔχωμεν πάλιν τὸν βούρδουλα τοῦ Βούλγαρη; Ὄχι βεβαίως. Καταδιώκομεν τὸν Γρίβαν, λέγετε, διὰ νὰ τὸν ἐκδικηθῶμεν. Εἰς τὸν Γρίβαν ἀρκεῖ ὅλη ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ἐπικάθηται ἐπὶ τῶν στέρνων του ὡς ἐφιάλτης. Διατί δὲ μᾶς συκοφαντῆτε, ὅτι καταδιώκοντες τὴν ἐκλογὴν τοῦ Γρίβα, θέλομεν νὰ ἐκδηλώσωμεν τὸ πάθος μας τὸ κατ’ αὐτοῦ; Φέρετε μίαν ἀπόδειξιν τῶν ὑπαλλήλων σας ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς τῆς Βονίτσης καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μαζῆ σας. Τί δὲ σᾶς πταίω, ἐὰν ὁ ἔπαρχός σας ἦναι πονηρότατος ἄνθρωπος, ὅστις πρὶν μὲν διὰ τηλεγραφήματος ἔγραφεν ὑπὲρ τοῦ Γρίβα, καὶ προχθὲς δὲ ἐψεύσθη καὶ ἔγραφεν κατά; Ἀπορῶ δὲ πῶς τὸν συντηρεῖτε, πῶς τὸν ἔχετε.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ τὸν ἔχωμεν.

§10ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν ἐν συνόψει, νὰ ἀναγκάσωμεν τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ μείνῃ ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, καὶ νὰ μὴν τὸν ἀφήσωμεν νὰ ἐξέλθῃ, διότι φαίνεται ἔχων αὐτὴν τὴν τάσιν. Ἐὰν δὲ ἔχῃ ὄρεξιν διὰ πόλεμον, ἂς τὸν προτείνῃ αὔριον ἢ μεθαύριον καὶ ἡμεῖς θὰ τὸν δεχθῶμεν· σήμερον ὅμως ἂς περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ ζητήματος τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης καὶ ἂς φέρῃ ὅλας τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὑπὲρ αὐτῆς, διότι ὅσας ἀποδείξεις ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν εἶναι κατ’ αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο καὶ μέρος τοῦ τμήματος ἐπρότεινε, καὶ ἐγὼ ἐπιμένω, νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα ἐκεῖ καὶ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν, τί θὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπή; Ἰδοὺ τί θὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπή. Μᾶς εἴπατε, ὅτι ὁ τόπος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφοφορήσῃ καὶ ὅτι τρέμει ὁ λαὸς ὡσὰν σκυλί.

§11ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἴπαμεν αὐτό.

§12ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ κἄτι εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός. Θὰ ἐννοήσῃ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, τὴν φυσιογνωμίαν τῶν κατοίκων ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτῶν, οὗ αἱ γωνίαι, ἂν μὲν φέρωνται πρὸς τὰ ἐπάνω, ὁ τόπος δὲν διατελεῖ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ τρόμου, ἐὰν δὲ φέρωνται πρὸς τὰ κάτω, πονηρὸν τὸ σημεῖον. Δὲν νομίζω ὅμως νὰ κατέχῃ ὁ τρόμος τὸν τόπον, διότι ἀπὸ τῶν ἐπιτυχόντων μέχρι τῶν ἀποτυχόντων τὸ χάσμα δὲν εἶναι μέγα. Ἀλλὰ τί πταίει ἡ Βουλή, ἐὰν ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ τόπου ἐκείνου ἀντιλέγωσι πρὸς ὅσα εἴπατε; Ἐὰν ἦσθε μάντεις δὲν ἠξεύρω· ἠξεύρω δὲ μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις βλέπει διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ὑπαλλήλων αὑτῆς καὶ διὰ τῶν ὤτων αὐτῶν ἀκούει. Καλὸν δὲ εἶναι νὰ ἀποσταλῇ εἰς Βόνιτσαν ἐπιτροπή.

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μέσης σήμερον ἔφερε τὴν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ ἦναι. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅταν προχθὲς ὡμίλησε, δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἄλλως, διότι τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας δύω προλαλησάντων βουλευτῶν ἐπέῤῥιπτε μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, τόσῳ δὲ περισσότερον, καθ’ ὅσον αἱ μομφαὶ αὗται ἦσαν ἐντελῶς ἄδικοι. Ἐνώπιόν μας ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου καὶ τὰ τιμαλφῆ τῆς ἐπαρχίας δικαιώματα καὶ οὐχὶ τὰ ἐκλεχθέντα πρόσωπα, ἐκείνη δὲ δὲν ὀφείλει διὰ τὴν ἐκλογὴν της εἰς οὐδένα λόγον, καὶ διὰ τοῦτο ὠφείλαμεν καὶ ὀφείλομεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰ δίκαια μιᾶς ἐπαρχίας ἡ ὁποία τῷ ὄντι, ὡς ὅλαι αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι, ἔστειλεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ νομίμως τοὺς ἀντιπροσώπους της, ἀδιάφορον ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοὶ ὀνομάζωνται Α ἢ Β ἢ Γ, καὶ δὲν ὀνομάζεται Δ ἢ Κ ἢ Ζ. Κατὰ τοῦτο βεβαίως τὸ ἐνεστὼς ἔχει διαφορὰν ἀπὸ τὸ παρελθὸν, διότι τὸ μὲν παρελθὸν ἔστησε τὴν σημαίαν τῆς ἀδικίας, τῆς βίας, τῆς παρανομίας ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ δὲν ἔβλεπεν ἐνώπιόν του εἰμὴ τὰ πρόσωπα, καὶ ὅταν τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἤρεσκον εἰς αὐτὸ, τότε τὸ δίκαιον ἦτον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ὅταν τὰ πρόσωπα δὲν ἤρεσκον εἰς αὐτὸ, τότε οἷον δήποτε καὶ ἂν εἶχον δίκαιον ἐξεβάλλοντο ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου. Τὸ κυριώτερον τραῦμα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὸ παρελθὸν εἶναι, ὅταν ἡ παροῦσα ἡ Βουλὴ δώσῃ, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ δώσῃ, δικαιοσύνην ἐπίσης καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἠδίκησαν κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες τοῖς ἀπέδωκαν δικαιοσύνην. Αὐτὴ εἶναι ἡ τιμωρία ἡ μεγάλη καὶ ὑπερήφανος, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἐπιβάλῃ ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς σήμερον εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ὄχι ν’ ἀποδίδεται εἰς τὸν Α, ἢ εἰς τὸν Β, ὅτι ὑπερασπιζόμενος τὰ δίκαια μιᾶς ἐπαρχίας, νομίμως ἐξασκούσης τὸ ἐκλογικόν της δικαίωμα, ὑπερασπίζεται πρόσωπον τοῦ παρελθόντος. Ἦτον ἀνάγκη λοιπὸν ἕνεκεν τούτου νὰ ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ νὰ ἐπιῤῥίψετε μομφὴν καθ’ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρωσαν θρησκευτικώτατα τὸ καθῆκόν των πρὸς τὴν τήρησιν τοῦ νόμου; —Καὶ ὅταν ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως εἰς 61 ἐπαρχίας ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των αὐστηρῶς, ἤθελον παραβιάσει τοῦτο εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου χάριν τοῦ ἀτόμου ἐκείνου, κατὰ τοῦ ὁποίου προσωπικῶς καὶ τὰ μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶχον σπουδαίους λόγους νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς οὐδεμίαν μετ’ αὐτοῦ σχέσιν! Τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν κυβέρνησιν πρόσωπα ἅπαντα σχεδὸν ἡ λόγχη ἐκείνου τὰ ἐξέβαλε τοῦ περιβόλου τούτου. Ἀλλ’ ὄχι· κατὰ τοῦτο, λέγω καὶ θὰ τὸ ἐπαναλέγω, ὑπάρχει ἡ διαφορὰ τῆς σήμερον ἀπὸ τῆς χθὲς, ὅτι ἡ σημερινὴ ἐποχὴ ἦλθε νὰ ἐγκαινιάσῃ τὸ κράτος τοῦ νόμου, τὸ κράτος τῆς δικαιοσύνης καὶ ὑπὲρ ἄνω ὅλων νὰ ἵσταται ὁ πέλεκυς τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ νόμου... Ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα θὰ ὁμιλήσω καὶ πάλιν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὄχι διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἐξελέχθησαν ἀπὸ τὴν Βόνιτσαν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὅλοι ἐπίσης ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑπερασπίσωμεν. Ὁ νομάρχης ὁ κ. Ζέρβας, ὡς σᾶς ἀπέδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς, δὲν ἐξεπλήρωσε εἰμὶ αὐστηρῶς, αὐστηρότατα τὸ καθῆκόν του. Μάρτυρες εἶναι ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸν νομὸν τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Ὁ κ. Ζέρβας ἀνεδέχθη ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν νομὸν τὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὄχι, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, ὡς ἡμεροδουλιάρης, ἀλλ’ ἠθέλησε καὶ ἐκεῖνος εἰς τὰς δυσχερεῖς αὐτὰς περιστάσεις νὰ προσφέρῃ τὴν ὑπηρεσίαν του, θυσιάζων τὰ ἀτομικά του συμφέροντα εἰς τὰ τῆς πατρίδος του. Ὁ κ. Ζέρβας δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ᾖναι ἡμεροδουλιάρης, διότι ὁ κ. Ζέρβας ἔχει ἄλλους ἡμεροδουλιαρέους· δὲν εἶναι δὲ κατακριτέος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θυσιάζει τὰ προσωπικά του συμφέροντα, ὅπως ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του εἰς ὡρισμένην περίστασιν, ἀπ’ ἐναντίας διὰ τοῦτο εἶναι λίαν ἀξιέπαινος. Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔθεσαν εἴτε ν’ ἀκυρώσητε, εἴτε ν’ ἀποστείλητε ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου; Λέγετε ὅτι ἐκεῖ δὲν μετετέθησαν, ἢ δὲν ἠλλάχθησαν οἱ ὑπάλληλοι ἢ αἱ ἀρχαὶ, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐγκαθιδρύσει τὸ παρελθὸν σύστημα τῆς βίας καὶ τῆς παρανομίας. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα σᾶς ἀπεδείχθησαν ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ, ὅτι μέχρις ἑνὸς ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖ μετετέθησαν, ἐκτὸς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀπαίτησιν αὐτῶν τῶν ἀποτυχόντων δὲν μετετέθησαν, καθὼς εἶναι οἱ εἰρηνοδίκαι. Ἀλλ’ ἐὰν ἀναγνώσητε αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐπιτροπή σας, τί θέλετε ἐξάξει ἐξ αὐτῆς; Ὅτι οὐδεμία σπουδαία ἔνστασις ἐγένετο πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς· μετὰ δὲ ταῦτα σᾶς λέγουν ὅτι αἱ ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν, δὲν ἐδόθησαν μετὰ τὰς ἐκλογὰς, μαρτύριον ἐπιπολαιότητος καὶ φοβερᾶς ἀντιφάσεως, καὶ ταῦτα διότι θέλει νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε, τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ἢ τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς. Ἀπέφυγα καὶ θ’ ἀποφύγω πάντα λόγον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ διερεθίσῃ τὰ πράγματα, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραδεχθῶ καὶ δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τυφλοῖς ὄμμασι τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γλαράκη. Ὁ κ. Γλαράκης ὡς δικ. ὑπάλληλος δὲν ὤφειλε τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ παρὰ νὰ διαβεβαιώσῃ τὸ ἔγκλημα ἢ τὴν παρανομίαν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐξετελεῖτο· ἀλλ’ ὁ κ. Γλαράκης δὲν ἠρκέσθη εἰς αὐτὸ, μᾶς ἔστειλε ἀπὸ 18 Αὐγούστου, ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς περαιώσεως τῆς ἐκλογῆς, μίαν ἔκθεσιν καὶ ἐξετάζει τοὺς ἱστορικοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ἡ ἐπιῤῥοὴ ἑνὸς ἑκάστου, ἀνευρίσκει δὲ ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ κ. Γρίβα εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον εἶναι ἐπιῤῥοὴ, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησε διὰ τῆς ἐξουσίας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς ἢ ὄχι, διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ Γρίβα εἰς τὴν Βόνιτσαν εἶχε καὶ ἔχει πάντοτε ἱστορίαν καὶ ἐπιῤῥοήν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ διαστρέψωμεν τὴν ἀλήθειαν, τὰ ἱστορικὰ γεγονότα, θὰ εἴπωμεν ὅ,τι γράφει ὁ κ. Γλαράκης. Πλὴν ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Γλαράκη, ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ κ. Γρίβα ἐνηργήθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ παρελθόντος, κατὰ τί πταίωμεν ἡμεῖς; Καὶ ἂν ἡμεῖς ἐκαλλιεργήσαμεν διὰ τῆς ἐξουσίας ἐπιῤῥοὴν, κατὰ τί πταίουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν κατόπιν νὰ ἐνεργήσουν ἐκλογάς; Καὶ ὅταν εἴπῃ τις ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαβρύτων ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς δὲν εἶχε κᾀμμίαν ἐπιῤῥοὴν, ἀλλὰ τὴν ἐκαλλιέργησε διὰ τῆς ἐξουσίας, αἴ, πολὺ καλὰ, ἂς συμφωνήσω καὶ ἐγὼ μὲ τοῦτο, τότε τί κάμωμεν; ἀκυροῦμεν τὴν ἐπιῤῥοήν; Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐκλήθημεν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἐπιῤῥοῆς· οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖοι εἶναι οἱ ἱστορικοὶ λόγοι οἱ παραγαγόντες τὴν ἐπιῤῥοὴν ἑνὸς οἱουδήποτε εἰς μίαν ἐπαρχίαν· ἐπ’ αὐτῶν τῶν λόγων ὅμως ἐστηρίχθη τὸ τμῆμα καὶ σᾶς λέγει: ἀκυρώσατε τὴν ἐκλογήν. Ὅλοι οἱ λόγοι, οἱ ἀφορῶντες τὴν ὑπαλληλίαν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, δὲν εἶναι ἀληθεῖς· ἀπορῶ μάλιστα πῶς οἱ ἐνιστάμενοι ἐτόλμησαν νὰ φέρωσιν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου τοιαύτας ἐνστάσεις. Ποῖος λόγος ὑπολείπεται λοιπὸν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πράγματα; Ὁ φόνος τοῦ Κομποτιάτη; Δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν πρέπῃ ν’ ἀναβιβάσωμεν μέχρι τοῦ Ἑῤῥίκου τετάρτου ἢ μέχρι τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος τὸν Κομποτιάτην, ἀλλ’ ἐὰν ἐδολοφονήθη ἕνεκα πολιτικῶν λόγων.

§14Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κακῶς μ’ ἐνόησας.

§15Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κομποτιάτης ἐδολοφονήθη, ὁ φονεὺς αὐτοῦ εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Λευκάδος, αἰτία δὲ τοῦ φόνου του εἶναι ἡ ἀπαγωγὴ νεάνιδός τινος. Καὶ διὰ τί λοιπὸν, ἀφοῦ ἔχετε ἕνα φόνον, ἀφοῦ ἔχετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐφέτου, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι οὔτε γνωρίζει, οὔτε θὰ μάθῃ ἂν ἔχῃ σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν, ἀφοῦ ἔχετε τὸν φονέα εἰς τὰς φυλακὰς, θέλετε νὰ στείλετε ἐπιτροπὴν, ἵνα ἰδῆτε ἂν ὁ φόνος ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς; Ἀναπολῶ εἰς τὴν μνήμην μου ἄλλην ἐπαρχίαν ὅπου συνέβη ὁ φόνος ἑνὸς δυστυχοῦς Κουτούζου, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ναυπλίας. Ἐκεῖ δὲ ὁ φόνος ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ δι’ ἐκλογικοὺς λόγους· ἦλθον εἰς ἔριδας καὶ ἐπῆλθεν ὁ φόνος· τὸ δὲ τμῆμα λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ διακρίνῃ ποίαν ἐκ τῶν δύω μερίδων ἐπηρέασαν οἱ ψυχολογικοὶ λόγοι, καὶ προέβη εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἀφοῦ ἐνταῦθα, ὅπου ἔχετε φόνον γενόμενον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεύρητε ποίαν ἐκ τῶν δύω μερίδων ἐπηρέασαν οἱ ψυχολογικοὶ λόγοι, καὶ προτείνετε τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, διὰ τί διὰ φόνον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο μακρὰν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας καὶ οὐχὶ διὰ πολιτικοὺς λόγους, ἀφοῦ ἐδῶ ἔχετε τὸν κατηγορούμενον εἰς τὰς φυλακὰς, θέλετε νὰ ἀποστείλετε ἐπιτροπάς; Ἀλλὰ τρέμουσιν, λέγει ὁ κ. Ζωχιὸς, οἱ Ἀκαρνᾶνες.

§16ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ πρωθυπουργὸς τὸ εἶπε.

§17Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶπε. — Μεταξὺ τῶν στρατιωτικωτέρων ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν, μία εἶναι ἀναντιῤῥήτως καὶ ἡ Ἀκαρνανία· ἂν δὲ εἰς μίαν ἐμπορικὴν πόλιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα τῆς ἐπαρχίας Ἀκαρνανίας, δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε τοὺς ψυχολογικοὺς λόγους καὶ ποία τῶν μερίδων ἐπηρεάσθη, πῶς τοῦτο θὰ εὕρητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, ὅπου ὁ φόνος ἐγένετο δι’ ἰδιωτικὸν ἔγκλημα καὶ ὅπου, ὡς ἐβεβαιώθη, δύω οἰκογένειαι ἐχθρικῶς διακείμεναι μέχρι τοῦδε ἀριθμοῦν ἕνδεκα φόνους, μεταξύ τους, πῶς συνδέετε ταῦτα μὲ τὴν ἐκλογὴν καὶ ἐπιμένετε νὰ σταλῇ ἐπιτροπή; Πρέπει νὰ προσέξητε, εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός, πρέπει νὰ προσέξητε ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀπόφασιν, διότι πρέπει νὰ ᾖναι δικαία, ὅπως εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογὰς, καὶ χωρὶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα τὰ ἐκλεχθέντα. Μοὶ εἶπέ τις ὅτι ἂν τὰ περιστατικὰ ταῦτα ἐπαρουσιάζοντο εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, δὲν θὰ ἐγίνετο λόγος. Ὄχι ἀπεκρίθην· πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ θὰ δώσῃ δικαιοσύνην· ἂς προσέξωμεν λοιπόν. Ἡ Βουλὴ εἶναι πολυμελὲς σῶμα, ἀλλὰ δύναται νὰ ἀποπλανηθῇ. Ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἐξαγάγῃ ὅλους μας ἀπὸ τὴν πλάνην, διὰ νὰ ἐκφέρωμεν ἀπόφασιν δικαίαν, ὡς ἐμπρέπει εἰς ἕν τοιοῦτο σῶμα, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὁποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Ἄν δὲ θέλετε νὰ τιμωρήσητε τὸ παρελθὸν, ἀποδώσατε εἰς αὐτὸ δικαιοσύνην, καὶ τότε, ἀλλὰ τότε μόνον θὰ τὸ καυτηριάσητε, ἄλλως οὐδὲν ἐπράξατε. Ἔστω λοιπὸν ἡ ἀπόφασίς σας εὐσυνείδητος στηριζομένη ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ φατριαστικοῦ πνεύματος, μὲ τὸ ὁποῖον διεξάγεται ἡ συζήτησις.

§18ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐδόλως ἐσκόπουν νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τῆς προκειμένης ἐκλογῆς τὴν συζήτησιν, διότι ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος καὶ ἡ πρὸ αὐτῆς παρὰ πολλῶν βουλευτῶν προσεκτικὴ ἀκρόασις τῶν ἐνώπιον τοῦ τμήματος ὑποστηριξάντων τὰς ἐνστάσεις ἴσχυσαν νὰ σχηματίσωσι παρὰ τοῖς πλείστοις ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἀληθῆ καὶ σαφῆ περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἰδέαν καὶ γνώμην, ἡ ὁποία καθίστα περιττὴν πᾶσαν ἐπ’ αὐτῆς ἐκτενῆ διατριβήν. Ἡ προχθεσινὴ ὅμως τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλία ἀναγκάζει με νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, καὶ νὰ συντελέσω, τὸ ἐπ’ ἐμοί, εἰς τὸ νὰ ἀρθῇ ἀπὸ τοῦ μετώπου τῆς Βουλῆς ἡ ἐπιῤῥιφθεῖσα μομφὴ, ὅτι ἀδίκως ζητεῖ εἴτε τὴν γενικὴν ἀκύρωσιν, εἴτε τὴν ἐν μέρει ἀκύρωσιν, εἴτε ἔστω καὶ τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, καὶ ὅτι τὸ δίκαιον μόνον καὶ μόνον τὴν κατ’ εὐθεῖαν ἄμεσον ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ἐπιβάλλει.—Ταῦτα συνδυαζόμενα μετὰ τρόπου, καθ’ ὃν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνεπτύχθησαν, καθιστῶσιν ἀναπόφευκτον τὸ νὰ διασαφισθῇ ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, ἵνα μὴ ὑπάρξῃ εἰς οὐδένα ὑπόνοια, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῆς παρεκκλίνει ἀπὸ τῶν τῶν κανόνων τοῦ δικαίου. Φρονῶ, ὅτι διὰ πάντα ἀμερόληπτον τῶν πραγμάτων κριτὴν καὶ ἐκτιμητὴν ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἐχαρακτήρισε δικαιοσύνη καὶ νομιμότης, μετὰ πολλῆς μὲν καὶ ὑπερμέτρου αὐστηρότητος πρὸς τοὺς φίλους τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως, μετὰ πολλῆς δὲ καὶ καταφανοῦς ἐπιεικείας καὶ γενναιότητος πρὸς τοὺς μὴ φίλα αὐτῇ φρονοῦντας, καὶ πρὸς τὴν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐνέργειαν τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως. — Μαρτύριον τούτου ἀψευδὲς ἔστωσαν αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἐξελεγχθεισῶν ἐκλογῶν καὶ αἱ πλεῖσται περὶ τῶν ἀπολειπομένων ἐκθέσεις τῶν διαφόρων αὐτῆς τμημάτων. Ἐπὶ δὲ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, καίτοι τὸ τμῆμα μετὰ πολλῆς ἐπιστασίας καὶ προσοχῆς ἐστάθμισε τὰ κατ’ αὐτὴν, οὐχ ἧττον αἴσθημα λίαν ὑψηλὸν καὶ σεμνὸν ἐνέπνευσεν εἰς τοὺς πλείστους τῶν βουλευτῶν τάσεις καταφανεῖς πρὸς ὅσον οἷόν τε ἐπιεικεστέραν αὐτῆς κρίσιν, καὶ ὡμολογεῖτο παρὰ πάντων, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἦτον ἤδη διατεθειμένη νὰ συνταχθῇ τῇ μετριωτέρᾳ καὶ ἐπιεικεστέρᾳ γνώμῃ τῆς μειονοψηφίας τοῦ τμήματος, προτεινούσης τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Ἐν τοιούτῳ λοιπὸν σημείῳ εὑρισκομένων τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς διαθέσεως τῆς Βουλῆς καταφαινομένης ἐπιεικεστάτης πρὸς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, ἐπῆλθεν ἡ προχθεσινὴ ὁμιλία τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συμπλήρωσιν μὲν τῆς ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς συνηγορίας τοῦ κ. Κατσικογιάννη, πρὸς ὕβριν δὲ τῆς Βουλῆς, ἀδίκως καὶ ἐκ προκαταβολῆς διαβαλλομένης, καὶ εἰς ἔνδειξιν ἴσως διαθέσεων καὶ σχεδίων δυναμένων πολυειδῶς νὰ σχολιασθῶσιν, καὶ πράγματι ἀπὸ προχθὲς παρὰ πᾶσι γενικῶς σχολιάζονται. Δὲν θέλω εἰς τὰ τοιαῦτα τοῦ κόσμου σχόλια εἰσερχόμενος, νὰ ἐξετάσω, κύριοι βουλευταὶ, ἂν αἱ πρὸς τὴν Βουλὴν τραχεῖαι ἐκεῖναι ἀποστροφαὶ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ σκοπὸν εἶχον, ἐρεθίζουσαι αὐτὴν, νὰ τὴν ὠθήσωσιν εἰς ἐγκατάλειψιν τῶν πασιγνώστων περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐπιεικῶν αὐτῆς τάσεων, καὶ εἰς ἀπόφασιν ἑπομένως δικαίαν μὲν ἴσως ἀλλ’ αὐστηρὰν καὶ ἀνεπιεικῆ, ἢ νὰ κρίνω ἐὰν ἐν ταῖς ἀποστροφαῖς ἐκείναις ὑπελάνθανε καί τις ἔνδειξις μνησικακίας πρὸς τὰς ἁπανταχοῦ ἐκλογικοὺς συλλόγους, διὰ τῆς ψήφου τῶν ὁποίων ἐν ταῖς τελευταίαις ἐκλογαῖς ἡ ἀντιπολίτευσις κατεδείχθη πανδήμως νικήσασα, οἱ δὲ πανταχοῦ ἐκλογεῖς, ἀποβλέποντες εἰς τὴν μεγάλην αὐτῶν ἀποστολὴν κατὰ τὰς παρούσας κρισίμους ὥρας, περιέβαλον αὐτὴν μετὰ δυνάμεως καταπληκτικῆς, καταδικάσαντες οὕτω τοὺς ὁπωσδήποτε πρὸς αὐτὴν ἀντιταχθέντας ἢ εἰς τὴν πορείαν αὐτῆς προσκόμματα προβαλόντας. Καί τοι δὲ ταῦτα δὲν θέλω, οὔτε πρέπει ἤδη νὰ ἐξετάσω, ὁμολογῶ οὐχ ἧττον καὶ πάλιν, ὅτι ἡ ὁμιλία ἐκείνη πολλὴν ἐνεποίησέ μοι ἐντύπωσιν καὶ πολλῶν εἰς πάντας σκέψεων ἀφορμὴν ἔδωκε, διὰ τὰς κατὰ τῆς Βουλῆς ἐκ προκαταλήψεως ἀπευθυνθείσας μομφὰς καὶ αἰτιάσεις καὶ διὰ τὴν ἔνθερμον ἐκείνην τῆς δικαζομένης ἐκλογῆς ὑπεράσπισιν, ἥτις βεβαίως πολλοὺς ἔπεισε περὶ τοῦ ὡς πρός τινα κεφάλαια βασίμου τῶν αἰτιάσεων. Ἀλλ’ ὁποία τις τάχα εἶναι ἡ ἐκλογὴ αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας μετὰ τοιούτου ἐνθουσιασμοῦ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κόσμον ὅτι μία καὶ μόνη ἐπιτρέπεται ἀπόφασις, ἡ τῆς ἀμέσου ἐπικυρώσεως, καὶ ἐφ’ ἧς ὑπεδείκνυε τοὺς κινδύνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἠδύνατο νὰ ὠθήσῃ τὴν Βουλὴν πᾶσα ἄλλη οἱαδήποτε ἀπόφασις, εἴτε γενικῆς ἀκυρώσεως εἴτε μερικῆς, εἴτε καὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς; Ὁποία τις εἶναι ἡ τόσον ἄσπιλος καὶ ἀμόλυντος καὶ ἀνεπίδεκτος συζητήσεως ἐκλογή; Ἐκλογὴ, κύριοι, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα ἐκρίθη διὰ 299 ψήφων ὡς πρὸς τὸν πρῶτον ἐπιτυχόντα, διὰ ψήφων δὲ 27 ὡς πρὸς τὸν τελευταῖον ἐπιτυχόντα! ἐκλογὴ τουτέστι, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν μὲν μόνον 150 ἀκριβῶς ψήφους ἀπὸ τῆς μιᾶς εἰς τὴν ἄλλην μερίδα μετακινήσῃ τις, πίπτει ὁλόκληρος, ἂν δὲ 14 μόνον ψήφους ἐκ τοῦ γενικοῦ ἀποτελέσματος μετακινήσῃ πίπτει ἐν μέρει· ἐκλογὴ περὶ τῆς ὁποίας ὁ παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἀποσταλεὶς ἐκεῖσε ἀνώτερος δικαστικὸς ἐπόπτης, ὁ ἐφέτης κ. Γλαράκης, τοῦ ὁποίου τό τε ἀξίωμα καὶ ἡ προσωπικὴ χρηστότης καθιστῶσιν ἀνωτέρας πάσης ὑπονοίας τὰς διαβεβαιώσεις, ἰδοὺ τὶ λέγει, «ἂν ἐγκαίρως κατωρθοῦτο ἡ ἀλλαγὴ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ προϊσταμένων ὑπηρεσιῶν ὑπὸ λειτουργῶν ἀνεξαρτήτων, δυναμένων νὰ σέβωνται τοὺς νόμους, οὓς καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσωσι, προσέτι δὲ δὲν ἐγίνετο καὶ ὁ τοῦ Κομποτιάτου φόνος, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν ἱστόρησα τρόπον, ἡ ἔκβασις τῆς ἐκλογῆς θὰ ἦτο πιθανώτατα διάφορος.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκλογὴ περὶ τῆς ὁποίας μία ἀποκλειστικῶς ἐπιτρέπεται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἡ τῆς ἐντελοῦς καὶ ἀσυζητητεὶ ἐπικυρώσεως! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκλογὴ περὶ τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ εἴτε ἐν μέρει τὴν ἀκύρωσιν ἀποφασίσῃ, εἴτε ἐπιτροπὴν στείλῃ, δύναται νὰ παρεξηγηθῇ καὶ δώσῃ λαβὴν εἰς τὴν ἐκ τῶν προτέρων ἐπίῤῥιψιν μομφῶν καὶ αἰτιάσεων κατ’ αὐτῆς, χαρακτηριζομένης οὕτως ὡς συνέχεια τοῦ παρελθόντος. Ἀλλ’ εἴπατέ μοι, παρακαλῶ, τίς δύναται δικαίως νὰ θεωρηθῇ ὡς συνέχεια τοῦ παρελθόντος, ἢ, μᾶλλον εἰπεῖν, ὡς καθ’ αὑτὸ ἐνσάρκωσις τοῦ παρελθόντος, ὁ ἔστω μετὰ τὰ δύω ταῦτα καὶ μόνα γεγονότα προτείνων τὴν ἄμεσον τῆς ἐκλογῆς ἐπικύρωσιν, ἢ ὁ μετ’ αὐτὰ καὶ μετὰ τὴν ἐκτραγώδησιν τῶν πολυειδῶν ἐκείνων κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνστάσεων διστάζων νὰ ἀποφανθῇ καὶ ἐπιζητῶν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς πρὸς ἀσφαλέστερον καὶ βεβαιότερον τῆς πεποιθήσεώς του καταρτισμόν; Ἐῤῥέθη ὅτι διεβλήθησαν οἱ ὑπάλληλοι καὶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἱστορικῶν αἰτίων, ἐφ’ ὧν ἡ ἐπιῤῥοὴ τῶν ἐπιτυχόντων ἱδρύεται. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα τάχα νὰ ἐξετάσωμεν μήπως καὶ ἤδη ἐδόθησαν ἀφορμαὶ εὐλόγως καταδεικνύουσαι εἰς τὸν κόσμον ὅτι αἱ ἱστορικαὶ ἐκεῖναι αἰτίαι εἰσέτι ὑφίστανται, καὶ ὅτι ἡ ἐπήρεια ἐκείνη διετέλεσεν κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς οἵαν καὶ μέχρι τοῦδε κατάστασιν; καὶ ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, νομίζετε ὅτι ὑπὸ ἴσους ὅρους ἐγένετο ὁ συναγωνισμὸς τῶν δύω ἐκεῖ μερίδων; Διὰ βραχέων μὲν ἀλλὰ λίαν παραστατικῶς ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἠθέλησε κατὰ τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν του νὰ ἄρῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν περὶ τῆς ἀληθείας τῶν τοιούτων παραπόνων. Ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν ἐπιτρέπουσι τόσον εὐκόλως τὴν ἄρσιν οὐχὶ ἁπλῶν ὑπονοιῶν, ἀλλ’ ἰσχυρῶν πιθανοτήτων περὶ τῆς ἀληθείας τῶν πλείστων ἐκ τῶν αἰτιάσεων τῶν εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀποδιδομένων. Ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σ. Πετιμεζᾶς σᾶς ἀνέπτυξε προχθὲς τὰ κατὰ τοῦ ἀνωτάτου τοῦ Νομοῦ ἐκείνου ἄρχοντος παράπονα, ἅπερ εἰσὶν ἰδιαζούσης προσοχῆς ἄξια, διότι σᾶς ἐβεβαίωσεν ἐκεῖνος καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐπεμαρτύρησεν, ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐστάλη ἐκεῖ ἁπλῶς καὶ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὴν περὶ τῶν ἐκλογῶν ἰδέαν τῆς κυβερνήσεως· ἀλλ’ ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος, ὁ τοιαύτην ὑψηλὴν ἐντεταλμένος ἐντολὴν, δὲν ἐφάνη συνεπὴς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὰ περὶ αὐτοῦ παράπονα τῶν ἐνισταμένων δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀναληθῆ. Ἠρνήθη ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὅτι ὁ νομάρχης αὐτὸς ἐπεσκέφθη πλὴν τῆς Βονίτσης καὶ ἄλλα τῆς Ἀκαρνανίας μέρη, καὶ ἐν τοσούτῳ εἶναι ἀληθέστατον, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπιστρέψας ἐκ Βονίτσης, 3 ἢ 4, σημειώσατε καλῶς, ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐξέδραμεν εἰς τὸν δῆμον τῆς Οἰνιάδος, καὶ μετέβη εἰς Κατοχὴν, παραλαβὼν μάλιστα μεθ’ ἑαυτοῦ πρὸς μείζονα ἐπισημότητα τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου, τὸν ἔφορον καὶ τὸν εἰσαγγελέα Μεσολογγίου, καὶ ὁ περὶ τούτου ἀμφιβάλλων δύναται νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν πρόεδρον καὶ τὸν εἰσαγγελέα τηλεγραφικῶς περὶ τούτου πληροφορίας.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀληθέστατον, δὲν τὸ ἀμφισβητῶ· σᾶς λέγω ὅτι ὁ νομάρχης ἐπῆγεν εἰς Βόνιτσαν.

§20ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν λέγω περὶ τούτου, ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι ὅτι ὁ νομάρχης, μετὰ τὴν ἐκ Βονίτσης ἐπάνοδόν του, μετέβη εἰς τὸν δῆμον Οἰνιάδος ἀποτελοῦντα μέρος τῆς ἐπαρχίας Ἀκαρνανίας, ὅπερ προχθὲς ἠμφισβητήσατε, ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον εἰς τὸ χωρίον Κατοχήν.

§22ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀρκεῖ δι’ ἐμὲ τοῦτο. Ἐπίσης δὲν εἶναι δεκτικὸν ἀμφισβητήσεως ὅτι ὁ κ. Νομάρχης δὲν μετεχειρίσθη τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἐπὶ πασῶν τῶν ὁπωσδήποτε καταγγελθεισῶν αὐτῷ παρεκτροπῶν τῆς ὑπαλληλίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης. Ἠκούσατε τὴν ἐπιμονὴν μετὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Νομάρχης ἐπέβαλλεν εἰς τὸν κ. Ἔπαρχον νὰ τιμωρήσῃ πειθαρχικῶς τὸν δήμαρχον κ. Τσέλιον, περὶ οὗ ἐπληροφορήθη ὅτι περιῆλθε μετὰ τῶν ἀποτυχόντων εἰς τὴν περιοδείαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον. Καὶ ἐὰν καλῶς ἐπληροφορήθην, ἐτιμωρήθη ἀναπολόγητος, ἡ δὲ περὶ τῆς τιμωρίας του ἀπόφασις ἀνεκοινώθη ἐπισήμως, ἐπικειμένων ἐκλογῶν, καὶ πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους δημάρχους τῆς ἐπαρχίας.

§23ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἀφοῦ προσεκλήθη εἰς ἀπολογίαν· καὶ τὸ εἶπον ὅτι προσεκλήθη, ἀλλὰ πρόστιμον δὲν ἐπεβλήθη, διότι τὸ ὑπουργεῖον εἶχεν ἄλλην γνώμην.

§24ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ περὶ προστίμου ἀπόφασις τῷ ἐκοινοποιήθη. Χθὲς, κύριε Τρικούπη, ἐπειδὴ ἠμφισβητήσατε τοῦτο, ἐζητήθησαν τηλεγραφικαὶ ἐξ Ἀστακοῦ πληροφορίαι καὶ ἀπήντησαν ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶχε τότε κοινοποιηθῆ, διεβίβασαν δὲ συγχρόνως καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐγγράφου. Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ ἀναφορὰ τοῦ Ἐπάρχου Βονίτσης πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν οὗτος δι’ ἀλλεπαλλήλων τηλεγραφημάτων ἐπιέζετο ἀπὸ τὸν Νομάρχην νὰ τιμωρήσῃ ἐκ παντὸς τρόπου τὸν κ. Τσέλιον, ἔστω καὶ ἀναπολόγητον.

«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Νομάρχης ἔμαθεν ὅτι δήμαρχος Ἀστακοῦ Τσέλιος περιῆλθε δήμους ἐπαρχίας μετὰ ὑποψηφίων Πετιμέζη κλπ. ψηφοθηρῶν. Δημαρχῶν πάρεδρος Οἰνιάδος, ὀπαδὸς Γρίβα, ἀνήγγειλέ μοι ταῦτα. Νομάρχης ἐνταῦθα ἐπιμόνως ἔλεγέ μοι τιμωρῆσαι Τσέλιον, καί τοι ἔγραψα πρὸς Εἰσαγγελέα διατάξαι ἀνάκρισιν. Ἀπήντησα ὅτι πρέπει νὰ ἀκούσω ἀπολογίαν. Ἐν τούτοις Νομάρχης ἀναχωρήσας, τρὶς ἐτηλεγράφησέ μοι ἐπιβαλεῖν Τσέλιῳ, ἀναπολογήτῳ, πρόστιμον δραχμῶν ἑκατὸν, καὶ κοινοποιῆσαι λοιποῖς δημάρχοις τιμωρίαν. Ἡτοίμασα ἀπόφασιν ὅπως πέμψω διὰ ταχυδρομείου αὔριον· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρᾶξις Τσέλιου, ἂν ἔχῃ ὡς Νομάρχης πιστεύει, τιμωρεῖται οὐχὶ πειθαρχικῶς, ἀλλὰ ποινικῶς μὲ φυλάκισιν κλπ. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε ἂν πρέπει νὰ τιμωρήσω πειθαρχικῶς δήμαρχον διὰ προκειμένην πρᾶξιν.

Ἔπαρχος Βονίτσης

ΚΑΡΑΜΙΣΙΝΗΣ.»

Βλέπετε τὴν ἐπιμονὴν, τὴν ἀκατανόητον αὐτὴν ἐπιμονὴν τοῦ Νομάρχου, τρὶς τηλεγραφήσαντος πρὸς τὸν Ἔπαρχον νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινὴν, καὶ ἀμέσως νὰ κοινοποιήσῃ τοῦτο δι’ ἐγκυκλίου του πρὸς ὅλας τὰς λοιπὰς δημοτικὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαρχίας, τὰ παραπτώματα τῶν ὁποίων θέλετε ἴδει μετ’ ὀλίγον ὅτι ὁ κ. Νομάρχης ἔκρινε καθ’ ὅλως διάφορον τρόπον. Αὐτὰ τὰ γεγονότα δύνανται νὰ δείξωσιν εἰς πάντα, θέλοντα νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, ἀπὸ ποῖον πνεῦμα ἐνεφορεῖτο ὁ κ. Νομάρχης κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων του. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, λαβὸν γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀντετάχθη εἰς τὸ ἔκνομον μέτρον τοῦ Νομάρχου καὶ ἐσυμφώνησε μὲ τὴν γνώμην τοῦ Ἐπάρχου, ἀναγγεῖλαν πρὸς τὸν Νομάρχην ὅτι δὲν ὑφίσταται περίστασις νὰ τιμωρηθῇ πειθαρχικῶς ὁ δήμαρχος, ἀλλὰ νὰ καταδιωχθῇ ποινικῶς, ἐὰν ᾖναι ἀληθῆ τὰ κατ’ αὐτοῦ τοῦ δημάρχου ἀναφερόμενα. Φροντίζει ὅμως ὁ Νομάρχης, ὥστε, πρὶν φθάσῃ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ τοῦ ὑπουργείου, νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ποινὴ, καὶ τῷ ὄντι, ὡς προεῖπον, ὁ Ἔπαρχος Βονίτσης ἐπέβαλε τὴν ποινὴν καὶ ἀνήγγειλε τοῦτο εἰς τοὺς ἄλλους δημάρχους.

§25ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Αὐτὸς ὁ δήμαρχος ἦτον τῶν ἀποτυχόντων;

§26ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἦτον ὁ μόνος αὐτῶν φίλος δήμαρχος. Θὰ ἴδητε δὲ κατόπιν ἐὰν καὶ οἱ ἄλλοι δήμαρχοι ἔδωκαν ἀφορμὰς καταδιώξεως, καὶ ἐὰν διὰ τοῦτο ἐτιμωρήθησαν. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι προσηκόντως ἐχαρακτήρισεν ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν τὴν ἐνέργειαν καὶ τὰς διαθέσεις τοῦ κ. νομάρχου καὶ τὸ ἄλλο ἐκεῖνο σοβαρὸν διοικητικὸν μέτρον, ὅπερ ἔλαβεν, ἀποφασίσας δι’ ἐπιστολῆς ἀπειλητικῆς, ἥτις ὡς ἠκούσατε διακοινώθη πανταχοῦ τῆς ἐπαρχίας, νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς ἀποτυχόντας νὰ διαδίδωσι δῆθεν, ὅτι εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ μεμονωμένον καὶ καθ’ ἑαυτὸ ἐξεταζόμενον ἔχει βεβαίως πολὺ ὀλίγην ἀξίαν, ἀλλ’ ὅταν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Βονίτσης καὶ ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο λαμβάνεται ὡς πρὸς τοὺς ὑποψηφίους τοῦ ἑνὸς μόνον ἐκ τῶν δύω συνδυασμῶν, δὲν θὰ θεωρήσῃ αὐτὸ λόγου ἀνάξιον. Ποίαν διὰ τῶν ἐγγράφων ἢ διὰ τῆς ἐκθέσεώς του δίδωσιν ἡμῖν πληροφορίαν ὁ κ. νομάρχης περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, ἵνα ἄρῃ ἀπὸ τῆς διανοίας τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, καὶ ὁλοκλήρου ἴσως τοῦ ἔθνους, τὴν οὐχὶ διὰ λόγων ἁπλῶν, ἀλλὰ διὰ σειρᾶς γεγονότων σπουδαίων καὶ περιστάσεων σχηματισθεῖσαν ἰδέαν καὶ πεπεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Γρίβας ἐν Ἀθήναις ἦτο καὶ εἶναι καὶ ἔσται πάντοτε πανσθενής, καὶ ὅτι ὑπὸ πᾶσαν κυβέρνησιν αὐτὸς διευθύνει τὰ τῆς ἐπαρχίας του; Διατί ὁ ἀμερόληπτος αὐτὸς νομάρχης ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸ νὰ φροντίσῃ ἀνενδότως νὰ πείσῃ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ὅτι ὁ Μαυρομάτης καὶ οἱ σύντροφοί του δὲν εἶναι ὑπουργικοί; Δὲν ὑπελόγισε τάχα, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργειά του ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν κραταίωσιν καὶ ἐμπέδωσιν τῆς προμνησθείσης κοινῆς τοῦ κόσμου πεποιθήσεως περὶ τῆς ὑπὸ πᾶσαν κυβέρνησιν παντοδυναμίας τοῦ κ. Γρίβα; Ὁ ἀπειλήσας καταδίωξιν κατὰ τοῦ Πετιμέζη καὶ τῶν συντρόφων του, ἐὰν δὲν φροντίσωσι νὰ πείσωσι τὸν κόσμον, ὅτι δὲν εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ποῖον μέτρον ἔλαβεν ἵνα ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν κόσμον ἐκεῖνον τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἰς αὐτὸν ἐνέπνευσε κατὰ τὴν ἐκ Μεσολογγίου διάβασίν του ὁ κ. Γρίβας, κατὰ τὰς ἐκεῖθεν δημοσιευθείσας ἀλληλογραφίας εἰς διαφόρους ἐφημερίδας, ὅτι τὸ παρὸν ὑπουργεῖον εἶναι ἁπλῆ γέφυρα δι’ ἧς μετὰ τρεῖς μῆνας θέλει ἐπανέλθει πάλιν εἰς τὰ πράγματα ὁ κ. Γρίβας καὶ οἱ φίλοι του;

§27ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§28ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐχὶ βεβαίως ἐγώ, πιστεύω δὲ ὅτι οὔτε ὁ κ. Γρίβας· ἀλλ’ ἐντοσούτῳ ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ οὐδεὶς τὸ διέψευσε.

§29Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο ἐγένετο πρὸς ἀντιπολίτευσιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§30ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐντοσούτῳ τοῦτο ἐβεβαιώθη ἀπὸ διάφορα τῆς δημοσιογραφίας ὄργανα, καὶ περὶ τούτου ὁ κ. νομάρχης ὅλως διόλου δὲν ἐφρόντισε.

§31Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ προεξοφλήσῃ τὴν θέλησιν τοῦ Βασιλέως;

§32ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ λέγω, ὅτι δὲν ἔπρεπε διὰ τῆς σιωπῆς του νὰ κάμῃ καὶ διὰ τῆς ἐπὶ τῶν ἀντιθέτων ἐνεργείας του νὰ ὑποστηρίξῃ.

§33Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν διορίζει τοὺς ὑπουργοὺς, οὔτε ὑπέδειξεν ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους, καὶ διὰ τοῦτο ἠπειλήθησαν οἱ τρεῖς ἐνιστάμενοι, ὅτι ἤθελον καταδιωχθῆ δικαστικῶς, ἐὰν ἐξηκολούθουν ὑβρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶχεν ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους· τοῦτο καὶ μόνον ὤφειλε νὰ διαψεύσῃ ὁ κ. Ζέρμας, ὁ Νομάρχης, διότι εἶχε καθῆκον καὶ ἐντολὴν νὰ διαψεύσῃ τὴν ὑπουργικὴν ὑποψηφιότητα οἱουδήποτε.

§34ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν ἔπραξεν ἀμερολήπτως καὶ ἐξ ἴσου δι’ ὅλους.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶχεν ἐντολὴν νὰ φιμώσῃ τὸ στόμα παντὸς ἀντιπάλου τῆς Κυβερνήσεως· δὲν ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ διαψεύσωμεν τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἠδυνήθησαν νὰ πλάσωσι.

§36ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Φρονῶ, ὅτι μεταξὺ τῶν δύω διαδόσεων δὲν δύναται νὰ γείνῃ σύγκρισις περὶ τῆς σπουδαιότητος ἑκατέρας αὐτῶν, ὅτι ὁ κ. Νομάρχης, ἐὰν ἤθελεν νὰ ᾖναι δίκαιος, ἔπρεπε διὰ συντονωτέρων μέτρων νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς ἄρσεως τῆς τελευταίας αὐτῆς ἰδέας καὶ διαδόσεως. Προβαίνων δὲ λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξαιρετικῶς ἔπρεπεν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ νὰ ἀποδείξῃ πασιφανῶς διὰ τῶν ἐνεργειῶν της, ὅτι τὸ παρελθὸν ἔληξε καὶ ὅτι ἀληθῶς νέα ἐγκαινίζεται ἐποχή, πρὸς τοῦτο δὲ ἔπρεπεν ἐν καιρῷ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ὀργάνων ἐν γένει τῆς διοικήσεως ὅλων τῶν κλάδων.

§37Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε, αὐτὸ τὸ «ἐγκαίρως» ὡς ποῦ τὸ περιορίζετε, διότι αὐτὸ τὸ «ἐγκαίρως» εἶναι ἀόριστον. Τί ἐννοεῖτε;

§38ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μετ’ ὀλίγον, κ. ὑπουργὲ, θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ ἐγκαίρως θὰ εἴπῃ ὄχι τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς.

§39Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μοῦ εἴπητε τὸ σημεῖον ἕως ποῦ τὸ θέλετε.

§40ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ὁρίσω· δύναμαι ὅμως νὰ σημειώσω τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται, ὅταν ἡ ἀντικατάστασις γίνεται ἀτελὴς καὶ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅταν διατηρῶνται ἀκόμη ἐν Βονίτσῃ ὑπάλληλοι πολλοὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ἐπιτυχόντων πρὸ καιροῦ ἐκεῖ διορισθέντες.

§41Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε.

§42ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν μετεκινήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐγένετο πασίγνωστον τίνι τρόπῳ διεξήγαγον τὴν ὑπηρεσίαν των ἕκαστον, εἶναι τὰ ἑξῆς. — Καὶ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος νομίζω, ὅτι δύναμαι καταλλήλως νὰ ἀναιρέσω ἐπιχείρημά τι τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς μομφῶν, στηριζόμενος εἰς ἀντιφάσεις, τὰς ὁποίας φρονεῖ ὅτι ἀνεκάλυψεν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἀνακριτοῦ, βεβαιοῦντος ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς ἔνστασις δὲν ἔγεινεν, ἐρωτᾷ, «πῶς λοιπὸν προτείνεται ἡ ἀκύρωσις;» Δὲν ἦτο κἀμμία ἀνάγκη, κ. ὑπουργὲ, εἰς τὴν προκειμένην ἐκλογὴν καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς νὰ διατυπωθῶσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐνστάσεις, διότι εἰς αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτῆς μέχρι τέλους, τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔπαυσε νὰ λαμβάνῃ τηλεγραφήματα καὶ ἰδιωτικὰ καὶ ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων, ἅτινα ἐδείκνυον ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν ἦτον εὐάρεστος. Ταῦτα πάντα βεβαιοῦνται ἐξ ἐγγράφων, τηλεγραφημάτων καὶ ἀναφορῶν ἐπισήμων τε καὶ ἰδιωτικῶν, γενομένων ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀποδεικνυόντων τήν τε ἐλεεινὴν τοῦ τόπου κατάστασιν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ταχίστης αὐτοῦ βελτιώσεως, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐλεύθερος συναγωνισμός.

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Βουλπιώτη, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω. Εἴπατε ὅτι ἄπειρα ἔγγραφα ἐστάλησαν ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· δὲν μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἐπάρχου, διότι χθὲς δὲν τὴν ἀνέγνωσα.

§44ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὴν φροντίζω νὰ εὕρω. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁποία τις ἦτον ἡ κατάστασις τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης κατὰ τὴν 8 τοῦ Ἰουνίου μηνός. Θέλω σᾶς εἴπει ποῖαι ἐκ τῶν ὑποδεικνυομένων τροποποιήσεων ἐπραγματοποιήθησαν, καὶ διὰ τίνων κυβερνητικῶν πράξεων ἐπεδιώχθη τῆς καταστάσεως ταύτης ἡ βελτίωσις. «Κύριε Νομάρχα· Ἡ ἐντεῦθεν μετάθεσις ἁπάντων τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καί τινων ἐντοπίων στρατιωτῶν τοῦ ἐν Βονίτσῃ λόχου, τοῦ ὑπομοιράρχου Δημ. Ἀλεξανδροπούλου καὶ ἁπάντων τῶν εἰρηνοδικῶν, ἡ ἀπόλυσις δὲ τοῦ διευθύνοντος τὸ τελωνεῖον Βονίτσης ἐλεγκτοῦ Γεωργίου Κοκορόμπα καὶ τοῦ ταμίου Λυμβαίου, καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῶν τε ἀξιωματικῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων διὰ προσώπων οὐ μόνον ἱκανῶν καὶ τιμίων, ἀλλὰ καὶ ἀξιοπρεπῶν, ἀγέρωχον δὲ ἐχόντων τὸν χαρακτῆρα, καὶ ἑπομένως διὰ τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος ὑψουμένων ὑπεράνω πάσης ἐπηρείας, εἶναι πράξεις δι’ ὧν θέλομεν τακτοποιήσει μὲν καὶ ἀνορθώσει τὴν ἐν καταστάσει οἰκτρᾶς καταπτώσεως καὶ παραλυσίας παραδοθεῖσαν ἡμῖν διοίκησιν τῆς ἐπαρχίας ταύτης, προσεγγίσει δὲ εἰς τὸ κατὰ τὴν προσεχῆ ἐκλογὴν ἀνεπηρέαστον τῶν ἐκλογέων, ὄντων καταπεπληγμένων ἐκ τῆς διοικήσεως τοῦ πρώην ὑπουργείου, καὶ διατελούντων ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν ἐντυπώσεων τῆς μόλις χθὲς ληξάσης τριετοῦς ὑπουργείας προσώπου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης, ἀποδυθησομένου εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ὁ ὑπομοίραρχος Δ. Ἀλεξανδρόπουλος παρουσιάζει ζωηρὰ συμπτώματα τάσεων κολακευτικῶν πρὸς μίαν τῶν πολιτικῶν τοῦ τόπου μερίδων, ἐξ ὧν πείθομαι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπηρετήσῃ ἐνταῦθα ἀνεπηρεάστως. Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς κ. Δαρμήνης εἶναι ἐντόπιος, ἀνήκει δὲ εἰς μίαν μερίδα, πρὸς ἣν ὀφείλει ὑποχρεώσεις καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ ἀνεπηρεάστως. Ὁ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀποσταλεὶς ἐνταῦθα ἀνθυπολοχαγὸς κ. Λαζόπουλος τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀφίξεώς του μετέβη εἰς Περατιᾶν, χωρίον τέσσαρας ὥρας ἐντεῦθεν ἀπέχον, ὅπως ἐπισκεφθῇ τὸν αὐτόθι διαμένοντα κ. Γρίβαν· τοῦτο ἀρκεῖ νὰ πείσῃ ὑμᾶς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ ὁ κ. Λαζόπουλος ἐνταῦθα τὸ καθῆκόν του ἀνεξαρτήτως. Ὁ λοχαγὸς κ. Ζαχαριᾶς, καίτοι καλὸς ὤν, προφανέστατα στερεῖται ἐν Βονίτσῃ τοῦ ἀπαιτουμένου θάῤῥους πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του». Βλέπετε ὅτι ἔκτακτον ἀπαιτεῖται θάῤῥος διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τις ἐκεῖ τὸ καθῆκόν του. (Θόρυβος).

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε ποία εἶναι ἡ συγγένεια τοῦ Ἐπάρχου πρὸς τοὺς ἀποτυχόντας;

§46ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐβάπτισε τὴν ἀδελφήν του.

§47ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἰδοὺ ἡ πρὸς αὐτοὺς συγγένεια τοῦ Καραμεσίνη, περὶ ἧς τοσοῦτος ἐγένετο λόγος, ἀκούσατε. Ἡ χήρα τοῦ ποτὲ βουλευτοῦ Ἀθαν. Μοναστηριώτου, ἐξαδέλφου τοῦ νῦν ὑποψηφίου, κατάγεται ἐκ Καλαβρύτων, ἐκ τῆς οἰκογενείας Ῥεμπότη. Ὁ ἔπαρχος λοιπὸν Καραμεσίνης, ἐκ Καλαβρύτων καὶ οὗτος καταγόμενος, ἔχει πνευματικήν τινα συγγένειαν πρός τι τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας Ῥεμπότη. Εἶναι δηλαδὴ ὁ Ἔπαρχος κουμπάρος τῶν συμπεθέρων τοῦ ἀποβιώσαντος ἐξαδέλφου τοῦ σήμερον ὑποψηφίου Μοναστηριώτου.

§48Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Τότε καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὅλοι συγγενεῖς, διότι καταγόμεθα ἐκ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας.

§49ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. (ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν). «Ἰδοὺ μία ἀπόδειξις· πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠρώτησα αὐτὸν ἐγγράφως ἂν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ λόχῳ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται ἐντόπιοι καὶ τίνες, προτιθέμενος νὰ προκαλέσω τὴν μετάθεσιν αὐτῶν διὰ τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ ἐνῷ, χωρὶς νὰ τὸν προκαλέσω, εἴς τινα συνάντησιν τῆς αὐτῆς ἡμέρας μοὶ εἶπεν, ὅτι θὰ μοὶ πέμψῃ κατάλογον, τὴν ἐπιοῦσαν καὶ διὰ τοῦ γραμματέως μου μοὶ παρήγγειλε, καὶ πρὸς ἐμὲ αὐτὸν εἶπεν, ὅτι δυσκολεύεται νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίαν, ἡ χορήγησις τῆς ὁποίας θέλει τὸν ἐκθέσει εἰς τὰς παρεξηγήσεις καὶ τὴν δυσμένειαν μιᾶς μερίδος, ἐξ οὗ ἠννόησα, ὅτι ἅπαντες οἱ ἐντόπιοι ἀνήκουσιν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν μερίδα, μοὶ ἐσύστησε δὲ νὰ ζητήσω τὴν πληροφορίαν παρὰ τοῦ ἀρχηγείου. Ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν σας δὲν δίδετε, νομίζω, ἀφορμὴν παρεξηγήσεων, ἀπήντησα πρὸς τὸν κ. λοχαγόν. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν θάῤῥος πρὸς ἐκπλήρωσιν καθήκοντος ἐν Βονίτσῃ ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Ζαχαριᾶ. «Περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἐντοπίων στρατιωτῶν μοὶ φαίνεται περιττὸν νὰ ποιήσω πολὺν λόγον. Ἐντόπιοι στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένωσιν ἀμερόληπτοι. Ὑπαξιωματικοὶ ἄλλοι, μὴ ἐντόπιοι, ὑπηρετήσαντες ἐπὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοὺς ζῶντας ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι συνῆψαν στενὰς σχέσεις μετὰ τῶν ὀπαδῶν τοῦ ὑπουργοῦ ἐκείνου καὶ ἑπομένως εἶναι δύσκολον νὰ μείνωσι σήμερον ἀνεπηρέαστοι, ἀποβάλλοντες τὰς συμπαθείας τῆς χθές. Τὰ αὐτὰ λέγω καὶ περὶ τῶν εἰρηνοδικῶν τῆς ἐπαρχίας, ἰδίως δὲ περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου Βονίτσης Γ. Ἀμβροσιάδου, ἐξ οἰκονομικῆς ὑποθέσεως, εἰς ἣν συνέπραξα μετ’ αὐτοῦ κατ’ αὐτάς, ἐπείσθην ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνακύψῃ καὶ λάβῃ θάῤῥος νὰ ἐκπληρώσῃ καθῆκον ἐν Βονίτσῃ ἀνεξαρτήτως· περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔγραψα ἀμέσως πρὸς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ ταμίας Λυμβαῖος εἰς ὡρισμένην ὑπόθεσιν διὰ πολλοῦ Ἰησουιτισμοῦ καὶ μετ’ ἐπιμονῆς προσεπάθησε νὰ μὲ ἀπατήσῃ ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα μιᾶς μερίδος ὑπὸ πρόσχημα ἀμερολήπτου ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος. Τοῦτο κατέστησα τηλεγραφικῶς γνωστὸν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ διευθύνων τὸ τελωνεῖον Βονίτσης, ἐλεγκτὴς Γεώρ. Κοκορόμπας (Μπαρπαγεώργης), εἶναι ἐντόπιος χωρικὸς ἀνίκανος, δυσάρεστα δὲ πιστεύονται περὶ τῆς διαχειρήσεως αὐτοῦ. Ὁ ἀγαθώτερος καὶ δραστηριότερος ἔπαρχος κυκλούμενος ὑπὸ τοιούτου προσωπικοῦ ἀρχῶν, καὶ ἑπομένως εἰς πᾶσαν κίνησιν αὑτοῦ ἀπαντῶν πρόσκομμα καὶ αἰτίαν ἀηδίας, δὲν δύναται παρὰ νὰ παραλυθῇ καὶ ἐξουδετερωθῇ ἐπὶ τέλους. Ταῦτα κατέστησα γνωστὰ πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργὸν καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς διόρθωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης σύμφωνα μὲ τὰ ἀνωτέρω. Παρακαλῶ δὲ καὶ ὑμᾶς νὰ ἐνεργήσητε ὅ,τι δέον. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ ὑποβάλω ὑμῖν τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀνοχὴ τῆς καταστάσεως ταύτης, εἰ συνέβαινεν, ἤθελεν ἀποβῆ, ἐναντίον τῶν ἀγαθῶν προθέσεων τῆς κυβερνήσεως, καθαρὰ ἀρνητικὴ ὑποστήρηξις ὑπὲρ μιᾶς μερίδος, ἥτις ἐδημιούργησε καὶ παρέδωκεν ἡμῖν τοιαύτην διοικήσεως κατάστασιν. Ὁ φίλος σας Κ. Γ. Καραμεσίνης.» Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐπάρχου· ὁ ἔπαρχος τὸ ἀπηύθυνε πρὸς τὸν νομάρχην, οἷον γνωρίζετε αὐτὸν ἤδη ἐξ ὅσων προχθὲς καὶ σήμερον ἠκούσατε. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τοῦ ἐπάρχου ὁ κ. νομάρχης ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον δι’ ἀναφορᾶς του φερούσης ἡμερομηνίαν 10 Ἰουνίου. Δι’ αὐτῆς δὲ ψυχολογικῶς ἐξετάζων τὸ περὶ τῶν ὑπαλλήλων ζήτημα, δὲν θεωρεῖ δίκαιον νὰ γείνῃ ἡ προτεινομένη γενικὴ αὐτῶν ἀντικατάστασις, διότι δὲν φρονεῖ, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι εἶναι διεφθαρμένοι· θέλει νὰ διευκρινισθῇ πρότερον μετὰ πολλῆς προσοχῆς τίνες ἐκ τῶν ὑπαλλήλων οἱ φατριάσαντες, ὡς φύσει ὄντες κακοὶ, καὶ τίνες ἐφατρίασαν ἀπὸ φόβον παύσεως· μετὰ τοῦτο δὲ τοὺς μὲν πρώτους νὰ παύσωσι, τοὺς δὲ δευτέρους νὰ διατηρήσωσιν. Αὗται εἶναι αἱ ψυχολογικαὶ ἰδέαι, δι’ ὧν ὁ κ. νομάρχης ἐνόμισε πρέπον νὰ ἀντικρούσῃ τὴν ἀνάγκην τῶν ὑπὸ τοῦ ἐπάρχου ὑποδειχθεισῶν ὡς ἀπαραιτήτων μεταβολῶν. Καὶ οὕτως ὅμως σκεπτόμενος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀρνηθῇ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἑξῆς αἰτήσεως· «ἀτυχῶς διὰ τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν ὑποβαλλομένων παρατηρήσεων τοῦ κυρίου ἐπάρχου μόνον δικαιολογεῖται ἡ μετάθεσις οὐχὶ προσώπων τινῶν τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ ἡ μετάθεσις τοῦ λόχου ὁλοκλήρου, χωρὶς νὰ μείνῃ ἐκεῖ οὐδὲν πρόσωπον, ἡ μετάθεσις τοῦ ὑπομοιράρχου, ἡ μετάθεσις μόνον τοῦ εἰρηνοδίκου Βονίτσης καὶ ἡ ἀπόλυσις τοῦ ἐλεγκτοῦ τοῦ τελωνείου.»

§50ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν γνωρίζετε τὸν νομάρχην;

§51ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὸν γνωρίζω προσωπικῶς, τὸν γνωρίζω ὅμως καὶ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, ἐξ ὧν δὲν ἐγνώσθη ἄλλως παρ’ ὅπως παρουσιάζεται καὶ σήμερον πρὸς ἡμᾶς.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπεβάλατε παράπονα;

§53ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὄχι· τὸ ἐθεώρησα περιττόν. Ἐὰν δὲ ἀνέγνωτε τὴν περὶ τῶν ἐν γένει ἐκλογῶν τοῦ νομοῦ ἐκείνου ἔκθεσιν αὐτοῦ τοῦ νομάρχου, θέλετε ἴδει ὅτι δι’ αὐτῆς σᾶς προτείνει τὴν ἀπόλυσιν ὑπαλλήλων φατριασάντων κατ’ ἐμοῦ, τοὺς ὁποίους ὅμως ὁμολογεῖ ὁ ἴδιος νομάρχης, ὅτι ἀπὸ οἶκτον ἐγὼ δὲν κατήγγειλα.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τοὺς κατηγγείλατε;

§55ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ποσῶς. Δηλῶ δὲ ὅτι οὔτε σχετίζω τὴν ἐκεῖ διαγωγὴν τῆς κυβερνήσεως μὲ τὰ παραπτώματα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἕνας ὑπάλληλος. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Καί τοι λοιπὸν ὑπὸ τοιαύτην ἐπιφύλαξιν καὶ μετὰ τοιαύτας ψυχολογικὰς ἐρεύνας ἦτο διατεθειμένος ὁ κ. νομάρχης νὰ κρίνῃ τὴν διαγωγὴν τῆς ὑπαλληλίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης, τὴν τόσον ζωηρῶς περιγραφεῖσαν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἐπάρχου, εἴδετε ὅτι καὶ αὐτὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου πραγματοποιήσεως τῶν ὑποδεικνυομένων παρ’ αὐτοῦ μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως ὅλαι κατὰ δυστυχίαν δὲν ἐξετελέσθησαν. Προτείνει ἀμέσως νὰ φύγῃ ἐκεῖθεν ὁ λόχος καὶ ὁ ὑπομοίραρχος, νὰ παυθῇ δὲ ὁ εἰρηνοδίκης τῆς πρωτευούσης καὶ ὁ τελώνης. Ὁ λόχος μετεκινήθη, βραδέως μὲν, ἀλλὰ μετεκινήθη· ὁ ὑπομοίραρχος μετετέθη λίαν ὅμως βραδέως, καὶ ἡ βραδύτης αὕτη ἐξ ὅσον ἐν τοῖς ἐγγράφοις εἶδον δὲν προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠμέλησε παραχρῆμα νὰ ζητήσῃ τὴν μετάθεσίν του, ἀλλὰ διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εὑρέθη εἰς ἐντελῆ συμφωνίαν μὲ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἅμα λαβὼν τὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς στέλλει ἔγγραφον πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν παρακαλεῖ νὰ μετακινήσῃ ἐκεῖθεν τὸν ὑπομοίραρχον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντᾷ ὅτι δυσκολεύεται νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι αὐτὸς δὲν ἔχει ἀμέσως πληροφορίας, καὶ διότι θεωρεῖ καλὸν νὰ ζητήσῃ τοιαύτας ἀπὸ τὸν ἐπιτετραμμένον τὴν ἀνωτάτην ἐκεῖ στρατιωτικὴν ἐποπτείαν ἀρχηγόν. Ἐμεσολάβησε λοιπὸν ἱκανοῦ χρόνου διάστημα μέχρις ὅτου αἱ πληροφορίαι δοθῶσι καὶ μέχρις ὅτου πεισθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐμεσολάβησε ἐκ τούτου, ἀλλὰ ἐμεσολάβησεν ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ἀρχηγὸς ἦτον ἄλλης γνώμης, ὅτι ὁ ὑπομοίραρχος οὐδόλως κατηγγέλλετο.

§57ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔστω, ἡ μετάθεσις ὅμως ἐγένετο πολὺ βραδέως, αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Τοιουτοτρόπως ἦτο πασίγνωστον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης ὅτι καὶ δι’ ἀναφορῶν καὶ διὰ αἰτήσεων καὶ διὰ τηλεγραφημάτων ἐζητεῖτο παρὰ τῶν ἐνισταμένων καὶ τῶν ἀρχῶν ἡ ἐκεῖθεν ἀποπομπὴ τοῦ ὑπομοιράρχου αὐτοῦ, καὶ τούτου γνωστοῦ ὄντος ἐπὶ δέκα πέντε πλήρεις ἡμέρας ὁ ὑπομοίραρχος ἔμεινεν ἐκεῖ. Εἰκάσατε τώρα ποία ἡ ἐκ τούτου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐντύπωσις. Ἀφ’ οὗ δὲ ὁ ὑπομοίραρχος καὶ πρότερον ἦτο διατεθειμένος νὰ ἐργάζητε ὑπὲρ τῶν ἐπιτυχόντων, ὑπολογίσατε ἤδη ὁποία τις ὑπῆρξεν ἡ ἐπίτασις τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν του, ὅταν κατέστη εἰς αὐτὸν γνωστὸν ὅτι ἐπεζητεῖτο ἡ ἐκεῖθεν ἀποπομπή του. Ἀνακαλεῖται τέλος πάντων. Ἀλλὰ ποῦ στέλλεται; Νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῆς μοιραρχίας Μεσολογγίου, τὴν κεντρικὴν δηλαδὴ διεύθυνσιν τῆς ἐκεῖ χωροφυλακῆς, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπάγεται καὶ ἡ ὑπομοιραρχία Βονίτσης. Οὕτως ἐξετελέσθη ἡ ἐκεῖθεν ἀπομάκρυνσις τοῦ ὑπομοιράρχου, ὑμεῖς δὲ κρίνατε ἐὰν τοῦτο ἀποτελῇ ἀληθῆ ἄρσιν τοῦ κακοῦ. Προὐτάθη παρὰ τοῦ νομάρχου καὶ ἡ ἀπόλυσις τοῦ τελώνου, καὶ ἀληθῶς ἀπελύθη ὁ τελώνης ἐκεῖνος, ἀντικατεστάθη ὅμως διὰ τοῦ ἐξ Αἰτωλικοῦ Κουρκουμέλη, γαμβροῦ ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ Ἀντ. Γρίβα. Ὁ ὑπάρχων τελώνης Κοκορόμπας ἐπαύθη ὡς Γριβαΐζων, ὁ δὲ διάδοχός του δὲν εἶναι πλέον Γριβαϊστής, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἐπὶ θυγατρὶ γαμβρὸς τοῦ Ἀντ. Γρίβα.

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐγένετο κἀνὲν παράπονον.

§59ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἤκουσα πράγματι παράπονον κατ’ αὐτοῦ.

§60ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ λέγετε, ὅτι ὁ δεῖνα ἐπῆγεν ἐκεῖ, ἀλλὰ τί ἔκαμεν. Βεβαίως Ἕλληνας ἤθελε νὰ στείλωμεν καὶ ὄχι Κινέζους.

§61ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁμολογῶ, κ. ὑπουργέ, ὅτι δὲν ἔχω νὰ καταγγείλω ὡρισμένην παρεκτροπὴν τοῦ τελώνου· δὲν ἔχω ὅμως καὶ ἀνάγκην παρεκτροπῶν τοιούτων· ἀρκεῖ δι’ ἐμὲ ὅτι, ἐγερθέντων βασίμων παραπόνων κατὰ τῆς διαγωγῆς ἑνὸς τελώνου, παύεται ἐκεῖνος καὶ στέλλετε —παραδέχομαι ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργείου— εἷς συγγενὴς τοῦ κ. Γρίβα. Παραδέχομαι δὲ ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργείου, διότι ἄλλως τὸ εὑρίσκω πολὺ ἄτοπον. Τούτου οὕτως ἔχοντος, δὲν ἔχω πλέον ἀνάγκην παρεκτροπῶν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ· ἀρκεῖ τοῦτο, ὅτι παύεται εἷς ὑπάλληλος ὡς φίλος τοῦ Γρίβα καὶ στέλλεται ἀντ’ αὐτοῦ εἷς στενὸς συγγενής του, κατοικήσας εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ θείου τοῦ κυρίου Γρίβα. Τοιουτοτρόπως ἐξεπληρώθη ἡ σύστασις τοῦ νομάρχου περὶ ἀπολύσεως τοῦ τελώνου· εὐνόητον δὲ εἶναι ποία ἐδόθη ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἐξήγησις εἰς τὴν τοιαύτην τοῦ τελώνου ἀντικατάστασιν. Ὑπολείπεται μία ἔτι σύστασις τοῦ νομάρχου, σύστασις δηλ. ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως καὶ κατὰ τῶν ἰδίων ἐπιτυχόντων τὰς ἀξιώσεις ἔπρεπε νὰ εἰσακουσθῇ, διότι κυροῦται ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν καὶ αὐτοῦ τοῦ νομάρχου, ὁμολογοῦντος ὅτι ὁ εἷς ἐκ τῶν τριῶν τῆς ἐπαρχίας εἰρηνοδικῶν, ὁ τῆς Βονίτσης, εἶναι ἀνάγκη νὰ μετακινηθῇ ἐκεῖθεν, διότι ἐπὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη ὑπηρέτει ἐκεῖ, καὶ διότι ἡ διαγωγή του καὶ αὐτὸν ἔπεισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μετακινηθῇ. Αὐτὸς ἐν τούτοις δὲν μετεκινήθη, εἶναι δὲ καὶ σήμερον εἰρηνοδίκης ἐκεῖ. Βλέπετε, ὅτι ὁλόκληρος ἡ διαχείρισις τῆς τε πολιτικῆς καὶ ποινικῆς δικαιοσύνης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατ’ αὐτὰς καὶ μετ’ αὐτὰς γίνεται παρὰ προσώπων διορισθέντων ἐκεῖ ὑπὸ τῆς προλαβούσης Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ὁ κ. Γρίβας μετεῖχεν ὡς ὑπουργός.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος ἦτον ὅτι ἦτο παραπολὺ μαλακοῦ χαρακτῆρος.

§63ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βλέπετε τὴν κατ’ αὐτοῦ πρότασιν τοῦ νομάρχου, ὁ ὁποῖος λέγει μὲν ὅτι ἀποκρούω τὸ παράπονον τοῦ ἐπάρχου.......

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἔπαρχος δὲν ἔχει παράπονον· λέγει μόνον ὅτι ἦτο μαλακοῦ χαρακτῆρος· τὸ ἀναγνώσατε πρὸ ὀλίγου.

§65ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐπιδιώκομεν μόνον τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθοῦς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἤσκησαν τὰ ἤδη συζητούμενα.

§66Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Τάτσης Μαυρομάτης καὶ ὁ Τσέλιος διωρίσθησαν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§67ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἰδοὺ δὲ καὶ ποῖοι ἄλλοι ὑπάλληλοι, ἐπὶ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως διορισθέντες καὶ κατὰ τῆς διαγωγῆς τῶν ὁποίων πλειστάκις διεμαρτυρήθησαν ἐντόνως οἵ τε ἐνιστάμενοι καὶ ὁ ἔπαρχος, διετηρήθησαν ἐν τούτοις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Ὁ ἐν τῷ ἐπαρχείῳ ὑποδεέστερος ὑπάλληλος Στυλιανὸς Γεωργίου, ἐντόπιος, ὁ δὲ ἕτερος ὁμοιοβάθμιος ὑπάλληλος Παντελῆς Ῥαφτάκης δὲν ἐπαύθη μέν, παρῃτήθη ὅμως ἡμέρας τινὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε, μὲ συγχωρεῖτε· ἡ Κυβέρνησις ἔδωκεν εἰς ὅλους τοὺς προϊσταμένους τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὸν νόμον καὶ κατὰ τὰ διατάγματα νὰ μετακινῶσιν αὐτοὶ ἢ μᾶλλον νὰ μετεκινῶνται τῇ προτάσει αὐτῶν ὅλα τὰ πρόσωπα τῆς ὑποδεεστέρας ὑπηρεσίας. Ἑπομένως ἐὰν τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἔμεινεν, ἔμεινε διότι τὸ ἐκράτησεν ὁ ἀνώτερος ὑπάλληλος.

§69ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς ἠπάτησαν, κύριε Βουλπιώτη, εἶναι Παππασπῦρος καὶ Καράτζου διωρισμένοι.

§70ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἔχω καλὴν ὑπόληψιν εἰς τὸν δώσαντα τὰς σημειώσεις, καὶ μόνον δι’ ἐπισήμου πληροφορίας δύναμαι νὰ τὴν μεταβάλω.

§71ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἕν τηλεγράφημα στέλλομεν τώρα καὶ βλέπετε ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον.

§72ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ πρωτοκολληστὴς τῆς ἐφορίας Κουκουβῖνος, κομματάρχης τῶν ἐπιτυχόντων, ὁ ὁποῖος ἐπαύθη μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὡς ἐγκαταλείψας τὴν θέσιν του· ὁ ταμίας, κατὰ τοῦ ὁποίου ἄπειροι ὑπάρχουν διαμαρτυρήσεις· ὁ πρωτοκολληστὴς τοῦ ταμείου, φίλος τοῦ Γρίβα, Σουλτάνης ὀνομαζόμενος.

§73Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠξεύρω οἱ ἄλλοι τί ἔκαμον, σᾶς λέγω ὅμως ἐγώ, ὅτι ὅλους ὅσους ἔμαθον ὅτι ἦσαν φίλοι καὶ ὑπεστήριζον τὸν Γρίβα, τὴν πρώτην ἑβδομάδα τοὺς ἐσάρωσα, ὁ δὲ ταμίας ἦλθε ὅταν καὶ ἐγὼ ὑπουργός· εἶναι 25 χρόνους ὑπάλληλος, ἐμπειρότατος, ἐντιμότατος, ὁ ὁποῖος διαρκῶς ὑπηρετεῖ, περὶ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ δώσουν πληροφορίας οἱ βουλευταὶ Πυλίας, διότι εἶναι ἀπὸ τὴν Πύλον, μέχρις ὑποχονδρίας ἀμερόληπτος, οὔτε Γρίβαν ἤκουσε οὔτε κανένα, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ὑπερεδιπλασιάσθησαν αἱ εἰσπράξεις κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας του.

§74ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὔτε τὸν γνωρίζω, οὔτε τὸν κατηγορῶ, ἀλλὰ ἀριθμῶ τοὺς ὑπαλλήλους, οἵτινες, διορισθέντες ὑπὸ τοῦ κυρίου Γρίβα, διατηροῦνται ἀκόμη. Οἱ τελωνοφύλακες πάντες. Μὲ συγχωρεῖτε μάλιστα ἐνταῦθα, μίαν πολλὴν περίεργον λεπτομέρειαν, ὅτι εἷς ἐκ τῶν τελωνοφυλάκων αὐτῶν ἔλαβε μέρος ἐν στολῇ εἰς ἐπίταξίν τινα, γενομένην ὑπὲρ τοῦ κυρίου Κατσικογιάννη, καὶ καταγγελθεὶς ἐτιμωρήθη διὰ τοῦτο ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ προστίμου δραχ. πέντε. Ὁ ὑποτελώνης Ζαβέρδας, γυναικάδελφος τοῦ πρώην δημάρχου Οἰνιάδος, διετηρήθη.

§75Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπον νὰ μὴ κάμω χρῆσιν τῶν γραμμάτων, ἀλλὰ μὲ ἐβιάσατε πολύ. «Παρακαλῶ τὸν Γεώργιον Μπεκιάρην, τελωνοσταθμάρχην, νὰ μὴ ἀπολύσητε τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν θέσιν του μέχρι τῆς ἐκλογῆς.» Αὐτὰ λέγει ὁ κύριος Πετιμέζης καὶ λέγει ὅτι αἱ ἀντιπολιτευόμενοι βλέποντες τὴν ἀποτυχίαν των, λέγουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει ὑπὲρ αὐτῶν. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ μᾶς ἔλεγον ὅτι εἶναι ἀμερόληπτοι καὶ πρέπει νὰ μείνουν. Εὑρισκόμεθα μεταξὺ σφύρας καὶ ἄκμωνος. Ἐπαύαμεν τοὺς ὑπαλλήλους, μᾶς ἔλεγαν ἀνεστατώσατε τὴν ὑπηρεσίαν· δὲν τοὺς ἐπαύαμεν; διετηρεῖτε τοὺς στηλίτας. Ὅπου ἠδυνάμεθα λοιπὸν νὰ διετηρήσωμεν, τοὺς διατηροῦμεν, ἀλλὰ πάντοτε κατ’ ἀπαίτησιν ὄχι τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἔστειλαν ἐκεῖ, ἀλλὰ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατεδιώκοντο ἀπὸ τὸ παρελθόν. Μᾶς ἔλεγον λοιπόν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι ἀμερόληπτοι. Τί ἀγαπᾶτε νὰ τοὺς παύσωμεν; αὐτὸ εἶναι περίεργον.

§76ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὸ ὅμως δὲν τὸ ἐκάμετε εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἐγὼ ἔκαμα παράπονον δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ κανένα δὲν μετεκινήσετε, γραμματέα, ταμίαν, πρωτοκολληστὴν ὅλους τοὺς ἀφήσατε.

§77ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ὁ ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος γνωρίζει μετὰ πόσης ἀμεροληψίας καὶ ταχύτητος ἀντικατεστήσαμεν ὅλα τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ ἐπέμβουν.

§78ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ ὁμολογῶ καὶ δὲν τὸ ἠρνήθην διὰ τὴν ἐπαρχίαν, εἰς ἣν ἀνήκω· ἤδη ὅμως πρόκειται περὶ Βονίτσης· Οἱ δύω ταχυδρομικοὶ ἐπιστάται τοῦ Ἐχίνου καὶ τοῦ Ἀστακοῦ.... ἀλλὰ τέλος, καταπαύω τὴν ἀνάγνωσιν τῆς σημειώσεως ταύτης. Αὐτὴ, κύριοι, ἦτον ἡ κατάστασις τῆς ἐν γένει ὑπαλληλίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης, διεξαγομένων τῶν ἐκλογῶν. Ἂς κρίνῃ ἡ Βουλὴ τί ἐσήμαινε διὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διατήρησιν τοσούτων ἐκεῖ ὑπαλλήλων, ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διορισθέντων, καὶ τῶν πλείστων ἐντοπίων ὄντων. Ἕτερον παράπονον, περιλαμβανόμενον ἐν ταῖς ἐνστάσεσι καὶ χρησιμεῦσαν ὡς κεφάλαιον προσβολῆς τῆς ἐκλογῆς, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν φυγοδίκων, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχεν ἐν τοῖς ἐγγράφοις τῆς ἐκλογῆς βεβαίωσις, ὅτι ἦλθον καὶ ἐπεφάνησαν, περιοδεύοντος τοῦ κυρίου Γρίβα, μεταξὺ τῶν τῆς συνοδείας του μηδαμῶς καταδιωκόμενοι. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἠμφισβητήθη προχθὲς σπουδαίως παρὰ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, καὶ ἴσως ἐκ τῶν ῥητῶν βεβαιώσεών του ἐθεωρήθησαν ψευδῆ τὰ ἐπὶ τούτου στηριζόμενα παράπονα. Ὑπάρχει ἀληθῶς ἀντίφασίς τις μεταξὺ τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἐν ἀρχῇ ὁ ἔπαρχος ἐρωτηθεὶς ἔδωκε περὶ τῶν φυγοδίκων καὶ τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν κατόπιν ὁ ἴδιος σημειοῖ ὑπὸ τηλεγράφημά του, ὅταν στέλλῃ τὸ σχέδιον αὐτὸ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ τοιαύτη τοῦ αὐτοῦ ὑπαλλήλου διάφορος βεβαίωσις καταδεικνύει τὸ ψεῦδος τῆς πρώτης αὐτοῦ πληροφορίας ἢ τῆς δευτέρας· γνωρίζω μόνον τὸ ἑξῆς· ὅτι ὅταν πρῶτον ὁ ἔπαρχος ἠρωτήθη, μὴ γινώσκων οὐδὲν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ἀπετάθη πρὸς τὸν ὑπομοίραρχον, γνωστὸν ἤδη ὑμῖν, καὶ ἐπὶ τῇ πληροφορίᾳ αὐτοῦ ἐβεβαίωσε τὸ ὑπουργεῖον ὅτι τὰ περὶ τῶν φυγοδίκων παράπονα δὲν ἦσαν ἀληθῆ. Εἶναι ἐνταῦθα τὸ πρὸς τὸν ἔπαρχον ἔγγραφον τῆς ὑπομοιραρχίας, φέρον τὴν αὐτὴν χρονολογίαν, ἣν καὶ τὸ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τηλεγράφημά του, τῆς ἕκτης δηλαδὴ Ἰουνίου. Ἡ πληροφορία αὕτη, τὴν ὁποίαν παρὰ τοῦ ὑπομοιράρχου λαβὼν ὁ ἔπαρχος διεβίβασεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διαψεύδεται μετ’ ὀλίγον παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπάρχου, βεβαιοῦντος ὅτι, κατὰ θετικωτέρας πληροφορίας, ἃς βραδύτερον ἔλαβε, τὰ περὶ φυγοδίκων ἦσαν ἀληθέστατα. Χωρὶς ὅμως νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὡς πρὸς τοὺς φυγοδίκους τοῦ δήμου Σολίου, εὑρίσκω βεβαιωμένον ἐξ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον ἀπέστειλε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Ἐχίνου οἱ φυγόδικοι ἦσαν, καὶ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ παρενέβαλλε προσκόμματα εἰς τὴν καταδίωξίν των, ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ἐκείνη ἡ ὁποία παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἐπῃνέθη προχθές, ὅπως ἠκούσατε ἀπὸ τοῦ στόματος τούτου, κατὰ τῆς ὁποίας δὲν εὗρεν ἀφορμὴν ὁ κύριος Νομάρχης νὰ ἐκφράσῃ κἀνὲν παράπονον. Ἐν τῷ δήμῳ Ἐχίνου ἦτο σταθμάρχης ὁ ἐνωμοτάρχης Μακρῆς, αὐτὸς γράφει πρὸς τὸν ἔπαρχον τὴν 29 ὡς ἑξῆς· «Περὶ δὲ τῆς τῶν δημάρχων καὶ ἀστυνόμου ἐργασίας διὰ τῶν φυγοδίκων τὴν σύλληψιν, ἀρκοῦσα εἶναι ἀπόδειξις τὸ ἔγκλειστον ἐν ἀντιγράφῳ ἔγγραφόν μου πρὸς αὐτοὺς περὶ τῆς ἐνταῦθα χθὲς ἐμφανίσεως δύω ἐκ τοῦ χωρίου Μαχαιρᾶ φυγοδίκων, οἵτινες μετ’ ἄλλων ξένων τῆς συνοδείας τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν κυρίων Γρίβα, Γεροθανάση καὶ Κατσικογιάννη περιεφέροντο ἔνοπλοι ἐν τῇ ἀγορᾷ, καὶ μέχρι σήμερον οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ῥηθέντος ἐγγράφου μου, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη οἱ φυγόδικοι οὗτοι Ζούμης καὶ Μπούμνιας εἰδοποιήθησαν φαίνεται, καίτοι ἐμπιστευτικοῦ τοῦ ἐγγράφου, καὶ μετὰ τὸ γεῦμα δὲν ἐφάνησαν εἰς τὴν ἀγοράν. Ὁ αὐτὸς κύριος Δήμαρχος εἰς τὰς ἀρχὰς ὅτε ἡ ἀπαχθεῖσα νέα ἠλευθερώθη καὶ κατεγινόμεθα εἰς τὴν τῶν ἀπαγωγέων σύλληψιν, διότι εἰς χεῖράς μας ὑπῆρχεν ἔνταλμα κατ’ αὐτῶν βιαίας προσαγωγῆς καὶ συνεπεία αὐτοῦ ἠδυνάμεθα νὰ τοὺς ἀσφαλίσωμεν μέχρις οὗ διαταχθῶμεν τηλεγραφικῶς παρὰ τῆς εἰσαγγελίας διὰ τὴν ἀποστολήν των, ὁ κ. Δήμαρχος δι’ ἐγγράφου του, ὅπερ ὑπέβαλον εἰς τὴν προϊσταμένην μου ἀρχὴν, ἀνέστειλε τὴν καταδίωξιν. Διάταξιν περὶ ἀπαγορεύσεως ὁπλοφορίας χιλιάκις προεκαλέσαμεν ὅπως ἐκδοθῇ καὶ κοινοποιηθῇ εἰς τὸν λαὸν πρὸς σωφρονισμὸν τῶν φερόντων ὅπλα, καὶ διατήρησιν τῶν φιλησύχων ἐκ τῶν ταραχοποιῶν καὶ φυγοδίκων. Τοιαύτη δὲν ἐξεδόθη, καὶ ἡ χθεσινὴ ἐνταῦθα εὑρισκομένη συνοδεία τῶν ὑποψηφίων ἦτον ἅπασα ὡπλισμένη. Καὶ ἰδιαιτέρως καὶ δημοσίως τὸν ἀστυνόμον παρεκάλεσα νὰ τοὺς διατάξουν νὰ ἀφοπλισθῶσιν, ἀλλ’ οὐδόλως εἰσηκούσθην. Εἰς τὸν ἀστυνόμον οὐδεμία ὑπάρχει ἐλευθερία διὰ τὴν τοῦ καθήκοντός του ἐκπλήρωσιν, ἀφοῦ μάλιστα οὔτε κλητῆράς του δὲν τοῦ ἐπιτρέπει νὰ διορίσῃ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης του πρόσωπα, καὶ οἱ παρὰ τοῦ δημάρχου διορισθέντες τοιοῦτοί εἰσιν ὁ υἱὸς τοῦ αὐταδέλφου του ἡλικίας 12–13 ἐτῶν, τὸν ὁποῖον ἑσπέραν τινὰ μοῦ ἔστειλεν, ἀπόντος τοῦ ἀστυνόμου, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς περιπόλου, καὶ κρεωπώλην τινὰ ὅστις ὁσάκις ἔχει κρέας φαίνεται εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ ὅστις μίαν μόνον ἑσπέραν ἠκολούθησε τὴν περίπολον. Αὕτη ἡ ὑποστήριξις τῶν νόμων καὶ τῆς κοινωνίας εἶναι ἐκ μέρους τῶν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς ὀργάνων, καὶ εὐαρεστούμενοι ἐνεργήσατε ὅ,τι δεῖ. Ὁ ὑμέτερος Ι. Κ. Μακρῆς.» «Ὁ Θεόδ. Ζούμης ἢ Γκόγρας διὰ τοῦ ἀπὸ 31 Μαΐου ε. ε. βουλεύματος τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Μεσολογγίῳ πλημμελειοδικῶν παρεπέμφθη εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως. Ἀπόσπασμα τοῦ βουλεύματος μοὶ ἐπέμφθη παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως. Βόνιτσα, 19 Σεπτεμβρίου 1875. Ὁ ἔπαρχος Καραμεσίνης.»

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὁ αὐτὸς κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν ἀνακρίσεις, ἐξ ὧν ἐξάγεται ὅτι ὁ ρηθεὶς ἐνωμοτάρχης εἰργάσθη ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς μερίδος τῆς ἐναντίας τοῦ κ. Γρίβα.

§80ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τοῦτο μοὶ εἶναι ἄγνωστον καὶ οὔτε εἶδον τοιαῦτα ἔγγραφα. Τὸ ἑξῆς μόνον γνωρίζω ὅτι, ἅμα τῇ ἀποστολῇ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ πρὸς τὸν ἔπαρχον Βονίτσης καὶ τὸν ὑπομοίραρχον Ἀλεξανδρόπουλον, διατάσσεται κατεπειγόντως ὁ ἐνωμοτάρχης αὐτὸς νὰ φύγῃ ἐκ Κατούνης, καὶ κρατεῖται ἐν Βονίτσῃ.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συνεπείᾳ τῆς ἀνακρίσεως ταύτης.

§82ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Θεωρῶ ὅμως ἐκ τούτου βεβαιωμένην τὴν ὕπαρξιν φυγοδίκων ἐν Κατούνῃ, τὴν ἐμφάνισιν αὐτῶν μετὰ τῆς συνοδείας τοῦ κ. Γρίβα, καὶ τὴν παρεμβολὴν προσκομμάτων εἰς τὴν σύλληψιν αὐτῶν ἐκ μέρους τοῦ δημάρχου. Τοιαῦτα ὅμοια ἔγγραφα, διὰ τῶν αὐτῶν χρωμάτων χρωματίζοντα τὴν διαγωγὴν τοῦ δημάρχου ἐκείνου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, εὕρηνται ἐνταῦθα καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἀστυνόμου καὶ ἐκ μέρους τοῦ εἰρηνοδίκου τοῦ δήμου ἐκείνου. Ἀστυνόμος εἶναι ὁ Πετίνης, εἰρηνοδίκης ὁ Καβαδίας.... Ἀμφότεροι οὗτοι ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου διαμαρτύρονται διὰ τὴν πρὸς τοὺς φυγοδίκους διαγωγὴν τοῦ ἐπαινεθέντος δημάρχου Ἐχίνου.

§83ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι ὁ Καβαδίας.

§84ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ Καβαδίας. — Σπουδαία ἡ ἔλλειψις, τὴν ὁποίαν ἀνεκαλύψατε. — Ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἀναφερόντων τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα παρενέβαλλεν ὁ δήμαρχος εἰς τὴν σύλληψιν τῶν φυγοδίκων, πείθομαι, ὅτι ἡ βεβαίωσις τοῦ ἐνωμοτάρχου ἐκείνου εἶναι ἀληθεστάτη.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε τὰ ἔγγραφα ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι ἡ σύλληψις καὶ ὁ φόνος τῶν φυγοδίκων ἐγένετο τῇ καταγγελίᾳ καὶ ἐνεργείᾳ τοῦ δημάρχου αὐτοῦ;

§86ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ εἶναι αἱ ἑξῆς ἀρχαί Δήμαρχος, ἀστυνόμος, εἰρηνοδίκης καὶ ἐνωμοτάρχας· βλέπω δὲ ἀστυνόμον, εἰρηνοδίκην καὶ ἐνωμοτάρχην, βεβαιοῦντας ὁμοφώνως, ὅτι ὁ δήμαρχος παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τῶν φυγοδίκων τὴν καταδίωξιν.

§87Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἔχετε τὰ πτώματα τῶν φυγοδίκων.

§88ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀναφέρω, οὐχὶ διὰ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐνασκήσωσι πολλὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς πέντε ἢ ἓξ φυγόδικοι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ὑποδείξω ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ἡ γνῶσις τοῦ ὅτι οἱ φυγόδικοι αὐτοὶ, ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὴν συνοδείαν ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων, εἶναι ἀπρόσβλητοι καὶ ἀπαραβίαστοι ἀπὸ τὰς ἀρχάς. Εἴπατέ μοι δὲ σεῖς, ἐὰν τοιαύτη τις ἰδέα, μὲ τὰ προγενέστερα συνδυαζομένη, δὲν καταδεικνύῃ μίαν κατάστασιν οὐχὶ εὔρυθμον τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰς 6 Ἰουλίου ἐφονεύθησαν.

§90ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἷς εἶναι αὐτός.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Εἷς ὁ φονευθεὶς καὶ εἷς ὁ πληγωθεὶς καὶ τρεῖς οἱ συλληφθέντες.

§92ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ ὅλον ἦσαν ἕνδεκα. — Ἐκτὸς δὲ τούτων ὅλων, κύριοι, ὡς τελευταία καὶ σπουδαιοτέρα κατὰ τῆς ἐκλογῆς μομφὴ φέρεται ἡ ἐπιῤῥοὴ, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν ἐκλογέων ἤσκησε τὸ θλιβερὸν ἐκεῖνο γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἤδη γινώσκετε, ὁ φόνος τοῦ Κομποτιάτου, τοῦ ὁποίου ἀνέγνωτε περιγραφὴν, ὑφ’ ὅλας του τὰς λεπτομερείας ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Γλαράκη. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ πολλὴν τὴν σημασίαν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐκ τοῦ φόνου τούτου, ἀνέφερε δὲ καὶ τὸν φόνον τοῦ κ. Κουτούζου ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ, ἐφέτος γενόμενον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ναυπλίας, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἐκεῖ τὸ τμῆμα δὲν ἠθέλησεν οὔτε κἂν νὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἐπὶ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, διότι δὲν ἐγνώριζεν ἂν ἡ ἐπιῤῥοὴ ἠσκήθη ὑπὲρ ἢ κατὰ τῶν ἐπιτυχόντων. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ συγκρίσει ταύτῃ συνέχεε δύω ὅλως διάφορα πρὸς ἄλληλα γεγονότα· συνέχεε τὸν ἐν μέσῃ ἡμέρᾳ, ὑπὸ τὰς ὄψεις ὅλου τοῦ κόσμου, μετὰ σπουδαίους διαπληκτισμοὺς γενόμενον θανατηφόρον τραυματισμὸν τοῦ Κουτούζου, καὶ τὸ ἔγκλημα τῆς δολοφονίας τοῦ Κομποτιάτου, γενόμενον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης κατὰ τὴν δευτέραν τῆς ἐκλογῆς νύκτα παρ’ ἀγνώστων — διότι εἷς ὕποπτος συνελήφθη καὶ δὲν ἔχομεν βεβαιωμένον μέχρι τῆς σήμερον τὸν φόνον — γενόμενον κατὰ προσώπου διαπρεποῦς ἐν τῷ χωρίῳ του, κατὰ τοῦ ἐπιφανεστέρου πάντων τῶν ἐν τῷ χωρίῳ, καὶ κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἄνθρωπος ἐξεδήλωσε τὴν ἀπόφασίν του νὰ ἀποχωρήσῃ ἀπὸ τοῦ συστήματος, εἰς τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀνῆκε, καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς ἀντιπάλους, καὶ ἐν στιγμῇ κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν ἀπόφασίν του ἐκείνην συνεμερίσθησαν τὰ τρία τέταρτα τοῦ χωρίου του. Ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις γενόμενος ὁ φόνος ἔχει μεγάλην τὴν σημασίαν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος μιᾶς ἐκλογῆς, καθὼς καὶ ὁ κ. Γλαράκης σαφέστατα μᾶς πληροφορεῖ περὶ τούτου ἐξ ἰδίας κρίσεως καὶ ἀντιλήψεως. Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ἔγκλημα ἔφερε πολιτικὸν χαρακτῆρα· ἡ δικαιοσύνη ἴσως ἀργότερα ἀνακαλύψει ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὰ πολιτικὰ, καὶ τοῦτο ἐκ καρδίας τὸ εὔχομαι. Ἀλλὰ τέλος πάντων ὁ ἀνώτερος δικαστικὸς λειτουργὸς φέρει ἡμῖν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἐξ ὅσων εἶδε καὶ ἀντελήφθη ἐπείσθη ὅτι τοιοῦτος εἶχε δοθῆ τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ τὰς ἑπομένας εἰς τὸν φόνον χαρακτὴρ, καὶ ζήτημα ὑποδεικνύει μόνον ἂν ὁ τοιοῦτος χαρακτὴρ ἐπηρέασεν ὅλην τὴν ἐπαρχίαν, θεωρῶν ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως ὅτι τοπικῶς τοιοῦτος χαρακτὴρ ἐδόθη ἕνεκα τῆς τοπικῆς βαρύτητος τοῦ φονευθέντος καὶ τοῦ τρόπου καὶ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐφονεύθη. «Καὶ εἶναι μὲν, λέγει, ἄγνωστον ὅτι ἂν ἡ προκειμένη πρᾶξις εἶχεν ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὰ ἐκλογικὰ τῆς ὅλης ἐπαρχίας, ἴσως δὲ καὶ μέχρι τέλους οὐδὲν τοιοῦτον ἀποδειχθῇ· ἀλλ’ ὅμως ἕνεκα τῆς τοπικῆς βαρύτητος τοῦ φονευθέντος, τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ὁ φόνος ἐτελέσθη καὶ τῆς στιγμῆς ἔτι τῆς ἐκτελέσεως, καθότι ἐγένετο ἀμέσως μετὰ τὴν ἔν τινι καφενείῳ τοῦ χωρίου πολιτικὴν συνεννόησιν τοῦ Κομποτιάτου αὐτοῦ μετὰ τῶν ἐπισημοτέρων τοῦ χωρίου περὶ τῆς ψηφοφορίας τῆς αὔριον, παρὰ πάντων τῶν κατοίκων τοῦ δήμου καὶ περαιτέρω ἔτι ἐδόθη πολιτικὸς χαρακτὴρ εἰς τὴν πρᾶξιν.» Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν ἀναμφισβήτητον ἐκ τῶν ἰδίων ἀντιλήψεων τοῦ ἐφέτου, ὅτι ἐδόθη πολιτ. χαρακτὴρ εἰς τὸν φόνον ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἐξηγήσωμεν τίνες ἦσαν αἱ ἐκ τούτου συνέπειαι, τὰς ὁποίας καὶ αὐτὸς ὁ κ. Γλαράκης ἔρχεται νὰ βεβαιώσῃ, καὶ ἰδοὺ τὶ λέγει· «Προσέτι δὲ ἕνεκα τῆς νυκτερινῆς ὥρας τῆς πράξεως καὶ τῆς ἐξ ἐνέδρας τελέσεως αὐτῆς, καὶ τοῦ ἀγνώστου τοῦ φονέως, τρομερωτέρα ἔτι καὶ ἀπαισιωτέρα πρὸς πάντας ἡ πρᾶξις παρέστη, καὶ ἐπαισθητῶς ὡς πρός τε τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἐνεργείας πολλῶν ἐκλογέων ἐπέδρασε· τοῦτο δὲ καὶ πολλαχῶς ἔμαθον καὶ ἰδίαις αἰσθήσεσιν ἀντελήφθην, διότι ἔβλεπον ὅτι οἱ κυριώτεροι τῆς ἀποτυχούσης μερίδος, ἐξ ἧς καὶ ὁ φονευθεὶς Κομποτιάτης, ἐν ᾧ τὴν προτεραίαν δραστηρίως καὶ θαῤῥαλέως ἐνήργουν καὶ ἐν γένει εὐέλπιδες ἐφαίνοντο, τὴν ἑπομένην ἄθυμοι καὶ κατεπτοημένοι πλεῖστον διατέλουν, τὸ μὲν διὰ φόβον εὔλογον περὶ ἑαυτῶν, τὸ δὲ διὰ τὴν ἀποδειλίασιν τῶν φίλων των, τὸ δὲ καὶ διὰ τὴν ἀηδίαν τοῦ πράγματος αὐτοῦ· ἀντιθέτως δὲ οἱ τῆς ἀντιπάλου μερίδος ὀπαδοὶ θαῤῥαλεώτεροι μετὰ τὴν πρᾶξιν καὶ θρασύτεροι μάλιστα παρίσταντο.» Αὐτὰ διαβιβάζονται ἡμῖν ἐκ πηγῆς, περὶ τῆς διαυγείας καὶ καθαρότητος τῆς ὁποίας δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλωμεν. Εἶναι ἀλήθεια ἀναντίῤῥητος, κύριοι, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ κατέπληξε τὸν κόσμον, καὶ τὸ στόμα ἐφίμωσε καὶ τὰς ἐνεργείας πάντων περιέστειλε. Γνωρίζετε δὲ ὅλοι τὶ σημαίνει εἰς μίαν ἐπαρχίαν νὰ φιμωθῇ ἕνεκα τοιούτου γεγονότος τὸ στόμα καὶ νὰ καταστῇ ἀδύνατος πᾶσα κίνησις τῶν κομματαρχῶν τῆς μιᾶς ἐκ τῶν συναγωνιζομένων μερίδων. Ἠδυνάμην νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πολὺ ἐπὶ λεπτομερειῶν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, καὶ νὰ ἀναγνώσω ἔγγραφα ἐκ τοῦ πρὸ τῆς ἐκλογῆς χρόνου, πιστοποιοῦντα τὴν κατάστασιν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης· δὲν πράττω ὅμως τοῦτο, τὸ μὲν διότι βεβαίως ἐκουράσθητε τοσαῦτα ἀκούσαντες, τὸ δὲ διότι νομίζω, ὅτι ὑπεραρκοῦσι τὰ λεχθέντα πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Σκοπὸς ἡμῶν εἶναι ν’ ἀποδείξωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ κοινὸν, ὅτι ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς εἶναι λίαν παράτολμον καὶ σκανδαλῶδες νὰ προτείνῃ τις τὴν ἄμεσον ἐπικύρωσιν, καὶ ὅτι τὰ πράγματα ἠδύναντο μὲν νὰ δικαιολογήσωσι καὶ ἀκύρωσιν, καταδεικνύουσι δὲ ὡς ἐπιεικέστατον μέτρον τὴν ἐκεῖσε ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Ὁ σκοπὸς οὗτος πέποιθα ἀδιστάκτως ὅτι ἐπετεύχθη μετὰ τὰ ῥηθέντα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθεῖς, οὐδὲ δίκαιαι αἱ κατὰ τῆς Βουλῆς ἀπευθυνθεῖσαι χθὲς μομφαὶ, διότι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων δικαιολογεῖ πᾶσαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πλὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ πρωθυπουργός. Ἐπίσης δὲ ἠδίκησε τὴν Βουλὴν ὁ κ. πρωθυπουργὸς διὰ τῆς προχθεσινῆς ὁμιλίας του, ἐφ’ ὅσον ἠθέλησε νὰ δείξῃ δι’ αὐτῆς ὅτι ἡ Βουλὴ ὁρμᾶται ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ἀπὸ λόγους πολιτικοῦ συμφέροντας. Αἱ μέχρι τοῦδε ἐργασίαι καὶ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἀριδήλως μαρτυροῦσιν ὅτι τὸ πολιτικὸν συμφέρον οὔτε κινεῖ αὐτήν, οὔτε κἂν παρεδρεύει εἰς τὰς σκέψεις της. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε τοιαύτη τις τάσις, καὶ ἂν ἦτον ἱκανὴ ἡ Βουλὴ ἡ σημερινὴ νὰ δικάσῃ, ὑπ’ ὄψιν λαμβάνουσα τὸ πολιτ. συμφέρον, ποῖον ἐκ τῆς ἐπικυρώσεως ἢ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἠδύνατο νὰ ἀντλήσῃ πολιτικὸν συμφέρον; Τί μέλλει αὐτῇ, ἂν παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οἱ ἐπιτυχόντες, ἢ ἂν λείπωσιν ἀπ’ αὐτῆς; εἰς τοῦτο ἂς ἀπαντήσῃ ἡ συνείδησις ὑμῶν καὶ ὅλου τοῦ κόσμου.

§93ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι! Ὅπως καὶ προχθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Βάλτου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας κύριος Βουλπιώτης ἀναβὰς τὸ βῆμα ἐδήλωσεν, ὅτι ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης ἠναγκάσθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, οὕτω καὶ σήμερον, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἐδήλωσεν ὅτι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος ὁρμώμενος ἦλθε νὰ προσβάλῃ αὐτήν. Πιστεύσατέ με ὅτι τὸν ἐπερίμενα νὰ κατηγορήσῃ τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης, ὡς οἱ Ἑβραῖοι τὸν Μεσίαν, καθόσον πᾶς ἄλλος ἐπερίμενα νὰ ἀνέβῃ εἰς τὸ βῆμα, ἐκτὸς τοῦ κυρίου Βουλπιώτου, εἰς τὸν ὁποῖον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, οὐδεμίαν ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ διαφορὰ τῶν ἐννέα ψήφων ἐν τῇ ἐκλογῇ Βάλτου, ἐνῷ αἱ 27 ἐν τῇ ἐκλογῇ Βονίτσης τοῦ ἔκαμαν ἐντύπωσιν σπουδαίαν, καί τοι γνωρίζει, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν κἀμμίαν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν φιλικὴν, καὶ ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ οὐδεμία ἔνστασις κατὰ τῆς ἐκλογῆς ὑπάρχει. Ἀπορῶ ἀληθῶς πῶς ὁ κύριος Βουλπιώτης ζυγίζει τὴν δικαιοσύνην. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι, καὶ λυποῦμαι πολὺ διὰ τοῦτο, νὰ ἀποκρούσω ἐν ὀλίγοις καὶ πάλιν τὰς ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς αἰτιάσεις. Ἠθέλησεν ὁ προλαλήσας νὰ μᾶς ἀποδείξῃ καὶ μᾶς πείσῃ διὰ μόνης τῆς ἰδίας του ὁμολογίας, ὅτι ὁ κύριος ἔπαρχος δὲν ἐσυμπάθει πρὸς κἀμμίαν μερίδα, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν καθ’ ἅπασαν τὴν ἐπαρχίαν, ὅτι δημοσίᾳ συνέτρωγε καὶ συνευθύμει μετὰ τῶν ἀντιθέτων μας ὑποψηφίων. Ἐπαναλαμβάνουν περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐπαρχίας, ἐνῷ εἶναι ἐπισήμως ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἀντικατεστάθησαν ἀπαιτήσει τῶν ἀντιθέτων μας, καὶ ἄν τις διετηρήθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ οἱ ἴδιοι τὸ ἀπῄτησαν. Δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς ταῦτα οἱ κατήγοροι τῆς ἐκλογῆς, προσέθηκαν ὅτι ἐγὼ εἶχα μαζῆ μου ἕνα φυγόδικον, ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν Κατούνα. Δὲν ἦτο, κύριοι, φυγόδικος ὁ Ντούμνιας, τὸν ὁποῖον εἶχα μαζῆ μου· αὐτὸς τώρα εἶναι εἰς Ἀθήνας, δὲν εἶναι ἐνταλματίας. Εἶναι περίεργον ὅτι ὁ κ. Βουλπιώτης μετεχειρίσθη ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς καὶ τὸν τρόμον, εἰς τὸν ὁποῖον δῆθεν διατελεῖ ἡ ἐπαρχία. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλπιώτης νὰ τὸν ἐρωτήσω, πότε ἔλεγεν ἀλήθειαν ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης ἐπιῤῥοῆς τοῦ κ. Γρίβα καὶ ἡμῶν, εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1874 ἢ εἰς τὴν τοῦ 1875; Ἰδού, κύριοι, τί περὶ τοῦ κ. Γρίβα καὶ ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τοῦ 1874 ἔλεγε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. (Ἀναγινώσκει περικοπήν τινα ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλπιώτη ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς). «Ὁ κ. Στάϊκος, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, εὑρέθη εἰς τοιαύτην φοβερὰν περίστασιν, εἰς τοιαύτην ὀδυνηρὰν θέσιν καὶ δὲν ἐστασίασε. Γνωρίζετε ὅλοι, κύριοι, τὴν ἀναμφισβήτητον, τὴν ἀπόλυτον ἀληθῶς ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Βονίτσης δικαίως ἀπολαμβάνει ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν τὸ γνωρίζουσιν, ἂς τὸ μάθωσιν ἤδη, τὸ βεβαιῶ ἐν γνώσει καὶ σπουδαίως, βεβαιῶν προσέτι, ὅτι πολὺ καὶ μέγα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ τὸ ὄνομά του ἐξασκεῖ γόητρον. Καὶ ἐν τούτοις ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεζητήθη διὰ τῶν αὐτῶν βιαίων μέσων ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ κ. Δημ. Γρίβα, ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκετο ὑπὸ τὰς αὐτὰς μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην περιστάσεις, τοῦ κ. Γρίβα, τοῦ στρατιωτικωτέρου σήμερον προσώπου τῶν μερῶν ἐκείνων, τοῦ ἔχοντος καὶ συνυποψήφιον στρατιωτικὸν καὶ βοηθοὺς στρατιωτικοὺς, διότι καὶ ὁ κύριος Κατσικογιάννης εἶναι στρατιωτικὸς, ἐξ οἰκογενείας στρατιωτικῆς, καὶ ὁ κ. Στάϊκος συνηγωνίζετο καὶ συνέπασχε.»

§94ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ μεταβάλω κατὰ κεραίαν ὅ,τι πέρυσιν εἶπον, οὔτε νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἀλήθειαν. Ἐβεβαίωσα πέρυσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκ πολλῶν πολλαχόθεν πληροφοριῶν ἐγίνωσκον· ἐβεβαίωσα ὅτι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ὁ κ. Γρίβας ἤσκει ἐπιῤῥοήν· δὲν τὸ ἀρνοῦμαι σήμερον· δὲν ἐβεβαίωσα ὅμως τίνι τρόπῳ ἡ ἐπιῤῥοὴ ἐκείνη ἠσκεῖτο καὶ διὰ τίνων μέσων ἐκτήθη. Περὶ ἀμφοτέρων τούτων ἐφωτίσθην προχθὲς ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας, κ. Κατσικογιάννη, ἔνστασιν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1869, τὴν ὁποίαν, ἀντίθετοι τότε ὄντες τοῦ κ. Γρίβα, ἀπηυθύνατε πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ ἐκείνη καὶ ἐκτήθη καὶ ἠσκεῖτο διὰ λῃστῶν καὶ διὰ φυγοδίκων. Αὐτὸ ἐβεβαιώσατε σεῖς, ἀλλ’ ἐγὼ εὐχαριστοῦμαι ἀκόμη νὰ μὴ τὸ πιστεύω. Δὲν ἀμφισβητῶ ἐγὼ σήμερον ὅτι γόητρον ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ του ἀξιώματος ὁ κ. Γρίβας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις ἤσκει, οὐχὶ ἴσως προσωπικὸν ἀλλ’ οἰκογενειακόν. Τί πταίω ὅμως ἐγὼ, ἐὰν τὸ γόητρον ἐκεῖνο τὸ τότε, σήμερον ἕνεκα τῶν τελευταίων γνωστῶν εἰς ὅλον τὸ ἔθνος περιστάσεων μετετράπη εἰς αἴσθημα ὅλως ἀντίθετον; (χειροκροτήματα) Ἐβεβαίωσα τότε τὸ ἀκαταγώνιστον τοῦ Γρίβα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγὼ τί ἔγεινε σήμερον τὸ ἀκαταγώνιστον ἐκεῖνο, σᾶς ἀπαντᾷ ἀντ’ ἐμοῦ ἡ ἐπαρχία σας, ἡ ὁποία διὰ 14 μόνον ψήφων σᾶς ἔστειλεν ἐνταῦθα. Ἐὰν δὲ ἡ ἐπαρχία σας δὲν ἀρκῇ νὰ σᾶς διδάξῃ τὰ αἴτια τῆς τοιαύτης τῶν πραγμάτων μετατροπῆς, ἐρωτήσατε τὴν Ὕδραν, τὴν Σπάρτην καὶ ἄλλας ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης περιεῖχον πρόσωπα, τῶν ὁποίων ἐθεωρεῖτο ἀκαταγώνιστος ἡ ἐπιῤῥοὴ καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς πανηγυρικῶς ἔδειξαν, ὅτι ἀπεξεδύθησαν τὸ παρελθόν!— Ἐρωτήσατε τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξηγέρθη εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ὁποῖον συνεκίνησεν αὐτὴν ἀπὸ περάτων ἕως περάτων! Ἐρωτήσατε τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ μας, ἥτις τὸ αἴσθημα τοῦτο ἐξέφρασε ἐπισημότατα διὰ διαμαρτυρήσεων, καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ δι’ ἀναφορῶν· ἂν δὲ καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης δὲν ὑπῆρξε σαφεστέρα καὶ μᾶλλον ῥητὴ ἡ ἔκφρασις τοῦ τοιούτου αἰσθήματος, ἡ αἰτία τούτου εἶναι εἰς πάντας γνωστή. Δὲν σᾶς ἀρκεῖ ὅμως δι’ αὐτὸ ἡ ἐξέγερσις τοῦ ἔθνους, ἡ ἐξέγερσις τοῦ νομοῦ μας ἢ τοὐλάχιστον τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τῆς σημερινῆς ἐκλογῆς σας, καί τοι διαξαχθείσης ὑφ’ οἵας ἠκούσατε περιστάσεις;

§95ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤκουσα αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε διὰ τὰ 74, ἀλλὰ εἰς τὰ 68 δὲν εἶχεν ἐπιῤῥοήν!

§96ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μὲ βεβαιεῖτε σεῖς τίνι τρόπῳ εἰς τὰ 68 ὁ Γρίβας ἐδημιούργησε τὴν ἐπιῤῥοήν του. Παρακαλῶ ἕνα ὑπάλληλον νὰ μοὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον ἐξήλεγξε τὴν ἐκλογήν σας εἰς τὰ 69, ἵνα σᾶς ἀναγνώσω τὸ παράπονον τοῦ ἀποτυχόντος ὑποψηφίου ἀδελφοῦ σας· εἶναι στάμπα, ὅπως ἔλεγεν ὁ κύριος Χρηστίδης, καὶ ἀπέτυχε, διότι τὸ κράτος τῆς ἐπιῤῥοῆς ἐκείνης ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν λῃστῶν καὶ φυγοδίκων·

§97ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπορῶ, κ. Βουλπιώτη, πῶς, ἐνῷ ἦσθε ἐν γνώσει τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1869 γενομένων αἰτιάσεων, ἐξηκολουθεῖτε νὰ ἔχετε μέχρι προχθὲς ὅλως ἐναντίαν ἰδέαν πρὸς ταύτας περὶ τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτσης ἐπιῤῥοῆς τοῦ κ. Γρίβα καὶ ἡμῶν. Εἰς τὰ 68 ἂν ἦτο ληστεία, εἶχεν ὁ Γρίβας σύντροφόν του τὸν Πετιμέζην, ὁ ὁποῖος εἶχε συγγενεῖς ληστάς. Εἰς τὰ 68 ὁ Γρίβας δὲν ἦτον Ὑπουργὸς, καὶ ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε, ὅτι τὴν ἐπιῤῥοήν του τὴν ἀπέκτησεν διὰ τῆς ἐξουσίας! Ποῦ εἶναι ὁ φόβος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἐνέπνευσεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν! Σήμερον ἐλάβομεν ὀλιγωτέρας ψήφους σχετικῶς πρὸς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς, διότι αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ μᾶς ἀπέκλεισαν πολλοὺς ψηφοφόρους, διότι διωρίσθησαν παρὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου τῇ ἀπαιτήσει τῶν ἀντιθέτων μας 180 περίπου πρόσωπα ἀπαριθμηταὶ, διότι δὲν ἦλθαν νὰ ψηφίσουν ὅλοι οἱ Καραγκούνιδες, καθὸ ἀπουσιάζοντες εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, καὶ διότι ἔδειξεν ἐντελῆ ἀδιαφορίαν ὁ κ. Γρίβας, περιφρονήσας τὸν ἀντίθετον συνδυασμὸν, καθότι ἐνῷ ἡ ἐπαρχία εἶχεν 48 χωρία περιήλθομεν μόνον 16. Ἠδυνάμεθα καὶ ἡμεῖς, κύριοι, νὰ κάμωμεν παραστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς γενομένας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μεταβολὰς εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς διαφόρου ὑπαλληλίας, καὶ διὰ τὴν διαγωγήν τινων δημοσίων ὀργάνων, ἀλλὰ δὲν κατεδέχθημεν νὰ κάμωμεν παράπονα, μόνον δύω τηλεγραφήματα ἐκάμαμεν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀληθῆ, κ. Βουλπιώτη, καὶ οὐχὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ἐδῶ, ἐξαντλούμενοι εἰς θεωρίας. Πρακτικὰ πράγματα (ἱλαρότης). Εἶναι βέβαιον ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ φθάσω τὸν κ. Βουλπιώτην εἰς τὴν εὐγλωττίαν καὶ τὴν ῥητορικὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἡ Βουλὴ νὰ φωτισθῇ καὶ ν’ ἀποφανθῇ ἐν δικαιοσύνῃ. Ὁ κ. Βουλπιώτης ὡμίλησε καὶ διὰ τὸν φόνον τοῦ Κομποτιάτου. Ἂν ἐνθυμεῖτο ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς τὸν ἐπικήδειον λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησε διὰ τὸν φόνον τοῦ Τσαγγαράκη, ὅτε ἐπὶ κεφαλῆς ὅλης τῆς πόλεως ἐξανέστη κατὰ τῆς μερίδος εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδόθη ἡ δολοφονία, δὲν ἤθελε βεβαίως ὁμιλήσει. Τότε τὰ πράγματα δὲν μετεβλήθησαν ἐκεῖ ὡς ἐκ τοῦ φόνου.

§98ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ εἶπον ἐγὼ ὅτι δὲν μετεβλήθησαν; Πολὺ ἐσφαλμένας ἔχετε πληροφορίας. Καίτοι ἡ ἀναίρεσις τοῦ Τσαγκαράκη, γενομένη ἐντὸς οἰνοπωλείου ἐν καθαρᾷ μεσημβρίᾳ, ὑπὸ τὰς ὄψεις ὅλου τοῦ κόσμου, οὐδόλως δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὴν δολοφονίαν τοῦ Κομποτιάτου καὶ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς αὕτη ἐγένετο, οὐχ ἧττον καὶ τότε ἐγὼ ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ φονευθέντος ὑπέστη ζημίαν· ἐπικαλοῦμαι δὲ περὶ τούτου τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Τρικούπη. Ὅ,τι λοιπὸν ὑπεστήριξα τότε, τὸ ἴδιον ὑποστηρίζω καὶ ἤδη. Ἄλλοι δυστυχῶς τότε ἐφώναζον ὅτι ὁ φόνος τοῦ Τσαγκαράκη ἐζημίωσε τὴν μερίδα του, σήμερον δὲ ὑποστηρίζουσιν ὅτι τοῦ Κομποτιάτου ὁ φόνος δὲν ἔφερε τὰς αὐτὰς συνεπείας. (Θόρυβος).

§99ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν λόγον σας ἐκεῖνον. Ἀλλὰ, κύριοι, ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἐξήσκησεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ὁ ἐξ ἰδιωτικῶν λόγων προελθὼν, δυστυχῶς, φόνος τοῦ Κομποτιάτη, ἀφοῦ ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς ἐκλογῆς προκύπτει ἐπισήμως, ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἐκείνου, οἱ δυνάμενοι μᾶλλον νὰ ἐπηρεασθῶσιν, ἐψηφοφόρησαν! Τῇ ἀληθείᾳ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα εἶναι ἐντελῶς ἀνάξια νὰ φέρωνται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ἀκυρώσεως μιᾶς ἐκλογῆς.

§100ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν.

§101ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλπιώτης ὅλην τὴν ὁμιλίαν του τὴν περιέστρεψεν εἰς τρία πράγματα, εἰς τὸν φόνον, τὸν τρόμον καὶ τὴν φυγοδικίαν, καὶ δι’ αὐτὰ ὑπεστήριξε τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ τί θὰ κάμῃ ἐκεῖ ἡ ἐπιτροπή; Τί θὰ ἐξετάσῃ; ἂν ἔγεινεν ὁ φόνος; ἔγεινεν· ἂν ἐπηρέασε; δὲν ἐπηρέασε, διότι ὅλοι οἱ χωρικοὶ τοῦ χωρίου ἐψηφοφόρησαν. Θέλετε νὰ μάθετε ἐὰν ἡ ἐπαρχία διατελῇ ὑπὸ φόβον; τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἐὰν χαρακτηρίσητε τὴν ἐπιῤῥοὴν φόβον· θὰ ἀνακαλύψῃ τι ἡ ἐπιτροπὴ περὶ τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῶν φυγοδίκων; ἀλλ’ αὐτοὶ εἶχον ἔκτοτε συλληφθῆ, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τῶν ἀρχῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Ζωχιὸς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἐξέφρασα φόβους μὴ μὲ βγάλετε ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τοιοῦτόν τι ἐγὼ οὔτε εἶπον, οὔτε διενοήθην· εἶπον μόνον ὅτι πηγαίνει νὰ πραγματοποιηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ ἀντίθετοί μας ἔλεγον εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας, ὅτι καὶ ἐὰν ἀναδείξουν βουλευτὰς τὸν κ. Γρίβα καὶ τοὺς συντρόφους του δὲν θὰ ἔμβουν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐξέφρασα φόβον καὶ ζητῶ μόνον δικαιοσύνην. Σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς μὲ μεγάλην φωνὴν, ὅτι ἂν εὕρητε καὶ τὴν ἐλαχίστην παρανομίαν, ἀκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν, ἂν δὲ ἔχετε ἄλλας ἀφορμὰς, σεβασθῆτε τὸ δίκαιον.

§102ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Συμφωνεῖ μὲ τὸ νέον σύστημα.

§103Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐφέτος σᾶς συμφέρει.

§104ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι χθὲς πρίν μοὶ τὸ εἴπετε τὸ εἶπα, καὶ ὁ κ. Βουλπιώτης μοὶ ἐνέπνευσε τὸ θάῤῥος, εἰπὼν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ εἰς τὴν δικαιοσύνην.

§105ΠΕΡ. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Φρονεῖτε φαίνεται ἐκ τῶν ἰδίων.

§106ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, κύριοι· ὁ κ. Βουλπιώτης εἶπεν ἀπὸ χθές... (θόρυβος). Ἐγὼ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον προέρχεται ἀπὸ τὸν κ. Βουλπιώτην, ὅστις μοὶ ἐνέπνευσε αὐτὸ τὸ θάῤῥος. Δὲν ἐζήτησα χάριν παρὰ δικαιοσύνην, ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἔχομεν δίκαιον νὰ μᾶς τὸ ἀποδώσητε, ἐὰν δὲν ἔχωμεν, δὲν ζητοῦμεν χάριν οὐδὲ ἐπιείκειαν. Ἂν καὶ δὲν εἶμαι νομικὸς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ εἰσέλθω εἰς ἓν νομικὸν ζήτημα, καὶ ἐπὶ τούτου σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξετε. Καθὼς εἰς τὰ δικαστήρια γίνεται μία καταγγελία, οὕτω καὶ οἱ ἐνιστάμενοι σήμερον μᾶς κατηγοροῦν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς εἴμεθα οἱ κατηγορούμενοι, ἔρχεται ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ὑποστηρίζει τὴν κατηγορίαν, καὶ ἂν ἐπετρέπετο εἰς τὸν κ. Γλαράκην νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὴν κατηγορίαν, θὰ σᾶς ἔλεγεν ὅσα ἔχει γράψει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἐπὶ τῆς ὁποίας κυρίως στηρίζονται οἱ κατήγοροί μας, καὶ δι’ ἧς ὁ κ. ἐπόπτης ἐκφράζεται ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς προταθέντων. Παρακαλῶ, τί λέγουν τὰ κητάπια τῶν δικαστηρίων ἐν τοιαύτῃ ἀμφιβολίᾳ; ὅτι πᾶσα ἀμφιβολία εἶναι ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου.

§107ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀμέσως αὐτὴν τὴν στιγμὴν βλέπω ἐμάθατε καὶ νομικά.

§108ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τί λέγει, κύριοι, διὰ τῆς ἐκθέσεώς του ὁ κ. Γλαράκης; ὅτι ἔμαθον τοῦτο, ἐπληροφορήθην ἐκεῖνο, εἰκάζω αὐτό· οὐδὲν βεβαιοῖ. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, εἶναι λογικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἐκθέσεως, οὐδὲν βεβαιούσης, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ κατὰ μιᾶς ἐκλογῆς! Ἀφίνω τοῦτο εἰς τὴν εὐσυνείδητον καὶ πεφωτισμένην κρίσιν τοῦ σώματος.

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅσον πεισματωδεστέρα κατέστη σήμερον ἡ συζήτησις, τοσοῦτον μεγαλείτερον συναισθάνομαι τὸ καθῆκον, ν’ ἀναπτύξω τὰ γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησίν μου, καὶ νὰ δώσω δημοσίᾳ τὸν λόγον τῆς ἀποφάσεώς μου. Κατὰ τὰς νεωτέρας νομοθεσίας τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, ὁ δικαστὴς ὀφείλει νὰ δίδῃ τὸν λόγον τῆς ἀποφάσεως, ἣν ἐκδίδει· ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ δικάσωμεν τὴν προκειμένην ἐκλογὴν ἀνεξαρτήτως προσωπικῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν πρὸς τὰ πρόσωπα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, καὶ νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν ἀπόφασίν μας. Ἡ ὑπόνοια περὶ τῆς ἀμεροληψίας, ἥτις ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, σᾶς λέγω ἐν τιμῇ, μὲ ἐπίκρανε, διότι πᾶν ἄλλο περιέμενον ἢ νὰ ἀκούσω ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ἡ ὑποψία περὶ τῆς μὴ τηρήσεως ἄκρας ἀμεροληψίας, καὶ περὶ ἀδιαφορίας πρὸς τὸν νόμον καὶ τὴν ἀπόλυτον δικαιοσύνην. Ἐὰν ἐγεννήθη μία ἰδέα, ἥτις καθαρὰ ἐξετέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὄχι μόνον πονηρὰ δὲν εἶναι, ἀλλὰ εἶναι εἰλικρινεστάτη, καθότι συντελεῖ καὶ ἀποβλέπει εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὅλοι ἐπιζητοῦμεν, τὴν ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας. Κατὰ πόσον τὰ ὑπὸ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν ἐκτεθέντα σχετίζονται μὲ τὴν ἀλήθειαν, καὶ δύνανται νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅπως φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, ἤτοι νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασίν μας, δὲν δύναμαι νὰ ἀποφανθῶ. Μία ἀμφιβολία μὲ ἔθεσεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην, μία πρᾶξις δημοσίου ὑπαλλήλου, προκληθεῖσα ἐμμέσως ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν. Ἠκούσατε, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Βονίτσης ἐξαιρετικῶς ἐστάλη ἐπόπτης δικαστικὸς, ὄχι ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος, ἵνα βεβαιώσῃ τὸ τυχὸν λαβὸν χώραν ἔγκλημα, ἀλλ’ ἐστάλη ὡς ἀνώτερος ἐπιτηρητὴς τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, τῶν ὑποψηφίων καὶ ἐν γένει τῆς συμπεριφορᾶς πάσης ἀρχῆς. Αὐτὸ ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὤφειλε νὰ πράξῃ, καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἐπόπτου τούτου ἡμεῖς νὰ πεισθῶμεν περὶ τῆς ἀληθείας τῶν γεγονότων. Αὐτὸς μᾶς ἔθεσεν, ἀντὶ νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς ἀμφιβολίας, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, καὶ δὲν δυνάμεθα, ἐὰν θέλωμεν εὐσυνειδήτως νὰ ἀπονείμωμεν τὴν δικαιοσύνην, ν’ ἀποφανθῶμεν ὁριστικῶς, εἰμὴ ὅταν μάθωμεν ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν εὕρομεν ἐν τῷ ἐκλογικῷ φακέλλῳ, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις προπαρεσκεύασε καὶ ἐπροκάλεσεν, ἠθέλετε νὰ τὴν παραβλέψωμεν; Καὶ ποία θὰ ἦτον ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ἀποτυχόντας; Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου· περιεφρούρησα τὰ δικαιώματά σας, ἀποστείλασα ἀνώτερον ἐπόπτην, προεκάλεσα τὴν ἔκθεσίν του, ἣν διεβίβασα πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Δικαίως, κύριοι ὑπουργοὶ, ἠθέλετε ἐπιῤῥίψει τὴν μομφὴν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλὰ ἡμεῖς, οἵτινες ἐνδιαφερόμεθα ὑπὲρ τῆς ἰδίας ὑπολήψεως, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας καὶ τὴν ἔκθεσιν καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἐπιφέρωμεν ἀπόφασιν δικαίαν, σύμφωνον μὲ τὰ πράγματα, μὲ τὴν ἀλήθειαν· ὀλιγώτερον δὲ παντὸς ἄλλου δικαιοῦται νὰ μᾶς μεμφθῇ διὰ τοῦτο ἡ προπαρασκευάσασα τὴν κατάστασιν ταύτην Κυβέρνησις. Ὄχι, δὲν πείθομαι, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ, δὲν εὑρίσκω λόγον ἰσχυρὸν, ἀλλὰ δὲν ἔχω καὶ τὸ θάῤῥος, δὲν δύναμαι, ὀπισθοχωρῶν ἀπέναντι ἑνὸς ἐγγράφου ἀνωτέρου ὑπαλλήλου, ὅταν πρόκηται νὰ δώσω ψῆφον, ὅτι ἐνηργήθη μετὰ πλήρους νομιμότητος ἡ ἐκλογὴ αὕτη. Ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ διλήμματος, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκομαι, τί ὀφείλω νὰ πράξω ὡς εὐσυνείδητος δικαστής; νὰ ζητήσω κρείττονας ἀποδείξεις, νὰ ἐγκύψω μετὰ ταύτας εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διαφόρων περιστατικῶν, καὶ ἐὰν πεισθῶ διὰ τρανῶν ἀποδείξεων, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος, τότε καὶ μόνον νὰ τὴν ἀκυρώσω, ἄλλως θὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἐνισταμένους, «αἱ ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας προσάγετε, δὲν μὲ πείθουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος», ἑπομένως τὴν ἐπικυρῶ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐξαντλήσωμεν τὰ μέσα, ἅτινα ὁ νόμος μᾶς χορηγεῖ, καὶ σχηματίσωμεν μίαν καθαρὰν πεποίθησιν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν πρέπει εἰς αὐτὴν τὴν φυσικὴν σκέψιν, ν’ ἀποδίδεται ἡ πονηρία τῆς προπαρασκευῆς τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Ναὶ, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εὑρίσκω λόγους, οἵτινες μὲ πείθουσι περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, στηρίζομαι δὲ εἰς τὰς ἑξῆς σκέψεις. Πᾶσα ἐκλογὴ προσβάλλεται, ὅπως γνωρίζετε, καὶ οὐσιωδῶς δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ά.) ὡς πρὸς τὸ νόμιμον τῶν διατυπώσεων κατὰ τὴν προδικασίαν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, βʹ.) ὡς ἐκ τῆς ἐλευθερίας ἢ τῆς πιέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ἐκλογεῖς εὑρέθησαν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Νομικοὶ λόγοι πρὸς ἀκύρωσιν οὔτε ὑφίστανται, οὔτε προτείνονται· προτείνεται μόνον ὁ λόγος, ὅτι δὲν διετέλουν ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ, ἀλλ’ ὅτι ἐπιέσθησαν οἱ ἐκλογεῖς. Ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτὸς εἶναι λόγος, ὅστις πρέπει νὰ ἀποδεικνύηται ἐξ ἐξωτερικῶν πράξεων, λαβουσῶν χώραν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Ἀποκλεισμός, ἐπίθεσις στρατιωτικὴ καὶ ἔνοπλος, δὲν προτείνεται· τί προτείνεται; ἔμμεσος ἐπήρεια τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων, προερχομένη ἀπὸ διαφόρους αἰτίας, αἱ ὁποῖαι ἐδύναντο κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τῶν ἐνισταμένων νὰ ἐπηρεάσωσιν ἐπὶ τῆς συνειδήσεως αὐτῶν. Αὐτοῦ τοῦ λόγου ἡ ἀπόδειξις εἶναι δύσκολος, καὶ αἱ ἀποδείξεις, αἵτινες προσήχθησαν, εἰσὶν ἀσθενεῖς, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ ὅταν ἔχωμεν μίαν ἔκθεσιν ἀνωτέρου ὑπαλλήλου δικαστικοῦ, μὴ ἔχοντος οὐδὲν συμφέρον εἰς τὴν ἔκβασιν τῆς ὑποθέσεως, ὁ ὁποῖος παρεστάθη ἐν τῷ τόπῳ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἦτον εἰς θέσιν, εἰσελθὼν εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ διάφορα πρόσωπα, νὰ σχηματίσῃ μίαν καθαρὰν καὶ ἀληθῆ ἰδέαν, ὁ ὁποῖος λέγει, «ἐὰν ἐν καιρῷ ἐλαμβάνετο τὸ μέτρον νὰ ἀντικατασταθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι ὑπὸ ἄλλων τιμίων καὶ εὐσυνειδήτων καὶ ἐὰν δὲν ἐλάμβανε χώραν ὁ φόνος τοῦ Κομποτιάτη, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο διάφορον,» θέλετε αὐτὰ τὰ δύω ἐὰν ν’ ἀποῤῥίψωμεν καὶ νὰ μὴ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἠδύναντο νὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦ ἐπόπτου καὶ νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς; Βέβαια καὶ ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἐγένετο ἐκφόβησις ὑπὸ πέντε ἢ ἓξ ἢ ὀκτὼ φυγοδίκων, καὶ ὅτι αὕτη ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸ δημόσιον φρόνημα· δὲν δύναμαι νὰ ἀδικήσω τὸν λαὸν τῆς Ἀκαρνανίας παραδεχόμενος, ὅτι τοιαῦτα περιστατικὰ ἐδύναντο νὰ πιέσωσι τὴν θέλησιν καὶ νὰ μεταβάλωσι τὴν ἀπόφασίν του· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν, ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀκαρνανίας ἕνεκεν τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της καὶ τῆς ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐπιπολαζούσης ἐκεῖ λῃστείας εὑρίσκετο εἰς ἔκτακτον κατάστασιν, καὶ ἕνεκα τούτου ἦτο τὸ κέντρον τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων καὶ ἐκτάκτων κυβερνητικῶν μέτρων, ἅτινα δὲν ἠδύναντο ἢ νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ δημόσιον φρόνημα. Καὶ ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μίαν ἐπαρχίαν εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη διατελέσασαν, ἥτις φυσικῶς δὲν ἠδύνατο ἐντὸς δύω μηνῶν νὰ ἀποτινάξῃ τὴν πίεσιν ταύτην, τὸ δὲ ἥμισυ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς διαμαρτύρεται, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς δὲν εἶναι γνήσιον, ἐπηρεάσθη ὑπὸ ψυχολογικῆς βίας, πῶς δυνάμεθα νὰ μὴ δώσωμεν ἀκρόασιν εἰς τὰ παράπονα ταῦτα; Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι, ἐὰν πράξωμεν τὸ ἐναντίον, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρηθῶμεν δίκαιοι, ἀμερόληπτοι. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ περαιτέρω ἐξέτασις, ἐὰν νομίζετε ὅτι δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἡ ψυχολογικὴ βία, καὶ ὅτι ἡ μικρὰ διαφορά, ἥτις παρουσιάζεται, παντάπασι δὲν προῆλθεν ἀπὸ οἱανδήποτε τοιαύτην αἰτίαν, τότε μὴ διστάσητε νὰ τὴν ἐπικυρώσητε· ἀλλὰ ἐγὼ ἐπιθυμῶν νὰ ἐκφέρω ἐν καθαρᾷ συνειδήσει καὶ πλήρει πεποιθήσει τὴν ἀπόφασίν μου, προτιμῶ νὰ ἀναβάλω ἐπὶ μικρὸν ταύτην, καὶ ἀναζητῶν τὴν ἀλήθειαν ἀπέναντι τῆς ἐκθέσεως ἑνὸς ἀνωτέρου δικαστικοῦ ὑπαλλήλου νὰ διασκεδάσω πάντα δισταγμὸν καὶ νὰ μὴ ἀφήσω τὸ ἐλάχιστον παράπονον εἰς τοὺς ἐνισταμένους.

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, κύριοι, ὄχι διὰ νὰ τὸ κρατήσω ἐπὶ πολύ, ἀνέρχομαι κυρίως διὰ νὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν πρῶτον σήμερον ἀγορεύσαντα κύριον Βουλπιώτην νὰ τοῦ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν ἀγόρευσίν του.

§111ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠγόρευσε πρῶτος.

§112ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, ἦτο δεύτερος, ἔσφαλα. Ἐὰν εἶχεν ἀνάγκην δικαιολογίας ἡ προχθεσινὴ ἀγόρευσις τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλπιώτη ἔδωκε τὴν μεγαλειτέραν δικαιολόγησιν. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀποδείξεως, ὅτι τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κύριος πρόεδρος ἦσαν ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Βουλπιώτη ἀπέδειξεν ἐκ περισσοῦ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν· εὐγνωμονῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν διὰ τὴν ἀγόρευσίν του. Δὲν πρόκειται περὶ πολιτικῶν ζητημάτων, πρόκειται περὶ ἐκλογικῶν, μᾶς εἶπε· καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Βουλπιώτη εἰς τί ἄλλο ἢ εἰς τὸ πολιτικὸν περιεστράφη; εἰς τὸ νὰ θελήσῃ νὰ δείξῃ ἢ ὑποδείξῃ, ὅτι ἐὰν τυχὸν ἡ ψῆφός του φανῇ αὐστηροτέρα παρ’ ὅτι ἤλπιζε, τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§113ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πιθανὸν νὰ ἐσκόπει νὰ μεταβάλῃ τὴν ἐπιεικῆ γνώμην τῆς Βουλῆς εἰς ἄλλην, δικαίαν μὲν ἴσως, ἀλλὰ μᾶλλον αὐστηρὰν, καὶ ὅτι τοῦτο δὲν θέλει βεβαίως τὸ ἐπιτύχει.

§114ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπροσπάθησε νὰ δείξῃ ὅτι ἡ ἔκφρασις τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτον ὕβρις κατὰ τῆς Βουλῆς. Ὕβρισε τὴν Βουλὴν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διατί; διότι εἶπε· «μὴ παραδεχθῆτε τὸ συμπέρασμα τοῦ τμήματος, διότι κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ συμπέρασμα τοῦ τμήματος θὰ δώσῃ ὕλην νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὰς ἰδέας τοῦ παρελθόντος.»

§115Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπε προπαρασκευὴ πρὸς ἀκύρωσιν.

§116ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὕβρισε τὴν Βουλὴν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν βλέπει, δὲν διακρίνει ὅτι εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ τμήματος ἐμπεριέχεται ἡ ἀπόφασις τῆς συνηνωμένης ἀντιπολιτεύσεως τῆς συμπεριλαμβανούσης σχεδὸν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς; ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τότε ἀκριβῶς ἤθελεν ὑβρίσει τὴν Βουλὴν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν συνελάμβανε τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ ἐκθέσεις ἐκεῖναι τῶν τμημάτων ἐμπεριέχουσι τοσούτους φετφάδες εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ὑποκύψῃ· ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν τμημάτων ἀντιπροσωπεύουσι τοὺς φετφάδες, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἐξήρχοντο ἀπὸ ἐκείνην τὴν θυρίδα· (δεικνύει τὴν θύραν τοῦ δωματίου, ἐν ᾧ συνέρχεται τὸ προεδρεῖον).

§117Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, δὲν θὰ ἐλέγετε αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπετε· περιεπέσατε εἰς πλάνην· διαμαρτύρομαι ἐντόνως κατὰ τῆς μνήμης σας.

§118ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν σφάλλω, δύνασθε νὰ μὲ διορθώσητε· ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπίστευσε, καὶ πιστεύει ὅτι ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς εἶναί τι ἀνώτερον καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς φετφάδες καὶ θέλει δείξει ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ πολεμήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους τοῦ παρελθόντος οὐχὶ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ παρελθόντος. Ὅταν ὁ κύριος Βουλπιώτης κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Βάλτου ἐξέφρασε τὴν πεποίθησίν του, εἰπὼν ὅτι βλέπει ἐνώπιόν του τοὺς καρατομήσαντας πέρυσι τὴν ἐκλογὴν Ἀττικῆς, ἤθελε νὰ σᾶς προσβάλλῃ;

§119ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι κατὰ σειρὰν μὲ παρεξηγεῖτε· ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βάλτου εἶπον ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν ἐνισταμένων προσαγωγὴ προσθέτων καταλόγων ὀνομάτων μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως μοὶ ὑπομιμνήσκει τὸ σύστημα τῶν πέρυσι προσβαλόντων τὴν ἐκλογὴν Ἀττικῆς. Ἐδήλωσα δὲ σήμερον, διασαφήσας τὴν ἰδέαν μου ἐκείνην, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐδίκασε μέχρι τοῦδε μετὰ πολλῆς μὲν αὐστηρότητος τὰς ἐκλογὰς τῶν φίλων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τοῦτο ἐφήρμοσε, κατ’ ἐμὲ, εἰς τὴν ἐκλογὴν Βάλτου φανεῖσα λίαν αὐστηρά. Τοὐναντίον δὲ μετὰ μεγίστης ἐπιεικείας τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐπέτυχε καὶ ἄνθρωπος τοῦ παρελθόντος.

§120ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω, κ. Βουλπιώτη, νὰ σᾶς παρεξηγήσω, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι ὅταν σᾶς ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς τῆς Μέσσης, εἴπατε αὐτῷ ὅτι τὰ πρόσωπα ἐφέτος εἶναι ἄλλα τῶν περυσινῶν, ἀλλὰ τὰ πράγματα εἶναι ὅμοια μὲ τὰ περυσινά.

§121ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Διὰ τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο τὸ μεμονωμένον τῆς προσαγωγῆς σημειώσεων μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως.

§122ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔστω· ἤθελε νὰ προσβάλῃ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Δημητριάδης, ὅταν εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Βάλτου καταβαίνων ἀπὸ τοῦ βήματος σᾶς εἶπεν ὅτι ἐὰν ἐξελέγετο ἀντὶ τοῦ Τολιᾶ ὁ Ἴσκος δὲν ἠθέλατε ἐξεγερθῆ κατὰ τῆς ἐκλογῆς;

§123Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ τότε, αὐτὸ λέγω καὶ τώρα, ἀδιάφορον ἂν ᾖναι ἐπιτυχὼν ὁ Γρίβας.

§124ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι, ἂν καὶ ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ Δημητριάδης ἐξέφρασαν γνώμην ἐναντίαν τῆς ἰδικῆς σας, σεῖς δὲν ἐννοούσατε μὲ τοῦτο ὅτι προσέβαλον τὴν Βουλήν.

§125Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Λομβάρδος εἶχε τὴν μνήμην ἴσην τῇ κρίσει, δὲν θὰ περιέπιπτεν εἰς τοιαύτας πλάνας.

§126ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν σφάλλῃ ἡ μνήμη μου, ἐπανορθώσατέ με.

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ἀληθῆ, καὶ εἶναι ἡ ἰδέα αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ ὑβρίσῃ. Ἐὰν εἷς βουλευτὴς ἐκφράσῃ τοιαύτην ἰδέαν, τοῦτο δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν.

§128ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ πιθανὸν νὰ μὴ ἔχω τόσην ἀρκετὴν μνήμην ὅσην ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅστις πιστεύω θὰ ἐνθυμῆται ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε ῥητῶς εἰς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος μέρος τῆς ὁμιλίας του ὅτι ὁμιλεῖ ὡς βουλευτὴς καὶ ἐξέφραζε τὴν γνώμην του ὡς βουλευτής. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριε Κουμουνδοῦρε, ὑποστηρίζω καὶ διατείνομαι, ὅτι εἴτε ὡς βουλευτὴς, εἴτε ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν γραμμὴν τῆς ὑπολήψεως καὶ τοῦ σεβασμοῦ, ὅστις ὀφείλεται εἰς τοῦτο τὸ Σῶμα. Ἐξέφρασεν ἁπλῶς τὴν πεποίθησίν του, ἡ ὁποία εἶναι ἐναντία τῆς γνώμης τοῦ τμήματος. Ἐπαναλέγω, ἐὰν ἠθέλατε μᾶς εἴπῃ, ὅτι αἱ γνῶμαι τῶν τμημάτων ἐκφράζουν τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, τότε ἠθέλομεν ἴσως συλλογισθῆ· ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο δὲν θὰ ἠδύνασθε νὰ μᾶς πείσητε, διότι εἰς τὰ συμπεράσματα τῶν τμημάτων βλέπομεν ἀντιφατικάς τινας προτάσεις ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀντικειμένων. Ἐπετρέπετο λοιπὸν καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν γνώμην διάφορον, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῇ τις τὸ παρεμπίπτον ζήτημα ἐν τῇ ἐκλογῇ ταύτῃ, διὰ νὰ συγχύσητε τὴν ἐκλογὴν τῆς Βονίτσης μὲ τὸ πολιτικόν. Σχέδια ὑποκρύπτει, μᾶς εἶπον, ὁ λόγος ἐκεῖνος τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως! Καὶ ποῖα σχέδια; Νὰ μεμφθῇ τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, διότι ἔστειλαν σᾶς ἐδῶ, καὶ ὄχι ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὑπεδείκνυεν ἡ Κυβέρνησις; Καὶ ποίους ἐπεθύμει ἡ Κυβέρνησις, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ, καὶ ποίους ἄλλους ἐπεθύμει, καὶ τὸ ἀπέδειξεν, ἢ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἤθελον ἐπιθυμήσει αἱ ἐπαρχίαι νὰ στείλωσι; Δύνασθε νὰ εἰπῆτε ὅ,τι ἂν θέλετε· ἐνθυμηθῆτε ὅμως, ὅτι τὸ ’μάτι τῆς κοινωνίας εἶναι τὸ ’μάτι τοῦ Θεοῦ καὶ δὲν ἀπατᾶται. Ἐκείνη θὰ δικάσῃ καὶ ἤδη ἐδίκασεν, ἐὰν τυχὸν ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη κἀνὲν μέσον, ὅπως τυχὸν διασταυρώσῃ τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων, ὅπως ἴδῃ ἐρχομένους ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἄλλους, παρὰ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ καθαρὰ θέλησις τῶν ἐπαρχιῶν ἤθελεν ἐπιθυμήσει. Τὴν Βουλὴν ταύτην, ἥτις κατὰ σύμπτωσιν ἐσχηματίσθη ὑπὸ τὴν κυβέρνησιν τὴν ἰδικήν μας, μείνατε βέβαιοι, ὅτι οὐ μόνον οὐδεὶς σέβεται, ἀλλ’ οὐδεὶς τὴν ἀγαπᾷ περισσότερον ἡμῶν. Τὴν Βουλὴν ταύτην θέλομεν νὰ ἴδωμεν ἀπρόσβλητον ἀπὸ πάσης οἱασδήποτε κηλῖδος, τὴν ὁποίαν οἱ ἐχθροί της ἠμποροῦν νὰ ζητήσουν νὰ τῆς ἐπιῤῥίψωσι. Τὴν Βουλὴν ταύτην ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν καὶ θὰ τὴν ἴδωμεν, πιστεύω, νὰ μείνῃ ὑψηλὰ συμφώνως μὲ τὴν ἀποστολήν της, καὶ ἐπειδὴ ἡ προχθὲς καὶ ἡ σήμερον ὑποστηριζομένη πρότασις περὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, κατὰ τὴν πεποίθησίν μας τοὐλάχιστον, θὰ δώσῃ ὕλην εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Βουλῆς νὰ τὴν κατηγορήσωσιν, ὅτι ὁρμᾶται ἀπὸ ἰδέας ἴσως παρὰ πολὺ ἀκριβολόγους ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ δώσουν ὕλην, ὅτι ὁρμᾶται ἀπὸ πολιτικοὺς σκοπούς, ἢ πολιτικὰ πάθη, ἢ ποταπὰς ἐκδικήσεις, διὰ τοῦτο ἀντέστημεν καὶ ἀντιτείνομεν εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς.

§129ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπαναλαμβάνετε τὰ ἴδια πράγματα μὲ ἄλλους λόγους.

§130Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βέβαια, τὰ αὐτὰ θὰ ἐπαναλάβωμεν.

§131ΧΟΪΔΑΣ. Ἀλλὰ διαμαρτύρεται ὁ κ. Μπόγδανος κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὁ ὁποῖος χθὲς εἰσῆλθεν εἰς τὸ βουλευτήριον τοῦτο, καί τοι ἀρχιστηλίτης.

§132ΜΠΟΓΔΑΝΟΣ. Δὲν ἐζήτησά ποτε ἐπιείκειαν, ἀλλὰ δικαιοσύνην.

§133ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μεγάλη λοιπὸν λεπτότης πνεύματος χρειάζεται ἢ μεγάλη προκατάληψις, ὅπως τις ἐκλάβῃ τὰς προχθεσινὰς ἐκφράσεις τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀποβλεπούσας εἰς ἄλλο παρὰ εἰς τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Τοῦτο αἰσθανόμενος ὤφειλε νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του καὶ τὴν ἐξέφρασεν. Ἡ ἔκφρασις τοῦ κ. προέδρου· «μὴ δώσωμεν αἰτίαν νὰ μᾶς κατηγορήσωσιν, ὅτι μιμούμεθα τὸ παρελθὸν», ἔδωκεν αἰτίαν καὶ σήμερον εἰς τὰ σχόλια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο. Εὑρεθέντες εἰς θέσιν νὰ ἐπιστατήσωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ δυνάμενοι νὰ γνωρίζωμεν τί κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Βονίτσης ἔτρεξε, δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ποῖον τῳόντι μέρος οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε, δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μας ἐὰν τῳόντι κυβερνητικὴ ἐνέργεια τοιαύτη ὑπῆρξε, ποῦ τῳόντι ἔκλινεν, ἐὰν ἔκλινεν ὑπὲρ τοῦ Γρίβα ἢ ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων του, ὅπως τοὺς ἐξασφαλίσωμεν ἀπὸ πᾶσαν ἀθέμιτον ἐπήρειαν τῶν ἀντιθέτων αὐτῶν. Ἔχοντες πλήρη τὴν πεποίθησιν ἐντὸς ἡμῶν, ὅτι συμφώνως μὲ τὴν ἔκφρασιν τοῦ πρὸ ὀλίγον καταβάντος τὸ βῆμα κ. Ῥικάκη οὐδὲν νόμιμον αἴτιον κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης δύναται νὰ εὑρεθῇ, παρὰ μόνον ὑποψία, ἢ, ὡς εἶπε δύο ἐὰν, εἴπομεν καὶ ὑποστηρίζομεν, ὅτι θὰ ᾖναι κάτι τι περισσότερον παρὰ ἀδίκημα, θὰ ᾖναι λάθος πολιτικὸν ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, καὶ ἐδῶ συγχωρήσατέ με νὰ ἐνθυμίσω τὸ γνωστὸν λόγιον, ὅτι εἰς τὴν πολιτικὴν τὸ λάθος εἶναι περισσότερον ἀπὸ ἔγκλημα. Ἤκουσα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται τὰ πρόσωπα εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ—ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Μπόγδανος, τὸν ἐκτιμῶ, τὸν σέβομαι, ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν θὰ εἴπω, δὲν σκοπεύει καθόλου οὔτε πόῤῥωθεν νὰ τὸν ἐγγίσῃ—εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Αἰγιαλείας ἠμπορούσατε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν τὸ πρόσωπον τοῦ Μπογδάνου, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Βονίτσης ὀφείλετε νὰ εἴπητε ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πρόσωπον τοῦ Γρίβα (θόρυβος). Περὶ τῆς ἐκλογῆς εἴπατε, κ. Ῥικάκη, σεῖς τὸ εἴπετε, ὅτι οὐδένα νόμιμον λόγον εὑρίσκετε....

§134ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἠκούσατε ποῦ ἀπελήξαμεν. Λοιπὸν μὴ ματαιοπονῶμεν, ἐτράπημεν εἰς προσωπικὴν συζήτησιν, ἥτις δὲν εἶναι τοῦ καιροῦ. Φαίνονται τὰ προεκτεθέντα αὐτά. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀμφιβολίας καὶ ζητοῦμεν ἀναβολήν. Περὶ αὐτοῦ νὰ ὁμιλήσητε.

§135ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐννοεῖτε νὰ περιορίσητε τὴν συζήτησιν;

§136ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναμίξητε τὰ προσωπικά.

§137ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ λέγω ἐν πάσῃ παῤῥησίᾳ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φρονῶ, καὶ πιστεύω ὅτι πολλοὶ τὸ φρονοῦσιν ὡς ἐγώ, ἂν καὶ δὲν τὸ ἐκφράζωσιν, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ τὸ ἐκφράσω· εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ πρόσωπον τοῦ Γρίβα, ὄχι νὰ τὸ ἀναβιβάσητε ὑπεράγω τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ νὰ σταθμίσητε, ὅτι καὶ ἐὰν τυχὸν μικραὶ κηλῖδες εὑρίσκονται εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, ἔπρεπεν ἴσως ἴσως νὰ τὰς ὑπερπηδήσητε (θόρυβος).

§138ΤΙΝΕΣ. Διατί;

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀνέβητε εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἴπετε τὴν ἰδέαν σας, ὑπὸ ποίαν ἔποψιν δικάζετε τὴν ἐκλογὴν ταύτην· λάβετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε καὶ τὴν ἰδικήν μου ἰδέαν, ὑπὸ ποίαν ἔποψιν τὴν δικάζω. Σᾶς εἶπον, οὐδὲν νόμιμον αἴτιον εὑρίσκω, οὐχὶ ἐγὼ, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸς ὁ κύριος Ῥικάκης, πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἀλλὰ παρεκτὸς τούτου ἐξετάζω ποῖος εἶναι ἐν τῇ ἐκλογῇ; Εἶναι ὁ Γρίβας, καὶ λέγω, εἶναι ὁ Γρίβας ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, καθὼς εἶπεν ὁ κύριος Ζωχιὸς, τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρίσκεται κύπτων ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ἀναθέματος τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὁ Γρίβας ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου θὰ κατηγορήσητε.

§140ΧΟΪΔΑΣ. Θὰ κατηγορήσωμεν.

§141ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ναὶ, θὰ κατηγορήσωμεν. Ἡσύχασε, κύριε Χοϊδᾶ. Εἶναι ὁ Γρίβας ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου θὰ κατηγορήσωμεν. Ναί. Καὶ τὸ λέγω ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐν οἱᾳδήποτε θέσει καὶ ἂν εὑρεθῶ, εἴτε εἰς ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι σήμερον, εἴτε εἰς ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ εὑρεθῶ, τὴν κατηγορίαν τοῦ Γρίβα ἐγὼ θὰ τὴν φέρω· (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Εἴθε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον φωνάζουν νὰ στείλουν ἐπιτροπὰς διὰ τὴν ἐκλογήν του, νὰ εὑρεθοῦν τότε σύμφωνοι μαζῆ μου (θόρυβος). Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑνὸς τῶν αὐθαδεστέρων ὀργάνων τοῦ παρελθόντος, πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου ἀξιοτίμου ἄλλως εἰς τὸ ἀτομικόν του, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος εἰς τὴν πολιτικήν του διαγωγὴν οὐδὲν ἐσεβάσθη, ὅπως φθάσῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐζήτησε, πρόκειται περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος τοὺς νομίμους ἀντιπροσώπους διὰ τῆς λόγχης ἐξέβαλεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, καὶ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δικάσω ἐγὼ τὴν ἐκλογήν του θέλω νὰ τὸν ἐκδικηθῶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ νὰ τοῦ εἴπω, ἰδοὺ τὸ δίκαιόν σου ἐγὼ τὸ ὑπερασπίζω. Δὲν θέλω νὰ ἐγερθῇ συμπάθεια εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπὲρ αὐτοῦ ὡς ἐκ τῆς κατ’ αὐτοῦ γενομένης ἀδικίας. Σκεφθῆτε πόσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συμπαθεῖ πρὸς τοὺς ἀδικουμένους. Αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγου ἐχειροκρότησαν, ὅταν κατὰ τοῦ Γρίβα ἐλαλούσατε, ἅμα ἴδωσιν ὅτι τὸν ἀδικεῖτε, θὰ συμπαθήσουν ὑπερ αὐτοῦ.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν λόγον τῆς δικαιοσύνης.

§143ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον τῆς δικαιοσύνης τὸν ἐξετάσατε. Ὁ λόγος τῆς δικαιοσύνης εἶναι ὅλος ὑπὲρ τοῦ Γρίβα, ὁ λόγος...

§144ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. ὑπουργὲ, εἴπετε πρὸ ὀλίγου, ὅτι καὶ παρανομίαι ἂν ὑπῆρχον νὰ τὰς ὑπερπηδήσωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ.

§145ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, τὰ στενογραφήματα ἐδῶ εἶναι. Εἶπον καὶ κηλίδας τινὰς ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας παραβλέπετε.....

§146ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος θὰ μᾶς ἄγῃ καὶ ὄχι τὰ πρόσωπα.

§147ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ κηλίδας λέγω ἐὰν ἐβλέπετε ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἰς ἄλλας ἐκλογὰς ἴσως παραβλέπετε, ἐδῶ ὀφείλετε νὰ τὰς παραβλέψητε, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπῃ αὔριον ὁ Γρίβας, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ τοῦ ζητήσωμεν λόγον, ὅτι τὸν ἐδιώξαμεν ἀπὸ τὸν περίβολον τοῦτον, διὰ νὰ μὴ ὑπερασπισθῇ.

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε νὰ φέρωμεν καὶ τὸν Βαλασσόπουλον.

§149ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔστειλεν ἡ ἐπαρχία του τὸν Βαλασσόπουλον· ἀλλ’ ἐὰν τὸν ἤθελε στείλει καὶ ἠθέλετε σεῖς νὰ τὸν ἀποβάλετε, τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα λέγω διὰ τὸν Γρίβαν, ἤθελον εἴπει καὶ δι’ αὐτόν.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ζητήματος.

§151ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν συγχύζω τὸ ζήτημα, Κ. Μίληση, κρίνω κατὰ τὴν πεποίθησίν μου βεβαίως, ἀλλὰ βασιζόμενος καὶ εἰς τὰ ὁποῖα σεῖς οἱ ἴδιοι εἴπατε· αὐτὸς ὁ Κ. Ῥικάκης, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ ὀλίγου εἶπε στεντωρείᾳ τῇ φωνῇ, οὐδὲν νόμιμον ἔχομεν ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Δικαιοσύνη καὶ αὐστηρότης μᾶς εἶπαν εἰς περασμένην συνεδρίασιν. Ναὶ, δικαιοσύνη καὶ αὐστηρότης, ἀλλ’ οὐχὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ αὐστηρότης, ἡ ὁποία ἀνεφάνη εἰς τὴν περιώνυμον ἐκείνην ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ 1868· δικαιοσύνη καὶ αὐστηρότης, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐφάνη εἰς τὰ 1872 ἢ 1874· καὶ μείνατε βέβαιοι, ὅτι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τότε σκληρῶς ἐξελέγχθησαν δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπραξαν τότε, πάλιν θὰ ἔλθουν νὰ μᾶς εἴπουν, ἐὰν ἡμεῖς διστάσωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ὁμολογοῦμεν, ὅτι οὐδὲν νόμιμον κατ’ αὐτῆς εὑρίσκομεν.....

§152ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον, διότι ἔχομεν καὶ κάτι τι διὰ τὰς προεδρείας.

§153ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν ἔλεγχον δὲν τὸν ἀποφεύγει, ὅστις αἰσθάνεται ἥσυχον τὸν ἑαυτόν του, τὸν ἀποφεύγει καὶ τὸν φοβεῖται ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου τὸ παρελθὸν εἶναι εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν σημερινήν του συμπεριφορὰν καὶ διαγωγήν. Καὶ τὸ μόνον νόμιμον αἴτιον, τὸ ὁποῖον ἕως τώρα εὑρέθη ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ποῖον ἦτο; Ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γλαράκη. Εἰς ὅσα λέγει ὁ κ. Γλαράκης, ὅτι εἶδεν, ὅτι ἐγνώρισεν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως οὐδεμίαν ἔχω νὰ φέρω ἀμφιβολίαν· ἀλλὰ σεῖς οἱ ἴδιοι λέγετε, ὅτι ὁ Γλαράκης ἀμφίβαλε, καὶ ὁ κ. Γλαράκης ἔκαμεν μίαν ἔκθεσιν ἁπλῶς ἑνὸς ἐπόπτου, ὁ ὁποῖος διῆλθε τὴν ἐπαρχίαν εἰς 4 ἡμέρας.

§154ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν διῆλθεν, ἐκάθησεν εἰς τὴν Βόνιτσαν 4 ἡμέρας.

§155ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐκάθησεν εἰς Βόνιτσαν 4 ἡμέρας, καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως προτείνετε οἱ μὲν τὴν ἀκύρωσιν, οἱ δὲ τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς· καὶ εἰς ἄλλας ἐκλογὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἔχετε βουλεύματα δικαστικὰ, ἔχετε ἀποφάσεις ἐκδεδομένας, διστάζετε.....

§156ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀποστέλλομεν ἐπίσης ἐπιτροπὴν, Κ. ὑπουργέ.

§157ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω νὰ προδικάσω. Ὅταν ἔλθῃ, κ. Μίληση, ἡ σειρά, τότε θὰ σᾶς δείξω, ὅτι δι’ ἄλλην ἐκλογὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχετε βουλεύματα, ἔχετε ἀποφάσεις κατ’ ἀντιμωλίαν, ἔχετε βούλευμα ἐφετείου, οὔτε ἐπιτροπὴν προτείνετε, οὔτε τίποτε, ἀλλὰ τὴν ἐπικυρώνετε.

§158ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῦ; Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ὀνομάσῃ τὴν ἐκλογὴν, τὴν ὁποίαν ὑπαινίττεται.

§159ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῶν Παξῶν ἐννοεῖ.

§160ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ σᾶς εἶπαν, κ. Μίληση, τὴν ἐκλογὴν, ἀλλὰ δὲν ἦλθεν ἡ ὥρα.

§161ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί γνωρίζετε, Κ. ὑπουργὲ, περὶ τῆς ἐκλογῆς Παξῶν;

§162ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ, τὶ προτείνεται λέγω.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς προδικάζετε;

§164ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπα, ὅτι δὲν προδικάζω, καὶ συμπεραίνων, κύριοι, σᾶς λέγω, πρὶν ἢ δώσητε ψῆφον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, σταθμίσετε αὐτὴν καὶ σκεφθῆτε εἰς ποίαν θὰ εὑρεθῶμεν θέσιν, ἐὰν μετὰ τὴν ψῆφον τὴν σημερινὴν τῆς Βουλῆς συλλογισθῶμεν, ὅτι ὄχι μόνον ἐκάμομεν ἀδικίαν, ἀλλ’ ὅτι ἐκάμομεν λάθος πολιτικόν.

§165ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι λυπηρὸν, κύριοι, ὅτι ἐνῷ ὁ πρωθυπουργός μας δὲν ὁμοιάζει τοὺς παλαιοὺς πρωθυπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν βωβοί, ἀλλὰ καὶ νοῦν ἔχει, καὶ λόγιος εἶναι, καὶ τὰ λόγια του ἠξεύρει νὰ μετρᾷ, μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἀνέβη νὰ ἡσυχάσῃ τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ ἔβαλε τὸν πυρπολιστὴν νὰ μᾶς ἀνάψῃ, καὶ νὰ κάψῃ (ἱλαρότης). Ὑπάρχει ἀρχαῖον δόγμα Πυθαγορικὸν, λέγον: πῦρ σιδήρῳ μὴ σκαλεύειν. Ἀλλ’ ὁ πρωθυπουργὸς ἐπέτρεψε νὰ μᾶς ἐμπίξῃ τὸν σίδηρόν του ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ μᾶς φέρῃ ἄνω κάτω. Εἶπον εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου νὰ περιορισθῶμεν ἐντὸς τοῦ στενοῦ κύκλου τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἡ δὲ Κυβέρνησις συνεφώνησε διὰ τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶπον δὲ καὶ μὲ κἄποιαν τύψιν συνειδότος, ὅτι ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς προχθὲς ἤλλαξε τὸ ζήτημα καὶ ἀντὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης ἀντικατέστησε τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Γρίβα. Ἀλλ’ ἤδη καθαρὰ, καθαρὰ σᾶς τὸ εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης· ἐὰν ἦτο, λέγει, ἄλλο πρόσωπον, ἦτο συγκεχωρημένον νὰ πράξητε, ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ κυρίου Γρίβα. Καὶ ὁ ἀρχάγγελος Μιχαὴλ ὅμως ἐὰν ἦτο, μὰ τὸν Θεὸν τόσος φόβος δὲν θὰ μᾶς ἔπιανε. Τί δὲ ἐγὼ εἶπον; Εἶπον ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν φοβεῖται κἀνένα, εὐσπλαγχίζεται μάλιστα τὴν θέσιν τοῦ κυρίου Γρίβα, καὶ παντὸς ἄλλου, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, διότι, ὡς προεῖπον, ἡ Ἑλλὰς ἐπικάθηται ἐπὶ τῶν στέρνων αὐτοῦ ὡς ἐφιάλτης. Ὁ δὲ ἔντιμος συνάδελφός μας, ὁ βουλευτὴς Βονίτσης, σᾶς εἶπεν ὅτι διὰ νὰ τοὺς καταστρέψουν ἐκρέμασαν εἰς τόπον ἐπιφανῆ τὴν εἰκόνα τῆς στήλης μὲ ὅλους τοὺς στηλίτας.

§166ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μὰ εἴμεθα προδόται.

§167ΖΩΧΙΟΣ. Τί πταίω ἐγώ; ἐγὼ πέρυσι σοῦ ἐφώναζα, τὸ θυμᾶσαι; Ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πέρυσιν ἔσχυζε τὰ ῥοῦχά του, ἀλλὰ σεῖς δὲν τὸν ἠκούατε.

§168ΡΑΛΛΗΣ. Ὅπως τώρα φωνάζουν αὐτοὶ καὶ δὲν τοὺς ἀκούουν. Ὁ Ζέζας δὲν θὰ διετύπου ἔκθεσιν ἀλλοίαν. Ὁ Ζέζας μὲ εἶπε, κ. Ζωχιὲ, «Ἦλθέ τις καὶ ἔῤῥιψεν ἐνστάσεις· σὺ εἶσαι ὁ κατηγορούμενος, δὲν ἔχω ἀνάγκην ν’ ἀποδείξω τὴν κατὰ σοῦ κατηγορίαν, ἐλθὲ σὺ νὰ ἀποδείξῃς τὴν ἀθωότητά σου». Τὸ τμῆμα τὸ ἐξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης τὸ αὐτὸ λέγει, καὶ ἰδού.

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῶν ὑπαλλήλων σας τὸ λέγει.

§170ΡΑΛΛΗΣ. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ τμήματος). «Αἱ καταγγελίαι αὗται εἶναι τόσον ῥηταὶ καὶ λεπτομερεῖς, —αἱ καταγγελίαι τοῦ κ. Σακελλαροπούλου—ὥστε ἡ πλειοψηφία τοῦ τμήματος ἀναγκάζεται νὰ παραδεχθῇ ὡς ἀληθῆ τὰ καταγγελόμενα.» Καὶ ὁ Ζέζας καὶ ὁ Βαλασσόπουλος ἀπὸ τὴν αὐτὴν θέσιν μᾶς ἔλεγαν, αἱ καταγγελίαι εἶναι τόσον ῥηταὶ ὥστε ἀναγκαζόμεθα νὰ τὰς παραδεχθῶμεν, καὶ ἔλθετε σεῖς ν’ ἀποδείξετε ἕνα πρὸς ἕνα ὡς ἀληθεῖς ἐκλογεῖς καὶ τοὺς ἑτεροδημότας καὶ τοὺς ψευδεῖς καὶ τοὺς πλαστοὺς, καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ τοὺς φέρωμεν ὅλους ἐδῶ. Τοιαύτη ἦτο τότε ἡ πορεία τοῦ ἕκτου τμήματος, τοιαύτη καὶ ἡ τοῦ τμήματος τοῦ ἐξελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης... (θόρυβος μέγας). Εἶμαι μάρτυς ἐγὼ περισσότερον ἀπὸ πάντα ἄλλον.

§171Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ὅπως εἶναι καὶ ἄλλοι, καὶ ἠμποροῦν πολὺ καλὰ νὰ κρίνουν.

§172ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ὁ Ζέζας καὶ ὁ Βαλασσόπουλος μᾶς εἶπον, εἶσθε κατηγορούμενοι, δὲν ἔχομεν περὶ τῆς ἐνοχῆς ῥητὰς ἀποδείξεις, ἀλλ’ ὑπάρχουν καταγγελίαι καὶ ἰδοὺ οἱ κατάλογοι τῶν ἀπόντων, τῶν ψευδῶν, τῶν εἰκονικῶν, τῶν ἑτεροδημοτῶν. Καὶ τὴν ἰδίαν στρατηγικὴν, τὴν ἰδίαν πορείαν ἠκολούθησε ἐφέτος τὸ τμῆμα ἐξελέγχον τὴν ἐκλογὴν ἐκείνου, ὅστις ὑπῆρξε καὶ θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀσπονδότερος τῶν ἐχθρῶν μου, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἐκλογὴν ὡς νόμιμον ὀφείλω νὰ ὑποστηρίξω (θόρυβος). Ἐκεῖνος δὲ ὁ δικαστικὸς ἐπόπτης, ὅστις, ληξάσης τῆς ἐκλογῆς τὴν 22 Ἰουλίου, μόλις τὴν 18 Αὐγούστου διετύπωσε τὴν ἔκθεσίν του, λέγει καὶ αὐτὸς ῥητῶς ὅτι πάντα τὰ γεγονότα τὰ ἐν αὐτῇ οὐδεμίαν ἠδύναντο νὰ ἔχουν ἐπιῤῥοὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ πρὸ τριῶν ἐτῶν ὑπῆρξεν ὁ Γρίβας ὑπουργὸς (καὶ γνωρίζομεν μετὰ τίνων συνυπούργησε, τίνας περιεφρόνησε, καὶ πρὸς τίνας ἐφέρθη ὡς κύριος), τοῦτο δύναται κάλλιστα νὰ ἐπέδρασεν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἐπαρχίας, μάλιστα ὅταν πρόκειται περὶ ὑπουργίας, οἵα ὑπῆρξεν ἡ τοῦ Γρίβα, τοῦ ὁποίου οἱ πρωθυπουργοὶ ἐγένοντο ὑποπόδιον τῶν ποδῶν του. (θόρυβος μέγας).

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἁρμόζει εἰς σὲ νὰ ὁμιλῇς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αὐθαδῶς· ἐὰν δὲν σέβεσαι τὴν θέσιν τοῦ Ῥάλλη, νὰ σέβεσαι τὴν θέσιν σου ὡς ὑπουργοῦ (θόρυβος).

§174ΧΟΪΔΑΣ. Πολὺ ἐγωϊστικῶς ὡμίλησες, κ. Ῥάλλη· αὔριον θὰ σοὶ ἀπαντήσω ἐγώ.

§175ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Προτείνω ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδοκιμάσῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν (θόρυβος).

§176ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως ζητῶ τὸν λόγον (ὁ θόρυβος ἐξακολουθεῖ).

§177ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν συνυπουργεύσαμεν, θὰ ζητήσωμεν εὐθύνην παρ’ αὐτοῦ ἐν καιρῷ.

§178ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε, πρὶν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος. (Θόρυβος καὶ θορυβώδεις συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν).

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§180ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνώπιον τοῦ κόσμου ὑβρίζεται ἡ Βουλὴ, καὶ σεῖς δὲν ἀσκεῖτε τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐμποδίσετε νὰ λέγωνται ἄδικα καὶ ἀναξιοπρεπῆ πράγματα εἰς τὴν Βουλήν. (Θόρυβος εἰς τὰ ἀκροατήρια). Ἄν αἱ ὕβρεις προήρχοντο ἀπὸ ἁπλοῦν ἄτομον, ἴσως δὲν ἤθελον ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ στέμματος (θόρυβος)! Θαυμάζω δὲ πῶς ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐγείρεται νὰ ἐπιβάλῃ σιωπὴν καὶ τάξιν περὶ αὐτόν.

§181ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος ζητῶ τὸν λόγον (ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§182ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, πρὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ. Ἀπὸ τοῦ σαββάτου τοῦ προχθεσινοῦ μέχρι τοῦδε παρετήρησα, ὅτι συμβαίνει ἓν ἄτοπον. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγχῃ τὰς ἐκλογὰς, ν’ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τοῦ κύρους αὐτῶν καὶ ὑπὲρ τῶν προσόντων τοῦ ἐκλεχθέντος· δὲν ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα ν’ ἀναμιχθῇ εἰς πολιτικὴν συζήτησιν, νὰ ἔρχεται εἰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις καὶ νὰ παρατείνῃ τὴν προσωρινὴν κατάστασίν της. Κατὰ τὸ παρελθὸν σάββατον ἐγένετο τὸ ἄτοπον νὰ ῥιφθῶσιν ὑπαινιγμοὶ πολιτικοὶ, τὸ ἄτοπον τοῦτο ἔφερε σκάνδαλα· καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔπρεπε πρῶτος νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν τάξιν. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως σᾶς παρεκαλέσαμεν ν’ ἀπαγορεύσητε εἰς πάντα ἀγορεύοντα νὰ ἐξέρχεται τοῦ προκειμένου, καὶ νὰ περιορίζωνται εἰς τὴν καθαρὰν ἐξέτασιν τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς.

§183Δ. ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Ἰδιαίτατον χαρακτηριστικὸν τῆς πολιτείας ἡμῶν ὑπῆρξε πάντοτε, ὅσον ἁπλῆ, ὅσον εἰλικρινὴς, ὅσον τιμία καὶ ἂν ἐγένετο ἡ διαχείρισις, ἡ ἐνέργεια πολιτικοῦ ἀνδρὸς, νὰ δώσῃ λόγον εἰς αἰτιάσεις καὶ ἀντεγκλήσεις. Ἄν δὲ παράφρασις τοῦ Ὁμήρου βέλη κατὰ τῆς κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέρος, ἠδυνήθη νὰ προσφέρῃ, βεβαίως δὲν εἴχομεν τὴν ἁπλότητα νὰ νομίζωμεν, ὅτι αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ διαχείρισις τῆς ἐξουσίας, ἣν ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἐνεπιστεύθη ἡμῖν, δὲν ἤθελε δώσει λόγους εἰς παρεξηγήσεις καὶ παρατηρήσεις· ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες μὲ τὸν μᾶλλον ἐπίσημον τρόπον ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου συγχαρητήρια ἀπένειμον τῇ κυβερνήσει ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξουσίας, δὲν ἤθελον τολμήσει πρῶτοι νὰ βάλλωσι λίθον κατὰ τῆς κυβερνήσεως διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν.

§184ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος παρακαλῶ;

§185Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρόντος καὶ ἐμοῦ, συνέχαιρεν αὐτῷ διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν.

§186ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως εἰς τὰ Καλάβρυτα. Εἶχον τὴν Βόνιτσα ἐγὼ τότε εἰς τὸν νοῦν μου;

§187Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔθεσα ἓν παρεμπῖπτον ζήτημα, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαγορευθῶσιν αἱ ἐκτὸς τοῦ θέματος ἀγορεύσεις.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὁμιλῶ, κύριε Δηλιγιάννη. Ἕκαστος βεβαίως εἶναι κύριος καὶ τοῦ τρόπου τῆς πολιτείας του καὶ τῶν ἀποφάσεών του, ἃς αἰτιᾶται δὲ μόνον αὐτὰς, διὰ τὴν ὑπόληψιν, ἣν χαίρει. Ἀλλ’ ἂν οἱ συγχαίροντες τῇ κυβερνήσει ἐπὶ τῇ διεξαγωγῇ τῶν ἐκλογῶν τοιαύτας τρέφωσι διαθέσεις, τί οἱ ξένοι φρονοῦσιν εὔκολον ἦν νὰ μαντεύσωμεν.

§189ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ὁμιλία σας ἔχει σκοπὸν νὰ προκαλέσῃ μίαν ἀπόφασιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§190ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης... (θόρυβος). Ὡς ἀρχὴν ἐθέσαμεν τὴν μὴ ἀνάμιξιν ἡμῶν εἰς τὰς ἐξελέγξεις· ὅταν ὅμως εἴδομεν ἐπαναλαμβανόμενα ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ τμήματος, τοῦ προεξελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης, τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Ζέζα καὶ Βαλασσοπούλου, ἐνομίσαμεν καθῆκον (θόρυβος μέγας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου κάτω, κάτω).

§191ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον καὶ ν’ ἀνακαλέσητε τὸν ἀγορεύοντα εἰς τὴν τάξιν (θόρυβος.)

§192ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἀποτελῶ μέρος τοῦ τμήματος καὶ δὲν ἀνέχομαι τοιαύτην ὕβριν. Κύριε Πρόεδρε νὰ τοῦ ἀφαιρεθῇ ὁ λόγος (θόρυβος).

§193ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον ἀπὸ τὸν Κ. Ῥάλλην. Δὲν συγχωρεῖται νὰ ὑβρίζῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα αὐτοῦ (θόρυβος ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις καὶ φωναὶ, κάτω, κάτω).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις.

§195ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι· μὴ διακόπτῃς (θόρυβος μέγας).

§196ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπ.) (Ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, θὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Πρωθυπουργός.

§198ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω διατί ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα. Ἠκούσατε, κύριοι, δύω λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπροφέρθησαν καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἀπεδόθη ἔννοια, ἣν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν εἶχον· ἀμέσως παρετήρησα ὅτι ὁ κ. Ῥάλλης, ἅμα εἶδε ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν ἀπεδώσατε εἰς τοὺς λόγους του, εἶχε τὴν ἀπόφασιν νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ, ἀλλ’ ὁ ἐγερθεὶς θόρυβος δὲν ἐπέτρεπεν εἰς αὐτὸν ν’ ἀκουσθῇ, καὶ δι’ αὐτὸ ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα, ἵνα εἴπω ὅ,τι ὁ ἴδιος ἤθελεν εἴπει, ὅτι αἱ λέξεις του οὐδόλως εἶχον τὴν ἔννοιαν, ἣν ἀπεδώσατε εἰς αὐτὰς, καὶ ὅτι ποτὲ δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ὑπῆρχε σκοπὸς νὰ μιμηθῶμεν τὴν διαγωγὴν τῶν προσώπων ἐκείνων, ἅτινα δυστυχῶς ἐμνημονεύθησαν, διότι εἶναι πάντοτε δυστύχημα, ὁσάκις μνημονεύονται πρόσωπα καὶ μάλιστα ἀπόντα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἦλθον εἰς τὸ βῆμα, νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ εἴπω δύω λέξεις πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Γορτυνίας, ὅστις εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ζητήματα, ἅτινα ἀναφέρονται εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ν’ ἀπομακρύνωμεν πᾶσαν ἄλλην σκέψιν. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἄριστον. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ μέτρον τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι ἴσον πρὸς ἀμφοτέρους καὶ πρὸς ὅλους. Καὶ ὅταν, κύριοι, βλέπομεν, ὅτι ἀμέσως ἀπὸ τῶν πρώτων ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης δὲν περιωρίσθησαν οἱ ὁμιλήσαντες εἰς τὸ τυπικὸν μέρος τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἀνέμιξαν καὶ πολιτικὰ ζητήματα, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφαιρέσητε καὶ ἀπὸ ἡμᾶς τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαντήσωμεν. Ὅταν ἄνευ οὐδεμιᾶς παρατηρήσεως ἐπετρέψατε χθὲς εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν κ. Σ. Πετιμεζᾶν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἶχον ἔννοιάν τινα καὶ ἐκ ταύτης πρέπει νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης, νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθαι ν’ ἀπαγορεύσητε εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἐπιληφθῶσι τοῦ ζητήματος ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἔποψιν. Ὅταν σήμερον ἐπετρέψατε εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνδιαφέρεται, ἐνδιαφέρεται διότι ὠθεῖται ἐκ πνεύματος—ἠκούσατε δὲ ταῦτα χωρὶς οὐδεμίαν διαμαρτύρησιν νὰ κάμητε ὅτι ἐξέρχεται τοῦ θέματος—διότι ὠθεῖται ἐκ πνεύματος ἀντεκδικήσεως κατὰ τῶν πολιτικῶν συλλόγων, ἐδικαιούμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν· καὶ ἀφοῦ ἠκούσατε τοὺς ἀγορεύοντας ἀπαθῶς τοιαῦτα λέγοντας, ἐξεγείρεσθε ὅταν ἡμεῖς ἐρχόμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν. Τοῦτο λέγω εἶναι ἄκρα ἀδικία. (Ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου, εὖγε, εὖγε).

§199Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀληθῶς πρὸ μικροῦ ἐζήτησα τὸν λόγον ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως, διὰ νὰ σταματήσω θόρυβον, ὁ ὁποῖος εἶχε παρασύρει τοὺς πλείστους ἐξ ἡμῶν. Ὁ θόρυβος ἐκεῖνος ἦτο συνέπεια παραβάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιεπέσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης· ἡ δὲ παράβασις συνίσταται εἰς τὴν ἐκτροπὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τὴν πολιτικήν. Πρὸ πολλῶν ὡρῶν μετ’ ἀτενοῦς προσοχῆς ἤκουσα τῶν ἀγορευόντων, σᾶς βεβαιῶ ὅτι παρετήρησα τὴν ἐκτροπὴν ταύτην καὶ ἐπερίμενα νὰ μοὶ δοθῇ ἡ εὐκαιρία ἵνα αἰτιολογήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης καὶ ἵνα καταδείξω τὴν ἐκτροπὴν καὶ τοὺς κινδύνους αὐτῆς. Ὁ ἐπελθὼν ὅμως θόρυβος μὲ ἠνάγκασε καὶ πρὸ τούτου νὰ ζητήσω τὸν λόγον ὑπὲρ τῆς τάξεως. Ἡ Βουλὴ ἐξελέγχουσα τὰς ἐκλογὰς, ἐκτιμᾷ τὰς διαφόρους ἐκλογικὰς πράξεις καὶ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνήθως ἀκολουθοῦσι τὰς πράξεις ταύτας, ἀναγκαίως ἐπιλαμβάνεται καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς διαγωγῆς τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων τῆς διοικήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόπου δίδουσι τὴν ὤθησιν ἢ ἐπιτηροῦσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐκλογικῶν πράξεων. Ἡ ἐκτίμησις τῆς διαγωγῆς τῶν ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως γίνεται κατὰ τὰς συνηθείας, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις κοινοβουλίοις. Τὸ τμῆμα, τὸ προεξελέγχον τὴν ἐκλογὴν, λαμβάνει τὸν φάκελλον, ἐξετάζει τὴν ἐκλογὴν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς τοπικῆς διοικήσεως καὶ φέρει διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ τὴν γνώμην του εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ὑπάρχει δὲ παράδειγμα Βουλῆς ἀποφηναμένης ποτὲ ῥητὴν γνώμην ἐπὶ τοιαύτης περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ὑπαλλήλων τῆς τοπικῆς διοικήσεως γνωμοδοτήσεως τοῦ τμήματος. Αἱ Βουλαὶ σιωπῶσιν ἐπὶ τῶν γνωμοδοτήσεων τούτων, ἀρκούμεναι ἵνα ἁπλῶς λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτῶν δημοσιευομένων ἡ ἁρμοδία νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ὑπαλλήλων της Κυβέρνησις. Τοσοῦτον ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ περιορίζηται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξελέγξεως, ἀφίνουσα τὸν εἰσηγητὴν νὰ ἐκφέρῃ ὡς ἐνέκρινε τὸ τμῆμα τὰ πράγματα, καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λαμβάνῃ ἀφορμὴν ἐκ τούτου ἵνα ἐνεργῇ ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων τὸ καθῆκον. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐξελέγχῃ τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἀποφαίνεται περὶ τοῦ κύρους αὐτῶν, ἢ περὶ τῶν προσόντων τῶν ἐκλεχθέντων πρὶν ἢ τὰ μέλη αὐτῆς ἐξελεγχθῶσι, πρὶν ἢ ὑπάρξῃ ἀναντίῤῥητον, ὅτι εἶναι νόμιμοι βουλευταὶ, τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα ἀνάγκης ἀναποφεύκτου, διότι τέλος πάντων πρέπει τὸ Σῶμα νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὸ ἑαυτὸ, ὅπως δυνηθῇ νὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα του· ἀλλὰ δὲν συνάγεται ἐκ τούτου καὶ ὅτι ἡ ἀνάγκη αὕτη μᾶς δίδει τὴν ἐξουσίαν νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἢ οἱ νόμοι ἀνέθηκαν εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1839 μέλος τι τῆς Βουλῆς ἀπηύθυνεν ὑπαινιγμοὺς καὶ αἰτιάσεις κατὰ ἑτέρου τινὸς μέλους, ὁ καθ’ οὗ οἱ ὑπαινιγμοὶ ἐζήτησε τὸν λόγον, ἵνα ἀπαντήσῃ, ἀλλ’ ὁ πρόεδρος ἠρνήθη νὰ τῷ ἐπιτρέψῃ τὸν λόγον, διότι τὸ σῶμα δὲν εἶχε καταρτισθῆ εἰσέτι καὶ ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν. Ἡ Βουλὴ αὕτη, ἡ ὁποία ἐκλήθη ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαῖα ἔργα, ὅσα προσδοκᾷ παρ’ ἡμῖν ὁ κόσμος καὶ ὅσα τὸ καθῆκον ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν, ἡ Βουλὴ αὕτη πρέπει νὰ ᾖναι λίαν προσεκτικὴ εἰς τὴν πορείαν της καὶ μετὰ μεγάλης προσοχῆς νὰ μεριμνᾷ, ἵνα μὴ παρεκτραπῇ τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα διέγραψεν εἰς αὐτήν. Δὲν ἐννοῶ διὰ τῶν τοιούτων παρατηρήσεων νὰ ἐπικρίνω κἀνένα πολλῷ δὲ μᾶλλον νὰ ὑπαινιχθῶ τὴν ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τῆς τοπικῆς διοικήσεως Βονίτσης συνηγορίαν, τὴν ὁποίαν οἱ ὑπουργοὶ ἔκαμον ἐντεῦθεν. Ἂν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐπὶ αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ἀπηύθυναν κατὰ τῶν ὑπαλλήλων τῆς τοπικῆς διοικήσεως, νομίζουσιν, ὅτι ἔχουσιν ἀφορμὰς νὰ ὑπερασπισθῶσι τὴν διοίκησιν καὶ νὰ καταδείξωσι τὴν ἀμεροληψίαν τῶν ὀργάνων αὐτῆς, βεβαίως εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο· οὐδόλως ὅμως ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ γένηται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν πολιτικὴν, ἥτις δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπολήξῃ εἰς πέρας· αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις γίνονται πρὸς ἕνα σκοπὸν καὶ οὐχὶ διὰ τὴν ἀπώλειαν χρόνου, οὐδ’ ἵνα ἀνταλλάξωσιν ὕβρεις καὶ ἀντεγκλήσεις οἱ πολιτευόμενοι. Ὅταν ἡ Βουλὴ καταρτισθῇ, τότε αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις γίνονται, διότι τότε μόνον δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη περὶ τῶν ὑποχρέων εἰς αὐτὰ, καὶ ἡ Βουλὴ τότε μόνον δύναται νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ πορίσματος τῶν συζητήσεων. Ἰδοὺ διὰ τί ἐτόλμησα νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν παρεκάλεσα τὸν κ. πρόεδρον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναπτύξω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς διακόπτουσα πᾶσαν ἄλλην συζήτησιν.

§200Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις. Ἐλάλησαν περὶ ἐμοῦ καὶ ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω ἢ μᾶλλον νὰ ἐξηγηθῶ. Ἐγὼ εἶπον προχθὲς, ὅτι 53 ἐκλογαὶ ἐξῆλθον ἀπὸ τὰ τμήματα ἀπρόσβλητοι, 8 προσβάλλονται ἐν μέρει καὶ μία κατεδικάσθη· εἶναι τοῦτο πολιτικὸς λόγος καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πρᾶξις, ἣν ἔκαμε τὸ τμῆμα ....

§201ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἴπατε αὐτὸ μόνον· ὡμιλήσατε καὶ περὶ τῶν κομμάτων.

§202ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπον, ὅτι τὰ κόμματα εἶναι ἡνωμένα· δὲν σᾶς ἤρεσεν αὐτό.

§203Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μᾶς ἤρεσε πολὺ καὶ εὐχόμεθα νὰ πραγματοποιηθῇ.

§204Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐπροκαλέσαμεν τὰς πολιτικὰς συζητήσεις. Ἀπόδειξις, ὅτι σήμερον ὡμίλησαν ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ οὐδεμίαν πολιτικὴν συζήτησιν ἔκαμον· οὐδεὶς θόρυβος ἠγέρθη. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ὅταν ἦλθον εἰς τὸ βῆμα οἱ ὑπουργοί, ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἠγέρθη, καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μείνωμεν ἀπαθεῖς.

§205ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὴν ἐκλογὴν νὰ τελειώσωμεν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἔχει ἕτερος τὸν λόγον; (οὐδεὶς ἐγείρεται νὰ ὁμιλήσῃ). Ἡ συζήτησις λοιπὸν θεωρεῖται περατωμένη. Ὑπάρχουσι δύω θέματα ἐκ μέρους τοῦ τμήματος, τὸ ἓν λέγει ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή· ἡ μειονοψηφία προτείνει νὰ σταλῇ ἐπιτροπή, εἷς βουλευτὴς προτείνει τὴν ἀκύρωσιν δύω δήμων. Πρόκειται νὰ εἴδωμεν ποία ἡ ἀπωτέρω.

§207ΡΙΚΑΚΗΣ. Προκειμένου νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἡ Βουλή, ἡ ἀπόφασίς της θὰ ᾖναι ἢ ὁριστικὴ ἢ προπαρασκευαστικὴ ἀναβλητική. Ἂν ἐκδώσωμεν τὴν ὁριστικήν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προπαρασκευαστικήν· κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ τμήματος, καὶ ἂν ἐπικυρωθῇ τότε θὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀκυρώσεως.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποτέρω πρότασις εἶναι ἡ τοῦ τμήματος τοῦ ν’ ἀποσταλῇ ἐπιτροπή. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7½ Μ. Μ.