1874.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

Τῆς 2 Δεκεμβρίου 1874.

(Δευτέρα)

Ὥρα 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, προσῆλθεν ὅπως δώσῃ τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἀρτίως ἀφιχθεὶς βουλευτὴς Κυθήρων κ. Πανάρετος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁρκισθῇ ὁ κ. Πανάρετος, καὶ συγχρόνως οἱ βουλευταὶ τῆς Κορίνθου, οἵτινες φέρουν τὰ εἰσιτήριά των.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ ὁρκισθοῦν.

§3ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Θὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν συνεδρίασιν...

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ παρίστανται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁρκισθοῦν.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, πῶς θὰ ὁρκισθοῦν.

§7ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα κατηρτισμένοι τώρα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρκισθῶσι.

§8ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς οὐδεμίαν πρᾶξιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προηγηθῇ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν;

§10ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι, Κύριε Πρόεδρε, τί πρακτικά!

§11ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διακόπτεται ὁ ὅρκος.

§12ΜΠΟΥΤΟΣ. Νὰ ὁρκισθῇ ὁ βουλευτής.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάττεται ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν· κατὰ τὸν κανονισμόν, κύριοι, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά.

§14ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἅμα ὑπάρχει ἀπαρτία ὁρκίζεται, καὶ ἄλλοτε ἔγεινε τὸ τοιοῦτον (διακόπτεται ὁ ὅρκος).

§15ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀφοῦ ἔχουν εἰσιτήρια τῆς Κορινθίας θὰ ὁρκισθοῦν σήμερον.

§16ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ ὁρκισθοῦν τῆς Κορινθίας σήμερον· ἢ θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τώρα!

§17ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μάθω ποίας ἡμέρας πρακτικὰ θὰ ἀναγνώσητε;

§18ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. (Γραμματεύς). Τοῦ παρελθόντος Σαββάτου.

§19ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μετὰ τὴν Παρασκευὴν Βουλὴ πλήρης δὲν ὑπῆρξε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία νὰ ἀκούσητε τὰ πρακτικά.

§21ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν....

§22ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος ἐπὶ τίνος θὰ φέρῃ τὸν λόγον καθόσον ἂν ... Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ μὴ ταράττεσθε, πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν.

§23ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον καὶ ὁμιλεῖ.

§24ΣΤΑΪΚΟΣ. Πᾶς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ φέρειν τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ τοῦτο γίνεται πάντοτε μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν· ἀφοῦ λοιπόν ....

§25ΠΕΤΣΑΛΗΣ ΚΑΙ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἀναγνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουν πρακτικά.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπορῶ διὰ τὴν ἀντίῤῥησιν. Θέλετε νὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§27ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν πρόκειται...

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐνιστάμεθα κατὰ τῆς ἀναγνώσεως, ἐνιστάμεθα κατὰ τῆς ἀναγνώσεως!

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐνίστασθε.

§31Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἐμποδίσητε.

§32ΣΤΑΪΚΟΣ. Λοιπὸν ἔχομεν κανονισμόν, ὁ κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι ὁ λόγος δὲν ζητεῖται ἀμέσως ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν.

§33ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχεις δίκαιον· εἰς τὸ προεδρεῖον εἶναι αὐτὸ τὸ δικαίωμα ....

§34ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἅμα ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρης, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ πρόεδρος νὰ δώσῃ τὸν λόγον. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον....

§35ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Δὲν σὲ ἀκούομεν.

§36ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω τὸν λόγον κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μαυροκορδάτου.

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγει;

§38ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν ἔχεις τὸν λόγον, ἀκούεις;

§39ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. ... (θόρυβος διαπληκτισμοὶ μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν).

§40ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὴ φοβεῖσθε, κύριοι....

§41ΖΑΪΜΗΣ. Ἐπαναφέρετε τὴν τάξιν, κ. πρόεδρε.

§42ΡΟΥΚΗΣ. Καθίσατε κάτω (διαπληκτισμοὶ θορυβώδεις καὶ σάλος).

§43ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ἀναφυὲν τοῦτο ζήτημα διὰ τῆς ἐπιδείξεως τῶν σωματικῶν ἡμῶν δυνάμεων· πρόκειται διὰ τῆς συζητήσεως νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα.... Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε νὰ μὴν ἀφήσητε· κατὰ τὸν Κανονισμὸν...., κύριε πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἂν τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι, ἢ ἐν μέρει ἢ ὁλόκληρα δὲν ἐγκρίνουν τὰ πρακτικά. Ἂν κατὰ τὴν ἔνστασιν, ἣν πρόκειται νὰ φέρῃ ἐξ ὅσων ἀντελήφθην ὁ ἐξ Ἄνδρου βουλευτὴς, πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεως τοῦ ζητήματος περὶ ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς ἢ μὴ, τοῦτο θὰ ἔλθῃ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν, ὅτε ἂν τὰ πρακτικὰ θεωρηθοῦν, ὅτι εἶναι ἀπόῤῥοια συνεδριάσεως, τότε ἐπικυροῦνται ἐπερχομένων τῶν ὅσων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν, ἂν ὄχι ἀκυροῦνται τὰ πρακτικά· κατὰ συνέπειαν δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον οὐδεὶς πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν.

§44ΖΑΪΜΗΣ. Ὅλοι ἐνιστάμεθα καὶ διαμφισβητοῦμεν, ὅτι νόμιμος ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου, ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε τὴν...

§45ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§46ΖΑΪΜΗΣ. Ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ πεισθῶμεν, ἂν οἱ κύριοι μᾶς πείσουν, ὅτι ἡ συνεδρίασις τῆς 30 Νοεμβρίου ἦτο νόμιμος, τότε θέλομεν προβῆ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν· ἂν τοὐναντίον ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ὑπῆρξε νόμιμος συνεδρίασις κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, πρακτικὰ δὲν ὑπάρχουν, καὶ θὰ ζητήσωμεν τὴν ἀκύρωσιν τῶν πρακτικῶν.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν πρακτικὰ, κ. Ζαΐμη.

§48ΖΑΪΜΗΣ. Διϊσχυρίζομαι, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πρακτικά. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ψυχρὰ, ἐμβριθὴς, σπουδαία, διότι πρόκειται περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος· διότι πρόκειται περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν· ἑπομένως παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς, κύριε πρόεδρε, ἀποτείνομαι πρὸς τὴν μίαν καὶ πρὸς τὴν ἄλλην πτέρυγα, τὰς ἱκετεύω νὰ διατηρήσουν τὴν μεγαλειτέραν ἡσυχίαν καὶ τὴν μεγαλειτέραν προσοχὴν εἰς τὴν συζήτησιν. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, δύναται νὰ ἔχῃ ἀνυπολογίστους συνεπείας, καὶ αἱ συνέπειαι αὐταὶ δὲν ἀφορῶσι μόνον εἰς τὴν πλευρὰν εἰς ἣν ἑδρεύω, ἀφοροῦν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Τὸ συμφέρον εἶναι κοινὸν, καὶ διὰ τοῦτο προσωρινὰ, ἐφήμερα πολιτικὰ συμφέροντα δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεάσωσιν οὐδένα· τὰ συμφέροντα παρέρχονται ἐν ἀκαρεῖ, ἐπιτρέψατε λοιπὸν ἥσυχον, ἐμβριθῆ καὶ σπουδαίαν τὴν συζήτησιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς κάμω μίαν διασάφησιν· τὰ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἐμπεριέχονται εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτε καὶ ὑμεῖς καὶ πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἦσαν ἀπόντες· λοιπὸν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν θέλετε ἰδεῖ τὰ γεγονότα καὶ τότε θέλετε πεισθῆ ἂν ἔχωμεν δίκαιον ἢ ὄχι. Θὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ, καὶ ὅταν ἰδῆτε ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτα ἐπικυρώσεως, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐδῶ.

§50ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ ᾖναι πρακτικὰ, μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας. Διϊσχυριζόμεθα, ὅτι πρακτικὰ δὲν ὑπάρχουν, διότι δὲν ὑπῆρξε συνεδρίασις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἦσθε ἐδῶ.

§52ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ γνωρίζει τὸ κοινὸν τῶν Ἀθηνῶν τὸ ἐπιμαρτυρεῖ ἡ δημοσία πεποίθησις, ὅτι συνεδρίασις δὲν ἐγένετο.

§53ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ν’ ἀμφισβητήσῃ οὐδεὶς τὴν ἀπόφασιν τοῦ προεδρείου· ἐν ὅσῳ ἐξακολουθῇ νὰ ἀπολαμβάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, δὲν δύναται ποτὲ κανεὶς ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῆς διαβεβαιώσεως τοῦ προεδρείου.

§54ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ πρόεδρος εἶναι ἀναμάρτητος, εἶναι Πάπας· ὁ Πάπας εἶναι ἀναμάρτητος.

§55ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἅμα ἡ Βουλὴ εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀρχίζει ἡ συνεδρίασις· ὁ πρόεδρος δὲν δύναται νὰ δώσῃ τὸν λόγον εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν ζητούντων. Πρὶν ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθοῦν πρακτικὰ συνεδριάσεως μὴ ὑπαρξάσης· καὶ ἐὰν κατορθώσω νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, βεβαίως θὰ φανῇ ἡ ἀνάγκη ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς Παρασκευῆς καὶ ὄχι τοῦ Σαββάτου, διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον.

§56ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀναφέρομαι εἰς τὸ 20 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ ἀπ’ εὐθείας.

§57ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὀφείλω δὲ νὰ λαλήσω, διότι ἄκων παρέστην εἰς λυπηρὸν θέαμα κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου.

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Μαυροκορδάτος φρονεῖ, ὅτι θὰ λάβῃ τὸν λόγον κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ δοθῇ ὁ λόγος, ἄρα ἔχω ἀπωτέραν πρότασιν, διότι ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα πρὶν ἢ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ, ὥστε προηγοῦμαι ἐγὼ τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου κατὰ τοῦ λόγου τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου ἐνίσταμαι ἐγώ.

§59ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν...

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ, ναὶ ἢ ὄχι!

§61ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή· ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι προηγοῦμαι....

§62ΜΠΟΥΤΟΣ. Θέλουν νὰ διακόπτουν τὸν κ. Μαυροκορδάτον.

§63ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κατέχων τὸ βῆμα, κύριε πρόεδρε, ἔχει ἢ δὲν ἔχει τὸν λόγον; Αὐτὸ κεῖται εἰς τὴν ὑμετέραν ἐξουσίαν, ἔχει ἢ δὲν ἔχει τὸν λόγον; ἂν ἔχῃ τὸν λόγον........

§64Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τί, κύριε Μαυροκορδάτε... Ἂν κύριοι, θέλετε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς, πρέπει ν’ ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις κατὰ τὸν κανονισμόν· κατ’ αὐτὸν ἐν πρώτοις ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος, καὶ ἀφοῦ κηρυχθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλὴ τότε ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως....

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν πρακτικὰ, δὲν ἀναγνωρίζομεν τὰ πρακτικά.

§66ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ καὶ ἂν τὰ πρακτικὰ αὐτὰ δὲν ᾖναι ἀληθῆ, ἂν ἐκ τῶν πρακτικῶν ἐξάγεται, ὅτι δὲν ὑπῆρξε συνεδρίασις, τότε ἔρχεται ὁ ῥήτωρ καὶ ὁμιλεῖ· τοῦτο ὅμως, πρὶν ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ νὰ ἔλθῃ νὰ ὁμιλήσῃ, ἀντίκειται εἰς τὸν κανονισμόν. Θὰ διϊσχυρισθῇ ὁ ῥήτωρ, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πρακτικὰ τοῦ Σαββάτου, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς Παρασκευῆς. Ἂν λοιπὸν, κύριοι, ἰσχύει ὁ κανονισμὸς, ἀφήσατέ τον νὰ λειτουργήσῃ τακτικῶς· λέγετε ὅ,τι θέλετε, οὐδεὶς ἐμποδίζει τὸν λόγον· ἀλλὰ θέλετε πρωθυστέρως νὰ κάμητε μίαν καινοτομίαν ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ· δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι ὑποστατὸν, δὲν εἶναι νόμιμον νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ὑπῆρξε συνεδρίασις του Σαββάτου...

§67ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν γνώμην αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε καὶ τὴν ὁποίαν ἀπέχω νὰ συζητήσω ἂν ᾖναι ὀρθὴ ἢ ὄχι.

§68Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸν κανονισμόν.

§69ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ πρωθύστερον τῆς συζητήσεως δὲν μᾶς ὠφελεῖ· εἴτε πρὸ ἢ μετὰ, ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ. Ἀφοῦ δὲν ὠφελεῖ οὐδένα τὸ πρωθύστερον, διὰ τί νὰ γίνεται τόσος....

§70Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλουν περὶ τῆς τάξεως, ὑπὲρ τοῦ κανονισμοῦ....

§71ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὰ πῶς θέλετε νὰ ὁμιλῇ ὁ ὑπουργὸς, ἐνῷ δὲν θέλετε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἀντιφρονῶν!

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὸν κανονισμὸν, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἀναγινώσκονται ὑφ’ ἑνὸς τῶν γραμματέων τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν ὑπάρχουν τοιαῦτα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν, ἂν γείνῃ παρά τινος βουλευτοῦ ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν, ὁ πρόεδρος ἐπιτρέπει τὴν ἐπὶ τούτου συζήτησιν.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος καὶ ἡ Βουλὴ εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ.

§76ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σεῖς ἀνετρέψατε τὴν τάξιν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§78ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ μὲ ἀκούσῃς.

§79ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Κύριε πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ ἐμπρός.

§80ΕΤΕΡΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀκούσωμεν κανένα.

§81ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει τὰ πρακτικά).

§82ΟΛΟΙ (δεξιόθεν). Κάτω, κάτω, (ποδοκροτήματα) δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἀναγνώσητε (θόρυβος μέγας).

§83ΑΧΟΛΟΣ. Πηγαίνεται, φύγετε, ὥρα σας καλή. (Πολλοὶ συνωθοῦνται περὶ τὸ βῆμα).

§84ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ πρόεδρος ἀποφασίζει, ἡ δὲ Βουλὴ διαφωνεῖ· ἄρα πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§85ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπαρχούσης διαφωνίας, θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, κ. πρόεδρε.

§86ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν αὐτό, κ. πρόεδρε, θὰ συζητήσωμεν τὴν ψηφοφορίαν.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ θέτετε εἰς ψηφοφορίαν, ἂν πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά, πρέπει πρῶτο νὰ τὸ συζητήσωμεν, (διαπληκτισμοὶ μεταξὺ Πετιμεζᾶ καὶ Πετσάλη, ἐξακολουθοῦν αἱ λογομαχίαι· θόρυβος μέγας· ὁ πρόεδρος ἐξακολουθεῖ νὰ κρούῃ τὸν κώδωνα).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα τὴν διάταξιν ἕνεκα τῆς ὁποίας νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω τὸν λόγον πρὸ τῆς ἀναγνώσεως.

§89ΤΙΝΕΣ. Νὰ συζητήσωμεν· αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη σας, κ. πρόεδρε, ἀλλὰ νὰ συζητήσωμεν....

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ.

§91ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπόφασις πῶς δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἄνευ συζητήσεως!

§92ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ἐν μέσῳ θορύβου). Ἄνευ συζητήσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴν ἀπειλεῖς ἐμένα!

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι τοῦτο ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων σας νὰ μὴν ἐπιτρέψητε συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας ἂν ὑπῆρξαν ἢ ὄχι πρακτικά, ἂν ἔλαβε χώραν ἢ ὄχι συνεδρίασις κατὰ τὴν 30ην λήξαντος μηνὸς Νοεμβρίου, εἶναι τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων σας· ἀλλὰ δὲν δύνασθε ν’ ἀπαγορεύσητε συζήτησιν ἐπὶ τῆς γνώμης ἣν ἐκφράζετε, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις, πρὶν ἢ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά. Ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαγορεύσητε εἰς πάντα, ὅστις θέλει λάβει τὸν λόγον τοῦ νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ὑπῆρξεν ἢ δὲν ὑπῆρξε συνεδρίασις, πρέπει ἢ δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἂν δύναται νὰ γείνῃ ναὶ ἢ ὄχι συζήτησις πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν δὲν δύνασθε, νομίζω, κ. πρόεδρε, νὰ ἐμποδίσητε τὴν συζήτησιν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε ......

§96ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διὰ νὰ λείψῃ λοιπὸν ἡ σύγχυσις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, παρακαλῶ ὑμᾶς, κ. πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸν κ. Μαυροκορδάτον νὰ συζητήσῃ τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι, καὶ πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις. Ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ ἀντιλέγων εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, ἂς ἔλθῃ μετ’ αὐτὸν καὶ ἂς λάβῃ τὸν λόγον· μετὰ τὴν συζήτησιν δὲ αὐτὴν προκαλέσητε μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ ἂν πρέπει ἢ ὄχι νὰ ἐπιτραπῇ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος πρὶν ἢ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά.

§97ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§98Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἂν καὶ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτής, μολονότι ὁ ἴδιος δὲν διετύπωσε τὴν γνώμην αὐτοῦ, πιστεύω, ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀποδεικνύεται ἀρκούντως ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσῃ ἡ Βουλή. Ἅμα ἡ Βουλὴ εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶναι σῶμα νομίμως κατηρτισμένον· ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἠμπορεῖ ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου ἅμα ὁ πρόεδρος δώσῃ τὸν λόγον εἰς ἕνα τῶν βουλευτῶν. Τὸν λόγον ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον καὶ κατῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος ἵνα ὁμιλήσω. Ἄλλως τε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὁ ἴδιος ἤθελον εἴπει, συνδέονται στενῶς μὲ τὸ ζήτημα ὅπως ἐτέθη· διότι ἐγὼ ἐσκόπουν νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσι τῆς Παρασκευῆς τὰ πρακτικά. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τοῦτο, ἂν δὲν ὁμιλήσω πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν; διότι ὅταν ἀναγνωσθοῦν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς δύσκολον θέσιν νὰ συζητήσωμεν. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει πράγματι νὰ διστάσῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ λόγος πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν.

§99ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν ἔχωμεν κανονισμὸν, φρονῶ ὅτι πᾶσα ἀντιφωνία εἶναι ματαία. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, εἶναι διαγεγραμμέναι αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος. Συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς, πρώτη ἐργασία κατὰ φυσικὸν ῥοῦν ἔρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου· μετὰ τοῦτο προβαίνει ἡ Βουλὴ εἰς τὸ νὰ κατοπτρίσῃ καὶ ν’ ἀναμνησθῇ τὸ παρελθόν της, τὸ ἀμέσως προηγούμενον, ἑπομένως νὰ φέρῃ εἰς μίαν ἀντέποψιν οὕτως εἰπεῖν τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν καὶ νὰ ἐξελέγξῃ εἴτε νὰ διορθώσῃ ἄν τι ἀπὸ τὰ διατρέξαντα κατὰ τὴν προλαβοῦσαν συνεδρίασιν παρελείφθη ἢ παρεμορφώθη. Λοιπὸν ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνεπτύξατε, συνοψίζεται εἰς τὸ 20 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ διὰ τῶν ἑξῆς «ἀναγινώσκονται ὑφ’ ἑνὸς τῶν γραμματέων τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης συνεδριάσεως.» Λοιπὸν θ’ ἀνατρέξωμεν κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, εἰς τὸ ἀμέσως παρελθόν. Ποῖον εἶναι; ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φέρει μίαν ἀπόφασιν ὅτι εἶναι ἓν καθεστώς· ἀλλὰ τίς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ καθεστὼς αὐτὸ δὲν τὸ παραδέχεται, ἀλλὰ ζητεῖ ν’ ἀνατρέξῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, τῆς ὁποίας ἡ ἀναθεώρησις διὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς 30 Νοεμβρίου ἐτελείωσεν; Ἂν ὁ κανονισμὸς πρέπει νὰ τηρηθῇ, πρέπει μόνον ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον εἰς τὰ τελευταῖα πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα μέχρις οὗ δὲν διαμφισβητηθῶσι φέρουσι τὴν ἀπόχρωσιν τῆς νομιμότητος, δὲν λέγω ὅτι εἶναι νόμιμα, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς τὸν ὅρον ὅτι φέρουσι τὴν ἀπόχρωσιν τῆς νομιμότητος· καὶ ὅσοι εἶσθε νομικοὶ γνωρίζετε, ὅταν μία πρᾶξις εἶναι περιβεβλημένη νομικὰς διατυπώσεις δὲν δύναται νὰ ὑπερπηδηθῇ. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν ἤδη νὰ ὑπερπηδήσωμεν τὰ πρακτικὰ ταῦτα καὶ φθάσωμεν εἰς τὸ πρὸ αὐτῶν, ἀλλὰ θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ταῦτα, τὰ ὁποῖα φέρουσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς νομιμότητος καὶ ἢ θὰ τὸ ἀκυρώσωμεν ἢ θὰ τὸ ἐπικυρώσωμεν. Πρέπει ὅμως ν’ ἀκούσητε διὰ τοῦτο τὰ πρακτικὰ ἵνα ἀντιληφθῆτε τῶν γεγονότων....

§100ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συζητήσεως·

§101ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι οὐσία, εὑρίσκομαι εἰς τὰς διατυπώσεις.

§102Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§103ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἑπομένως ἡ ἀφετηρία μου ἦτον αὕτη, ὅτι αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, εἶτα προβαίνει τὸ Σῶμα εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν· οὐδεὶς δὲ δύναται πρὸ τούτου νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἄλλως, προτείνω νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ κανονισμοῦ.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἀπορῶ πῶς ἐγεννήθη τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται· Ἔχομεν ἢ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν τὰ πρακτικά; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἐν αὐτοῖς περιεχομένων, ναὶ ἢ ὄχι;

§105Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, κύριοι, ν’ ἀμφισβητήσωμεν τὰ ἐν τοῖς πρακτικοῖς γεγραμμένα, κατὰ μέρος καὶ μέχρι τῆς λέξιν πρὸς λέξιν ἀναιρέσεως τοῦ ὅλου, πῶς, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν: δὲν ὑπάρχουσι πρακτικά; Δυνάμεθα καὶ δικαιούμεθα λέξιν πρὸς λέξιν ν’ ἀναιρέσωμεν τὰ πρακτικὰ, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς τὸ ἀρνηθῇ· ἡμεῖς, ἀντὶ τούτου, διαψεύδομεν διὰ μιᾶς τὸ ὅλον. Ποῦ εὑρίσκουσιν οὕτω τὴν ἀντινομίαν;

§107Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πρέπει νὰ τὰ ἀκούσητε.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί σᾶς λέγουν; Διὰ ν’ ἀναιρέσητε τὰ πρακτικὰ, πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσι, νὰ τὰ ἀκούσητε, πρέπει νὰ μάθητε τί περιέχουν, τότε δ’ ἐξετάζοντες τὸ περιεχόμενον, ν’ ἀναιρέσητε τὸ μὴ ἀκριβές. Αὐτὸ δὲν λέγετε;

§109ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν ὅμως ἀκούσωμεν τὰ πρακτικὰ ἀναγινωσκόμενα, γνωρίζομεν ἂν περιέχωσιν ἀληθείας. Ἀλλὰ πρακτικὰ ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν ὡς κατὰ νόμον ὑπάρχοντα (θόρυβος). Ἡμεῖς ἀρνούμεθα τὴν ὕπαρξιν τοιούτων, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀκούσωμεν τὴν ἀνάγνωσίν των ἐπὶ ματαίῳ.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θεωρεῖτε, ὅτι ἔπραξεν ἔγκλημα τὸ Προεδρεῖον.

§112ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε πρόεδρε.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κύριος πρόεδρος. Κύριοι, τῳόντι ἡ προσβολὴ εἶναι σπουδαία, σοβαρὰ, πρέπει νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξηγήσω τί ἠννόουν· διότι ἄλλως ἀφίνομεν ἀκμαίαν τὴν μομφὴν καὶ τὴν προσβολὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου. Πρὸς τιμὴν τοῦ Προεδρείου, πρὸς τιμὴν ὑμῶν αὐτῶν, οἵτινες ἀνεβιβάσατε τὸν κύριον πρόεδρον ἐπὶ τῆς ἕδρας αὐτοῦ, πρέπει ν’ ἀφήσητε νὰ ἐξηγηθῶμεν (θόρυβος). Ἂν μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, θέλετε προσθέσει νέαν παραβίασιν. Ἐγὼ τὸν πρόεδρον θεωρῶ ἀθῷον, πρέπει δὲ νὰ τὸ ἐξηγήσω· ἄλλως, θέλει μείνει ὑπὸ τὴν μομφὴν, ἥτις τῷ προσάπτεται. Κύριοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὅλων ἀναβαίνει εἰς 190 Δεκαοκτὼ θέσεις εἰσὶ κεναί· καὶ αὗται εἶναι......

§114Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Αὐτὸ εἶναι οὐσία.

§115Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὴν εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιορισθῆτε εἰς τὸ θέμα, κύριε Κουμουνδοῦρε.

§117Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θέμα εἶναι, ἐὰν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε, πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν...

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ εἰς τί συνίσταται ἡ διαφωνία, μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, καὶ πρέπει νὰ μᾶς ἀφήσητε νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν διαφοράν. Σεῖς μὲν λέγετε, ὅτι, δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν· ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα τὸ ἐναντίον.

§119ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐλάβετε τὸν λόγον ὑπ’ αὐτὴν τὴν συνθήκην (θόρυβος).

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περιεμένομεν καὶ αὐτὴν τὴν παρανομίαν νὰ πράξητε, καὶ νὰ μὴν ἀφίνετε τοὺς βουλευτὰς νὰ ὁμιλήσωσιν. Οὕτω συμπληροῦτε τὸ σχέδιον καὶ τὸν σκοπόν σας. (Εὖγε! Εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης οὕτως ἔθεσε τὰ ζήτημα.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, οὐδεὶς, ἐνόσῳ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, δύναται νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας μου. Τὸ βῆμα εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθερον. Ὅταν οὐδένα προσβάλλω, ὅταν οὐδὲν λέγω κατὰ τῶν καθεστώτων, εἰμὶ ἐλεύθερος, ὅπως θέλω καὶ ὅπως δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν μου, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ μοὶ φέρῃ παρατήρησιν. Ἂν μὴ παραδέχεσθε τοῦτο, ἀρνεῖσθε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ βήματος.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθη ὁ λόγος μόνον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, ἂν δύνανται ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§124ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ θέμα, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ κύριος Μεσσηνέζης, δὲν τὸ ἀναγνωρίζω· διότι οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ θέτῃ ὅρια εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ θέματα, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ περιορίζηται ὁ ἀγορεύων.

§125Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἔπρεπε τότε νὰ τὸν ἀντικρούσητε.

§126ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης ἔθεσεν ἓν ζήτημα· ἐγὼ ἀντιτάσσομαι, καὶ θέλω νὰ συζητήσω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον. Πρὸς τοῦτο ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πρακτικά (ἱλαρότης).

§127Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον, πρὸ τοῦ κ. Κουμουνδούρου διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἐπὶ ὡρισμένου θέματος ἔλαβε τὸν λόγον.

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐσυμφωνήσαμεν, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀναιρέσω τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη· πρὸς τοῦτο δέον ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἀνεχώρησεν ἀπὸ ὑπόθεσιν ψευδῆ. Δέχεται, ὅτι ὑπάρχουν πρακτικά· ἐγὼ ἰσχυρίζομαι ὅτι πρακτικὰ δὲν ὑπάρχουν. Ἄλλως, δὲν δύναμαι ν’ ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμόν μου. Μοὶ ἐπιτρέπετε ν’ ἀναιρέσω τὸν κύριον Μεσσηνέζην, καὶ ἔρχεσθε νὰ ὁρίσητε σεῖς τὰ ἐπιχειρήματά μου;

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ κ. Μεσσηνέζη· ὅταν λυθῇ τοῦτο, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα.

§130ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω δίκαιον, ὡς πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς δὲν λέγει, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμφισβητεῖν τὰ πρακτικὰ ἔχει ὁ βουλευτὴς, ὅταν περατωθῇ ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως, «κατὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν....»

§131Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. «Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν», λέγει· δηλ. ἐνῷ ἀναγινώσκονται, τότε θὰ λάβητε τὸν λόγον.

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, δὲν σημαίνει μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν, ἀλλ’ ἐνῷ ἀναγινώσκονται. Ὁ γραμματεὺς ἤρχισε τὴν ἀνάγνωσιν. «Συνεδρίασις τριακοστὴ ὀγδόη.» Ἐγὼ ἐκεῖ τὸν σταματῶ.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέμα εἶναι, ἂν δύναται νὰ δοθῇ ὁ λόγος πρὸ τῆς ἀναγνώσεως (θόρυβος).

§134ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δύω μεγάλαι κατηγορίαι διοικοῦν τὸν κόσμον, χρόνος καὶ τόπος· ἂν ἀφήσητε τὸν ὠφέλιμον χρόνον νὰ παρέλθῃ, χωρὶς νὰ κάμητε πρᾶξιν, ἐχάσατε τὸ δικαίωμά σας. Ἡμεῖς πρὶν παρέλθῃ ὁ ὠφέλιμος χρόνος, θὰ κάμωμεν ἀντιῤῥήσεις. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι νὰ δοθῇ ὁ λόγος.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι χθὲς δὲν ὑπῆρξεν ἀπαρτία· καὶ πρὸς τοῦτο σᾶς ὑποβάλλομεν τὴν ἑξῆς ἀπαρίθμησιν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν...... (θόρυβος).

§136ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶσαι εἰς τὸ θέμα.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν οὐσίαν.

§138ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὄχι! δὲν τὸ ἐπιτρέπω.

§139Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἂν ὑπῆρξεν ἀπαρτία ἢ μὴ, θέλω τὸ ἀποδείξει ἐγὼ, καὶ πρὸς τοῦτο ζητῶ τὸν λόγον, πρὸ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου.

§140ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸν καταβιβάσητε ἀπὸ τοῦ βήματος.

§141ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τὸ περὶ μὴ ἀπαρτίας προσβάλλει τὸ Προεδρεῖον. Προσβάλλονται τότε τὰ πρακτικὰ ἐκ προκαταβολῆς. Πῶς δύνασθε νὰ κατασυκοφαντῆτε τὰ πρακτικὰ, πρὶν ἢ τὰ ἀκούσητε! (θόρυβος).

§142ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς τιμῆς τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προεδρείου. Ἀποτελῶ μέρος τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ πρόεδρος αὐτῆς εἶναι πρόεδρος ὅλων ἡμῶν. Ἔχω δὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσω ἂν ἐπλανήθην, ἂν αἱ πληροφορίαι μου δὲν ᾖναι ἀκριβεῖς. Τόσῳ μᾶλλον θέλω εὐχαριστηθῆ, καὶ τὸ εὔχομαι, αἱ πληροφορίαι μου νὰ μὴ ὦσιν ἀκριβεῖς· διότι τότε καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Βουλὴ θ’ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τῆς μομφῆς.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο θὰ πορισθῆτε ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν σημειοῦσι τοὺς παρόντας ἢ μὴ παρόντας βουλευτὰς, ἀλλὰ μόνον τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν. Ἐγὼ θέλω προβῆ εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν παρόντων βουλευτῶν. Τὸ συμφέρον εἶναι κοινὸν, ἡ ἀκριβὴς ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ Πολιτεύματος εἶναι κοινὸν συμφέρον καὶ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Λάβετε λοιπὸν ὑπομονὴν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ συμβάντα. Εἴθε αἱ πληροφορίαι ἡμῶν νὰ ᾖναι ἐσφαλμέναι. Κατὰ τὰς πληροφορίας λοιπὸν, ἃς ἔχω, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀναβαίνει εἰς 190. Κεναὶ θέσεις ὑπάρχουσι δεκαοκτὼ, μία τοῦ Ἄργους, ἓξ τῆς Ἀττικῆς, μία τῆς Εὐρυτανίας, μία τῆς Ἠλείας, πέντε τῆς Κορινθίας, τρεῖς τῆς Σάμης, μία τῆς Ὕδρας. Κατὰ τὰς πληροφορίας μου, οἱ βουλευταὶ οἱ ἀπόντες ἐκ τῶν Ἀθηνῶν ἦσαν εἴκοσι καὶ ἓξ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ἤτοι οἱ κ. κ. Λογιωτατίδης, Κοσσονάκος, Σαφάκας, Κατσίνας, Δημητρίου, Παραμυθιώτης, Κατσαΐτης, Πανάρετος, Ῥουσσόπουλος, Τσαμόπουλος, Ταμπακόπουλος, Γκίλης, Μαρτσοῦκος, Νικοκάβουρας, Γ. Ἰακωβάτος, Χ. Ἰακωβάτος, Χαριτάτος, Κάγγας, Καραλίβανος, Κανακάρης, Δ. Πατρινὸς, Κωστάκης, Κουνουπιώτης, Κορυζῆς, Καπιτσίνης. Οἱ ἀνωτέρω βουλευταὶ δὲν ἦσαν παρόντες ἐν Ἀθήναις. Ἐκ τῶν παρόντων ἑκατὸν τεσσαράκοντα ἓξ βουλευτῶν ἐν Ἀθήναις, δὲν παρευρέθησαν εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου οἱ ἑπόμενοι· Μεσσηνέζης, Μαυροκορδάτος......

§145ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἦτο παρὼν, ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους.

§146ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, εἰς τί στηρίζονται (θόρυβος).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀκούσητε καὶ ἐμὲ, καθόσον ἔγραψα τοὺς παρόντας. Αὐτὸς εἶναι ὁ κατάλογος, εἰς τὸν ὁποῖον περιέχονται ὅλα τὰ ὀνόματα· αὐτὸς ὑπογράφεται ἀπὸ τὸν πρόεδρον καὶ τοὺς γραμματεῖς· εἶναι ἀπόδειξις τελεία. Ἤθελα λοιπὸν, πρὶν ἢ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος κάμει λόγον, νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ καταλόγου.

§148ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ ἴδωμεν τὸν κατάλογον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι.

§150ΤΙΝΕΣ. Ἂς τελειώσῃ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν εἰς τὴν πρώτην λέξιν μου, κύριοι, διακόπτετε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶμεν.

§152Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ, βλέπετε, σᾶς ὑποστηρίζω μάλιστα.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω. Ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος, ὁμολογῶ, ἀφοῦ ὁ κατάλογος ἀνεγνώσθη, ἦλθεν, ἦτο παρών· μετὰ......

§154Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἂς ἐξηγηθῇ ὁ ἴδιος.

§155Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ν’ ἀκούσῃ τὸν κ. Κουμουδοῦρον.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω κατάλογον ἐπίσημον, καὶ κἀμμία παρατήρησις δὲν χωρεῖ.

§157Θ. ΖΑΪΜΗΣ, ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τί; δημόσια ἔγγραφα...

§158ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κατάλογος, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος, δὲν ἀποδεικνύει τὴν ἀπαρτίαν, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως.

§159ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἄ! αὐτὸ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα!

§160ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κατάλογος, ἐπαναλαμβάνω, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος, ἀποδεικνύει τὴν ἀπαρτίαν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως μόνον, καὶ διὰ τοῦτο δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τοὺς βουλευτὰς εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ζητῶσι τὴν ἀπαρίθμησιν, ἐὰν ἀμφιβάλλωσιν ὅτι εἶναι ἀπαρτία. Ἐσχάτως, συνεζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐνθυμεῖσθε καλῶς, εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας παρουσίασε πρότασιν, καθ’ ἣν, ἅμα κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, δὲν δύναται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, οὔτε νὰ γείνῃ αἴτησις ἀπαριθμήσεως, ἐλέγχουσα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, ἢ καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ γείνῃ ψηφοφορία. Καὶ ὁ συνάδελφός μας οὗτος ἰσχυρίζετο, ὅτι κατὰ τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως εἶναι περιττὴ ἴσως ἡ ἀπαρίθμησις· ὅταν πρόκειται ὅμως νὰ ἐπέλθῃ ἡ σπουδαία στιγμὴ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, τότε ἀνάγκη νὰ βεβαιοῦται ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς. Αὐτὰ ἰσχυρίζετο ὁ ἔντιμος βουλευτής, καὶ αὐτὸ ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύων τὴν δεξιὰν) παρεδέχθη, καὶ ὑπεστήριξε, μετὰ συζήτησιν σπουδαίαν καὶ ἐκτεταμένην. Ὁ κ. βουλευτὴς ὁ ἴδιος, καὶ ἡ πτέρυξ αὐτή, ἰδόντες, ὅτι ἀμφιβολίαι ἐγείρονται περὶ τῆς συνταγματικότητος τῆς προτάσεως, ὅτι συνεπείας δύναται νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας, σοβαράς, ἐπιβλαβεῖς, καὶ ἐπικινδύνους λίαν, συγκατένευσαν νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Ὁ νόμος λοιπὸν εἶναι ῥητός, τὸ Σύνταγμα σαφές· ἄλλως, τὰ τελευταῖα ταῦτα ἐν τῇ Βουλῇ συμβεβηκότα ἀφῄρεσαν πᾶσαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἕκαστος, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ ζητῇ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν βουλευτῶν, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν ναὶ ἢ οὒ ὑπάρχῃ ἀπαρτία, καὶ πολλῷ μᾶλλον, ὅτε ἐν μιᾷ συνεδριάσει πρόκειται νὰ ἐπιψηφισθῶσι δαπάναι τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων. Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, τὴν διακοπεῖσαν ἀνάγνωσιν τῶν ὀνομάτων, δὲν ἦσαν παρόντες, οἱ κκ. Ὀρφανός, Δανόπουλος, Παπαμιχαλόπουλος, Μήτσας, ὁ Μίλησης, ὅστις ἐλθὼν ἀπεσύρθη, Βουλπιώτης, Γιολδάσης, Στεφανόπουλος, Κρεστενίτης, Πετραλιᾶς, Μαλασπίνας. Κύριοι, ἐὰν ἀναφέρω κἀνὲν ὄνομα μὴ ἀκριβῶς.........

§161Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχω κατόπιν τὸν λόγον, διότι ἀνεφέρατε 10 ἕως τώρα.

§162ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βαλέττας, Πήληκας, Θ. Ζαΐμης, Διαμαντόπουλος.

§163ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἦτο παρών.

§164ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἦτο παρών, ἀλλ’ ἀνεχώρησε, πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου.

§165Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δὲν ἠξεύρει ἐὰν ἔφυγε.

§166ΖΩΧΙΟΣ. Δύω μόνον ἤμεθα, κ. Κουμουδοῦρε.

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Π. Μαυρομιχάλης, Πεῤῥωτῆς, Παπαγεωργίου, ὅστις ἦλθεν εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ ἀπεχώρησεν, ἐνῷ ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος, Κοντόσταυλος, Κυριακίδης, Βασιλάκης, Βαλσαμάκης, Κοντομίχαλος, Πολυλᾶς, Ῥαπτάκης, Βακαλόπουλος, Θερμογιάννης, Κατσικόπουλος, Κορφιωτάκης, Λ. Μαυρομιχάλης, Σέρβος, Ῥούκης, παρὼν καὶ διαμαρτυρόμενος καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν, Παπαζαφειρόπουλος, Σακελλαρόπουλος.

§168ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἦτο παρών.

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ ὁ ἴδιος.

§170ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε τώρα νὰ τὸ εἴπω; Ἤμην κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου· πρὸ τῆς κηρύξεως τῆς συνεδριάσεως ἀπῆλθον, διότι φίλος μου μὲ παρεκάλεσε περὶ μιᾶς ὑποθέσεως κατεπειγούσης· ἐξῆλθον, ἀλλὰ μὲ τὸν σκοπὸν νὰ ἐπανέλθω ἐγκαίρως πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μου· δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐπανέλθω ἐγκαίρως· ἐπανῆλθον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅτε ὑπῆρχε μεγίστη ἡσυχία. Ἐξελθών, ἐπληροφορήθην, ὅτι ἐγένοντο ἐν τῷ μεταξὺ τῆς ἀναχωρήσεως καὶ τῆς ἀπουσίας μου πολλὰ καὶ διάφορα. Ταῦτα δὲν εἶδον, οὔτε ὁμολογῶ.

§171Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Γράφε, κύριε στενογράφε.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοῦ τὸ εἴπατε ὅταν ἐφύγατε, κ. Σακελλαρόπουλε; Μοῦ εἴπατε τίποτε;

§173ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Σταΐκου περὶ τῆς μὴ ἐγκαίρως γενομένης ἀπαρτίας.

§174ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ἐξακολουθῶν τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου) Ζωχιός, ἐλθὼν ἐσχάτως καὶ διαμαρτυρόμενος, Παγκράτης, Κουμουνδοῦρος, Ἀντωνόπουλος, Μποῦτος, Κρίσπης, Πετσάλης, Σαράβας, Καπετανάκης, Α. Μαυρομιχάλης, Χ. Κανελλόπουλος, Τζαμάλας, Τσερτίδης, Μισυρλῆς, Μπούμπουλης, Σοῦτσος, Σεβαστόπουλος, Παξιμάδης, Δρόσος, Σωτηρόπουλος.

§175ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἦλθον εἰς τὸ τέλος.

§176ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναστασόπουλος, Τράκας, Παπακώστας, Τσιριμῶκος, Ἀβέρωφ.

§177ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ ὁ κ. Μπράβος, δὲν ἦτο παρών· μ’ ἐβεβαίωσεν ὁ ἴδιος.

§178ΜΠΡΑΒΟΣ. Δὲν ἤμην ἀδιαλείπτως, ἔλλειψα ὀλίγον, καὶ ἐγύρισα.

§179ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ ἀπόντες, κατὰ τὴν σημείωσιν, ἣν ἔχω, καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, ἀναβαίνουν εἰς ἑξήκοντα. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσητε αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπόντας, δὲν ἔμενον παρόντες ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἢ μόνον ὀγδοήκοντα πέντε Βουλευταί, ἐὰν ὑποθέσωμεν παρόντας ἐν τῇ συνεδριάσει ἅπαντας τοὺς ἐν Ἀθήναις ἄλλους βουλευτάς. Κύριοι, ὅτι ἦσαν ἀπόντες οἱ ἀναφερόμενοι ἐν τῷ καταλόγῳ, ὃν σᾶς ἀνέγνωσα, βεβαιοῦται παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων καὶ παρὰ τῶν παρευρεθέντων, καὶ δὲν δύναταί τις, ἐὰν μὴ ἔχῃ ἀπόδειξιν ἐπίσημον, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς διαψεύσῃ, μολονότι ἀληθῶς οὐδεὶς τοὺς διαψεύδει, καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ ἐναντίον. Τί ἀντιτάσσουσι, κύριοι, ἰσχυριζόμενοι περὶ τῆς παρουσίας τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἀπαιτουμένου ἐν τῇ Βουλῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τῶν 40,000,000; Τὸν κατάλογον, τὸν σημειοῦντα τὰ ὀνόματα, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Ἐνθυμήθητε, κύριοι, μοὶ εἶπον, ὅτι χθὲς, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ κατάλογος, παρῆλθε μία ὁλόκληρος ὥρα. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ, πολλοὶ εἰσήρχοντο καὶ ἐξήρχοντο, διαβαίνοντες ἁπλῶς. Δὲν ἀποδεικνύει ὅμως τοῦτα τὴν ἀπαρτίαν. Ὅσοι διῆλθον ἁπλῶς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες ὅλοι. Ἄλλως, ἀποδεδειγμένον εἶναι, ὅτι σημειοῦνται ὡς παρευρεθέντες κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, καὶ ἕτεροι, ἐλθόντες πολὺ μεταγενεστέρως.

§180Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ τὸ βεβαιώσῃ ὁ κ. Μίλησης καλλίτερα.

§181ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ τὸ βεβαιώσω καὶ ἐγώ, ὅστις ἦλθον καὶ ἔφυγα.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσουν οἱ διάλογοι.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἔναρξιν, ἔστω, ἦν παρὼν ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμός. Βεβαιωμένον ὑπάρχει ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν δίοδον τῶν συζητήσεων καὶ τῶν ψηφοφοριῶν, δὲν παρίστατο ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς οὗτος, καὶ τὸ ἀποδεικνύομεν πολλαπλῶς. Αὐτοὶ οὗτοι οἱ βουλευταὶ τὸ ὁμολογοῦν. Διατί, κατὰ παράβασιν τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, ἐνῷ βουλευταί, ἐδῶ καθήμενοι, ἐζήτουν ἑκάστοτε νὰ βεβαιώσητε ἂν ἦτον ἢ οὒ ἀπαρτία καὶ ἀπῄτουν νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν, σεῖς τὸ ἠρνεῖσθε;

§184Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐναντίον τίνος νόμου;

§185ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τριάκοντα ἔτη κατὰ συνέχειαν, ὁσάκις γίνεται παρατήρησις περὶ ἀπαρτίας, γίνεται ἀπαρίθμησις.

§186Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δυνάμει τοῦ Συντάγματος. Μάθετε τὴν ἱστορίαν, διότι δὲν τὴν γνωρίζετε.

§187ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ ἀπόντες ὀφείλουν νὰ δικαιολογήσουν τὴν ἀπουσίαν των.

§188ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κατὰ τὸ ἰδικόν σου κιουτάπι.

§189ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ διάταξις ὑπάρχει ῥητὴ καὶ καθαρὰ, ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ ἄρθρῳ 56 τοῦ Συντάγματος. Καὶ ὅταν πρόκειται περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ μόνος ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει καθῆκον, καὶ αὐτεπαγγέλτως, καὶ χωρὶς νὰ τὸ ζητήσῃ τις, καὶ ἂν μία φωνὴ τὸ ζητήσῃ μόνη, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀρίθμησιν τῶν βουλευτῶν. Ἐν ᾗ στιγμῇ δὲν παραδεχθῆτε τοῦτο, ὅπως ῥητῶς τὸ Σύνταγμα διατάσσει, καὶ δὲν ἐπιμείνητε νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία πάντοτε καὶ ν’ ἀποδεικνύεται, τὸ Σύνταγμα ἀνατρέπεται. Ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ δὲν εἶσθε βουλευταὶ. εἶσθε ἄτομα ἁπλᾶ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἄνευ ἰσχύος οὐδεμιᾶς. Ἡ ἄρνησίς σας ἡ ἐπίμονος, ἡ κατ’ ἐξακολούθησιν, νὰ μὴ ἐφαρμόζητε τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀποδεικνύει, ὅτι ἀνεγνωρίζετε τὴν ἀλήθειαν τῆς ἐνστάσεως. Ἀλλὰ σεῖς, συνήλθετε ἐνταῦθα, ἵνα ἐξακολουθῆτε συνεδριάζοντες, μὲ σκοπὸν νὰ φθάσητε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ ἐφθάσατε, ἀδιάφορον, ἐὰν κατὰ τὸν νόμον, ὅστις καὶ μόνος σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα, συνεκροτήθητε ἢ οὒ νομίμως ὅπως ἐξακολουθήσητε τὰς ἐργασίας σας. Κύριοι, ὅ,τι ἂν ἐγένετο τὸ Σάββατον, εἶναι παράνομον, εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Πιστεύω δὲ ἤδη, ὅτι ἡ Βουλὴ, βεβαιωθεῖσα τοῦτο, καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἀπεφάσισεν, ἐκτελῶν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ὅτι ἡ Βουλὴ συνεκροτήθη νομίμως, πᾶσαι αἱ πράξεις τοῦ Σαββάτου εἶναι ὡς μηδὲν, καθὸ παράνομοι καὶ ἀντισυνταγματικαί. Ἀπαντῶ ἐν ὀλίγοις ἤδη εἰς τὴν ἔνστασιν, ὅτι τὴν πρότασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξωσι δέκα. Ἔχουσιν ἄδικον οἱ τοῦτο ὑποστηρίζοντες. Ἐὰν τὸ ἄρθρον 29 ἐφηρμόζετο καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, τότε θὰ ἐδικαιοῦτο ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ἂν δέχηται ἢ οὒ τὴν πρότασιν. Τὸ περὶ ἀπαρτίας, καθὼς τὸ περὶ δημοσιότητος, τὸ περὶ συγκροτήσεως Προεδρείου κατὰ συνεδριάσεις, εἶναι παραδεδεγμένα καὶ ἀποφασισμένα ἐν τῷ Κανονισμῷ· ὅταν δὲν ἐκτελῶνται, ἁπλῆ ἀνάμνησις ἀρκεῖ νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Πρόεδρον νὰ ἐκτελέσωσι τὸ διατασσόμενον παρὰ τοῦ Νόμου. Τὸ ἄρθρον 15 τοῦ κανονισμοῦ ἀναφέρει, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ τι, ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν. Καὶ ἂν δὲν ᾖναι τοιαύτη πλειονοψηφία, δὲν δύναται, ἐρωτῶ, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἔνστασις, ἂν μὴ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ δέκα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἔνστασις περὶ δημοσιότητος, εἰμὴ ὅταν ὑποστηριχθῇ ὑπὸ δέκα; Τὸ ἄρθρον 29 προβλέπει περιστάσεις, μὴ διαταττομένας παρὰ τοῦ νόμου ῥητῶς, καὶ ὑποβαλλομένας διὰ τοῦτο εἰς εἰδικὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἄλλως, ἡ ἔνστασις ἀπαρτίας ἀφορᾷ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν Βουλὴ συγκροτημένη δὲν ὑπάρχῃ, πῶς δύναται νὰ ἐκφέρῃ ἀπόφασιν, ἥτις εἶναι αὐτὴ ἡ ἀπόφασις; Κύριοι, ἐχωρίσθημεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, διότι εἴδομεν, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειάν της παραβιάζει τοὺς νόμους. Παραπονούμεθα καθ’ ὑμῶν, ὅτι δὲν ἀποφασίσατε νὰ ἐπανορθώσητε τὰς ἀδικίας, δὲν μᾶς ἀπεδώκατε δικαιοσύνην, οὐδ’ ἐκτυπήσατε τὴν παρανομίαν, ὅσον καταφανῶς ἐπαρουσιάσθη. Ἡ ἐκτίμησις αὕτη ἡμῶν ἦτον, ὅτι παράβασις ῥητὴ καὶ τολμηρὰ τῶν Νόμων ἐλάμβανε χώραν· δὲν ἠθελήσατε νὰ συμφωνήσητε. Ἡ διάφορος ἐκτίμησις περὶ Κυβερνητικῶν ἔργων, ἐνομίσατε, ὅτι δὲν μᾶς ἐδικαίου νὰ προβῶμεν εἰς περαιτέρω μέτρα. Ἀλλ’ ὅταν τὰ πράγματα μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἔφθασαν, σήμερον, ὅτε ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τὸ Σύνταγμα ῥητῶς καταργεῖται, ὅταν αὐθαιρέτως τὰς συνεδριάσεις Βουλευτῶν τινων τὰς μεταβάλλετε εἰς συνεδριάσεις Σώματος νομοθετικοῦ, καλῶς κατηρτισμένου, ὅταν ἐν αὐταῖς ταῖς συνεδριάσεσιν ἀποφασίζετε περὶ μεγάλων καὶ σπουδαίων τῆς Πατρίδος συμφερόντων, ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν πλέον ν’ ἀκολουθήσωμεν· ἐσμὲν ἠναγκασμένοι νὰ σώσωμεν τὴν ὑπόληψίν μας, νὰ καλύψωμεν τὴν εὐθύνην μας· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθῶμεν συμπράττοντες εἰς τοιαύτας παραβιάσεις, διότι αἱ παραβιάσεις αὗται φέρουσι ῥητῶς καὶ ἄντικρυς πρὸς τὴν πλήρη ἀναστάτωσιν καὶ καταστροφὴν τοῦ πολιτεύματος, ὅπερ πάντες ὡρκίσθημεν νὰ τηρήσωμεν. Ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ τὸ προστατεύσωμεν, νὰ τὸ ὑπερασπισθῶμεν.

§190ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν θὰ μᾶς ὑποτάξητε εἰς τὴν θέλησίν σας.

§191ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν θέλομεν οὐδένα νὰ ὑποτάξωμεν εἰς τὴν θέλησίν μας.

§192ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἦσαν πεντήκοντα οἱ ἀπουσιάσαντες, καὶ τὸ ἔκαμαν ἀπὸ σκοποῦ.

§193ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύνασθε νὰ παραπονῆσθε καθ’ ἡμῶν, ἡμεῖς δὲν σᾶς μεμφόμεθα κατὰ τοῦτο.

§194ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Πατρὶς παραπονεῖται.

§195ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ ἄνθρωποι κοινοὶ, ἄτομα ἁπλᾶ, ἀποφασίζουν, οὐχὶ ὅπως ὁ Νόμος ἀπαιτεῖ, καὶ συνέρχονται, οὐχὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡμεῖς ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν μας, ὀφείλομεν νὰ μηδενίσωμεν τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν. Ζητοῦμεν νὰ ἐπανέλθητε εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός σας, εἰς τὸ σέβας πρὸς τοὺς Νόμους. Βλάπτεται δὲ ἡ Πατρὶς, οὐχὶ διὰ τὴν ἀπώλειαν ὡρῶν ἢ ἡμερῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπώλειαν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων, ὅταν περὶ αὐτῶν ἀποφασίζωσιν ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες τὸ δικαίωμα. Δύνασθε εἴκοσιν ἄνθρωποι, ἢ 40 ἢ καὶ 80 νὰ συνέρχησθε ὡς Βουλὴ, καὶ νὰ κανονίζητε τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος; Τοῦτο βλάπτει, τοῦτο ζημιοῖ τὴν Πατρίδα· διότι σφαγιάζει τὸν Νόμον, εἶναι ἀνταρσία κατὰ τοῦ Συντάγματος.

§196ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις.

§197ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύνασθε λοιπὸν νὰ ἔχητε παράπονα ἐναντίον ἡμῶν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σᾶς δικαιολογεῖ, νὰ ἔρχησθε ἐδῶ, ὡς Βουλὴ, ἄτομά τινα, καὶ νὰ ἀποφασίζετε περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, περὶ τῶν δικαίων τῆς Πολιτείας.

§198ΨΥΛΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν· προσβάλλετε τὸ ὅλον τῆς συνεδριάσεως, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, ἢ μέρος;

§199ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ προσβάλλω ὅλας τὰς πράξεις τοῦ Σαββάτου, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, οὐδεμιᾶς ἐξαιρουμένης. Κύριοι, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γεγονότων τούτων, καταφανῶς ἐπληροφορήθη ἤδη ἡ Βουλὴ, ὅτι, καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς τῶν πρὸς νόμιμον συγκρότησιν συνεδριάσεως Βουλευτῶν δὲν ὑπῆρχε· τὸ βεβαιοῦν δὲ οἱ ἀπόντες καὶ οἱ παρευρεθέντες Βουλευταὶ, καὶ διὰ τοῦτο παρανόμως δὲν ἠθέλησαν νὰ προβῶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον, ὅτε ἐζητήθη οὗτος, καὶ ὅστις ἀπὸ τὸν Νόμον ἐπιβάλλεται, οὕτω δὲ γίνεται, καὶ ἐγένετο, ὁσάκις εἷς τῶν Βουλευτῶν τὸ ἐζήτησεν. Ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι πρᾶξις καθαρῶς ἀντισυνταγματική. Διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς, ὁμὰς Βουλευτῶν, μεταβληθεῖσα εἰς Βουλήν, ἐσφετερίσθη ἐξουσίαν, ἣν δὲν εἶχε, καὶ οὕτω δικαιώματα καὶ συμφέροντα τῆς πολιτείας σπουδαῖα ἐκανονίσθησαν παρ’ αὐτῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ, βεβαιωθεῖσα ἤδη ταῦτα, δὲν καταδικάσῃ, δὲν ἀναιρέσῃ τὰ κακῶς πραχθέντα, ἐὰν δὲν φέρῃ διόρθωσιν, ἡμεῖς, ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ τῶν τριῶν ἀποχρώσεων, δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν συνεδριάζοντες, δὲν δυνάμεθα νὰ μένωμεν ἐδῶ, θέλομεν ἀποχωρήσει· ἡ εὐθύνη μας μᾶς τὸ ἐπιβάλλει. Δὲν θέλομεν νὰ μένωμεν ἐνταῦθα, νὰ ἤμεθα συνένοχοι καὶ συνεργοὶ τῆς παραβιάσεως τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος. Θέλομεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὸ Σύνταγμα, τοὺς Νόμους· ἡ τιμή μας ἀπαιτεῖ ν’ ἀποσυρθῶμεν· τὸ καθῆκον μᾶς ἐπιβάλλει νὰ παλαίσωμεν καὶ ν’ ἀποκρούσωμεν διὰ παντὸς μέσου τὴν τάσιν, τὰς προσπαθείας πρὸς ἀνατροπὴν τῶν καθεστώτων· διότι ἡ παράβασις τοῦ Συντάγματος, ὅπως ἤδη τελεῖται, εἶναι ἀνατροπὴ τῶν καθεστώτων. Καὶ δὲν ἐξετάζω ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἐξακολούθησις ὁριστικοῦ καὶ γενικοῦ συστήματος· βλέπω μόνον ἀλληλοδιαδόχως πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐπαναλαμβανομένας παραβιάσεις. Ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο ἀφήσητε νὰ ἐξακολουθήσῃ, οὔτε Σύνταγμα, οὔτε ἐλευθερίας ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι ἔχετε. Εἴμεθα ἀντίθετοι, διαφωνοῦμεν ὁριστικῶς, καὶ σᾶς ἀφαιροῦμεν τὰ μέσα νὰ βλάψητε τὴν Πατρίδα.

§200ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ἐπεφυλάχθην νὰ ὁμιλήσω κατόπιν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§202ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κ. πρόεδρε.

§203ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (γραμματεύς). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; διότι ἔχετε ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος. Θέλετε τώρα νὰ σᾶς σημειώσω;

§204ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶχα ζητήσει ἀπὸ προτήτερα τὸν λόγον. Μάλιστα, σημειώσατέ με.

§205Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ὡς βουλευτής......

§206ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε, πρόεδρε, νὰ μὲ ἐγγράψητε καὶ ἐμέ.

§207ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ ὁ κ. Δρόσος ζητεῖ τὸν λόγον.

§208Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι, καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς μέλος τοῦ προεδρείου· καὶ ὡς βουλευτής, καθ’ ὅσον ἐξεδηλώθησαν ἤδη καὶ κατέστησαν καταληπταὶ καὶ εἰς τοὺς μᾶλλον δύσνοας, καὶ καταφανεῖς καὶ εἰς τοὺς τυφλοτέρους αἱ προθέσεις καὶ διαθέσεις τῆς μειοψηφίας. Ἑπομένως ὀφείλω ὡς βουλευτὴς συναισθανόμενος τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρω, ὄχι ἀπέναντι 50 ἢ 100 ἐγκαθέτων, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, καὶ τὴν ὁποίαν κοινὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους δὲν ἀποτελοῦν 50 ἢ 100 ἐγκάθετοι τῶν διαφόρων καφφενείων τῆς πρωτευούσης, ἀλλ’ ἡ τάξις τῶν ἐμπόρων, ἡ τάξις τῶν βιομηχάνων, τοῦ φορολογουμένου τέλος πάντων λαοῦ τῆς Ἀττικῆς καὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ὁ φορολογούμενος δὲ λαὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν μεριμνᾷ ἐὰν ὁ Αʹ. ἢ ὁ Βʹ. ἢ ὁ Γʹ. ἢ ὁ Δʹ. ἢ Εʹ. ᾖναι ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν· μεριμνᾷ καὶ ἐνδιαφέρεται καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον παρὰ τοῦ Αʹ. ἢ Βʹ. ἢ οἱουδήποτε περὶ τῶν πράξεών του καὶ τῶν ἐνεργειῶν του. Δὲν ἐνδιαφέρεται λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, διότι τινὲς ἐξ ὑμῶν βλέποντες ἴσως ἴσως ματαιουμένας τὰς ἐλπίδας των ἐπιχειροῦσι τὸ πᾶν καὶ δὲν διστάζουσι καὶ δὲν σταματῶσιν, οὐδ’ ὅταν ἡ πορεία των ἄγῃ πρὸς ἀνατροπὴν καὶ τοῦ πολιτεύματος αὐτοῦ... (διακοπὴ καὶ θόρυβος ἀριστερόθεν).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§210Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἄρχομαι χειρῶν ἀδίκων, κύριοι, καὶ μὴ ταράττεσθε. Ἂν θὰ ἀκούσητε πικρίας, σεῖς ὄψεσθε, διότι σεῖς τὰς ἐπροκαλέσατε. Τούτου λοιπὸν ἕνεκα προοιμιαζόμενος εἶπον, ὅτι ἐζήτησα τὸν λόγον ὡς βουλευτὴς, ὅπως διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς πορείας ἐκείνων ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες, ὡς προεῖπον, εἰς κίνδυνον θέτουσι τοῦ Συντάγματος τὴν ὕπαρξιν οὕτω πως πολιτευόμενοι, δικαιολογοῦντες διὰ τῆς συμπεριφορᾶς των τοὺς διατεινομένους (ἂν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι) ὅτι ἐσμὲν ἀνάξιοι συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Ἐζήτησα τὸν λόγον ὡς μέλος τοῦ προεδρείου, καθ’ ὅσον κατὰ τὸν κανονισμὸν τὸν διέποντα καὶ διευθύνοντα τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος τούτου, ἔφορος καὶ ἐπιτηρητὴς τῶν συνεδριάσεων, ἔφορος καὶ ἐπιτηρητὴς τοῦ κανονισμοῦ εἶναι τὸ προεδρεῖον. Ὅταν λοιπὸν ἔρχεσθε σήμερον ἀρνούμενοι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπισημοποιοῦνται, τὰ ὁποῖα περιβάλλονται διὰ τοῦ ἐπισήμου κύρους τοῦ προεδρείου, ἐννοεῖται, ὅτι ἀρνεῖσθε τὴν νόμιμον καὶ εἰλικρινῆ ἐνέργειαν τοῦ προεδρείου. Ἀλλὰ, κύριοι, ἵνα μὴ μακρηγορῶ, καὶ παρέρχεται χρόνος πολύτιμος εἰς μάτην, περιορίζομαι ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, ἀφίνων κατὰ μέρος τὰ ἄλλα. Διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ Σῶμα διατελεῖ καὶ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, τί ἀπαιτεῖται; Τί διατάσσει ὁ κανονισμὸς νὰ γίνεται; Παρ’ ἑνὸς τῶν γραμματέων ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος τῶν βουλευτῶν. Ὅταν δὲ καὶ 96 παρόντες εὑρεθῶσι βουλευταὶ, ὁ κ. πρόεδρος κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, λέγων ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῆς Βουλῆς εἶναι αὐτὸς (δεικνύει τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον).

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναγνώσατε.

§212ΣΤΑΪΚΟΣ. Σεῖς πρῶτος, κ. Μπούμπουλη, εἶσθε εἰς τὸ γραφεῖον καὶ ἐγράφετε ἐπιστολὰς (θόρυβος).

§213ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι.—Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε, διότι αὐτὸ εἶναι προσωπικόν.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ζητῶν τὸν λόγον δὲν κινεῖ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν χεῖρά του, αὐτὸ εἶναι ἀπειλὴ (θόρυβος).

§215ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι, διότι εἶμαι.... (θόρυβος).

§216Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἂν πρὸς ἐμὲ ἀπευθυνόμενος ἐκτείνει τις τὴν χεῖρα, βεβαιωθῆτε, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ ἤμην ὁ δεύτερος ἐγὼ, οὔτε μετὰ σᾶς, οὐδὲ μεθ’ οἱονδήποτε ἄλλον, ὅστις θὰ ἐζήτουν τὸν λόγον. Εἶναι φυσικαὶ καὶ συνήθεις κινήσεις τοῦ κυρίου Μπούμπουλη καὶ οὐδὲν πλέον. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν λοιπὸν τοῦ καταλόγου ὑπῆρξαν βουλευταὶ παρόντες 3 καὶ 100· ὡς ἐκ τούτου ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος εἰδοποίησε τὸ προεδρεῖον περὶ τῆς ἀποχωρήσεώς του, ἦτον ὁ ἐκ Καρυστίας βουλευτὴς, κύριος Παπαγεωργίου.

§217ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπειδὴ ἐπικαλεῖσθε τὴν μαρτυρίαν μου...

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§219ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε...

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω, μὴ διακόπτετε.

§221ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὸν λόγον ζητῶ.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§223Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διαβάζετε τὸν κατάλογον, κύριε Στάϊκε;

§224Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω κάτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐνδιαφέρει περισσότερον. Ἀφοῦ σᾶς ἀνέγνωσα τὸν ἀριθμὸν τῶν παρόντων, σᾶς ἀνέφερον προσέτι, ὅτι εἷς μόνος ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἀνεχώρησεν ἐν γνώσει τοῦ Προεδρείου. Σᾶς εἶπον ἐξ ἀρχῆς ὅτι τὸ Προεδρεῖον, καθ’ ὃ ἔχον ἐντολὴν παρὰ τοῦ κανονισμοῦ τὴν φρούρησιν αὐτοῦ, εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὴν τήρησιν ἢ μὴ τῶν διατάξεων τοῦ κανονισμοῦ. Κατὰ τὴν διάταξιν λοιπὸν τοῦ κανονισμοῦ, τὸ προεδρεῖον ἅμα 96 εὑρεθῶσι παρόντες, κηρύσσει τὴν ἀπαρτίαν. Ἐὰν δὲ ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἰδέαν τινὸς, τοῦ νὰ ἀπέλθῃ πρὸς στιγμὴν, λόγῳ ὑποθέσεώς του οἰκογενειακῆς ἢ δι’ ἄλλο τι, χωρὶς καὶ νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ προεδρεῖον, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ κανονισμοῦ, τοῦτο δὲν εὐθύνει τὸ προεδρεῖον, διότι εἰς ὅλα τὰ πολυμελῆ σώματα δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀνθρωπίνως σκεπτομένου τινὸς, νὰ ὑποτεθῇ ὅτι τὸ προεδρεῖον ἀντιλαμβάνεται τῆς ἀπουσίας τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος. Προέβη λοιπὸν ἐν γνώσει πληρεστάτῃ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀπαρτίας τὸ προεδρεῖον εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως. Τὰ πρακτικὰ ἐπεκυρώθησαν. Μόλις δ’ ἐκηρύχθη ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν καί τις τῶν βουλευτῶν ἐνῷ πρὸ 2 λεπτῶν ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος καὶ 2 μόνον λεπτὰ ἐμεσολάβησαν ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, ἔκαμε τὴν ἔνστασιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· ἐννοεῖται ὅτι.......

§225ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ἔνστασις τῆς μὴ ἀπαρτίας ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν ἢ πρὸ τῆς κυρώσεως;

§226Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πρὸ τῆς κυρώσεως, ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν ἔγεινεν ἡ ἔνστασις ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§227ΤΙΝΕΣ. Ποῖοι ἄλλοι ἀπεχώρησαν;

§228Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Τοῦτο ἐγένετο διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἴς τινας νὰ ἀποχωρήσουν ἐκ τοῦ βουλευτηρίου, ἀλλὰ ἐν τῷ μεταξὺ ἤρχοντο ἄλλοι καὶ τοὺς ἀνεπλήρουν.

§229ΤΙΝΕΣ. Ποῖοι ἦλθον;

§230Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχω τὸ κεφάλι μου σημειωματάριον, οὐδ’ ὑποχρεοῦμαι νὰ προσέχω εἰς τοῦτο.

§231Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κύριος Γρίβας, ὁ κύριος Τριγγέτας, ὁ κύριος Ζωχιὸς, ὁ κ. Μαυροκορδάτος.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§233ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, κάμνω ἔνστασιν· ἐπειδὴ προσβάλλονται τὰ πρακτικὰ, διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρεσθε, δὲν δύνασθε νὰ διευθύνητε τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία σᾶς ἐνδιαφέρει.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, εὑρέθη ὅτι ἦσαν παρόντες 103.

§235ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ διευθύνητε τὴν συνεδρίασιν, κύριε πρόεδρε!

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, δὲν παρῆλθον μήτε 2 λεπτὰ, προέβημεν, διότι ἡ Βουλὴ ἦτον εἰς ἀπαρτίαν, καὶ δὲν ἦτο μόνον 96, ἦσαν περισσότεροι.

§237ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ τὸ βεβαιοῖτε, κύριε πρόεδρε;

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν παρῆλθον μήτε 2 λεπτὰ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, καὶ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν των πρακτικῶν ἔγεινεν ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, προέβημεν.

§239ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ σημειωθῶσιν αὐταὶ αἱ πληροφορίαι τοῦ προέδρου, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι δὲν ἦτον ἀπαρτία, μετὰ 2 λεπτά.

§240ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἴπατε, κύριε πρόεδρε, ὅτι μετὰ 2 λεπτὰ (θόρυβος).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητήσατε τὸν λόγον.

§242ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐζήτησα τὸν λόγον.

§243ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§244Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ ἀποχωρεῖν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, συμβαίνει εἰς πολλοὺς ἐξ ἡμῶν, ἕνεκα ἰδιαιτέρων λόγων· ἀλλὰ καὶ ἂν τινὲς ἀπέρχωνται τοὺς ἀναπληροῦσιν ἄλλοι, καὶ τοῦτο συμβαίνει καθ’ ἑκάστην, καὶ πιστεύω ὅτι κἀνεὶς δὲν ἔχει νὰ ἀντιτάξῃ τὸ ἐναντίον. Τοῦτο συνέβη καὶ ἐπὶ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως· ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ· ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ προεδρείου πιθανὸν νὰ ἔφυγόν τινες, ὅπως ἦλθον καὶ ἄλλοι· ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις, καὶ ὄχι μόνον ἐξηκολούθησεν, ἀλλὰ ἐζήτησαν καὶ ἔλαβαν τὸν λόγον καὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μέσης Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος ἔφερε τὸν λόγον. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα τὶ εἶπε περὶ Πρέσβεων, καὶ Πρεσβειῶν, περὶ ταμείου καί τινας ἄλλας εὐφυολογίας, τὰς ὁποίας συνηθίζει νὰ ἀναφέρῃ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ζωχιός.

§245ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ ἐσημειώσατε, κύριε Πρόεδρε;

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§247ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐμένα, κύριε πρόεδρε.

§248Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπίστευον ὅτι χάριν σεβασμοῦ πρὸς ἑαυτοὺς, οἱ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ἀφοῦ εἰς τοὺς πλείστους ἐξ αὐτῶν οὐδὲν ὑπῆρχε τὸ σπουδαῖον αἴτιον, οὐδεμία σπουδαία αἰτιολογία, ὅπως χθὲς ἀπουσιάσωσιν ἐκ τῆς συνεδριάσεως, διότι ὀλίγιστοι ἐκ τῶν κυρίων ἔφεραν τὸ ὄνομα Ἀνδρέας, ἢ εἶχον υἱοὺς ἢ πατέρας Ἀνδρέας, ἀφοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τὰς κανονιζούσας, τὰς ἐξαιρετικὰς ἑορτὰς, ἡ χθεσινὴ δὲν ἦτον ἐξαιρετέα, ἀφοῦ καὶ ἐκ περισσοῦ διὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐγένοντο καὶ εἰδοποιήσεις ἰδιαίτεραι, ἐπίστευον, λέγω, ὅτι δὲν θὰ προσεπάθουν ἐκ συστάσεως νὰ ἀπουσιάσωσι πρὸς ματαίωσιν τῆς συνεδριάσεως.

§249Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Δὲν ἔλαβον κἀμμίαν εἰδοποίησιν.

§250Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀφήσατε πρῶτον νὰ τελειώσω τὴν ἰδέαν μου, τοῦτο δὲν τὸ λέγω γενικῶς, διότι μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἀριστερᾶς ὑπάρχουν καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἦλθον κατόπιν· μεταξὺ αὐτῶν ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου βουλευτοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου, ὅστις δὲν ἦτο κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν καταλόγων, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἦλθεν· ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὸ φιλάληθες αὐτοῦ, νὰ σᾶς ἐκθέσῃ σήμερον τί ἤκουσεν, τί ἐδοκίμασε κατὰ τὴν συνεδρίασιν αὐτὴν ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου. Τὸν παρακαλῶ καὶ ἐπιμένω, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὸ φιλάληθες τοῦ κ. Μαυροκορδάτου. Κάμνω δὲ ἔκκλησιν εἰς τὴν συνείδησίν του, καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο. Ἐκτὸς τῆς ἀξιοτίμου μαρτυρίας, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθην, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ τοῦ κυρίου Μπούμπουλη, ὅστις μὲ διέκοψεν, ἂν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§251ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων διατείνομαι ὅτι δὲν ἤμην παρών· ποῖος ἀνέγνωσε τὸν κατάλογον;

§252ΜΠΟΤΑΣΗΣ. Ἐγώ.

§253ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν ἀνεγνώσατε τὸν κατάλογον, σᾶς εἶπον ἐγὼ παρών;

§254ΜΠΟΤΑΣΗΣ. Ὄχι, ἀλλ’ εἶσθε παρὼν (θόρυβος).

§255ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σταθῆτε θὰ ἔλθω ἐκεῖ κατόπιν καὶ θὰ σᾶς τὰ εἴπω· δὲν εἶπον ὅτι ἤμην παρὼν, ὄχι, ὄχι.

§256ΜΠΟΤΑΣΗΣ. Πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, ὁ κύριος Μπούμπουλης ἦτον ἐδῶ.

§257ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀνεχώρησα ἀμέσως, (θόρυβος) ἀφήσατε νὰ διηγηθῶ ὅλον τὸ ἱστορικόν.

§258ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε (θόρυβος).

§259ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, διότι ἐπεκαλέσθη τὴν μαρτυρίαν μου ὁ κύριος Στάϊκος.

§260ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἴπατε τὸ παρὼν, ἀλλ’ εἶσθε ἐδῶ.

§261ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐννοοῦσα νὰ ᾖμαι παρὼν (θόρυβος).

§262ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι διὰ λογαριασμόν σας (θόρυβος).

§263ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Στάϊκε, σὲ παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃς νὰ ἐξηγηθῶ. Εἰς τὴν μίαν ἦλθον ἐνταῦθα.

§264ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὴ ἀποτείνεσαι εἰς ἐμέ.

§265ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ ἐκαλέσατε ὡς μάρτυρα.

§266ΣΤΑΪΚΟΣ. Ζητήσατε τὸν λόγον (θόρυβος).

§267ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ εἶναι προσωπικὸν, θέλω νὰ μοῦ δώσῃς τὸν λόγον.

§268Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὸν ἔντιμον ἐκ Σύρου βουλευτὴν, διαμαρτυρηθέντα κατὰ τῆς ἐπικλήσεώς μου.

§269ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν, ἦλθα νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ ψεύδους τοῦ καταλόγου, τίποτε ἄλλο, τίποτε ἄλλο, (ὁ κύριος πρόεδρος ἐξακολουθεῖ νὰ κρούῃ τὴν κώδωνα) ἦλθα νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ ἔφυγα αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἐκάματε μίαν ψευδεστάτην ἀπαρτίαν.

§270ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠκούσατε, ἐπαναλαμβάνω τὸν κύριον Μπούμπουλη διαμαρτυρηθέντα, ὅταν ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὴν μαρτυρίαν του ἐπὶ τῆς παρουσίας του, σᾶς ἔφερε δὲ τὸ ἰσχυρὸν, τὸ ἀπρόσβλητον ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ἐννοοῦσε νὰ ᾖναι παρών.

§271ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐννοοῦσα νὰ ᾖμαι παρὼν, διότι ... ...... (θόρυβος).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§273ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν ὁ κύριος, Μπούμπουλης, ἕνεκα σπουδαίων εἴτε πολιτικῶν, εἴτε ἰδίων λόγων ἦτον ἀπὼν, ἐννοεῖται ὅτι κατὰ διάνοιαν δὲν ἦτο παρών· ἦτον ὅμως παρὼν, διότι τὸν εἶδον εἰς τὸ προεδρεῖον γράφοντα ἐπιστολάς (θόρυβος).

§274ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε (ὁ κύριος πρόεδρος κρούει παρατεταμένως τὸν κώδωνα) τί θόρυβος, τὶ εἶναι αὐτὰ, κύριε πρόεδρε· δὲν ἐπιτρέπεται, τί εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα κάμνεις; (θόρυβος).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐσὺ δὲν ἐντρέπεσαι. Σὲ ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§276ΜΙΛΗΣΗΣ. Σὲ ἀνακαλῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν τάξιν.

§277ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ διευθύνητε, κύριε πρόεδρε, τὴν συζήτησιν, ἡ τιμή σας ἀπαιτεῖ αὐτό.

§278ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὴ λαμβάνητε μέρος εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς Βουλῆς.

§279ΠΟΛΥΛΑΣ. Πρωτοφανὲς καὶ τοῦτο, νὰ διευθύνῃ πρόεδρος τὴν Βουλὴν, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς καταδίκης του. Γελᾶτε κύριε πρόεδρε, γελᾶτε· δὲν ἐντρέπεσθε νὰ σᾶς βλέπῃ ὁ κόσμος νὰ γελᾶτε!! δὲν πρέπει νὰ γελᾶτε.

§280ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠδυνάμην νὰ περιορισθῶ εἰς τὰς 2 μαρτυρίας· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σύρου, δὲν ἐννοεῖ νὰ ᾖναι παρὼν, ἀναγκάζομαι νὰ εὐρύνω τὸν κύκλον τῶν μαρτύρων πρὸς βεβαίωσιν τῶν λόγων μου περὶ τῆς αὐθεντικότητος καὶ γνησιότητος τοῦ καταλόγου τοῦ ἐπικυρωμένου παρὰ τοῦ προεδρείου. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν δύω, καὶ τοῦ ἐννοοῦντος νὰ μὴν ᾖναι παρὼν, παρόντος κυρίου Μπούμπουλη, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ καὶ σεβαστοῦ γέροντος κ. Ῥαπτάκη. Εἶσθε παρὼν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, κύριε Ῥαπτάκη, εἰς τὴν τιμήν σας παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσητε;

§281ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Μὲ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ ἀπαντήσω;

§282ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§283ΡΑΠΤΑΚΗΣ. (Προσέρχεται εἰς τὸ βῆμα).

§284ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι, κύριε Ῥαπτάκη.....

§285ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Μὲ εἴπατε νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§286ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε, κύριε Ῥαπτάκη.

§287ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Ῥαπτάκη, ὡς πρὸς τὰς δικαιολογίας ζητήσατε τὸν λόγον κατόπιν, ἤδη ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὅπως τὴν διετύπωσα, ἀπαντήσατε, ἦσθε παρὼν, ναὶ ἢ ὄχι;

§288ΤΙΝΕΣ. Ὅπως θέλει θὰ ἀπαντήσῃ.

§289ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι διὰ λογαριασμόν σας.

§290ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ κατηγορία εἶναι ὅτι ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία.

§291ΤΙΝΕΣ. (Ἐκ δεξιῶν). Ὑπῆρχε (θόρυβος).

§292ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης βουλευτὴς ἐνόμισεν ἤδη, ὅτι δύναται νὰ μεταστραφῇ τὸ ζήτημα, καὶ ἀναγκάζεται μὲν ἤδη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἦτον ἀπαρτία κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου, ἀλλ’ ἰσχυρίζεται τώρα ὅτι μετὰ ταῦτα δὲν ἦτο.

§293ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Ἐπεκαλέσθητε τὴν μαρτυρίαν μου, καὶ πρέπει νὰ μὲ ἀκούσητε (θόρυβος).

§294ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναὶ ἢ ὄχι;

§295ΤΙΝΕΣ. Ὅπως θέλει θὰ ἀπαντήσῃ.

§296ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραιτοῦμαι τῆς μαρτυρίας του.

§297ΤΙΝΕΣ. Δὲν σᾶς συμφέρῃ.

§298ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Παγκράτη ἂν ἦτο παρών.

§299ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω κατόπιν.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταφατικῶς ἢ ὄχι;

§301ΤΙΝΕΣ. (Ἐκ δεξιῶν). Ἦτο παρών.

§302ΖΩΧΙΟΣ. Ἔφυγεν, ἔφυγε.

§303ΣΤΑΪΚΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἐπικαλούμενος τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ πράγματα ὑπὲρ ἐμοῦ, καταστρέφω ἐλπίδας καὶ ὄνειρα, τὰ ὁποῖα ἴσως πρό τινων ὡρῶν ἐβαυκάλιζον τινάς.

§304ΠΟΛΥΛΑΣ. Ποῖα ὄνειρα;

§305ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀλλὰ ἂς ᾖναι βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα κατόπιν τῆς συζητήσεως αὐτῆς νὰ κάμωσιν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι τὴν ἔκκλησιν αὐτὴν θὰ τὸ κάμω ἐγώ.

§306ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι αὐτὰ τὰ πράγματα, ποῖος τὸ ὡμολόγησεν;

§307Α. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ὅλοι σας τὸ ὡμολογήσατε.

§308ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριοι, ἐπειδὴ ἐπιφυλάσσονται νὰ λάβωσι τὸν λόγον κατόπιν, καὶ νὰ εἴπωσιν ἐὰν ἦσαν παρόντες ἢ ὄχι, ἀναγκάζομαι μόνον τὰ ὀνόματα τῶν παρόντων εἰς τὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου, νὰ ἀναφέρω, καὶ εἶναι κύριοι νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι δὲν ἦσαν παρόντες· εἶναι οἱ κύριοι Ῥαπτάκης, Παγκράτης....... (θόρυβος).

§309ΡΟΥΚΗΣ. Στρέψε καὶ ἀπ’ ἐδῶ, κύριε Στάϊκε.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε.

§311ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν διακόπτει κανεὶς, κύριε πρόεδρε.

§312ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἦτον ὁ Κύριος Μποῦτος, ὁ κ. Διαμαντόπουλος.

§313ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύματα· δὲν ἤμην κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§314ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐσεῖς τὸ λέγετε; δὲν ἐντρέπεσθε!

§315ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι Ψεῦδος.

§316ΣΤΑΪΚΟΣ. Βουλευτὴς, ὅστις.......

§317ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν εἶναι ἀληθὲς δὲν ἤμην κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου (πρὸς τὸν στενογράφον)· γράψατε ὅτι ὁ κ. Στάϊκος λέγει ψεύματα.

§318Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐννοῶ, κύριοι, καὶ παραδέχομαι τὸν φανατισμὸν, τὸν προερχόμενον ἐκ τῶν κομμάτων, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἐννοήσω τὸν φανατισμὸν, ὅστις ἀναγκάζει τὸν ἄνθρωπον μέχρις ἀρνήσεως καὶ τῆς πασιφανοῦς ἀληθείας, μέχρι λήθης ἑαυτοῦ καὶ τῶν πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὴν κοινωνίαν ὑποχρεώσεων.

§319ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖται νὰ τὸ εἰπῆτε δι’ ἐμέ· ἠξεύρουν πῶς πολιτεύουμαι.

§320ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἑξῆς, ἐὰν δὲν σὲ εἶδον εἰς τὸ δωμάτιον νὰ συνομιλῇς μετὰ τοῦ κ. Μίληση, καὶ ἐὰν δὲν τὸ ὁμολογήσουν, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν καὶ αὐτῶν τῶν κλητήρων· αἶσχος! αἶσχος!! Κύριε Ἰωάννη Ζαΐμη, ἦτον ἐδῶ ὁ κ. Διαμαντόπολος; ἦσθε ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καὶ τὸν γνωρίζετε κάλλιστα.

§321Ι. ΖΑΪΜΗΣ. Ὅταν ἦλθα, ἦτον ἐδῶ· ἀπαρτία ἀκόμη δὲν εἶχε γείνει, ἦτον 62.

§322ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι οὕτω, δὲν λέγει ἀλήθειαν, κύριε Ζαΐμη! ἔφυγα (θόρυβος).

§323ΖΩΧΙΟΣ (πρὸς τὸν Στάϊκον). Τελειώσατε, κ. Στάϊκε.

§324ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν μὲ ἀφήκατε νὰ τελειώσω. Λοιπὸν Διαμαντόπουλος, Μπούμπουλης, Κρίσπης, Παπαγεωργίου, ὅστις ἐδήλωσε καὶ εἶναι ὁ μόνος.

§325ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ (θόρυβος).

§326ΚΡΙΣΠΗΣ. Ἦλθον κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἀλλ’ ἅμα ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν, καὶ εἶδον ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία ἔφυγον (θόρυβος).

§327ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἔφυγον, ἀπαρτία δὲν ἦτον (θόρυβος).

§328Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Βασιλάκης, Πολυλᾶς, ὁ διαταρτυριθεὶς κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου, Πήληκας Βαρβαρῆγος, Παπακώστας, Τσιριμῶκος, Ἀντ. Μαυρομιχάλης.............

§329Γ. ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§330ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγώ.

§331Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Σωτηρόπουλος μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§332ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον καὶ ἐγὼ, κ. πρόεδρε.

§333Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ μετὰ ταῦτα.....

§334ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἦσαν καὶ ἔφυγαν.

§335ΣΤΑΪΚΟΣ. Αἴ! Λοιπὸν, κύριοι, ἀφοῦ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν παρουσίαν του κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἐρωτῶ ἤδη πάντας τοὺς κυρίους πλὴν τοῦ κυρίου Παπαγεωργίου, ὅταν ἀπεχώρησαν, ἐὰν ἀπεχώρησαν—διότι δὲν δύναμαι νὰ τὸ πιστεύσω, δὲν δύναμαι νὰ δώσω περισσοτέραν πίστιν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ἀτόμου, παρὰ εἰς τὴν ἐπισημότητα ἑνὸς πρακτικοῦ ἐπισήμου τοῦ προεδρείου—εἰδοποίησαν τὸ προεδρεῖον κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ κανονισμοῦ, ὅταν ἀπεχώρησαν; Ὅταν λοιπὸν ἀπέναντι τῆς διαβεβαιώσεως ἑνὸς ἀτόμου, διαβεβαιώσεως, εἰς ἣν, τὸ λέγω μετὰ θλίψεως καρδίας, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω πίστιν, διότι σήμερον διὰ λόγους ἄλλους προτάσσητε τὴν ἀπουσίαν σας, ἔχω ἐνώπιόν μου ἐπίσημον πρακτικὸν τοῦ προεδρείου, δύναμαι ἐφεξῆς νὰ ἔχω δισταγμὸν, ἂν ἐπιτρέπεται εἴς τινα ἐξ ὑμῶν ὁ δισταγμὸς, ποῦ πρέπει νὰ δοθῇ πίστις καὶ αὐθεντία; Πρὸς χαρακτηρισμὸν τῆς τοιαύτης διαγωγῆς τῆς μειοψηφίας, τεινούσης εἰς παρακώλυσιν τῶν ἐνεργειῶν τῆς πλειοψηφίας, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν ἀξιότιμον, κ. Ζαΐμην, τὸν ἀξιότιμον κ. Μίλησην, μὴ δυνάμενος νὰ ἐπικαλεσθῶ ὡς ἀπόντας ἐκ τοῦ βουλευτηρίου, τὸν κ. Εὐθύμιον Κεχαγιᾶν καὶ τὸν κ. Ἐμμαν. Κόκκινον, καὶ οἱ 4 ἦσαν μέλη τῆς δευτέρας ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ὅταν τότε κατὰ τὴν κρίσιν τῶν κυρίων αὐτῶν ἡ μειοψηφία παρενέβαλλε δυσχερείας πρὸς λειτουργίαν τοῦ Σώματος, τότε οἱ κύριοι οὗτοι ἀπετάθησαν διὰ μιᾶς δηλώσεώς των πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ δήλωσις αὕτη φέρεται εἰς τὴν 448 σελ. τοῦ δευτέρου τόμου τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου τοῦ ἐν Ἑλλάδι σεβαστοῦ καὶ ἀξιοτίμου καθηγητοῦ τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου κυρίου Σαριπόλου, ὅστις καὶ ὁ ἴδιος χαρακτηρίζει, ὅπως πρέπει τὴν τοιαύτην συμπεριφορὰν μιᾶς μειοψηφίας.

§336ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§337ΣΤΑΪΚΟΣ. Μίαν μόνην παράγραφον σᾶς ἀναγινώσκω. «Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐν ταῖς ἐλευθέραις πολιτείαις οὐ μόνον φυσικὴ ἀλλὰ καὶ ἀναγκαία ἐστίν· ἔχει ὅμως τὸ χρήσιμον μόνον, ἐφ’ ὅσον τῶν νομίμων μέσων ποιεῖται χρῆσιν, ὅπως ἐφορᾷ τῆς Κυβερνήσεως τὰς πράξεις, τὸ σῶμα τοῦ ἐθνικοῦ συμβουλίου φωτίζῃ, καὶ τοῦ ἔθνους τ’ ἀληθῆ συμφέροντα. Ὅταν ὅμως φυγομαχοῦσα (καὶ ἐτόνισα τὴν λέξιν δυνατὰ, διότι καὶ ἐν τῷ κειμένῳ εἶναι γεγραμμένη μὲ ἀραιὰ γράμματα!) παραλύει τὴν δύναμιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ διακωλύει τὴν εὔρυθμον ἐνέργειαν τῶν συνταγματικῶν ἐξουσιῶν, βεβαίως ἡ τοιαύτη ἀντιπολίτευσις ἐκνόμως πολιτεύεται.»

§338ΖΩΧΙΟΣ. Ποῖοι ἔφυγον;

§339ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε καὶ τὴν διαμαρτύρησιν τῶν ἀποχωρησάντων.

§340Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ.

§341ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἔπρεπε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ δύω χαρτιὰ καὶ τὴν διαμαρτύρησιν τῶν ἀποχωρησάντων.

§342Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διατάξατε, κύριε πρόεδρε, νὰ μοὶ δώσουν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, διότι ὁ κ. Σαράβας μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ συζητῶ μαζῆ του περὶ κανονισμοῦ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα οὔτε νὰ διαμαρτυρηθῆτε· καὶ θὰ σᾶς τὸ εἴπω διὰ συγγραφῆς ἐπισήμου.

§343ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπειδὴ ἀναφέρετε τὸ ὄνομά μου, σᾶς παρακαλῶ, ἐξηγηθῆτε.

§344Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ὅταν ἐγένετο φιλονεικία, σεῖς ἀποτεινόμενοι πρὸς ἐμὲ εἴπατε, ὅτι δὲν μοὶ δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς διδάξω τὸν κανονισμόν· σᾶς λέγω, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀγνοεῖτε ἀναλαμβάνω νὰ σᾶς τὸ διδάξω, ἂν τὸ γνωρίζω ἐγώ.

§345ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρατηρῶ νὰ μὴ ἦσθε τολμηροὶ εἰς τὰς συνταγματικάς σας θεωρίας.

§346Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ συνταγματικὸν δίκαιον τὸ ἐσπούδασα, ὅπου τὸ ἐσπουδάσατε καὶ ὑμεῖς.

§347ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω εἰς τοῦτο· ἀμφισβητῶ τὰς ἰδέας σας.

§348Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὴ ἀγανακτῆτε, διότι στηλιτεύονται αἱ πράξεις σας.

§349ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὰς γνώσεις σας τὰς συνταγματικάς, οὔτε τὰς θέτω ὑπὸ δοκιμασίαν· μίαν ἰδέαν μόνον, τὴν ὁποίαν εἴπατε, εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή.

§350ΣΤΑΪΚΟΣ. «Ἀλλὰ πολιτεία καὶ μάλιστα ἐλευθέρα, ἀδύνατον εἶναι νὰ ὑπάρξῃ ἀκούσατέ το σεῖς οἱ τῆς δεξιᾶς, οἱ σκαπανεῖς τοῦ Συντάγματος!! καὶ σεῖς οἱ τῆς ἀριστερᾶς, οἱ σημαιοφόροι τῆς ἐλευθερίας, «ἀλλὰ πολιτεία καὶ μάλιστα ἐλευθέρα ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ, ὅταν ἡ μειονοψηφία χρησαμένη παντὶ ἐννόμῳ καὶ λογικῷ μέσῳ, πρὸς φωτισμὸν τοῦ ὅλου Σώματος, οὐχ ὑπείκει τῇ πλειονοψηφίᾳ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀποφάσεως.»

§351Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§352ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὰ λέγετε σεῖς, κύριε Ζαΐμη, εἰς τὴν δήλωσίν σας πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαόν.

§353ΖΑΪΜΗΣ. Κατὰ ποίαν ἐποχήν;

§354ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Συνελεύσεως. «Τὴν στοιχειώδη ταύτην κοινοβουλευτικὴν ἀρχὴν ἐπ’ ἐσχάτων παραγνωρίσασα ἡ ἐλάσσων μερὶς τῆς Συνελεύσεως, ἔνθεν μὲν κληροδοτεῖ ἀπευκταῖον παράδειγμα εἰς τὰς μετ’ αὐτὴν Βουλὰς, ὅπερ ἐκ βάθρων ἀνατρέπει τὸ ἀντιπροσωπικὸν σύστημα, ἔνθεν δὲ τὴν Ἐπικράτειαν ἀφίησιν ἄνευ φορολογικῶν νόμων, προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπτανήσου καὶ καθεξῆς.» Κύριοι, ἔλθωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἡ Βουλὴ, πρὸ πάντων ἡ πλειοψηφία κατὰ τῆς ὁποίας καταφέρονται οἱ Κύριοι τῆς ἀριστερᾶς, ἤκουσε μετὰ προσοχῆς πανθομολογουμένης, μετὰ θρησκευτικῆς, οὕτως εἰπεῖν, εὐλαβείας, τοὺς σπουδαιοτέρους ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀναπτύξαντες τὰς θεωρίας των ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874, μολονότι τοιαύτη ἀνάπτυξις ἦτον ἄκαιρος, νομίζω, προκειμένου οὐχὶ πλέον περὶ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ περὶ ἀπολογισμοῦ. Ἐν τούτοις ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας παρετάθησαν αἱ συζητήσεις, ἤλθομεν καὶ τὴν τετάρτην ἡμέραν ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν πᾶσαν ἐλευθερίαν συζητήσεως ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, μηδόλως προτάττοντες τὸ ἐξηντλημένον. Τί παρουσιάζει ἡ μειοψηφία; ἀλλὰ παρακαλῶ τινας ἐκ τῆς μειοψηφίας, οἵτινες πράγματι ἔχουν τὴν συνείδησιν, ὅτι νομίμως δεδικαιολογημένη αἰτία τοὺς ἀπεμάκρυνε, νὰ κάμουν ἐξαίρεσιν ἑαυτῶν, διότι, πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ τοῦτο ὡς γενικόν. Ἡ μειοψηφία λοιπὸν ἀπέσχε τῆς συνεδριάσεως, μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ ματαιώσωσι μίαν συζήτησιν καὶ πρὸς παράτασιν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Τί δὲ προσδοκοῦν τινες τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκ τῆς διαιωνίσεως τῶν συνεδριάσεων; τὸ νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος πρὸς ἐπιψηφισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ μειοψηφία ἡ ἐντεταλμένη τὴν φρούρησιν καὶ ἐπιτήρησιν τοῦ Συντάγματος, αὐτὴ δολιεύεται τὸ Σύνταγμα!! Διότι ἐνῷ πρώτην ἤδη φορὰν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν συνταγματικὸν δρόμον καὶ νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν, ἐν τούτοις ἀρνεῖται τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἥτις φέρει τὴν σημαίαν τοῦ συνταγματισμοῦ καὶ ἥτις ἐν τούτοις σκοπίμως ἐργάζεται κατὰ τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἀρκεῖται δὲ εἰς ταῦτα μόνον, ἀλλὰ, διότι ἡ πλειοψηφία ἐν τῇ συναισθήσει τῶν ὑποχρεώσεών της καὶ πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὸ ἔθνος, ἐντὸς τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, παρατείνει τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας της, διότι ἐκ τῆς τοιαύτης παρατάσεως ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας, ἧς τὴν διαγωγὴν ἂς κρίνῃ τὸ ἔθνος, πρὸς ὃ ἑκάστοτε κάμνετε ἔκκλησιν, διότι, λέγω, τοιαύτη ἐμμονὴ καὶ ἐπιμονὴ τῆς πλειοψηφίας ματαιοῖ τὰ σχέδια καὶ τὰς ἐλπίδας τινῶν ἐκ τῆς μειοψηφίας, καταφεύγουσιν οἱ πατριῶται! εἰς τὸ μέσον, εἰς ὃ καταφεύγουν. Ἂς ἀκούσῃ λοιπὸν τὸ ἔθνος, πρὸς ὃ θέλετε νὰ κάμητε ἔκκλησιν, πρὸς ὃ καὶ ἐγὼ κάμνω ἔκκλησιν, μολονότι δυνάμει θεωρίας συνταγματιολόγων, δὲν ἔχετε τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, διότι εἶσθε βουλευταὶ καὶ γερουσιασταί, μολαταῦτα ἔρχεσθε ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀπειλήσητε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν πλειοψηφίαν ὅτι θὰ ἀποσυρθῆτε διαμαρτυρόμενοι. Ἀλλὰ δὲν θ’ ἀποβῇ ἀθεράπευτον, ἐννοεῖται, τὸ κακὸν τὸ ἐκ τῆς ἀπουσίας σας, διότι ὑπάρχουν καὶ μεταξὺ ὑμῶν οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ὑπεράνω παντὸς ἰδιαιτέρου συμφέροντος τάσσουσι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας καὶ δὲν θὰ λείψουν καὶ ἐκ μέρους ὑμῶν οἱ ἀγαθοὶ πολῖται καὶ χρηστοὶ ἀντιπρόσωποι, οἵτινες ν’ ἀποτελέσωσι τὴν νόμιμον ἀπαρτίαν συντασσόμενοι μετὰ τῆς δεξιᾶς· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μένει καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκκλήσεως πρὸς τὸν λαὸν, διὰ νὰ κρίνῃ μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ὅτι ἡμεῖς ἐμμένομεν ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν μας, σεῖς δὲ ἀποβλέποντες, ὅσοι ἀποβλέπουσιν—διότι ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις μεταξὺ ὑμῶν—εἰς μίαν ἔκτακτον σύνοδον, πρὸς ἐξόγκωσιν τοῦ πενιχροῦ βαλαντίου σας, ἀποχωρεῖτε· καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὸ προεδρεῖον νὰ δημοσιεύσῃ ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα, καθ’ ἑκάστην, τὰ ὀνόματα τῶν τοιούτων μετὰ τῶν ἑξῆς ἐκ μέρους μου παρατηρήσεων: ἀπῆλθον τοῦ Βουλευτηρίου, διότι ἔβλεπον ὅτι ἐματαιοῦντο αἱ ἐλπίδες των πρὸς ἀποτέλεσιν ἐκτάκτου Συνόδου, ἐξ ἧς ἤθελον πλουτίσει τὸ βαλάντιόν των (θόρυβος).

§355ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ καταστρέφονται καθ’ ἑκάστην διὰ τὰ πολιτικά.

§356ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατέρχομαι τοῦ βήματος, διότι ἀρκούντως ἐξετάθην ἐπὶ τοῦ ζητήματος· κατέρχομαι ἐπαναλαμβάνων ὅτι παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὸ προεδρεῖον ἡ δημοσίευσις τῶν ὀνομάτων τῶν μελλόντων νὰ ἀποχωρήσουν, καὶ νὰ σημειωθῇ ὡς αἰτιολογία αὐτὸ, ὅπερ ἐξέθεσα. Ἂς κρίνῃ τότε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος μεταξὺ ἡμῶν, οἵτινες ὑπεράνω παντὸς ἄλλου τάσσομεν τὸ καθῆκόν μας, καὶ ἐκείνων οἵτινες, ἀπελπισθέντες νὰ ἀνέλθουν διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ ὅπου σκοπεύουν, μεταχειρίζονται τοιαῦτα μέσα.

§357Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Χαίρω, κύριοι, διὰ τὴν διεύθυνσιν, ἣν ἔδωκεν εἰς τὴν συζήτησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτής· διότι, πιστεύω, ὅτι, ἀκολουθοῦντες τὸ σύστημα αὐτοῦ, ἤτοι τὸ τῆς ἀκριβοῦς ἐξελέγξεως, δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Λυποῦμαι δὲ μόνον, ὅτι τὴν πρότασιν, δι’ ἧς κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Στάϊκος, δὲν τὴν ἀνέπτυξε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου. Τῳόντι, ἂν, κατὰ τὴν ἀξιομνημόνευτον ἐκείνην ἡμέραν, ἀντὶ νὰ προβῶσιν οἱ παρόντες βουλευταὶ εἰς ἀποφάσεις, μὴ νομίμους, διότι προήρχοντο ἐκ Σώματος, μὴ διατελοῦντος ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐπροτείνετο ἡ ἀπαρίθμησις τῶν παρόντων βουλευτῶν, καὶ ἡ δημοσίευσις τῶν ὀνομάτων τῶν ἀπουσιαζόντων, δὲν ἠθέλομεν εὑρίσκεσθαι εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην, εἰς ἣν σήμερον διατελοῦμεν· δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξελέγχωμεν πρᾶξιν παράνομον, καὶ ν’ ἀναμιμνήσκωμεν γεγονότα λυπηρά· διότι ἀληθῶς λυπηρὰ ἦτον ἡ σκηνὴ, ἧς παρέστην μάρτυς, κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον. Ἐπειδὴ ὅμως ὅσῳ λυπηρὰ, τόσῳ δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ σπουδαία, διὰ τὸ μέγεθος καὶ τὴν φύσιν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς, ὀφείλω ν’ ἀφηγηθῶ, εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὰ πράγματα καὶ τὰς ἐπ’ αὐτῶν σκέψεις μου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὴν Παρασκευὴν, 29 Νοεμβρίου, ἐγένετο μακρὰ καὶ ἐμβριθὴς συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874. Εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην μετέσχον πολλοὶ ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων τῆς Βουλῆς ῥητόρων. Σᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Ζαίμης μετὰ τῆς μετριοπαθοῦς ἐκείνης καὶ κοινοβουλευτικωτάτης γλώσσης, ἧς ὁ πολιτικὸς οὗτος ἀνὴρ κέκτηται τὸ μυστήριον· καὶ τοσαύτη ἦτον ἡ μετριοπάθεια τοῦ ἀνδρὸς, ὥστε ἤκουσα φίλους, ἐρωτῶντας ἀλλήλους, ἐὰν ὁ κ. Ζαίμης ἀπεφάσισεν ὁριστικῶς νὰ συνταχθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἠκούσατε μετὰ ταῦτα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσήνης βουλευτὴν κ. Κουμουνδοῦρον, ὅστις ὡμίλησε, μετὰ τῆς συνήθους αὐτῷ νευρώδους εὐγλωττίας. Καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης μετὰ πολλῆς πειστικότητος ὑπεστήριξε τὰ ἀληθῆ τοῦ στρατοῦ συμφέροντα, καὶ ἀπήντησεν αὐτῷ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτής. Καὶ εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν ἀξιοτίμων τούτων βουλευτῶν, καὶ ὅσων ἄλλων ἐλάλησαν, οὐδὲν ὑπῆρχε τὸ περιττὸν ἢ τὸ ἀνωφελές. Ἅπαντα τὰ λεχθέντα μετεῖχον τῆς δεούσης εἰς ἐμβριθῆ συζήτησιν ἀξίας, οὐδὲ δύναταί τις, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις τῆς ὑπομονῆς τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐδόθη ἑπομένως ἐκ μέρους τινὸς ἀφορμὴ, οὔτε πρὸς παράτασιν τῆς συζητήσεως, οὔτε πρὸς ἐκβιασμὸν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ἑπομένη ἡμέρα ἔτυχεν οὖσα ἡμέρα μεγάλης ἐκκλησιαστικῆς ἑορτῆς, μεθ’ ἧς συνδέεται καὶ μεγάλη ἐθνικὴ ἀνάμνησις. Ἦτο φυσικὸν νὰ φρονῶσι πολλοὶ, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλή. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐβράδυνα ὀλίγον, καὶ ὅτε, περὶ τὴν 3 μ. μ. ὥραν, εἰσῆλθον εἰς τὸ Βουλευτήριον, εἶχεν ἀναγνωσθῆ ὁ κατάλογος, καὶ εἷς τῶν κ. κ. γραμματέων ἀνεγίνωσκε τὰ πρακτικά. Ἅμα περιέστρεψα τὸ βλέμμα ἐντὸς τῆς αἰθούσης, παρετήρησα, ὅτι ὁλόκληρος μία πλευρὰ τῆς Βουλῆς ἔλειπεν ἐκ τῆς αἰθούσης. Δὲν ἐξετάζω οὔτε ἂν προσῆλθον ἐγκαίρως καὶ ἀπεσύρθησαν βραδύτερον, οὔτε ἂν ἀπέσχον σκοπίμως ἢ τυχαίως ἐκ τῆς συνεδριάσεως οἱ βουλευταί· οὐδὲ εἶμαι διατεθειμένος νὰ συζητήσω, ἂν διῆλθον 103 ἢ 105 βουλευταὶ διὰ τῆς αἰθούσης, ὅσοι φαίνονται ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν κατάλογον. Δὲν διανοοῦμαι ἑπομένως νὰ προσβάλω τὴν γνησιότητα τοῦ καταλόγου, καίτοι μεθ’ ὅσα ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐκ πλάνης ἐγράφησαν παρόντα πρόσωπα, ἢ οὐδόλως ἐλθόντα, ἢ ἐπὶ στιγμὴν μόνον διαμείναντα. Διϊσχυρίζομαι ὅμως, ὅτι, ὅταν ἐγὼ εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν, ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχε· διότι, πλὴν τῶν συμπολιτευομένων βουλευτῶν, ἦσαν παρόντα μόνον τέσσαρα ἢ πέντε μέλη ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἅτινα μετ’ ὀλίγον καὶ αὐτὰ ἀνεχώρησαν· ἔλειπον δὲ καί τινες ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως, οἵτινες ἦλθον βραδύτερον, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν ἦσαν παρόντες τότε πλέον τῶν 80 ἢ 85 βουλευτῶν. Ἅμα ἔληξεν ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν, καὶ ὅτε ὁ πρόεδρος ἐζήτησε τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥούκης, ἐγερθεὶς ἀνεφώνησε: «Τί ζητεῖτε τὴν ἔγκρισιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν; Πρακτικὰ δὲν ὑπάρχουν, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.» Καὶ ἐξηκολούθει ὁ κ. Ῥούκης ἀνακράζων, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Καὶ ἐπειδὴ ἀπήντησαν βιαίως πρὸς αὐτὸν τινὰ ἐκ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἠρεθίσθη καὶ ὁ κ. Ῥούκης, καὶ ἤρχισε σκηνὴ διαπληκτισμῶν καὶ ὕβρεων, ἥτις δὲν εἶναι ἡ ἧττον λυπηρὰ τῆς ἀξιομνημονεύτου ἐκείνης ἡμέρας. Τότε ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ζητήσω τὸν λόγον· καὶ παρετήρησα εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Βουλῆς δύω τινά. Σημειωτέον, ὅτι ὁ κ. Γραμματεὺς εἶχεν ἀρχίσει ἀναγινώσκων τὴν ἀρχαιολογικὴν μετὰ τῆς Γερμανίας σύμβασιν. Παρετήρησα λοιπὸν δύω τινά· ὅτι εἶχε μεταβληθῆ ἡ σειρὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι πρῶτον θέμα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἦτον ἀναγεγραμμένη ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἔπρεπε νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὴν περὶ τούτου ἀπαίτησιν. Καὶ ἐπειδὴ οὐδεμία ἐδίδετο ἀκρόασις εἰς τοὺς λόγους μου, ὅπως δὲν ἐδόθη τοιαύτη οὐδ’ εἰς τοὺς λόγους ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐπίσης διεμαρτυρήθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ὁ δὲ γραμματεὺς ἐξηκολούθει ἀναγινώσκων τὰ νομοσχέδια, ἀνεχώρησα μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μαυρομιχάλη, ἀμφότεροι εἰπόντες ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν μάρτυρες τῆς τελευταίας παρανομίας. Καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἡμῶν, οὐδὲν ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως παρέμεινεν ἐν τῇ αἰθούσῃ, πλὴν τοῦ κ. Ῥούκη καὶ τοῦ κ. Ζωχιοῦ, εἰσελθόντος, ὅτε ἐγὼ ἀνεχώρουν. Ἀριθμητικῶς ἑπομένως ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, ἦτον ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, ἀνέγραψε δύω μεγάλας ἀρχὰς, πρὸς νόμιμον καταρτισμὸν τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς, καὶ ὅπως περιάψῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην βαρύτητα καὶ τὸ νόμιμον κῦρος, ὅπερ πρέπει νὰ ἔχωσι. Τὰς ἀρχὰς ταύτας ἔχομεν καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον νὰ τηρῶμεν ἀλωβήτους καὶ σεβαστάς. Εἶναι δὲ αὗται ὁ διὰ νομίμων ἐξελέγξεων καλὸς καταρτισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἡ περὶ ἀπαρτίας διάταξις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἐξελέγξεων δὲν πρόκειται λόγος ἐνταῦθα· τὰ κατ’ αὐτὰς τελεσθέντα ἀνήκουσιν ἤδη εἰς τὴν ἱστορίαν. Καίτοι ἀκεραίαν διατηρῶν τὴν ἐπ’ αὐτῶν γνώμην μου, δὲν προτίθεμαι νὰ φέρω ἐνταῦθα μνείαν περὶ αὐτῶν. Θ’ ἀναπτύξω ὅμως τὴν περὶ ἀπαρτίας θεωρίαν. Καὶ εἶναι ἀληθῶς σπουδαιοτάτη ἡ ἐγγύησις περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἀπαρτίας παρ’ ἡμῖν, ἔνθα ἓν μόνον ὑπάρχει νομοθετικὸν Σῶμα. Ἀναμιμνήσκω, ὅτι μίαν μόνον ἔχομεν Βουλὴν· καὶ τοῦτο πράττων ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐζητήθη ἐντὸς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ὁ σχηματισμὸς καὶ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἐγὼ δ’ ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς περὶ τούτου προτάσεως, καὶ ἐξακολουθῶ φρονῶν, ὅτι εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν πατρίδα νὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ δεύτερον τοῦτο νομοθετικὸν Σῶμα. Ἀφοῦ ὅμως ἐνομοθετήθη ἡ ὕπαρξις μιᾶς Βουλῆς, ἦτο λογικὸν ὁ νομοθέτης νὰ προνοήσῃ, ὥστε αἱ συζητήσεις καὶ αἱ ἀποφάσεις, ἐν τῷ ἑνιαίῳ τούτῳ νομοθετικῷ Σώματι, νὰ κατασταθῶσι σπουδαῖαι καὶ σοβαραί, καὶ διὰ τοῦτο ἀπῄτησε, διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἀπαρτίας, τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Μᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι δὲν ἐγνώριζον τὸν ἀκριβῆ ἀριθμὸν τῶν παρόντων, διότι ὅλοι δὲν ἀπήντησαν ἀκριβῶς εἰς τὴν πρόσκλησιν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, οὐδ’ ἀνήγγειλον ἀκριβῶς τὴν ἀναχώρησιν αὐτῶν. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ μαθητῶν δημοτικοῦ σχολείου, ἠδύνατο ἴσως νὰ γείνῃ ἡ ἔρευνα., ἣν προκαλοῦσι, καὶ νὰ συζητήσωμεν κατὰ ποίαν στιγμὴν ἦλθεν ὁ εἷς, καὶ πότε ἀνεχώρησεν ὁ ἕτερος, καὶ νὰ προσέξωμεν εἰς τὴν θεωρίαν, ὅτι δὲν ἀνηγγέλθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ὑπὸ τῶν ἀναχωρούντων ἡ ἀπομάκρυνσίς των, καὶ ἑπομένως δέον νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες. Ἀλλ’ ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι, προκειμένου περὶ νομοθετικοῦ Σώματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτιμήσωμεν μὲ αὐτὸν τὸν πῆχυν τὰ γεγονότα. Τίς λοιπὸν ἦτον ὁ μόνος τρόπος, ὅπως πεισθῆτε ἂν καθ’ ὅλην τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν καὶ συνεδρίασιν ὑπῆρχεν ἢ οὐ ἀπαρτία; Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου τῶν βουλευτῶν. Φρονῶ δὲ, ὅτι τοῦτο ὀφείλει ἀείποτε νὰ πράττῃ τὸ Προεδρεῖον, ἰδίως ὅταν, ὅπως προχθὲς, γίνηται διαρκὴς καὶ ἐπίμονος περὶ τούτου ἔνστασις. Ἰδοὺ διατί δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον, πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν· διότι ἐσκόπευον ν’ ἀποδείξω, ὅτι πρακτικὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης δὲν ὑφίστανται, δὲν ὑπάρχουν. Ἠξεύρω καὶ αἰσθάνομαι, ὅτι εἶναι λυπηροτάτη καὶ λίαν στενόχωρος ἡ θέσις ἀμφοτέρων τῶν μερίδων τοῦ ἡμετέρου Σώματος. Ἡ μὲν ἀντιπολίτευσις αἰσθάνεται τὸ καθῆκον νὰ εἴπῃ τὴν σκληρὰν ἀλήθειαν, καίτοι συζητοῦσα μεθ’ ὅλης τῆς σοβαρότητος, ἣν πρέπει νὰ φέρῃ εἰς τὰς συζητήσεις καὶ ἀποφάσεις αὐτῆς. Ἡ δ’ ἑτέρα πλευρά, ἥτις παρευρέθη ὁλόκληρος ἢ κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, φρονεῖ ἴσως, ὅτι ἡ φιλοτιμία αὐτῆς τῇ ἐπιβάλλει νὰ ἐπιμένῃ καὶ νὰ μὴ ἀνακαλέσῃ τὰ κακῶς γενόμενα. Ἀλλ’ ὑπεράνω τῆς φιλοτιμίας ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχει τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν γίνεται ἔκκλησις εἰς τὸν πατριωτισμὸν ἑκάστου ἡμῶν· Καὶ κανὼν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος ὑπάρχει τὸ Σύνταγμα, οὗτινος σήμερον ῥητὴν διάταξιν ἐπικαλούμεθα, διάταξιν τόσῳ σαφῆ, ὥστε οὐδεμία ἐπεξήγησις ἢ παρεξήγησις δύναται νὰ διαστρέψῃ αὐτήν. Σᾶς ἀνέγνωσεν ἐν τέλει τοῦ λόγου του ὁ ἀξιότιμος κ. Στάϊκος ἔγγραφον, ἀναγόμενον εἰς τὴν προγενεστέραν ἐποχήν, καὶ εἰς πολὺ διάφορον κατάστασιν πραγμάτων. Ἄλλοι κρείττονες ἐμοῦ θὰ σᾶς λαλήσωσι περὶ τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου. Σήμερον ὅμως τίς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ πλευρὰ αὕτη ἀποφεύγει τὴν συζήτησιν καὶ ἐκ προθέσεως ζητεῖ ἀφορμὴν πρὸς ἀπομάκρυνσιν; Καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑπενθυμίσω εἰς ὑμᾶς, οἵτινες διετελεῖτε παρόντες, πόσον μέχρι τοῦδε, λεχθήτω τοῦτο πρὸς τιμὴν ὅλης τῆς Βουλῆς, ἡ συζήτησις προέβαινεν ἤρεμος καὶ σπουδαία, καὶ ν’ ἀναμνήσω τὰς ἀγορεύσεις τῶν σπουδαιοτέρων ῥητόρων τοῦ Κοινοβουλίου εἰς ὑμᾶς, οἵτινες μ’ εὐλάβειαν τὰς ἠκούσατε; Ἀλλ’ ἐφθάσαμεν εἰς σημεῖον, εἰς ὃ δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ συμφωνήσωμεν, οὔτε νὰ ὑποκύψωμεν, ἐὰν ἐπιμένητε εἰς ἀποφάσεις, ἃς θεωροῦμεν παρανόμους καὶ μεστὰς ἀποτελεσμάτων ὀδυνηρῶν. Ἂν ἡ διαφωνία εἶχε ἐπέλθει ἐπὶ δευτερεύοντός τινος γεγονότος, ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ διατάξεως, ἣν θεωρῶ θεμελιώδη, βεβαιωθῆτε, ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἤθελον εἶσθαι εὐτυχὴς νὰ ῥίψω πέπλον ἐπὶ τῶν γενομένων, καὶ νὰ συντελέσω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὅπως ἀποφύγωμεν τὴν λυπηρὰν ταύτην συζήτησιν. Ἀλλὰ τοῦτο σήμερον δὲν εἶναι δυνατόν· διότι οὐ μόνον παρεβιάσθη διάταξις τοῦ Συντάγματος σπουδαία, ἀλλὰ διὰ τῆς παραβιάσεως ἐκυρώθη οὐχὶ τυχαῖον νομοθέτημα, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Καὶ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτός, ὅστις ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας μόνον ἡμέρας συνεζητεῖτο, ἀντιπροσωπεύει τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια δραχμῶν, προερχόμενα ἐκ τῶν κόπων καὶ τῶν ἱδρώτων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι μέγα τὸ δυστύχημα, ἂν ἡ Βουλὴ κατηνάλισκε τρεῖς ἢ τέσσαρες ἀκόμη ἡμέρας εἰς τὴν σπουδαιοτάτην τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν; Ἀλλὰ πρὸς τούτοις μετεβλήθη ἐν μέρει ἡ ἡμερησία διάταξις, καί, καθὰ μανθάνω, ἐπεψηφίσθησαν καὶ πλεῖστα ἄλλα νομοσχέδια, ὧν τινα ἠδύναντο ν’ ἀπαιτήσωσι καὶ μιᾶς ὅλης ἡμέρας συζήτησιν. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὅταν τοσοῦτοι ὑπάρχουσι ἕτοιμοι ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συζητήσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅταν ἐκ τοῦ βήματος τούτου περιμένει νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη περὶ τῶν ἀληθῶν τοῦ Κράτους ἀναγκῶν, φρονεῖτε, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ μείνωμεν, μέχρις ὅτου ἐξαντληθῶσιν αἱ περὶ τούτου συζητήσεις; Καὶ εἶναι δικαιολογία τὸ νὰ λέγητε, ὅτι ἐπειδὴ τρεῖς, τέσσαρες ἢ πλειότεροι προσεπάθησαν νὰ ματαιώσωσι τὴν συνεδρίασιν, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι παρεβίασαν οἱ ἀποχωροῦντες τὸ γράμμα διατάξεώς τινος, δικαιολογεῖσθε παραβιάζοντες καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ προβαίνοντες εἰς παρανόμους συζητήσεις καὶ ἀποφάσεις; διότι, κύριοι, τοιοῦτον τὸ συμπέρασμα τοῦ συλλογισμοῦ τοῦ κ. Σταΐκου: «θέλετε ν’ ἀναχωρήσητε, θέλετε νὰ παραλύσητε τὰς συνεδριάσεις, ἡμεῖς τοῦτο δὲν τὸ ἀνεχόμεθα, εἴμεθα πλέον φιλοπάτριδες ἀπὸ ὑμᾶς, καὶ ἑπομένως, ἀφοῦ ἀναχωρήσητε, μένομεν, καί, μὴ ἐξετάζοντες ἂν διατελῶμεν ἐν ἀπαρτίᾳ, συζητοῦμεν καὶ ψηφίζομεν.»

§358ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§359ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Τοῦτο τὸ συμπέρασμα ἐξήγαγον ἐγώ.

§360ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διασάφησιν; Εἶπον, ὅτι ἔχω πεποίθησιν, κ. Μαυροκορδάτε, ὅτι ἂν μόνη ἡ δεξιὰ πλευρὰ δὲν ἤρκει πρὸς ἀπαρτίαν, δὲν ἤθελον λείψει καὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ὑπεράνω παντὸς ἄλλου αἰσθήματος τάσσουσι τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος καὶ οἱ ὁποῖοι μεθ’ ἡμῶν ἤθελον ἀποτελέσει ἀπαρτίαν.

§361ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ πρόθεσις πρὸς παραλυσίαν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, αὐτὸς ὁ Κανονισμὸς χορηγεῖ ἡμῖν τὸ μέσον, ὅπως θεραπεύσητε τὰς τοιαύτας προθέσεις· καὶ τὸ μέσον τοῦτο, ἐγγεγραμμένον εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ κανονισμοῦ, σᾶς τὸ ἀνέφερε ὁ ἀξιότιμος κ. Στάϊκος: «Ὀφείλει τὸ προεδρεῖον ν’ ἀναζητήσῃ καὶ νὰ δημοσιεύσῃ διὰ τῶν ἐφημερίδων τὰ ὀνόματα τῶν ἀπουσιασάντων ἄνευ δικαιολογήσεως, ἢ τῶν ἀποχωρούντων.» Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ὅταν ὁ νομοθέτης ἀνέγραφε τὴν διάταξιν ταύτην εἰς τὸν Κανονισμόν, ἐξετίμα τὴν σημασίαν αὐτῆς, ἐὰν τὸ τοιοῦτον εἰλικρινῶς καὶ σπουδαίως ἐφηρμόζετο· διότι, κύριοι, περὶ σπουδαιότητος καὶ εἰλικρινείας πρόκειται. Ἡ σπουδαία ἐνέργεια καὶ ἡ καλὴ πίστις εἰσὶν αἱ βάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἅμα αὗται δὲν ὑπάρχουν, κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ὑφίσταται. Τί σημαίνει ἡ ἐξέτασις περὶ τοῦ πότε ἔφθασεν ὁ εἷς, καὶ πότε ἀνεχώρησεν ὁ ἄλλος ἐκ τῶν βουλευτῶν; Ἵνα δείξω, ὅτι εἶμαι εἰλικρινὴς καὶ πιστὸς φρουρὸς τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ ἐπιδιώκω συζήτησιν σπουδαίαν καὶ λογικήν. Ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ συνεδρίασις, ὁποία ἡ τοῦ Σαββάτου. Ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, αὐτοὶ ἐκεῖνοι ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐπεσπεύδοντο αἱ συζητήσεις, καὶ ὑπὲρ ὧν φρονοῦσί τινες, ὅτι ἀπέβη καὶ ἡ συνεδρίασις τοῦ Σαββάτου, ἤθελον εἴπει: «Δὲν δεχόμεθα νὰ προβῇ ἡ συζήτησις χωρὶς ν’ ἀκουσθῇ καὶ ἡ ἄλλη πλευρά, ἥτις, καὶ διὰ τὸν ἀριθμὸν αὐτῆς, καὶ διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰδικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα περιέχει, δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν φωτισμὸν τῆς Βουλῆς.» Λοιπόν, κύριοι, ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπρεπε νὰ γείνῃ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον, ἦτον, ἅμα ἐγένετο ἡ ἔνστασις, νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, καὶ ἅμα ἤθελε φανῆ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ἀπουσιασάντων. Ἐνθυμηθῆτε ὅμως ὅτι οἱ ἀπουσιάσαντες οὗτοι σπουδαίως συνεζήτησαν περὶ συμβάσεων καὶ νομοσχεδίων, καὶ τροπολογίας ἔφερον, καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐμβριθέστατα ἐσκέφθησαν. Καὶ ἂν ἐνόμισαν ἐπὶ τέλους, ὅτι ἠδύναντο ν’ ἀπουσιάσουν ἐπὶ μίαν ἡμέραν, τὸ λέγω δὲ μετὰ θάῤῥους, διότι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Στάϊκος εὐηρεστήθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι σπανίως λείπω ἀπὸ τὸ καθῆκόν μου, εὑρίσκω, ὅτι εἰσὶ λίαν δεδικαιολογημένοι. Ἐπίσης δὲ καὶ ἐκεῖνοι, ὅσοι ἐνόμισαν, ὅτι, ἅπαξ διαμαρτυρηθέντες καὶ μὴ εἰσακουσθέντες, δὲν ἔπρεπε νὰ παραμείνωσιν, ὅπως διὰ τῆς παρουσίας αὐτῶν ἐπικυρώσωσι παρανόμους πράξεις. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, πείθεσθε, κύριοι, ὅτι περιττὴ εἶναι καὶ ἡ ἀνάγνωσις καὶ ἡ ἐπικύρωσις ἢ ἀκύρωσις τῶν πρακτικῶν τοῦ Σαββάτου· διότι συνεδρίασις, κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, δὲν ὑπῆρξε, καὶ ὅστις, στηριζόμενος εἰς σοφίσματα ἢ εἰς πλάνην, ἰσχυρίζεται τὸ ἐναντίον, δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἑδραίωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος παρ’ ἡμῖν. Ἴσως ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσω μόνον τὸ ἀτομικόν μου συμφέρον, ὤφειλον καὶ ἐγὼ ἄλλου εἴδους νὰ προτιμήσω πολίτευμα. Ἀλλ’ ἡ μελέτη τῆς ἱστορίας μ’ ἔπεισεν, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἰλικρινῶς ἐφαρμοζόμενον, καὶ εἰς τὰ ἀληθῆ τοῦ τόπου συμφέροντα ἀνταποκρίνεται καὶ τὴν Ἑλλάδα δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ἐκηρύχθην καὶ ἐμμένω θιασώτης αὐτοῦ. Ἵνα ὅμως ἐφαρμοσθῇ εἰλικρινῶς, πρέπει ἡμεῖς, οἱ φρουροὶ αὐτοῦ, πιστῶς νὰ τὸ ἐφαρμόζωμεν, καὶ οὐ μόνον νὰ μὴ παρέχωμεν ἀφορμὴν πρὸς καταπάτησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ πρῶτοι νὰ δίδωμεν τὸ παράδειγμα τῆς πιστῆς ὑπακοῆς εἰς τοὺς νόμους, καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ τηρῶμεν αὐτοὺς ἀλωβήτους.

§362ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ὡς φέρεται σήμερον ἡ κατηγορία κατὰ τῶν πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου, εἶναι κατηγορία ἀμέσως ἀπευθυνομένη κατὰ τοῦ προεδρείου τῆς Βουλῆς. Εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὅτι, πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν, δέον νὰ γείνῃ συζήτησις, καθόσον θεωρεῖ ταῦτα μὴ ὑπάρχοντα. Ἠδύνατο νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἐν μέρει τὰ πρακτικά εἰσιν ἄκυρα, ἂν πιστοποιῶσι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἕνεκα ἐλλείψεως μετὰ ταῦτα ἀπαρτίας δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι περιβεβλημένα τὴν νομοθετικὴν ἰσχύν· ἀλλὰ νὰ λέγῃ ἐκ τῶν προτέρων, ζητῶ τὴν συζήτησιν περὶ τῶν πρακτικῶν, διότι ταῦτα θεωρῶ ὡς μὴ ὑπαρκτὰ, φέρει προσβολὴν κατὰ τοῦ προεδρείου, ὅτι ψευδῆ ἐπιστοποίησε. Διὰ τοῦτο, καὶ ἂν ὑποθέσητε, κύριοι, ὅτι ὑπὲρ ὑμῶν ἵσταται τὸ δίκαιον, δὲν δύνασθε πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν νὰ φέρητε τὰ παράπονά σας, διότι ἐν μέρει τὰ πρακτικὰ δύνανται νὰ ᾖναι ἔγκυρα καὶ τοῦτο τὸ ὁμολογεῖτε ὑμεῖς· διότι, ὅταν σεῖς αὐτοὶ λέγητε, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἐξεφωνεῖτο ὁ κατάλογος εἶσθε παρόντες, βεβαιοῦτε, ὅτι τὸ προεδρεῖον δὲν ἐπιστοποίησε ψευδῆ γεγονότα, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Ἰδοὺ λοιπὸν ἓν μέρος τῶν πρακτικῶν ἔγκυρον· ἰδοὺ ἓν μέρος, τὸ ὁποῖον δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, καὶ ἐν τούτοις ὑμεῖς διὰ νὰ ἔλθητε εἰς τὸ συμπέρασμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ διαμφισβητήσητε, ν’ ἀποδοκιμάσητε, πράξεις ἐπισήμους τῆς Βουλῆς, ἔρχεσθε εἰς τὸ ἀπώτατον τῶν σημείων, ὅτι, διότι δὲν ὑπῆρξε μετὰ ταῦτα ἀπαρτία, δὲν ὑφίστανται καὶ πρακτικά. Ὅταν διέταξεν ὁ κ. πρόεδρος νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία· καὶ ἂν ἀφοῦ ὑπῆρχεν ἀπαρτία, διατί δὲν ἀφήσατε ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ καὶ ὅπου ἠθέλετε εὑρεῖ τὸ τρωτὸν μέρος ἐκεῖ καὶ νὰ φέρητε τὸν ἀγῶνα; Ἀλλὰ δὲν πράττετε τοῦτο, διότι διϊσχυρίζεσθε, ὅτι ἂν καὶ ἦλθον καὶ ἦσαν παρόντες τινὲς, ἐν τούτοις εἴτε μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, εἴτε μετὰ ταῦτα ἀπεχώρησαν καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, καὶ λέγετε διὰ τοῦτο, μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας διατί προεχωρήσαμεν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς! Τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ῥίψητε εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑφίσταται ἡ μομφὴ ὑμῶν αὕτη ὅτι ἔλλειπεν ὁ ἀριθμὸς, ὁ ἀπαιτούμενος διὰ νὰ ὑπάρχῃ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ ἐργαζομένη, ἀφοῦ διὰ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀπεκαλύφθη καὶ ἐβεβαιώθη ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία, τίνες ἐξ ὑμῶν ἐδήλωσαν ἐνώπιον τοῦ προέδρου ὅτι ἀπεχώρησαν; Νομίζετε, κύριοι, ὅτι ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς λέγομεν, εἶναι σοφιστίαι; Καὶ λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέθεντο τὸν κανονισμὸν, χάριν πολυτελείας συνέθεντο αὐτὸν, διὰ νὰ νομίζητε, ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν ἡ διάταξις ἐκείνη, ἐπιτάττουσα πάντα βουλευτὴν ἀποχωριζόμενον τῆς συνεδριάσεως νὰ εἰδοποιῇ τὸ προεδρεῖον; Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ὁ νομοθέτης δὲν παραφρονεῖ· ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς τὸ προεδρεῖον πρέπει νὰ ᾖναι βεβαιωμένον πόσοι τῶν κυρίων βουλευτῶν ἀποχωροῦσι, καὶ ἐν ὅσῳ τοῦτο δὲν γίνεται γνωστὸν εἰς τὸ προεδρεῖον νομίζονται ὑπ’ αὐτοῦ παρόντες. Ἀφίνω εἰς τὴν ἐμβρίθειάν σας νὰ λέγητε «εἴμεθα παρόντες, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἤμεθα παρόντες.» καὶ ἂν, κύριοι, ἀπῆλθόν τινες χωρὶς νὰ γνωστοποιήσωσι πρὸς τὸ προεδρεῖον τὸν ἀποχωρισμόν των, νομίζετε, ὅτι ἡ πρότασις ἡ περὶ μὴ ἀπαρτίας ἠδύνατο αὐτὴ καὶ μόνη ὡς ἐπροτείνετο, χωρὶς νὰ φέρῃ τὰς νομίμους ἐγγυήσεις τῆς πρὸς περιφρούρησιν τῶν δικαιωμάτων ἔστω καὶ αὐτῆς τῆς μειοψηφίας, δύναται νὰ θεωρηθῇ σοβαρά, νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ἔῤῥιψεν αὐτὴν ὁ νομοθέτης ἵνα εὐκόλως παραλύωνται αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου; Ὄχι, κύριοι· τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀπαρτίας εἶναι τὸ ζήτημα περὶ ἀπροχωρήτου τῆς συζητήσεως, εἶναι ἐγγεγραμμένον καὶ ἐν αὐτῷ τῷ κανονισμῷ τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀκριβὴς ἀντιγραφὴ τοῦ Συντάγματος, διὰ τοῦτο δ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τότε δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας ἐξηκολούθει τὸ προεδρεῖον, ὅταν τὴν φωνὴν τοῦ ἑνὸς παρακολουθεῖ καὶ ἡ φωνὴ ἄλλων δέκα. Εἶναι διάταξις τοῦ κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν καλῶς ἐμελετήσατε· εἶναι διάταξις, τὴν ὁποίαν δὲν ἐμελέτησα ὅταν ἐκαθήμην καὶ ἐμελέτων περὶ ἀέρων καὶ ὑδάτων, ἢ περὶ τῆς ναυτικῆς πυξίδος ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, κύριε Ζωχιέ.

§363ΖΩΧΙΟΣ. Ἤσουν τρυπωμένος ἀπὸ ἐντροπήν.

§364ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω, καὶ ὁστισδήποτε τὴν ἐναντίαν πρεσβεύει ἀρχὴν ἂς ἔλθῃ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ Ἀλλ’ ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη τοῦ κανονισμοῦ δὲν λαμβάνει χώραν ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι τοιαύτη ἐπεκράτει συνήθεια. Αὐτὸς ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος μοὶ ἐξήγησε τοῦτο, μοὶ ἐξήγησε τὴν ἀδυναμίαν του τοῦ νὰ συζητήσῃ ἄλλως πως τὸ ζήτημα, ἤτοι κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ διεξαγωγὴ τῶν συζητήσεων παντὸς ζητήματος κανονίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν Κανονισμόν. Ἡ διάταξις δὲ περὶ ἀπαρτίας τοῦ Συντάγματος εἶναι ἀντιγεγραμμένη καὶ εἰς τὸν Κανονισμόν, κ. Κουμουνδοῦρε, ὁ δὲ Κανονισμὸς δὲν ἄλλο, εἰμὴ μία συλλογὴ διατάξεων πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἵνα μὴ ἡ Βουλὴ παρεκτρέπηται κατὰ τὰς συνεδριάσεις. Διὰ τοῦτο ὁ Κανονισμὸς ἐν ἄρθρῳ 29 δὲν λέγει μόνον ὅτι πᾶσα πρότασις παρ’ οἱουδήποτε ἀντιπροσώπου, μὴ ἀντικειμένη εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη καὶ οἱαδήποτε πρότασις, ἥτις δύναται νὰ προσβάλλῃ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν δέον νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα ἑτέρων βουλευτῶν· ἀκούσατε τί λέγει. «Ἄρθ. 29. Ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις, ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος Κανονισμοῦ, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ ὅταν προτείνει τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐὰν τὰς προτάσεις ταύτας ὑποστηρίζωσι καὶ δέκα ἄλλοι βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει πρῶτον περὶ τῶν παρεπιπτόντων ζητημάτων, εἶτα δὲ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου.» Ὑμεῖς δὲ λέγετε, κύριοι, ὅτι ἡ περὶ μὴ ἀπαρτίας πρότασις εἶναι διάταξις τοῦ Συντάγματος· καὶ νομίζετε, διότι ἀπαιτεῖται ἀπαρτία ἵνα ἀποφασίσῃ καὶ συζητῇ τὸ Σῶμα, ὅτι δύναται εἷς ὅστις φέρει πρότασιν περὶ τοῦ ἐναντίου, δύναται ν’ ἀναστείλῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Ὄχι, κύριοι· ὑποθέσατε ὅτι μία πρότασις ἀντικειμένη κατὰ τοῦ Συντάμματος φέρεται εἰς τὴν Βουλήν, ὑποθέσατε, ὅτι ἕτερος ἀντιτείνει τὸ ἀπροχώρητον· ἵνα ψηφισθῇ τὸ ἀπροχώρητον δὲν πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ὑπὸ 10 βουλευτῶν; Ἀπόδειξις ἑτέρα εἶναι ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ (ἄρθρ. 29) συνδυαζόμεναι πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος (ἄρθρον 56), ἀναιροῦσι τοὺς λόγους σας. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 15, ὅ,τι λέγει κατὰ γράμμα καὶ τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος. Τί σημαίνει τοῦτο; νομίζετε, ὅτι εἶναι μία περιττολογία τοῦ νομοθέτου ἀντιγράψαντος τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; Διατί νὰ πράξῃ αὐτὴν τὴν περιττολογίαν; ἴσα ἴσα διότι καὶ αὐτὴν τὴν διάταξιν τὴν ἐθεώρησεν οὐσιώδη εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὴν ἐθεώρησεν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Κανονισμοῦ τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν προτείνηται τὸ ζήτημα νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ Βουλή, μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας, ἂν τοὐναντίον τὸ προεδρεῖον πράξῃ, δὲν παραβιάζει τὸν Κανονισμόν; (θόρυβος). Πῶς δὲ κελεύει ὁ Κανονισμὸς, ὅτι ἡ πρότασις περὶ παραβιάσεως τοῦ Κανονισμοῦ φέρεται; Δὲν δύνασθαι ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι σεῖς αὐτοὶ ἤλθετε διὰ νὰ ἀποτελεσθῇ μία ἀπαρτία, ὅτι ἡμεῖς ἐπροχωρήσαμεν ἕνεκα τούτου εἰς τὰς ἐργασίας ἡμῶν· σεῖς εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθητε νὰ προφυλάξητε τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαντλήσητε ὅσην ἠθέλατε δεινότητα τοῦ λόγου, ἐνῷ εἴδετε μετὰ πόσης ἀνοχῆς, μετὰ πόσης προσοχῆς σᾶς ἤκουσεν ἡ πτέρυξ, τὴν ὁποίαν σήμερον αἰτιᾶσθε. Καὶ πῶς, κύριοι, νομίζετε ἡμᾶς τοσοῦτον κενοὺς, ὥστε νὰ πιστεύητε ὅτι εἰς τοὺς λόγους ὑμῶν ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἴχομεν ν’ ἀντιτάξωμεν καὶ ἡμεῖς, ἂν οὐχὶ δεινότερα, ἀλλ’ ἴσα τοὐλάχιστον ἐπιχειρήματα, ἵνα ἀποδείξωμεν ἂν οὐχὶ τὸ ἀναξιόπιστον τῶν λόγων σας, τοὐλάχιστον τὸ ἀσθενὲς τῶν ἐπιχειρημάτων σας; Μᾶς νομίζετε τόσον κενοὺς, ὥστε ἐφοβήθημεν τὸ φῶς τῆς συζητήσεως καὶ ἐπροτιμήσαμεν τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ῥίψητε ἐν γνώσει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐν ἀπαρτίᾳ προέβη εἰς ψήφισιν νομοθετημάτων καὶ τόσων ἑκατομμυρίων προϋπολογισμοῦ;

§365Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ὅταν ἔκαμα τὴν ἀντίῤῥησιν εἰς ὑμᾶς, σὺ ἦσο εἰς τὴν θύραν καὶ ἐντρέπεσο νὰ ἐξέλθῃς.

§366ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμην εἰς τὸ δωμάτιον, διότι δὲν ἤθελον ν’ ἀκούω ὑβρεολογίας παρὰ βουλευτοῦ προφερομένας· ᾐσχυνόμην ἀκούων αὐτὰς (θόρυβος ἀριστερόθεν).

§367ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑποστηρίζεις πράγματα παρὰ τὴν πεποίθησίν σου.

§368ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς ὕβρεις, διότι πρώτην φορὰν κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἐρχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζω, ὅτι τὸ βῆμα τοῦτο δὲν εἶναι τὸ καταφύγιον τῶν ὑβρεολογιῶν τῶν ἀντιπροσώπων· ἄλλοι εἶναι ἱκανοὶ εἰς τὴν δεινότητα τοῦ ὑβρεολογεῖν, ἄλλοι ἂς σεμνύνωνται διὰ τοῦτο. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Σᾶς λέγουν, ὅτι σφαγιάζομεν τὸ Σύνταγμα, ὅτι εἴμεθα οἱ σκαπανεῖς τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ποία ἡ θέσις ὑμῶν; Ἡ θέσις ὑμῶν ἦτο προσκαλούμενοι παρὰ τοῦ προέδρου νὰ παρευρεθῆτε ἐν τῇ ὡρισμένῃ ὥρᾳ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἔλθητε καὶ ὄχι νὰ ποιῆτε ἀκροβολιστικὰ γυμνάσματα, ἤτοι νὰ ἔρχησθε 15 ἵνα γίνηται ἀπαρτία καὶ ἔπειτα ν’ ἀποχωρῆτε, διότι δὲν συμφέρει εἴς τινας ἐξ ὑμῶν ἡ πρόοδος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἔλλειψις τῆς διοικήσεως. Τίνες ἔχουν δικαίωμα νὰ παραπονῶνται; ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐσεβάσθημεν τὸν κανονισμὸν καὶ ἐζητήσαμεν νὰ μείνωμεν εἰς ὃ σημεῖον μᾶς ἔστειλον αἱ ἐπαρχίαι μας, ἢ ὑμεῖς οἱ ὁποῖοι θέλετε νὰ παραλύσητε τὰς ἐργασίας τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιδέχονται ἀναβολήν; Ποσάκις ὑμεῖς διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων δὲν ἐξεκαύσατε τὴν ὑπακοὴν καὶ τὸ φιλόνομον τοῦ λαοῦ, διατεινόμενοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρώνῃ φόρους, διότι δὲν ἐπεψηφίσθησαν; Ποσάκις δὲν εἴπατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρανόμως προέβη εἰς δαπάνας, ἀφοῦ δὲν εἶχε προϋπολογισμόν; Καὶ ὅταν ἀναμετρήσητε, φιλόνομοι πολῖται, τὸ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἵνα ἐπιψηφίσητε ἐντὸς αὐτοῦ τόσους φορολογικοὺς νόμους καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ πλησιάζοντος ἔτους 1875, εἴπατέ μοι, φιλοπάτριδες, ὅταν ἀπομακρύνησθε τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τί μέλλει γενέσθαι; Καὶ ὅμως ἔρχεσθε νὰ κατηγορήσητε ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἠθελήσαμεν νὰ τεθῶμεν ἐντὸς τοῦ συνταγματικοῦ κύκλου (θόρυβος καὶ λογομαχία μεταξὺ Κότταρη καὶ Ῥούκη).

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποφεύγετε τὰς προσβολὰς, κύριοι.

§370ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι, διότι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέδειξεν, ὅτι οὐδέποτε στέργει εἰς τὰ παρόντα, ἤθελεν ἡ ἀντιπολίτευσις διατηρήσει τὸ λαμπρὸν τῆς θέσεώς της ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἤλπιζον, ὅτι σεῖς ἐπιτιμηταὶ αὐστηροὶ τῶν πράξεων μιᾶς κυβερνήσεως, ἠθέλετε ἔλθει ν’ ἀποδείξητε καὶ ἐκ τῶν μικρῶν καὶ ἐλαχίστων κυβερνητικῶν παραπτωμάτων τὴν σημασίαν τῆς θέσεώς σας, ἤλπιζον, ὅτι ἠθέλετε σταθῆ εἰς ὃ σημεῖον προώρισται ἡ ἀντιπολίτευσις, ἥτις εἶναι τὸ ὄμμα τοῦ Ἄργου, τὸ παρακολουθοῦν τὰς πράξεις τῶν κυβερνήσεων καὶ τὰς παρεκτροπὰς αὐτῶν. Ἀντὶ τούτου ὅμως τί εἴδομεν; εἴδομεν ἐξακολουθοῦν πρὸ καιροῦ τὸ παιγνίδιον αὐτὸ τῶν λογομαχιῶν καὶ φυγομαχιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔτεινον ἢ νὰ παραλύσωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἀνανδρία. Δὲν δύνασθε, κύριοι, χωρὶς νὰ παραβιάσητε τὸν ὅρκον σας, χωρὶς νὰ παραβιάσητε τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἐδώκατε εἰς τοὺς ἐντολεῖς σας, χωρὶς νὰ παραβιάσητε τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον ἔχετε πρὸς τὸ ἔθνος, νὰ λέγητε «θὰ ἀπέλθωμεν»· καὶ ὅταν λέγητε τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θέλετε διὰ τῆς βίας νὰ ἐπιβάλητε τὰς πεποιθήσεις σας. Δὲν ἔχετε δὲ πεποιθήσεις, διότι ἐὰν εἴχητε τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀγωνίζεσθε τὸν καλὸν ἀγῶνα, δὲν ἠθέλετε ἀπολειφθῆ τοῦ σταδίου· τὸ νὰ λέγητε δὲ, θὰ ἀποχωρίσωμεν, εἶναι ἡ ἐσχάτη ἀπελπισία τῆς κακῆς θέσεώς σας.

§371ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν τῶν πρακτικῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς δώσω σαφεῖς ἐξηγήσεις καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἄτομόν μου, ὅτι δῆθεν ἤμην παρών. Προχθὲς τὴν ἡμέραν τοῦ Ἁγ. Ἀνδρέου ἦλθεν ὁ κλητὴρ μὲ μίαν σημείωσιν καὶ μὲ εἰδοποίησεν ὅτι ὑπάρχει Βουλή. Τῷ εἶπον ὅτι ἐγὼ εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ ἔλθω, διότι εἶμαι προσκεκλημένος. Περὶ τὴν μίαν μ. μ. ἦλθον εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς, δὲν εὗρον οὐδένα· εὗρον τὸν διευθυντὴν τοῦ γραφείου καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μοὶ δώσῃ ὀλίγον χαρτὶ ἵνα γράψω ἐπιστολήν. Ἤρχισα τὴν ἐπιστολήν μου μὲ τὴν ἰδέαν ν’ ἀναχωρήσω ἅμα γράψω αὐτήν. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ διαμονῆς μου παρετήρησα ὅτι δὲν ὑπῆρχε σκέψις πρὸς συνεδρίασιν· διότι ἦτο μία καὶ ἡμίσεια μ. μ. καὶ δὲν ἦτον οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Μετ’ ὀλίγον ἤρχισαν νὰ ἔρχωνταί τινες, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ζέζας. Ἐνῷ ἔγραφον, εἶδον τὸν κ. Ζέζαν μὲ ἕνα τῶν γραμματέων ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου· εἶπον εἰς αὐτὸν τότε, φίλε μου, ματαιοπονεῖς, διότι σήμερον Βουλὴ δὲν εἶναι, καὶ οἱ φίλοι σας αὐτοὶ δὲν εἶναι παρόντες. Δὲν πιστεύω, ὅτι θ’ ἀρνηθῆτε τοῦτο, κύριε Ζέζα. Ὅταν ἤρχισεν ὁ κατάλογος ν’ ἀναγινώσκητε, ἀνεχώρησα, ἐξακολουθούσης τῆς ἀναγνώσεως. Ἐρωτῶ τὸν ἀναγνώσαντα τὸν κατάλογον, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ ὄνομά μου, εἶπον παρὼν, ναὶ ἢ ὄχι;

§372ΖΕΖΑΣ. Δὲν λέγει κανεὶς παρών· τοὺς βλέπει ὁ γραμματεὺς καὶ τοὺς σημειοῖ.

§373ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἤμην ἔξω τῆς Βουλῆς, ὅτε εἷς τῶν βουλευτῶν μοὶ εἶπεν ὅτι ἐγένετο ἀπαρτία. Τῷ εἶπον πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐγὼ αὐτὸς εἶδον αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν Γεροθανάσην λαβόντα τὴν ὁδὸν τοῦ Σταδίου, εἶδον τὸν κ. Φλέσσαν μὲ τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Τριπόλεως βαδίζοντες πρὸς τὸ ταχυδρομεῖον· δὲν γνωρίζω, ἂν κατόπιν ἦλθον ἐκεῖνοι· ἡμεῖς δὲν εἴμεθα παρόντες, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀπαρτία! Μοὶ προσέθηκε δὲ ὅτι ἔχουσι καὶ ἐσὲ ὡς παρόντα. Ἦλθον λοιπὸν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐνόμιζον, ὅτι εἶναι ἀπαρτία νὰ διαμαρτυρηθῶ ὅτι δὲν ἤμην παρών. Μὲ ἴδετε μίαν στιγμὴν κατόπιν τῆς διαμαρτυρήσεώς μου ἐν τῇ Βουλῇ; Ποῖος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ θεωρήσητε παρόντα καὶ νὰ κάμητε χρῆσιν τοῦ ὀνόματός μου; Πῶς κάμνετε χρῆσιν ξένων ὀνομάτων! καὶ ποία εἶναι ἡ θέσις σας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ αὐτῷ, καὶ τίς σᾶς κατέστησε κηδεμόνας ἄλλων; Αἱ φράσεις τοῦ πρὸ ὀλίγου κατελθόντος τοῦ βήματος τούτου μὲ ἠγανάκτησαν, διότι εἶναι φράσις ἀνθρώπου μὴ αἰσθανομένου παντελῶς τὴν νομιμότητα. Ἂν ᾐσθάνετο τί ἐστὶ νομιμότης, δὲν ἤθελεν ἔχει τὸ θράσος νὰ ἔλθῃ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ νομιμότητος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἐν ἀνομίαις γεννηθεὶς καὶ ἐν ἀνομίαις συλληφθείς. Αὐτὸς εἶναι ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος· σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν χρειάζονται ἢ 10 ἵνα ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀπαρτίας· αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἀπόδειξις ὅτι δὲν εἴχετε ἀπαρτίαν, διότι ἂν ἤμεθα 10 ἠθέλαμεν ὑποστηρίξει τὴν ἀντίῤῥησιν τοῦ κ. Ῥούκη. Συνεδριάσατε λοιπὸν ἐνταῦθα παρανόμως, καὶ ἤλθατε καὶ ἐμπήξατε τὴν μάχαιραν μέχρι τοῦ μυελοῦ εἰς τὸ σῶμα τῆς πατρίδος· αὐτὸ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Κατασκευάσατε πλαστὴν ἀπαρτίαν· ἀλλ’ αὐτὴ δὲν λέγετε ἀπαρτία.

§374ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω, κύριοι συνάδελφοι, ὁμιλήσει πολλὰ, διότι δὲν ἐσυνείθισα συχνὰ πυκνὰ νὰ καταλαμβάνω τὸ βῆμα τοῦτο, εἰμὴ, ὅταν εἶναι μεγάλη ἀνάγκη, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ διαβεβαιώσω τι, ὅπερ καλῶς γιγνώσκω. Δὲν θέλω ἀκολουθήσει τὸν κ. Στάϊκον εἰς τοὺς ὑψηλοὺς ἐκείνους αἰθέρας τῆς ἄκρας φιλοπατρίας του, εἰς οὓς τὸν ἀνεβίβασεν ἡ ὑψηλή του φαντασία, θέλω περιορισθῆ νὰ εἴπω μόνον τὴν ἀλήθειαν, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἀνεγιγνώσκετο τὸ Σάββατον ὁ κατάλογος, ἐγὼ δὲν ἤμην παρὼν, ὅπως ὁ κ. Στάϊκος ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἕνεκα φατριασμοῦ ψεύδομαι. Ψεύδεται ὁ κ. Στάϊκος.

§375ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§376ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὶς μὲ ἐρωτήσατε. Τὴν Παρασκευὴν, κύριοι, δὲν ἤμην ἐνταῦθα, ἔπασχον ἀπὸ τὸν ὀδόντα μου· προχθὲς τὴν 3ην μ. μ. ἠρχόμην εἰς τὴν Βουλὴν, ἀπήντησα καθ’ ὁδὸν τὸν κ. Καρδαρᾶν, τὸν ἐρώτησα, ἔχομεν συνεδρίασιν, ἢ ὄχι; ἔχομεν μοὶ εἶπεν, καὶ ἐκίνησα φέρων τὸ βῆμα εἰς τὴν Βουλήν. Ἦλθον ἐνταῦθα, ὅτε ἀναγιγνώσκοντο τὰ πρακτικά· θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν, εἶπον, ναὶ ἢ ὄχι; δὲν πιστεύω μοὶ εἶπον, κ. Διαμαντόπουλε, διότι ἤμεθα πολλὰ ὀλίγοι, ἀπὸ ὑμᾶς λείπουν ὅλοι καὶ ἀπὸ τοὺς συμπολιτευομένους λείπουν πολλοί· ἐπῆρα τότε τὸ καπέλο καὶ ὑπῆγον εἰς τὸν μπαρπέρην νὰ βγάλω τὸ δόντι μου· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια· ποτὲ δὲν ἐψεύσθην, οὔτε ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο θὰ ψευσθῶ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποῤῥέῃ καθαρὰ ἡ ἀλήθεια.

§377ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἄλλος, ἄλλος.

§378ΚΡΙΣΠΗΣ. Ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι ἅμα ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, ἐπειδὴ παρετήρησα κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἐπειδὴ πολλοὶ βουλευταὶ ἐνταῦθα διερχόμενοι ἐσημειοῦντο ὡς παρόντες καὶ ἔπειτα ἔφευγον, μὴ θέλων νὰ παρακάθημαι εἰς συνεδρίασιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἐνόμιζον παράνομον, ἀνεχώρησα, καὶ καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην δὲν ἤμην παρών.

§379ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἄλλος, ἄλλος.

§380ΠΗΛΗΚΑΣ. Ἦλθον προχθὲς κατὰ τὴν μίαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὡς συνήθως ἔρχομαι, παρέμεινα μέχρι τῆς 2ας ὥρας Μ. Μ. ὅτε ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, παρέμεινα μέχρι τοῦ ½ τῆς ἀναγνώσεως, ὅτε ἦτο 2½, ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου δὲν ὑπῆρχον πλέον τῶν 20 βουλευτῶν θετικώτατα· ἐσχημάτισα τότε τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, καὶ ἑπομένως οὔτε συνεδρίασις, διὸ ἀπεχώρησα· δὲν ἀπεχώρησα δὲ ἐκ προμελέτης, διότι ἦλθον μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ παραμείνω εἰς τὴν συνεδρίασιν. Ἑπομένως εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου δὲν ἤμην παρών.

§381ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἄλλος, ἄλλος.

§382ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί. Κώλυμα ἰδιαίτερον τὴν Παρασκευὴν μὲ ὑπεχρέωσε νὰ μὴ λάβω μέρος εἰς τὴν συνεδρίασιν, διὰ τοῦτο ἦλθον τὸ Σάββατον μὲ τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀκούσω τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὴν 3ην ὥραν Μ. Μ, ἦλθον εἰς τὴν Βουλήν· μόλις ἐμπῆκα ἀπὸ τὴν θύραν ἐκείνην, εἶδον 30 ἢ 40 μόνον βουλευτὰς καὶ 2 ἢ 3 εἰς τὰ δωμάτια· ἀμέσως δύω τῶν ἀξιοτίμων τῆς πλευρᾶς ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) τοὺς ὁποίους δὲν ἐνθυμοῦμαι, κράζουν πρὸς τὸν πρόεδρον, ἰδοὺ, κύριε πρόεδρε, καὶ ἄλλος, δὲν μᾶς ὑπολείπονται εἰμὴ 3 ἀκόμη. Ὅταν ἤκουσα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, εἶπον εἰς τὸν κύριον πρόεδρον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριε πρόεδρε, μὴ μὲ σημειοῦτε παρόντα, διότι θὰ φύγω.

§383ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἵνα μὴ γείνῃ ἀπαρτία.

§384ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὄχι, κύριε Δουζίνα· εἶχον σκοπὸν νὰ καθήσω καὶ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν· ὅταν ὅμως σᾶς εἶδον ἑτοίμους νὰ προβῆτε χωρὶς ἀπαρτίαν, σᾶς τὸ ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἐγενόμην ὄργανον παραβάσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ διὰ τοῦτο εἰσῆλθον ἀπὸ τὴν μίαν θύραν, παρήλασα πρὸ τοῦ βήματος καὶ ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν ἄλλην. Ἀλλὰ πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, ὀφείλω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἔντιμον ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴν, εἰς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀγορεύσεώς του. Δὲν ὀνειρευόμεθα, κύριε Στάϊκε, ἀλλ’ ἔχομεν πόθους, πεποιθήσεις καὶ ἐλπίδας, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος θὰ........ ἐπὶ τῶν πεποιθήσεών μας αὐτῶν στηρίζομεν τὴν σημαίαν μας ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀγωνιζόμεθα.

§385ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Διὰ τί δὲν τὸ φυλάττετε;

§386ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὑπὲρ τῆς σημαίας αὐτῆς εἴμεθα ἕτοιμοι τὰ πάντα νὰ πράξωμεν· ἂν δὲ τοὺς πόθους μας αὐτοὺς καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς σημαίας μας ἀγῶνας νομίζετε ὀνείρους, πρὸς κατάληψιν ἐξουσίας ῥακώδους, πλανᾶσθε, διότι ἡ ἐξουσία οὐδὲν ἔχει δι’ ἡμᾶς θέλγητρον· θὰ παλαίσωμεν μόνον καὶ θὰ παλαίσωμεν μέχρι τέλους ὑπὲρ τῆς σημαίας μας, διότι τοῦτο μᾶς ὑπαγορεύει ἡ πρὸς τὴν πατρίδα ἀγάπη.

§387ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἄλλος, ἄλλος.

§388ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Δὲν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω, ἵνα μὴν ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ κύριος Στάϊκος δὲν ἤθελε νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἀπάντησίν του. Γνωρίζετε, νομίζω, ὅλοι οἱ βουλευταὶ, ἢ τοὐλάχιστον οἱ περισσότεροι, διότι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι εἰς τὴν Βουλὴν ὡς βουλευτὴς ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ὅτι μήτε συμπολιτευόμενος εἶμαι, μήτε ἀντιπολιτευόμενος, δὲν συχνάζω εἰς τὰ συμβούλια μήτε τῆς ἀντιπολιτεύσεως, μήτε τῆς συμπολιτεύσεως, ψηφίζω κατὰ τὴν πεποίθησίν μου. Τὸ Σάββατον ἐγνώριζα, ὅτι ἦτον ἐθνικὴ σχεδὸν ἑορτὴ, διότι ἔβλεπον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἡ ἑορτὴ αὕτη εἶναι ἑορτὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δι’ ἐκεῖνο τὸ εὐχάριστον γεγονὸς, τὸ συμβὰν κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην. Περὶ τὴν 3ην ὥραν ἀκριβῶς ὑπῆγον εἰς τὴν οἰκίαν μου καὶ μοὶ λέγει ὁ υἱός μου, ὅτι σοῦ ἔφεραν ἕν χαρτὶ, ὅπερ ὑπέγραψα ἐγὼ ἐπειδὴ σὺ δὲν ἤσουν ἐδῶ, ἔλεγε δὲ, ὅτι ἔχετε συνεδρίασιν. Ἔρχομαι ἐδῶ· ἐννοεῖται ὅτι ἂν δὲν ἤμην προειδοποιημένος δὲν ἠρχόμην διόλου· ἐλθὼν ἐνταῦθα παρετήρησα πολλοὺς βουλευτὰς, πόσοι ἦσαν δὲν δύναμαι νὰ εἴπω· ἐγὼ τὸ ὄνομά μου δὲν τὸ ἤκουσα· ἐπειδὴ δὲ παρετήρησα, ὅτι δὲν ὑπῆρχε διάθεσις πρὸς συνεδρίασιν, ἐνόμισα, ὅτι ἐδικαιούμην νὰ φύγω καὶ ἔφυγον. Ἕνα πρᾶγμα μόνον μὲ ἐλύπησεν, ὅτι ἀναχωρήσας δὲν εἰδοποίησα τὸν πρόεδρον, τοῦτο ὅμως συνήθως δὲν γίνεται.

§389ΣΤΑΪΚΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν σᾶς παρακαλῶ—καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας, τὴν ὁποίαν γνωρίζω καὶ ἐκτιμῶ καὶ εἰς τὴν φιλαλήθειάν σας, ἥτις δὲν τίθεται εἰς ἀμφιβολίαν—ἂν σᾶς ἐπιτρέπητε, εἴπατε εἰς τὴν Βουλὴν ἂν οἰκείᾳ θελήσει ἀπεχωρήσατε τοῦ βουλευτηρίου ἢ σᾶς προέτρεψε κἀνεὶς· ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ εἴπητε τὴν ἀλήθειαν.

§390ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι καὶ ἂν μοὶ εἶπέ τις τίποτε τοῦτο δὲν μὲ ἔπεισεν· ἀνεχώρησα, διότι εἶδον, ὅτι δὲν ὑπῆρχε διάθεσις πρὸς συνεδρίασιν.

§391ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου εἶσθε παρών;

§392ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Ὄχι.

§393Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρὶν ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ ἀνεχωρήσατε;

§394ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§395ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἀπορῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι συζητοῦμεν περὶ νομιμότητος ὑπάρξεως προηγουμένων πρακτικῶν, ἐνῷ ἐγὼ καὶ ἄλλος τις προσέβαλε αὐτὴν τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ὡς παρανόμως διεξαγομένην. Τίς εἶναι, κύριοι, ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως ταύτης; Δὲν τείνει εἰς τὸ τελικὸν ἐξαγόμενον νὰ προσβάλῃ τὸ Προεδρεῖον; Καὶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος οἴκοθεν δὲν καταβαίνει τῆς ἕδρας του, ὅπως τὴν παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον; Καὶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος διευθύνει τὴν συνεδρίασιν, διακόπτει, ἀφαιρεῖ τὸν λόγον; Τοῦτο, κύριοι, ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι ματαία ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος. Εἶναι ματαία, διότι ἤδη πολλαχόθεν φανεροῦται, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἤδη ἐπεβλήθη, ἤδη δὲ πρόκειται μόνον νὰ ἐκδηλωθῇ καὶ ἐπισήμως.

§396ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πολυλᾶ, ὡς πρὸς τὸ Προεδρεῖον....

§397ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§398ΠΟΛΥΛΑΣ. Εἰς οὐδὲν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου Κράτος, Πρόεδρος, αἰσθανόμενος τὴν θέσιν του, ἠμπορεῖ νὰ μένῃ οὐδὲ μίαν στιγμὴν, ὅταν διατελῇ ὑπὸ κατηγορίαν.

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος εὑρίσκεται ὑπὸ κατηγορίαν; Ἐγώ;

§400ΠΟΛΥΛΑΣ. Μάλιστα.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί;

§402ΠΟΛΥΛΑΣ. Διότι προσβάλλεται....

§403ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅσοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι πρὸ ἡμερῶν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ὅλοι οὗτοι ἐβεβαίωσαν, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Τώρα ἂν ἀρνῆταί τις τοῦτο, εἶναι ὡς νὰ ἀρνῆται τὸ φῶς· καὶ εἰς τοὺς ἀρνουμένους τὸ φῶς εἶναι ἴδιον... δὲν ὀφείλω κἀμμίαν ἀπάντησιν.

§404ΠΟΛΥΛΑΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔχω τὸ ἐλάττωμα, ὅτι δὲν ἀκούω καλά· ἑπομένως δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀπαντήσω. (Θόρυβος). Δὲν ἀκούω τίποτε.

§405Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι τὸ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ἦσαν παρόντες. (Θόρυβος).

§406ΠΟΛΥΛΑΣ. Μολοντοῦτο, Κύριοι, εἰσέρχομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὸ θέμα τοῦτο, καθότι ἐπὶ τέλους οὐδὲν συμφέρον ἔχω, ἂν προεδρεύῃ ὁ κ. Ζάρκος, ἢ ἄλλος τις. Κύριοι, ὀφείλω ν’ ἀρχίσω ἀπὸ μίαν μικρὰν δήλωσιν, ἡ ὁποία μὲ ἀφορᾷ. Ὁ κ. Στάϊκος, μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν τοὺς ὁποίους ἐσημείωσεν, ὡς παρόντας, ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστεράν), συμπεριέλαβε καὶ τὸ ὄνομά μου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, σᾶς λέγω, ὅτι ἐξερχόμενος τοῦ ξενοδοχείου, καθ’ ἣν ὥραν ἐξέρχομαι συνήθως, διὰ νὰ πορευθῶ εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ τὴν ὥραν 2 μ. μ. ἐπορευόμην εἰς τὸ Βουλευτήριον. Εἰσελθὼν εἰς αὐτὸ, εἶδον ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου εἴκοσιν ἕως εἰκοσιπέντε περίπου ἐκ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν διεσπαρμένους.

§407ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δεκατέσσαρας.

§408ΠΟΛΥΛΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε. Ἀφήσατέ με ν’ ἀγορεύσω. Κύριε Πρόεδρε, πῶς τὰ ἐπιτρέπετε αὐτά;

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, τὸν ἀγορεύοντα.

§410ΠΟΛΥΛΑΣ. Νομίζετε, ὅτι ἐθριαμβεύσατε, διότι ἔβαλα τὸν πόδα μου ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου, ὅτι ἐνομιμοποιήσατε τὰ πάντα; Εἰσῆλθον ἔβαλα τὸν πόδα ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ἐπειδὴ προηγουμένως μοὶ εἶπον, ὅτι ἴσως συνεδρίασις δὲν θὰ γείνῃ, ὅτι ἐκυκλοφόρει ἐγκύκλιος τοῦ Προεδρείου πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον, ἐπειδὴ λοιπὸν εἶδον μόνον 25–30 Βουλευτὰς ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἀπῆλθον. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι δὲν ὀφείλω εἰς ἄλλον ἢ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ εἰς τὸ Ἔθνος μόνον νὰ δώσω λόγον περὶ τῆς ἀποχωρήσεώς μου, ἂν θέλητε τοιαύτην νὰ τὴν ὀνομάσητε. Κύριοι Βουλευταὶ, ποῦ κατηντήσαμεν; Κατηντήσαμεν τὴν Βουλὴν ἀνακριτήριον. Ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ τοιούτου σημείου, ὥστε ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κ. Στάϊκος ν’ ἀνακρίνῃ τὸν κ. Ῥαπτάκην, ἐρωτῶν αὐτὸν, ἐὰν ἐξ ἀλλοτρίας ὠθήσεως ἢ οἴκοθεν ἀπεχώρησε τοῦ Βουλευτηρίου.

§411ΣΤΑΪΚΟΣ. Πλανᾶσθε, κ. Βουλευτά.

§412ΠΟΛΥΛΑΣ. Μάλιστα, τὸ εἴπατε.

§413ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀνάκρισις ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν νόμον· παράκλησιν ἔκαμα.

§414ΠΟΛΥΛΑΣ. Περὶ τῆς διανοίας καὶ τῶν προθέσεων παράκλησις, εἶναι πίεσις, ἐξασκουμένη, ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειονοψηφίας.

§415ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἄ! Ἄ!

§416ΠΟΛΥΛΑΣ. Πίεσις ὅμως, κύριοι, ἥτις δὲν ἐδύνατο νὰ ἐξασκηθῇ ἐπὶ ἔντιμον ἀντιπρόσωπον τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης τὸν κ. Ῥαπτάκην, ὁ χαρακτὴρ τοῦ ὁποίου ἐδοκιμάσθη ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἀπέναντι δεινῶν περιστάσεων (θόρυβος). Τοιαύτη πίεσις, τοιαύτη ἐρώτησις καὶ ἀνάκρισις δὲν ἐπιτρέπεται ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρὸς τί ἀνακρίσεις τῶν παρόντων ἢ μὴ, ὅταν ὑμεῖς δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὴν σπουδαιοτάτην τῶν ἐνστάσεων, ἃς ἡμεῖς ἐπροτείναμεν κατὰ τῶν πρακτικῶν; Τί λέγει τὸ προεδρεῖον; Ἂς ἀπαντήσῃ. Τῷ ἐγένετο, ναὶ ἢ ὄχι, ἡ ἔνστασις περὶ τῆς μὴ ἀπαρτίας;

§417ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θ’ ἀπαντήσῃ τὸ προεδρεῖον.

§418ΠΟΛΥΛΑΣ. Πολὺ καλά. Κύριοι βουλευταὶ, ἐπανερχόμενος ἐκ τοῦ περιπάτου μου ἀπὸ τὰ Πατήσια, ἀπήντησά τινας τῶν θεατῶν τοῦ ἐλεεινοῦ δράματος, ὅπερ ἐτελεῖτο ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου. Ἀνεγινώσκετο, λέγουν, ὁ προϋπολογισμὸς τροχάδην· ἐγένετο ἔνστασις παρά τινων βουλευτῶν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔδιδε τὸ προεδρεῖον· ἔλεγον δέ: «Ἐμπρός! Ἐμπρός! Ἐμπρός!» Ἐμπρὸς, κύριοι, νὰ ὑπάγητε εἰς τὸ σύστημά σας, καὶ νὰ ἴδωμεν, ποῦ θὰ σταματήσητε. Ἐμπρός! ἐμπρός! ἐμπρός! νὰ πάρωμεν τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια! Ἐμπρὸς, Ἐμπρὸς, Ἐμπρός!

§419ΑΧΟΛΟΣ. Ἀπ’ ἐκεῖνα ὅπου ἔχεις θυσιασμένα πολλά.

§420ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐθυσίασαν, κ. Ἄχολε, οἱ πατέρες σας πολλά· ἀλλ’ οἱ πατέρες σας ἐφείδοντο τῆς περιουσίας τοῦ Ἔθνους, ἐσέβοντο τοὺς νόμους, πολὺ περισσότερον παρ’ ὅ,τι ὑμεῖς πράττετε τώρα.

§421ΑΧΟΛΟΣ. Ὅλοι ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιπατριῶται! (Θόρυβος).

§422ΠΟΛΥΛΑΣ. Οἱ Ἕλληνες ἐθριάμβευσαν, διότι εἶχον πατριωτισμὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἔγειναν καὶ σεβαστοὶ εἰς τὴν Εὐρώπην.

§423ΑΧΟΛΟΣ. Μὴ πᾶτε ἐμπροστά....... (Θόρυβος.)

§424ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ θέμα, κύριοι, κεῖται αὐτοῦ. Ἂν ἀπέναντι τῆς ἐνστάσεως τῆς μὴ ἀπαρτίας τὸ προεδρεῖον ἐκώφευσε, τὸ προεδρεῖον εἶναι ἄξιον καταδίκης.

§425ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Σεῖς θέλετε νὰ μᾶς δειλιάσητε, ἀλλὰ δὲν θὰ σᾶς γείνῃ ἡ χάρις.

§426ΠΟΛΥΛΑΣ. Καὶ εἶναι τάχα ἀξία ἀπαντήσεως ἡ δικολαβικὴ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου ἐξήγησις τῆς διατάξεως τοῦ κανονισμοῦ, ὅτι ἡ περὶ μὴ ἀπαρτίας ἔνστασις πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ ἄλλων δέκα, ὡς πᾶσα ἄλλη πρότασις; Μήπως ἡ ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας δύναται νὰ ὀνομάζηται καὶ εἶναι πρότασις; Ἄλλο πρότασις φέρουσα ῥητόν τι καὶ ὡρισμένον ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν, καὶ ἄλλο ἔνστασις, ἀφορῶσα εἰς θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ Συντάγματος. Ἔνστασις περὶ μὴ ἐφαρμογῆς συνταγματικῆς διατάξεως δύναται πάντοτε νὰ ἐγερθῇ· δύναμαι εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν τῆς συζητήσεως, ἐπὶ παραδείγματι, νὰ διακόψω τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ εἴπω· «Σὺ Κυβέρνησις δὲν ὑπάρχεις· σοῦ φέρω κατηγορητήριον.» Καὶ ὀφείλει ἀμέσως νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς ἐμπιστοσύνης. Πῶς θὰ ἐξετάσητε, ἂν ὁ κανονισμὸς τὸ ἐπιτρέπῃ ἢ ὄχι; Καὶ ἐπιτρέπεται εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἢ ἕνα Πρόεδρον νὰ μένῃ ἐπὶ τῆς ἕδρας του, ἐνόσῳ τίθεται εἰς ἀμφιβολίαν ἡ πίστις, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τοῦ προεδρείου; Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη τοῦ κ. Πονηροπούλου ἀξίζει κατὰ τὴν λογικότητα, ὅσῳ κατὰ τὴν ἠθικότητα ἀξίζει ἡ παρὰ τοῦ κ. Στάϊκου ἐνεργηθεῖσα ἀνάκρισις. Κύριοι, παραιτοῦμαι τοῦ θέματος, διότι νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι περιττὴ, ἀφοῦ βλέπω ἤδη ἐσχηματισμένην τὴν πεποίθησίν σας, τὴν πεποίθησιν τῆς πλειονοψηφίας. Κύριοι, μᾶς κακίζουν, ὅτι φυγομαχοῦμεν, καὶ ὅτι θὰ φυγομαχήσωμεν. Περὶ τούτου τὸ Ἔθνος θὰ κρίνῃ, περὶ τῆς πορείας μας θὰ κρίνουν αἱ ἐπαρχίαι, πρὸς τὰς ὁποίας θὰ δώσωμεν λόγον, καὶ πρὸς τοῦτο σήμερον καλοῦμαι νὰ δώσω λόγον, καὶ ἵνα οἱ λόγοι μου καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἀντηχήσουν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Δὲν ἔχω ἀξίωσιν ν’ ἀκουσθῶ, ὡς ἄτομον· θ’ ἀκουσθῶμεν καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην, ἡ ὁποία ἀτενίζει πρὸς ἡμᾶς, νὰ ἴδῃ ποῖος πταίει διὰ τὴν ἐλεεινὴν τῆς Ἑλλάδος κατάστασιν. Ἂς μᾶς εἴπωσι φυγομαχοῦντας· ἀρκεῖ νὰ ἐκτελῶμεν τὸ καθῆκόν μας, καθ’ ὃν τρόπον ἡ συνείδησίς μας μᾶς ὑπαγορεύει. Κύριοι, ἀγωνιζόμεθα, ἠγωνίσθημεν καὶ θέλομεν ἀγωνισθῆ ὑπὲρ τῆς ἀληθοῦς, τῆς εἰλικρινοῦς, τῆς πραγματικῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὑπάρχοντος Πολιτεύματος, τοῦ συνταγματικοῦ, τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ. Λέγομεν, ὅτι ἀγωνιζόμεθα, διότι πολεμοῦμεν κατὰ συστήματος, πρὸ ἐτῶν ἤδη ἐπιβαλλομένου ἀντικοινοβουλευτικοῦ, νοθεύοντος οὐσιωδῶς τὰς ἐλευθερίας μας, τὰς κυριωτέρας τοῦ Συντάγματος διατάξεις, καὶ, τὸ χείριστον πάντων, καταδολιευμένου τὸ Σύνταγμα δι’ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος! Κύριοι, δὲν θὰ μακρηγορήσω, διότι λαλῶ πρὸς εἰδότας. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 ἦτο κοινοβουλευτικὴ, ὄχι διότι αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, ἐλευθέρως ἐνεργηθεῖσαι, ἀνέδειξαν ἀληθεῖς τοῦ Ἔθνους ἀντιπροσώπους....

§427ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. Πολυλᾶ.

§428ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συντόμῳ σᾶς παρακαλοῦμεν.

§429ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μὲ περιορίσητε.

§430ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ἐκουράσθημεν.

§431ΠΟΛΥΛΑΣ. Θὰ ἦμαι βραχύς· σᾶς παρακαλῶ. — Διότι, λέγω, αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, ἐλευθέρως ἐνεργηθεῖσαι, πράγματι ἀνέδειξαν τοὺς γνησίους τοῦ Ἔθνους ἀντιπροσώπους, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὁμοφρόνως ὑπεστηρίζετο παρὰ μεγάλης πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, κύριοι, ἔπεσεν· ἀλλὰ δὲν ἔπεσεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς· παρῃτήθη· καὶ ὁ λόγος ἔμεινεν ἄγνωστος εἰς τὸ Ἔθνος, καὶ μένει μέχρι τοῦδε. Ἔρχεται, κύριοι, καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἔχω ἄπειρον σεβασμὸν πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὃν σέβομαι ἀτομικῶς καὶ εἰς ὃν ἀναγνωρίζω βεβαίως καρδίαν Ἑλληνικὴν, φλεγομένην ὑπὲρ τῆς Πατρίδος· πρόκειται ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν σύστημα, καὶ οὐχὶ ἄτομα· ἔρχεται, λέγω, ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1868, ἔρχεται τὸ κατ’ ἐμὲ νὰ ἐφαρμόσῃ σύστημα ἀντικοινοβουλευτικὸν, διότι ἔλαβε τὴν διάλυσιν κατόπιν τῆς πτώσεως..........

§432ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Κύριε Πολυλᾶ, εἶναι ἄσχετα αὐτά.

§433ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι, ἐπιθυμοῦν καὶ οἱ φίλοι μας νὰ μὴν ἔλθω εἰς λεπτομερείας, μολονότι, βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδένα καιρίως θὰ λυπήσω· οὐδένα ἐξ ὑμῶν θεωρῶ, ὅτι δὲν ἔχει πατριωτισμόν· λέγω μόνον, ὅτι σύστημα ἀντικοινοβουλευτικὸν, ἐπιβαλλόμενον, καταστρέφει καὶ θέλει καταστρέψει τὴν Ἑλλάδα. Ἐντὸς ἓξ ἐτῶν ἐλάβομεν πέντε διαλύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξήντλησαν καὶ τὰς ἠθικὰς καὶ τὰς ὑλικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους.

§434ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἀρκεῖ, Κ. Πολυλᾶ.

§435ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐλάβομεν πέντε διαλύσεις, καὶ κατεκερματίσθη ὁ Τόπος εἰς τέσσαρα πέντε κόμματα, οὐχὶ διότι αὐτὰ τὰ κόμματα ὑπῆρχον, ἀλλὰ διότι τὸ σύστημα αὐτὸ τὰ ἐδημιούργησε... (θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§436ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§437ΠΟΛΥΛΑΣ. Προϋπολογισμοί, οἵτινες ἐξ ἀνάγκης κατηρτίζοντο ὑπὸ μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ εἰσήγοντο παρ’ ἄλλης, καὶ ἐν ἀκαρεῖ ἐψηφίζοντο παρὰ τῆς Βουλῆς· προϋπολογισμοί, οἵτινες ἐσχηματίζοντο παρὰ μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐξ ἀνάγκης τοὺς ἔφερε, οὐχὶ ἐγκαίρως, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ μετὰ ἓξ ἢ ἑπτὰ μῆνας, καὶ τοῦτο, κύριοι, εἰς τί ἄλλο ὀφείλεται παρὰ εἰς τὸ ἐπικρατῆσαν σύστημα, τὸ ὁποῖον κλονίζει ἐκ βάθρων τὸ Πολίτευμα; Καὶ μήπως, κύριοι, διὰ τὰς παρανομίας ταύτας εὐθύνεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς, τὸν ὁποῖον οἱ ξένοι χαρακτηρίζουν διὰ ταῦτα, ὡς ἀνάξιον ἐλευθερίας! Ἔχουν δίκαιον νὰ τὸ εἴπωσι διὰ τοὺς ὑποβολεῖς, διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ ὑποστηρικτὰς τοῦ συστήματος, οὐδέποτε ὅμως διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Καὶ μήπως αἱ συχναὶ διαλύσεις...

§438ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι καιρὸς δι’ αὐτά.

§439Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα.

§440ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ σύστημα, κύριοι, τὸ ἀντικοινοβουλευτικὸν, ἐπειδὴ σκοπὸν ἔχει ν’ ἀντιστρατεύηται κατὰ τῆς θελήσεως τοῦ Τόπου, ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸ ὑπηρετήσῃ, τίνος; Τῆς βίας καὶ τοῦ δόλου. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε τὴν βίαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, τὴν πίεσιν κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, καὶ τὸν δόλον εἰσερχόμενον ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ νοθεύοντα τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς. Κύριοι, τί συζητεῖτε, ἐπαναλαμβάνω, περὶ Νόμων οἰκονομικῶν, περὶ προϋπολογισμῶν; Οὐδέποτε ἔχετε καιρὸν νὰ σκεφθῆτε περὶ αὐτοῦ (θόρυβος). Βλέπω, ὅτι δὲν θέλουν νὰ ἐξετάσω κατὰ βάθος τὸ ζήτημα τοῦτο. Σέβομαι τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θέλουν νὰ περιορίσουν τὴν συζήτησιν. Κύριοι Βουλευταὶ, τὸ κατ’ ἐμὲ ἔχω ἀνάγκην νὰ προσθέσω καὶ τὴν δήλωσιν, ἣν ἔκαμεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀποχωρήσεως ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου τούτου, ἅμα ἴδωμεν παραβιαζόμενον τὸ Σύνταγμα καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ· ἔχω ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅπως γνωρίσωσι τὰς ἰδέας, καὶ τῆς ἐπαρχίας μου καὶ τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, νὰ τὰς γνωρίσουν οἱ κατὰ καιροὺς ἀνερχόμενοι εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ὅτι ἡ Κέρκυρα, τὸ κόμμα μας, θὰ ἦναι πάντοτε ἀντιπολιτευόμενον κατὰ τῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες ὑπηρετοῦν τὸ ἀντικοινοβουλευτικὸν τοῦτο σύστημα. Δὲν βλέπω νὰ προέρχηται οὐδὲν καλὸν διὰ τὸν Τόπον, μᾶλλον προβλέπω τὴν καταστροφὴν καὶ τὰς ἀνατροπάς. Βλέπω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἔφερε τὴν Ἑλλάδα σχεδὸν εἰς τὴν οἰκονομικὴν χρεωκοπίαν, κατεσπίλωσε τὴν Δικαιοσύνην, μᾶς κατέστησε μισητοὺς καὶ γελοίους εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ τί θὰ εἴπωσι, κύριοι, εἰς τὸν ἔξω κόσμον, ἐὰν μάθωσιν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπεκυρώσαμεν παρανόμους ἐκλογὰς, ἐπικυροῦμεν καὶ πλαστὰ Πρακτικά;

§441ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§442ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἔχουν πολλήν. Κύριοι, τί θὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην, τί θ’ ἀπαντήσωμεν εἰς τοὺς περὶ τὸν Κλαρενδῶνα, ὅστις μᾶς εἶπεν ἄλλοτε, «διατί ἀφοῦ τοσάκις παρέβητε τὸ Σύνταγμά σας, δὲν τὸ παραβαίνετε διὰ νὰ δώσητε ἀμνηστείαν εἰς τὸν Τάκον, ὅπως σώσητε τὴν ζωὴν τῶν ὑπηκόων μας; Σεῖς καθεκάστην τὸ παραβαίνετε, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμητε τοὐλάχιστον πρὸς χάριν τῆς φιλανθρωπίας;»

§443ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἀρκεῖ, ἀρκεῖ.

§444ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν ἀπαρτίαν.

§445ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἔχω πρὸς τούτοις, κύριοι, ν’ ἀποκρούσω καὶ ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ἤκουσα νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἀπὸ τοὺς Συναδέλφους μας τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν. Πολλοὶ μοὶ εἶπον ἰδιαιτέρως, ὁμολογοῦμεν, ὅτι πιεζόμεθα ὑπὸ ἀντικοινοβουλευτικοῦ συστήματος, ἀλλὰ σεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι μᾶς ἐδώκατε ἕνα ἢ δύω.... (θόρυβος).

§446ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πολυλᾶ, δὲν εἶναι σχετικὰ αὐτά.

§447ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§448ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἔχω ἀνάγκην, λαμβάνων τὴν εὐκαιρίαν ταύτην,....

§449ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Μὴ διακόπτετε, κύριοι, τὸν ἀγορεύοντα.

§450ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ εἶπον ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἡ Ἑπτάνησος, καὶ τὸ σύστημα καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ὑποστηρίζοντα τὸ σύστημα, ἀποκρούει, καὶ ἐζητήσαμεν τὴν σύμπραξίν σας, ὅπως τὸ πολεμήσωμεν· καὶ τότε μᾶς εἶπον, ὅτι εἴμεθα ἐπαναστάται, ὅτι ἔχομεν ἰδέας ἀνατρεπτικάς· σήμερον μετὰ πέντε ἔτη, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπερήσπιζον τοὺς προσβαλλομένους, ἠσθάνθησαν καὶ αἰσθάνονται ἐπὶ τῆς ῥάχεώς των τοὺς φραγγελισμοὺς τοῦ συστήματος. Ἡ Ἑπτάνησος, κύριοι, δὲν εἰσήγαγεν, ἀπ’ ἐναντίας ἐπολέμησε τὸ σύστημα τὸ εἰσαχθέν· ἡ Ἑπτάνησος καὶ εἰς τὰς ἐκλογάς της ἐν γένει, ὁσάκις ὑπῆρξαν ἐλεύθεραι, ἀπέδειξε ὅτι τὸ ἀποκρούει, ἀναδεικνύουσα ἀντιπροσώπους της ἄνδρας φιλελευθέρους καταπολεμοῦντας τὸ ἀντικοινοβουλευτικὸν σύστημα. Παύω, κύριοι, τὴν συζήτησιν, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν φίλων μου ἐπιθυμοῦν νὰ τὴν περιορίσω.

§451ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Κύριοι, καί τοι βλέποντές με ἀνερχόμενον ἐπὶ τὸ βῆμα μετὰ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν κύριον Πολυλᾶν, μὴ νομίσετε, ὅτι θὰ παρακολουθήσω αὐτὸν εἰς τὰς φαντασμαγορίας του· ἤθελα μάλιστα παραλείψει ἐντελῶς τὸ μέρος τῆς ἀγορεύσεώς του, ἐὰν καὶ σήμερον ὡς καὶ ἄλλοτε ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο δὲν ἐξέφραζεν ἰδέας τινὰς, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, καὶ σήμερον ἠθέλησε ν’ ἀνακηρυχθῇ, ἐν Ἑπτανήσῳ ἰδίως, ὁ προστάτης τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν. Καὶ ἄλλοτε καὶ σήμερον ἠθέλησε νὰ διαιρέσῃ τὴν Ἑπτάνησον εἰς δύω μερίδας, τὴν μὲν ἀντεθνικὴν καὶ ἐπιβουλευομένην τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, τὴν δὲ πατριωτικὴν καὶ πρόμαχον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἔθνους.

§452ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· δὲν εἶπον πολλοὺς, ἕνα μόνον.

§453ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἀλλὰ, ἀξιότιμε ἐκ Κερκύρας βουλευτὰ, ἐλησμόνησας τὸ παρελθόν σου, καὶ τολμᾶς νὰ ἀποδίδῃς εἰς ἄλλον τοιαύτην αἰτίασιν;

§454ΖΩΧΙΟΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ παρελθόντος.

§455ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Θέλεις ν’ ἀναχρονίσω μίαν δεκαετηρίδα καὶ πέραν ἵνα ἀναγνώσω τὸ δίπλωμα, τὸ ὁποῖον φέρεις ἐπὶ τοῦ μετώπου σου; Σὺ καταγγέλλεις, κύριε Πολυλᾶ, ὅτι ὑπάρχει ἐν Ἑπτανήσῳ κόμμα ἀντεθνικόν; Καὶ δὲν ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἰονίων ἐκηρύχθης διὰ ψηφίσματος ἀντεθνικὸς (εὖγε, εὖγε δεξιόθεν· χειροκροτήματά τινα καὶ ποδοκροτήματα ἔκ τε τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀκροατηρίου). Δὲν ἐνθυμεῖσαι ὅτι καὶ ἐν τοῖς καφφενείοις καὶ ἐν ταῖς ἀγυιαῖς ἐκραύγαζες κατὰ τῆς ἑνώσεως, ἧς ἐνταῦθα αὐτοχειροτονεῖσαι ὑπέρμαχος, διότι ἐμισθοδοτεῖσο τότε παρὰ τῆς προστασίας; Δὲν ἐνθυμεῖσαι ὅτι τότε διὰ νὰ σὲ τιμωρήσῃ τὸ κοινοβούλιον ἕνεκα τῆς αὐθαδείας σου ταύτης, τῇ προτάσει ἑνὸς ἀξιοτίμου καὶ πατριώτου βουλευτοῦ, ἐξέδοτο ψήφισμα δι’ οὗ σ’ ἐκήρυξε ἀντεθνικόν; (θόρυβος.)

§456ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§457ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Οὐδέποτε ἐνθυμοῦμαι τοῦτο. (Θόρυβος).

§458ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε Στεφανίστη....

§459ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Εἶσαι βουλευτής.

§460ΠΟΛΥΛΑΣ. Πολὺ καλά· ποῦ εἶναι τὸ ψήφισμα αὐτό;

§461ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἐπειδὴ μ’ ἐπροκαλέσατε, θὰ τὸ φέρω· εὐτυχῶς μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι τυχόντες μάρτυρες αὐτόπται καὶ αὐτήκοοι τῆς παρασημοφορίας σου ταύτης.

§462ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν.

§463ΖΑΒΕΡΔΙΝΟΣ. Ἀπὸ τὸν Βαλαωρίτην τὸν Ἀριστοτέλην, ὅστις ἦτον ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἑπτανησιακῆς αὐτῆς ἐλευθέρας μερίδος, ἐγλύτωσε καὶ τὸν ἀπέκλεισαν τότε ἀπὸ τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς, καὶ ψήφισμα ἐναντίον του... (θόρυβος.)

§464ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἀξιότιμε ἐκ Κερκύρας Βουλευτά, εἶχον σκοπὸν νὰ ῥίψω πέπλον ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ σὺ ἅπαξ καὶ δὶς ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ἀναβὰς ἠθέλησες ν’ ἀνακηρυχθῇς ὁ σωτὴρ τῆς Ἑπτανήσου, ὁ πρόμαχος τῶν ἐλευθεριῶν ἐκείνων τὰς ὁποίας μία καμαρίλα καταχθόνιος καταδολιεύεται. Καὶ ποία καμαρίλα, ἀξιότιμε βουλευτά, φέρει, δύναται νὰ φέρῃ τὸ δίπλωμα διὰ τοῦ ὁποίου σὺ τοσοῦτον ἐπισήμως ἐτιμήθης; Ἀρκοῦσι, φρονῶ, ταῦτα, διὰ νὰ σᾶς διδάξω ὁποίαν θέσιν ὀφείλεις νὰ τηρῇς ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐξαγνίσθητι πρῶτον καὶ τότε λέγε περὶ ἐθνισμοῦ. Ἤδη ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Κύριοι, ὅταν τὸ πρῶτον εἰσῆλθον ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου τιμηθεὶς διὰ τῆς ψήφου τῶν συμπολιτῶν μου...

§465ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί μᾶς μέλει ἡμᾶς;

§466ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Μὲ μέλει ἐμέ,—εἰσῆλθον ἐμφορούμενος ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι πρόκειται νὰ συνεργασθῶ ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ ἔθνους, ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἅμα ὅμως τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, παρ’ ὀλίγον ἠπίστησα πρὸς ἐμαυτόν· ἐνόμισα, ὅτι παρασυρθεὶς ὑπό τινος οἰκτρᾶς ἀπάτης, χρησιμεύω ἀκουσίως ὡς ὄργανον καταλύσεως τοῦ καθεστῶτος, προδοσίας κατὰ τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ σκεπτόμενος, κύριοι, ἐμβριθέστερον εἶδον καὶ ἐπείσθην ὅτι πάντα ταῦτα ἦσαν ὄνειρα, ἦσαν πλάσματα τῆς φαντασίας τινῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἄλλην εὕρισκον παρηγορίαν, εἰμὴ νὰ ἀποδίδωσι σκευωρίαν κατὰ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν. Ἐσιώπησα λοιπὸν οἰκτείρων τοὺς τοιούτους· καὶ διὰ τοῦτο μὲ εἴδατε καθήμενον ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους ἐπὶ τῆς ἕδρας ἐκείνης σιωπηλόν, ἐπιθυμοῦντα νὰ φωτισθῶ, καὶ μὴ ἔχοντα τὴν ἀξίωσιν οὐδὲ τὴν ὄρεξιν νὰ φωτίσω.

§467ΡΟΥΚΗΣ. Ψηφίζοντα ὅμως.

§468ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ψηφίζοντα ναί, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε καὶ εἰς ἐμέ, ὅτι μὲ ἔφερον ἐδῶ, κ. Ῥούκη, διότι ἦλθον, δὲν μ’ ἔφεραν.

§469ΡΟΥΚΗΣ. Ὄχι· ἄπαγε.

§470ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἐσιώπων λοιπὸν καὶ ἐπεθύμουν νὰ διδαχθῶ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων μερίδων, ὑπὸ ἐμβριθῶν ῥητόρων, τῶν ἑκάστοτε ἀναβαινόντων ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο. Ἀλλὰ σήμερον ὀφείλω νὰ λύσω τὴν σιωπήν. Ὑβρίζεται ἡ φιλοτιμία ὁλοκλήρου μερίδος, ὑβρίζεται ἡ ὑπόληψις αὐτῶν. Κατηγορήθην καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων, ὅτι κατέστην συνεργὸς πλαστογραφίας, συνεργὸς παραποιήσεως τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως. Ἀπέναντι τοιαύτης αἰτιάσεως, κύριοι, ὀφείλω νὰ ἐξηγηθῶ. Ὅτε προχθὲς ἠγέρθη κατὰ πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, ἐκαθήμην ἐπὶ τῆς ἕδρας ἐκείνης, δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν 103 βουλευταὶ παρίσταντο εἰς τὴν συνεδρίασιν.

§471ΜΗΤΣΑΣ. Διατὶ δὲν ἐδιαβάσατε τὸν κατάλογον;

§472ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἀρξαμένης τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν, ἠγέρθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς κ. Ῥούκης, καὶ προέτεινεν ἔνστασιν μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ προεδρεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν ἔνστασιν ἐκείνην (θόρυβος) διότι 3 λεπτὰ πρότερον εἶχεν ἀναγνωσθῆ ὁ κατάλογος.

§473ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶχεν ἀναγνωσθῆ.

§474ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐσὺ ἐκεῖ ἤσουν θυρωρός.

§475ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι δυοῖν θάτερον· ἢ τὸ προεδρεῖον ἔπρεπε νὰ ἐκλάβῃ τὴν ἔνστασιν ἐκείνην ὡς γενομένην παιδιᾶς χάριν, καὶ ἑπομένως ὡς εἰς τοιαύτην δὲν ὤφειλε νὰ ὑποχωρήσῃ, ἢ ἔπρεπε νὰ ἴδῃ εἰς αὐτὴν ἓν σχέδιον πλάγιον, ἓν μέσον πρὸς ματαίωσιν τῆς συνεδριάσεως. Κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις ταύτας φρονῶ, κύριοι, μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι τὸ προεδρεῖον δὲν ὤφειλε νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τοιούτου εἴδους ἐστάσεις· (θόρυβος) μὴ προτεινομένου ἄλλως τε ὑφ’ ἃς ὁ κανονισμὸς διαγράφει διατυπώσεις. Ὅταν εἷς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἐξ εἰλικρινείας αἰσθήματος ὁρμώμενος ὑποβάλλει εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν πρότασιν τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας, ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ προεδρεῖον τὴν πρότασιν τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας, ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ προεδρεῖον ἂν ἡ πρότασίς του νομοτύπως ὑποστηρίζεται, ὅπως ἀμέσως ἀνασταλῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις καὶ γείνῃ ἡ ὀνοματοκλησία. Ἀλλ’ ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ πρότασις αὕτη γίνεται πρὸς μόνον τὸ σκοπὸν τῆς ματαιώσεως τῆς συζητήσεως καὶ κατόπιν προμεμελετημένου σχεδίου, τότε, κύριοι, εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν ὀφείλει τὸ προεδρεῖον ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ἀναγινώσκῃ τὸν κατάλογον (θόρυβος).

§476ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε αὐτό;

§477ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἐὰν σήμερον τοὐλάχιστον, κύριοι, τὸ προμεμελετημένον τοῦτο σχέδιον ἦτο κἄπως δεδικαιολογημένον, ἐὰν τοὐτέστι τοῦτο προεκλήθη εἴτε πρὸς προστασίαν μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων, εἴτε πρὸς ἀπόκρουσιν μεγάλης ἀδικίας, τότε βεβαίως ἐσυγχωρεῖτο καὶ ἡ προμελέτη τοῦ κ. Ῥούκη καὶ τῶν συντρόφων του· ἀλλ’ ὅταν ἡ προμελέτη τοῦ σχεδίου τούτου προέρχεται ἐκ σκοποῦ ἄλλου, τὸν ὁποῖον σεῖς ἐννοεῖτε κάλιον ἐμοῦ, καὶ τὸν ὁποῖον εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, ἐπαναλέγω εἰς τοιοῦτον προμεμελετημένον καὶ πλάγιον σχέδιον τὸ προεδρεῖον δὲν ὀφείλει κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὑποχωρῇ. Τίς κύριοι, σᾶς ἠνάγκασε νὰ προπαρασκευάσητε τὸ δρᾶμα τοῦτο; ποίαν παρανομίαν ἔχετε νὰ ἀποδώσητε εἰς ἡμᾶς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ψῆφος, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτής; Μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἤρξατο τὸ Σῶμα τῶν νομοθετικῶν αὑτοῦ ἐργασιῶν. Οὐδὲν ἄλλο νομοθέτημα ἐψηφίσατε εἰμὴ τὸ δάνειον τὸ ἐξ 26,000,000, καὶ εἰς αὐτὸ οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ὄντες σύμφωνοι ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς. Ἐπῆλθε κατόπιν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874, ποίαν παρεκτροπὴν εἴδατε εἰς τὴν διαγωγήν μας; Ἀφηρέσαμεν ἀπὸ ὑμᾶς τὸν λόγον; Ἠθελήσαμεν νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν; Ἐπειράθημεν νὰ ἀφαρπάσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον παρανομοῦντες; Ὄχι, κύριοι! ἀπεναντίας ἡ συζήτησις ἦτον ἐλευθέρα, εὐρυτάτη· τὸ Σύνταγμα, ὁ κανονισμός, οἱ νόμοι θρησκευτικῶς ἐτηροῦντο. Διατὶ λοιπὸν προεμελετήσατε τὸ σχέδιον τοῦτο τῆς ἀποχωρήσεως; Διὰ μόνον τὸν λόγον νὰ παραλύσητε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν καὶ βλέπομεν τὸν σκοπόν σας, πρέπει νὰ γείνωμεν καὶ ὑποχείριοι, νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν βίαν ταύτην τὴν ψυχολογικήν; Δὲν εἴχομεν ἔνοχον τὴν συνείδησιν· βεβαιωθῆτε, ὅτι καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ ἑκατοντάκις ἠθέλομεν ὑποχωρήσει εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἀλλ’ ἡ συνείδησίς μας ἦτο καθαρά, οὐδὲν ἔγκλημα ἐνεκλείετο ἐν αὐτῇ, καὶ ἑπομένως δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς μίαν ἔνοχον ἰδιοτροπίαν. Εἴχομεν πεποίθησιν, ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ἔχοντες τὴν πεποίθησιν ταύτην προέβημεν εἰς τὰ ἔργα μας. Τάχα, κύριοι, ἐφοβούμεθα τὴν παρουσίαν σας; ἐφοβούμεθα τὸν ἀριθμόν σας; Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἴμεθα ἐν πλειοψηφίᾳ, ἀλλὰ καὶ μίαν ἐκ τῶν 3 μερίδων, τῶν ἀποτελουσῶν τὴν πτέρυγα ταύτην, ἐννοῶ τὴν μερίδα τοῦ κυρίου Ζαΐμη, εἴχομεν ὑπὲρ ἡμῶν.

§478ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ κατωρθώσατε καὶ ἐλιποτάκτησεν.

§479ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Διατί λοιπὸν νὰ φοβηθῶμεν; διατί νὰ θελήσωμεν νὰ σᾶς δικάσωμεν ἐρήμην;

§480ΜΙΛΗΣΗΣ. Διότι δὲν ἦσθε 96.

§481ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε λόγος, κύριοι· ἀλλὰ τὸ ἐκάμομεν, διότι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ διότι εἴχομεν τὴν συναίσθησιν, ὅτι οὐχὶ ἐξ εἰλικρινοῦς αἰσθήματος κινούμενοι ἀπεχωρήσατε.

§482ΡΟΥΚΗΣ. Σᾶς συγχαίρομεθα διὰ τὸ σέβας σας πρὸς τὰ καθεστῶτα.

§483ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Ἠδυνάμην, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην ἀπαντήσεως ἀπέναντι τῆς ἐνστάσεως ταύτης· ἔχομεν τὸ ἐπίσημον πρακτικὸν τῆς ἀπαρτίας, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν ἀνωτέραν πάσης ἀποδείξεως, μεχρισοῦ προσβληθῇ ὡς πλαστὸν καὶ ἀποδειχθῇ τοιοῦτον. Ἀλλὰ δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τοῦτο, ἠθελήσαμεν νὰ ἀνοίξωμεν τὴν συζήτησιν, σᾶς λέγομεν εἴχομεν ἀπαρτίαν.

§484ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς τὴν εἴχατε;

§485ΣΤΕΦΑΝΙΤΣΗΣ. Τὴν εἴχομεν, διότι εἴμεθα 103. Κατενοήσαμεν τοὺς σκοπούς σας καὶ ἠθελήσαμεν νὰ σᾶς δώσωμεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου οὐδὲν κατορθοῦτε. Θὰ μᾶς καταγγείλητε εἰς τὸ ἔθνος, κύριοι; Αἴ, ἠξεύρετε, πότε νὰ μᾶς καταγγείλητε; Ἀφοῦ πρῶτον εἴπετε εἰς αὐτὸ, ὅτι ἀποσταλέντες ἐνταῦθα ἵνα ἐργασθῆτε καὶ εὑρόντες πλειοψηφίαν μὴ ἐπιτρέπουσαν εἰς ὑμᾶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖτε, μὴ ἐπιτρέπουσαν τὴν ἀταξίαν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν, ἀπεχωρίσατε, ἠρνήθητε τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός σας· καὶ ὅταν εἴπετε ταῦτα εἰς τὸ ἔθνος, τότε ἐγὼ θὰ σᾶς καταγγείλω ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς ῥιψάσπιδας, ὡς ἀρνηθέντας τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑψηλῆς ἐντολῆς δι’ ἧς σᾶς ἐτίμησε.

§486ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι.....

§487ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις ἐπὶ ζητήματος προσωπικοῦ.

§488ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καλούμενος, κύριοι, κατ’ ὄνομα, ἐὰν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν ἀπαρτίαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλὴν τί συνέβη. Διελθὼν τὴν 2½ ὥραν μ. μ. τοῦ Βουλευτηρίου, δὲν παρέμεινα οὔτε λεπτὸν της ὥρας, καὶ ἐνδέχεται νὰ ἐσημειώθην ὡς παρὼν ἀπὸ τὸ προεδρεῖον, διότι πραγματικῶς ὅτε διῆλθον ἐκάθητο ἐπὶ τῆς ἕδρας ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ζέζας. Δὲν ἔμεινα δὲ λεπτὸν τῆς ὥρας, διότι εἶχον ἰδιαιτέρας οἰκιακὰς ἐργασίας πολὺ κατεπειγούσας, οὔτε μετὰ ταῦτα ἐπανῆλθον, διότι ἡ ἐργασία μου ἐξηκολούθει ἐπὶ πολλὴν ὥραν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀλλὰ κατόπιν ἔμαθον,—καὶ δὲν θὰ μιμηθῶ τοὺς ἀγορεύσαντας ἐκ τῆς δεξιᾶς κυρίους βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἄτομα ἐκάλεσαν ἡμᾶς,—παρὰ πολλῶν τῆς δεξιᾶς, ὅτι ᾐσθάνοντο τὴν καρδίαν των πάλλουσαν, ὅταν ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ ὄντες ἐψήφισαν νόμους τοῦ Κράτους. Περὶ τούτων ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν αὐτῶν.

§489ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιχειρῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν πρὸ μικροῦ καταβάντα ἀπὸ τοῦ βήματος ἀξιότιμον βουλευτὴν Λευκάδος, διότι πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν εὑρισκομένων, ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, εἴτε ἐκ τῆς μιᾶς πτέρυγος, εἴτε ἐκ τῆς ἄλλης συμμερίζεται τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν, ὅτι δηλαδὴ δύναται ἡ πλειονοψηφία, ὅταν βλέπῃ ὅτι ἡ μειονοψηφία, παραβιάζουσα, ὡς εἶπε, τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, ἀποχωρεῖ ἀπὸ σκοποῦ καὶ ἐκ προθέσεως, νὰ προβαίνῃ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἔστω καὶ ἂν μὴ ὑπάρχῃ ἀπαρτία.

§490ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ εἶπε.

§491ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐπειδὴ ὅλοι τὸ ἀρνεῖσθε, ἐπαναλέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν πιστεύω νὰ παραφρονήσῃ τις εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὅπως ἰσχυρίζηται, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἄνευ ἀπαρτίας, οὔτε ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ πλειονοψηφία, ὅσῳ μεγάλη καὶ ἂν ὑποτεθῇ, νὰ προχωρῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι βουλευταί τινες, ὀλίγοι ἢ πολοὶ, ἀδικαιολογήτως δὲν προσέρχονται εἰς τὸ Βουλευτήριον. Οὐδεὶς φρονεῖ τοῦτο. Ἑπομένως διὰ νὰ προβῇ εἰς ἐργασίαν τὸ Σῶμα, διὰ νὰ συνεδριάσῃ ἡ Βουλὴ, νὰ συζητήσῃ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ, πρέπει νὰ ὑπράχῃ ἀπαρτία. Ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, κύριοι, οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ ἐγερθῇ ἀμφισβήτησις· διότι δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν, οὐδ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν γνώμην ἑνὸς ἢ πλειόνων. Τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικὸν, εἶναι ζήτημα ἀριθμῶν· ὅταν δ’ ὑπάρξῃ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς, λύεται πάντοτε, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, πολλάκις διεφωνήσαμεν, πολλάκις ἡ μία πτέρυξ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κατακρίνῃ τὰς πράξεις τῆς ἑτέρας, ἀλλὰ ποτὲ δὲν παρουσιάσθη τὸ ἀτόπημα, ὅπερ βλέπομεν σήμερον, ν’ ἀμφισβητῶμεν δηλαδὴ ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ἡμέραν, ὅτι ἡ Βουλὴ προέβη εἰς ἐργασίας, χωρὶς νὰ ᾖναι ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ. Καὶ διατί συνέβη τοῦτο; Διότι μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἂς μὴ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἔπραξεν, οὐχὶ βεβαίως ἐκ κακῆς προαιρέσεως, ἀλλ’ ἐκ πλάνης, τὸ λάθος, νὰ μὴ φροντίσῃ νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς ἀπαρτίας, ὅτε αὕτη ἠμφισβητήθη.

§492ΣΤΑΪΚΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως;

§493ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Ἕνεκα, κύριοι, τῆς διαγωγῆς ταύτης τοῦ Προέδρου, ἐθέσαμεν εἰς ἀμφιβολίαν οὐ μόνον τὴν καλὴν πίστιν τοῦ Προέδρου, οὐ μόνον τὴν καλὴν πίστιν τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες παρέμειναν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου, ἀλλὰ μετεβάλομεν τὴν Βουλὴν εἰς ἀνακριτήριον, καὶ προσπαθοῦμεν ν’ ἀνακαλύψωμεν τίς ἐξ ἡμῶν ἦτο παρὼν καὶ τίς δὲν ἦτο παρὼν, ἐπιτρέπομεν δὲ νὰ λέγῃ ὁ εἷς εἰς τὸν ἕτερον, ὅτι δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν, γεγονὸς τοῦτο, ὅπερ πάντας μᾶς καταβιβάζει, πάντας μᾶς ἐξευτελίζει. Τί θὰ εἴπῃ τῳόντι ὁ κόσμος περὶ ἡμῶν, ὅταν μᾶς βλέπῃ διαπληκτιζομένους, ὅταν ἀκούῃ νὰ λέγῃ ὁ εἷς πρὸς τὸν ἕτερον, δὲν λέγεις ἀλήθειαν, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν ἦσο παρὼν, διότι ἐγὼ βεβαιῶ, ὅτι ἦσο παρών; Ἀλλὰ πόθεν προῆλθεν, αὐτὸ τὸ ἀτόπημα; ἐκ τούτου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ Προεδρεῖον δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, δι’ ἧς καὶ μόνης ἠδύνατο νὰ βεβαιωθῇ, καὶ πρέπει νὰ βεβαιοῦται πάντοτε ἐὰν τὸ Σῶμα εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐπειδὴ ὅμως τὰ πράγματα κατήντησαν, ὅπως κατήντησαν, καὶ ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν προσώπων, ὧν ἀμφισβητεῖται ἡ παρουσία ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, συμβαίνει κατὰ δυστυχίαν νὰ καταλέγωμαι καὶ ἐγὼ, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐκθέσω τί συνέβη, ὡς πρὸς ἐμέ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ συνεδρίασις τῆς Παρασκευῆς διελύθη ἀποτόμως, καὶ ἔγεινε μνεία ἐὰν τὴν ἐπιοῦσαν θὰ συνέλθωμεν ἢ ὄχι εἰς συνεδρίασιν.

§494Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὡρίσθη καὶ ἡ ἡμερησία διάταξις.

§495Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξαγάγω ἐπιχειρήματα ἐκ τούτου. Ἐπειδὴ, κύριοι, ἀφ’ ἑσπέρας δὲν ὡρίσθη ῥητῶς, ἐὰν θὰ ᾖναι ἢ ὄχι συνεδρίασις, πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐπίστευον, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου εἶναι ἑορτὴ καὶ ὑπὸ θρησκευτικὴν καὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν μεγάλη, δὲν ἔμελλε νὰ γείνῃ συνεδρίασις. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν εἶχον καὶ ἐγώ· μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι τὴν ἰδέαν ταύτην εἶχε κἄπως καὶ τὸ προεδρεῖον, διότι ἐξαιρετικῶς παρετήρησα, ὅτι διὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν προέβη εἰς εἰδικὴν πρόσκλησιν, ἐνῷ διὰ καμμίαν ἄλλην ἡμέραν δὲν ἔπραξε τοῦτο.

§496ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἐκ τοῦ περισσοῦ.

§497Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανελθὼν ἐκ τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὴν οἰκίαν μου, ἔλαβον γνῶσιν τῆς προσκλήσεως τοῦ προέδρου, καὶ περὶ τὴν 2 ὥραν μ. μ. ἦλθον εἰς τὸ βουλευτήριον· διότι οὔτε πρόθεσις, οὔτε σκοπὸς ἦτον ἐκ μέρους οὐδενὸς νὰ ματαιωθῇ ἡ συνεδρίασις τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Εὗρον δὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Ζέζαν, καθήμενον ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου, καὶ ἀναγινώσκοντα τὸν κατάλογον. Ἐσημειώθην οὕτω καὶ ἐγὼ, ὡς παρών. Ἐκάθησα, κύριοι, ἐπέκεινα τῆς ἡμισείας ὥρας ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔβλεπον, ὅτι δὲν ἤρχοντο πολλοὶ βουλευταὶ, καὶ ὅτι ἀπελείποντο πλειότεροι, μέχρις οὗ σχηματισθῇ ἀπαρτία, ἐπίστευσα, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ συνεδρίασις κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὸν οἶκόν μου. Περὶ τὴν 5 ὥραν μ. μ. ἐξῆλθον τῆς οἰκίας μου, πρὸς περίπατον. Διαβαίνων ἔξωθεν τοῦ βουλευτηρίου, εἶδον ἁμάξας, πλησιάσας δὲ καὶ πληροφορηθεὶς, ὅτι ἐγένετο συνεδρίασις, εἰσῆλθον καὶ ἐγὼ ἐντὸς τοῦ περιβόλου διὰ νὰ λάβω μέρος εἰς αὐτήν· εἰσελθὼν, κύριοι, εἶδον, ὅτι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν, οἵτινες κάθηνται εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνην, δὲν ἦσαν παρόντες εἰμὴ μόνον δύω, ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ ὁ κ. Ῥούκης. Παρετήρησα δὲ προχείρως, ὅτι καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ἔλειπεν ὁ κ. Μεσσηνέζης καὶ ὁ Σακελλαρόπουλος, καὶ ὁ κ. Μαλασπίνας. Ἠρώτησα τοὺς κυρίους Ῥούκην καὶ Ζωχιὸν, πῶς συμβαίνει νὰ γίνεται συνεδρίασις, ἀφοῦ δὲ φαίνεται νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία, ἤκουσα δὲ ἀπ’ αὐτῶν, ὅτι ἀφ’ ἧς ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, πολλάκις ἐπανέλαβον τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας, ἀλλ’ οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ τοὺς ἀκούσῃ. Ἠγέρθην τότε ἐπὶ τοῦ ἐδωλίου μου, ἐμέτρησα, διὰ τῶν ὀφθαλμῶν, ὅλους τοὺς βουλευτὰς, ὅσοι ἐκάθηντο εἰς τὰ θρανία ταῦτα καὶ εἰς τὸ προεδρεῖον, καὶ εὗρον, ὅτι ἦσαν ἑβδομήκοντα δύω.

§498ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐννενήκοντα δύω.

§499ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ δύω ἡμεῖς, 94· ὁρίστε.

§500ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμέτρησα, κύριοι, ὅτι ἦσαν ἑβδομήκοντα δύω. Ὑπῆρχον βεβαίως καί τινες ἄλλοι εἰς τὰ δωμάτια τῆς δεξιᾶς· ἀλλὰ δὲν εἰσῆλθον εἰς αὐτὰ διὰ νὰ τοὺς μετρήσω καὶ τούτους· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, πόσοι ἦσαν. Καθ’ ἣν στιγμὴν εἰσῆλθον εἰς τὸ βουλευτήριον, ἀνεγινώσκετο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εὑρίσκοντο περὶ τὸ τέλος. Διὰ νὰ μὴ διακόψω τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, ἐπερίμεινα, μέχρις οὗ ὁ κ. Πρόεδρος ἠρώτησε τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχηται τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀφοῦ ἐσηκώθησαν ὅλοι, πλὴν ἡμῶν τῶν τριῶν, οἵτινες ἐκαθήμεθα, τότε ἀναστὰς ἀπὸ τῆς θέσεώς μου εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον· «Δὲν ἠξεύρω, κύριε Πρόεδρε, τί ἐγίνετο μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, διότι ἐγὼ ἀνεχώρησα ἀπὸ τὸ βουλευτήριον, πρὶν καταρτισθῇ ἡ ἀπαρτία· ἀλλ’ ἤδη, ὅτε συνέπεσε νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὸ, βλέπω, ὅτι ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει· ἑπομένως ἀναφέρομαι εἰς Σᾶς, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, ὁποῖον ὑμεῖς μόνοι δύνασθε καὶ ὀφείλετε νὰ λύσητε, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Σᾶς παρακαλῶ δὲ ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον, διὰ νὰ γνωσθῇ ἂν ᾖναι ἀπαρτία ἢ ὄχι· διότι ἐὰν δὲν ᾖναι, κακῶς προχωρεῖτε εἰς ἐργασίας.» Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεώς μου ταύτης, οὐδεμία μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις.

§501ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕνεκα τῶν προσβολῶν, τὰς ὁποίας μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Ῥούκης.

§502Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ὁ κ. Ῥούκης ἠρώτησε λέγων: «Διὰ τί δὲν ἀπαντᾷς, κύριε Πρόεδρε;» Ὁ δὲ Πρόεδρος ἔλεγεν: «Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν». (Ἱλαρότης ἐκ δεξιῶν).

§503ΖΩΧΙΟΣ. Στρατιωτικῶν.

§504Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ, ἀντὶ νὰ δώσῃ ἀπάντησιν (θόρυβος).

§505ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ ν’ ἀνθυβρίσω.

§506Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ὕβρυσα. Ἀντὶ νὰ διατάξῃ ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὁ κύριος Πρόεδρος ἐπροχώρησεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τότε ἀνεχώρησα εὐθὺς, μετ’ ἐμοῦ δ’ ἐξῆλθε τοῦ βουλευτηρίου καὶ ὁ κ. Ῥούκης. Οὕτω δὲν ἔμεινε πλέον ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου ἢ μόνος ὁ κ. Ζωχιὸς ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης· (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). Δὲν ἠξεύρω δὲ ἐὰν κατόπιν ἀνεχώρησε καὶ αὐτός. Αὐτὰ, κύριοι, συνέβησαν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πρόθεσις, δὲν ὑπῆρξε κακὴ πίστις, οὔτε ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου, οὔτε ἐκ μέρους ἄλλου τινός· νομίζω, ὅτι ἔλαβε χώραν πλάνη, καὶ εὔκολος εἶναι ἡ διόρθωσις, ἐὰν θελήσωμεν ὅλοι νὰ τὴν ἀναγνωρίσωμεν. Τὸ προεδρεῖον ἀρχίζει καθ’ ἑκάστην τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἀπὸ τῆς δευτέρας ὥρας μ. μ. ὅτε δὲ μετὰ 5 ἢ 10 λεπτὰ τελειόνει αὕτη, καὶ δὲν εὑρίσκονται πολλοὶ βουλευταὶ εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἐν τούτοις τὸ Προεδρεῖον μένει εἰς τὴν θέσιν του, καὶ καθ’ ὅσον ἐμφανίζονται ἄλλοι βουλευταὶ, σημειοῖ καὶ αὐτοὺς, ὅταν δὲ, συμπεριλαμβανομένων τῶν βουλευτῶν, οἵτινες εὑρέθησαν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, καὶ ἐκείνων, οἵτινες κατόπιν ἐνεφανίσθησαν, ἀποτελεσθῇ ὁ ἀριθμὸς ἐννενήκοντα ἓξ Βουλευτῶν, τότε τὸ Προεδρεῖον κηρύσσει τὴν ἀπαρτίαν, καὶ ἀναγγέλλει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Αὐτὸ, κύριοι, γίνεται καθ’ ἑκάστην, καὶ τοῦτο ἐγένετο καὶ κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν ἠδυνήθη τὸ Προεδρεῖον νὰ συμπληρώσῃ τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἀπαρτίαν ἀριθμὸν, πρὸς τῆς 3 ὥρας, ὡς ἔμαθον, οὕτω δὲ ἐκήρυξε τὴν νόμιμον συγκρότησιν τῆς Βουλῆς, πολλὴν ὥραν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§507ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ἔναρξιν.

§508Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτον ἀκόμη ἀργότερα, ἀργότερα ἀπὸ τὰς 3, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος.

§509ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, ἀργότερα, εἰς τὰς τρεῖς καὶ ἡμίσειαν.

§510Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ἐκηρύχθη ἀρξαμένη ἡ συνεδρίασις, καὶ ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ, δὲν ἀπεῖχεν, ὡς ἰσχυρίσθησαν, τρία μόνον λεπτὰ ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου· διότι τοῦ καταλόγου ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις, ἀπὸ τῆς 2 ὥρας μ. μ. μετὰ πέντε δὲ ἢ δέκα τὸ πολὺ λεπτὰ, ἤτοι τὴν ὥραν 2 καὶ 5, ἢ 2 καὶ 10 λεπτὰ, ἡ ἀνάγνωσις ἦτον περαιωμένη. Νέα ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου δὲν ἐγένετο, ἀλλ’ ἐξηκολούθει τὸ Προεδρεῖον, ὅπως πάντοτε, νὰ σημειοῖ τοὺς μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἐμφανιζομένους, καὶ δι’ αὐτῶν συνεπλήρωσε τὴν ἀπαρτίαν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ, ὥστε ἀπὸ τῆς ὥρας 2, ὅτε ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος, μέχρι τῆς 3½, ὅτε ἤρξατο ἡ συνεδρίασις ν’ ἀναχωρήσουν τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν; Αὐτό, κύριοι, συνέβη, εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους πολλούς. Ἐγὼ, ὡς προεῖπον, ἦλθον, κατὰ τὴν ὥραν 2, καὶ ἐσημειώθην ὡς παρὼν, ἀνεχώρησα δὲ, πρὸ τῆς 3 ὥρας. Καὶ ἐὰν θελήσῃ τις νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον, δὲν θέλω τὸ ἀνεχθῆ, ἀλλ’ οὔτε ἐλπίζω νὰ εἴπῃ τις, ὅτι, ὅτε ἤρξατο ἡ συνεδρίασις, ἤμην παρὼν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ, καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἵτινες ἤμεθα παρόντες καθ’ ἣν ὥραν ἐξεφωνεῖτο ὁ κατάλογος, ἀνεχωρήσαμεν ἐν τῷ μεταξύ. Ἑπομένως, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ, καὶ ἐζητεῖτο ἡ ἐπικύρωσις αὐτῶν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, εἶχε δικαίωμα εἷς τῶν Βουλευτῶν —καὶ κακῶς ἔπραξαν νὰ θεωρήσωσι τοῦτο ὡς στρεψοδικίαν—νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἦτον ἀπαρτία. Θὰ εἶχον ἴσως δικαίωμα νὰ τὸν κατακρίνωσιν, ἐὰν ἔπραττε τοῦτο δύω ἢ πέντε λεπτὰ μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν· ὡς σᾶς εἶπον, ἐμεσολάβησε ἀρκετὸν διάστημα χρονικὸν μεταξὺ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἥτις ἐγένετο περὶ τὴν ὥραν δευτέραν μ. μ. καὶ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἀπαρτίας, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὴν ὥραν τρίτην καὶ ἡμίσειαν. Εἶχε λοιπὸν δικαίωμα, καὶ χωρὶς νὰ κινηθῇ ἀπὸ κανένα πλάγιον σκοπὸν, ὁ κ. Ῥούκης νὰ φέρῃ τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας, καὶ τὸ Προεδρεῖον, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, ἐπλανήθη, νομίσαν, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ ὑπακούσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν προέτεινε τὴν ἔνστασιν ὁ κ. Ῥούκης, τὸ Προεδρεῖον εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μὴ διατάξῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἐρωτῶ τὸ Προεδρεῖον, ὅτε ἦλθον ἐγὼ, κατὰ τὴν ὥραν πέμπτην μ. μ. καὶ προέτεινα τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας, ἦτον ἐν τῷ δικαιώματί του πλέον νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου; Ἀφοῦ δὲ τὴν ἠρνήθη, δύνασθε νὰ βεβαιώσητε ἡμᾶς, ὕστερον ἀφ’ ὅσα ἐξετέθησαν ἐνώπιόν σας, ὅτι ὑπῆρξεν ἀπαρτία; Δὲν ὑπῆρχον, κύριοι, ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, ἢ μόνον τρεῖς ἔλειπον δ’ ἐκ τῆς ἑτέρας οἱ κκ. Μεσσηνέζης, Σακελλαρόπουλος, Μαλασπίνας καὶ ἄλλοι, ὡς ἤκουσα.

§511ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὁ κύριος.........

§512ΕΤΕΡΟΣ. Καὶ ὁ κ. Ν. Σωτηρόπουλος.

§513Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐπανῆλθον, καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ τοῦτον ἀκολουθεῖ ὁ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατόπιν ἔρχεται ὁ τῶν Ναυτικῶν, ὅτε ἦλθεν ὁ κ. Σακελλαρόπουλος. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία, οὔτε δ’ ἡ ἀπαρτία βεβαιοῦται καὶ ἀποδεικνύεται δι’ ἀνακρίσεων. Ἡ ἀπαρτία βεβαιοῦται πάντοτε διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου. Ἀφοῦ δὲ τὸ Προεδρεῖον δὲν ἀνέγνωσε τὸν κατάλογον, καί τοι τοσάκις γενομένης τῆς ἐνστάσεως τῆς μὴ ἀπαρτίας, οὐδεὶς θέλει πιστεύσει, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου ἡ Βουλὴ ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἑπομένως καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1874, καὶ πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἐψηφίσατε τὴν 30 Νοεμβρίου, δὲν εἶναι ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀποφάσεις ἀτόμων τινῶν, ἀξιοτίμων ἄλλως καὶ δυναμένων, καθὸ ἀποτελούντων πλειονοψηφίαν, νὰ ἐπιβάλωσι τὴν γνώμην των, ὅταν τὸ Κοινοβούλιον ἦναι κατηρτισμένον, οὐδέποτε ὅμως νὰ προβαίνωσι καὶ μόνα εἰς ἀποφάσεις. Μὴ θέλετε λοιπὸν ν’ ἀφήσητε εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὸ πνεῦμα ὅλου τοῦ κόσμου, τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπιμένετε εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πράξεων, εἰς ἃς προέβητε κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου, πράξεων ἀκύρων, διότι ἠρνήθη τὸ Προεδρεῖον τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ὅτε προὐτάθη ἡ ἔνστασις τῆς μὴ ἀπαρτίας, ὅπερ ἐγένετο πολλάκις. Ἀφοῦ ἔγεινεν ἡ τοιαύτη παράλειψις, ὀφείλετε νὰ τὴν ἐπανορθώσητε. Ὀφείλετε νὰ εἴπητε διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας, ὅτι κακῶς ἔπραξε τὸ Προεδρεῖον νὰ μὴ ἀναγνώσῃ τὸν κατάλογον, καὶ ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖται ἡ νόμιμος συγκρότησις τῆς Βουλῆς, δὲν θέλετε νὰ ὠφεληθῆτε ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις αὐτάς. Ἔπειτα, κύριοι, τί ἔχετε νὰ φοβηθῆτε; Τίς πολεμεῖ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874;

§514Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δὲν εἴχομεν κανὲν συμφέρον.

§515Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξητε, διότι οὐδέποτε εἰς τὰ χρονικὰ τῶν Κοινοβουλίων ἀναφέρεται τοιοῦτον προηγούμενον. Καὶ ὅπως προχθὲς δὲν ἠξεύρω πόσοι συνελθόντες, εἶπον, ὅτι ἀποτελοῦσι Βουλὴν, οὕτω αὔριον δύνανται νὰ ἔλθουν πολὺ ὀλιγώτεροι καὶ νὰ πράξωσι τὸ αὐτό. Προσέξατε, μὴ προβῆτε εἰς τὰ τοιαῦτα, διότι πάντες θὰ μετανοήσωμεν πικρῶς.

§516ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι. Ὁ διάσημος τῆς Ἀγγλίας δημοσιογράφος Στούαρτ Μὶλλ λέγει που ἐν τῇ περὶ κοινοβουλευτικῆς κυβερνήσεως σπουδαίᾳ πραγματείᾳ αὑτοῦ, ὅτι αἱ ἐξουσίαι τῆς Ἀγγλίας περιβάλλονται μετὰ τοσούτων δικαιωμάτων, ὥστε, ἐὰν ἑκάστη αὐτῶν ποιῆται χρῆσιν ὅλων τῶν δικαιωμάτων τούτων, ἡ συνταγματικὴ μηχανὴ δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ· ἀλλὰ προσθέτει, ὅτι οὐδέποτε ἐν Ἀγγλίᾳ αἱ ἐξουσίαι τοῦ κράτους ποιοῦνται χρῆσιν τῶν τοιούτων δικαιωμάτων προσβάλλουσαι, ἀλλὰ μόνον ἀμυνόμεναι. Τιθέμενος δὲ τὴν ἐρώτησιν: Τί τὸ κωλῦον τὰς ἐξουσίας νὰ ποιῶνται χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων των καὶ ἐν προσβολῇ; Ἀπαντᾷ ὁ ἴδιος ἔξοχος συγγραφεύς: τὰ ἄγραφα τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος νόμιμα, ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἡ θετικὴ καὶ πολιτικὴ ἠθικότης τοῦ τόπου, εἰς ἣν καὶ κεῖται ἡ ἀληθὴς ὑπερτάτη ἐξουσία τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Εἰς τὰ ἄγραφα λοιπὸν συνταγματικὰ νόμιμα, εἰς τὴν θετικὴν καὶ πολιτικὴν ἠθικότητα τοῦ τόπου ὀφείλεται κατὰ τὸν διάσημον συγγραφέα, ὅτι ἀκλονήτως καὶ ἐπὶ ἀνεκτιμήτῳ ὠφελείᾳ διὰ τὸ μέγα ἐκεῖνο ἔθνος λειτουργεῖ τὸ πολίτευμα. Κύριοι. Ἐὰν θέλωμεν καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ ἰσχύσῃ καὶ ἐπικρατήσῃ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ἐὰν θέλωμεν νὰ κατασταθῇ πράγματι ὠφέλιμον, ὀφείλομεν νὰ καθιερώσωμεν καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν σοφὴν ταύτην τοῦ σοφοῦ συγγραφέως γνώμην. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ παρ’ ἡμῖν ἄγραφα συνταγματικὰ νόμιμα, ὑπάρχει δύναμις ἐκ τῆς θετικῆς καὶ πολιτικῆς τοῦ τόπου ἠθικότητος προκύπτουσα. Τὰ ἄγραφα δὲ ταῦτα συνταγματικὰ νόμιμα ἀκολουθοῦντες, ὀφείλομεν οἱ μὲν συμπολιτευόμενοι νὰ σεβώμεθα τοὺς νόμους καὶ νὰ ὑπείκωμεν εἰς τὰς ὀρθὰς συνταγματικὰς ἰδέας, οἱ δὲ ἀντιπολιτευόμενοι νὰ μὴ φέρωσι προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ μένωμεν εἰς τὴν θέσιν μας ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν μας, ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, κατὰ πάσης κατ’ αὐτῶν ἐπιδρομῆς τῆς πλειονοψηφίας. Ἀκολουθοῦντες τὰ ἄγραφα ταῦτα συνταγματικὰ νόμιμα, κύριοι, ὀφείλομεν, ὅταν ὑπάρχῃ μία καθεστηκυῖα ἐξουσία—καὶ καθεστηκυῖα ἐξουσία εἶναι καὶ ἡ Βουλὴ—ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα αὐτήν, καὶ νὰ μὴ προσβάλλωμεν αὐτὴν κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Τὰ νόμιμα αὐτά, κύριοι, ἀκολουθοῦντες, ὅταν, τῇ ἐκλογῇ τῆς Βουλῆς, ἀνεδείχθη προεδρεῖον οἱονδήποτε, τὸ προεδρεῖον τοῦτο πρέπει νὰ τὸ θεωρῶμεν σεβαστὸν καὶ οἱ δόσαντες τὴν ψῆφόν μας καὶ οἱ ἀρνηθέντες αὐτήν. Τὰ νόμιμα αὐτὰ ἀκολουθοῦντες πρέπει νὰ μετερχώμεθα γλῶσσαν συμβιβαζομένην μὲ τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπιτελοῦμεν, συμβιβαζομένην μὲ τὴν ἀνατροφήν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐνυπάρχῃ πάντοτε εἰς πάντα, ὅστις λαμβάνει τὸ ὑψηλὸν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους ἀξίωμα. Τὰ νόμιμα ταῦτα, κύριοι, παρακαλῶ ν’ ἀκολουθήσωμεν ὅπως λύσωμεν καὶ τὴν προκειμένην δυσχέρειαν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἴσως ἐκ παρεννοήσεως, καὶ ἥτις νομίζω ὅτι οὐδόλως προσβάλλει τὸ Σῶμα τοῦτο. Ἐκ τῆς γενομένης σήμερον συζητήσεως ἀπεδείχθη, κύριοι, ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὑπῆρξεν ἀπαρτία κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Δὲν δυνάμεθα, εἶναι ἀληθές, νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐκηρύχθη ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ὅτι παρῆσαν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οἱ δυνάμενοι ν’ ἀποτελέσωσι τὴν ἀπαρτίαν· ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων ἐκείνων, οἵτινες διήνυσαν βίον ὁλόκληρον ἐν τοῖς κοινοβουλίοις, ἂν κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν τὸ Προεδρεῖον κηρύττει ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία καὶ διατάσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ὑπάρχωσί ποτε ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οἱ δυνάμενοι ν’ ἀποτελέσωσιν ἀπαρτίαν, ἢ ἐὰν δὲν λαμβάνωνται πρὸς τοῦτο ὑπ’ ὄψιν καὶ δὲν ὑπολογίζωνται οἱ ἀλληλοδιαδόχως προσερχόμενοι βουλευταὶ, καὶ διὰ τοῦτο ὡς παρόντες ὑπὸ τοῦ Προεδρείου σημειούμενοι. Δὲν δύναται ὅθεν ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἐὰν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ παρ’ ἡμῖν εἰθισμένα, ὅτι ὑπῆρξεν ἀπαρτία κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, καὶ ὅτι ὀφείλεται κατὰ τοῦτο πλήρης πίστις εἰς τὸ Προεδρεῖον. Τὸ Προεδρεῖον, κατὰ τὴν λυπηρὰν συνεδρίασιν τῆς 30 Νοεμβρίου, ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων του καὶ καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον πρὸς ἑαυτὸ καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ὀρθῶς καὶ νομίμως ἐκήρυξεν ὅτι τὸ Σῶμα ἦν ἐν ἀπαρτίᾳ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Τὸ Προεδρεῖον λοιπὸν εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ἀπηλλαγμένον πάσης μομφῆς, καὶ ἠδίκησαν αὐτὸ οἱ μετελθόντες ἀπέναντι αὐτοῦ γλῶσσαν τραχυτάτην. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ ἡ συνεδρίασις ἐκηρύχθη ὡς ἀρξαμένη, ἀφοῦ τὸ Προεδρεῖον διέταξε τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, καὶ ἡ Βουλὴ εἰσῆλθεν εἰς τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως καὶ μόλις προχωρήσασα εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἐπῆλθε τὸ στάδιον τῆς ἀποφάσεως, διότι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν ἐπαρουσιάσθη ἀνάγκη βεβαίως ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς ἢ ὄχι, τοὐτέστιν ἡ Βουλὴ ἐπρόκειτο νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, τότε, κύριοι, νομίμως ἠγέρθη τὸ ζήτημα ἐὰν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ παρεξηγήσῃ τοὺς λόγους μου ἐκεῖνος, πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ γείνῃ παρατήρησίς τις, καὶ ὁ ὁποῖος φρονῶ, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ, ὅπερ ἠνάγκασεν ἡμᾶς ν’ ἀπολέσωμεν ὁλόκληρον συνεδρίασιν εἰς ματαίας συζητήσεις, καὶ ἔφερε τοὺς μὲν καὶ τοὺς δὲ ἄκοντας εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα λυπηρὸν σημεῖον. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, νὰ δικαιολογήσωμεν τὰ παρὰ τὸν κανονισμὸν γενόμενα, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ δειχθῶμεν καὶ αὐστηροὶ ἀπέναντι τοῦ Προεδρείου, ὅτι δὲν ἔδωκεν ἀμέσως προσοχὴν εἰς παρατήρησιν γενομένην μὲ γλῶσσαν πικράν. Ἐὰν δὲ, κύριοι, τὸ Προεδρεῖον ἐκώφευε μόνον εἰς τὴν γλῶσσαν αὐτὴν, φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἴσως λόγος ὅπως γείνῃ ἡ παροῦσα συζήτησις. Ἀλλὰ, κύριοι, παρουσιάζονται ἄλλα γεγονότα, ἄλλα περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα μὲ λύπην μου λέγω, ὅτι δὲν ἠδύναντο πλέον νὰ διαφύγουν τὴν προσοχὴν τοῦ Προεδρείου. Ἐνταῦθα, κύριοι, ἐπέρχεται ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος: Ἀρξαμένης τῆς συζητήσεως, καὶ προκειμένου νὰ προβῇ τὸ Σῶμα εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν, ἐὰν γείνῃ παρ’ οἱουδήποτε ἔστω καὶ παρ’ ἑνὸς μόνον βουλευτοῦ ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὀφείλει ἢ δὲν ὀφείλει τὸ Προεδρεῖον νὰ λύσῃ τὸ πραγματικὸν τοῦτο ζήτημα ἀναγινῶσκον τὸν κατάλογον; Ἤκουσά τινας ἐκφράζοντας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν γνώμην ὅτι τὸ Προεδρεῖον τότε μόνον ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ὅταν ἡ περὶ μὴ ἀπαρτίας πρότασις ὑποστηρίζεται παρὰ 10 βουλευτῶν. Νομίζω, ὅτι παρερμηνεύεται εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ὁ κανονισμός. Ἡ διάταξις ἡ λέγουσα ὅτι, ὅταν διϊσχυρίζεταί τις ὅτι παραβιάζεται ὁ κανονισμὸς, πρέπει νὰ ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα, ἐφαρμόζεται εἰς προτάσεις ἐπιβαλλομένας ὅταν ὑπάρχῃ νομίμως κατηρτισμένη ἀπαρτία, δὲν ἐφαρμόζεται δὲ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Τὸ γεγονὸς τοῦ ἂν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι ἀπαρτία εἶναι πραγματικὸν, ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν τὴν σύστασιν τῆς Βουλῆς. Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις, πρέπει ὅμως νὰ ᾖναι βεβαιωμένον ὅτι ὑπάρχει ἐν ἀπαρτίᾳ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, δὲν ὑπάρχει Βουλὴ, δὲν δύναται κατὰ συνέπειαν τὸ Σῶμα νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλει τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀναγινώσκῃ τὸν κατάλογον, διὰ νὰ βεβαιοῦται καὶ ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ οὖσα ποιεῖται χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων της ἀποφασίζουσα περὶ τῶν κοινῇ συμφερόντων. Ἡ τοιαύτη τοῦ Προεδρείου ὑποχρέωσις προκύπτει οὐ μόνον, κύριοι, ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ τε Συντάγματος καὶ τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν ἰσχυόντων ἀγράφων συνταγματικῶν νομίμων. Τὰ νόμιμα ἄγραφα, τὰ κοινοβουλευτικὰ πρέπει νὰ σεβώμεθα ἅπαντες, ἐὰν, ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, θέλωμεν νὰ ἔχωμεν συνταγματικὸν πολίτευμα. Ἐὰν δὲ ἀθετῶμεν αὐτὸ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἢ παραδεχώμεθα ἀρχὰς ἀντιστρατευομένας πρὸς αὐτὸ, ἀδύνατον καθίσταται τὸ κατὰ Σύνταγμα πολιτεύεσθαι. Τὰ ἔθιμα ταῦτα συντελοῦσι μεγάλως εἰς τὴν ματαίωσιν τῶν κατὰ τοῦ ἀντιπροσωπικοῦ πολιτεύματος ἐπιβουλῶν. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ Προεδρεῖον δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ὅταν, προκειμένου λόγου νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφασιν, γίνεται ἡ ἔνστασις ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἠδύνατο κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις, διότι εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, καὶ διότι ὑπῆρχον παρόντες 85 βουλευταὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπεφάσιζε, τότε τί τὸ κωλῦον ἐὰν ὑπάρχουν καὶ δέκα μόνοι βουλευταὶ νὰ καθήσῃ τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν ἕδραν του καὶ νὰ προκαλέσῃ ἀποφάσεις τοῦ Σώματος τοῦ συγκροτουμένου ἐκ 10 ἀντιπροσώπων, ἐὰν ἡ τοῦ ἑνὸς ἐκ τούτων φωνὴ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, δὲν εἰσακούεται, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο νὰ ὑποστηριχθῇ αὕτη ἐκ 10 ἄλλων βουλευτῶν! Εἶναι λοιπὸν, κύριοι, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὠφείλατε κατ’ ἀνάγκην, νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κηρυχθῇ ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως, καὶ ὅταν ἐπρόκειτο τὸ Σῶμα νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 30 Νοεμβρίου τὸ Σῶμα τοῦτο προέβη ὄχι μόνον εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἀλλ’ εἰς μυρίας ὅσας ἀποφάσεις. Ἐπεψήφισεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν 5 ἢ 10 νομοσχέδια, καὶ εἰς τὸ τέλος ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874. Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, δὲν δύνασθε νὰ δώσητε κῦρος εἰς τοιαύτας ἀποφάσεις, ἀφοῦ αὗται ἐλήφθησαν, καίτοι ἀντιλεγόντων βουλευτῶν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ἐὰν δὲ μόνος ὁ βουλευτὴς, περὶ τῆς τραχείας γλώσσης τοῦ ὁποίου ἔκαμον λόγον, καὶ λυποῦμαι, ὅτι μεταχειρίζεται τοιαύτην γλῶσσαν, διότι ἐκτιμῶ αὐτὸν καὶ διὰ τὸ θάῤῥος του καὶ διὰ τὴν εὐφυΐαν του καὶ διὰ τὰς πεποιθήσεις του τὰς πολιτικὰς, διετείνετο, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἴσως ἠδύνατο, ἐπαναλαμβάνω, τὸ Προεδρεῖον νὰ εἴπῃ, δὲν δύναμαι, ὀφεῖλον νὰ σέβωμαι τὴν πλειονοψηφίαν καὶ νὰ διευκολύνω αὐτὴν εἰς τὰ ἔργα της, νὰ δώσω προσοχὴν εἰς τοιαύτην παρατήρησιν. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ἄλλοι βουλευταὶ, τῶν ὁποίων ἡ γλῶσσα εἶναι κοινοβουλευτικωτάτη, ἀπῄτησαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ, τὸ δὲ Προεδρεῖον δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν φωνήν των, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένον. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου βουλευτὴς, τοῦ ὁποίου ἡ συμπεριφορὰ εἶναι συμπεριφορὰ βουλευτοῦ συναισθανομένου τὴν ὑψηλὴν θέσιν του, εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς τὴν αὐτὴν ὑπέβαλεν ἀντίῤῥησιν, ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας βουλευτὴς, ἄνδρες πάντες .......

§517ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν κ. κ. Μαυρομιχάλη καὶ ...... ἐπανελάβομεν τὰς αὐτὰς ἀντιῤῥήσεις, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν, οὐδ’ ἀκρόασις μᾶς ἐδόθη.

§518ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Βεβαίως καὶ ὁ κ. Μίλησις εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εὐκόσμως πάντοτε συζητοῦσι. Λοιπὸν ὅταν οἱ προαναφερθέντες ἐζήτησαν τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, καὶ τὸ Προεδρεῖον δὲν συνεμορφώθη μὲ τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὸ καθῆκον καὶ ἀπὸ τὸν κανονισμὸν καὶ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, καὶ ἀπὸ τὰ κοινοβουλευτικὰ νόμιμα, νομίζω, κύριοι, ὅτι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις αἱ ληφθεῖσαι κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην καὶ ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ ἔνστασις ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ γενόμεναι. Τὸ μέρος τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ ὅτι τὸ Σῶμα εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς καλῶς ἔχον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ πεποίθησις καὶ ἐμοῦ καὶ ὅλης τῆς Βουλῆς πιστεύω εἶναι ὅτι τὸ Προεδρεῖον, βαδίζον, καθ’ ὃν τρόπον πάντοτε βαδίζει προκειμένου λόγου περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἐβεβαίωσεν ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ὅλα ὅμως ὅσα ἀπεφασίσθησαν μετὰ τὴν βεβαίωσιν αὐτὴν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ γενόμενα, οὐχὶ διότι τὰ πρακτικὰ εἶναι δῆθεν πλαστά, οὐχὶ διότι ὑπάρχει κανὲν ἄλλο παράπτωμα, οὐχὶ διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐν ἀρχῇ ἀπαρτία, ἀλλὰ διότι, ἐπαναλαμβάνω, παρεβιάσθη οὐσιώδης καὶ ῥητὴ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ κανονισμοῦ διάταξις, ἡ διάταξις ἡ κελεύουσα τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἂν ὑπάρχῃ νόμιμος ἀπαρτία. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν προτίθεται νὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν τῆς συμπολιτεύσεως. Αἱ συζητήσεις αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον ἐπὶ σπουδαίων ζητημάτων ἀπὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ Σώματος ἀποδεικνύουσιν ὅτι δὲν ἔχει τοιαύτην διάθεσιν. Ἄν, κύριοι, εἴς τινας περιστάσεις ἠναγκάσθη ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, τὸ τοιοῦτον δὲν δυνάμεθα, κύριοι, νὰ τὸ θεωρήσωμεν ὡς μίαν ἔνδειξιν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις θέλει νὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὰς ἐργασίας μας. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς ἐνθυμοῦμαι, ἐγὼ αὐτὸς εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀντιπολίτευσιν ζητοῦσαν τὴν ἀναβολήν, καὶ τοῦτο διότι αἱ συζητήσεις εἶχον παραταθῆ μέχρι τῆς 8ης. Αἱ συζητήσεις, αἵτινες εἶχον γείνει μέχρις ἐκείνης τῆς ὥρας, ἦσαν πολὺ σπουδαῖαι, ἔτεινον εἰς τὴν λύσιν πολλῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς εἶχον ἀποκάμει, καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐθεώρησα ὅτι ἦσαν ἐν τῷ δικαίῳ των οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες μετὰ τόσων ὡρῶν συζήτησιν ἐπρόκειτο νὰ ἀνέλθωσι τὸ βῆμα, ὅτι ἦσαν δικαιολογημένοι νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναβολήν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θέλει τηρήσει ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν αὐτὴν τακτικήν. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ δυσχεράνωμεν τὴν θέσιν οὔτε τοῦ Σώματος οὔτε τῆς πολιτείας, ἐπιμένοντες νὰ δώσωμεν κῦρος εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι φρονῶ ὅτι ἐλήφθησαν ἐξ ἀπροσεξίας, ἐκ παραφορᾶς τινος προκληθείσης ἀπὸ περιστατικά τινα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην. Οὐδὲν πρόσκομμα θέλει γείνει εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἂν αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι ἐπαναληφθῶσιν, οὐδεμία δὲ δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως προσβολὴ οὔτε εἰς τὸ Προεδρεῖον, οὔτε εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Ἡ πλειονοψηφία, κύριοι, δὲν εὐθύνεται, ἂν τὸ προεδρεῖον διὰ μίαν στιγμὴν ἐλησμόνησεν τί ὤφειλε νὰ πράξῃ ἀπέναντι τῆς ἐνστάσεως ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Τὴν δ’ εὐθύνην τοῦ Προεδρείου μειώνει ἴσως τὸ ὅτι δὲν ὑπῆρχον παρόντες, ὡς ὤφειλον, ὑπαρχούσης συνεδριάσεως, ἱκανοὶ κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταί, ὅπως ἀναγκάσωσι τὸ προεδρεῖον νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὰ δίκαιον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ἀλλ’ ἂν ἐν σώματι ἡ ἀντιπολίτευσις ἤρχετο ἐνταῦθα, τὸ ἐπασχολοῦν ἡμᾶς λυπηρὸν γεγονὸς βεβαίως δὲν θὰ ἐλάμβανε χώραν. Προῆλθον λοιπὸν τὰ δυσάρεστα ταῦτα περιστατικὰ ἐκ παραλείψεως ἢ ἀπροσεξίας καὶ ἐκ τῶν μὲν, καὶ ἐκ τῶν δέ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπανέλθῃ μεταξὺ ἡμῶν ἡ εἰρήνη, καὶ ἀπὸ κοινοῦ ἐργαζόμενοι νὰ συντελέσωμεν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῶμεν ἀπὸ σκέψεις εἴτε κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας, εἴτε ἀδίκου ἐπιθέσεως κατὰ τῶν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, καὶ νὰ ἐπιμένωμεν εἰς πράγματα ἀντιστρατευόμενα εἰς τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα.

§519ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Κακῶς σᾶς ἐπληροφόρησαν ὅτι ἔφερον τὴν ἀντίῤῥησιν ἐνῷ ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος ἢ κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν. Μόλις ἀνέγνωσαν τὰ πρακτικὰ, καὶ ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος, τότε νομίζω ὅτι εἶχον δικαίωμα διὰ τὸ κατεπεῖγον νὰ φέρω τὴν ἀντίῤῥησιν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Τώρα περὶ τῆς γλώσσης τῆς τραχείας, νομίζω, ὅτι ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ κανονίζῃ τὴν συμπεριφοράν του ἀναλόγως τῶν τρόπων καὶ τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ἄλλων.

§520ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι τὴν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ γλῶσσάν του ὀφείλει τις νὰ ῥυθμίζῃ ἐξ ὑποκειμένου καὶ οὐχὶ ἐξ ἀντικειμένου. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι σπουδαίως μεταβάλλει τὴν περὶ τῆς διαγωγῆς ὑμῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην κρίσιν μου ἡ παρατήρησίς σας, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἡ περὶ ἀπαρτίας ἔνστασις ὑπεβλήθη παρ’ ὑμῶν μετὰ γλώσσης εὐλαβοῦς. Συμπεραίνων δὲ τὸν λόγον μου, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ θερμῶς αὐτὴν νὰ παραδεχθῇ, ὅτι τὸ μέρος τῶν πρακτικῶν, τὸ βεβαιοῦν ὅτι τὸ Σῶμα ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἔχει καλῶς, νὰ θεωρήσωμεν δὲ ὡς μὴ ὑπάρξαντα τὰ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἀποφασισθέντα, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κύρωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς Παρασκευῆς (29 Νοεμβρίου) καὶ τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς 30 Νοεμβρίου σημειουμένων νομοσχεδίων.

§521ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σταΐκου καὶ Πονηροπούλου, ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς δὲν ἐλάμβανε τὸν λόγον καὶ δὲν ἤθελε διαιρέσει τὸ ζήτημα διὰ νὰ δικαιολογήσῃ μὲν τὸ Προεδρεῖον, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ζητήματος, νὰ ἐπιῤῥίψῃ δὲ ἐναντίον αὐτοῦ τὴν μομφὴν ὅτι παρηνόμησε μόνον, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν ἰσχυρισμὸν ἑνὸς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία τοῦ Σώματος, καθ’ ὃν χρόνον τοῦτο συνεζήτει. Δὲν θ’ ἀνατρέξω, κύριοι, εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς μειονοψηφίας διὰ νὰ ἀποδείξω ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐνώπιον τοῦ κόσμου, ὅτι ἡ διαγωγὴ αὐτῆς ἥκιστα ἦν κοινοβουλευτικὴ κατὰ τὸ διάστημα τῶν συνεδριάσεων· δὲν θ’ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτὴν διὰ νὰ μὴ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον νὰ μοὶ εἴπῃ· σὺ ὁ νέος ἦλθες νὰ διδάξῃς ἡμᾶς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Ἀφίνω ἐν τούτοις εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν συναδέλφων μου νὰ χαρακτηρίσῃ ὅπως πρέπει, τὴν διαγωγὴν ταύτην. Ἐν τούτοις εἶμαι κατηγορούμενος, εἶμαι κατηγορούμενος δι’ ἔγκλημα κακόηθες καὶ ἀτιμωτικὸν, καὶ ὀφείλω, ἀπολογούμενος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπω μετὰ θάῤῥους, ὅτι αἰσθάνομαι τὸν ἑαυτόν μου ἐντελῶς ἀθῶον τῆς κατηγορίας ταύτης. Χθὲς κατηγόρησαν κυρίως τὸ Προεδρεῖον, διὰ τοῦτο μεταχειρίζομαι τὴν φράσιν ταύτην, χθὲς κατηγόρησαν αὐτὸ, ὅτι ψευδῶς ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐσημειώθη ὅτι ὑπῆρχον Βουλευταὶ 103, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχον τόσοι. Μολαταῦτα, κύριοι, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἀνῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἀπουσίαζον κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, καὶ οὐδεὶς ἐτόλμησε ν’ ἀρνηθῇ, καὶ ὁ ἀρνηθεὶς διεψεύσθη παρ’ ἐκείνων, οἵτινες τὸν εἶδον ὅτι κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου ἦτο παρών.

§522ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κουβέντιαζε ὅ,τι θέλεις.

§523ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ τὸ κρίνῃ ὁ κόσμος, ἂν κουβεντιάζω. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος λέγει ὅτι εἶπεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, καὶ ὅμως δὲν ἐνθυμεῖται ὅτι ὑπὸ τοῦ κ. Ι. Ζαΐμη ἐξηλέγχθη ὡς μὴ ἐνθυμούμενος τὸ γεγονὸς, ἵνα μὴ εἴπω ὅτι ἐξηλέγχθη ὡς μὴ εἰπὼν τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τέλος πάντων τί λέγει ὁ κ. Διαμαντόπουλος; ὅτι ἐνῷ ἦτον ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μπούμπουλης, δὲν ἠννόει νὰ ᾖναι παρών.

§524ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσαι νέος καὶ πρέπει νὰ μάθῃς νὰ λέγῃς τὴν ἀλήθειαν.

§525ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Λέγω τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν ὀχυροῦμαι· λέγω τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπωσιν, ὅτι δὲν ἦσαν παρόντες, αὐτοὶ ἑαυτοὺς διέψευσαν, ὁμολογήσαντες καὶ μὴ ἀρνηθέντες, ὅτι ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου· ἀλλ’ ἰσχυρίσθησαν ὅτι δὲν εἶπον τὴν λέξιν «παρών» ὅταν ἤκουσαν τὸ ὄνομά των, ὡς νὰ μὴν ἠξεύρουν ὅ,τι ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει, ὅτι πάντοτε εἷς κλητὴρ βεβαιοῖ τὸν ἀναγινώσκοντα τὸν κατάλογον περὶ τῆς παρουσίας τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος, οὐδεὶς δέ ποτε ἀνακράζει τὸ «παρών». Ἐνθυμοῦμαι τὴν ῥῆσιν τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, καὶ μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὴν παρέλθω· εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, «δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ δημοτικοῦ σχολείου, ἵνα ἀνακρίνωμεν καὶ ἐξετάζωμεν ποῖοι εἶναι παρόντες καὶ ποῖοι ἀπόντες». Ἀληθῶς, κύριοι, λυποῦμαι, διότι εἰς τὸ Βουλευτήριον τοῦτο μεταχειρίζονται τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται οἱ παῖδες τοῦ ἀλληλοδιδακτικοῦ σχολείου. Ἐνθυμοῦμαι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ φίλος μας καὶ παρὰ τοῦ ὁποίου πᾶν ἄλλο περιέμενον παρὰ νὰ τὸν ἴδω ἱστάμενον εἰς τὴν θύραν τοῦ Βουλευτηρίου νὰ ἐκδιώκῃ τοὺς Βουλευτὰς, καὶ νὰ μᾶς ἐνθυμίζῃ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μαθηταὶ συνωμότουν νὰ ἀποφύγωσι μίαν παράδοσιν καὶ ἵστανται εἰς τὴν θύραν διὰ νὰ ἐμποδίζουν τοὺς συμμαθητάς των... Ναὶ, εἶδον ἱστάμενον τὸν κ. (Μίλησην;;) καὶ δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ, τὸν εἶδον ὅτι ἵστατο εἰς τὴν θύραν ἐκεῖ (δεικνύει τὴν πρὸς τὴν δεξιὰν πτέρυγα θύραν), καὶ ἀπέπεμπε τοὺς εἰσερχομένους Βουλευτάς. Κατηρτίσθη τέλος πάντων τὸ Σῶμα, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ κατηρτίσθη νομίμως, διότι οὔτε ἡ ἀριστερὰ ἠδυνήθη νὰ ἀντείπῃ, ἄλλως δὲ τὸ ὡμολόγησαν σήμερον οἱ ῥήτορες αὐτῆς. Εὑρέθησαν 103 Βουλευταὶ, καὶ τὸ Προεδρεῖον, ἀφοῦ ὑπέγραψε τὸν κατάλογον, ἐκήρυξεν τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως· μόλις ὅμως ἠγέρθη ὁ γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ, μόλις ὅμως, πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τούτων, ἀνίσταται εἷς Βουλευτὴς καὶ φέρει τὴν ἔνστασιν· «τὰ πρακτικὰ ἀναγινώσκετε; δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία». Ἔπρεπε, κύριοι, οἱ θέλοντες νὰ ἐπιῤῥίψωσι μομφὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἔπρεπε νὰ ἦσαν παρόντες καὶ νὰ ἴδωσι τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἀπετάθη πρὸς τὸ Προεδρεῖον! Ἐὰν, κύριοι, ὁ νομοθέτης τοῦ Συντάγματος ἐνεσαρκοῦτο τὴν στιγμὴν ἐκείνην καὶ παρίστατο κατὰ τὴν συνεδρίασιν, καὶ ἔβλεπε τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον ποιοῦντα χρῆσιν τῆς περὶ ἀπαρτίας διατάξεως μόλις ἐνῷ εἶχε περατωθῆ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, καὶ καθ’ ὃν τρόπον αὐτὸς μόνος ἐνόει νὰ κάμῃ χρῆσιν, ἤθελεν εἴπει, «ἐῤῥέτω ἡ τοιαύτη διάταξις, ἀφοῦ πρόκειται τοιαύτη νὰ γίνηται αὐτῆς χρῆσις.» Τὸ προεδρεῖον δὲν ἀπήντησε, καὶ δὲν ἀπήντησε διὰ τὸν λόγον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Μεσσηνέζης εἶπε, καὶ δι’ ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον θ’ ἀναπτύξω καὶ ἐγώ, δὲν ἀπήντησε, διότι εἶχε δίκαιον νὰ μὴ ἀπαντήσῃ. Δύω λεπτὰ δὲν εἶχον παρέλθει, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐκηρύχθη ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως, μολαταῦτα μία φωνὴ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ διαμαρτύρεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία· καὶ διὰ τρόπου ὅλως ἀνοικείου καὶ διὰ τὸ Προεδρεῖον καὶ δι’ ἐκεῖνον ὅστις τὸν μετεχειρίσθη.

§526ΡΟΥΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν περὶ ἑνὸς σφάλματος, τὸ ὁποῖον εἴπατε· εἴπατε ὅτι προσεφέρθην μὲ τρόπον ὅλως ἀνοίκειον (ἀναγινώσκει)· «Πρόεδρος....» Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπίσημα πρακτικά, τὰ ὁποῖα διαψεύδουν τὸν ἀγορεύοντα. Εἶναι προσωπικόν, κύριε πρόεδρε, καὶ δὲν τὸ ἀφίνω νὰ παρέλθῃ καὶ νὰ μείνῃ ἐντύπωσις ἐκ τῆς ψευδοῦς αὐτῆς πληροφορίας.

§527ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς ὕβρεις, ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Πονηρόπουλος, ὅτι εἶμαι ἐντελῶς ἀνίκανος εἰς τὸ στάδιον τοῦ ὑβρεολογεῖν. Ἄλλοι ἂς σεμνύνωνται διὰ τοῦτο. Ἔχομεν, κύριοι βουλευταὶ, τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ ἐν ἄρθρῳ 29· καὶ ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἡρμηνεύθη ὡς ὁ ἀξιότιμος κύριος Πολυλᾶς ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, δὲν ἡρμηνεύθη ὑπὸ τοῦ συναδέλφου μου δικονομικῶς, ἡρμηνεύθη ὅπως ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ ἀπὸ ἄνθρωπον κατέχοντα τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 29 δὲν λέγει ὅτι μόνον ἡ πρότασις θὰ ὑποστηρίζηται ἀπὸ 10 διὰ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἡ διάταξις εἶναι γενικὴ καὶ περιλαμβάνει καὶ κανονίζει ἐν γένει τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως τοῦ Κοινοβουλίου· ἡ διάταξις μεταχειρίζεται τὴν φράσιν «ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις κτλ.» Ἀπέναντι δὲ τῆς διατάξεως ταύτης, τί νομίζετε ἔρχονται νὰ μᾶς ἀντιτάξουν; Φρονοῦν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τοὺς λόγους ἑνὸς καὶ μόνου καὶ νὰ ἀναγινώσκωμεν τὸν κατάλογον κατὰ πᾶσαν στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ ἰδιοτροπία του ἤθελε μᾶς τὸ ἐπιβάλλει! Μᾶς λέγουσιν, ὅτι τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι δὲν δύναται τὸ Σῶμα νὰ προβῇ καὶ ἀποφασίσῃ, ἂν δὲν ᾖναι ἀπαρτία. Τίς ἀρνεῖται τὸ πανθομολογούμενον τοῦτο γεγονός; Τίς ἀρνεῖται ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος μετεφυτεύθη καὶ εἰς τὸν κανονισμόν, ὡς διάταξις αὐτοῦ, καὶ ὅτι εἶναι ἀπρόσβλητος; Ἀλλὰ πῶς πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφασιν, πῶς δύναται τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐξετάσῃ μίαν ἔνστασιν, ἐὰν δὲν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν κανονισμόν, ὁ ὁποῖος διαγράφει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν αὕτη προτείνεται; Ἐνταῦθα ἔγκειται τὸ ζήτημα· καὶ τὸ ζήτημα δὲν λύεται διὰ τῶν συνηθειῶν, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ κύριοι οὗτοι, ἀλλὰ διὰ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου ἀπέναντι τοῦ ὁποίου πᾶσα συνήθεια ὀφείλει νὰ ὑποκύψῃ. Αἱ ὑποθέσεις τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη, αἵτινες ἔφερον αὐτὸν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ τοιαύτη ἔνστασις, ὡς ἔνστασις νομιμοποιήσεως, δέον νὰ ἐξετάζηται, ἔστω καὶ ὑπὸ ἑνὸς βουλευτοῦ ὑποβαλλομένη, αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀξιοτίμου τούτου βουλευτοῦ εἶναι ὑποθέσεις χιμαιρικαί. Τὸ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι καὶ μόνον δέκα βουλευταὶ δύνανται νὰ παρακάθηνται, καὶ ἐπειδὴ μόνον ὁ ἑνδέκατος ἐνίσταται περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐξετάσῃ ἂν ᾖναι ἀπαρτία, εἶναι μία ὑπόθεσις, ἡ ὁποία εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ χώραν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ ἄνθρωποι νὰ συνεδριάζωσιν ὡς Βουλὴ δέκα τὸν ἀριθμὸν ὄντες, καθόσον τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους ἔπρεπε νὰ ὑποθέσῃ τις ὡς ἀνθρώπους τῆς ἐσχάτης ἀπονοίας, τὸν δὲ καθήμενον ἐκεῖ πρόεδρον καὶ διευθύνοντα τοιαύτην συνεδρίασιν ἀληθῆ παράφρονα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὑπόθεσις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Μεσσηνέζης πρὸς ὑποστήριξίν του ἔκαμε· διὰ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἂν ἡ Βουλὴ ὑπάρχῃ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἢ δὲν ὑπάρχῃ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἡ ἔνστασις πρέπει πάντως νὰ φέρηται, ὡς ὁρίζει ὁ κανονισμός. Σεῖς, κύριοι, σεῖς οἱ κοινοβουλευτικοὶ ἄνθρωποι, σεῖς οἱ ὁποῖοι παρίστασθε πάντοτε ὡς προστάται τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, σεῖς, κ. Κουμουνδοῦρε, καὶ σεῖς, κ. Ζαΐμη, ὅστις διατείνεσθε, ὅτι εἶσθε ὁ ἀρχηγὸς τῆς νομιμότητος φέρετέ μοι μίαν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ ἢ τοῦ Συντάγματος ὁρίζουσαν, ὅτι ἡ περὶ ἀπαρτίας ἔνστασις καὶ ὑφ’ ἑνὸς μόνου βουλευτοῦ ὑποβαλλομένη πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐξετασθῇ, διὰ νὰ πεισθῶ καὶ ἀκολουθήσω τὴν γνώμην σας; Ὅταν ἐγὼ προβάλλω διάταξιν τοῦ νόμου, ἡ ὁποία μοὶ λέγει «δὲν δύνασαι ν’ ἀκούῃς οὐδεμίαν πρότασιν, ἐὰν δὲν φέρηται κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν», ἐγὼ εἶμαι ὁ παραβιάζων τὸν νόμον, ἢ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ ὑποκύψω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ νομοθέτης ἠθέλησεν ἴσα ἴσα νὰ προλάβῃ; Ὁ νομοθέτης, κύριοι, δὲν ἔῤῥιψε τυχαίως τὰς διατάξεις ταύτας ἐν τῷ κανονισμῷ. Ὁ νομοθέτης, ὅταν συνέταττε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 29, ἴσα ἴσα τὰ τοιαῦτα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του καὶ διὰ τοῦτο ἔγραψεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ οὔτε ἔνστασις, οὔτε νὰ ἰσχυρισθῇ τίς τι καὶ νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο, ἐὰν δὲν ὑποστηρίζεται τοῦτο ἀπὸ 10 ἐκ τῶν παρόντων βουλευτῶν.

§528ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ποῖος ἀποφασίζει;

§529ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἐναντίαν ἀρχὴν, κύριοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὡς ἔνστασις νομιμοποιήσεως δύναται καὶ ὑφ’ ἑνὸς μόνου νὰ φερθῇ ἡ ἔνστασις τῆς μὴ ἀπαρτίας, ἀναλογισθῆτε τὰς συνεπείας, εἰς τὰς ὁποίας ἠθέλομεν φθάσει, ὅταν ὑπάρχῃ κακὴ πίστις μεταξὺ τῶν συνεδριαζόντων εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, καὶ ὅταν ὁ μᾶλλον ἀσεβῶν πρὸς ἑαυτὸν δύναται ἀνὰ πᾶν λεπτὸν τῆς ὥρας νὰ σταματᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ζητῶν τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, προβάλλων τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας!

§530ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἰδέα χιμαιρική.

§531ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὴ δὲν εἶναι χιμαιρικὴ ὑπόθεσις, διότι τοῦτο τὸ ἐδείξατε ἐμπράκτως ἐδῶ σεῖς, ὑποβάλλοντες τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ὁσάκις ἠθέλετε νὰ παραλύσητε τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, οὐδεὶς λόγος ν’ ἀμφιβάλῃ τις, ὅτι ἡ συνεδρίασις τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἤρξατο καὶ ἐξηκολούθησεν ἐν ἀπαρτίᾳ· καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διατείνονται τὸ ἐναντίον, οὐδεμίαν περὶ τούτου σᾶς ἔφερον ἀπόδειξιν. Ἀπέναντι τοῦ ἀναποδείκτου ἰσχυρισμοῦ ἐκείνων, ἵσταται τὸ ἐπίσημον πρακτικόν.

§532ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν).... (θόρυβος).

§533ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἵσταται τὸ ἐπίσημον πρακτικὸν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἠδυνήθη ν’ ἀρνηθῇ, διότι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἠθέλετε νὰ παρουσιάσητε ἐδῶ ὡς ἀπόντας, ἐκεῖνοι οἱ ἴδιοι σᾶς εἶπον ὅτι ἦσαν παρόντες. Καὶ ἔπειτα ἔρχεσθε καὶ ἐπικαλεῖσθε τοὺς σεσημειουμένους ἐν τῷ καταλόγῳ· ἐκεῖνοι δὲ εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιόν σας καὶ νὰ σᾶς εἴπωσιν «ναὶ, ἤλθομεν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἀλλὰ δὲν ἐνοούσαμεν νὰ ἤμεθα παρόντες.» Εἶναι λογικὰ ταῦτα καὶ ἄξια ἀντιπροσώπων; Τί ἠθέλετε, κύριοι, τὸ προεδρεῖον, χωρὶς νὰ εἰδοποιῆται περὶ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος βουλευτοῦ, νὰ διαγράφῃ ἐκ τοῦ καταλόγου τούτους καὶ νὰ μειοῖ τὸν ἀριθμὸν τῆς ἀπαρτίας; Ὅταν δὲν ἐπῆλθε γεγονός τι ἐκ τοῦ ὁποίου ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ Σῶμα δὲν ὑπῆρχεν ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι δὲν ὑπῆρξε περὶ τῆς ἐξετάσεως τούτου νόμιμος αἴτησις, θέλετε σεῖς κατὰ φαντασίαν νὰ πιστεύσω ἐγὼ ὅτι παρηνόμησα, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν διετέλει ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐνόσῳ ἀπεφάσιζε; Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ῥῆσιν μεγάλου πολιτικοῦ τῆς Γαλλίας τοῦ Γκιζὼ, ὅστις εἶπεν ὅτι γενομένης ἐπιψηφίσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, δὲν δύναται νὰ ἐξετάσῃς ἂν ὑπῆρχεν ἀπαρτία ἢ ὄχι.

§534ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγένετο ὅμως ἐδῶ ἀντίῤῥησις!

§535ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἐγένετο νομίμως. Δὲν θέλω, κύριοι, διότι εἶμαι ἐναντίος τῆς ἰδέας, καὶ διότι πιστεύω, ὅτι πᾶσα ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Σώματος πλήρους. Ἀλλ’ ὅταν ἔρχησθε σεῖς ἐνταῦθα καὶ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο Σῶμα πλῆρες, ποίαν φέρετε περὶ τούτου ἀπόδειξιν; (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Μὴ θορυβῆσθε. Ἐὰν ὅμως σεῖς οὐδεμίαν φέρετε περὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ σας ἀπόδειξιν ἔστω καὶ μὴ ἐπίσημον, ἐγὼ σᾶς φέρω τὴν ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ἐναντίου, σᾶς φέρω τὸ πρωτόκολλον, τὸ ἐπίσημον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὰς ὁμολογίας ὑμῶν τῶν ἰδίων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνασθε, νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι εἶσθε παρόντες κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Οὐδείς, κύριοι, εἰδοποίησε τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι ἀπῆλθε καὶ δὲν ἀπῆλθέ τις ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης ἐσημειώθησαν ὡς παρόντες, καὶ μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς ἀπαρτίας ἦλθον πλείονες ἐκείνων, οἵτινες ἀνεχώρησαν ὠθούμενοι παρ’ ἑνὸς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων.

§536ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἴσως παρορμώμενοι.

§537ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ δὲν εἶπον ὑπερβολὴν, ἂν μετεχειρίσθησαν τὴν λέξιν ὠθούμενοι, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν παρόντες, ἐνθυμοῦνται πολὺ καλὰ ὅτι καὶ ὤθησις ἐγένετο.

§538ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συγχωρεῖται ἀπὸ τὸν ποινικὸν νόμον.

§539ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἂν ὁ ποινικὸς νόμος δὲν ἔχῃ ἐδῶ μέσα τὴν θέσιν του, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη ἦτο καθαρὰ σύστασις γενομένη πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, τὴν σύστασιν δὲ ταύτην ἂν δὲν τιμωρῇ ὁ ποινικὸς νόμος ὑπάρχει ἕτερός τις νόμος τιμωρῶν αὐτὴν, καὶ τὸν νόμον τοῦτον ἐφαρμόζει ἡ κοινὴ γνώμη τοῦ ἔθνους, πρὸς το ὁποῖον ἐγὼ ὁ ἀντιπρόσωπος κάμνω ἔκκλησιν (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Προσπαθήσατε θορυβοῦντες, κύριοι, νὰ μὲ καταβάλλητε· ἐγὼ ὅμως θὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, διότι ἐκλήθην νὰ τὴν εἴπω. Προεκλήθην ν’ ἀπολογηθῶ καὶ προεκλήθην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κερκύρας, διότι εἶπε, διὰ τί τὸ προεδρεῖον εἰς αὐτὰ δὲν ἀπαντᾷ;

§540ΠΟΛΥΛΑΣ. Εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταβῇ ὁ πρόεδρος, διότι ἦτον ὑπόδικος.

§541ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Προχωρεῖτε μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτής. Προχωρεῖτε λέγω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν μειονοψηφίαν, καὶ ὅταν λέγω προχωρεῖτε, ἐννοῶ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε νὰ ἐπισείῃ πάντοτε ἄνωθεν ἡμῶν τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι προστάτις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἔθνους καὶ ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ σκαπανεῖς αὐτῶν. Καὶ ὅταν λέγῃ τοῦτο, δὲν ἀνελογίσθη, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἄνδρες γεννηθέντες καὶ ἀναπτυχθέντες ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν, καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπομεν νὰ φρονῇ, ὅτι ἀγαπᾷ αὐτὰς περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς. Ἐγεννήθημεν καὶ ἀνεπτύχθημεν ἐν ταῖς συνταγματικαῖς ἐλευθερίαις καὶ σεβόμεθα καὶ ἀγαπῶμεν αὐτὰς καὶ θεωροῦμεν ἐχθρὸν ἄσπονδον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ θίξῃ αὐτὰς ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον. Τίνες ἐπιβουλεύονται τὸ Σύνταγμα; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔμειναν πιστοὶ εἰς τὸ καθῆκόν των, ἐργαζόμενοι ὅπως ἔλθωσιν εἰς τὴν κανονικὴν ὁδὸν, ἀφ’ ἧς παρεξετράπημεν, ψηφίζοντες ἐγκαίρως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκ παντὸς τρόπου προσπαθοῦσι νὰ παραλύσωσι τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀποδείξουν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι μία καὶ μόνη ἰδέα ὠθεῖ αὐτοὺς πρὸς τοῦτο, ἡ ἰδέα τῆς καταλήψεως τῆς ἐξουσίας; Ἂς ἀπαντήσῃ περὶ τούτου τὸ ἔθνος καὶ ἡ ἱστορία, ἥτις θὰ κρίνῃ περὶ τῶν πράξεων ἑκάστου.

§542ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι ὀγδόη ἡ ὥρα. Δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Παρακαλῶ καὶ τὴν μίαν πτέρυγα καὶ τὴν ἄλλην ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις· καὶ ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω (θόρυβος).

§543ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα, ν’ ἀναβληθῇ.

§544ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ τὴν ἀναβολήν.

§545ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι.

§546ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θέλω νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως· δὲν λύονται οὕτω πως τὰ ζητήματα.

§547ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε (θόρυβος).

§548ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν.

§549Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καθὼς καὶ τῶν Νόμων, ἔχουσι τὴν κύρωσιν αὐτῶν· ἄνευ δὲ τῆς κυρώσεως ταύτης, καὶ οἱ Νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμά εἰσιν ἁπλοῦς χάρτης. Τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, τοῦ ὁρίζοντος, ὅτι ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ ᾖναι Βουλὴ, πρέπει ν’ ἀποτελῆται ἐκ τοῦ ἡμίσεος πλέον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς, μία εἶναι ἡ κύρωσις, τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἔχει, ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ φέρῃ τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Καταστρέψατε τὴν κύρωσιν αὐτὴν, ἀφαιρέσατε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὅπερ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἔχει, καὶ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα κατέῤῥευσε, καὶ τὸ Σύνταγμα ἐγένετο ἁπλοῦς χάρτης. Τὸ σπουδαῖον λοιπὸν ζήτημα εἶναι σήμερον ἂν ὑπῆρξεν ἀπαρτία, κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου, καὶ ἂν ἐγένετο ἡ ἀντίῤῥησις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Τὸ σπουδαῖον ζήτημα εἶναι ἂν πρέπῃ ἡ κύρωσις αὕτη τοῦ ἄρθρου 56 ν’ ἀπαλειφθῇ· διότι ἐδῶ κεῖται ἡ βάσις τοῦ ζητήματος. Ἡ νευρώδης καὶ λογικὴ καὶ ἰσχυρὰ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ τῆς Αἰγιαλείας, μὴ ἀνήκοντος εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἤλπιζον, ὅτι ἤθελεν ἀπαλλάξει καὶ ἐμὲ καὶ τὴν Βουλὴν περαιτέρω συζητήσεως. Ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀπέδειξε, κύριοι, ὅτι ἴσως κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ὑπῆρξεν ἀπαρτία. Ἀκολουθῶ κατὰ τοῦτο ἐντελῶς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ τῆς Αἰγιαλείας. Ἀλλὰ, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ὁ κ. Ῥούκης, ὡς καταφαίνεται ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν, ἔφερε τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχεν. Ἀνέγνωσα δὲ τὰ στενογραφικὰ πρακτικὰ, καὶ ἡ ἀντίῤῥησις ἐγένετο τὸ πρῶτον, μεθ’ ὅλης τῆς κοινοβουλευτικῆς κοσμιότητος. Ὁ κ. Ῥούκης, ἀληθῶς, ἐν τῇ ἀγανακτήσει του ἔχει πολλάκις δριμὺν τὸν λόγον· ἀλλ’ εἶναι βουλευτὴς, συναισθανόμενος τὸ καθῆκόν του, ἀξιότιμος διὰ τὴν σταθερότητα τῶν πολιτικῶν του φρονημάτων, πολλάκις δὲ ἐν τῇ ἀγανακτήσει του, δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἴσως παρασύρεται. Ἀλλ’ εἶναι, κύριοι, λόγος, δυνάμενος ν’ ἀντιταχθῇ σπουδαίως, ὅτι ἡ φωνὴ ἑνὸς βουλευτοῦ δὲν ἠκούσθη, διότι ἡ γλῶσσά του ὑπῆρξε δριμεῖα, διότι ὑπῆρξε τραχεῖα; Ἂν εἷς βουλευτὴς ἐξέρχεται τῆς κοινοβουλευτικῆς γλώσσης καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, ἔχει ὡς κριτὰς τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ δημοσίου φρονήματος· ἀλλὰ διότι ἡ γλῶσσά του εἶναι δριμεῖα οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τῷ εἴπῃ: «δὲν δύνασαι νὰ ἐνασκήσῃς τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἀνήκει εἰς πάντας τοὺς Βουλευτάς». Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν τῆς Αἰγιαλείας κ. Μεσσηνέζην. Νομίζω, ὅτι τὸ προεδρεῖον ὤφειλε, ἅμα ἐγένετο ἡ ἔνστασις αὕτη, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀπαρτίας, ἡ δὲ ἀπόδειξις τῆς ἀπαρτίας ἀπῄτει τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἀμέσως. Δὲν ἀποδίδω πρόθεσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον κακήν· ἴσως ἐκ πλάνης ἐνόμισεν, ὅτι, ἀφοῦ πρὸ μικροῦ ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, καὶ εὑρέθη τὸ Σῶμα ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτι διετέλει ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ κ. Ῥούκης ὑπέβαλε τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ῥούκης, στρατιώτης πιστὸς τοῦ Συντάγματος, ἐνίστατο ἀδιακόπως κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, καὶ ἐπανελάμβανε τὴν ἀντίῤῥησίν του περὶ τῆς μὴ ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς. Ὤφειλε λοιπὸν τὸ προεδρεῖον μετ’ ὀλίγον, ὅτε ἐγένετο ἐκ νέου ἡ ἔνστασις αὕτη, καὶ ὅτε ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Ῥούκη, ν’ ἀναγνώσῃ τὸν κατάλογον. Ἀφίνω τὸ πρῶτον στάδιον· δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἢ νὰ ἐπιῤῥίψω μομφήν τινα εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὡς πρὸς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου καὶ τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ πρόεδρος ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον στάδιον, ὅπερ ἔρχεται μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς 29 Νοεμβρίου. Καὶ τότε ἐπανελήφθη ἡ ἔνστασις αὕτη, καὶ ἀδιακόπως ἐπανελάμβανε ὁ κ. Ῥούκης αὐτὴν, καὶ ἔμεινεν ἐδῶ πιεζόμενος καὶ δεικνύων μέγα θάῤῥος ἐπίσης, ἀντικρούων ἐπιθέσεις ἐναντίον του γενομένας. Τί ὅμως ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ὀκταώρου συζητήσεως σήμερον; Ἀπεδείχθη, ὅτι βουλευταὶ, εἴτε διελθόντες τοῦ Βουλευτηρίου, εἴτε παρασταθέντες κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, δὲν παρέμειναν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ἀπεδείχθη, ὅτι κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἀποφάσεων ἡ Βουλὴ δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ. Τοῦτο τὸ ὡμολόγησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς τῆς Αἰγιαλείας, ὁρίσας, ὅτι 84 ἢ 85 Βουλευταὶ ἦσαν παρόντες κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο. Ὅ,τι σᾶς προέτεινεν ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀποδέχομαι πληρέστατα. Ἐπιθυμοῦμεν τὴν εἰρήνην· ἀλλ’ ἵνα ἀποδεχθῶμεν αὐτὴν, πρέπει τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος νὰ ἐξέλθῃ ἀκέραιον ἐκ τῆς συζητήσεως. Ἀποδέχομαι λοιπὸν πληρέστατα τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ τῆς Αἰγιαλείας τὸ νὰ θεωρήσωμεν τὸ πρῶτον στάδιον τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης ὡς νόμιμον, καὶ νὰ θεωρήσωμεν τὴν συνεδρίασιν, ὡς νομίμως συγκροτηθεῖσαν, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ προέβη εἰς ἀπόφασιν. Τὸ δεύτερον δὲ στάδιον θεωροῦμεν, ὡς ἐντελῶς μὴ λαβὸν χώραν· διότι κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον ἀπεδείχθη, κατὰ τὰς ὁμολογίας τῶν Βουλευτῶν, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα εὑρέθησαν ἐγγεγραμμένα ἐν τῷ καταλόγῳ, ὡς παρόντων, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον, ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, δὲν ἔχομεν δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Αἰγιαλείας, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώρισε καθαρῶς, καὶ τὸ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι παρεβιάσθη τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος, ἐρωτῶ τὸν κ. Μεσσηνέζην, ἂν ἡ πρότασίς του δὲν γείνῃ δεκτὴ, τί πρέπει νὰ γείνῃ; Ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὴν εἰρήνην, ἀλλ’ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Εὐχαριστῶ καὶ τὸν κ. Στάϊκον, ὅστις κατὰ πολὺ διηυκόλυνε τὰς γνώμας καὶ τὰς προτάσεις μας. Αὐτὸς ὁ κ. Στάϊκος δὲν ἠθέλησε νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκετο ἐν ἀπαρτίᾳ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἐκεῖνο, καθ’ ὃ βουλευταὶ πολλοὶ, συναθροισθέντες ἐνταῦθα, ἐπεψήφιζον προϋπολογισμὸν τεσσαράκοντα ἑκαττομμυρίων. Εὐχαριστῶ δὲ τὸν κ. Στάϊκον, διότι ὠπισθοχώρησεν εἰς τὰ 1862 καὶ εὗρε δήλωσιν, ἥτις φέρει τὴν ὑπογραφήν μου, καὶ δι’ ἧς κατεκρίνετο ἡ ἀπομάκρυνσις μειονοψηφίας τινὸς ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως. Οὐδέποτε, κύριοι, ἠρνήθην τοῦτο, καὶ διετήρησα καὶ διατηρῶ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ὅτι αἱ βουλευτικαὶ μειονοψηφίαι πρέπει νὰ ὑπακούωσιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Τοῦτο τὸ ἀπεδείξαμεν. Τὸ ἀπεδείξαμεν δὲ, διότι ἐμείναμεν μέχρι τοῦδε ἐδῶ. Ἀλλὰ δὲν δύναται ὁ κ. Στάϊκος νὰ μοὶ φέρῃ δήλωσίν τινα, ἥτις νὰ φέρῃ τὴν ὑπογραφήν μου, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν νὰ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι ἓν βουλευτικὸν Σῶμα δύναται, καὶ ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ διατελοῦν νὰ νομοθετῇ καὶ νὰ ψηφίζῃ Νόμους.

§550Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν τὸ εἶπε κἀνείς.

§551Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν τὸ ὑποστηρίζει κἀνείς, μοὶ λέγουν. Ὅταν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ἐν τούτοις ἐπιμένετε νὰ μᾶς ὑποχρεώσητε ν’ ἀναγνωρίσωμεν ῥητὴν καὶ καθαρὰν παραβίασιν τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν. Ὀρθότατα σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅτι ὅταν παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν αὐτήν, εἶναι πολὺ εὔκολον δέκα ἢ δεκαπέντε Βουλευταὶ νὰ συνέλθωσι καὶ ν’ ἀποτελέσωσι Βουλήν. Διατί δὲ ὄχι; Νομίζετε, ὅτι ὅταν κατά τι παραβιάζεται τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος, καὶ οἱ συνελθόντες ἐνταῦθα εἶναι μὲν πολλοί, ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν ἀπαρτίαν, νομίζετε, ὅτι καὶ δέκα ἂν συνέλθωσι δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, δὲν φέρουσι τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα; Ἀποδέχομαι λοιπὸν τὴν εἰρηνικὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Ποία θὰ ᾖναι ἡ διαγωγὴ τῶν τριῶν ἀποχρώσεων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ πῶς θὰ κριθῇ ἢ θὰ δικασθῇ, δὲν εἶναι ἔργον τοῦ κ. Σταΐκου ἢ τοῦ κ. Μπουφίδη νὰ τὸ πράξωσιν. Ὑπάρχει κοινὸν φρόνημα, καὶ τὸ Ἔθνος θὰ δικάσῃ τὴν διαγωγὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν μὲ ἀπασχολεῖ λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπιθυμῶ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρξῃ κανονικὴ λειτουργία αὐτοῦ, πρέπει νὰ μὴ παραβιάζωνται ῥηταὶ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ μὴ μᾶς λέγουν, ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἐγένετο τοιαύτη παραβίασις, ἐνῷ ῥητῶς καὶ καθαρῶς ἀπεδείχθη......

§552Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον.

§553Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὰ ἐπιχειρήματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέφυγόν τινες, δηλαδὴ εἰς τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι, κύριοι, ἀνάξια καὶ νὰ συζητῶνται. Ἂς ὑπάγωσιν εἰς Εἰρηνοδικεῖα τῆς γʹ. ἢ δʹ. τάξεως νὰ ὑποστηρίξωσι τοιαῦτα ἐπιχειρήματα οἱ βουλόμενοι νὰ τὸ πράξωσιν, ἂς μὴ ἔρχωνται δ’ ἐντὸς Κοινοβουλίου Ἑλληνικοῦ νὰ μᾶς λέγωσι τοιαῦτα.

§554ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς ἤθελε διατηρῇ ἀκόμη, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, τὰς κατ’ ἐμοῦ διαθέσεις του, ὥστε νὰ ἔλθῃ νὰ ῥίψῃ κατ’ ἐμοῦ τὴν μομφήν, ὅτι εἶμαι ἄξιος νὰ συζητῶ εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα....

§555ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν τὸ εἶπε περὶ ὑμῶν.

§556ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἂς εἴπῃ ὅτι δὲν τὸ εἶπε περὶ ἐμοῦ καὶ τότε παραιτοῦμαι. Δὲν ἐθεώρουν ἄξιον τὸν κ. Ζαΐμην νὰ διατρέφῃ περὶ ἐμοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ του τόσον μικρὰ αἰσθήματα. Τοῦτο εἶναι ἀνάξιον δι’ ἕνα ἀρχηγὸν μιᾶς μερίδος, εἶναι ἀνάξιον διὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦτον νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐξυβρίσῃ ἕνα νέον, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχει καμμίαν ἀφορμὴν παραπόνου.

§557Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἐσυνείθισα νὰ ὑβρίζω τὰ πρόσωπα, συζητῶ μόνον τὰ φρονήματά των καὶ τὰς ἰδέας των.

§558ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐθεώρουν ἀνάξιον διὰ τὸν κ. Ζαΐμην, νὰ φέρῃ, τὰς ὁποίας ἔφερε σκέψεις περὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ κανονισμοῦ. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ὁ νομοθέτης τοῦ κανονισμοῦ ἔθεσε, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, κατὰ τὴν ῥῆσιν τοῦ κ. Ζαΐμη, ἐνταῦθα; Καὶ ποῦ λοιπὸν πρέπει αὗται νὰ συζητηθῶσιν, ἂν ὄχι ἐνταῦθα; Δὲν πρέπει νὰ ὀχυροῦσθε εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, μᾶς λέγει ὁ ἄνθρωπος ὁ κρατῶν τὴν σημαίαν τῆς νομιμοφροσύνης, πρέπει νὰ κύψητε τὸν αὐχένα εἰς τὴν ἰδέαν μας. Καὶ πῶς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἰδέαν του εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες ἐὰν δὲν φέρουσι ἐπὶ τῆς ῥάχεώς των τὰ ἔτη του, τὴν πεῖράν του, καὶ τὰ ἄλλα γνωρίσματα αὐτοῦ, φέρουσιν ὅμως τὴν μάθησιν; Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ἔλθῃ καὶ ἐξυβρίσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατέτριψαν τὰ ὡραιότερα ἔτη τοῦ βίου των εἰς τὴν σπουδὴν τῶν νόμων, καὶ νὰ τοὺς παραπέμψῃ εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα. Ἂν ἀρχίζῃ κἀνεὶς τὸ στάδιόν του ἀπὸ τὰ εἰρηνοδικεῖα, δὲν εἶναι κατακριτέος· διότι μεγάλοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι κάθηνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, καὶ τῶν ὁποίων τὰς ῥήσεις ἀναμένετε σεῖς ὡς μαντείας, ἤρξαντο τοῦ σταδίου των ἀπὸ τὰ εἰρηνοδικεῖα, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ λέγωσιν ὅτι ἐδύναντο νὰ ἀρχίσωσι τὸ στάδιόν των καὶ ἀλλαχόθεν. Τοιούτους ἀνθρώπους δὲν ὁμοιάζομεν ἡμεῖς, διότι ἂν ἠρχίσαμεν τὸ στάδιόν μας ἀπὸ τὰ εἰρηνοδικεῖα, ἔχομεν τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἠδυνάμεθα ν’ ἀρχίσωμεν καὶ ἄλλοθεν φέροντες τὸ κῦρος τῆς μαθήσεως.

§559ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι ὁ τελευταῖος μάρτυς (ἱλαρότης)· δὲν θὰ ἀναμιχθῶ εἰς θεωρίας καὶ ἀμφισβητήσεις· θὰ σᾶς περιγράψω πράγματα, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῶν ὑπουργῶν καὶ τὰς μαρτυρίας μελῶν τινων τῆς πλειονοψηφίας. — Δὲν βλέπω τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μὲ ἠνάγκασε νὰ φέρω καὶ τὸ ἐκκλησιαστικὸν Πηδάλιον μαζῆ μου· τοῦτο σημαίνει ὅτι αὐτὴ ἡ πλευρὰ συζητεῖ, καὶ μελετᾷ, καὶ ἔρχεται νὰ συζητήσῃ. Προχθὲς δὲ ἐγὼ μόνος ἐξ ὅλων εἶχον τὰ βιβλία τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι οἱ κύριοι λέγουν ναὶ, ναὶ, ναὶ, χωρὶς νὰ βλέπωσι τίποτε. Ὅσοι συνεζητήσατέ ποτε προϋπολογισμὸν ἢ ὅσοι συνετάξατε προϋπολογισμὸν ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ὅτι, ὅταν μνημονεύουν εἰς τὸ προεδρεῖον τὸ δεῖνα κονδύλιον καὶ τὸ δεῖνα, πρέπει νὰ βλέπῃς ἐντὸς τοῦ βιβλίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν βλέπεις; εἶσαι κύμβαλον ἀλλαλάζον. Ἦλθον λοιπὸν μὲ τὰ βιβλία μου καθὼς πηγαίνουν εἰς τὸ σχολεῖον τὴν 1ην ὥραν· ἔφθασεν ἡ 2α, παρῆλθε καὶ τὸ ἥμισυ τῆς 3ης. Τὸ πλῆθος ἦτο σπάνιον, ὁ δὲ κ. Ζέζας εἰς τὸ προεδρεῖον. Εἶπον λοιπὸν κατ’ ἐμαυτὸν, σήμερον πανηγυρίζεται καὶ ὁ ἅγιος Ἀνδρέας καὶ τὸ Παλαμίδι, ἂς φύγω. Ἂν εἶχον σκοπὸν νὰ μὴν ἔλθω, νὰ μὴ συζητήσω, δὲν θὰ εἶχον τὸ βιβλίον μαζῆ μου. Ὑπῆγα εἰς μίαν μου ἐργασίαν· ἐπιστρέφω, καὶ κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐξήρχετο ὁ κ. Μαυροκορδάτος καὶ ὁ Ἀντ. Μαυρομιχάλης· μοὶ λέγουν, μέσα εἶναι τὸ ἀνάστα ὁ Θεός. Εἰσέρχομαι ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Τίς ἐδέσποζε; τίς ἐτυράννει; Ὁ Ῥούκης· οἱ ἄλλοι κατηφεῖς καὶ σιωπηλοί. Εἷς ἐκ τῶν γραμματέων ἀνεγίνωσκε τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§560ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ πρῶτον ἔργον ἦτον αὐτό;

§561ΖΩΧΙΟΣ. Ὄχι.—Ἐκεῖ ἐκάθητο ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ φωνὴ τοῦ κ. Ῥούκη ἐδέσποζεν· αἱ ἀπειλαὶ ἦσαν ἐπανειλημμέναι, ἡ Βουλὴ ἐσιώπα· τί δὲ ἐγίνετο; Ἀναγίνωσκεν ὁ γραμματεὺς, ἐπεψήφιζον οἱ κύριοι. Ἐπλησίασα τὸν ὑπουργὸν, διότι μοῦ ἔκαμε νεύματα· λέγει, τί μᾶς ἐμποδίζει νὰ κάμωμεν τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων τῶν φορολογικῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα; Λέγω, κ. ὑπουργὲ, αὐτὸν τὸν ἐφιάλτην πῶς δὲν τὸν ἀποτινάσσετε ἀπὸ τὴν ῥάχιν σας, ἀναγινώσκοντες τὸν κατάλογον; Τί εὐκολώτερον πρᾶγμα; ἀντὶ νὰ σὲ τυραννῇ ὁ Ῥούκης, ἀναγνώσατε τὸν κατάλογον, καὶ εἰπὲ αὐτῷ, κ. Ῥούκη, μὲ συμπάθειο, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ προχωροῦμεν. Ἤλπιζον δὲ ὅτι θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος, εὑρῆκε κατήφορον καὶ λέγει· ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχει τις τὸν λόγον; Λέγω, ἐγώ. Τὸ βῆμα εἴδατε μετὰ πόσης δυσκολίας τὸ ἀναβαίνω σήμερον· ἐννοεῖτε ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἦτο κἄπως δυσκολώτερον. Ἐμιμήθην τὸν Σπαρτιάτην, ὅστις ἔλεγεν, ὅπου δὲν φθάνει ἡ λεοντῆ πρέπει νὰ τίθεται εἰς ἐνέργειαν ἡ ἀλωπεκῆ· καὶ ἀναβαίνω διὰ τῆς ἀλωπεκῆς ἐπάνω. Τινὲς εἶπον ὅτι προέβην εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος τῶν Πρεσβειῶν καὶ ἀνεγνώρισα τὴν Βουλὴν κατηρτισμένην. Ἀλλ’ ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην τῶν κυρίων αὐτῶν, ὅτι ἐδῶ ἐκάθητο εἷς ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος, ὅστις εἶπεν· εἴχαμεν ἕνα, ἦλθε καὶ ἄλλος. Προσέξατε εἰς αὐτὸ ὅπου σᾶς λέγω· ἦτον εἷς καὶ ἦλθε καὶ ἄλλος, ὅ ἐστὶ ἀντιπολιτευόμενοι δύω. Τόσοι ἐχρειάζοντο.

§562ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Διὰ τὴν γλῶσσαν εἶπα· διότι ἔχετε τὴν αὐτὴν γλῶσσαν.

§563ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐγώ· τρεῖς ἤμεθα.

§564ΖΩΧΙΟΣ. Περιλαμβάνω καὶ τὸν τρίτον· ὁ κ. Σωτηρόπουλος δὲν ἦτον· ὁ κ. Μίλησης κατόπιν ἀνεχώρησε.

§565ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα· κατόπιν ἀνεχώρησα.

§566ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. Παγκράτης ἀνεχώρησεν· ὁ δὲ κ. Μίλησης διεμαρτύρετο καὶ ἀνεχώρησε. Λοιπὸν ἐμείναμεν δύω. Ἐὰν εὑρεθῆτε 94, τότε μάλιστα· τί θέλω τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅστις εἶπε τόσοι εἶναι ἀποθαμένοι, τόσοι εἶναι ζωντανοί· πρέπει νὰ εὑρεθῆτε 94 καὶ δύω ἡμεῖς 96. Ἐὰν τὸ κατορθώσητε, ἦτο τῳόντι ἀπαρτία· ἐὰν δὲν τὸ κατορθώσητε, δὲν ἦτον ἀπαρτία· ἰδοὺ ἓν ζήτημα ὅλως διόλου ἁπλοῦν. Λαλῶν δὲ κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἔκαμα τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, εἶπον ὅτι ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν προλαβοῦσαν συνεδρίασιν διϊσχυρίσθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ δοξασθῇ διὰ τῶν πρέσβεών της. Ἐγὼ ὅμως διϊσχυρίζομαι τὸ ἐναντίον. Βεβαίως δὲ οἱ βασιλεῖς οἱ ξένοι καὶ οἱ ξένοι ὑπουργοὶ γνωρίζουν τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δὲ περιττὸν νὰ τὴν μάθουν ἀπὸ ἡμᾶς· ἐὰν ἐρωτήσουν τοὺς πρέσβεις μας τί γίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τί αὐτὴν τὴν στιγμὴν συμβαίνει, ποίαν ἀπόκρισιν θὰ δώσουν τῆς Ἑλλάδος οἱ πρέσβεις; Ἐζήτησα μάλιστα καὶ τὸν κ. Μεσσηνέζην, ὅστις μᾶς ὁμιλεῖ πάντοτε περὶ δικαιοσύνης· τὸν ἤθελα κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ ἦναι ἐδῶ· ἀλλὰ τὸν εὑρῆκα ἀπόψε καὶ κἄπως συμβιβαζόμεθα. Κατέβην τοῦ βήματος, ἐκάθησα. Πῶς συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμός; «ἄρθρον 1ον οὐ, οὐ, οὐ· ἔχετε κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν;» δὲν ἠκούετο ἄλλη φωνὴ παρὰ φωνή τις λέγουσα, ναὶ ἀπ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος, ὁ δὲ κ. Ῥούκης ἐξεμάνη κατὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὥρας, ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως μέχρι τέλους. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ κ. Ῥούκης προσέβαλε τὴν Βουλήν· ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς; Νὰ τὸν καταδικάσῃ, ἀλλ’ ὄχι νὰ στέρξῃ εἷς βουλευτὴς μὲ τὴν μεγαλειτέραν τραχύτητα νὰ τὴν τυραννῇ. Ὁ κ. Μπουφίδης μὲ ἐπλησίασε καὶ μοὶ λέγει· δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω ἐνῷ εἴμεθα 103 νὰ ἐπιμένουν νὰ μὴ μετρηθῶμεν. Μὰ, λέγω δὲν τὸ καταλαμβάνεις; ἐπιμένουν νὰ μὴ μετρηθῶμεν, διότι δὲν εἴμεθα 103. Εἷς ἐκ τῶν γραμματέων τοῦ προεδρείου, (πρέπει δὲ νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι εἰς τὴν θέσιν του ἔμεινεν ὁ κ. Στάϊκος), ἐλειποτάκτησε καὶ ἐπῆγε καὶ ἐκρύβη ὄχι ἐκεῖ (δεικνύει τὸ προεδρεῖον) ἀλλ’ ἐκεῖ (δεικνύων τὸ παραπλήσιον δωμάτιον).

§567ΤΙΝΕΣ. Ποῖος;

§568ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Πονηρόπουλος· τῷ λέγω, νὰ ἐξέλθῃς διὰ νὰ ὑποστῇς τὸ τρομερὸν τοῦτο μαρτύριον. Τὸν ἠνάγκασα νὰ ἐξέλθῃ καὶ ἐκάθησεν ἐκεῖ, καὶ μοῦ ἐχάϊδευε τὸ χέρι. Ἐὰν ἐβλέπετε τὴν κατήφειαν τῆς Βουλῆς, θλιβερώτερον πρᾶγμα δὲν εἶδά ποτέ μου. Ὁ Ῥούκης ἐδέσποζε καὶ αὐτὴ ἐσιώπα. Ἦλθε δὲ ἀπ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος ὁ κ. Σωτηρόπουλος· ἔκαμε τὰς παρατηρήσεις του· τῷ εἶπα, τώρα θὰ λάβῃς μίαν ἀπάντησιν νόστιμον «ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν» τῷ ἀπεκρίθησαν. Σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν αὐτὴ ἦναι συζήτησις προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἐννοοῦσαν οἱ κύριοι τί τοὺς ἔλεγαν καὶ τί ἀπεκρίνοντο. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον διῆλθεν ὁ προϋπολογισμός. Ἀπεχώρησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ὁ κ. Ῥούκης καὶ ἔμεινα τελευταῖος ἐγώ. Τί μᾶς λέγουν; Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐκάματε ἐκ προθέσεως, διότι θέλετε νὰ μᾶς ἀνατρέψετε. Ἐγὼ λέγω μάλιστα, ἀλλὰ σεῖς μὴ ἀνατρέπετε τὸν προϋπολογισμόν. Ἀποκρίνομαι καὶ εἰς τὸν κύριον, ὅστις μᾶς εἶπε, θέλετε καὶ μίαν ἔκτακτον σύνοδον.

§569Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ σᾶς τὸ εἶπα. Στάϊκος λέγομαι, ἐνθυμεῖσθε τὸ ὄνομά μου.

§570ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα. — Θέλομεν ἡμεῖς τὴν ἔκτακτον σύνοδον; Ἂν τὴν θελήσωμεν ἡμεῖς, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ θελήσῃ. Δέχομαι ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως ἦσαν τῳόντι 103 παρόντες, διότι δὲν ἔχω ν’ ἀντιτάξω τίποτε· βεβαίως ὅμως σᾶς λέγω καὶ ἐν τιμῇ, ὅταν εἰσῆλθον εἰς τὸ Βουλευτήριον 96 δὲν ἦσαν. Σημειωτέον δὲ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποδείξω ἐγὼ ὅτι αὐτοὶ δὲν ἦσαν 95, λέγω δὲ 95, διότι μόνος μου ἔμεινα· ἀλλ’ ἐὰν δύνανται οἱ συμπολιτευόμενοι, ἂς ἀποδείξουν ὅτι ἦσαν 95. Ἐὰν τοὐλάχιστον ὑπάρχουν τόσοι ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας, τότε ἡμεῖς ἔχομεν ἄδικον, ἐὰν ὅμως δὲν δυνηθοῦν νὰ τὸ ἀποδείξουν, βεβαίως ἔχομεν δίκαιον ἡμεῖς. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος· δὲν εἶναι μόνον διὰ τὸ παρελθὸν, διότι εἴδατε ὅτι ἤμην καὶ κάπως μακρόθυμος· ἂς ἀναγνωσθῶσιν εἶπα τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ὁ κόσμος δὲν θὰ χαλάσῃ· ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμός; Καὶ διὰ ποῖον σκοπόν; Διατί ἔσπευδον δι’ αὐτόν; Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐνδώσῃ καὶ ἐπικρατήσῃ ἡ ἐναντία ἰδέα, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχε, καὶ ὅτι ἡ ἔνστασις τὴν ὁποίαν εἷς βουλευτὴς ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ, πρέπει νὰ κριθῇ ἀπὸ τὸν πρόεδρον, καὶ ἂν ὁ πρόεδρος θέλῃ, ναὶ, ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ, τότε πρέπει νὰ γείνῃ πρότασις εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ τοῦτο ὅμως, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι Βουλή· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ᾖναι Βουλή, ἀλλ’ ἄθροισμα ἀτόμων; Καθὼς προχθὲς εἶπα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, κύριε Δεληγιάννη, δὲν ὁμιλῶ πρὸς τὸν ὑπουργὸν, ἀλλὰ πρὸς τὸν κ. Δεληγιάννην, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν ὅτι δὲν εἶσθε ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτι δὲν εἶσθε Βουλή. Ἐπρόσθεσα μάλιστα, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις, κατὰ μείζονα λόγον ὁ Βασιλεὺς, ὅταν βλέπῃ ἄθροισμα ἀνθρώπων παρανομούντων, ἔχει μάλιστα τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ στείλῃ ἐδῶ δύω κλητῆρας καὶ νὰ μᾶς διώξῃ ἔξω. Ὅπως δὲ ἐπολιτεύθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν οἱ συνελθόντες ἐνταῦθα, ἀπετέλουν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Βεβαίως ὄχι. Ἐννοεῖτε δὲ ὅτι ἀφοῦ ὁ κ. Ζαΐμης παρεδέχθη τὴν τῳόντι φρόνιμον καὶ συνετὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτοῦ, τὴν παραδέχομαι καὶ ἐγώ· ἐὰν δὲ καὶ αὐτὴν δὲν στέρξουν οἱ συμπολιτευόμενοι, ἐννοεῖται ὅτι δὲν στέργουν τίποτε. Ἀλλὰ τί σᾶς λέγουν; ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐνῷ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι γνωρίζουν ὅτι δὲν ἦσαν ἐν ἀπαρτίᾳ. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐπληροφόρησεν εἷς ἀπὸ αὐτὴν τὴν πτέρυγα (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καὶ τί μοὶ εἶπε, διότι ὅταν ἐξομολογοῦνται δύω ἄνθρωποι, ὅ,τι ἂν εἴπουν δὲν λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος, οὔτε δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ τί σοῦ εἶπε, καὶ τί τοῦ ἀπεκρίθης (θόρυβος). Θέλετε λοιπὸν νὰ μὲ βιάσητε;

§571ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§572ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἄνθρωπός τις ἐμπιστεύεται τὸ μυστικόν του, δὲν εἶναι πρέπον νὰ τὸ λέγῃ ὁ ἄλλος.

§573ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§574ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς παρακαλέσωμεν τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) διότι αὐτὴ κρατεῖ τὴν πλάστιγγα εἰς τὰς χεῖράς της· λέγω δὲ πρὸς αὐτὴν, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἦσθε πολλοὶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε μεθ’ ὑμῶν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Σᾶς τὸ εἶπον δὲ καὶ προχθὲς, ὅτι ὁ μέγας Θεὸς τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος συμπάρεδρον εἶχε τὴν δικαιοσύνην· διότι ἐὰν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἡ δικαιοσύνη, δὲν εἶναι Θεὸς, ἀλλὰ ὂν κακοποιόν.

§575ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Βλασφημεῖς.

§576ΖΩΧΙΟΣ. Βλασφημῶ;

§577ΥΠΟΥΡΓ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Δὲν θέτουν τοιαύτας ὑποθέσεις περὶ Θεοῦ.

§578ΖΩΧΙΟΣ. Ὅμως οἱ Ἕλληνες τὰς ἔθετον, διότι δὲν ἐννοοῦσαν οὔτε τὸν Θεὸν χωρὶς δικαιοσύνης· τῷ ἔδιδαν μάλιστα δύω δικαιοσύνης παρέδρους.

§579ΤΙΝΕΣ. Περὶ Διὸς ὁμιλεῖ.

§580ΖΩΧΙΟΣ. Εὐτυχῶς δὲν εἶσθε ἀρχιερεὺς, κύριε ὑπουργὲ, διότι ἄλλως θὰ μοῦ ἐκόπτετε τὴν γλῶσσαν.

§581ΥΠΟΥΡΓ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Μὰ βέβαια! αὐτὰ εἶναι ἀσυγχώρητα.

§582ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δίδεται πᾶσα ἐλευθερία λόγου, καὶ διὰ τὴν βλασφημίαν δὲν ἔχω νὰ σᾶς δώσω κἀμμίαν ἀπόκρισιν· τὸν Θεὸν γνωρίζω πολὺ καλλήτερα καὶ ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, ἐνῷ σεῖς διενοήθητε τοὺς ὑπηρέτας τοῦ Ὑψίστου νὰ τοὺς θέσετε ὑπὸ τὴν σκέπην δύω ἰατρῶν. Θὰ ἴδωμεν δὲ τὸ Πηδάλιον τί λέγει, ἐὰν ζήσωμεν.— Ἂς παρακαλέσωμεν λοιπὸν τὴν πτέρυγα, ἥτις ἐπικρατεῖ, ἐπικρατεῖ ὅμως διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Αἰγιαλείας· ἡ τιμή της διόλου δὲν προσβάλεται, διότι πιθανῶς ἤρχισεν ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο· ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐν ἀπαρτίᾳ. Εἰς τὴν ἀρχὴν πιθανῶς ἡ ἀπαρτία ὑπῆρχεν, ἀλλ’ ὅταν ἐψηφίζετε τὸν προϋπολογισμὸν, κύριοι ὑπουργοὶ, δὲν εἶσθε ἐν ἀπαρτίᾳ.— Ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§583ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριε πρόεδρε, τὴν πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς· εἶναι ὡς ἡ ἐννάτη ὥρα.

§584ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τελειώσωμεν, κύριε πρόεδρε, ψηφοφορία.

§585ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω καὶ πάλιν διὰ μακρῶν. Δὲν δύναμαι, κύριοι, διότι ζωηρῶς αἰσθάνομαι ὅ,τι εἶναι τὸ καθῆκόν μου, καὶ τὸ ἀπέδειξα εἰς μυρίας ὅσας περιστάσεις κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ὀλίγου χρόνου ἀφ’ ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεδριάζω μεθ’ ὑμῶν. Λοιπὸν δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν. Ἐὰν πρέπει ἡ πλειονοψηφία νὰ λύσῃ νὰ ἀφαρπάσῃ τὸ ζήτημα, προσέξατε· πρόκειται νὰ λύσητε ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον μία πτέρυξ θέλει νὰ δώσῃ μεγάλας διαστάσεις. Πρόκειται νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τί θὰ πράξω καὶ ἐγὼ εἰς μίαν τοιαύτην περίστασιν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας μου. Δὲν δύναμαι, δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν· μὴ μὲ καταναγκάσετε νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις, χωρὶς νὰ σκεφθῶ ὡρίμως. Ἀφήσατέ με ἀληθῶς τελευταῖον, διότι μεθ’ ὑμῶν συνηγωνίσθην ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους. Νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς αὔριον. Ἀφήσατέ με νὰ μείνω ἥσυχος· πιθανῶς ἐν ὥρᾳ νυκτὸς, καθ’ ἣν ὁ ἄνθρωπος συνέρχεται εἰς τὴν συνείδησίν του καὶ μένει ξένος πάσης ἀλλοτρίας σκέψεως καὶ βλέπει τί δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν γνώμην του, ἐνδεχόμενον νὰ μεταβάλλω γνώμην καὶ νὰ ᾖμαι αὔριον μεθ’ ὑμῶν. Διὰ τί θέλετε νὰ μὲ ἀναγκάσετε εἰς δηλώσεις....;

§586ΠΟΛΛΟΙ (ἀμφοτέροθεν). Ἀναβάλλετε, ἀναβάλλετε ἡ συζήτησις.

§587ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ συζήτησις ἀναβάλλεται διὰ τὴν αὔριον· ἡ ἡμερησία διάταξις, εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῶν ἐκκρεμῶν ἀντικειμένων. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 9 παρὰ ¼ μ. μ.