1874.11.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24

Τῆς 11 Νοεμβρίου 1874.

(Δευτέρα).

Ὥρα 2½ Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου· ὁ κ. Βουλπιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι σημειωμένον εἰς τὰ πρακτικὰ ἵνα αἱ συζητήσεις ἄρχωνται ἀπὸ τὴν πρώτην ὥραν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω πολὺ ὅπως οἱ μὴ ἐρχόμενοι κατὰ τὴν πρώτην ὥραν σημειόνωνται, καὶ νὰ τοὺς γείνῃ ἡ παρατήρησις, καθότι αἱ ἡμέραι εἶναι ὀλίγαι μετὰ τὰς ὁποίας θὰ λήξῃ ἡ σύνοδος· σᾶς παρακαλῶ συγχρόνως νὰ παρακαλέσετε τοὺς ῥήτορας νὰ συντομεύωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς ἀγορεύσεις των· τέλος πάντων νὰ τοὺς κάμετε τὴν παρατήρησιν νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνουν τὰς ἀγορεύσεις τῶν προαγορευσάντων, ὅπως ὁ εὐφραδὴς βουλευτὴς Βαλέττας ἐπανέλαβε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ προαγορεύσαντος κ. Σαράβα ἀναγινώσκων καὶ ἐφημερίδας, καὶ οὕτως ἐχάσαμεν μίαν ὁλόκληρον ἡμέραν. Ὀλίγισται ἡμέραι ἔμειναν μέχρι τῆς λήξεως τῆς πρώτης συνόδου καὶ ἀπ’ αὐτῶν τέσσαρας ὥρας ἐργαζόμεθα ἑκάστην ἡμέραν συζητοῦντες περὶ ἀέρος καὶ ὑδάτων. Πότε λοιπὸν θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καί τινα σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα νομοσχέδια;

§3Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ βήματος.

§4ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἂς ὄψωνται οἱ αἴτιοι τῆς βραδύτητος.

§5ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ κ. Ἐμπειρῖκος, ὁ ὁποῖος εἶναι συνειθισμένος πάντοτε ὅλους νὰ παρακαλῇ, δὲν τοῦ ἀρκεῖ αὐτὴ ἡ παράκλησις, ἀλλὰ θέλει νὰ κανονίσῃ καὶ τοὺς ῥήτορας πῶς νὰ ὁμιλοῦν καὶ πόσην ὥραν.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, θὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Ἐμπειρίκου ἐφ’ ὅσον ἀπ’ ἐμοῦ ἐξαρτᾶται, διότι ἡ ἔκτασις ἢ ἡ συντομία τῶν ἀγορεύσεων δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὸν ἀγορεύοντα. Κατὰ τὴν προχθὲς τὸ ἑσπέρας διακοπεῖσαν ὁμιλίαν μου ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, ἐν συνόψει, καὶ χωρὶς εἰς λεπτομερείας νὰ εἰσέλθω, τὰ διάφορα τῶν παραπόνων καὶ τῶν κατηγοριῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς κεφάλαια. Τὰ κεφάλαια ταῦτα ἀναγκάζομαι καὶ ἤδη νὰ θίξω ἁπλῶς, χωρὶς νὰ ἐνδιατρίψω πολὺ ἐπ’ αὐτῶν, διὰ νὰ συνεχίσω οὕτω τὴν ὁμιλίαν τὴν σημερινὴν μὲ τὴν κατὰ τὸ ἑσπέρας τῆς προχθὲς διακοπεῖσαν. Συγγνώμην παρακαλῶ, διὰ τὴν εἰς τὰ λεχθέντα μικρὰν ταύτην ἀναδρομήν, ἥτις, ἂν ᾖναι ὀχληρὰ, εἶναι ὅμως καὶ ἀναπόφευκτος, ὅταν συμπίπτῃ ὁ ἀγορεύων νὰ διακόπτῃ τὴν ὁμιλίαν καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνῃ αὐτὴν μετὰ δύω ἡμέρας. Ἡ συγκέντρωσις ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ἐντοπίων, καὶ δυσμενῶς πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην διατεθειμένων, εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων κεφαλαίων τῆς κατηγορίας κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, καὶ δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητῇ οὐδεὶς ὅτι στρατιωτικοὶ ἐντόπιοι ἔν τινι ἐπαρχίᾳ δὲν ἀποτελοῦσι στρατὸν, ἀλλὰ φατρίαν. Σᾶς ἀπέδειξα τὴν διασπορὰν τῶν ἀποσπασμάτων ἀνὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ἀνὰ τοὺς διαφόρους τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης δήμους, ὑπὸ τὰς διαταγὰς ὑπαξιωματικῶν, ὧν ἐκ τῶν προτέρων εἶναι γνωστὴ ἡ ἔχθρα καὶ τὸ μῖσος καὶ ἡ δυσμένεια πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην. Ὅλου τοῦ κόσμου αἱ νομοθεσίαι ἀναγράφουσιν ὅτι ἡ ἔχθρα ἡ προσωπικὴ, τὸ μῖσος καὶ ἡ δυσμένεια εἶναι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουν εἰς πάντα τὴν ἀνάμιξιν ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἔχθρας, τοῦ πάθους, τῆς δυσμενείας του. Γνωρίζετε, ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ ἀντικειμένου εὐτελεστάτου, περὶ ἀντικειμένου 3 δραχμῶν ἀξίας, ὁ δικαστὴς ὁ ἔχων ἔχθραν πρὸς ἕνα τῶν διαδίκων δὲν ἠμπορεῖ, δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν εὐτελῆ ταύτην ὑπόθεσιν. Φαντασθῆτε ὁποίαν τοῦτο ἔχει ἐπιῤῥοὴν, ὅταν πρόκειται οὐχὶ περὶ εὐτελοῦς καὶ μηδαμινοῦ ἀντικειμένου, ἀλλὰ περὶ ὑπάρξεως πολιτικῆς, περὶ δικαιωμάτων ἱερῶν καὶ ἁγίων. Εἴπομεν τὰ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομάρχου καὶ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ· ὑπεδείξαμεν τινὰς ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ τοῦ νομοῦ ἄρχοντος· παρέλειψα ὅμως νὰ προσθέσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν ἢ λεπτομέρειαν. Ὅτε εἰς τὸν νομάρχην διάφοροι πολῖται δι’ ἀναφορᾶς ὑπέβαλον πολλὰ παράπονα κατὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐν Παραχελωΐτιδι ἀποσπασμάτων, ὁ νομάρχης ἀπῆν τοῦ Μεσολογγίου, εἶχε λείψει ἐπὶ μίαν ἡμέραν, διότι εἶχε μεταβῆ διὰ νὰ παραλάβῃ τμῆμά τι τῆς ὁδοῦ τῆς ἐθνικῆς, τὸ ὁποῖον τότε εἶχε περατωθῆ· ἐξεπροσώπει λοιπὸν αὐτόν, ἐν τῇ διευθύνσει τῆς νομαρχίας, ὁ γραμματεὺς αὐτοῦ ὁ ὁποῖος ἅμα λαβὼν τὰς ἐγγράφους τῶν πολιτῶν παραστάσεις καὶ τίς οἶδε διὰ ποίων μέσων πεισθεὶς περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν, ἔλαβε μέτρα προσήκοντα πρὸς πρόληψιν τοῦ κακοῦ, πρὸς κατάπαυσιν τῶν περαιτέρω παρεκτροπῶν. Τὴν ἐπιοῦσαν ἐλθὼν ὁ νομάρχης εἰς Μεσολόγγιον ἀνακαλεῖ τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν εὐτυχῆ ἐκείνην ἀπουσίαν του ὁ ἀναπληρῶν αὐτὸν γραμματεὺς εἶχε λάβει. Μία τοιαύτη ἀνάκλησις μέτρων συνετῶν, ἀπὸ τὸν ἐκπροσωποῦντα τὸν νομάρχην ληφθέντων, ἐννοεῖτε ὁποίαν ἐνέπνευσεν ἐνθάῤῥυνσιν εἰς ἐκείνους καθ’ ὧν τὰ παράπονα, καὶ ὁπόσον ἀπεδειλίασεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὰ παράπονα ὑπέβαλον. Δὲν παρῆλθον ἡμέραι, κύριοι, πολλαὶ καὶ ὁ λαβὼν καὶ διατάξας τὰ προληπτικὰ ἐκεῖνα μέτρα γραμματεὺς μετατίθεται ἐκ Μεσολογγίου, ἀντικατασταθεὶς δι’ ἄλλου, διὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ συναδέλφου ἡμῶν κ. Ἀνεξαρτήτου, ὑπαλλήλου κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω ἀφορμήν τινα νὰ παραπονεθῶ, διότι ἦλθε πολὺ μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§7ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Ἕνα μῆνα μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§8ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα, τὸ ἐδήλωσα, κύριε Ἀνεξάρτητε· ἐστὲ βέβαιος ὅτι δὲν θέλετε μ’ εὕρει ποτὲ προσκρούοντα πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐν ταῖς ἐνστάσεσιν ὡς κεφάλαιον ἐπίσης παραπόνων καὶ κατηγορίας διαλαμβάνεται καὶ ὁ διορισμὸς τοῦ κ. Μαγκανάρα. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἀκριβῶς νὰ ὁρίσω ἐὰν πρόκειται περὶ διορισμοῦ ἢ περὶ συντηρήσεως διωρισμένου ἤδη ὑπαλλήλου· παραδέχομαι τὸ δεύτερον· παραδέχομαι, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Στάϊκος ἐβεβαίωσεν, ὅτι πρόκειται περὶ περὶ συντηρήσεως ὑπαλλήλου πρὸ δεκαεξαετίας ἀληθῶς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ τοῦ Μεσολογγίου ὑπηρετοῦντος. Ἡ διαρκὴς αὑτὴ ὑπηρεσία ὑφ’ ὅλας τὰς κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀλλήλας διεδέχθησαν κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ διάστημα, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων τινὲς μὲν ἴσως ἦσαν εὐνοϊκῶς διατεθειμέναι πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην, τινὲς δὲ πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἡ παρ’ ὅλων αὐτῶν τῶν τοιούτων κυβερνήσεων διατήρησις ἐπὶ τόσον χρόνον τοῦ κ. Μαγκανάρα εἶναι, νομίζω, ἀπόδειξις περὶ τοῦ ὅτι νομίμως καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ καθήκοντος διεξῆγεν ὁ ἄνθρωπος αὑτὸς τὴν ὑπηρεσίαν του· καὶ ἔδιδεν ἡ τοιαύτη αὐτοῦ διαγωγὴ τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι καὶ ἤθελεν ἐξακολουθήσει νομίμως καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ὑπηρεσίας ἐνασκῶν αὐτὴν, ἂν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς δὲν ὑπέκυπτεν ἐφέτος πρώτην φορὰν ὑπὸ τὴν πίεσιν ἑνὸς ἰσχυροῦ ἐλατηρίου, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε κατὰ τὴν ἐκεῖ δεκαεξαετῆ ὑπηρεσίαν του εἶχε πιέσει αὐτόν. Ποῖον εἶναι τὸ ἐλατήριον αὐτό, τὸ πρώτην ἤδη φορὰν λαμβάνον ὕπαρξιν; τοῦτο εἶναι ὅτι εἶχεν ἐφέτος ἡ ἐπαρχία Μεσολογγίου ὑποψήφιον βουλευτὴν τὸν ἀδελφὸν τῆς συζύγου τοῦ κυρίου Μαγκανάρα. Μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν, καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν μαρτυρεῖ ἡ διηνεκὴς παρ’ ὅλων τῶν κυβερνήσεων διατήρησίς του, δυσκολεύομαι, κύριοι, νὰ πεισθῶ ὅτι ὑπάλληλος διευθύνων τὰ οἰκονομικὰ μιᾶς ἐπαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκτεθῆ ὁ ἀδελφὸς τῆς συζύγου του, ὅσον τίμιος καὶ ἂν ἦναι ὁ ὑπάλληλος οὗτος, θὰ ἠδυνήθη νὰ κρατηθῇ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου καὶ τοῦ καθήκοντός του. — Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι διὰ τὸν λόγον αὐτὸν, κατὰ τὴν τόσον λογικὴν ταύτην ἐξήγησιν, δὲν εἶναι ἄρδην ἀβάσιμα τὰ παράπονα περὶ τῆς ἐπιδράσεως τὴν ὁποίαν, καὶ παρὰ τὴν θέλησίν του ἴσως, ἐξήσκησεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐφετεινῶν ἐκλογῶν· καὶ σημειωτέον, ὅτι ὁ γυναικάδελφος τοῦ κ. Μαγκανάρα, ὁ ἀξιόλογος φίλος μου κ. Κ. Βαλτινὸς, ἦτο τρίτος ἐν τῷ συνδυασμῷ, τὸν ὁποῖον ἀπετέλουν οἱ μεθ’ ἡμῶν παρακαθήμενοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι κκ. Στάϊκος καὶ Σωτηρόπουλος.

§9ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς βεβαιώσητε ἂν ὁ κ. Μαγγανάρας δὲν εὑρίσκετο ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς; ἂν δὲν ᾖναι ἡ σύζυγος τοῦ Μαγγανάρα ἐξαδέλφη τοῦ Δροσίνη, τοῦ ἐπ’ ἀδελφῇ γαμβροῦ τοῦ κ. Δεληγεώργη;

§10ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Γνωρίζω ὅτι μακρυνὴ συγγένεια ὑφίσταται μεταξὺ Βαλτινοῦ καὶ Δροσίνη· νομίζω ὅμως ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ τοιαύτη συγγένεια καὶ ἄλλο εἶναι νὰ ἔχῃ τις ἐνώπιόν του τὸν ἀδελφὸν τῆς συζύγου του. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὴν περὶ δικαστικῶν γενομένην ἀνάπτυξιν καὶ ἰδίως τὰς περιπετείας, τὰς ὁποίας ὁ εἰσαγγελεὺς Καρκαβέλας ὑπέστη κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν· ἠκούσατε τὸ πρωτοφανὲς ἐκεῖνο τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἐνώπιόν σας, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν ἐκτίθενται μὲν οἱ λόγοι οἱ ἀναγκάσαντες αὐτὸν νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, σαφῶς ὅμως ἐξ αὐτοῦ ὑποδεικνύονται.—Ζητεῖ δι’ αὐτοῦ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἄδειαν· πόσην; Ὅσην ὁ ὑπουργὸς ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον νὰ δώσῃ.—Καὶ τίνους εἴδους ἄδειαν ζητεῖ; ἄδειαν μὲ πλήρεις αὐτοῦ τὰς ἀποδοχάς.—Ἡ ἀοριστία τοῦ χρόνου τῆς ἀδείας καὶ ἡ αἴτησις πλήρων ἀποδοχῶν εἶναι δύω γεγονότα σημαντικὰ, κύριοι, τὰ ὁποῖα πολλὰ καταδεικνύουν, πολλῶν σκέψεων ἀφορμὴν δύνανται καὶ πρέπει νὰ δώσωσι. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι αἱ πλήρεις ἀποδοχαὶ χορηγοῦνται ἢ εἰς τοὺς λόγῳ σπουδαίας βλάβης τῆς ὑγείας των ζητοῦντας ἄδειαν ἐπὶ τῇ βάσει ἰατρικῶν πιστοποιήσεων ἢ εἰς τοὺς δι’ ὑπηρεσίαν μακρυνομένους τῆς θέσεώς των. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν εὐτυχῶς δὲν εὑρίσκετο οὔτε εὑρίσκεται, εἴθε δὲ καὶ νὰ μὴ εὑρεθῇ ποτε ὁ ἀξιόλογος ἐκεῖνος οἰκογενειάρχης· ἦτο καὶ εἶναι πλήρης ὑγείας. Μένει ἡ ἑτέρα περίπτωσις· καταδεικνύει δηλαδὴ ἡ αἴτησίς του, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐνόει ὅτι πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν δημοσίαν ζητῶν τὴν ἐν λόγῳ ἄδειαν.—Καὶ ἀληθῶς ἀναμφισβήτητον πλέον εἶναι ὅτι δημοσία ἀνάγκη ἀπῄτει τὴν ἄδειαν ἐκείνην.

§11ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ πάντοτε ἐνιστάμενος κ. Δουζίνας ἔρχεται τὴν 3ην ὥραν· νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι ἅμα ἔλθῃ 7 ἡ ὥρα, λέγει μένω ἕως τὰς 9.

§12ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Χορηγεῖται ἡ ἄδεια, κύριοι, εἰς τὸν εἰσαγγελέα, συνέρχεται τὸ δικαστήριον, γνωμοδοτεῖ ὅτι τῆς δικαιοσύνης τὸ συμφέρον ἀπαιτεῖ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀδείας, δηλοῦται τοῦτο εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ τὸ ὑπουργεῖον μετατίθησιν εἰς Πύργον τὸν ὑπάλληλον· ἠκούσατε μετὰ τοῦτο τῶν ἀνακριτῶν τὰ παράπονα, τὰ κωλύματα τὰ δυσυπέρβλητα, τὰ ὁποῖα παρενεβάλλοντο εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς· ἠκούσατε τὰ τῆς διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας, ἠκούσατε δὲ μεθ’ ὅλα ταῦτα καὶ τὰς ἀποδείξεις διὰ τῶν ὁποίων ταῦτα πιστοποιοῦνται· τὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν διαμαρτυρήσεις, τὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν μηνύσεις, τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργηθεισῶν ἐν Μακρυνείᾳ ἀνακρίσεων, τὸ ὁποῖον ὁ ἀνακριτὴς κ. Γονατᾶς σᾶς ἀνεκοίνωσε διὰ τῆς ἐκθέσεώς του. Τοιουτοτρόπως ἔχετε ἐν τῇ διανοίᾳ ὑμῶν πλῆρες ἤδη τὸ σύστημα καὶ τῆς κατηγορίας καὶ τῶν ἀποδείξεων αὐτῆς. Ἐνταῦθα ἀναλαμβάνω τὸν προχθὲς διακοπέντα λόγον μου. Ἀπέναντι τῶν ἀποδείξεων αὐτῶν, τῶν τόσῳ ποικίλων καὶ σαφῶν καὶ ὡρισμένων καὶ πειστικῶν, ποῖαι προσήχθησαν εἰς ὑμᾶς ἀνταποδείξεις; διὰ τίνων μέσων ἠθέλησαν, κύριοι, νὰ ζητήσουν ἀπὸ σᾶς νὰ μὴ πιστεύσητε ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἀκαταμάχητα ἀποδεικτικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα δὲν θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπαναλάβω; Διὰ ποίων μέσων ἀντέκρουσαν τὰς ἀποδείξεις ἐκείνας; Δὲν θεωρῶ ὡς σπουδαῖον ἀνταποδείξεως μέσον τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀντεισαγγελέως κ. Παπαναστασίου· δὲν θέλω πρὸς τοῦτο νὰ ἐπικαλεσθῶ ὅσα περὶ αὐτοῦ ἐν τῇ προχθὲς ἰδίως συνεδριάσει ἐῤῥέθησαν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζω ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἦσαν ἀληθῆ· ἀλλὰ τὴν ἔκθεσίν του δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὡς σπουδαίαν ἀντίκρουσιν καὶ ἀνταπόδειξιν τῶν προσαχθεισῶν ἀποδείξεων, ἐφ’ ὅσον καὶ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τὸν κύριον τῶν ἐπεμβάσεων χαρακτῆρα, τὴν στρατιωτικὴν δηλαδὴ βίαν, δὲν τὸν ἀποκρούει ῥητῶς. Ὁ κ. Παπαναστασίου διὰ τῆς ἐκθέσεώς του δὲν ἀρνεῖται ἄρδην καὶ ῥητῶς τὰς στρατιωτικὰς παρεκτροπὰς δὲν τὰς βεβαιοῖ, ἀλλὰ καὶ δὲν τὰς ἀρνεῖται. Δὲν δύναμαι, λέγει, νὰ βεβαιώσω, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ᾖναι ἀληθῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι παρεξετράπησαν τὰ ἀποσπάσματα. Τοιοῦτον λοιπὸν ἀνταποδεικτικὸν μέσον, πιστεύετε ὅτι σπουδαίως δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πρὸς ἀντίκρουσιν ῥητῶν, σαφῶν, ἀνεπιδέκτων ἴσως ἀνταποδείξεως, ἀποδείξεων; Δὲν θεωρῶ ἐπίσης ὡς σπουδαίαν ἀποδεικτικὴν δύναμιν ἔχουσαν τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πρωτοδικῶν, τοῦ κ. Βλάχου· διότι ὁ κ. Βλάχος εἰς Μεσολόγγιον ἦλθε πολλὰς μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἑβδομάδας· δὲν ἠδύνατο λοιπὸν οὐδὲν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως νὰ βεβαιώσῃ· ἡ ἔκθεσίς του στηρίζεται ἀναμφισβητήτως εἰς πληροφορίας τῶν προσώπων παρὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἀρυσθῇ τοιαύτας. Ἡ πιθανὴ αὕτη πηγὴ τῶν πληροφοριῶν του εἶναι βεβαίως ὁ σύλλογος ὁ δικαστικός· ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ἀνακριτὰς ὁμολογουμένως πληροφορίας δὲν ἠρύσθη, τοῦτο τὸ ἀποκρούουσιν αἱ ἐκθέσεις των. Ἀπὸ τὸν ἀντεισαγγελέα λοιπὸν ἔλαβεν αὐτάς. Ἀλλ’ ἀνέπτυξα ἤδη ὑμῖν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους φρονῶ, ὅτι τοῦ ἀντεισαγγελέως ἡ ἔκθεσις καὶ αἱ πληροφορίαι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς σπουδαῖον ἀνταποδείξεως μέσον. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους, καὶ τοῦ εἰσαγγελέως ἡ ἔκθεσις, τοῦ μὴ παραστάντος κατὰ τὰς ἐκλογάς, δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι σπουδαῖον ἀνταποδείξεως μέσον. Ἴσως ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ νομάρχου, ὑπάρχει δὲ καὶ ἔκθεσις τοῦ μοιράρχου. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ Βουλή, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἐγὼ γνωρίζω, οὐδέποτε, προκειμένου περὶ βεβαιώσεως πράξεων ὀργάνων τῆς ἐξουσίας κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαπραχθεισῶν, ἠξίωσε νὰ δώσῃ πίστιν εἰς διαβεβαιώσεις αὐτῶν τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Παραλείπων τοῦτο, νομίζω ὅτι καὶ δι’ ἄλλον ἀκόμη λόγον τοῦ νομάρχου ἡ ἔκθεσις, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη, διότι ἐγὼ δὲν τὴν εἶδα, δὲν δύναται καὶ αὐτὴ ὡς σπουδαῖον ἀνταποδεικτικὸν μέσον νὰ θεωρηθῇ· διότι ὡς καὶ προχθὲς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλλω, ἔχομεν ἔμμεσον καὶ παρὰ τοῦ νομάρχου μαρτυρίαν περὶ τοῦ ὅτι τὰ παράπονα τῶν ἐνστάσεων δὲν εἶναι ἄρδην ἀβάσιμα· ἔχομεν τὸ ἔγγραφόν του ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου, ἀπαντῶν εἰς τὰ ὑποβληθέντα αὐτῷ παράπονα τοῦ Μακρῆ καὶ ἄλλων ἐντίμων τοῦ Μεσολογγίου πολιτῶν, δὲν διαψεύδει αὐτά, ὑπόσχεται δὲ ὅτι θέλει λάβει τὰ κατάλληλα μέτρα ἵνα μὴ τοῦ λοιποῦ ἐπαναληφθῶσιν. Ὅσα ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ περιμένῃ τις, ἀντιπολιτευόμενος ὢν, ἀπὸ ὄργανα τῆς ἐξουσίας, τὰ ἔχομεν ἤδη ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ νομάρχου. Ῥητότερον καὶ σαφέστερον δὲν ἠδύνατο βεβαίως ὁ νομάρχης νὰ ἐκφρασθῇ· δὲν ἠδύνατο ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων τῆς διοικήσεως ὀργάνων νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ βεβαιώσῃ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ἄλλων ὀργάνων. Ἀλλὰ πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ μοιράρχου, καὶ μομφὴ εἰς τὸ τμῆμα ἐπεῤῥίφθη ὅτι τὴν ἔκθεσιν ταύτην δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Αἰσθάνομαι ἤδη τὸ καθῆκον, καὶ χωρὶς ἴσως ἀνάγκης, διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῆς συνηγορίας μου τὸ τμῆμα, νὰ ἀποκρούσω τὴν τοιαύτην κατ’ αὐτοῦ μομφήν. Ἀνέγνων τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἤκουσα δὲ καὶ παρὰ τοῦ κ. Βαλέττα τὴν λεπτομέρειαν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς παραπόνων καὶ παρὰ τοῦ κ. Στάϊκου λεπτομερῶς πάντα τὰ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς. Παρ’ αὐτῶν ἤκουσα καὶ πολλὰ κατὰ τῆς ἐκλογῆς παράπονα, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος δὲν βλέπω, καὶ πολλὰ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος ἐπίσης δὲν βλέπω. Δὲν εὗρον λοιπὸν ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ πολλὰ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς καὶ πολλὰ κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ τὰ μὴ μνημονευόμενα εἶναι βεβαίως ἐπουσιωδέστατα γεγονότα· ἐν δὲ τῇ ἐκθέσει του τὸ τμῆμα ἐστηρίχθη, ὡς ὤφειλε καὶ ὡς ἔπρεπεν, εἰς τὰ κεφαλαιωδέστερα. Ἑπομένως ἡ ἐνέργειά του δὲν περιεῖχεν οὐδὲν τὸ δυσμενὲς πρὸς τὴν μίαν ἢ πρὸς τὴν ἄλλην τῶν δικαζομένων μερίδων. Τὰ σπουδαῖα τὸ τμῆμα τὰ ἐξήτασε καὶ τὰ ἐστάθμισε· τὰ ἥττονος λόγου ἄξια καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ δὲν τὰ ἐξέθεσε. Δὲν εἶναι διὰ τοῦτο μεμπτέον· δὲν δίδει τὴν ἐλαχίστην λαβὴν εἰς ὑπόνοιαν μεροληψίας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. μοιράρχου· ὁ μοίραρχος κατὰ τοὺς κανονισμοὺς εἶναι στρατιωτικὸς ἀστυνόμος· δὲν ἐνθυμοῦμαί ποτε ἔκθεσις ἀστυνομίας, εἴτε δημοτικῆς, εἴτε διοικητικῆς, εἴτε στρατιωτικῆς, νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μόρφωσιν πεποιθήσεως περὶ πραγμάτων καὶ παραπόνων ἀναφερομένων εἰς παρεκτροπὰς τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, τῶν ὀργάνων τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐφέτος καὶ τῆς ἐνταῦθα διοικητικῆς ἀστυνομίας ἡ ἀόριστος μαρτυρία προσήχθη ἐνώπιόν σας ἵνα ἐπ’ αὐτῆς στηρίξετε πεποίθησιν, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ὅτι ἐπὶ τῆς μαρτυρίας τὴν πεποίθησίν του ἐστήριξέ τις, διότι ἐνθυμοῦμαι τὴν ἀποδοκιμασίαν, μεθ’ ἧς καὶ αἱ δύω πτέρυγες ὑπεδέχθησαν προσαγόμενον τὸ ἀστυνομικὸν ἐκεῖνο ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον πολὺ καλῶς ἔπραξε νὰ παραπέσῃ ἢ νὰ φύγῃ, διὰ νὰ μὴ ἀσχημίσῃ καὶ αὐτὸ τὰ ἀρχεῖα τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἔχομεν ἤδη καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἔκθεσιν, τὴν περὶ ἧς πρόκειται, ἡ ὁποία διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν εἶναι πίστεως παρεκτικὴ, δὲν ἔχει δύναμιν σπουδαίαν ἀνταποδεικτικὴν κατὰ τῶν προσαχθεισῶν ἀποδείξεων. —Κατὰ τὰς καταστάσσεις τῆς τοποθετήσεως τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως κατὰ τὴν ἐκλογὴν, ὁ κ. μοίραρχος εἶναι ὁ ἀρχηγὸς, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἀποσπασμάτων καὶ ὑπ’ αὐτὸν ἐτέλουν ἐκεῖνα τὴν ὑπηρεσίαν των. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν καταγγελλομένων ἀποσπασμάτων εἶναι ὁ πάντων ἀκαταλληλότερος ἵνα μαρτυρήσῃ, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ᾖναι ἀληθῆ τὰ κατὰ τῶν ὀργάνων του καταγγελλόμενα. —Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Στάϊκος ἐνδιέτριψεν εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην πολὺ, ὑπερῆρε δὲ τὸ ἀξιόπιστον τοῦ μοιράρχου, στηριχθεὶς εἰς τὸ ὅτι οὐδὲν κατ’ αὐτοῦ ἐξηνέχθη παράπονον. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ περὶ τοῦ ἀξιοπίστου δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἰσχυρόν. —Οὐδεὶς ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ κ. Σκίπης ἔδειρεν, ἀπέκλεισεν, ἀπέλυσε· καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο οὐδεὶς ἰσχυρίσθη, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ κατ’ αὐτοῦ καταγγελία. Ἡ ἔλλειψις λοιπὸν καταγγελιῶν κατ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι σπουδαῖον ἐπιχείρημα περὶ τῆς ἀξιοπιστίας καὶ ἀληθείας τῶν παρ’ αὐτοῦ βεβαιουμένων, εὑρισκομένου εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πιστοποιήσῃ παρεκτροπὰς τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ὑπ’ αὐτοῦ διείποντο, ὑπὸ τὰς διαταγάς του ἐτέλουν καὶ τὰ ὁποῖα δι’ ἀπειραρίθμων ἐγκλήσεων ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης κατηγγέλθησαν. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ ἀνταποδεικτικὰ μέσα· δι’ οὓς δὲ λόγους σᾶς εἶπον, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν οὐδεμίαν εἰς αὐτὰ εὑρίσκω ἢ ἀποδίδω σημασίαν.— Καὶ σημειώσατε, κύριοι, ὅτι οἱ ἐπιτυχόντες καὶ ἡ φίλη αὐτῶν ἐξουσία ἀδυνατοῦσι νὰ προσάξωσιν ἀποδείξεις περὶ τῆς νομίμου τῶν ἀρχῶν ἐνεργείας, εἰς τοὺς ἐνισταμένους δὲ ἐπέκειτο τὸ βαρύ βάρος ν’ ἀποδείξωσι παρεκτροπὰς, νὰ ἀποδείξωσι βίαν, καὶ ὅλοι γνωρίζετε ὅτι οὔτε περὶ τῶν παρεκτροπῶν, οὔτε περὶ τῆς βίας δίδονται ἀποδείξεις. —Ἀπολύτως λοιπὸν δυσχερὴς εἶναι ἡ θέσις τῶν ὑποχρέων ν’ ἀποδείξωσι τὰς παρεκτροπὰς καὶ τὴν βίαν, εὐχερὴς δὲ ἡ τῶν ὀφειλόντων νὰ ἀποδείξωσι τὰς νομίμους τῶν ἀρχῶν ἐνεργείας. Καὶ ἐν τούτοις ἐκεῖνοι πρῶτοι ἔφερον πλῆρες σύστημα ἀποδείξεων, οὗτοι δὲ ἀπέναντι ἐκείνων οὐδεμίαν λόγου ἀξίαν ἀνταπόδειξιν ἔφερον. Καὶ ἦτο δυνατὸν, κύριοι, οἱ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς νὰ ἔχωσιν ἀποδείξεις περὶ τῆς νομίμου αὐτῆς διεξαγωγῆς· ὑπῆρχε μέσον, ἀλλ’ ἓν μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύναντο νὰ διαψεύσωσι σήμερον τὰς κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνστάσεις καὶ τὰ παράπονα· τὸ μέσον αὐτὸ τὸ μόνον, τὸ εὔγλωττον, τὸ ἀναντίῤῥητον, τὸ ἀπρόσβλητον, θὰ ἦτον ἡ ἐνέργεια ἐπὶ τῶν μηνύσεων· τοιαύτη ἐνέργεια δὲν ἐγένετο, κύριοι, ἐν ᾧ αὕτη ὁμολογουμένως ἔκειτο καὶ κεῖται ἐν χερσὶ τῆς ἐξουσίας.—Ὅταν ἐν αὐτοῖς ἔκειτο νὰ ἔχωσιν ἤδη πλήρη τὴν ἐπὶ τῶν μηνύσεων ἀνάκρισιν, ἐὰν ἐνόμιζον, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτον ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου νὰ διαψεύσωσι πάντα τὰ παράπονα καὶ τὰς ἐνστάσεις, ἡ ἀδικαιολόγητος ἔλλειψις τῆς ἐνεργείας ταύτης καὶ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῆς ἐπιβεβαιοῖ τὰ παράπονα. Καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος προχθὲς, ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ ἔχουν περαιωμένας τὰς ἀνακρίσεις, ἀφοῦ ἡ ἀνάκρισις ἀκόμη διέπεται ἀπὸ τὸν Σταύρακαν καὶ Μαρκόπουλον —Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Στάϊκον, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων εἶναι πλέον ἀνακριτὴς εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ὅτι 3 εἶναι ἤδη πρὸ πολλοῦ ἀνακριταὶ, ὁ κ. Γιαλίστρας, ὁ κ. Ἀλεξάκης καὶ ὁ κ. Σολδάρης, ἄνδρες ἐκ τῶν ὁποίων οὐδεὶς μετῆλθεν ἀνακριτικὰς ἐργασίας κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου.—Ἦτο λοιπὸν δυνατὸν, εὐκολώτατον ἦτον, ὄχι ἐν πέντε μησὶν, ἀλλ’ ἐν ἑνὶ καὶ μόνῳ μηνὶ νὰ περαιώσωσι τὰς ἀνακρίσεις, νὰ ἔχωσι τὰ βουλεύματα, καὶ ἐὰν ταῦτα ἦσαν ὑπὲρ αὐτῶν, ν’ ἀποστομώσωσιν οὕτως, ὄχι ἡμᾶς, οἵτινες δὲν ἔχομεν ἴδιον ἐνδιαφέρον, ἀλλ’ ἐκείνους οἵτινες παραπονοῦνται κατὰ τῆς ἐκλογῆς. — Πᾶσα ὅμως τοιαύτη ἀπόδειξις ἐλλείπει· μία ἀπεναντίας, πρὸς ταῖς ἐκθέσεσι τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἐπιτήρησιν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν ὑπαλλήλων, ὑπάρχει ἔκθεσις ἄλλου ἀνακριτοῦ, τοῦ κ. Γονατᾶ, ὁ ὁποῖος ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐστάλη εἰς Μακρυνείαν, οὐχὶ νὰ παραμείνῃ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀλλὰ νὰ ἀνακρίνῃ τὰ ἐκλογικὰ παράπονα τὰ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑποβληθέντα· καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἔκθεσις τῶν ἰδίων τοῦ ἀνακριτοῦ κρίσεων καὶ ἀντιλήψεων, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργηθεισῶν παρ’ αὐτοῦ ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνήθη νὰ περαιώσῃ, ἀνακληθεὶς τὴν ἐπιοῦσαν δι’ ἐφίππου χωροφύλακος, πιστοποιεῖ τὰ γεγονότα καὶ βεβαιοῖ, ὅτι ἐκ τῶν ἐνεργηθεισῶν ἀνακρίσεων ἀποδεικνύεται ὅτι συνέβησαν στρατιωτικαὶ ἐπεμβάσεις, ὅτι ὁ δεῖνα ὑβρίσθη, ὅτι ὁ δεῖνα ἀπεκλείσθη, ὁ δεῖνα ἐδάρη, ὁ δεῖνα ἠπειλήθη, ὁ δεῖνα ἔπαθε τοῦτο, ὁ δεῖνα ἐκεῖνο. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον τῆς ὁμιλίας μου μέρος, τὴν ἀνασκευὴν δηλονότι ἐκείνων ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ὑπέβαλεν ἡμῖν ὁ κ. Στάϊκος, ὅσαι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, οὔτε σύμφωνοι πρὸς τὰ πράγματα. Ἡ ἀνάπτυξις τοῦ μέρους τούτου εἶναι στάδιον, οὕτως εἰπεῖν, λεπτομερειῶν· γνωρίζω τὸ ἀτερπὲς τῆς ἀναπτύξεως λεπτομερειῶν, καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔσομαι ὅσον οἷόν τε σύντομος, καὶ ὅτι θέλω περιορισθῆ εἰς τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν ἀτερπῆ ἐντύπωσιν. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τοῦτο, νομίζω ὅτι πρέπει κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς ὅτι κατὰ τὴν ἐξέτασιν ταύτην πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν περιστατικά τινα ὅπως κρίνητε ἀσφαλῶς καὶ κατανοήσητε τοὺς ὑπολογισμούς μου. Αἰτῶ καὶ πάλιν συγγνώμην ἀναγκαζόμενος πρὸς τοῦτο νὰ ἐπαναλάβω τινὰ τῶν προχθὲς λεχθέντων. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὑφίστανται δύω πολιτικὰ κόμματα, τὸ μὲν ὑπὸ τὸν κ. Δεληγεώργην, τὸ δὲ ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐφέτος ὁ κ. Τρικούπης ἀπέσχε τῶν ἐκλογῶν, καὶ ὅτι τὸ κόμμα αὐτοῦ ὑπεστήριξε τὸν κ. Στάϊκον. Εἶπον καὶ προχθὲς, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἤδη ὅτι ὅταν ὁ ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος ἀπέχει τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος καὶ ὑποκαθιστᾷ ἄλλον ἀντ’ αὐτοῦ, ὅσον δήποτε καλὸς καὶ ἂν ἦναι ὁ ὑποκαθιστάμενος, ὅσα δήποτε προτερήματα καὶ ἂν ἔχῃ εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι ὁλόκληρον τὸ κόμμα οὔτε νὰ μείνῃ εἶναι δυνατὸν, οὔτε μὲ τὰς αὐτὰς θυσίας, μὲ τὴν αὐτὴν ζέσιν, μὲ τὸ αὐτὸ πάθος νὰ ἐργασθῇ. Εἰς τοιαύτην περίστασιν εὑρέθη ἐφέτος τοῦ κ. Τρικούπη τὸ κόμμα, καὶ αὕτη εἶναι ἡ πρώτη τῶν περιστάσεων, ἃς θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἔχητε πάντοτε ὑπ’ ὄψιν. Δεύτερον, ὅτι πρὸς ταῖς δυνάμεσι, τὰς ὁποίας κατὰ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς ὁ κ. Δεληγεώργης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου παρίστα, ἐφέτος ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τελευταίων δημοτικῶν ἐκλογῶν προσαπέκτησε νέας δυνάμεις, διότι ἀπέκτησε τὸν δήμαρχον Μακρυνείας, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε δὲν εἶχε· γνωρίζετε δὲ ὅτι οἱ δήμαρχοι, ἰδίως ἐν τοῖς ἐξοχικοῖς δήμοις, ἐξασκοῦσιν ἐπιῤῥοὴν ἐκ τοῦ ἀξιώματος αὑτῶν ἰδιαιτέραν καὶ δύναμιν. Ἴσως τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅσον ἀφορᾷ δημάρχους πρωτευουσῶν νομῶν ἢ καὶ πρωτευουσῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ δημάρχους πρωτευουσῶν δήμων ἐξωτερικῶν, εἶναι, νομίζω, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐκ τοῦ ἀξιώματος αὑτῶν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι προσκτῶνται ἰδιαιτέραν τινὰ δύναμιν. Ἐκ τῶν πέντε λοιπὸν τῆς ἐπαρχίας δήμων, ὁ κ. Δεληγεώρης εὐτύχησε ν’ ἀποκτήσῃ ὑπὲρ αὑτοῦ τὰς τρεῖς δημοτικὰς ἀρχὰς, τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν τοῦ Μεσολογγίου, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἶχε, τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν τῆς Μακρυνείας, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε δὲν εἶχε, καὶ τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν τῆς Παραχελωΐτιδος, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε μὲν εἶχεν, ἄλλοτε δὲ δὲν εἶχε.

§13ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ πρώην δήμαρχος Παραχελωΐτιδος ποῦ εὑρίσκετο τότε, ὅτε ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί;

§14ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐὰν ἔχετε μικρὰν ὑπομονὴν, συζητοῦμεν περὶ αὐτοῦ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος.

§15ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ δήμαρχος Μακρυνείας πόσας ψήφους ἐπῆρε καὶ πόθεν ἦτο;

§16ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἦτο Ναυπάκτιος, ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ ἐκεῖ ἐγκατεστημένος.

§17ΣΤΑΪΚΟΣ. Διὰ πόσων ψήφων ὑπερίσχυσε;

§18ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω.

§19ΣΤΑΪΚΟΣ. Δι’ ἕνδεκα μόνον ψήφων.

§20ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔστω, δι’ ἕνδεκα ψήφων· καὶ ἀφ’ οὗ ὁμολογεῖτε, κύριε Στάϊκε, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, καίπερ ξένος καίπερ παρὰ πάντων ἀποκρουόμενος, ἐκέρδησεν ὅμως ἐν τῷ προσώπῳ του τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν δι’ ἕνδεκα ψήφων, φθάνομεν εἰς τὸ ἀλάνθαστον συμπέρασμα, ὅτι ὁ κ. Δεληγιώργης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐντόπιος, ὄχι μόνον ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ δήμου Μακρυνείας, καὶ ὁ ὁποῖος εἶχε συνάδελφον τὸν κ. Μακρῆν, ἐπίσης ἐκ τοῦ δήμου ἐκείνου, ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ λάβῃ πολὺ περισσοτέρας ψήφους ἀπὸ ὅσας ἔλαβεν ὁ ξένος ὑποψήφιός του δήμαρχος. Ἀλλὰ τότε πῶς συνέβη νὰ ὑπερτερήσητε ἐκεῖ σεῖς καὶ ὁ Σωτηρόπουλος, τόν τε Δεληγιώργην καὶ τὸν Μακρῆν κατὰ ψήφους πλέον τῶν 100; Προσεκτήσατο λοιπὸν τὰς νέας αὐτὰς δυνάμεις. Προσεκτήσατο, κύριοι, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξετε πολὺ εἰς τοῦτο, καὶ ἄλλην τινὰ ἀξιολογωτέραν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ὁμολογοῦν οἱ ἐνιστάμενοι, δύναμιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1873, οὐδὲ κατὰ τὰς προγενεστέρας αὐτῆς. Ποία εἶναι ἡ δύναμις αὕτη;

§21Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ σᾶς ἐρωτήσω;

§22ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§23Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, ποῖοι εἶχον τὴν πλειονοψηφίαν ἐν συνόλῳ;

§24ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅστις ἐκέρδησε τρεῖς δήμους.

§25Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συνόλῳ σᾶς ἐρωτῶ, διότι ἐψήφησαν 5 χιλιάδες εἰς ὅλην τὴν ἐπαρχίαν· ποῖος ἐπῆρε τὰς 2501;

§26ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔκαμα τὸν ὑπολογισμὸν αὐτὸν, διότι δὲν ἐπίστευον νὰ μοὶ κάμητε αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν· δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω, οὔτε νὰ τὸ ἀρνηθῶ· εἶναι εὔκολον νὰ κάμωμεν τὸν ὑπολογισμὸν, ἔχομεν τοὺς ἀριθμούς. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς μόνον· ὅτι εἶναι 5 δῆμοι καὶ ὅτι τῶν 3 δήμων τὰς ἐκλογὰς ἐκέρδησεν ὁ κ. Δεληγιώργης.

§27Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐν συνόλῳ ἐπλειονοψηφήσαμεν κατὰ 300 ψήφους.

§28ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ διαστρέψω, οὔτε νὰ περιπλέξω τὰ πράγματα· ἐὰν δὲν νομίζω, ὅτι ἀναντιῤῥήτως δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τι, ἐὰν δὲν ἔχω βεβαιότητα ὅτι ἀληθῆ καὶ ἀκριβῆ λέγω, ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ τὰ ὑποστηρίξω, οὐδὲ ἐὰν περὶ ἐμοῦ πρόκειται. Τρίτη τις δύναμις, τρίτον τι ἀπόκτημα ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγιώργη, μὴ ὑπάρχον οὔτε κατὰ τὸ 1873, οὔτε κατὰ τὰς προλαβούσας ἐκλογὰς, ἀνομολογηθὲν δὲ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ παρὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅπερ στηρίζεται εἰς ἀριθμοὺς, εἰς τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους, οὓς ἔσχον τὴν καλωσύνην οἱ ἀντίπαλοι τοῦ κ. Δεληγιώργη νὰ ὑποβάλλωσι πρὸς ὑμᾶς, καὶ τὸ ἐξαγόμενον τῶν ὁποίων εἶναι ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγιώργη, ὡς αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐβεβαίωσαν. Ποῖον εἶναι, κύριοι τὸ ἀπόκτημα αὐτό; Ἠκούσατε ὅτι πολὺς ἐγένετο λόγος, πολλαὶ ἐξηνέχθησαν μομφαὶ κατὰ τῶν ἀναθεωρήσεων τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τοῦ 1873 καὶ 1874, τῶν γενομένων μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1873, αἵτινες εἶναι αἱ τελευταῖαι ἐκλογαί· ἠκούσατε ὅτι κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου τοῦ 1873 ἐν τῷ δήμῳ Μεσολογγίου διεγράφησαν 250 ἀντίπαλοι τοῦ κ. Δεληγιώργη, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Παραχελωΐτιδος κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ 1874 διεγράφησαν 60 ἀντίπαλοι ἀπὸ τὸν φίλον αὐτοῦ δήμαρχον, καὶ ἐν τῷ δήμῳ Μακρυνείας διεγράφησαν ἐπίσης 70 ἀντίπαλοι ἀπὸ τὸν φίλον ἐπίσης τοῦ κ. Δεληγιώργη δήμαρχον. Καὶ κατηγορήθη, κύριοι, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ, διότι τὰς πράξεις αὐτὰς τῶν δημάρχων καὶ τῶν ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως ἐπιτροπῶν ἐπεκύρωσε, καὶ κατηγορήθη παρὰ τῶν ἀντιπάλων τοῦ κ. Δεληγιώργη, διότι ἡ ἀφαίρεσις καὶ εἰς τοὺς τρεῖς δήμους τῶν 380 αὐτῶν ἐκλογέων ἐγένετο κατὰ φίλων τῶν ἀντιπάλων καὶ ἐκ μέρους φίλων τοῦ κ. Δεληγιώργη. Ἡ τοιαύτη ἀπὸ τῶν καταλόγων διαγραφὴ 380 ἐχθρῶν τοῦ κ. Δεληγιώργη ἐπηύξησε βεβαίως τὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ δύναμίν του. Δὲν ἐξετάζω τὸ δίκαιον, ἐξετάζω τοὺς καταλόγους, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐχόντων ψῆφον καὶ διατεθειμένων νὰ δώσωσιν αὐτὴν εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην μερίδα, καὶ εὑρίσκω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιπάλων τοῦ κ. Δεληγεώργη ἠλαττώθη ἐφέτος κατὰ 250 ἐν Μεσολογγίῳ, κατὰ 60 ἐν Παραχελωΐτιδι καὶ κατὰ 70 ἐν Μακρυνείᾳ, ἐν ὅλῳ κατὰ 380. Ἠκούσατε ἐπίσης ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν φίλων αὐτοῦ διὰ τῶν ἐν λόγῳ ἀναθεωρήσεων ηὔξησε κατὰ 140 ἐν τῷ δήμῳ Μεσολογγίου, κατὰ 96 ἐν τῷ δήμῳ Παραχελωΐτιδος καὶ κατὰ 56 ἐν τῷ δήμῳ Μακρυνείας, ἐν ὅλῳ δὲ κατὰ 292, ἑπομένως 292 ἐκ προσθήκης καὶ 380 ἐξ ἀφαιρέσεως; ἔχομεν τὸ ὅλον 672· κατ’ αὐτὸ λοιπὸν τὸ ποσὸν ηὔξησαν ἐφέτος οἱ φίλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη σχετικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπάλων του. Ὑπὸ τὸ κράτος τῶν τριῶν τούτων περιστάσεων πρέπει νὰ δικάσητε καὶ ἐκτιμήσητε τὴν δύναμιν τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων. Ἔχοντες δηλ. ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν παροῦσαν ἐκλογὴν πρῶτον μὲν ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν εἶχε ἀπέναντί του ὑποψήφιον τὸν κ. Τρικούπην, δεύτερον δὲ ὅτι ἀπέκτησε τὰς ῥηθείσας δύω δημοτικὰς ἀρχὰς, καὶ τρίτον ὅτι κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων ηὔξησεν ἡ δύναμίς του διὰ τῆς ἀφαιρέσεως 380 ἐχθρῶν καὶ τῆς προσθήκης 292 φίλων του.

§29ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Τὸ κατηγορητήριον, ὅπερ ἐγένετο κατὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη, δὲν εἶχεν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα;

§30ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς αὐτό. Τοιαῦται, κύριοι, σπουδαῖαι ἐκ τῶν ῥηθέντων τριῶν αἰτίων μεταλλαγαὶ, ἀναγκαίως μετέβαλον λίαν ἐπὶ τὰ κρείττω τὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ κ. Δεληγεώργη δύναμιν, ἥτις δύναμις, καὶ πρὸ τῶν μεταβολῶν αὐτῶν τῶν τοσούτῳ σπουδαίων, ὁποία τις ἦτον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ; εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1868 ἔλαβεν ὁ κ. Δεληγεώργης 588 ψήφους πλέον τῶν ὅσων ἔλαβε σήμερον· εἰς τὰς τοῦ 1869 ἔλαβεν 974 πλέον τῶν ὅσων ἔλαβε σήμερον· εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1872 ἔλαβε 572 ψήφους πλέον τῶν ὅσων ἔλαβεν ἤδη.

§31Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεστηρίζετο καὶ ἀπὸ ἐμὲ κατὰ τὸ 1872.

§32ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μόνον εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1869 ὑπεστηρίζετο ἀπὸ σᾶς.— Εἰς τὰ 1873 ἔλαβεν 969 ψήφους πλέον τῶν ὅσων ἔλαβε σήμερον. Αὐτὴ ἦτον ἡ δύναμίς του, πρὶν ἐπέλθῃ ἡ ἀποχώρησις τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ προσθήκη τῶν δημάρχων καὶ ἡ μεταβολὴ τῶν καταλόγων διὰ τῆς ἀφαιρέσεως 380 ἀντιθέτων καὶ τῆς προσθήκης 292 φίλων. Τοιοῦτον λοιπὸν ἦτο τὸ ἓν τῶν κομμάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα κ. Στάϊκος ὠνόμασεν ἰσόπαλα.

§33ΣΤΑΪΚΟΣ. Σχεδόν.

§34ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἦσαν ἀκριβῶς ἰσόπαλα, διότι οὐδέποτε εἴδετε τὸν κ. Δεληγεώργην ἀποτυχόντα, καὶ διότι ἐν 5 ἐκλογαῖς δὶς μόνον ἐπέτυχεν εἷς ἐκ τῶν ἀντιπάλων του, οὐδέποτε ὅμως αὐτὸς ἀπέτυχε. Τοιαῦτα ἀποτελέσματα δὲν μαρτυροῦσι βεβαίως ἰσόπαλα κόμματα.

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς μίαν ἐκλογὴν ἦτο δεύτερος ὁ κ. Δεληγιώργης;

§36ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι. Ἐννοεῖτε τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1872. Προσθέτω μάλιστα ὅτι ἐὰν κατὰ τὸ 1872 δὲν εἶχε τὸν κ. Τρικούπην ἀντίπαλον ὁ κ. Δεληγεώργης, καὶ ἐὰν ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη διεξήγετο ἐντελῶς ὁμοία μὲ τὴν ἐφετεινὴν, ἐνδεχόμενον νὰ μὴ εἴρχετο καὶ τότε ἐν τῷ κοινοβουλίῳ ὁ κ. Δεληγιώργης. Τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ κυρίου Τρικούπη.

§37ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει κἀμμίαν ἐπιῤῥοήν· πιστεύω ὅτι ὁ Κριεζῆς μὲ τὸν Βούλγαρην εἶναι ἓν πρὸς δέκα· ἐπειδὴ ἐβγῆκε πρῶτος, θὰ εἰπῇ ὅτι ὁ κ. Κριεζῆς ἔχει περισσοτέραν ἐπιῤῥοὴν ἀπὸ τὸν κ. Βούλγαρην; Δὲν ἔχει κἀμμίαν σημασίαν τοῦτο.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Βούλγαρης εἶναι πρῶτος εἰς τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον.

§39ΡΟΥΚΗΣ. Οἱ κατάλογοι, οἵτινες ἔρχονται εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι καλπονοθευμένοι, ἐγὼ ὁμιλῶ μὲ τὰ πράγματα.

§40ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἀνεξήγητον, κύριοι, τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐστερήθη ποτὲ τῆς ἐπιτυχίας ὡς πρὸς τὸν ἀρχηγόν του, ἀφοῦ ἐφέτος ὑπέστη τοιαύτην ἐπὶ τὰ κρείσσω μεταβολὴν, ἀφοῦ τοιαύτη εἰς αὐτὸ προσετέθη δύναμις, θὰ ἦτο, λέγω, ἀκατανόητον πῶς τὸ κόμμα αὐτὸ ἐπαρουσιάσθη ἡττηθέν. Τὸ ἀκατανόητον θέλοντες νὰ ἐξηγήσωσιν οἱ ἀντίπαλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη στηρίζονται κυρίως εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι τὸ κόμμα αὐτὸ ἀποσυνετέθη, ὅτι πάμπολοι φίλοι τοῦ κ. Δεληγιώργη, ὁ μὲν διὰ τὴν μίαν, ὁ δὲ διὰ τὴν ἄλλην αἰτίαν, ἐγκατέλειπον αὐτόν.

§41ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶπον αἰτίαν· τὸ γεγονὸς ὡμολόγησα.

§42ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἑπομένως θὰ ὑπάρχῃ αἰτία.

§43ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν ἦτον ὁ κ. Δεληγιώργης ἐνταῦθα, ἠμποροῦσα νὰ τὸ εἴπω, ἀπόντος ὅμως αὐτοῦ δὲν τὸ λέγω.

§44ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐκεῖνο, κύριοι, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἤδη δικάζομεν, ἐγκατέλειπον μὲν φίλοι τινὲς τὸν κ. Δεληγεώργην, ἐγκατέλειπον ὅμως καὶ ἄλλοι φίλοι τὸ κόμμα τὸ ἀντίπαλον αὐτοῦ, καὶ προσῆλθον πρὸς τὸν κύριον Δεληγεώργην. Αὐτὸ δὲν ἠμφισβητήθη παρ’ οὐδενός· ἐγένετο ὅμως παρὰ τῶν ἐπιτυχόντων ἡ διασάφησις, ὅτι οἱ εἰς αὐτοὺς μὲν ἐκ τῶν φίλων τοῦ κυρίου Δεληγεώργη προσελθόντες εἶναι κομματάρχαι, καὶ πολλοῦ λόγου ἄξιοι, οἱ δὲ ἄλλοι ὅτι εἶναι ἁπλοῖ ψηφοφόροι. Ὡς ἄνθρωπος γεννηθεὶς καὶ ζήσας εἰς Μεσολόγγιον, ἀναμιχθεὶς δὲ καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου ἐκείνου, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ βεβαιώσω ὅτι ἔν τε τῇ ἐπαρχίᾳ, καὶ ἐν τῷ δήμῳ ἰδίως τοῦ Μεσολογγίου κομματάρχαι, ὅπως κοινῶς ἐννοοῦνται, δὲν ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ μόνον ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ἀκολουθοῦν στενοὶ συγγενεῖς των καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των.

§45Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ Κερασοβίτης δὲν ἔχει;

§46ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔχει 15–20.—Τοῦτο δὲ εἶναι τόσῳ βέβαιον, κ. Στάϊκε, ὥστε, ὅπως γνωρίζετε, οὔτε οἱ προϊστάμενοι τῶν μεγαλειτέρων ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ συντεχνιῶν, τῶν ἰχθυοτροφείων, οἱ λεγόμενοι καραβοκυραῖοι, καὶ διὰ ταύτην αὐτῶν τὴν ἰδιότητα θεωρούμενοι καὶ αὐτοκαλούμενοι κομματάρχαι, οὔτε αὐτοὶ ἠδυνήθησαν ἢ δύνανται νὰ σύρωσι τὰ πρόσωπα, μεθ’ ὧν διηνεκῶς ἐργάζονται, ἅτινα διηνεκῶς ἔχουσι μισθωτὰ εἰς τὰ ἰχθυοτροφεῖά των. —Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Καὶ σᾶς ἀναφέρω παράδειγμα τῆς τελευταίας ἐκλογῆς, τὸν γνωστὸν γέροντα καὶ καλὸν πολίτην, τὸν Βορίλαν, περὶ οὗ καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Ῥοντήρης καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὁμολογουμένως γινώσκετε ὅτι, διότι εἶναι καραβοκύρης, ἐθεωρεῖτο καὶ θεωρεῖται πάντοτε κομματάρχης, ὑπολογιζομένων ἐπ’ ὀνόματί του τῶν εἰς τὸ ἰχθυοτροφεῖόν του ἐργαζομένων ψηφοφόρων. —Καὶ ἐν τοσούτῳ αὐτὸς ὁ γέρων Βορίλας δὲν ἐδυνήθη, ὡς θετικῶς ἔμαθον, νὰ σύρῃ ἐφέτος μαζῆ του ἐκ τῶν ἐν τῷ ἰχθυοτροφείῳ του ἐργαζομένων ἀνθρώπων τοὺς Γ. Χιονιᾶν, Δ. Χ. Γυφτογιάννην, Γεράσ. Μπομποτᾶν, Π. Καζάναν καὶ δὲν γνωρίζω ποῖον ἄλλον. Εἶναι γνωστὸν καὶ κατέστη πολύκροτον ὅτι οἱ εἰς ὅλους μας γνωστοὶ Δακαλακαῖοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι καραβοκυραῖοι καὶ εἶχον καὶ ἔχουσιν ἰχθυοτροφεῖον, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σύρωσι μεθ’ ἑαυτῶν τῷ 1869 τὸν συνεταῖρόν των Ντάνον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγεννήθη καὶ δίκη μεταξύ των, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τοῦ Ἀρείου Πάγου. —Βλέπετε λοιπὸν πόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ δὲν σύρονται καὶ ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἐν τοῖς ἰχθυοτροφείοις ἐργαζομένων, οἱ ὁποῖοι κυρίως θεωροῦνται κομματάρχαι, δὲν παρακολουθοῦνται ἀπὸ τὸ προσωπικὸν τὸ ὑποδεέστερον. Γνωρίζω ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἕνεκα τῶν πολλῶν των ἐργασιῶν, εἴτε ἕνεκα τῆς μεγάλης των συγγενείας, συγκεντρώνουν περὶ ἑαυτοὺς ψηφοφόρους τινὰς, τοὺς ὁποίους ὅμως ὅλους δὲν δύνανται νὰ διαθέσωσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ πολιτικὰ, διότι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν δὲν ἀρνεῖται ποτὲ ψῆφον καὶ εἰς τὸν ὑποψήφιον τῆς ἰδιαιτέρας του ὑπολήψεως ἢ συμπαθείας. — Ἐντεῦθεν καὶ ἡ πανθομολογουμένη ἀλήθεια ὅτι ἐν τῷ δήμῳ ἰδίως Μεσολογγίου οἱ ἔχοντες τὴν ἀληθῆ δύναμιν ὑποψήφιοι δὲν ἠδυνήθησαν ποτὲ νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς συντρόφους των ὅλας τὰς ψήφους, ὅσας αὐτοὶ εἰς τὸ ὄνομά των ἔλαβον. — Κομματάρχαι λοιπὸν δὲν εἶναι ἐν Μεσολογγίῳ. Μὲ τὸ αὐτὸ δὲ μέτρον πρέπει νὰ ἐκτιμήσητε τάς τε πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην μερικὰς προσφυγὰς καὶ τὰς πρὸς τὸν κ. Στάϊκον.

§47ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε κἀνένα ἐκ τῶν κομματαρχῶν, ἐὰν εὑρίσκεται εἰς κἀμμίαν ἄλλην ἐπαρχίαν, ὅμοιον μὲ τὸν Βλαχόπουλον; Εἰς ποίαν ἐπαρχίαν ὑπάρχει μεγαλείτερος κομματάρχης τοῦ Βλαχοπούλου;

§48ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχω τόσον μεγάλην ἰδέαν περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κ. Βλαχοπούλου, ὡς κομματάρχου Μεσολογγίου.

§49ΣΤΑΪΚΟΣ. Διότι δὲν γνωρίζετε τὴν ἐπαρχίαν.

§50ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι περισσότερον εἰργάσθην ἀπὸ σᾶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν, γνωρίζετε δὲ καὶ σεῖς ὅτι τὴν γνωρίζω καλλίτερον ἀπὸ σᾶς. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὁ κ. Βλαχόπουλος ἔχει μεγαλειτέραν ἀπὸ ἄλλους ἐπιῤῥοὴν, καὶ ὅτι ἀκαμάτως ἐργάζεται διὰ νὰ ἔχῃ καὶ νὰ ἀποκτᾷ φίλους· ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι ἐν Μεσολογγίῳ καθήμενος ἐργάζεται ἰδίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Τριχωνίας. Εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν καὶ τοῦ κ. Σταΐκου καὶ τοῦ κ. Διαλέτη, ὅτι τοῦ ἀξιοτίμου φίλου κ. Βλαχοπούλου αἱ ἐργασίαι περιστρέφονται ἰδίως εἰς τὴν Τριχωνίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ, καὶ λίαν ἐπαξίως, πιθανὸν ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ πολιτικὰ καὶ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Σᾶς ἀνέφερε προχθὲς ὁ κ. Στάϊκος σειρὰν ὀνομάτων ἀνθρώπων ἢ κομματαρχῶν, ὅπως λέγει, προσελθόντων εἰς τὴν ὑποστηρίξασαν αὐτὸν μερίδα. Δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀναφέρω σωρείαν, ὁρμαθὸν ὀνομάτων καὶ οἰκογενειῶν προσελθουσῶν πρὸς τὸ κ. Δεληγεώργην ἐκ τῆς ἀντιθέτου μερίδος· καὶ τοιαῦται εἶναι ἡ οἰκογένεια τῶν Σπαταίων, ἡ ὁποία τρεῖς μὲν ἔχει ἐκ τῶν μελῶν της ψηφοφόρους, πολλοὺς δὲ ἄλλους φίλους καὶ συγγενεῖς, ἡ ἔτι πολυαριθμοτέρα οἰκογένεια τῶν Καραγγελαίων, ἡ......... (ἀναγινώσκει κατάλογον). Τὰς ἀναφέρω δέ, ἐπειδὴ προχθὲς ἀνέφερε τοιούτους ὀνομαστὶ καὶ ὁ κ. Στάϊκος.

§51ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐξ ὅσων ὀνομάτων ἀνεφέρατε κἀνὲν δὲν γνωρίζω.

§52ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τοῦτο προέρχεται διότι δὲν ἠσχολήθητε εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ τοῦ Μεσολογγίου. Εἶναι λοιπὸν οἱ Χατζῆ–Γεωργαῖοι.........

§53ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Οὔτε ἐγὼ γνωρίζω.

§54ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τοὺς Σπαταίους δὲν γνωρίζετε, κ. Ῥοντήρη; Δὲν ἐνθυμεῖσθε τὴν πολύκροτον ἐκείνην δίκην τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, εἰς ἣν ἤμεθα ἀντίδικοι; Τέλος πάντων ἀναδέχομαι ἐγὼ τὴν εὐθύνην τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τῶν προσώπων, διότι ἐγὼ τοὺς γνωρίζω (θόρυβος). Τότε τί ἀμφισβητεῖτε;

§55ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἀπὸ ἡμᾶς ἔφυγαν 50 ἕως 100.

§56ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔχω σημειωμένα ἐκ τοῦ προχείρου 69 ὀνόματα.

§57ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω 100.

§58ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠμπόρεσα νὰ τοὺς συμπληρώσω μέχρις αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁμολογεῖτε αὐτὸ καὶ δὲν τὸ ἀμφισβητεῖτε, δὲν προβαίνω εἰς τὴν ἀνάγνωσιν.

§59ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀπέναντι τῶν 100 δυνάμεθα νὰ προτάξωμεν ἡμεῖς τριπλασίους.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἰς αὐτὸ δὲν συμφωνοῦμεν. Ἔχω λοιπὸν σημειωμένους, καὶ καταθέτω τὴν σημείωσιν προσώπων 69, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι διαθέτουσι καὶ ἄλλους. Δὲν θέλω νὰ ἀναβιβάσω τὸν ἀριθμὸν ὅπως ὁ κ. Στάϊκος κάμνει ὡς πρὸς τοὺς ἰδικούς του. Εἶπεν ὅτι προσῆλθον ἐκ τῆς μερίδος τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ πρὸς τὸν κ. Στάϊκον. Ἀληθῶς προσῆλθον καὶ πιθανῶς νὰ προσῆλθον περισσότεροι· ἀλλὰ ποτὲ οἱ οὕτω προσελθόντες δὲν δύνανται νὰ φθάσωσιν οὔτε κἂν νὰ προσεγγίσωσι τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων, οὓς ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου προσεκτήσατο μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1873 ἡ μερὶς τοῦ κ. Δεληγεώργη. Τοῦτο οὐδ’ αὐτὸς ὁ κ. Στάϊκος θὰ δυνηθῇ ν’ ἀμφισβητήσῃ. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐγκατάλειψις, ὥστε ὁ κ. Δεληγεώργης οὔτε τὸ Εὐηνοχώριον εἶδεν, οὔτε τὸν Γαλατᾶν ἐπεσκέφθη. Γνωρίζει ἐν τούτοις ὁ κ. Στάϊκος, τόσον ὀλίγον καὶ ἂν κατέγεινεν εἰς τὰ πολιτικὰ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ὅτι εἰς τὰ δύω αὐτὰ χωρία ὁ κ. Δεληγεώργης εἶχε καὶ ἔχει πολλοὺς καὶ λόγου ἀξίους φίλους. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐθεώρησεν ἄτοπον νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἐπεσκέφθη τὰ χωρία αὐτὰ, διότι δὲν εἶχεν οἰκίαν φιλικὴν ἵνα καταλύσῃ, χωρὶς νὰ ἀριθμήσω τοὺς ἄλλους ἐκεῖ κεκηρυγμένους φίλους τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἀναφέρω μόνον τὸν Ἀλεξόπουλον ἢ Καρανάσον, ἕνα τῶν πρωτίστων χωρικῶν θεωρούμενον κομματάρχην, καὶ οἰκίαν εὐπρεπεστάτην ἔχοντα,.....

§61ΣΤΑΪΚΟΣ. Μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς ἐκλογῆς δὲν τὸν εἶχε (θόρυβος.) Ἠγοράσθη εἰς τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς.

§62ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πόσα χρήματα ἐλογαριάσατε ὅτι ἐδαπανήθησαν; Πῶς κάμετε χρῆσιν τοιούτου λόγου;

§63Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. 5,800 ὠφείλοντο εἰς τὸν...... καὶ τὰς ἐπλήρωσε τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς (θόρυβος).

§64ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Βουλπιώτη, δι’ αὐτῶν τῶν παραστάσεων καταβιβάζομεν τὴν ἀξίαν τῶν ἐκλογέων (θόρυβος). Κατεστήσαμεν τοὺς ἐκλογεῖς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐμπορεύσιμον κεφάλαιον. Τόσους διαθέτει ὁ ἕνας, τόσους διαθέτει ὁ ἄλλος! Τί εἶναι αὐτά; ἀπὸ προχθὲς τὸ ἀκούω καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ χωνεύσω (θόρυβος). Ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα διαθέτουν τόσους; τότε δὲν ὑπάρχει μυστικὴ ψηφοφορία πλέον, οἱ δὲ ἐκλογεῖς εἶναι ἓν κεφάλαιον ἐμπορεύσιμον ἀνδραπόδων (θόρυβος). Μοῦ φαίνεται, ὅτι διὰ τοὺς τόπους εἶναι πάρα πολὺ ἐξευτελιστικὸν αὐτό (θόρυβος). —Νὰ δικαιολογηθῆτε πρὸς τὴν συνείδησίν σας καὶ πρὸς τὸ ἔθνος.....

§65ΣΑΡΑΒΑΣ. Πρὸς τίνα ἀποτείνονται αὐταὶ αἱ συμβουλαί;

§66ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρὸς ὅλους μας (θόρυβος). Πάλιν εἰς προσωπικότητας ἔρχεσθε, κύριε Σαράβα· ἀφήσατε τὴν συζήτησαν εἰς τὸ ὕψος τὸ ὁποῖον ἐμπρέπει εἰς Κοινοβούλιον, καὶ ἀφήσατε τὰς διαθέσεις τῶν προσώπων πόσους διαθέτω ἐγὼ καὶ πόσους ὁ ἄλλος. (Τινὲς τῶν ἐν τῇ δεξιᾷ κροτοῦν τὰς ῥάβδους των).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§68ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐκτὸς τῶν φίλων αὐτῶν τῶν ἰδιαιτέρων, τοὺς ὁποίους δὲν δύνανται ν’ ἀρνηθῶσιν οἱ ἀντίπαλοι ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης εἰς αὐτὰ τὰ δύω χωρία ἔχει, ὑπέβαλον προχθὲς ἐρωτηθείς, πρὸς τὸν Στάϊκον καὶ τὸ ἑξῆς γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὴν μεγαλειτέραν δύναμιν εἰς τὰ χωρία αὐτά· ὑπέβαλον αὐτῷ ἀπαντῶν εἰς ἐρώτησίν του, ὅτι μετὰ τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν, γενομένης τῆς ἐκλογῆς τοῦ εἰδικοῦ παρέδρου, ὁ ὑποψήφιος τοῦ κ. Δεληγιώργη ἐνίκησε.

§69ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχα ὑποψήφιον.

§70ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σεῖς δὲν εἴχετε, ἀλλ’ ἡ μερὶς, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖτε, κύριε Στάϊκε, εἶχε πάντοτε καὶ ἐφέτος ὑποψήφιον. Μάθετε δὲ παρ’ ἐμοῦ ὅτι τῶν εἰδικῶν παρέδρων τῶν 2 αὐτῶν χωρίων αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται πεισματικώτατα· διότι ὑπάρχει ἡ γκρίνια ἐκείνη, ἐπιτραπήτω μοι ἡ λέξις......

§71ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀφοῦ ἦτον ὁ υἱὸς τοῦ Καρανάσου.... (θόρυβος).

§72ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχει, λέγω, ἐκεῖ ἡ γκρίνια ἡ ἐκ τῆς διανομῆς τῶν καταλυμάτων, διότι αὐτὰ τὰ χωρία εἶναι ἐγγὺς τῆς δημοσίας ὁδοῦ, διὰ τοῦτο δὲ καὶ οἱ ὁδοιπόροι συνήθως, καὶ πολλὰ ἀποσπάσματα διαβαίνουν ἐκεῖθεν καὶ κάμνουν κονάκια, τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαῖα μάστιξ εἰς τὰ χωρία αὐτά. Οὔτε λοιπὸν ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη μερὶς ἀδιαφορεῖ ὡς πρὸς τὴν κατοχὴν τῆς παρεδρείας τῶν χωρίων αὐτῶν, ἥτις ὡς γνωστὸν προσδιορίζει τὰ κονάκια.

§73ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι ὁ κ. Δεληγιώργης εἶχε παμψηφίαν εἰς Γαλατᾶν μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς· πάρεδρος τοῦ Γαλατᾶ, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Δεληγιώργη, ποῖος ἦτο; ὁ υἱὸς τοῦ Καρανάσου.

§74ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Γνωρίζετε, κύριε Στάϊκε....

§75Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐκλεχθεὶς πάρεδρος τίνος εἶναι;

§76ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὑποθέτω πῶς δὲν θὰ τὸ ἀρνηθῇ ὁ κ. Στάϊκος, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ Κουμπούρα, ὅστις εἰς τὴν ἐκλογὴν ἦτο φανατικὸς ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Στάϊκος προχθὲς μοὶ εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι τοῦ εἶχε δώσει ὑποσχέσεις τινάς.

§77ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι ὅμως ἄτομον ὁ Κουμπούρας (θόρυβος).

§78ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸν γνωρίζω.

§79ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὔτε ἐγὼ τὸν γνωρίζω, κύριε Ῥοντήρη.

§80ΤΙΝΕΣ. Μὴ ἀπαντᾶτε, κύριε Βουλπιώτη.

§81ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λοιπὸν γενομένης βραδύτερον τῆς ἐκλογῆς τῶν εἰδικῶν παρέδρων, ἐνίκησεν ἡ μερὶς τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἐν τοσούτῳ δὲν ἀμφισβητῶ, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος, ὅτι σύσσωμα τὰ χωρία αὐτὰ προσῆλθον εἰς τὸ σχολεῖον καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐψηφοφόρησαν. Ἀφοῦ ὅμως αὐτὰ τὰ χωρία σύσσωμα ἐψήφισαν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τὴν ἐπιτυχοῦσαν μερίδα, μετὰ εἴκοσι δὲ ἡμέρας δίδουσι τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὸν ὑποψήφιον πάρεδρον τοῦ κ. Δεληγεώργη, καταφανῶς διὰ τούτου χαρακτηρίζεται ἡ αἰτία, ἡ ὁποία τοὺς ἠνάγκασε νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἔπραξαν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, καὶ τὴν αἰτίαν ταύτην τὴν ἀναφέρουν αἱ ἐνστάσεις, τὸ ὑπόμνημα, αἱ μηνύσεις. Δύω λέξεις ἤδη πρὸς τὸν κ. Στάϊκον διὰ τὸν ἄδικον στιγματισμὸν, τὸν ὁποῖον προχθὲς καὶ σήμερον ἐπανέλαβε κάμνων εἰς ἕνα ἐκ τῶν καλῶν μας συμπολιτῶν, τὸν ἔμπορον Καραγγελὲν. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἠγοράσθη· δὲν εἶναι ἀληθές... Ἡ οἰκογένεια αὕτη προσῆλθεν εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην· ὁ Ἀνδρέας, ἓν τῶν μελῶν αὐτῆς, ἦτο μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Μεσολογγίου· συνέπεσε δὲ ὡς ἄνθρωπος ἐμπορευόμενος νὰ ὀφείλῃ 3–4 χιλιάδας δραχμῶν.

§82ΣΤΑΪΚΟΣ. 5,800,

§83ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅσον θέλετε· 5,800, προερχομένας ἀπὸ ὀφειλομένην προῖκα τῆς ἀδελφῆς του, νομίζω. Ἅμα αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ ἐγνώσθη ὅτι εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, οἱ πιστωταί του, οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα, ὅπως συνήθως γίνεται, ἠθέλησαν νὰ τὸν ἐκβιάσωσι, νὰ τὸν προσωποκρατήσωσι διὰ νὰ μὴ λειτουργήσῃ ὡς μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ὅ,τι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου γίνεται, ἔγεινε καὶ εἰς Μεσολόγγιον. Ἄνθρωποι ἐκ τοῦ κόμματος τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἔχοντες χρήματα καὶ λαβόντες ὑποθήκας ἀσφαλεστάτας, ἐγγύησιν φερεγγυωτάτην, ἐδάνεισαν τὸ χρῆμα αὐτὸ εἰς τὸν Καραγγελὲν, καὶ ἐπλήρωσε τοὺς καταδιώκοντας αὐτόν. Εἶναι αὕτη πρᾶξις ἀτιμάζουσα τὸν Καραγγελὲν; Εἶναι πρᾶξις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ προσβάλῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν, ἐπισείοντες κατ’ αὐτοῦ τὰ ἀπόγραφα, νὰ πιέσουν τὴν συνείδησίν του.

§84ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ εἰς τὴν πατρίδα μου ἔγειναν αὐτά.

§85ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ ποῦ δὲν γίνονται, κύριε Ζωχιέ; Ποῦ δὲν εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπισείοντες ἐκτελεστὰ ἀπόγραφα θέλουσι νὰ ἐπηρεάσουν τὴν συνείδησιν ἐκλογέων καὶ μελῶν ἐπιτροπῶν; πανταχοῦ γίνονται ταῦτα. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ τι μεμπτὸν εἰς τοιαύτας περιστάσεις, δὲν πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς πιεζομένους καὶ ἀναγκαζομένους νὰ δανεισθῶσιν, ἵνα ἐντίμως πληρώσωσι τὰ χρέη των, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους οἵτινες ἐντελοῦν ἀπόγραφα πρὸς ἐπίτευξιν τοιούτου ἀθεμίτου σκοποῦ. Ὁμοία τις περίπτωσις συνέβη καὶ εἰς τὸν ἐν Αἰτωλικῷ Μηλιώτην, ἀξιόλογον ἄνθρωπον καὶ δι’ ὁμοίου τρόπου ἐξελθόντα τῆς περιπετείας ἐκείνης. Οὔτε ὡς πρὸς τὸν ἕνα, οὔτε ὡς πρὸς τὸν ἄλλον τῶν ἀξιοτίμων συμπολιτῶν μου, φρονῶ, ὅτι ἐπετρέπετο νὰ στιγματισθοῦν ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιοι τοιαύτης τύχης. Ὅτε ἐγένετο ἡ ἀφήγησις τῶν πιέσεων τῶν ἀποσπασμάτων, ὅτε ἐβεβαιοῦτο ἐνώπιόν σας ὅτι τὰ ἀποσπάσματα... (θόρυβος). Κύριε Ῥούκη, μοῦ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς παρακαλέσω....

§86ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἐξ οἰκείων τὰ βέλη.

§87ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅτε ἐμάθατε, κύριοι, ὅτι ἀποσπάσματα συνώδευον τοὺς ἐκλογεῖς Μεσολογγίου μέχρι τῆς πύλης τοῦ φρουρίου, καὶ ἐκεῖ παρεδίδοντο εἰς τοὺς φίλους τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος, ὁ κ. Στάϊκος ἐνόμισεν, ὅτι πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς πιέσεως, ἡ ὁποία ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐκλογέων εἶχεν ἐνασκηθῆ, ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεθῇ τὴν μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας· καὶ εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος· «πῶς; αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, περὶ τῶν ὁποίων σεῖς βεβαιοῦτε ὅτι μέχρι τῶν πυλῶν τοῦ φρουρίου Μεσολογγίου μόνον ὡδηγοῦντο ὑπὸ τῶν ἀποσπασμάτων καὶ ἀφίνοντο ἐλεύθεροι, πῶς ὅταν εἰς τὴν πόλιν εἰσήρχοντο χωρὶς τῆς συνοδείας ἀποσπασμάτων, ὅταν ἐλεύθεροι εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας προσήρχοντο, διατί ἤρχοντο καὶ ἐψήφιζον ὑπὲρ ἡμῶν ζερβιὰ καὶ δεξιά;» Τῷ ἀπαντῶ ἐν δυσὶ λέξεσιν, ὅτι δι’ αὐτὸ τοῦτο, διότι ἐπιέζοντο ἐψήφιζον δεξιὰ καὶ ζερβιά Πρὸς τοῦτο δὲ ἐπικαλοῦμαι τήν τε πεῖραν ὅλων ὑμῶν καὶ τὰ προχθὲς ὑποβληθέντα ὑμῖν περὶ τοῦ δήμου Παραχελωΐτιδος, ὅπου εἰς τοὺς ψηφοφόρους, οἱ πιέζοντες καὶ ἐκβιάζοντες αὐτοὺς στρατιωτικοί, ὅτε τοὺς ἀπέστελλον εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, τοῖς ἔλεγον· «προσέξετε, θὰ πράξητε ὅ,τι μᾶς ὑπεσχέθητε. Ἐὰν δὲν τὸ πράξητε, θὰ βεβαιωθῶμεν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας ὅπου εἶναι ὁ Α. ἢ ὁ Β. φίλοι μας, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ἐπιτηροῦν αὐστηρῶς.» Ὅταν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ προσήρχοντο εἰς τὸ τόπον τῆς ψηφοφορίας, μόλις πρὸ μικοῦ χωρισθέντες ἀπὸ τὰ συνοδεύοντα αὐτοὺς ἀποσπάσματα καὶ ἀπειληθέντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν τὴν χεῖρα αὐτῶν εἰς τὸ στόμιον τῆς κάλπης ἔθετον, γινώσκοντες ὅτι ἡ ψῆφός των, ἡ κίνησις τῆς χειρός των, πᾶσα τῆς φυσιογνωμίας των ἔκφρασις προδίδει αὐτοὺς εἰς τοὺς ἐπὶ τῶν καλπῶν αὐστηροὺς ἐπιτηρητάς των, ὅταν ἐγίνωσκον ὅτι, ἐξερχόμενοι τῶν θυρῶν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, ἤθελον καὶ πάλιν ἀπαντήσει καὶ ἤθελον καθ’ ἑκάστην ἀπαντᾷ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, εἶναι πολὺ εὐνόητον ὁποίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπ’ αὐτῶν ἡ τοιαύτη ψυχολογικὴ βία ἐξήσκει.

§88ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αὐτοὶ ἦλθον ὅλοι καβάλα.

§89ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἤμην ἐκεῖ.—Ἐὰν σεῖς τοὺς εἴδατε, ὅστις ἐπίσης δὲν εἶσθε ἐκεῖ, δὲν τὸ ἠξεύρω.—Ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀνακριτοῦ Μαρκοπούλου, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ σᾶς ἐπαναλάβω, διότι θὰ ἦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομος καὶ λυποῦμαι διότι δὲν μὲ ἀφίνουν νὰ ἦμαι ὅσον θέλω σύντομος, ἐῤῥέθη ἀπὸ τὸν κ. Στάϊκον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπρόσκλητος προσῆλθεν εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐντεῦθεν ἐνόμισεν ὁ κ. Στάϊκος, ὅτι ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὸν θρασυνθέντα πρὸς τὸν ἀνακριτὴν ψηφοφόρον ἐκεῖνον, ὅστις εἶπε: «Δὲν φεύγω, ἐὰν δὲν φύγῃ καὶ ὁ ἀνακριτής.» Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ὅτι ὁ ἀνακριτὴς Μαρκόπουλος ἔλαβεν ἐπανειλημμένας προσκλήσεις καὶ τοῦ συνόλου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς καὶ πάντοτε συνεπείᾳ τοιούτων προσκλήσεων καὶ καταγγελιῶν ἀλλεπαλλήλων καὶ μηνύσεων προσήρχετο εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἀποδεικνύεται ἀπὸ αὐτὰ ταῦτα τὰ πρακτικά. — Σᾶς ἀναφέρω τὰς ὑπ’ ἀριθ. 5, 14, 22, 31, 34, 36 καὶ 38 πράξεις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, δι’ ὧν προσκαλεῖται ὁ ἀνακριτὴς καὶ καταγγέλλονται ὡρισμέναι παραβάσεις τοῦ νόμου καὶ ὡρισμένα πρόσωπα. — Βλέπετε λοιπὸν σειρὰν πράξεων καθ’ ἑκάστην πρὸς τὸν κ. Μαρκόπουλον ἀπευθυνομένων, καὶ λυποῦμαι διότι ἔχων ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν ὁ φίλος μου κ. Στάϊκος ἐβεβαίωσεν ὅτι ἀπρόσκλητος μετέβη ἐκεῖ ὁ κ. Μαρκόπουλος· ἐβεβαίωσεν ἐπίσης, ὅτι ὁ ἄλλος ἀνακριτὴς κ. Γονατᾶς, φατριαστικῶς διατεθειμένος καὶ θέλων νὰ καταδείξῃ ἀριδηλότερον τὸ φατριασμόν του, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ διὰ Μακρυνείαν, δὲν ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, ἀλλὰ παρέλαβε κλητῆρας μεθ’ ἑαυτοῦ, ἵνα καὶ διὰ τούτου δείξῃ τὰς διαθέσεις του.—Οὔτε αὐτὸ εἶναι ἀληθές.—Δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. Στάϊκος ν’ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βαλέττας ἀνέγνωσε καὶ τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ὄχι μόνον παραγγελίαν ἔλαβεν ὁ κ. Γονατᾶς, ἀλλὰ καὶ ἔγγραφον πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν ἀπηύθυνε ζητῶν συνοδείαν.

§90ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν τῷ ἐδόθη; Ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι ἐπῆρε κλητῆρας· τὸ ἀναλαμβάνω ὑπ’ εὐθύνην μου αὐτὸ, βεβαιοῦτε σεῖς τὸ ἐναντίον.

§91ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σεῖς βεβαιοῦτε τοὺς ἰσχυρισμούς μου.—Ἐγὼ ἴσα ἴσα διατείνομαι ὅτι ἔλαβε κλητῆρας, διότι δὲν τῷ ἐδίδετο στρατιωτικὴ συνδρομή.—Ἐγὼ βλέπω ἓν ἔγγραφον τοῦ ἀνακριτοῦ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν, λέγον «σὲ παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσῃς στρατιωτικὴν δύναμιν διὰ νὰ ἐξέλθω πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας.»—Βλέπω ἓν γεγονὸς, ὅτι δὲν τὸν ἀκολουθεῖ δύναμις στρατιωτικὴ, ἀλλὰ κλητῆρες· βλέπω μίαν ἔνστασιν ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἠρνήθη νὰ τῷ δώσῃ συνδρομὴν, ὁποίαν δίδει πάντοτε εἰς πάντα ὁδοιπόρον, καὶ δὲν βλέπω κᾀμμίαν διάψευσιν αὐτῆς τῆς ἐνστάσεως. — Θέλετε ἐγὼ νὰ διαψεύσω τὴν ἔνστασιν;

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ λέγει αὐτὸ ὁ Γονατᾶς;

§93ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.—Θέλετε νὰ τὸ ἀναγνώπω πάλιν;

§94ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, τὸ ἠξεύρομεν.

§95ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἰδού· «Μοίραρχον Αἰτωλίας· παρακαλούμενον νὰ μᾶς χορηγήσῃ δύναμιν......» Βλέπω ὅτι ὁ ἀνακριτὴς ἀναχωρεῖ καὶ ζητεῖ συνδρομήν. — Βλέπω ἔνστασιν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἠρνήθη νὰ δώσῃ τοιαύτην, καὶ δὲν βλέπω διάψευσιν τῆς ἐνστάσεως αὐτῆς. Ἐγὼ θέλετε νὰ φέρω τὴν διάψευσιν;

§96ΣΤΑΪΚΟΣ. Οἱ καταγγείλαντες τὸν ἀνακριτὴν ὡς ἐξελθόντα μὲ δημοτοφύλακας, τὸν Γονατᾶν....

§97ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀρκοῦσα ἀνασκευή. Πρὸς ἐξήγησιν, κύριοι, τῶν ἀνεξηγήτων, πρὸς δικαιολόγησιν τῶν ἀδικαιολογήτων, πρὸς διάψευσιν τῶν καταφανῶν ἀποτελεσμάτων τῆς στρατιωτικῆς βίας, ἐπεκαλέσθη τέλος πάντων ὁ κ. Στάϊκος ὡς πρὸς ὅσα ἀποβλέπουν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ δήμου Μεσολογγίου καὶ εἰς τὸ σύνολον τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ ψηφοφορίας, ἐπεκαλέσθη, λέγω, τὸν γνωστὸν, ἀρειμάνιον καὶ ὑπερήφανον χαρακτῆρα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, καὶ πλήρης ἐνθουσιασμοῦ ἐπὶ τῷ χαρακτῆρι τούτῳ τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ, σᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν δύναταί ποτε νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὰς πεποιθήσεις τοῦ λαοῦ ἐκείνου, καὶ ὅτι αὕτη ἐνήσκησεν ἀποτελεσματικῶς ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν τῆς ὑπερηφάνου ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ἐπὶ τῶν πολιτῶν τῆς πόλεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἄλλοτε, διότι εἷς φρούραρχος ἠθέλησε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ὁπλοφορίαν εἰς τὴν πανήγυριν τοῦ ἁγίου Συμεῶνος, πολιώρκησεν ὁλόκληρον σύνταγμα.—Πολὺ ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου διέτριψεν ὁ κ. Στάϊκος καὶ εἰς μέγαν ἀνύψωσε βαθμὸν τὸ τοιοῦτον τοῦ λαοῦ ἐκείνου φρόνημα.—Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, κύριοι, τὸ ὁποῖον καὶ ὑπὲρ ἄλλων ἐκλογῶν φερουσῶν τοιοῦτον χαρακτῆρα ἐπεκαλέσθησαν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ τούτῳ, νομίζω ὅτι χρῄζει γενικωτέρας τινὸς ἀνασκευῆς. — Ἐῤῥέθη πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὅπου τῆς βίας ἡ χρῆσις εἰς τοιοῦτον σκανδαλώδη ἠσκήθη βαθμὸν, εἶναι βέβαιον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι οἱ βιαζόμενοι περιῆλθον εἰς τὸ φοβερὸν δίλημμα ἢ νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὴν βίαν ἢ νὰ στασιάσωσι· καὶ ὅλοι ἀπὸ τοῦ διλήμματος τούτου ἐξῆλθον τὸ πρῶτον προτιμήσαντες.— Ἐπολιόρκησεν ἄλλοτε, ἀληθῶς, ἡ πόλις Μεσολογγίου ἓν σύνταγμα, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἦσαν ὅλως διάφοροι· τότε οἱ πολῖται ἐφρόνουν δικαίως ὅτι ἐπάλαιον πρὸς τὴν φρενοτροπίαν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, καὶ ἤδη ἔβλεπον καταφανῶς ὅτι εἶχον νὰ παλαίσωσι πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. — Τότε ἡ πόλις ἦτον ὁλόκληρος ἡνωμένη, καὶ ἀπέναντί της εἶχεν ἓν τάγμα· σήμερον οἱ βιαζόμενοι ἀπετέλουν τὸ ἥμισυ τῆς πόλεως καὶ ἀπέναντί των εἶχον οὐ μόνον τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν ἀλλὰ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ τῆς πόλεως, τὸν ἀδελφόν των, τὰ τέκνα των, τοὺς συγγενεῖς των. — Τότε ἡ πόλις ὁλόκληρος τὸ τάγμα ἀπέναντί της ἔχουσα τὸ ἐπολιόρκησε δι’ οὓς λόγους σᾶς εἶπον. — Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, ὅτε εἶχε τὴν ἀρχὴν ἀπέναντί της καὶ οὐχὶ τὴν φρενοτροπίαν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, ὅτε εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν μίαν προκήρυξιν τοῦ νομάρχου, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει ἐπισήμως τὴν πιεζομένην μερίδα ὡς στασιαστικὴν χωρὶς νὰ κάμῃ τίποτε, εἶναι ὅλως διόλου διαφορετικὴ ἡ θέσις της. — Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἥρμοζεν εἰς τὸν κ. Στάϊκον νὰ ἐνδιατρίψῃ τοσοῦτον εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ καὶ νὰ παραστήσῃ ὡς ἀνεξήγητον τὴν ἀνοχήν, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς τοῦ Μεσολογγίου ἔδειξεν. — Ὁ κ. Στάϊκος, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, εὑρέθη εἰς τοιαύτην φοβερὰν περίστασιν, εἰς τοιαύτην ὀδυνηρὰν θέσιν καὶ δὲν ἐστασίασε. — Γνωρίζετε ὅλοι, κύριοι, τὴν ἀναμφισβήτητον, τὴν ἀπόλυτον ἀληθῶς ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Βονίτσης δικαίως ἀπολαμβάνει ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν τὸ γνωρίζουσιν, ἂς τὸ μάθωσιν ἤδη, τὸ βεβαιῶ ἐν γνώσει καὶ συνειδήσει, βεβαιῶν προσέτι ὅτι πολὺ καὶ μέγα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ τὸ ὄνομά του ἐξασκεῖ γόητρον. Καὶ ἐν τούτοις ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεζητήθη διὰ τῶν αὐτῶν βιαίων μέσων ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ κ. Δημητρίου Γρίβα, ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκετο ὑπὸ τὰς αὐτὰς μὲ τὸν κ. Δεληγιώργην περιστάσεις, τοῦ κ. Γρίβα, τοῦ στρατιωτικωτέρου σήμερον προσώπου τῶν μερῶν ἐκείνων, τοῦ ἔχοντος καὶ συνυποψήφιον στρατιωτικὸν καὶ βοηθοὺς στρατιωτικοὺς, διότι καὶ ὁ κ. Κατσικογιάννης εἶναι στρατιωτικὸς, ἐξ οἰκογενείας στρατιωτικῆς, καὶ ὁ κ. Στάϊκος ἠγωνίζετο καὶ συνέπασχε καὶ συνεπιέζετο.

§98Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι! ἤμην εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας τότε.

§99ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ εἶχεν ἀπέναντί του ὁ κ. Γρίβας κατὰ τὰ 1868 οὐχὶ φανατικοὺς προσωπικοὺς του ἐχθροὺς, οὐχὶ συγκέντρωσιν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν δυσμενέστατα πρὸς αὐτὸν διατεθειμένων, διότι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ κ. Γρίβας δὲν εἶχε δυσμενείας ἐν τῷ στρατῷ.

§100Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχει σήμερον τοιαύτας;

§101ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω· ὑποθέτω καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ἔχῃ καὶ ποτὲ νὰ μὴ ἀποκτήσῃ. Εἶχεν ἀπέναντί του δύναμιν στρατιωτικὴν, παρὰ τῇ ὁποίᾳ ἐνεφιλοχώρει καί τις συμπάθεια πρὸς αὐτὸν, διότι ἦτο Γρίβας, διότι ἦτο στρατιωτικὸς, διότι εἶχε στρατιωτικὴν συμπεριφοράν. Γνωρίζετε ὅλοι τὸ πνεῦμα τοῦ σώματος λεγόμενον ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχει, καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιῤῥοῆς αὐτῆς κατανοοῦμεν καθ’ ἑκάστην βλέποντες τὸν κ. Στάϊκον καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς αὐτῆς ἐξεγειρόμενον, ὅταν περὶ στρατιωτικῶν συναδέλφων του πρόκειται.

§102ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου εἶμαι βουλευτὴς καὶ τίποτε ἄλλο.

§103ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐν τοσούτῳ, κύριοι, καὶ τότε, μολονότι τόσῳ διαφορετικαὶ ἦσαν αἱ περιστάσεις, μολονότι ὁ λαὸς ἐκεῖνος εἶναι κατ’ ἐξοχὴν λαὸς τῶν ὅπλων, καὶ περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Σταΐκου ἂν δὲν ὁπλοφοροῦν ἐκεῖ διαρκῶς, καὶ τότε ὅμως οἱ μπασιμπουζούκιδες τῶν αὐθυπάρκτων λόχων τοῦ 1868, καὶ οὐχὶ οἱ προσωπικοὶ τοῦ πολιτευομένου ἐχθροί, ὁποίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἐξήσκησαν ἐπιῤῥοήν; Μόλις καὶ μετὰ βίας ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Γρίβα, τοῦ ἀναμφισβήτητον ἐξασκοῦντος ἐκεῖ ἐπιῤῥοὴν, ἠδυνήθη νὰ σωθῇ αὐτὸς μόνος, μὲ τὴν ψυχὴν εἰς τὰ δόντια, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, ἀπολέσας τοὺς δύω συντρόφους του καὶ ὑπερτερήσας κατὰ 42 μόνον ψήφους τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα· ποῖος; ὁ Γρίβας, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου κατηρτίζετο συνδυασμός! Τοιαύτη τις εἶναι ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐπιῤῥοὴ τῆς στρατιωτικῆς βίας, καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ περιστάσεις ἦσαν ἐν Μεσολογγίῳ δεινότεραι καὶ στυγερώτεραι.

§104ΣΤΑΪΚΟΣ. Σπουδαίως συγκρίνετε τὰς ἐποχάς;

§105ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βεβαίως. Καὶ τότε ὅμως καὶ τώρα ἐπροτιμήθη τὸ σύστημα τῆς ὑποχωρήσεως ἀξιεπαίνως, κύριοι, καὶ ὁ κ. Γρίβας τότε καὶ οἱ σήμερον ὁμοιοπαθεῖς του, ἀξιεπαίνως, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ἠσπάσαντο τὸ σύστημα τῆς ὑποχωρήσεως, διότι πέποιθα, ὅτι ἐφρόνουν καὶ ἐξακολουθοῦν φρονοῦντες, ὅτι ἡ χρῆσις τῆς βίας κατὰ τῆς βίας εἶναι τὸ τελευταῖον, τὸ ἄκρον μέτρον· πέποιθα ὅτι ἐβαυκαλίζοντο καὶ βαυκαλίζονται εἰσέτι ἀπὸ τὴν γλυκεῖαν καὶ παρήγορον συναίσθησιν, ὅτι δὲν ἐξέλιπεν ἀκόμη πᾶσα ἐλπὶς εἰρηνικῆς σωτηρίας καὶ βελτιώσεως. Εὔχομαι, δὲ, κύριοι, ἡ ἐλπὶς αὕτη πάντοτε νὰ ἐμπνέῃ, πάντοτε νὰ ἐνθαῤῥύνῃ, πάντοτε νὰ παρακολουθῇ τοὺς οὕτω καταδιωκομένους, ἐὰν ὁ δύσμοιρος ἡμῶν τόπος πέπρωται νὰ ἴδῃ καὶ ἄλλοτε τοιούτους ἀποκλεισμούς. Εὔχομαι ποτὲ νὰ μὴ περιέλθωσιν οἱ οὕτως ἀδικούμενοι εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νὰ πεισθῶσιν εὐλόγως καὶ θετικῶς ὅτι ἐξέλιπε πᾶσα πλέον ἐλπὶς εἰρηνικῆς βελτιώσεως! Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ὑποχώρησιν, τὴν ἐκ τοιούτου ὑψηλοῦ λόγου ὑπαγορευθεῖσαν, ζητοῦν νὰ φέρουν ὡς ἀπόδειξιν πρὸς διάψευσιν τῆς γενομένης ἐνόπλου βίας. Μὲ λύπην μου, κύριοι, καὶ μὲ ἄλγος ψυχῆς ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἀνασκευὴν καὶ τὴν ἀντίκρουσιν τῶν περὶ Γύρας καὶ Καινούργιου λεχθέντων καὶ ὑπαινιχθέντων προχθές.

§106Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε· ἀφήσατε αὐτά.

§107ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἴπατε προχθές, κύριε, Στάϊκε, ὅτι αἱ θέσεις αὐταὶ κατεκτήθησαν ἐπαναστατικῷ δικαιώματι. Εἴπατε καὶ ἄλλα πολλά, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται καὶ ἀξίζει ν’ ἀνασκευάσω, ἐκεῖνο καὶ ἀνασκευάζω. Δῆγμα, κύριοι, ἰοβόλον καὶ φαρμακερὸν, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀνάρμοστον εἰς τὰ χείλη φιλοτίμου καὶ γενναίου ἐχθροῦ, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως δῆγμα ἄνευ δεδικαιολογημένης ἐλπίδος ἀποτελέσματος, διότι φρονῶ, ὅτι ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει, ὅτι ὁ κ. Δεληγιώργης εἶναι πολὺ ἀνώτερος τοιαύτης μομφῆς, τοιούτων ὑπαινιγμῶν! Ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει τὴν ἔντιμον τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου πενίαν, ἥτις εἶναι τὸ ἀριστεῖον ἀνυπολογίστου ἀξίας εἰς ἀνθρώπους οἷος ὁ Δεληγιώργης, καὶ ὑφ’ οἵας ὁ Δεληγιώργης διελθόντας περιστάσεις. Ὁ Δεληγιώργης, κύριοι, οὔτε κατέχει, οὔτε διενοήθη ποτὲ νὰ καθέξῃ λάθρᾳ ἢ βίᾳ ἢ παρανόμως κτῆμα ἢ νόμημα ἐθνικόν. Πᾶν ὅ,τι ἔχει εἶναι πατρική του περιουσία, ἢ κτῆμα νομίμως ἀποκτηθέν. Προκειμένου δὲ περὶ Γύρας, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω θετικώτατα καὶ βεβαιῶ, ὅτι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Στάϊκος καὶ ὁ κ. Ῥοντήρης γνωρίζουσιν, ἀπὸ τοῦ 1864 ἐκαλλιέργησεν ὁ κ. Δεληγεώργης τόπον ἄγονον καὶ χέρσον, ὄχι κτῆμα περιέχον δένδρα ἢ κτίρια· ὅτι ἀδείᾳ τοῦ ἐφόρου κατεδαπάνησε πρὸς ἐγχέρσωσιν τῶν γαιῶν ἐκείνων, καὶ ὅτι σπείρων ἐπλήρωνε πάντοτε 15% φόρον ἐπικαρπίας καὶ 8 τοῖς 8/0 ἔγγειον φόρον. Ὅτε ἐπῆλθεν ὁ νόμος τοῦ 1871, ἐδήλωσε καὶ αὐτὸς, ὡς ὁ ἔσχατος τῶν Ἑλλήνων, τὰ στρέμματα ἐκεῖνα, καὶ ἐπλήρωσε τὸ πεμπτημόριον εἰς τὸ ταμεῖον, τοῦτο δὲ δύνανται οἱ θέλοντες νὰ τὸ βεβαιωθῶσιν ἐπισήμως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς Γύρας καὶ ἐπαναλαμβάνω, λέγων, ὅτι λυποῦμαι πολὺ, διότι ἐξηνέχθησαν ἐντεῦθεν φράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξενεχθῶσι. Τελευταῖον ἐπιχείρημα, κύριοι, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν ὁ κ. Στάϊκος ὅτι ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὰ κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἀδικαιολόγητα, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ 1873 ἐγένετο πολλὴ τῶν βοηθημάτων χρῆσις εἰς Μεσολόγγιον.— Ἠδυνάμην ἴσως μὲ μίαν μόνον λέξιν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δικάζομεν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1873, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἐδικάσθησαν καὶ ἀνήκουν εἰς τὴν ἱστορίαν· ἀλλ’ ὑποπτεύων μήπως τοῦτο θεωρηθῇ ὡς οἱονεὶ ἐπαλήθευσις τῶν ὅσα ἐῤῥέθησαν, καὶ γινώσκων ὅτι τὰ λεχθέντα δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἀληθῆ, αἰσθάνομαι ἐπιβαλλόμενόν μοι τὸ καθῆκον νὰ δώσω τὰς ἀληθεῖς καὶ περὶ τούτου πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα ἐζήτησεν ὁ κ. Στάϊκος νὰ προσαχθῶσι καὶ εἰς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἀναμφισβητήτῳ αὑτοῦ ἀμεροληψίᾳ καὶ εὐθυδικίᾳ αὐθωρεὶ διεβίβασε τὴν αἴτησιν ταύτην πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ζητῆσαν νὰ σταλῶσι τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν παράκλησιν τοῦ τμήματος.

§108Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐζητήθησαν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ὑπεχρέωσε τὸ τμῆμα νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσίν του, ἄλλως θὰ ἐφήρμοζε τὸν κανονισμόν. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν ὁ ὑλικὸς καιρὸς ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου.

§109ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐνόησα νὰ μεμφθῶ τὸ ὑπουργεῖον.

§110ΣΑΡΑΒΑΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος. Ἐνθυμεῖσθε βέβαια, κύριε Στάϊκε, ὅτι ὅτε ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ἐνώπιον τοῦ τμήματος ἡ ἐκλογὴ ὑμῶν, σεῖς παρεπονεῖσθε καὶ ἀντετείνατε εἰς τὸ νὰ δεχθῶμεν ἄλλους παρὰ τοὺς ἐν τῷ κανονισμῷ ῥητῶς ἀναφερομένους.

§111Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διεμαρτυρήθην, δὲν παρεπονέθην.

§112ΣΑΡΑΒΑΣ. Σᾶς ἔκαμα δὲ τότε τὴν παρατήρησιν ὅτι τὸ τμῆμα εἶναι ἀμερόληπτον, τοσοῦτον ἐπιθυμεῖ τὴν ἐκ παντὸς τρόπου διαφώτησιν τῆς ὑποθέσεως, ὥστε ἐδέχθη τὴν αἴτησίν σας νὰ δοθῶσι πληροφορίαι περὶ τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγιώργη κατὰ τὸ 1873 ἔστειλεν εἰς Μεσολόγγιον, καί περ ταῦτα ἐθεώρει μηδὲν συμβάλλοντα εἰς τὴν διαφώτησιν τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσολογγίου ἔλαβε χώραν στρατιωτικὴ βία καὶ πίεσις. Βλέπετε ὅτι δὲν ἐδόθη ἡ αἴτησις καθ’ ὃν χρόνον ἐγένετο λόγος εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πολὺ πρότερον.

§113ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀναφορά του ἐγένετο τὴν 9 ὀκτωβρίου, αὐθημερὸν δὲ ἐστάλη εἰς τὸν ὑπουργεῖον καὶ αὐθημερὸν πιστοποιεῖται ὅτι ἐλήφθη. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔστειλεν ἤδη πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐγκλείονται δύω κατάλογοι περιέχοντες διάφορα ὀνόματα, μὴ φέροντες ὅμως τὴν ὑπογραφὴν ἢ τὴν ἐπικύρωσιν κανενὸς ὑπαλλήλου, οὔτε τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, οὔτε τοῦ γενικοῦ γραματέως. Ἀγνοῶ ἂν ᾖναι ἄξιον ἡμῶν ν’ ἀσχοληθῶμεν περὶ τὴν ἀνάγνωσιν ἐγγράφων μηδεμίαν φερόντων ἐπισημότητα.

§114ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ ἔγγραφον δι’ οὗ στέλλονται οἱ κατάλογοι δὲν φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ;

§115ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἂν θεωρῇ ταῦτα ἐπίσημα καὶ ἐὰν ἀναδέχεται ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, μηδεμίαν φερόντων ἐπισημότητα.

§116ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπυργός). Δὲν ἐστάλησαν ἐπισήμως;

§117ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ ἐπίσημον ἔγγραφόν σας λέγει, ὅτι εἰς ἀπάντησιν ἀπευθύνετε πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐσωκλείστως τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.— Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τὸ ἀναγνωρίζω ὡς ἐπίσημον, καὶ τὸ σέβομαι, διότι φέρει τὴν ὑπογραφήν σας.— Δὲν βεβαιοῖ ὅμως αὐτὸ οὔτε κἂν ἐν συνόλῳ τὸ ποσὸν τῶν βοηθημάτων, περὶ ὧν ἐζητήθησαν αἱ πληροφορίαι. Ἐν αὐτῷ ἐσωκλείονται χαρτία ἀνυπόγραφα ὅλως διόλου, μὴ φέροντα σφραγίδα ἐπισημότητος, κἀμμίαν σφραγίδα κύρους.

§118ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ὅταν τὸ ὑπουργεῖον στέλλει ἔγγραφα ὑπογεγραμμένα, ἐννοεῖ ὅτι εἶναι ἐπίσημα.—Εἰς τὸ ἔγγραφον δι’ οὗ στέλλονται δὲν εἶμαι ὑπογεγραμμένος;

§119ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§120ΔΡΟΣΟΣ. Οἱ κατάλογοι αὐτοὶ δὲν εἶναι κατάλογοι βοηθημάτων· ἡ Βουλὴ ἐζήτησε καταλόγους βοηθημάτων.

§121ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ ὑπουργεῖον τῇ αἰτήσει τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς διεύθυνε τοὺς καταλόγους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐζήτησε τὸ τμῆμα. — Καὶ ἐννοεῖτε ὅτι ὁ ὑπουργὸς διέταξεν οὗτοι οἱ κατάλογοι ν’ ἀντιγραφῶσι καὶ νὰ σταλῶσιν. Ἐννοεῖτε λοιπὸν ὅτι εἶναι ὀρθοί. Ἀκούω τὸν κ. Δρόσον νὰ λέγῃ ὅτι δὲν εἶναι κατάλογοι βοηθημάτων· ἐν τούτοις τοιοῦτοι ἐζητήθησαν καὶ τοιοῦτοι ἐδόθησαν.

§122ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀπέναντι τῶν καταλόγων αὐτῶν ὑπάρχει ἐπίσημον ἔγγραφον βεβαιοῦν ἄλλα πράγματα. Σέβομαι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ δὲν ἔχω οὔτε τὴν διάθεσιν νὰ ἀμφισβητήσω ἐκ τῶν προσαγομένων ἐγγράφων αὐτὸ καὶ μόνον, ὅπερ φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ σεβαστοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδὲν ὅμως ἐκ τῆς ὑπογραφῆς αὐτῆς αἰσθάνομαι ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμὲ καθῆκον νὰ παραδεχθῶ ὡς ἀληθῆ πράγματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὁ σεβαστὸς κύριος πρόεδρος δὲν ἐβεβαίωσεν, οὐδέ τις ἐκ τῶν ὑπαλλήλων του. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ δώσω πίστιν, νὰ δώσω προσοχὴν εἰς ἔγγραφα οὐδὲν κῦρος φέροντα, οὐδὲν ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν στοιχείων τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, τῶν διὰ ταῦτα παρεχόντων πίστιν. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ περιεχομένου τῶν τοιούτων ἐγγράφων ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπίσημον πλέον ἐγὼ ἔγγραφον, οὐχὶ σημειώσεις ἁπλᾶς καὶ ἀνυπογράφους, συγχεούσας τὰ πάντα φύρδην μίγδην, ἐκ τῶν διαφόρων κεφαλαίων, τῶν διαφόρων ἄρθρων, τῶν διαφόρων προϋπολογισμῶν.

§123ΣΤΑΪΚΟΣ. Τί ἡμερομηνίαν φέρει τὸ ἔγγραφόν σας;

§124ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν κρατεῖτε σημειώσεις ἵνα μοὶ ἀπαντήσητε; Εἶναι ἔλεγχος, κύριοι, τῶν ἀπὸ 31 Νοεμβρίου 1872 μέχρι τῆς 13ης Μαρτίου τοῦ 1873 ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐπὶ τοῦ ταμείου Μεσολογγίου. Περιλαμβάνει τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἤρξαντο αἱ ἐκλογικαὶ ἐργασίαι καὶ ἐπεραιώθη ὁριστικώτατα ἡ ἐκλογή. Καθ’ ἅπασαν λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, ἐν Μεσολογγίῳ ἐστάλησαν δραχμ. 1475· εἶναι κατάλογος ἐπίσημος, κατ’ ὄνομα περιέχων καὶ κατ’ ἀριθμοὺς τὰ ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν εἰς βοήθειαν τῶν πτωχῶν τοῦ Μεσολογγίου. Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο. Καθ’ ὅλην δὲ τὴν εἰκοσάμηνον πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Δεληγεώργη, διαχειρισθέντος δύω προϋπολογισμοὺς, ἐκ δὲ τοῦ κεφαλαίου τῶν βοηθειῶν 150,000 δραχμῶν, ἔχω τὴν ἐντολὴν νὰ βεβαιώσω ὅτι 2,500 δραχμαὶ ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθησαν εἰς βοηθήματα Μεσολογγίου. Εἰς βοηθήματα, κύριοι, διὰ τὰ ὁποῖα πᾶς ἄλλος ἠδύνατο ἴσως νὰ ὑψώσῃ φωνὴν διαμαρτυρήσεως παρὰ ὁ ἀξιότιμος τοῦ Μεσολογγίου ἀντιπρόσωπος, εἰς βοηθήματα τῆς πτωχῆς πόλεως ἐκείνης, ἥτις ἔχει πτωχοὺς καὶ πένητας, οὐχὶ ἀπὸ δυσμένειαν τῆς τύχης, ἀλλὰ διότι προσέφερον ἑαυτοὺς καὶ τὰς περιουσίας των ὁλοκαύτωμα ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§125ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ Τρεμουντάνας ἀπέθανεν ἀπὸ ἀσιτίαν· ποῦ ὑπῆγον τὰ βοηθήματα τοῦ Δεληγιώργη;

§126ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἰς πτωχοὺς, οἵτινες ἀποθνήσκουν ἐπίσης τῆς πείνης. Ἂν δὲ καὶ εἰς τὸν Τρεμουντάναν ὁ Δεληγεώργης ἔδιδε τροφὴν καὶ βοήθειαν, τὰ παράπονά σας, κύριε Στάϊκε, ἤθελον εἶσθαι μεγαλείτερα· (ἐπιδοκιμασίαι). Ἀντὶ λοιπὸν νὰ παραπονῆσθε ὅτι ἐδόθησαν πολλὰ, ὠφείλετε ἀπεναντίας νὰ διαμαρτυρηθῆτε, διότι ἐδόθησαν ὀλίγα, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ Τρεμουντάνας ἀπέθανε τῆς πείνης.

§127ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραπονοῦμαι διότι ἐδόθησαν πρὸς ἐξώνησιν τῶν συνειδήσεων καὶ τέλεσιν ἐκλογικῶν ὀργίων, ἐδόθησαν 28,000 δραχμαί.

§128ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ φέρω ἔγγραφον ἐπίσημον, δὲν λέγω λόγους πτερόεντας.—Ἔπαινος λοιπὸν καὶ οὐχὶ μομφὴ διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν βοηθημάτων ὀφείλεται.—Δίδω δὲ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἑξῆς πληροφορίαν, διὰ νὰ ἐννοήσητε ἀκόμη καταφανέστερον τὸ ἄδικον καὶ ἠθικῶς ἄτοπον τῆς τοιαύτης μομφῆς. Τὰ δικαιώματα τῶν πτωχῶν ἐκείνων κυβερνήσεις ἄλλαι, ξέναι, ἀνεγνώρισαν καὶ ἐσεβάσθησαν ἐπὶ ἔτη πολλὰ καὶ συναπτά· 800 δραχμαὶ ἐστέλλοντο κατὰ μῆνα πρὸς βοήθειαν τῶν πτωχῶν τοῦ Μεσολογγίου. Εἶναι ὅμως 10 ἢ 12 ἔτη ἀφότου ἔπαυσε καὶ ἡ συνδρομὴ αὐτὴ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν ἕκαστος 2 ἢ 3 δραχμάς. Εἰς τοὺς πτωχοὺς ἐκείνους, πρὸς οὓς ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις δὲν ἀπεφάσισαν νὰ ἀρνηθῶσι συνδρομῆς χεῖρα, καὶ ὁ Κουμουνδοῦρος εἰς τὰ 1865 ἔστειλε δραχ. 2,000 δι’ ἑνὸς ἐντάλματος, χωρὶς νὰ θεωρηθῇ ὅτι πράττει παράβασιν τοῦ νόμου, ὅτι ἐπεμβαίνει εἰς τὰς ἐκλογάς· ἀπεναντίας ἐφείλκυσε τὴν εὐγνωμοσύνην καὶ τὸν σεβασμὸν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τὴν πατρίδα τῶν ὁποίων καὶ ἄλλως εὐηργέτησε κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἔτος διὰ τῆς ἀποστολῆς 5,000 δραχ. πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν τῆς πόλεως. Εὐγνωμοσύνην ἐπίσης ὁ τόπος ἐκεῖνος ὀφείλει καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ζαΐμην, διότι καὶ αὐτὸς περὶ τοῦ τόπου ἐκείνου περὶ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου τεμένους τῆς νέας Ἑλλάδος, ἐμερίμνησε συστήσας ἐκεῖ γυμνάσιον. — Ἔπαινος, κύριοι, καὶ τιμὴ καὶ εὐγνωμοσύνη ὀφείλεται εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς πάντα ὁπωσδήποτε τὸν τόπον εὐεργετοῦντα. — Δὲν λέγω τι διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὄχι διότι γνωρίζω ὅτι δὲν ἔκαμέ τι, ἀλλὰ διότι δὲν γνωρίζω ἂν ἔκαμεν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν τὴν ἐπίσημον βεβαίωσιν, ὅτι μόνον 1475 δραχ. ἐστάλησαν πρὸς τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1873, κατὰ τὴν ἐκλογὴν καὶ ἕνα μῆνα μετ’ αὐτὴν, εἰς Μεσολόγγιον 2,800 δὲ ἐν ὅλῳ δραχμαὶ καθ’ ὅλην τὴν 20μηνον τοῦ κ. Δεληγεώργη πρωθυπουργίαν, ἐπὶ διαχειρίσεως κεφαλαίου βοηθημάτων 150,000 δραχμῶν. — Μάθετε δὲ, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1873 ὁ κ. Δεληγεώργης ἠλάττωσε κατὰ 63,000 δραχμῶν τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ, ὃν ὁλόκληρον αὐτὸς διεχειρίσθη, διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι μέρος μόνον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 διεχειρίσθη, ὁλόκληρον δὲ τὸν τοῦ 73. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ λοιπὸν ἐκείνῳ, οὗ τὴν ὁλόκληρον διαχείρισιν εἰς αὐτὸν ἐνεπιστεύθη ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Δεληγεώργης ἠλάττωσε τὸ κεφάλαιον τῶν βοηθειῶν κατὰ 63,000 δραχμάς. — Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἀναφέρεται εἰς ἄρθρα ἄλλα τοῦ κεφαλαίου ἐκείνου· ὄχι, ἡ ἐλάττωσις ἐγένετο κατὰ τὰ ⅔ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ τοῦ ἐκ 30,000 δραχ. πρὸς περίθαλψιν τῶν δεομένων τῆς βοηθείας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ καὶ μόνον εἶναι ὑπὸ τὴν ἐλευθέραν τοῦ ὑπουργοῦ διαχείρισιν· διότι τ’ ἄλλα τοῦ κεφαλαίου ἄρθρα περιέχουσι συντάξεις ἐγκεκριμένας διὰ Βασιλ. Διαταγμάτων, συνδρομὰς προσφύγων, συντάξεις μεγαλοδωρίας Ἑπτανήσου, κλπ. ἅπερ δὲν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ ὁ ὑπουργός. Κάθε ἄλλο λοιπὸν περιέμενον παρὰ νὰ ἀκούσω μομφὰς καὶ ἀποδοκιμασίας διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ κεφαλαίου τῶν βοηθιῶν. Καὶ τί θέλουν διὰ τούτων ν’ ἀποδείξωσι; θέλουν ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ἂν ἔδωκεν, ἔστω καὶ ὅλα, ὅσα εἶπον, καὶ περισσότερα, ἐξησθένισε διὰ τούτου τὴν ἐπαρχιακήν του ἰσχύν; ἠλαττώθησαν διὰ τοῦτο οἱ φίλοι του; Παράδοξος λογική! αἱ τοπικαὶ καὶ ἐπαρχιακαὶ εὐποιΐαι νὰ φέρωνται ἐνώπιόν σας ὡς αἴτια καταπτώσεως τῶν ἐπιῤῥοῶν. Καὶ λοιπὸν, κύριοι, τὴν πολιτικήν του καταστροφὴν ἐπιζητεῖ ὁ σεβαστὸς τῆς Κυβερνήσεως πρόεδρος διὰ τοῦ πολυκρότου ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεως τῶν νήσων; Καὶ λοιπὸν, κύριοι, τὴν πολιτικήν του καταστροφὴν ἐπιζητεῖ ὁ ἀξιέπαινος ὑπουργὸς τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως εὐποιῶν πολυειδῶς τὸν τόπον του καὶ ἐγείρων μουσεῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν του; Αἱ τοιαῦται εὐποιΐαι καταστροφὴν ἐπιφέρουσι τῶν ἐπιῤῥοῶν ἢ ἐμπέδωσιν καὶ ἀνίδρυσιν καὶ ἐξασφάλισιν αὐτῶν; Μεταβαίνω, κύριοι, ταχέως εἰς τὴν ἀνασκευὴν, τὴν ὅσον ἔνεστι σύντομον, ὅσων περὶ τῶν ἄλλων δήμων ἠκούσατε ἐντεῦθεν καὶ νομίζω, ὅτι χρήζουσιν ἀνασκευῆς. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ, ἐννοεῖτε, ὅπως καὶ ὡς πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους δήμους τῆς ἐπαρχίας, ἐδείχθη ἐφέτος μείωσις τῆς δυνάμεως τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐν τῷ ἀποτελέσματι. Τὴν μείωσιν αὐτὴν, κύριοι, ἀποδοτέον εἰς τὰς γνωστὰς αἰτίας, τὴν πίεσιν δηλ. καὶ τὰς παρεκτροπὰς τῶν στρατιωτικῶν, αἵτινες διὰ καταμηνύσεων καὶ διαμαρτυρήσεων ἐγκαίρων καταγγελθεῖσαι ἐπιστοποιήθησαν. Ἔχετε, φρονῶ, ἔναυλα εἰς τὰς ἀκοάς σας τὰ καὶ ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ διαπραχθέντα παρὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, τελούντων ὑπὸ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς Κουρκουμέλην καὶ Παλαιολόγον, ἐντοπίους καὶ παντοτεινοὺς ἐχθροὺς τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ὡς πρὸς τὸν ὑπαξιωματικὸν Παλαιολόγον, νέον ἐκ καλῆς οἰκογενείας, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Ζακύνθου βουλευτῶν, οἵτινες ὅλοι βεβαίως ἐγνώρισαν τὸν νέον αὐτὸν, καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσουν ὅτι εἶναι καλὸς ἀξιωματικὸς, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀκάθεκτον τρέφει τὸ κατὰ Δεληγεώργη μῖσος. Οἱ ἄλλοι, οἱ Κουρκουμελαῖοι, εἶναι συγγενεῖς τοῦ κ. Γρίβα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κύριε Στάϊκε. Πρὸς ἐξήγησιν τῆς ἐπὶ τὸ ἔλαττον τροπῆς τῆς δυνάμεως τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐν Αἰτωλικῷ φέρουσιν οἱ συνάδελφοι τὴν πρὸς αὐτὸν δοθεῖσαν συνδρομὴν παρὰ τοῦ φιλτάτου μοι συναδέλφου κ. Ζηνοπούλου. Ὡς πρὸς τοῦτο αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δώσω τὰς ἑξῆς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν. Ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος, ὅστις ὁμολογουμένως ἀπολαμβάνει ἀναμφισβητήτου καὶ ἀληθοῦς ἀγάπης καὶ ὑπολήψεως παρὰ τῶν συμπολιτῶν του, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ δήμαρχοι, εἶχε καὶ ἔχει καὶ αὐτὸς ἀντίδρασιν ἐν τῷ ἰδίῳ δήμῳ, οὔτε θέλετέ ποτε ἰδεῖ δήμαρχον χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀντίπαλον μερίδα, ὁσονδήποτε καλὸς καὶ ἂν ᾖναι. Τὴν ἀντίδρασιν αὐτὴν τὴν ἐξαπροσώπει πάντοτε κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην, ὁσάκις ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν συνέπραττε μετὰ τοῦ Σωτηροπούλου, καὶ σημειώσατε ὅτι εἰς μίαν μόνον ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἐκλογῶν συνέπραξεν, εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1869. Ἐν τῇ ἀντιδράσει αὐτῇ κατεῖχε θέσιν σπουδαίαν καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος, δὲν ἀπετέλει ὅμως τὸ ὅλον τῆς ἀντιδράσεως· ἡ ἀντίδρασις ἦτο καὶ εἶναί τι αὐθύπαρκτον, καὶ ἐν αὐτῇ εἶχε θέσιν ὁ κ. Ζηνόπουλος. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἀντίδρασιν αὐτὴν μόνον ἀπὸ τοῦ 1868 προσετέθη ὁ κ. Ζηνόπουλος, ἐνῷ ὁ κ. Δεληγεώργης ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ ἀπὸ τοῦ 65 καὶ ἐντεῦθεν οὐδέποτε ἔλαβεν ὀλιγωτέρας τῶν 300 ψήφων· ἀλλ’ εἰς μὲν τὸ 1868 ἔλαβε 301, εἰς τὰ 1869 ἔλαβε πολλὰς, διότι εἶχε καὶ τὸν κ. Σωτηρόπουλον, εἰς τὰ 1872 ἔλαβε 311, εἰς τὰ 1873, 373, ἐφέτος δὲ 223. Προσθέτω ἐνταῦθα ὅτι εἰς τὰ 1868 εἶχε κάλπην ἰδίαν ὁ κ. Ζηνόπουλος, καὶ δὲν ἐβοήθησε τὸν κ. Δεληγεώργην· εἰς τὰ 1872 ὁ κ. Ζηνόπουλος ἦτο νομάρχης· τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας διεξήγαγεν ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ὑποστηριζομένη καὶ ἀπὸ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, τοῦ ὁποίου εἷς τῶν στενοτάτων καὶ ἀποκλειστικῶν φίλων εἶναι ὁ κ. Ζηνόπουλος· οὐδὲ τότε λοιπὸν συνέτρεξεν, οὔτε ἠδύνατο νὰ συντρέξῃ ὁ κ. Ζηνόπουλος τὸν κ. Δεληγεώργην. Εἰς τὰ 1873 εἶχε πάλιν ἰδίαν κάλπην ὁ κ. Ζηνόπουλος. Τὴν ἀκρίβειαν τούτων τὴν ἀποδεικνύει ἡ παράθεσις τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1868 καὶ 1873· κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς εἶχεν ἰδίαν κάλπην ὁ κ. Ζηνόπουλος.

§129ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄνευ ἐλπίδος.

§130ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βεβαίως. Ἡ θέσις του ἦτο δυσχερής, διότι πρὸς μὲν τὸν κ. Δεληγεώργην δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὰς ψήφους του, διότι ἦσαν πολιτικοὶ ἀντίπαλοι, πρὸς δὲ τὸν κ. Σωτηρόπουλον δὲν ἠδύνατο ἐπίσης νὰ τὰς δώσῃ, διότι ἦτο τοπικὸς του ἀντίπαλος· αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἠνάγκαζε τὸν κ. Ζηνόπουλον νὰ ἐκθέτῃ κάλπην. Ἐφέτος λοιπόν, κύριοι, ὁ κ. Δεληγεώργης λαμβάνει ἐκεῖ 150 μὲν ψήφους ὀλιγωτέρας ἀπὸ τὰς τοῦ 1873, 100 δὲ ψήφους ὀλιγωτέρας ἀπὸ ὅσας ἔλαβε τῷ 1872 καὶ 1868, καὶ ταῦτα ἐνῷ ἐφέτος προσῆλθον εἰς αὐτὸν καὶ ψηφοφόροι καὶ κομματάρχαι ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου· προσῆλθον π. χ. οἱ Ἀστραχαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἐμπορεύονται καὶ τοὺς ὁποίους ὅλοι οἱ ἐκ τῆς δυτικῆς Ἑλλάδος βουλευταὶ γνωρίζουν καὶ ἠξεύρουν ὅτι εἶναι οἰκοκυραῖοι, οἱ ὁποῖοι πολλὰ ἔχουσι πρόσωπα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των καὶ πολλοὺς ἔχουσιν ὑποχρεωμένους, ὁ Ντάκολας, ὁ Καντσοῦρος, ὁ Ν. Π. Οἰκονομόπουλος, ὁ Β. Μακούλης, ὁ Δ. Σκόνδρας καὶ ἄλλοι. Ἀφοῦ λοιπὸν οὐδεὶς ἀπὸ αὐτὸν ἔφυγεν, ἀφοῦ ἀπ’ ἐναντίας ἐφέτος προσετέθησαν εἰς αὐτὸν φίλοι νέοι, πῶς νὰ ἐξηγήσω, κύριοι, ὅτι λαμβάνει 150 ψήφους ὀλιγωτέρας ἀπὸ ὅσας ἐλάμβανεν ἄλλοτε; Ἦσαν τοῦ κ. Ζηνοπούλου, ἴσως ἐπαναλάβωσι.— Σᾶς προεῖπον ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἐβοήθει τὸν κ. Δεληγεώργην. Καὶ ἐφέτος πάλιν ἡ διάθεσις τοῦ κ. Ζηνοπούλου ἦτο νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ συνδυασμὸς ὁ ἐπιτυχών, ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐξεπροσώπει πάντοτε τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἡ δὲ ἀντίδρασις, κύριοι, ἀπαρτίζεται, καθὼς γνωρίζετε, ἀπὸ πρόσωπα δυσμενῶς καὶ ἐχθρικῶς διακείμενα πρὸς τὸν δήμαρχον. Ὁ Ζηνόπουλος ἀπερχόμενος τοῦ Αἰτωλικοῦ ἐδήλωσε, καὶ ἡ ἀπόφασίς του ἦτο καταφανὴς, ὅτι ἀποσύρεται πλέον ὁριστικῶς ἀπὸ τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου ἐκείνου, ἀπερχόμενος εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, εἰς ἣν ἐκ καταγωγῆς ἀνήκει.— Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ Ζηνόπουλος ἀπεχώρει πλέον, ἀποφασισμένος νὰ ἐξασκήσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, τὸ κόμμα ἐκεῖνο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κόμμα τοῦ Ζηνοπούλου, ἔπαυσεν ὑπάρχον, ἔπαυσεν ἔχον ἀρχηγόν. Ἀποσυντιθέμενον δ’ οὕτω, ποῦ νομίζετε ὅτι εὐλόγως κατὰ τὸ πλεῖστον ἔπρεπε νὰ κλίνῃ, πρὸς τὸν δήμαρχον, τοῦ ὁποίου ἀπετέλει τὴν ἀντίδρασιν, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τὸν ἐχώριζον προσωπικοὶ λόγοι καὶ ἀντιπάθειαι, ἢ πρὸς τὴν ἀντίθετον τοῦ δημάρχου μερίδα μεθ’ ἧς καὶ διὰ φιλίας συνεδέετο καὶ διὰ μακρᾶς πολιτικῆς συμπράξεως; Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς οὐδεὶς δύναται εὐλόγως νὰ παραδεχθῇ ὅτι ἡ ἐκεῖθεν ἀποχώρησις τοῦ κ. Ζηνοπούλου ἔβλαψε τὸν κ. Δεληγεώργην, καὶ οὐδεὶς δύναται εὐλόγως ν’ ἀμφιβάλῃ ὅτι ἡ μείωσις τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας πάντοτε ἐκεῖ ἐλάμβανε, προέρχεται μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς βίας τὴν ἐπιδρομήν. Ἀφίνων τὸν δῆμον αὐτὸν ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην σας τὴν παρὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν καθύβρισιν καὶ ἀπειλὴν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς συνεδριαζούσης, ἥτις βεβαιοῦται καὶ διὰ τῶν πρακτικῶν. Μεταβαίνω εἰς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος. Καὶ ἐκεῖ, κύριοι, ὑπέστη μείωσιν τοῦ Δεληγεώργη ἡ δύναμις, καὶ τοῦτο ἐν ἐποχῇ κατὰ τὴν ὁποίαν, καθὼς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, ἀπέκτησε καὶ τὴν δημοτικὴν τοῦ τόπου ἀρχήν. Ἐβεβαίωσε προχθὲς ὁ κ. Στάϊκος ὅτι ὁ δήμαρχος Παραχελωΐτιδος ἀνῆκεν εἰς τὸν κ. Γρίβαν καὶ παρ’ αὐτοῦ διετίθετο, ἰδίως δὲ ὅτι παρ’ αὐτοῦ ἐδόθη εἰς τὰ 68 πρὸς τὸν Δεληγεώργην. Ἡ πληροφορία αὕτη εἶναι ἐσφαλμένη. Ὁ δήμαρχος αὐτὸς Καραντσογιάννης ἦτο φίλος τοῦ κ. Τρικούπη, κατὰ δὲ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1870 ὑπεστήριξεν αὐτὸν ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ἀνεδείχθη ἔκτοτε δήμαρχος καὶ φίλος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 73, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Δεληγεώργης ἦτο πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Γρίβας ὑπουργὸς, ὁ δήμαρχος αὐτὸς ὑπεστήριξε τὸν Τρικούπην· ἢ λοιπὸν δὲν ἦτον ἀποκλειστικὸς φίλος τοῦ κυρίου Γρίβα, ἢ ὁ κ. Γρίβας εἰς τὰ 1873 ἐπολέμησε τὸν πρωθυπουργόν του κ. Δεληγιώργην, ὅπερ δὲν παραδέχομαι. Ἐφέτος τὴν δημοτικὴν ἐκείνην ἀρχὴν κατέχει ὁ κ. Δεληγεώργης δι’ ἀνθρώπου παρ’ αὐτοῦ ὑποδειχθέντος καὶ ἀναδειχθέντος, καὶ ἐν τούτοις λαμβάνει ψήφους ὀλιγωτέρας παρ’ ὅσας ἐλάμβανεν ἄλλοτε. Τὰ αἴτια τούτου εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τοσάκις ἠκούσατε. Δὲν τὰ ὑπομιμνήσκω, ἐπαναλαμβάνω, ἀλλ’ ἀναμιμνήσκω ὑμῖν, κύριοι, τὰς μηνύσεις, τὰς λίαν συγκινητικὰς ἐκείνας πράξεις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου τῆς Παραχελωΐτιδος, τὰς ὁποίας δὲν ἐπαναλαμβάνω ν’ ἀναγνώσω διὰ νὰ μὴ καταχρασθῶ τῆς ἀνοχῆς σας, τὴν σύλληψιν καὶ κατακράτησιν τοῦ μέλους τῆς ἐπιτροπῆς Καραβασίλη, τὸ ἀπελπιστικὸν ἐκεῖνο τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τηλεγράφημα....

§131ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκεῖ ὅπου ἐπλειονοψήφησεν ὁ Δεληγεώργης;

§132ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν λέγετε ἀλήθειαν.—Ἔλαβεν ὀλιγωτέρας ψήφους παρ’ ὅσας ἔπρεπε νὰ λάβῃ.

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι γεγονὸς αἱ πράξεις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἡ ἀπαγωγὴ τοῦ Καραβασίλη;

§134ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Κἀνεὶς, νομίζω, δὲν ἠμπορεῖ σπουδαίως νὰ τὰ ἀμφισβητήσῃ.— Ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ Καραβασίλη, συνδυαζομένης πρὸς τὴν καταγγελίαν καὶ πρὸς τὰ μετὰ τὴν ἐξέτασίν του αὐτὴν παρὰ τοῦ ἰδίου Καραβασίλη ἐν ἐφημερίσι δημοσιευθέντα, ἀποδεικνύεται ἐπαρκῶς καὶ ἡ σύλληψις καὶ ἡ παράνομος κατακράτησίς του.

§135Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὶ λέγει αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὅτε ὡδηγήθη εἰς τὸν εἰρηνοδίκην;

§136ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ σεῖς τὸ ἀνεγνώσατε καὶ ἐγὼ σᾶς τὸ ἀνέγνωσα, καὶ ὅλοι ἤκουσαν ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐξετάσεώς του βεβαιοῖ τὴν παρὰ τοῦ ἀποσπάσματος σύλληψίν του, καὶ ὅτι παρ’ αὐτοῦ ὡδηγήθη εἰς τὸν εἰρηνοδίκην διὰ νὰ ἐξετασθῇ δῆθεν ὡς κατηγορούμενος διὰ μέλλουσαν πρᾶξίν του.— Νομίζετε, ὅτι διὰ τούτου διαψεύδετε τὴν σύλληψιν καὶ τὸν σκοπὸν τῆς συλλήψεως αὐτοῦ;

§137ΣΤΑΪΚΟΣ. Διὰ τῶν πρακτικῶν διαψεύδεται — Ἦτο μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὰς τέσσαρας ἡμέρας· εἰπέτε μου, παρακαλῶ, ὑπάρχουν δένδρα, δάση, εἶναι τόποι εἰς τὴν Παραχελωΐτιδα τοιοῦτοι;

§138ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὄχι δάση, ὑπάρχουν θάμνοι δασώδεις.

§139ΣΑΡΑΒΑΣ. Λέγει δασῶδες μέρος.

§140ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἤκουσα ὅτι ὁ Καραβασίλης παρεπονέθη ὅτι παρεμποδίσθη ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐκλογικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων.

§141ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν ἐννοούμεθα. Οὐδεὶς ποτε ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ Καραβασίλης ἐμποδίσθη ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς.—Αὐτὸ δὲν τὸ εἴπομεν, διότι ἡμεῖς σεβόμεθα ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν ἀλήθειαν.—Εἴπομεν μόνον ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς συνελήφθη παρὰ τοῦ ἀποσπάσματος τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, ἀπήχθη τῇδε κακεῖσε, καὶ κατεκρατήθη παρανόμως, ἐκβιαζόμενος παντοιοτρόπως ἵνα ἀφήσῃ τὴν πολιτικὴν μερίδα εἰς ἣν ἀνῆκεν, ἀλλ’ ὅτι ἀπελύθη πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία, εἰς ἣν καὶ παρευρέθη καὶ συνέπραξε καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας.—Αὐτὸ εἴπομεν, καὶ αὐτὸ τετραγωνικῶς ἀπεδείξαμεν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν δῆμον Ὠλενείας.—Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, κύριοι, κατὰ τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογὰς συνηγωνίσθησαν δύο πρόσωπα. Ὁ ἐπιτυχὸν δήμαρχος, ὑποστηριζόμενος καὶ ἀπὸ τὸν κ. Γουλιμῆν, ἔχοντα πλῆρες τὸ κόμμα του, καὶ τὸν κύριον Κωνστ. Βαλτινὸν, καὶ ὁ ἀποτυχὼν υἱὸς τοῦ Π. Τσιμπουράκη, ὑποστηριζόμενος ἀπὸ τὸν Μακρῆν καὶ τὸν Δεληγεώργην, ἐκέρδησε δὲ ὁ ἐπιτυχὼν διὰ ψήφων 23 τὴν δημοτικὴν ἀρχήν. Μετά τινας μῆνας γίνεται ἡ παροῦσα ψηφοφορία, καὶ ὁ μὲν Δεληγεώργης, τοῦ ὁποίου τὸν ὑποψήφιον ὅλοι οἱ ἀντίπαλοι ἡνωμένοι ἐνίκησαν δι’ 23 μόνον ψήφων, λαμβάνει ἤδη 177, ὁ δὲ Στάϊκος 272, καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος 224· καὶ ταῦτα, κύριοι, ἐνῷ ὁ γνωστὸς κομματάρχης Μήλας προσῆλθεν εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἡ κατάπτωσις αὕτη προῆλθεν ὁμολογουμένως ἐκ τῆς διὰ τῶν μηνύσεων βεβαιουμένης στρατιωτικῆς πιέσεως, καὶ ἐκ τοῦ ἐπίσης καταγγελθέντος ἀποκλεισμοῦ 30 περίπου κατοίκων Ζευγαρακίου, τοὺς ὁποίους διὰ τῆς βίας ἐκώλυσαν τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα νὰ προσέλθωσι καὶ ψηφοφορήσωσι.

§142ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι τόσον ἀληθὲς, ὅσον εἶναι καὶ τὸ τοῦ Καραβασίλη.

§143ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ἀληθέστατα εἶναι, καὶ τὰ πρακτικὰ τὰ πιστοποιοῦν. — Ἀπαντῶ ἤδη εἰς τὸν κ. Στάϊκον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ Σαλαγιάννη, καθ’ ὅσον τοῦτο καὶ ἐν τοῖς πρακτικοῖς σημειοῦται. — Ἐν αὐτοῖς γίνεται ἔνστασις, ὅτι ὁ ψηφοφόρος Σαλαγιάννης εἶναι φυγόδικος, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἀποῤῥίπτει τὴν ἔνστασιν, τὸ μὲν ὡς παρακαίρως γενομένην, ἀφοῦ ἐψηφοφόρησεν ἤδη ὁ ἄνθρωπος, τὸ δὲ διότι, λέγει ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν γνωρίζει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἂν ᾖναι φυγόδικος. — Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἱστορία τοῦ κυρίου Σαλαγιάννη, ἡ ὁποία ἀγνοῶ ἂν ἦτο δίκαιον νὰ δώσῃ ἀφορμὴν τόσης ἀγανακτήσεως εἰς τὸν κύριον Στάϊκον, καὶ ἀγνοῶ ἐπίσης ἐὰν ἡ ἀθώα αὕτη περὶ τῆς ψηφοφορίας τοῦ Σαλαγιάννη ἔνστασις δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὸν κ. Στάϊκον, εἰπόντα καὶ ἐπαναλαβόντα ὅτι τοῦ Σαλαγιάννη ἡ ἱστορία δέν εἶναι ὁποία ἡ τοῦ Καζανᾶ, τὸν ὁποῖον κατὰ τὰ 1873 ἐξεμεταλλεύθη ἡ ἐξουσία ἵνα πιέσῃ διὰ τῶν ἀποσπασμάτων της κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§144ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι δὲν φροντίζει ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία, ἀλλ’ ἡ διοικητικὴ· ἡ στρατιωτικὴ συντελεῖ εἰς τὴν καταδίωξιν, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι νομάρχης ἦτον ὁ κ. Τζάνης, ὅστις ἐπροκάλεσε τὴν ὕπαρξιν τοῦ κ. Καζανᾶ.

§145ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι ὑπερασπίζετε τὴν ἐνέργειαν τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας τοῦ 1873, τὴν ὁποίαν βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν ἤμην διατεθειμένος νὰ κατακρίνω, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας νὰ τὴν ὑπερασπίσω δι’ ὅσα προχθὲς κατ’ αὐτῆς εἴπετε. Καὶ γενικώτερον ὅμως βεβαιωθῆτε, κύριε Στάϊκε, ὅτι τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1873 ἡ πατρίς μας θὰ ἐνθυμῆται μετ’ εὐφροσύνης καὶ πόθου. — Ἐπανέρχομαι εἰς τὸν Καζανᾶν, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτον ἐποιήσατε θόρυβον. Ἡ ἱστορία, κύριοι, τοῦ Καζανᾶ, ἀντὶ νὰ χρησιμεύσῃ, ὡς λαβὴ καὶ ἐφόδιον κατὰ τῶν ἐνεργειῶν τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀποδεικνύει ἀπ’ ἐναντίας ὅτι εἰς τὰς ἐνεργείας της διείπετο ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς ἄκρας ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν, τῆς δικαιοσύνης, τῆς νομιμότητος. — Διεδόθη, κύριοι, ὅτι ὁ Καζανᾶς, φυγόδικος καὶ ἐγκληματίας, διέτρεχεν ἐλευθέρως τὰ χωρία· ὁ μοίραρχος Σκίπης ἔστειλε τότε 4 ἄνδρας πρὸς τὸν ὡρισμένον σκοπὸν νὰ συλλάβωσι τὸν Καζανᾶν· ἅμα ὡς ἀπεστάλησαν οὗτοι, ὁ κ. Τρικούπης παρέστησε τῷ μοιράρχῳ καὶ τῇ κυβερνήσει τηλεγραφικῶς, ὅτι κατὰ τὰς ἐγκυκλίους τὰ ἀποσπάσματα ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἤδη ἀνακεκλημένα, καὶ ἐν τοσούτῳ ἓν τοιοῦτον καταζητεῖ τὸν Καζανᾶν. — Ἐδόθησαν πρὸς τὸν κ. Τρικούπην αἱ ἀναγκαῖαι ἐξηγήσεις, καὶ τηλεγραφικῶς διετάχθη ἡ ταχίστη τοῦ μικροῦ ἐκείνου ἀποσπάσματος ἀνάκλησις, ἥτις καὶ παραχρῆμα ἐξετελέσθη. Πρὸς ἀπόδειξιν ἀναγινώσκω ὑμῖν τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα.

«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἐξ ἐγγράφων παραστάσεων πολιτῶν ὅτι ὁ φυγόδικος καὶ ληστοβιῶν Καζανᾶς μεθ’ ἑνὸς ἑτέρου περιεφέρετο χωρία Μακρυνείας ἀπειλῶν κατοίκους, ἀπεστείλαμεν μικρὸν ἀπόσπασμα πρὸς μόνην τὴν σύλληψιν αὐτοῦ. Χθὲς παρουσιασθεὶς ὁ κ. Χαρίλαος Τρικούπης πρὸς ἡμᾶς παρεπονέθη ὅτι παρουσία ἀποσπάσματος ἐκφοβίζει ἐκλογεῖς, καὶ ἀμέσως ἀνεκλήθη τοῦτο. Μεσολόγγιον, 22 Ἰουνίου 1873.

Νομάρχης

Π. ΖΑΝΗΣ.

Μοίραρχος

ΣΚΙΠΗΣ.»

Τὸ τηλεγράφημα αὐτό, κύριοι, ἅμα τῇ παραλαβῇ του, ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς διηύθυνε πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον τότε ἐπώπτευεν ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἀπεφάσιζε καὶ ἐνήργει περὶ πάντων ἐν γένει τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, διὰ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου· «Ἀριθ. 1901.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Πρὸς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἀπαντῶντες εἰς τὸ διαβιβασθὲν ἡμῖν τηλεγράφημα τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου περὶ τῶν ἐν Μακρυνείᾳ, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ πέμψωμεν ὑμῖν συνημμένως τὴν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ἀναφορὰν τοῦ νομάρχου καὶ μοιράρχου Αἰτωλοακαρνανίας ἀναιρούντων διαῤῥήδην τὰ παράπονα τοῦ παραπονουμένου ὑποψηφίου. Ἀθῆναι, 23 Ἰανουαρίου 1873.

Ὁ ὑπουργὸς

Δ. ΓΡΙΒΑΣ.»

§146Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅ,τι πέρυσιν ἀπεφασίσθη, ἐφέτος δὲν εἶναι;

§147ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐδεμίαν ὁ κ. Τρικούπης κατήγγειλεν ἢ ἀνέφερεν ἀξιόποινον πρᾶξιν, ἀλλ’ ἁπλοῦν, ὡς εἴδετε, παράπονον, ὅτι ἓν μόνον ἀπόσπασμα δὲν ἀνεκλήθη ἀκριβῶς τὴν δεκάτην πέμπτην ἡμέραν πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἅμα γενομένου τοῦ παραπόνου, αὐθωρεὶ ἀνακαλεῖται.

§148ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἀλλ’ εἶχον 154 καὶ δὲν ἤρκουν οἱ 104.

§149ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἔμενον αὐστηρῶς ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ καθήκοντος, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀνθρώπους προσωπικοὺς ἐχθροὺς τοῦ κυρίου Τρικούπη, οὐδὲν ἔχετε νὰ μεμψιμοιρῆτε.

§150Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ Μοσχοβίτης ἦτο καὶ τὸν ἀπήντησεν ὁ Τρικούπης.

§151ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ Μοσχοβίτης ἦτο ξένος. — Ἐπειδὴ δὲ ἐξακολουθεῖτε ἐπιμένοντες, σᾶς ἀναφέρω καὶ ἄλλα ἐπίσημα ἔγγραφα, ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. — Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 99 π. χ. καὶ ἀπὸ 6 Ἰανουαρίου 1873 διαταγὴν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς τὸ ἐν Μεσολογγίῳ 5ον τάγμα τοῦ πεζικοῦ, δι’ ἧς προτάσει τοῦ τάγματος διατάσσει τὴν ἀντικατάστασιν 11 ἐντοπίων καὶ φατριαζόντων ὑποξιωματικῶν, ἀφίνων εἰς τὸ τάγμα νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντικαταστήσοντας αὐτοὺς ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀπεσταλμένοις λόχοις ξένων.— Σᾶς ἀναφέρω ἐπίσης τὴν ὑπ’ ἀριθ. 923 τηλεγραφικὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κυρίου Γρίβα, διὰ τῆς ὁποίας σπεύδει ἀμέσως νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανόρθωσιν ἑνὸς μόνου κατὰ λάθος συμβάντος ἀτόπου· καὶ πότε; εἰς τὰς 15 Ἰανουαρίου, πολὺ δηλ. πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ποῖον ἦτο τὸ ἄτοπον αὐτό; ἐπὶ κεφαλῆς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως εἰς τὸ Αἰτωλικὸν ὡρίσθη ὁ ἀνθυπομοίραρχος Σπορίδης, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωρίζετε, εἶναι νυμφευμένος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καὶ ἦτο φίλος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἅμα τοῦ λάθους γνωσθέντος, σπεύδει τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐπιστείλῃ τηλεγραφικῶς τάδε. «Ἀριθ. 923.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Πρὸς τὸ 5ον τάγμα τοῦ πεζικοῦ. Ἀνθυπομοίραρχος Γ. Σπορίδης, νυμφευμένος ὢν ἐν ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου, ἀντικατασταθήτω εἰς δῆμον Αἰτωλικοῦ διὰ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Μπαϊρακτάρη. — Γνωστοποιηθήτω ἡμῖν ἐὰν μεταβατικὰ ἀποσπάσματα ἀνεκλήθησαν συμφώνως τῇ ἐγκυκλίῳ διαταγῇ μας. Ἀθῆναι, 15 Ἰανουαρίου 1873.

Ὁ ὑπουργὸς

Δ. ΓΡΙΒΑΣ.»

Οὕτω, κύριοι, διεξήγετο τότε ἡ ὑπηρεσία, οὕτω προπαρεσκευάζοντο καὶ ἐνηργοῦντο αἱ ἐκλογαί.

§152Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐπειδὴ ὅσας ἐρωτήσεις σᾶς ἔκαμα τὰς ἀνασκευάσατε ἐπιτυχῶς.............

§153ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διὰ τὴν περιποίησιν.

§154Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε διατί πέρυσιν ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν μετέφερε τὴν ἀστυνομίαν εἰς τὸ Μεσολόγγιον.

§155ΤΙΝΕΣ. Παρῃτήθη.

§156ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μετέβη ἐκεῖ, κύριε Στάϊκε, διότι παρῃτήθη τῆς θέσεώς του. Ἄλλως τε οὐδεμίαν ἐν τῷ τόπῳ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν εἶχε· δὲν εἶχε κἀνένα ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του ἄνδρα· ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τοὺς ἄνδρας, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διηύθυνον τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, εἴδατε μετὰ πόσης προσοχῆς ἐκοσκινίζοντο, καὶ ἅμα εὑρέθη ὅτι ὁ Σπορίδης εἶχε συγγένειαν ἐκεῖ, παρευθὺς ἀντικατεστάθη. Ἦτον ἐκεῖ τότε καὶ ὁ κ. Τσιρούλης ἀνήκων εἰς τὴν δύναμιν τοῦ τάγματος καὶ διωρισμένος διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ κατὰ τὰς ἐπαρχίας Τριχωνίας καὶ Αἰτωλίας. Ὁ κ. Δεληγιώργης, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 417 τηλεγραφήματος πρὸς τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος Μεσολογγίου τῆς 10 Ἰανουαρίου διέταξε τὴν ἄμεσον διάλυσιν τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων· αὐθημερὸν ταῦτα διελύθησαν, καὶ ὁ κ. Τσιρούλης ἔμεινε χωρὶς θέσιν ἐν Μεσολογγίῳ. Ταῦτα ἐφ’ ὅσον ἐσχετίσθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι μὲ τὰς σημερινάς. Ὅτε περὶ τοῦ δήμου τούτου ὁ κ. Στάϊκος πρὸς τὴν Βουλὴν ὡμίλει, παρῄνειρεν ἐπεισόδιόν τι ἀφορῶν εἰς τὸν κ. Ἀχιλλέα Τσιμπουράκην. Τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο ἐστηρίζετο εἰς πεπλανημένην τινὰ πληροφορίαν, ἀλλ’ ἀφ’ οὗ αὐτὸς οὗτος ὁ νομάρχης διὰ μεταγενεστέρου ἐγγράφου του ὡμολόγησεν ὅτι αἱ πληροφορίαι του ἐκεῖναι ἦσαν ψευδεῖς καὶ ἐσφαλμέναι, θεωρῶ περιττὴν πᾶσαν αὐτῶν ἀνασκευὴν, ἀναφέρομαι δ’ ἁπλῶς εἰς ὅσα διὰ τῶν ἐφημερίδων ὁ κ. Τσιμπουράκης περὶ τούτου ἐδημοσίευσεν. Ὑπολείπεται ὁ δῆμος τῆς Μακρυνείας. Ἠδυνάμην, κύριοι, ἐφ’ ὅλων τῶν δήμων νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ πολὺ, ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς μὲν πιστεύω ὅτι ἀπέδειξα ὅ,τι προεθέμην, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἰσθάνομαι ὅτι ἐκουράσθητε, πιστεύσατε δὲ ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀπέκαμα. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Μακρυνείας, κύριοι, ἀναπολῶ ἁπλῶς εἰς τὴν μνήμην σας τὰς μηνύσεις καὶ τὰ τηλεγραφήματα τὰ πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, τὰς ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν γενομένας καταγγελίας ὑπὸ διαφόρων πολιτῶν, καὶ ὅσα διὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀνακριτῶν ἐξετέθησαν καὶ ἐβεβαιώθησαν. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ Σταύρακα, ἐνθυμεῖσθε τὰς λεπτομερείας, αἵτινες δι’ αὐτῆς μᾶς ἐδόθησαν περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἡ ἐκλογὴ ἐκεῖ ἐνηργήθη· ἐνθυμεῖσθε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ Γονατᾶ, ὅστις βεβαιοῖ οὐχὶ προσωπικὰς ἀντιλήψεις, οὐχὶ τὰς ἰδίας του κρίσεις, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἐπὶ τῇ βάσει μηνύσεων καὶ καταγγελιῶν δοθεισῶν. Ταῦτα, κύριοι, περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ Μακρυνείας, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀπίστευτον ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ μειονοψηφήσῃ καὶ ἐκεῖ ὁ Δεληγιώργης καὶ ὁ Μακρῆς, δύω δημόται τοῦ δήμου ἐκείνου τῆς Μακρυνείας, ἔχοντες ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐφέτος καὶ τὴν δημοτικὴν τοῦ τόπου ἀρχήν. Ἀπέναντι τῶν ὅσῳ ζωηρῶν τόσῳ θλιβερῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας ἐφ’ ὅλων ἡμῶν ἀφῆκεν ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων, περιττὴ βεβαίως εἶναι ἡ παρ’ ἐμοῦ λεπτομερὴς τῶν λαβόντων χώραν ἀφήγησις. Ἀφίνω λοιπὸν καὶ τὸν δῆμον αὐτὸν τὸν καὶ τελευταῖον τῆς ἐπαρχίας, ὑπομιμνήσκων μόνον ὑμῖν ὅτι, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἄρτι σᾶς ὑπέμνησα καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἡ μερὶς ἡ ἐπιτυχοῦσα ἐδικαιοῦτο ἐφέτος νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἐκεῖ πλειονοψηφίαν παρ’ ἄλλοτε, συντρέχει καὶ ὁ λόγος τῆς ἐφέτος γενομένης πρὸς αὐτὴν προσελεύσεως πολλῶν ἐκ τοῦ δήμου ἐκείνου ἀντιπάλων, ὡς π. χ. τοῦ Σάχου, τοῦ Μπάρλα, τοῦ Δασκαλάκη, τοῦ Γιάχου καὶ ἄλλων. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος ὅτι ὁ ἀνακριτὴς διὰ κλητηρίων ἐξεφόβιζε τοὺς ἐκλογεῖς. Καὶ δὲν ὀνομάζει ἕνα τοὐλάχιστον ἐκ τῶν τοιούτων ἐκλογέων; Ἐκ τῶν ἐγγράφων τί δεικνύεται κύριοι; ὅτι ὁ ἀνακριτὴς ἅπαξ μόνον ἔλαβεν ἀνάγκην νὰ στείλῃ κλητῆρα ἵνα ἐπιδώσῃ κλήσεις, δι’ ὧν προσεκάλει νὰ ἐξετάσῃ τινάς, καὶ οἱ ἐπιτυχόντες κατώρθωσαν νὰ μὴ ἐξέλθῃ ὁ κλητὴρ διότι δὲν τῷ ἐδόθη συνδρομή, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐτόλμησεν οὔτε ὁ κλητὴρ νὰ ἐξέλθῃ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου. Ὁ λαὸς ἐκεῖνος, σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Στάϊκος, φοβεῖται καὶ τρέμει τὰ χαρτιὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ πῶς ὁ λαὸς τρέμει τὰ χαρτιὰ καὶ δὲν τρέμει τὰς λόγχας; ἀλλὰ πῶς ὁ λαὸς αὐτὸς τρέμει τὰ χαρτιὰ καὶ τὸν ἀνακριτὴν ὅστις θὰ μείνῃ τέσσαρας μόνον ἡμέρας, καὶ δὲν φοβεῖται τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα πρὸ δεκαετίας καὶ τὶς οἶδεν ἐπὶ πόσον ἀκόμη δὲν θὰ λείψωσιν ἴσως νὰ τὸν ἐνοχλῶσι καθ’ ἑκάστην ὥραν καὶ στιγμήν; Ὦμεν κύριοι, δικαιότεροι. Δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ περισσότερον· θὰ τελειώσω ἐδῶ τὸν λόγον. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἐκλογὴ, ἡ ὁποία σᾶς εἶπον, ὅτι διῆλθε ἐν πανηγύρει. Κρίνατε σεῖς ἐὰν ᾖναι πανήγυρις ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο πανήγυρις, ἦτον ὅμως πανήγυρις τελουμένη ἀναλώμασι τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῆς μιᾶς ἐκ τῶν συναγωνιζομένων πολιτικῶν μερίδων. Ἂς λείπῃ τοιαύτη πανήγυρις, ἂς λείπῃ τοιαύτη ἐλευθερία ἐκλογῆς! Ὁ ἀρχηγὸς, κύριοι, τῆς ἐπιτυχούσης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου μερίδος, ὁ κ. Τρικούπης, ἐπεσκέφθη μετὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα του· προσεφώνησαν αὐτὸν καὶ αὐτὸς ἀντεφώνησεν. Ἂς ἀκούσωμεν λοιπὸν ἐπὶ τέλους καὶ τὴν ἐπίσημον ὁμολογίαν τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς. Ἰδοὺ τί εἶπεν ἐκεῖνος. «Θὰ παρέλθουν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος αἱ ζοφεραὶ αὗται ἡμέραι· τὸ Μεσολόγγιον, προσέθεσε, δὲν προσέφερεν ἑαυτὸ ὁλοκαύτωμα ὑπὲρ τοῦ ἔθνους διὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸν ξένον ζυγὸν, ζυγὸς ἄλλος». Καὶ ἀληθῶς, κύριοι! Τοιαύτην δέν ἐνόει βεβαίως ἐλευθερίαν τὸ Μεσολόγγιον, ὅτε διὰ τῶν πολυκλαύστων πολιορκιῶν του κατέπληττε τὸν κόσμον ὁλόκληρον! τοιαύτην ἐλευθερίαν δὲν ἐννόει βεβαίως τὸ Μεσολόγγιον, ὅτε ὑπὲρ αὐτῆς διὰ τῆς πολυϋμνήτου ἐξόδου του συνεκίνει τὰς ψυχὰς τῶν δύω ἡμισφαιρίων καὶ ἔκλινεν ὑπὲρ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀγῶνος τὴν ἕως τότε δυσμενῆ πρὸς αὐτὸν διπλωματίαν! Τοιαύτην ἐλευθερίαν δὲν ἐνόει ποσῶς τὸ Μεσολόγγιον, ὅτε ὑπὲρ αὐτῆς σύσσωμον εἰς τὸν ἀέρα ἀνετινάσσετο! (Εὖγε! εὖγε! καὶ χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§157ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αἰσθάνομαι, κύριοι, ὅτι ἐξηντλήθητε ἀκούοντες τὰ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου καὶ λίαν εὐμενὲς ἀκροατήριον δὲν δύναμαι νὰ ἔχω. Ἠξεύρω ὅτι δὲν δύναμαι τίποτε νὰ προσθέσω ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς μετὰ τὴν λεπτομερῆ ἀνασκευὴν ὅλων τῶν αἰτιάσεων, ὅλων τῶν μομφῶν, αἵτινες ἐῤῥέθησαν κατ’ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς, ἣν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Στάϊκος. Πιστεύω ὅμως ὅτι ὡς γείτων ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἔχετε μικρὰν ὑπομονὴν, νὰ ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδέας μου, τὰς κρίσεις μου, τὰς πληροφορίας μου. Σᾶς βεβαιῶ δὲ ὅτι κατὰ τὸ σύνηθες δὲν θέλω προσπαθήσει νὰ εἴπω πάντα. Ἐπὶ δύω ἡμέρας ἐλάλησάν τινες τῶν ῥητόρων κατὰ τῆς ἐκλογῆς· ἐὰν δὲ δὲν πλανῶμαι σφόδρα, δὲν ἐζήτουν, τίποτε ἄλλο, δὲν ἐσκόπουν νὰ σᾶς φωτίσωσιν, ἀλλὰ νὰ ἐπιχύσωσι ἀχλὺν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, νὰ προκαλέσωσι σκοτοδινίαν τινὰ, διὰ νὰ προκύψῃ δισταγμός τις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Ὁ κ. Βουλπιώτης ἰδίως δισταγμούς τινας ἠδυνήθη νὰ προκαλέσῃ περὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, ἀλλ’ οὐδὲν ἀπέδειξε. Μακρὸν θὰ ἦτο, κύριοι, νὰ ἀκολουθήσω εἰς καθέκαστα τὸν ῥήτορα τοῦτον καὶ νὰ ἀνασκευάσω ἑκάστην ἀντίῤῥησιν, διότι πάντες μὴ ἔχοτες κεφάλαια σπουδαῖα αἰτιάσεων κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς κατέβησαν εἰς πολλὰς τοιαύτας λεπτομερείας, ὥστε νὰ μνηθῶσι καὶ ὅτι Χατζηγεώργης τις ἄγνωστος ὅλως, φυγὼν ἀπὸ τὴν μερίδα τοῦ κ. Τρικούπη, ἥτις ὑπεστήριζε τὴν ἐναντίαν τοῦ Δεληγεώργη μερίδα, εἶχε προσέλθει εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην. Κατανοήσατε ἐκ τούτου ποῦ ἔφθασαν, ἀφ’ οὗ ἐπεκαλέσθησαν καὶ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι εἰς ἐκλογήν τινα παρέδρου μικροῦ χωρίου ἐπέτυχεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Καὶ πάντα διὰ ν’ ἀκυρώσητε τὴν ἐφετεινὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου, ἁγνωτέρα τῆς ὁποίας οὐδέποτε ἐγένετο (ψιθυρισμοί).

§158ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ παράκαμες.

§159ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐὰν ἠκούσατε, κύριοι, καλῶς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Βουλπιώτη, παρετηρήσατε, ὅτι τὸ μέγα παράπονον ἦτον, ὅτι ἦτον ὕποπτος ὁ νομάρχης· ἤτοι οὐχὶ ὅτι παρηνόμησεν ὁ νομάρχης, ἀλλ’ ὅτι ἐπαύθη ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ Δεληγεώργη. Ἐκτιμήσατε σεῖς αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ἀκύρωσιν ἐκλογῆς, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ πεισθῶσιν ἐκ τούτου σπουδαῖοι βουλευταὶ νὰ ἀποσκυβαλίσωσι συναδέλφους ἀπὸ τῶν ἑδωλίων τούτων διὰ τοῦτο. Ὕποπτος ὁ μοίραρχος! διατί; διετύπωσαν κἀμμίαν κατηγορίαν; κἀμμίαν μομφὴν ῥητὴν κατὰ τοῦ μοιράρχου, κατὰ τοῦ ἐφόρου; ἠδυνήθησαν νὰ εἴπωσί τι ὡρισμένον κατὰ τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διοίκουν τὴν ἐπαρχίαν; Ὄχι· ἀλλὰ συνέλεξαν παράπονα, αἰτιάσεις κατὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ ἐπύργωσαν ἐκ λόγων κενῶν πυραμίδα ὁλόκληρον αἰτιάσεων κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Εἰς ποίαν ἐκλογὴν, κύριοι, εἶναι δυνατὸν, ἐνῷ διεξάγονται ἐκλογαὶ, νὰ μὴ συμβῇ τίποτε, νὰ μὴ ἀντιτάξωσι τὰ κόμματα ψευδεῖς λόγους, ἢ νὰ μὴ συμβοῦν διαπληκτισμοὶ μεταξὺ τῶν ἀντιμαχομένων μερίδων ἢ καὶ τῶν στρατιωτῶν; Δὲν ζητεῖται τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ζητοῦνται ἄλλα κεφάλαια κατηγορίας πρὸς ἀκύρωσιν μιᾶς ἐκλογῆς καὶ πρὸς ἀποσκυβάλισιν ἐντίμων συναδέλφων ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου τούτου. Ὁ κ. Βαλέττας, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ἐσχημάτισε κατάλογον ὁλόκληρον, παθόντων δῆθεν· ἀλλὰ οὐδεμίαν ἄλλην ἀπόδειξιν μᾶς ἔφερε παρὰ τὴν ἔνστασιν αὐτήν. Ἀλλὰ διότι σᾶς εἶπεν κατηγορῶ τὸν δεῖνα ὅτι ἔκλεψε, κατηγορῶ τὸν δεῖνα ὅτι ἐφόνευσεν, ὅτι ἀπέκλεισε καὶ ὅτι παρεβίασε τέλος πάντων μίαν ἐκλογὴν, θὰ τὸ πιστεύσητε, χωρὶς νὰ φέρῃ ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν του οὐδεμίαν; Καταγγέλλω σημαίνει ἀποδεικνύω· οἱ ἰσχυρισμοὶ, κύριοι, δὲν εἶναι ἀπόδειξις. Σήμερον, κύριοι, πρόκειται οὐχὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ προσόντα τῶν διαμαχομένων μερῶν· οὐχὶ ὅτι ὁ ἀποτυχὼν κ. Δεληγεώργης κατεκήλει τὰς ἀκοὰς ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσητε μόνον ἐὰν ἡ ἐπαρχία Μεσολογγίου ἐπιέσθη, καὶ ἐὰν οἱ ἔχοντες ψῆφον προσερχόμενοι εἰς τὴν κάλπην ἐσύροντο ὡς αἰχμάλωτοι ὑπὸ 4 ἢ 5 στρατιωτῶν, ὅπως ἰσχυρίζονται οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς· τοῦτο ἔχετε νὰ ἐξετάσητε. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος, εἰς τὰ σπουδαιότερα δύναται καλῶς νὰ ὑποστῇ τὴν ἀντιπαράθεσιν. Ἦρξε τοῦ δήμου του ἐπὶ 20 ἔτη καὶ μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἐπὶ 30 ἔτη ἄνευ μέμψεως οὐδεμιᾶς παρ’ οὐδενός· ἠδύνατο δὲ καὶ νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ νὰ προτιμηθῇ τοῦ κ. Δεληγεώργη, οὐχὶ μὲν ὡς ῥήτωρ, ἀλλ’ ὡς χρηστὸς κἂν πολίτης· ὁ κ. Στάϊκος ἐπίσης εἶχεν εὐτυχήσῃ νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς κρισίμους περιστάσεις κατὰ τῆς ληστείας καὶ νὰ ᾖναι γνωστὸς, νομίζω, καὶ εἰς τοὺς δύω ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς σπουδαῖος ἀξιωματικός· δὲν εἶναι δ’ ἀνὴρ ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες χάριν πολιτικῶν λόγων, καὶ διότι κατέχει ἕτερος ἔξοχον θέσιν ἐν τῇ πολιτικῇ, ἀποπέμπονται τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐγένετο βία καὶ βία ἀποτελεσματική· πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὑπῆρχεν ἐγκαίρως σπουδαῖον παράπονον, ὅτι ὑπῆρξε βία εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου. Ὅταν ἀποδείξετε τοῦτο, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐγὼ πρῶτος θὰ ψηφίσω ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς. Κύριοι, θὰ ἐξετάσω τὴν ἐκλογὴν ἀνεξαρτήτως τῶν αἰτιάσεων τῶν ἐνισταμένων κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, διότι πιστεύω ὅτι οὐδεμίαν δεδικαιολογημένην αἰτίασιν σᾶς ἔφερον, διότι ὅλαι αἱ προφάσεις, ὅλαι αἱ μεμψιμοιρίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ἔφερον, δὲν ἐσκόπουν εἰμὴ νὰ κινήσουν τὸν ἔλεον, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθόν. Κύριοι, διὰ νὰ ἔχωμεν πλήρη γνῶσιν τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων, τὰς σχέσεις τῶν μερίδων πρὸ τῆς ἐκλογῆς, τὰ κατὰ τὴν ἐκλογὴν, τὰς αἰτίας τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς. Τί συνέβαινε, κύριοι, πρὸ τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλὰ διατί θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ πρὸ τῆς ἐκλογῆς; διότι θὰ φανῇ ἡ ἡττηθεῖσα μερὶς ὁποία ἦτο καὶ ὁποία ἡ νικήσασα· προκαλῶ δὲ τὴν προσοχήν σας διὰ νὰ γνωσθῇ ποία ἦτον ἡ καταδυναστεύουσα μερὶς καὶ ποία ἦτον ἐπὶ δύω ἔτη ἡ ἀνηλεῶς καταδυναστευομένη. Πρὸ τῆς ἐκλογῆς, κύριοι, τρεῖς ἢ πέντε μῆνας προηγήθησαν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ὑπὸ Δεληγεώργη διεξαχθεῖσαι, καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης ἤρχισε νὰ φυλακίζῃ δημάρχους καὶ νὰ παύῃ διὰ τῶν δικαστηρίων! προηγήθη ἡ βουλευτικὴ ἐκλογὴ τοῦ 1873· κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τίς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπίεζε τὴν μερίδα ἐκείνην ἡ νικήσασα μερὶς, πρωθυπουργοῦντος καὶ δυναστεύοντος Δεληγεώργη; Ἂν θέλετε νὰ ἦσθε δίκαιοι, κύριοι, δὲν θὰ ἐκτιμήσητε καὶ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ἐν πνεύματι ἰσονομίας; Ἰσχυρίζομαι, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τὸ πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἠδικήθησαν οἱ νικήσαντες καὶ ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, ἀλλ’ ἰδίως κατεβλήθησαν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, καὶ ὑπὸ τῶν ἀνακρίσεων, καὶ ὑπὸ τῶν εἰσαγγελέων ἀπεινῶς κατεδιώχθησαν. Ἀφίνω ταῦτα εἰς τὴν ἐκτίμησίν σας, εἰς τὴν συνείδησίν σας, ἂν ἠμπορῇ σήμερον ἡ μερὶς τοῦ κ. Δεληγεώργη νὰ εἴπῃ ὅτι τότε κατεπιέζετο, καὶ ἂν ἔχῃ δικαίωμα ἡ μερὶς αὕτη νὰ ζητήσῃ ἀπὸ σᾶς νὰ χορηγήσητε εἰς αὐτὴν ἱκανοποίησίν τινα διὰ τὰ ἀνήκουστα παθήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἡ ἀντίθετος μερὶς Τρικούπη κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο. — Ἀλλὰ μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν ποῖα ἦσαν τὰ σημεῖα τῆς δυνάμεως ἑκατέρας τῶν μερίδων; ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι, — καὶ εἰς τοῦτο δὲν φέρω κἀμμίαν ἄλλην ἀπόδειξιν εἰ μὴ ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησίν σας καὶ τὴν κοινὴν φήμην—ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅτι ἐλέγετο περὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν τολμᾷ νὰ καταβῇ εἰς τὸν ἀγῶνα. Πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἴσως ἕνα μῆνα —τὸ βεβαιῶ ὁ ἴδιος ἐγὼ, καὶ οἱ εἰδότες με ἠμποροῦν νὰ μὲ πιστεύουν, καὶ οἱ μὴ θέλοντες, ὄχι —εἶχον ἐπιστολὰς ἑκάστοτε, καὶ μοὶ ἔγραφον «ὁ ἡγέτης τῶν ἐλευθεριῶν ἀποτυγχάνει ἀφεύκτως». Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐδίσταζε νὰ κατευθύνῃ τὸ βῆμα πρὸς τὸ Μεσολόγγιον· ἐπὶ τέλους διὰ νὰ ἐνθαῤῥύνωσιν αὐτὸν συνεκεντρώθησαν οἱ φίλοι του, ὡς ἤκουσα, καὶ ἔγραψαν τηλεγραφικῶς, καὶ ὑπέγραψαν 30–60 διὰ νὰ ἀνεγείρωσι τὸ καταπεσὸν θάῤῥος του λέγοντες, «ἐλθὲ καὶ ἐδῶ εἴμεθα ἡμεῖς» τότε ἀπεφάσισε καὶ κατέβη. Καὶ πῶς τὸν ὑπεδέχθησαν ἐν Μεσολογγίῳ; τὸ γνωρίζετε, κύριοι. Πῶς δὲ ὑπεδέχθη ὁ λαὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἡμῶν τὸν κ. Σωτηρόπουλον; Οὔτε προσφώνησιν ἠκούσαμεν πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην, κατὰ σύνηθες, οὔτε ἀντιφώνησιν. Ὅταν ὅμως ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐξ Αἰτωλικοῦ μετέβη εἰς Μεσολόγγιον, 700 περίπου συμπολῖταί του Μεσολογῖται ἐξῆλθον καὶ ὑπήντησαν αὐτῷ μετὰ σημαιῶν, μετὰ τυμπάνων. Καὶ δικαιοῦμαι σήμερον νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ, κύριοι, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη δὲν ἤρχισεν εἰς τὰς 25 Ἰουνίου καὶ ἐτελείωσεν εἰς τὰ 29, καὶ ἡ διαλογὴ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς δὲν ἔγεινεν εἰς τὰς 29, ἀλλ’ ἕνα μῆνα προτήτερα κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, διότι δηλαδὴ ὅλα τὰ σημεῖα ἦσαν ζωηρότατα, τὰ δηλοῦντα ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης κατέπεσε.

§160ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Κύριε Ῥοντήρη, μοὶ ἐπιτρέπετε....;

§161ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν.

§162ΤΙΝΕΣ. Μὴ ἀπαντᾶτε, κύριε Ῥοντήρη.

§163ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, (ἐγενόμην ἐγὼ αὐτὸς θῦμα τοιούτων ἐπεμβάσεων) ὅτι αἱ ἐπεμβάσεις εἶναι φοβεραὶ μόνον κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐκλογῆς· τὸ τετραήμερον φοβερὰ ἐπέμβασις εἶναι, καὶ ἰδίως ἡ δικαστικὴ, ἡ γενομένη πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἢ ἐπὶ μῆνας. Ὅταν πρὸ τῆς ἐκλογῆς ὁ ἀνακριτὴς φατριάζων ἐπισείει καθ’ ἑκάστην τὸ ἔνταλμα τῆς φιλακίσεως κατὰ τῆς ἀντιπρωθυπουργικῆς μερίδος, ἡ μερὶς αὕτη δὲν δύναται πλέον νὰ ἀντιταχθῇ σπουδαίως καὶ νὰ διαγωνισθῇ ἐπὶ ἴσοις πρὸς τὴν πρωθυπουργικὴν μερίδα κατὰ τὰς 4 ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂν ᾖναι ὑπουργικὴ πλέον. Τοιαύτη ἦν ἡ καταδυναστευομένη μερὶς καὶ νικήσασα τὴν ἐπὶ 2 ἔτη καταδυναστεύουσαν μερίδα τοῦ Δεληγεώργη. Ἀλλ’ ἔχουσι καὶ οἱ ἡττηθέντες ἓν σχετικὸν παράπονον, ὅτι πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐπί τινας ἡμέρας, ἢ καὶ ἐπὶ ἕνα μῆνα διετέλεσαν καὶ οἱ νικήσαντες ὑπουργικοὶ, ἀφοῦ δηλαδὴ οἱ ἀντίπαλοι αὐτοὶ ἐπὶ 2 καὶ 3 ἔτη ἦσαν τοιοῦτοι, καὶ μάλιστα πρωθυπουργικοί. Ἀλλὰ πρὸς θεοῦ εἶναι δίκαιον, εἶναι εὐπρόσωπον τὸ παράπονον τοῦτο; Ἔπειτα ποίαν χρῆσιν ἔκαμνον οἱ νικήσαντες τῆς ὑπουργικότητος; οὐδὲν· οἱ ἡττηθέντες διετύπωσαν, ἀλλὰ μόνον ὅτι ὁ Μαυρολιθαρίτης, ὁ ἀνθυπασπιστὴς, εἶχεν 15 στρατιώτας εἰς 3 δήμους. Ὁ Μαυρολιθαρίτης ὄντως ἐξῆλθε δι’ ὑπηρεσίαν κατὰ ζωοκλόπων, ἀλλ’ ἀποσταλεὶς ὑπὸ τίνος; Ὑπὸ τοῦ Νομάρχου νομίζετε; μάλιστα ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, ἀλλὰ προσκαλουμένου ἀπὸ τὸν δήμαρχον Μακρυνείας τὸν Κούτσικον, τὸν ὁποῖον ἠκούσατε ὅτι εἶναι ὅλως διόλου τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἀλλὰ προσκαλουμένου ὑπὸ τοῦ δημάρχου Μεσολογγίου. Τί δ’ ἔπραξεν τέλος αὐτὸς ὁ Μαυρολιθαρίτης; Ἠκούσατε διαπραχθέν τι πρὸ τῆς ἐκλογῆς κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας του κατὰ τῆς ἐκλογῆς; Βεβαίως τὰ πρὸ τῆς ἐκλογῆς εἰσὶ σπουδαῖα, ἀλλὰ συνήθως σπουδαιόταται μομφαὶ καὶ ἐνστάσεις διὰ τὰ κατὰ τὴν ἐκλογήν· καὶ θὰ σᾶς εἴπω ποῖαι εἰσὶν αἱ συνήθεις ἐκφράσεις, αἵτινες διατυποῦνται διὰ τὰ κατὰ τὴν ἐκλογήν. Δύω μόνον ἢ τρεῖς εἶναι αἱ σπουδαῖαι ἐνστάσεις· πρῶτον, ὅτι ἐγένετο καλπονόθευσις, δεύτερον δ’ ὅτι ἀποκλείσθησαν ψηφοφόροι. Ἀλλὰ χάριν τοῦ Δεληγεώργη ἐπλάσθησαν ἐφέτος ἓξ κεφάλαια ἐνστάσεων. Διὰ ν’ ἀκυρωθῇ, κύριοι, μία ἐκλογὴ πρέπει νὰ κατηγορηθῇ ὡς προϊὸν καλπονοθεύσεως· διὰ νὰ ἀκυρωθῇ μία ἐκλογὴ πρέπει νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ ἐνιστάμενος ὅτι ἔλαβε χώραν στρατιωτικὸς ἀποκλεισμὸς τῆς μιᾶς μερίδος κατὰ τῆς ἄλλης· τέλος πάντων ἐγὼ λέγω ὅτι ἵνα ἀκυρωθῇ μία ἐκλογὴ πρέπει νὰ ἔλαβε χώραν τὸ βδελυρὸν ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας. Τί δ’ ἐπλάσθη χάριν Δεληγεώργη; Εἶναι ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ, διότι ἡ κυβέρνησις διώρισεν ὑπαλλήλους ἐκεῖ, καὶ τοὺς διώρισεν ἄνευ ἀδείας τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὅστις πάντοτε ἄλλοτε διώριζεν αὐτούς· διότι οἱ στρατιῶται ἔνοπλοι ὡδήγουν τοὺς ἐκλογεῖς καθ’ ὁμάδας καὶ κατὰ κοινότητας ὁλοκλήρους καὶ προσῆγον αὐτοὺς εἰς τὴν κάλπην καὶ κατεψήφιζον τοῦ Δεληγεώργη. Καὶ τί ἄλλο ἀκόμη; καὶ διότι ἔλαβε χώραν τὸ μεταφυσικὸν αὐτὸ ἐλατήριον τῆς ψυχολογικῆς αὐτῆς βίας. Καλὸν εἶναι, κύριοι, νὰ ἐξετασθῇ καὶ τοῦτο, οὐχὶ διότι ἔλαβε χώραν τι σχετικὸν ἢ ὅτι ὑπάρχει που τοιαύτη ἔνστασις, ἀλλ’ ὡς ἀποφατικὸν γεγονός. Ὑποστηρίζω, ὅτι ὅπου δὲν ὑπάρχει παράπονον ὅτι ἔλαβε χώραν καλπονόθευσις, δὲν δύναται νὰ γείνῃ σπουδαίως λόγος, ὅτι ἔλαβε χώραν στρατιωτικὴ ἐπέμβασις. Ὁ ἔχων τὴν στρατιωτικὴν ἐξουσίαν οὕτως ὑποχείριον, ὡς ἐνασμενίζονταί τινες νὰ κατασυκοφαντῶσιν, οὐδέποτε ἀρκεῖται εἰς τὴν ἁπλῆν πίεσιν, διότι ἡ ἁπλῆ πίεσις δὲν εἶναι ἀσφαλὲς μέσον ἐπιτυχίας· ὅθεν ἀναγκαίως προβαίνει εἰς καλπονόθευσιν ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ὑποστηριζόμενος. Ἀλλ’ ἐτόλμησέ τις νὰ διατυπώσῃ τοιαύτην ἔνστασιν κατὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡμῶν, ἢ τῶν φίλων των; Ἐπίσης, κύριοι, ἀπαραίτητον σημεῖον στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως εἶναι ἡ ῥῆξις μεταξὺ στρατιωτῶν καὶ τῶν βιαζομένων κοινοτήτων ἢ καὶ πολιτῶν· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπαρχίαν Αἰτωλίας, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1874, ἐπὶ Βούλγαρη πρωθυπουργοῦντος, οὐδὲ «μύτη αἱμάτωσε»· ἄρα μάταιαι αἱ κραυγαὶ περὶ στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως, τῆς ὁποίας ἀπαραίτητος χαρακτὴρ εἶναι τὰ διαληφθέντα δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα οὐδαμοῦ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην ὑποφαίνονται. Κύριοι, εἶπον ὅτι ἡ καλπονόθευσις εἶναι λόγος ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς καὶ ἡ δωροδοκία. Περὶ δωροδοκίας δὲν ἔγεινε λόγος κατὰ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἡμῶν τῶν ἐχόντων τὴν τιμὴν ἐντίμως καὶ εὐγενῶς νὰ συμπαρακάθηνται μεθ’ ἡμῶν. Ἀλλὰ περὶ ἀποκλεισμοῦ ἠκούσατε τί διατύπωσαν; Ἀγορεύοντες μόνον οἱ ῥήτορες οἱ κατηγοροῦντες τὴν ἐκλογὴν, εἶπον ὅτι ἐνίστανταί τινες ὅτι ἀπεκλείσθησαν, ἀλλὰ κύριον κεφάλαιον κατηγορίας κατὰ τῆς ἐκλογῆς περὶ ἀποκλεισμοῦ δὲν ἔκαμον· καὶ διατί; διότι οὐδεὶς ἀποκλεισμὸς ἐγένετο. Πῶς λοιπὸν ζητεῖται ἡ ἀκύρωσις; Ὁ ἀποκλεισμὸς, κύριοι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων σημείων ἅτινα ἔχει, ὡς τὴν ῥῆξιν, ἔχει καί τινα σημεῖα, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦνται δι’ ἐγγράφων· ὁ ἀποκλεισμὸς ἀποδεικνύεται διὰ τῆς ὀλιγότητος τῶν ψηφοφορησάντων· θὰ ἴδητε δὲ ἐδῶ εἰς αὐτὸν τὸ κατάλογον προϊόντος τοῦ λόγου, ὅτι σχεδὸν ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων ὑπῆρξε κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, κατὰ τὸ 73 καὶ 72 καὶ πάντοτε. Εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας ἐψηφοφόρησαν ἐφέτος 1138, κατὰ δὲ τὸ 73 ἐψηφοφόρησαν 1218, καὶ δύναται νὰ εἴπῃ εὐπροσώπως: ἰδοὺ εἰς τὰ 72 ἐψηφοφόρησαν πλειότεροι 16 καὶ 50–66 καὶ ἰδοὺ ἔλαβεν χώραν ὁ ἀποκλεισμός: Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι δύνανται νὰ διατυπώσουν τοιαύτην ἔνστασιν, διότι τέλος πάντων εἰς τὰ 73 ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο τὸν χειμῶνα, ὅτε εἶναι καὶ οἱ Βλάχοι παρόντες, ὥστε δὲν εἶναι παράδοξον νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι οἱ 68 οἱ περὶ πλέον εἶναι ποιμένες, οἵτινες ἀνέβησαν κατὰ τὸ θέρος εἰς τὴν Εὐρυτανίαν καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ μὴ ἀναβῶσιν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, καὶ δηλαδὴ ἦσαν ἀπόντες· εἰς ὅλους τοὺς δήμους παρουσιάζεται ὁ αὐτὸς σχεδὸν ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων κατὰ τὰς διαφόρους ἐκλογάς· μόνον εἰς τὸν δῆμον Μεσολογγίου ἐψηφοφόρησαν 120 ἢ 150 ὀλιγώτερον τὸ ἔτος 1874. Ἀλλὰ διατί ὀλιγώτεροι; εἶπον οἱ ἐνιστάμενοι, ὅτι ἀποκλεισμὸς ἔλαβεν χώραν· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι ἐψηφοφόρησαν ὀλιγώτεροι, διότι διεγράφησαν 263 ψηφοφόροι ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ψηφοφόρων διὰ πλαστογραφίας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Μεσολογγίου ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν φατριαζόντων δικαστῶν.

§164ΡΟΥΚΗΣ. Βλασφημεῖτε.

§165ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διότι, ναὶ μὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ῥούκης, διότι ἡ διαγραφὴ αὕτη ἡ παράνομος ἐγένετο ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, τῆς ἀνηκούσης εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην, ἀλλὰ τὸ δικαστήριον ἀπέῤῥιψε τὴν τῆς ἐγγραφῆς αἴτησιν τῶν παθόντων· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν τὸ καταλογίζω εἰς βάρος τῶν δικαστῶν. Τί δὲ παραπονοῦμαι, κ. Ῥούκη, μὴ βλασφημῶν; Ὁμολογουμένη ἦτον αὕτη ἡ πλαστογραφία καὶ ἀποδεδειγμένη καὶ κατηγγέλθη ὁ δήμαρχος διὰ τὴν πλαστογραφίαν αὐτήν· ἠρωτήσαμεν δὲ ἐτελείωσεν ἡ ἀνάκρισις; λέγουν, ὄχι, ἀκόμη δὲν ἐτελείωσεν. Καίτοι τοῦ ἐγκλήματος γεγονότος πρὸ 2 ἐτῶν, προχθὲς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐγένετο ἡ τελευταία ἀνακριτικὴ πρᾶξις, προχθὲς δηλαδὴ συνεζητήθη ἡ ἀκύρωσις κατὰ τοῦ βουλεύματος τοῦ συμβουλίου τῶν ἐν Πάτραις ἐφετῶν, παραπέμποντος τὸν κ. δήμαρχον. Ἔχουν δίκαιον, κ. Ῥούκη, νὰ παραπονοῦνται ὡς πρὸς τὸν κατάλογον αὐτόν; Δύνασθε νὰ ἐπιμένετε ἀκόμη, ὅτι ἐγὼ βλασφημῶ, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω ἔτι χειρότερα. Τάχα διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 74 δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ᾖναι διωρθωμένος αὐτὸς ὁ κατάλογος καὶ νὰ λείπῃ αὐτὸ τὸ στίγμα τοῦ 1873; Καὶ δὲν ἐφρόντισε τάχα ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ δὲν ἐφρότισε κἀνεὶς νὰ διορθωθῇ αὐτὸς ὁ κατάλογος; Καὶ δὲν ἐφρόντισεν ὁ κ. Στάϊκος περὶ τούτου; Μάλιστα, ἐφρόντισε καὶ παρεπονέθη καὶ ἀναφορὰς ἔκαμε, καὶ εἰς τὸ δικαστήριον προσῆλθεν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις διὰ νὰ διορθωθῇ ὁ κατάλογος· φθάνει δὲ μόνον, ὅτι εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ 2½ ἔτη σχεδὸν δὲν ἠδυνήθησαν οἱ παθόντες νὰ ἐπιφέρωσι θεραπείαν διὰ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ δικαιοσύνης καὶ ὁ φατριασμὸς φαίνεται ποῦ ἐμφωλεύει. Αὐτὸς ὁ κατάλογος ὑπέστη αὐτὴν τὴν ὁλοσχερῆ ἐκ μέρους τῆς ἐν Μεσολογγίῳ δικαιοσύνης ὀλιγωρίαν. Ἄλλοι κατάλογοι ἐδικάσθησαν τὴν 18 ἢ τὴν 20 Ἰουνίου καὶ ἐξεδόθη ἀπόφασις καὶ ἐδιορθώθη ὁ κατάλογος καὶ ἐψηφοφόρησαν οἱ φίλοι τοῦ κυρίου Δεληγεώργη. — Εἶπον, κύριοι, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς εἶναι σπουδαῖος, ἀλλὰ δὲν διετυπώθη ἀποκλεισμὸς ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων, ὅτι καί τοι αὐτῶν μὴ διατυπούντων, ἐγὼ ἀνασκευάζω αὐτὸν, διὰ νὰ μὴ ἔχῃ οὐδεὶς τῶν κ. βουλευτῶν οὐδένα δισταγμόν. Σᾶς παρατηρῶ δὲ καὶ τοῦτο προσθέτως, ὅτι ἀποκλεισμὸς ἄνευ ῥήξεως ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀδύνατος, δὲν ἠξεύρω τί δύναται νὰ γείνῃ ἐν Εὐρώπῃ· εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς πρᾶγμα ὅλως διόλου ἀπίθανον, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἔλαβε χώραν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἰδίαν σας μαρτυρίαν, διότι σεῖς εἶσθε οἱ καλλίτεροι μάρτυρες εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα νὰ γείνῃ ἀποκλεισμὸς ἐν πόλεσιν, οὔτε εἰς Μεσολόγγιον, οὔτε εἰς Πάτρας, οὔτε εἰς Τρίπολιν, οὔτε εἰς Καλάμας, οὔτε εἰς Μεσσήνην, οὔτε εἰς τὴν Σύρον, οὔτε εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐν οὐδεμιᾷ πόλει ποτὲ ἐγένετο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀποκλεισμός. Ἐπειδὴ δὲ ἐνόμιζον καὶ ἔβλεπον καθαρὰ, ὅτι δὲν δύνανται νὰ διατυπώσωσι καλπονόθευσιν, οὔτε ἀποκλεισμόν, κατέφυγον εἰς τὸν τερατώδη ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἔλαβε χώραν αἰχμαλωσία τῶν κοινοτήτων, καὶ ἠκούσατε τί εἶπον· ὅτι 4 στρατιῶται ὑπῆγαν εἰς τὴν δεῖνα κοινότητα τοῦ χωρίου Γαλατᾶ καὶ Ἅγιον Γεώργιον καὶ ἔφεραν τοὺς ψηφοφόρους· ἦσαν πολλοί; 180 καὶ τοὺς ἔφεραν μέχρι τῆς πόλεως καὶ ἔπειτα ἀπεσύρθησαν καὶ εἰσῆλθον μέσα οἱ ψηφοφόροι καὶ ἐψηφοφόρησαν. Πότε ἄλλοτε ἔγεινε τοιοῦτόν τι; Ἡ ἀπαγωγὴ ὁλοκλήρου λαοῦ ὑπὸ στρατιωτῶν 4, 10, εἴτε 24 ἐν τῇ μέθῃ τῶν ἐκλογῶν, ἐν τῷ συνασπίσματι τῆς ἐπαρχίας ὅλης πρὸς φρούρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου! πότε ἄλλοτε ἐγένετο τοιοῦτόν τι, καὶ ἐγένετο ἐφέτος ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλὰ πῶς τολμοῦν καὶ διατυπώνουσιν ἓν τοιοῦτον; Τὸ λέγω ἐγὼ ἐν τιμῇ, διότι ἤμην 2 ὥρας μακρὰν ἢ 4 ὥρας μακρὰν ἀπὸ τὸν τόπον αὐτὸν, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ βιαζόμενοι ἦσαν μὲ τοὺς ἵππους των, διότι ὅλοι εἶναι οἰκοκυραῖοι καὶ εὐκατάστατοι καὶ ἐπήγαιναν χορεύοντες μετὰ τυμπάνων καὶ σημαιῶν καὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν πόλιν καὶ ἐπεδείξαντο ἀπέναντι τῶν ἀντιπάλων των καὶ ἐψηφοφόρησαν θριαμβευτικῶς καὶ εὐωχοῦντο ἐπὶ 2 ὅλας ἡμέρας· ἐβιάσθησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐν Μεσολογγίῳ ἄνευ ῥήξεως! Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω τί ἔγεινεν κατὰ καιροὺς ἐν Μεσολογγίῳ ἐν συμπλοκαῖς πρὸς στρατιώτας· ἐγὼ ἠξεύρω τί ἔγεινεν ὅταν 2 τάγματα Βαυαρῶν ἦλθον εἰς σύγκρουσιν μετὰ τῆς πόλεως· καὶ ὅλοι ἠξεύρομεν τί ἔπαθεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἓν τάγμα τῶν εὐζώνων, ὅταν κατὰ τὸ 1844 ἐστασίασε, μὴ θέλον τοὺς σάκκους, οὓς ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἐδῶ τί ἔγεινε; μήτε μία μύτη αἱμάτωσεν. Πῶς θὰ πιστεύσωμεν τοιαῦτα τερατώδη ἐγκλήματα; Ὡς σᾶς εἶπον, δὲν ἔλαβε χώραν ἀποκλεισμὸς ἐκ μέρους τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ἄρα χώραν ἀποκλεισμὸς ἐκ μέρους τῆς Δεληγεωργικῆς μερίδος; ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἔλαβεν χώραν ἀποκλεισμὸς κατὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡμῶν· καὶ ἂν ὁ κ. Δεληγεώργης ἦτον ἐνταῦθα μεταξὺ ἡμῶν, βεβαίως ἤθελον διατυπώσει ἔνστασιν κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ δι’ ἀποκλεισμὸν καὶ ἤθελον ζητήσει τὴν ἀποπομπήν του ἐντεῦθεν. Καὶ ἐννοῶ τὸν φαῦλον αὐτὸν ἀποκλεισμὸν τὸν γενόμενον διὰ τοῦ ποταποῦ αὐτοῦ μέσου τῆς πλαστογραφίας τοῦ καταλόγου· πρέπει νὰ σᾶς στερήσῃ τις 300 ψηφοφόρους ἀπὸ ἕνα κατάλογον, διὰ νὰ ἴδητε ἂν ᾖναι τοῦτο φοβερὸς ἀποκλεισμὸς ἢ ὄχι.— Ἀλλὰ, λέγουσι, ἔλαβε χώραν ψυχολογικὴ βία. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν μεταφυσικὸν αὐτὸν ὅρον, οὐδὲ δύναταί τις νὰ τὸν ἀναπτύξῃ καὶ τὸν διατυπώσῃ, διὰ νὰ ἴδῃ πῶς αὐτὴ ἡ ψυχολογικὴ βία ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅτι ἐφοβήθησαν δηλαδὴ οἱ ψηφοφόροι εἰς τοιοῦτον βαθμόν! Ἀλλὰ ἂς λάβωμεν τὸν Καραβασίλην ὑπ’ ὄψιν· μεγαλετέρα βία κατὰ τὴν ἔνστασιν ἔγεινε κατά τινος ἄλλου. Κατὰ τὴν ἔνστασιν, ἦν τοιαύτη ἡ ψυχολογικὴ καὶ ὑλικὴ βία κατὰ Καραβασίλη, ὥστε πᾶς τις θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι καὶ ἂν κἀνεὶς ἄλλος δὲν ἐπτοήθη, καὶ ἂν κἀνεὶς ἄλλος δὲν μετέβαλε γνώμην ἐκ τοῦ φόβου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ὁ Καραβασίλης παθὼν τοσαῦτα ὑπέκυψεν ἀφεύκτως εἰς τὴν ψυχολογικὴν βίαν. Ἐν τούτοις, κύριοι, προλαβὼν προεκάλεσα περὶ τούτου ἐξηγήσεις ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Καραβασίλης οὔτε εἰς πτόησιν ὑπέκυψεν, οὔτε εἰς ἀποκλεισμὸν, οὔτε εἰς ψυχολογικὴν βίαν. Τῷ ὄντι ὁ Καραβασίλης δὲν ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς ὑπουργικῆς μερίδος, ἀλλ’ ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς πρωθυπουργικῆς μερίδος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἐκ τῶν πρακτικῶν δ’ ἀποδεικνύεται ἐκ περισσοῦ, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἀπεκλείσθη καὶ ἦτο παρὼν κατὰ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ μάλιστα αὐτὸς διεύθυνε τὴν ἐκλογὴν, ὡς μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς Παραχελωΐτιδος· καὶ μάλιστα αὐτὸς διεύθυνε τὴν πρωθυπουργικὴν μερίδα τοῦ κ. Δεληγεώργη, αὐτὸς δ’ ὑπέγραφε καὶ τὰ πρὸς τὸν βασιλέα τηλεγραφήματα. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ποῦ εἰσὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψυχολογικῆς βίας κατὰ ψηφοφόρων καθ’ ὧν οὐδεμία ἐπηνέχθη βία, ὁποῖοι εἶναι ἅπαντες οἱ ψηφοφόροι τῆς Αἰτωλίας; Ἐπηνέχθη ψυχολογικὴ βία κατὰ τῶν ψηφοφόρων τῆς Παραχελωΐτιδος καὶ ἀποκλεισμός, καὶ ἐν τούτοις ἐγγράφως ἀποδεικνύεται ὅτι οὐ μόνον τοιοῦτόν τι δὲν ἔλαβε χώραν, οὐ μόνον ἐψήφισαν ὅσοι καὶ ἄλλοτε, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἐπλειονοψήφισε ἐν τῷ δήμῳ Παραχελωΐτιδος ὁ ἀποκλεισθεὶς Δεληγεώργης. Οὕτως ὁ Δεληγεώργης ἔλαβε ψήφους 327, ὁ δὲ Στάϊκος μόνον 309. Καὶ ἔλαβε μὲν ὁ Σωτηρόπουλος ψήφους 331, ἤτοι 4 πλειοτέρας τοῦ Δεληγεώργη, ἀλλ’ ὁ δῆμος Παραχελωΐτιδος εἶναι δῆμος τῆς κατοικίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου, μόλις ἀποσπασθεὶς τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ πρὸ 8 ἐτῶν, ἤτοι δῆμος διοικηθεὶς ὑπὸ Σωτηροπούλου καὶ ὑπὸ τοῦ μακαρίτου ἀδελφοῦ του ἕως 20 ἔτη. Ὁ Σωτηρόπουλος ἐκεῖ ἔχει τὰς σχέσεις του, ἐκεῖ ἔχει τοὺς φίλους του, ἐκεῖ τοὺς κουμπάρους του. Ὁ δῆμος Αἰτωλικοῦ, ἐν ᾧ ἐμπεριείχετό ποτε καὶ ὁ τῆς Παραχελωΐτιδος, ἔδωκε κατὰ τὸ 65 μελαίνας ψήφους μόνον 44 εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, καὶ σήμερον εἶναι παράδοξον πῶς ἔλαβε 4 ψήφους πλειότερον τοῦ Δεληγεώργη, ὅτε ἦτον ἡνωμένος μετὰ τοῦ κ. Σταΐκου, καὶ μετὰ τῆς ἐπιῤῥοῆς τοῦ κ. Γρίβα, τῆς ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ; Ἔχει δὲ καὶ ὁ κ. Γρίβας τοὺς φίλους του ἐκεῖ, διότι ὁ δῆμος αὐτὸς δύναται συγχρόνως νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς Αἰτωλία καὶ ὡς Ἀκαρνανία. Κύριοι βουλευταὶ, εἶπον ὅτι ἤθελον ζητήσει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἂν ἐπετύγχανεν ὁ κ. Δεληγεώργης, δι’ ἀποκλεισμὸν, προσθέτω καὶ ὅτι ἤθελον ζητήσει τὴν ἀκύρωσιν καὶ δι’ ἕτερον λόγον, οὐχὶ διὰ ψυχολογικὴν βίαν, ἀλλὰ διὰ ψυχολογικὴν διαφθορὰν, ἂν μοὶ ἐπιτρέπεται ὁ ὅρος οὗτος. Ἠκούσατε τὰ περὶ δωροδοκίας τῆς περυσινῆς τῶν 28,000 δραχ. ἠκούσατε δὲ καὶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Εὐρυτανίας, ἀνασκευάζοντα καὶ πρὸς τοῦτο προσάγοντα ἕτερον ἔγγραφον· ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν καταλόγων τούτων, τί δύναται νὰ εἴπῃ ὁ κ. Βουλπιώτης; Λέγων εἰς ἡμᾶς ὅτι μόνον δύω χιλιάδες δραχμαὶ ἐστάλησαν ἐκ τῶν βοηθημάτων, μᾶς ἐκλαμβάνει ἀδαεῖς τῶν λογιστικῶν τύπων, ὅλως διόλου ἀδαεῖς τοῦ καταρτισμοῦ τῶν κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ! Ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι ἀληθὲς καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο πιστοποιητικὸν, ἀλλὰ τὸ δεύτερον δὲν εἶναι εἰλικρινές. Ὑπάρχει ὄντως πιστοποίησις, ὅτι ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν βοηθημάτων ἐστάλησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου 1873 μέχρι Μαρτίου 1874 δραχ. 2000 μόνον· ἀλλ’ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας πόσα ἐστάλησαν; πόσα δὲ ἐστάλησαν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν κεφαλαίων ἀπὸ τοῦ 7βρίου μέχρι τῆς ἐνεργείας τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἢ σαφέστερον μέχρι τῆς πτώσεως τοῦ Δεληγεώργη; Ὡς πρὸς ταῦτα δὲν φέρουν ἀπόδειξιν οὐδεμίαν, ἡ ὁποία νὰ θέσῃ εἰς παραμικρὰν ἀμφιβολίαν τὴν ἐπίσημον βεβαίωσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§166Θ. ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ἂν ἐστάλησαν 28,000 δραχμαὶ, ἐζημιώθη ὁ Δεληγεώργης ἢ ὠφελήθη;

§167Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐζημιώθη, διότι δὲν διετέθησαν ὑπὲρ πενομένων οἰκογενειῶν.

§168ΔΡΟΣΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν· ὁ κ. Στάϊκος ἐζήτησε κατάλογον τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τοὺς Μεσολογγίτας· τὸ τμῆμα διεβίβασε τὴν αἴτησιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔστειλε τὸν κατάλογον τῶν βοηθημάτων.

§169Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διατί δυσαρεστεῖσθε, διότι παρουσιάσθησαν αὐτοὶ οἱ κατάλογοι;

§170ΔΡΟΣΟΣ. Πρόκειται νὰ ἐξελέγξετε τὴν διαχείρισιν ἐκείνην; Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἐδόθησαν παρὰ 9,000 δραχ. εἰς τοὺς πτωχοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ 1475 εἰς τοῦ Μεσολογγίου· ὅλα τ’ ἄλλα δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§171ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Βεβαιωθῆτε, κ. Δρόσε, ὅτι ὁ κ. Στάϊκος οὔτε διάθεσιν εἶχεν, οὔτε δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἡμεῖς ἔχοντες τὴν χρῆσιν τῶν δημοσίων χρημάτων διεχειρίσθητε καλῶς, καὶ κατὰ τύπους, ἀλλ’ ἂν δὲν διεφθείρατε συνειδήσεις.

§172ΔΡΟΣΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ στείλῃ τὸν κατάλογον τῶν βοηθημάτων αὐτῶν· αὐτὰ τὰ σταλέντα ἤδη εἶναι παληόχαρτα.

§173ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κατάλογος, ὁ ὁποῖος εἶναι διὰ 19,000 δρ. εἶναι ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας· ἀλλὰ τὰ χρήματα ἐδόθησαν πρὸς ἐξώνησιν συνειδήσεων.

§174ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὰ χρήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα διετέθησαν ὑπὲρ Μεσολογγιτῶν, εἶναι ἐκ διαφόρων κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τῶν ὑγειονομικῶν καὶ ἄλλων.

§175Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁσάκις ὑπουργὸς ἄλλος ἔστειλε τοιαῦτα χαρτιὰ, πάντοτε ἔφεραν τὴν ὑπογραφήν του, διότι αὐτὰ εἶναι δημόσια ἔγγραφα. Τὰ προσαχθέντα ἐνταῦθα πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς χαρτιὰ ἄγραφα (θόρυβος).

§176ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ ἔγγραφον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐστάλη, φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρωθυπουργοῦ, «Δημήτριος Γ. Βούλγαρης», καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις· ὁσάκις κοινοποιοῦνται ἔγγραφα ἢ ζητοῦνται ἀντίγραφα, δὲν ὑπογράφονται, παρὰ τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ στέλλονται.

§177ΔΡΟΣΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τί συνέβη; ἠπάτησαν τὸν πρωθυπουργὸν καὶ ἀντὶ νὰ βάλουν τὸν κατάλογον τῶν βοηθημάτων ἔβαλαν ἄλλον.

§178Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ἕτερον, κ. Δρόσε, ἔκαμαν· εἰς τὸν κατάλογον αὐτὸν εὑρίσκονται καὶ εἰκονικὰ ὀνόματα· ὑπάρχει καὶ ἐνωμοτάρχης λαβὼν βοηθήματα καὶ ἀμοιβὴν περιθάλψεως, συγγενὴς τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ ὅμως οὐδὲν ἔλαβε. Πρὸς τί μᾶς ἀναγκάζετε νὰ προκαλῶμεν τοιαύτας ἀσχημίας· (θόρυβος).

§179ΔΡΟΣΟΣ. Οὕτω δὲν γίνεται ἐξέλεγξις, ἀλλὰ στέλλονται εἰς ἐπιτροπὴν καὶ τὰ ἐξελέγχει· καὶ ὄχι νὰ ῥίπτετε τοιαύτας μομφὰς τὴν τελευταίαν στιγμήν.

§180ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἰσχυρίζομαι ὅτι οὐ μόνον εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸ πρόσωπον τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας Δημοσθένους Σταΐκου καὶ Νικολάου Σωτηροπούλου, ἀλλ’ ἤθελεν εἶσθαι ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ, ἂν ἀπέβαινεν ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη διὰ τοῦτον τὸν λόγον, δι’ ἐνοικίασιν συνειδήσεων, ὅπερ εἶναι εἶδος σωματεμπορίας. Ἀποστρέφων τὸ πρόσωπόν μου ἀπὸ τοῦ βδελυροῦ αὐτοῦ ἐγκλήματος, δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω περαιτέρω τὸν λόγον· δὲν θέλω νὰ παρατείνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ βδελυροῦ αὐτοῦ ἐγκλήματος. Ἀλλὰ, κύριοι, ψυχολογικὴ βία ἔλαβε χώραν, λέγουσιν οἱ ἐνιστάμενοι· καὶ τίνας ἀποδείξεις φέρουσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι; τὰς δικαστικὰς ἀποδείξεις τῆς ἀνακρίσεως. Σημειώσατε τώρα ὅτι εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν οὐδὲν σπουδαῖον βεβαιοῦται· καὶ ἂν ἤθελον συνταχθῆ ὑπὸ δικαστῶν μὴ φατριαζόντων, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἤθελον ἐξασκήσει, διότι, ὡς εἶπον, οὔτε ἀποκλεισμὸν, οὔτε καλπονοθεύσεις, οὔτε δωροδοκίαν βεβαιοῦσιν αἱ ἐκθέσεις αὐταί· ἑπομένως ὡς τοιαῦται δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑφ’ ὑμῶν, ἵνα ἐκφέρητε ἀκυρωτικὴν ψῆφον κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ μολοντοῦτο εἶναι ἀξιόπιστοι αὐταὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν; Ἠκούσατε ποῖοι ἦσαν οἱ ἀνακριταί· ἠκούσατε εἰς ποῖον βαθμὸν ἐφατρίαζον· καὶ ὅμως ἠθέλησαν οἱ ἀντίπαλοι νὰ τοὺς ὑπερασπισθῶσιν ὡς ἀναμαρτήτους. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς ἀντίκρουσιν τοιούτων ἀσθενῶν ἐπιχειρημάτων· ἰσχυρίζομαι ὅμως, ὅτι οἱ ἀνακριταὶ αὐτοὶ ὑπῆρξαν στασιασταὶ, καὶ εἶναι τοῦτο ἀποδεδειγμένον διὰ τῶν ἐκθέσεών των, ὅτι αὐτοὶ ἐστασίασαν κατὰ τῆς νομίμου ἀρχῆς. Δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τοιούτων ἐκθέσεων.

§181ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀπορῶ, πῶς νομικὸς ὢν λέγετε τοιαῦτα!

§182ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρὶν ἀκούσητε μὴ ἀπορεῖτε. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ κυβέρνησις διώρισεν ἐκεῖ ἀντεισαγγελέα, καλὸν ἢ κακὸν ἀδιάφορον.

§183ΣΑΡΑΒΑΣ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον;

§184ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν λέγω φαύλους ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω· δὲν συνειθίζω τὸ τοιοῦτον, τὴν εὐρύτητα αὐτὴν τῆς συνειδήσεως τὴν ἀφίνω εἰς ὑμᾶς. Περὶ Παπαναστασίου σεῖς μόνον ἔχετε τοιαύτην ἰδέαν· ἐπειδὴ σεῖς τὸν ἐπαύσατε, νομίζετε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ οὐδεμία κυβέρνησις. Μὴ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἀναμαρτήτου σας· ὅ,τι γνωρίζω ἐγὼ εἶναι, ὅτι ἔδειρέ ποτε ἕνα εἰσαγγελέα προϊστάμενόν του, καὶ δὲν τὸν ἐπαινῶ διὰ τοῦτο, ἀλλ’ οὔτε ἔκλεψεν ὁ ἄνθρωπος, οὔτε ἐκαλπονόθευσε, οὔτε ἐβίασε κἀμμίαν ἐκλογήν· καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι τὸν ἐπεκαλέσθητε ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς· διότι ἀκριβολογῶν σᾶς εἶπεν, «ὅσα λέγονται περὶ στρατιωτικῶν ἀρχῶν τὰ ἀγνοῶ· οὔτε τὰ βεβαιῶ, οὔτε τὰ διαψεύδω». Ὅταν, κύριοι, ἡ κυβέρνησις διορίζῃ ἕνα ἀντεισαγγελέα, ἔχει τὸ δικαστήριον τὸ δικαίωμα ἐν συμβουλίῳ νὰ τὸν ἀποκηρύξῃ; Ἀλλ’ ὅταν ἓν δικαστήριον συνωμοτεῖ καὶ θέλει νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὴν ὑπερτάτην ἀρχὴν πράττει εἶδός τι στάσεως. Ἀφ’ ἑνὸς οἱ φατριάζοντες δικασταὶ ἀπέκρουσαν τὸν διορισθέντα ἀντεισαγγελέα, ἀφ’ ἑτέρου ἐγκατέστησαν εἰς τὴν ἀρχὴν τὸν εἰσαγγελέα Καρκαβέλαν, καί τοι διατελοῦντα ἐν ἀδείᾳ· ἤτοι προσεπάθησαν νὰ βιάσωσι καὶ πειθαναγκάσωσι τὴν ὑπερτάτην ἀρχὴν νὰ παραλείψῃ ὅ,τι ἀπεφάσισε, καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι δὲν ἤθελε. Ταῦτα βεβαιοῦνται καὶ ἔκ τινος ἐκθέσεως ἑνὸς ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἀνακριτῶν. Ἀπεφασίσθησαν δὲ ταῦτα ἐν συμβουλίῳ προεδρευομένῳ ὑπὸ Δεληγεώργη ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, ὡς λέγεται, παρόντος καὶ τοῦ κ. Καρκαβέλα, ὅπου καὶ ἐμελετήθη καὶ ἐκανονίσθη ὁλόκληρον σύστημα ψυχολογικῆς βίας ὑπὸ τῶν ἀνακριτῶν κατὰ τῆς ἀείποτε καταδυναστευομένης μερίδος ὑπὲρ τῆς ἀείποτε δυναστευούσης πρωθυπουργικῆς τοῦ Δεληγεώργη μερίδος. Ἀλλὰ ταῦτα περιέχουσι πάντα τὰ ἐσωτερικὰ στοιχεῖα τῆς στάσεως· διότι δηλαδὴ ἠρνήθησαν ν’ ἀναγνωρίσωσι τὸν ἀντεισαγγελέα Παπαναστασίου, ἅμα φθάσαντα, καὶ διότι ἐγκατέστησαν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν τὸν Καρκαβέλαν. Εἶχον δίκαιον λοιπὸν νὰ εἴπω στασιαστὰς αὐτοὺς τοὺς δικαστάς, ναὶ ἢ ὄχι; Καὶ ἂν δὲν ἐξεδηλώθη δι’ ὑλικῆς πράξεως, δὲν ἔχει τὸν χαρακτῆρα τῆς στάσεως ἡ σύστασις αὐτή; Οἱ ἐναντίοι συνώμοσαν μετὰ τῶν ἀνακριτῶν ν’ ἀποκρούσουν τὸν ἀντεισαγγελέα καὶ νὰ ἀντικαταστήσουν ἰδικόν των. Τί ἑτέραν ἀπόδειξιν θέλετε περὶ φατριασμοῦ; Πρέπει νὰ πιστεύσωμεν τὸν Μαρκόπουλον, ὁ ὁποῖος λέγει ὁ ἴδιος ὅτι διετάχθη νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Μακρυνείαν καὶ εὑρέθη αἴφνης ἀσθενής; Βεβαιοῦται ἡ ἀσθένεια αὕτη ὑπὸ πιστοποιητικοῦ ἰατροῦ. Καὶ δὲν φθάνει τοῦτο· σπεύδει ὁ ἴδιος νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι καὶ ὅταν διετάχθη ὁ Σταύρακας νὰ μεταβῇ ἐκ Μακρυνείας εἰς Βάλτον, δι’ ἓν ἀσήμαντον γεγονός, ἕνα φόνον, ἦτον ἀσθενὴς καὶ ὁ Σταύρακας! θέλων νὰ δικαιολογήσῃ δηλαδὴ τὴν παρακοὴν τοῦ Σταύρακα ὁ Μαρκόπουλος, τὴν ἀπήθειαν τοῦ Σταύρακα εἰς τὴν νόμιμον ἀρχὴν ὁ συνωμότης αὐτοῦ. Πῶς λοιπὸν δίδετε πίστιν εἰς ἐκθέσεις τοιούτων ἀνακριτῶν; Καὶ εἶναι ἐκθέσεις αὗται; δὲν σᾶς ἔκαμεν αἴσθησιν τὸ τοιοῦτον; ἐγένοντο αἱ ἐκθέσεις ἐπὶ τῆς πράξεως; Ἔκθεσις, κύριοι, λέγεται τὸ ἔγγραφον, ὅπερ βεβαιοῖ γεγονός τι πραχθὲν συντασσομένης ἐπὶ τοῦ τόπου τῆς πράξεως καὶ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς ἐτόλμησάν τινες νὰ ὀνομάσωσιν ἐκθέσεις τὰ χαρτιὰ ταῦτα ἐνώπιον τῆς ἐπιστήμης. Ἡ ἔκθεσις ἔχει ἀξίαν, ὅταν βεβαιοῖ ὁ ὑπάλληλος ὅ,τι εἶδεν. Αἱ ἐκθέσεις ὅμως αὗται θεωρητέαι χαρτιὰ ἄγραφα, διότι ἐδημιουργήθησαν, ὅτε ἐδημιουργήθησαν καὶ αἱ ἐνστάσεις, τὴν 20 Αὐγούστου, ἐνῷ ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο τὴν 25 Ἰουνίου, δηλ. μετὰ δύω μῆνας πλαστουργοῦνται ἔγγραφα. Καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ κύψῃ τὸν αὐχένα εἰς τὰ τοιαῦτα ἔγγραφα τοῦ Μαρκοπούλου, ὅστις, γοητευόμενος ἀπὸ τὸ γόητρον τῆς πρωθυπουργικῆς δυναστείας Δεληγεώργη, ἠθέλησε νὰ βεβαιώσῃ καὶ ὅ,τι δὲν εἶδεν; Κύριοι βουλευταὶ, ἐπιλείπει μοι ὁ χρόνος, ἄλλως ἤθελον φέρει εἰς μίαν ἄλλην εὐκαιρίαν τὸ στάδιον τῆς ἐξετάσεως τῆς ἐνεργείας τῶν κατὰ καιροὺς ἐν Μεσολογγίῳ ἀνακριτῶν καὶ ἤθελον σᾶς ἀναγνώσει μακρὸν μαρτυρολόγιον συμπολιτῶν μου, τοῦ τί ὑπέστησαν ἀπὸ τοῦ 1870–1873 καὶ πάντοτε· διότι ἡ δικαιοσύνη ἦτον ὑποχείριος τοῦ πρωθυπουργοῦ Δεληγεώργη ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ εἶναι ἀδιάφορον τίς ὑπῆρξε πρωθυπουργός. Οὐδεὶς πρωθυπουργὸς ἤσκησεν ἐν Μεσολογγίῳ, οὐδεὶς ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη ὑπῆρξεν ὑποχείριος εἰς τὴν φατριάζουσαν δυναστείαν, τὴν πρυτανεύουσαν ἐν Μεσολογγίῳ, τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ κατεδυνάστευσε τὴν ἀντίπαλον μερίδα ἀνηλεῶς. Θὰ μὴ συγχωρήσητε νὰ εἴπω ὀλίγα παραδείγματα. Βλέπετε αὐτὸν τὸν μακρὸν κατάλογον τῶν ὀνομάτων; (δεικνύει ἓν ἔντυπον) Εἶναι Ναυπάκτιοι συμπολῖταί μου 75, πάντες δήμαρχοι, σύμβουλοι, πρόεδροι συμβουλίων, κομματάρχαι μου· πάντες αὐτοὶ κατὰ τὸ 1870 ἐπροφυλακίσθησαν φατριαστικῶς ὑπὸ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ ἀνακρίσεως, μόνον καὶ μόνον διότι ἦσαν φίλοι μου· καὶ ὅμως ὅταν ἡ ὑπόθεσις ἦλθεν ἐνώπιον τῶν ἐφετῶν, δὲν ὑπῆρξεν ἓν βούλευμα νὰ εἴπῃ καθ’ ἑνὸς τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν ὅτι εἶναι ἔνοχος. Τὸ γεραρὸν ἐκεῖνο δικαστήριον τῶν ἐφετῶν ἐστιγμάτισε τὴν ἐν Μεσολογγίῳ ἀσελγήσασαν δικαιοσύνην διὰ πολλῶν βουλευμάτων, εἰπὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν κατ’ οὐδενός. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐγένοντο ταῦτα· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἐγένετο ὑπὸ Κουμουνδούρου, καί τοι οὐδεμίαν ἠδυνήθη νὰ μᾶς δώσῃ ὁ ἀνὴρ προστασίαν, ἀπέναντι τῆς μαινομένης δικαιοσύνης τοῦ Μεσολογγίου. Κατὰ τὸ 1871 ἦτον ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Στάϊκος διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου πρὸς καταδίωξιν τῆς ληστείας· τότε εἷς Μητσόπουλος, δημοτικὸς σύμβουλος, ὑπῆρξεν ὁ καταδείκτης μιᾶς ληστρικῆς συμμορίας ὁλοκλήρου, τὴν ὁποίαν συνέλαβεν ὁ κ. Στάϊκος· ὁ Μητσόπουλος αὐτὸς ἐξέθεσε τὴν ζωήν του εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε ὥρμησε ἐπὶ τῆς οἰκίας ὅπου εἶχον καταφύγει οἱ λῃσταὶ καὶ ἐσήκωσε τὴν στέγην, ἐνῷ οἱ στρατιῶται ἔβαλαν φωτιὰ εἰς τὸ σπῆτι καὶ ἠνάγκασαν τοὺς λῃστὰς νὰ παραδοθῶσιν. Ὁποίαν νομίζετε ἀμοιβὴν ἔλαβεν αὐτός; συνελήφθη, ἐπροφυλακίσθη καὶ ἔμεινε φυλακισμένος ἓν ἔτος ὡς λησταπόδοχος αὐτός! Καὶ τὸ μὲν ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέδωκεν ἔνταλμα 2,000 δραχμῶν ὡς ἀμοιβὴν εἰς τὸν καταδείκτην αὐτὸν, ἡ δὲ δικαιοσύνη ἐφυλάκιζεν αὐτὸν, ὁ ὁποῖος συνέλαβε πέντε κακούργους, οἵτινες πάντες ἐκαρατομήθησαν. Πολλὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς εἴπω, ἀλλὰ δὲν δύναμαι. Δὲν θέλω ὅμως παραλείψει ἕν. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶχεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἕνα Εἰρηνοδίκην Παπανικολάου, ὁ ὁποῖος ἐπὶ δύω ἔτη κατώρθωσε νὰ ἐπιβάλῃ πρόστιμα 2,000 δραχμῶν εἰς ἕνα τῶν κομματαρχῶν· 1700 εἰς ἕνα ἄλλον κομματάρχην Γεώργιον Μαχαίραν, 700 εἰς ἕτερον φίλον μου Κωνσταντῖνον Τσώνην κλπ. Δὲν ἔχω τὸν κατάλογον ἐδῶ. Πλέον ὅμως τῶν 50 κομματαρχῶν εἰς διάστημα δύω ἐτῶν ἔχουν πληρώσει ἀπὸ 500–2000 δρ. πρόστιμον. Εἰς ἕνα ἐκ τοῦ χωρίου Τροβιτσὰ συνέβη τὸ ἑξῆς· ἤρχετο εἰς τὸ χωρίον κρατῶν ῥάβδον, ἵνα εὐκολύνηται εἰς τὴν ἀνάβασιν τοῦ ἀνηφόρου, ἐπειδὴ ἦτο γέρων. — Ἐν τούτοις συλαμβάνεται καὶ κατηγορεῖται ὅτι ἦτον ἔνοπλος· διαμαρτύρεται λέγων ὅτι δὲν ἔφερεν εἰμὴ τὴν ῥάβδον καὶ τίποτε. Κατεδικάσθη εἰς 9 δραχμῶν πρόστιμον καὶ εἰς 30 δραχμῶν δικαστικὰ ἔξοδα· καὶ ὅλαι αἱ ἀποφάσεις, σημειώσατε, δὲν εἶναι ἀνώτεραι τῶν 9 δραχμῶν, διὰ νὰ μοὶ γίνεται ἔφεσις. Τοιαῦτα ἔπαθον φίλοι καὶ συγγενεῖς μου.

§185ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὴν ἐκλογήν;

§186ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἰσχυρίζομαι, κύριοι, ὅτι οἱ δικασταὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν Μεσολογγίῳ σπανίως εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν χαρακτῆρα τόσον δυνατόν, ὥστε νὰ ἀνθέξωσιν ἀπέναντι τῆς Κίρκης, τῆς πρωθυπουργικῆς γοητείας τῆς μερίδος Δεληγεώργη· μοῦ ἔτυχε μάλιστα νὰ πάθω ἀπὸ καλὸν δικαστὴν, τὸν ὁποῖον ἄλλως ἠμπορῶ νὰ ὑπολήπτωμαι. Ἀπέναντι τῆς γοητείας, τῶν ὑποσχέσεων τοῦ πρωθυπουργοῦ δὲν ἠδυνήθη οὐδὲν αὐτὸς ν’ ἀντιτάξῃ καὶ ἐξεκίνησε καὶ ἦλθεν εἰς Πλάτανον τῷ 1872 ὡς ἀνακριτὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς διεξαγομένης τότε ἐκεῖ, ἄνευ παραγγελίας· καὶ εἶχε μὲν μίαν παραγγελίαν, ἀλλ’ αὕτη ἦτο νὰ μεταβῇ 8 ὥρας μακρότερον, διὰ νὰ ἀνακρίνῃ ἕνα φόνον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἀλλ’ ἐκεῖ πώποτε δὲν μετέβη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὄασις τοῦ κ. Βουλπιώτου, ἡ ὄασις τῆς δικαιοσύνης. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸ θεῖον χρῆμα τῆς δικαιοσύνης· ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι αἱ κεκαλυμμέναι παρεκβάσεις αὐτῆς δὲν εἶναι τὸ διαβολικώτερον, τὸ σατανικώτερον ἐπινόημα. Ὁ Λόρδος Βροῦχαμ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ γοητεία τοῦ προσφερομένου προβιβασμοῦ διαφθείρει· αὐτὸς ὁ θεοστυγὴς Ἰεφρέη ἦν καλὸς δικαστής, ἀλλὰ προβιβασθεὶς διεφθάρη· συμπεραίνει δ’ ὁ περίφημος Ἀρχικαγκελλάριος τῆς Ἀγγλίας ὅτι οἱ ἰσόβιοι δικασταὶ πρέπει νὰ μὴ ᾖναι προβιβάσιμοι· διότι φοβερωτέρα τυραννὶς ἀπὸ τὴν διαφθειρομένην τῇ ἐλπίδι τοῦ προβιβασμοῦ δικαιοδοσίαν δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Οἱ κατὰ καιροὺς ἐν Μεσολογγίῳ δικασταὶ τὰ πάντα ἤλπιζον ἀπὸ τῆς πρωθυπουργικῆς δυναστείας Δεληγεώργη· οὐδὲν δ’ ἐλπίζουσι παρ’ ἡμῶν τῶν κοινῶν βουλευτῶν, οὐδὲ φοβοῦνται δ’ οὐδὲν ἰσόβιοι ὄντες, οὔτε παρ’ ἡμῶν, οὔτε παρ’ ἄλλου τινὸς οἱουδήποτε. Ἡ ἐν Μεσολογγίῳ δικαιοδοσία ἦν χλοερὰ καὶ δροσερὰ ὄντως ὄασις διὰ τὸν Δεσποταῖον· ἀλλὰ φοβερὸν καὶ στυγερὸν ἄντρον τοῦ Κύκλωπος δι’ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους. Ὅταν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία σὲ καταδιώκῃ, κινδυνεύουν ὄχι μόνον τὰ πολιτικά σου δικαιώματα, ὡς ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ αὐτὰ τὰ ἀστικά σου δικαιώματα, τὰ στοιχεῖα τοῦ εἶναί Σου· οὐχὶ ἡ ψῆφος, ἢ ἡ λειτουργία, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ζωή Σου, ἡ τιμή, ἡ ἐλευθερία, ἡ ἰδιοκτησία· — μάλιστα δὲ κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἐδικόν μας, τὸ τῆς ἐλευθέρας προφυλακίσεως. Λέγω λοιπόν, ὅτι οὐχὶ ὁ Δεληγεώργης, ἀλλ’ οἱ κκ. Στάϊκος καὶ Σωτηρόπουλος θὰ εἶχον δικαίωμα νὰ διατυπώσωσι σήμερον κατὰ τοῦ Δεληγεώργη ἔνστασιν ἀκυρώσεως διὰ ψυχολογικὴν βίαν, ἀπέναντι διωγμοῦ ὑπερόγκου ὑπὸ τοιαύτης ἀρχῆς τερατώδους. Ἐνεθυμήθην ἤδη ὅτι τὸ αὐτὸ ἔγκλημα, ὅπερ ἀπεδόθη κατὰ τοῦ δημάρχου Μεσολογγίου περὶ παραμορφώσεως τοῦ καταλόγου, ἀπεδόθη, μοῦ φαίνεται, καὶ εἰς ἄλλον δήμαρχον τὸν τῆς Παραχελωΐτιδος Καραντσογιάννην· ἀλλὰ ἡ ἀνάκρισις αὕτη ἐτελείωσεν ἐντὸς 15 ἡμερῶν· ὁ δήμαρχος ἐφυλακίσθη, ὁ δήμαρχος ἐπαύθη, διὰ νὰ γείνῃ ἄλλος δήμαρχος, καὶ ἐγένετο νέος δήμαρχος· καὶ ἐγένετο δηλαδὴ τῇ προθύμῳ συμπράξει τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Τοιαῦτα ὑπέστη ἡ μερὶς Τρικούπη, βάσις τῆς κατὰ Δεληγεώργη ἀντιπολιτεύσεως. — Ὁ Δεληγεώργης ἠδύνατο νὰ ἀποβληθῇ τῆς Βουλῆς καὶ διὰ δωροδοκίαν ἀπὸ χρημάτων ἱερῶν, καὶ διὰ ἀποκλεισμὸν γενόμενον διὰ πλαστογραφίας, καὶ δι’ ὑπέρογκον ψυχολογικὴν βίαν, ἀσκηθεῖσαν διὰ τῆς δικαιοδοσίας. Ἀλλὰ θὰ μᾶς εἴπουν, κύριοι, πῶς ἀπέτυχεν ὁ Δεληγεώργης; Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς ν’ ἀποδείξωμεν, πῶς ἀπέτυχεν ὁ Δεληγεώργης; μολοντοῦτο τὸ ἀποδεικνύομεν. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέτυχεν ὁ Δεληγεώργης εἶναι τριπλῆς τινος φύσεως· εἶναι λόγοι ὑλικοί, ἤτοι λόγοι ἀποσυνθέσεως τῆς φατρίας του, λόγοι ἠθικοὶ σχετιζόμενοι μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ ἰδίου Μεσολογγίου, καὶ λόγοι ἠθικοί, σχετιζόμενοι μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ καθόλου Κράτους. Ἀκούσατε, κύριοι. Τὰ κόμματα, τὰ ἐν Μεσολογγίῳ, εἶναι τὰ ἑξῆς: Τρικούπη, Δεληγεώργη, Μακρῆ, Σωτηροπούλου, Ζηνοπούλου, Γουλιμῆ καὶ Σταΐκου, παρουσιαζομένου ἐφέτος. Συνησπίσθησαν πάντα τὰ κόμματα κατὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ὁσάκις αὐτὸς ἐπέτυχεν, εἶχεν ἕνα ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἐκτὸς τοῦ συνδυασμοῦ του, ἢ τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ἢ τὸν κ. Γουλιμὴν ἢ τὸν Ζηνόπουλον· οὐδέποτε ἔμεινε μόνος μετὰ τοῦ συνδυασμοῦ του, εἰς οὐδεμίαν περίστασιν. Εἶναι θαῦμα λοιπὸν ὅτι ἀπέναντι τοῦ συνασπισμοῦ τόσων κομμάτων ἀπέτυχεν ὁ Δεληγεώργης; Καὶ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, κύριοι, ὅτι ὁ Δεληγεώργης εἶναι νεογνὸν ἐν τῷ τόπῳ, δὲν ἔχει ῥίζας ἡ ἐπιῤῥοή του, ὁποίας ῥίζας καὶ θεμέλια ἔχει ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ Σωτηροπούλου, τοῦ Γουλιμῆ, τοῦ Μακρῆ, τοῦ Σταΐκου· διότι ὁ Στάϊκος ἐγένετο ὁ παραστάτης τοῦ Μεσολογγίου καθ’ ὅλας σχεδὸν τὰς συνελεύσεις τῆς μεγάλης ἡμῶν ἐπαναστάσεως. Ὁ Δεληγεώργης, ὅταν παρέστη τὸ πρῶτον τὸ 1859 ὡς ὑπουργικὸς ὑποψήφιος, κατώρθωσε καὶ ἔλαβε μόνον 849 ψήφους ὡς ὑποψήφιος τοῦ Ζαΐμη, ἐξ ὅλης τῆς ἐπαρχίας· ὅταν δὲ παρέστη ὁ Τρικούπης τῷ 1865, εἰ καὶ μόνος, ἐνίκησεν ἡνωμένους τοὺς ἀντιπάλους καὶ ἐγένετο βουλευτὴς ἄνευ συνδυασμοῦ οὐδενός. Ἡ δύναμις τοῦ Τρικούπη, τοῦ ὁποίου ἡ μερὶς ἐφέτος ἀντετάχθη μανιωδῶς κατὰ τοῦ Δεληγεώργη, ἦν ἐξ ἀρχῆς μεγάλη· ἡ μερὶς καὶ ὄχι ὁ Τρικούπης· καὶ σόφισμα ἦτον ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ὑποκατέστησεν εἰς τὴν θέσιν του τὸν Στάϊκον· ἦτο ψεῦδος. Ἀλλ’ ἡ μερὶς ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπώλεσε τὸν ἀρχηγόν της, λυσωδῶς εἰργάσθη ἐφέτος κατὰ τοῦ Δεληγεώργη πρὸς ἐκδίκησιν. Γνωστόν, ὅτι ὁ Τρικούπης ἀπέσχεν ἀποτροπιασάμενος τέλος τοιοῦτον διαγωνισμόν. Κύριοι Βουλευταὶ, σᾶς σημειῶ 2, 3 ὀνόματα· δὲν θὰ σχηματίσω κατάλογον τοῦ τί ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν Δεληγεώργην, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω πράγματα περὶ τοῦ πῶς ἡ ἐναντία μερὶς ἐνίκησε· διότι ἔγεινε μὲν λόγος γενικὸς, ὅτι ἔφυγον κομματάρχαι ἀπὸ τὸν Δεληγεώργην, ἀλλ’ ἐγὼ εἰδικῶς θὰ κατονομάσω μόνον δύω ἢ τρία ὀνόματα, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι, μόνον αὐτῶν φυγόντων, ἦτον ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Δεληγεώργης. Κύριοι, ἠκούσατε, ὅτι ἄλλοτε ἐβοήθει τὸν Δεληγεώργην ἡ μερὶς τοῦ Βαλτινοῦ· καὶ ἡ μερὶς αὕτη ἐφέτος δὲν τὸν ἐβοήθει, διότι ὁ Βαλτινὸς ἀπεφάσισε καὶ αὐτὸς νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα. Τίς δ’ εἶναι ἡ δύναμις αὐτοῦ μετὰ τοῦ γαμβροῦ του Μαγκανάρα; ἀφίνω τοὺς ἄλλους φίλους, ἀλλὰ δύω χωρία εἶναι ὁλόκληρα ἐδικά των. Δύω ἢ τρεῖς ὥρας μακρὰν τοῦ Μεσολογγίου κεῖται τὸ χωρίον Μωραΐταις· εἰσὶ δὲ 50 ἢ 60 ψῆφοι· οἱ ἄνδρες αὐτοὶ ἦλθον πανοικεὶ πρὸ 10 ἐτῶν, ἐπροστατεύθησαν ὑπὸ τοῦ Μαγκανάρα, ὁ Μαγκανάρας τοῖς ἔδωκε γαίας, τοῖς ἐπρομήθευσε κεφάλαια καὶ τοὺς ἐγκατέστησεν· ὅπου δὲ κλίνει ὁ Μαγκανάρας, αὐτοῦ οἱ ψηφοφόροι κλίνουσιν ἀνεξετάστως· οἱ 60 αὐτοὶ ἄνδρες οὐδέποτε ἠρνήθησαν τὸν Δεληγεώργην, ἐφόσον ὁ Μαγκανάρας δὲν ἠρνήθη τὸν Δεληγεώργην· ἐφέτος δ’ ἀποχωρίσαντες, τίνος διαφορᾶς ἐγένοντο πρόξενοι; διπλασίας, ἤτοι ψήφων 120. Ὁ Βαλτινὸς κατὰ τὸ 1873 εἶχε τὴν ἀξίωσιν νὰ προστεθῇ εἰς τὸν συνδυασμὸν καὶ ἐφέτος ἐξεβίασε τὸν συνδυασμὸν καὶ προσελήφθη. Δὲν θέλω νὰ εἴπω λόγια, λόγους κενοὺς, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀρνηθῇ τις ἂν τὸ χωρίον Μουρστιάνοι εἶναι ἰδιόκτητόν του, ναὶ ἢ ὄχι; Ἂν αὐτὸ τὸ χωρίον κατοικεῖται ὑπὸ 40–60 οἰκογενειῶν, τί θὰ εἰπῆτε τώρα, οἱ ἄνθρωποι οὗτοι οἱ ἔχοντες πατρίδα τὴν γῆν τοῦ Βαλτινοῦ, δὲν τὸν ἀκολουθοῦν; Οὐδέποτε, κύριοι, οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ νὰ ζητήσῃ ψήφους. Ταῦτα, κύριοι, δύνασθε νὰ τὰ ἀμφισβητήσητε; δύνασθε νὰ εἰπῆτε ὅτι τὰ χωρία ταῦτα δὲν διέπονται ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς πρώην κομματάρχας τοῦ Δεληγεώργη; Ἀφῃρέθη ἐκτὸς τούτου ἡ μερὶς Ζηνοπούλου ἀπὸ τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ προσετέθη εἰς τὴν νικήσασαν μερίδα.

§187ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸν εἶχε ποτέ.

§188ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἂν ᾖναι ἐδῶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, τὸν παρακαλῶ νὰ εἴπῃ ἐν τιμῇ, ἂν δὲν εἶμαι πληροφορημένος καλῶς, ὅτι κατὰ τὸ 1873 ὁ Ζηνόπουλος ἐβοήθησε τὸν Δεληγεώργην.

§189Ο ΙΔΙΟΣ. Εἶχε κάλπην ἰδίαν.

§190ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ τῆς κάλπης σόφισμα δὲν ἰσχύει τίποτε· οὐδὲ εἶχε κάλπην κατὰ τὸ 73· ἦτο Νομάρχης ἐν Σύρῳ τότε. Δὲν θέλω νὰ κάμω μόνον λόγους περὶ ὅλων τῶν πραγμάτων, οὐδὲ θέλω νὰ διαμφισβητήσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου Βουλπιώτου, ὅτι οἱ ἐντὸς τῆς πόλεως Μεσολογγίου δὲν εἶναι μεγάλοι κομματάρχαι. Ἀλλ’ ὁ Βλαχόπουλος δὲν εἶναι κομματάρχης τῆς πόλεως, εἶναι κομματάρχης ἐπαρχιακός· ὁ Βλαχόπουλος ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορικὴν οἰκογένειαν τῶν Βλάχων, τὴν στρατηγοῦσαν πρὸ 100–150 ἐτῶν τῶν Βλάχων. Οἱ Βλάχοι οὗτοι εἶναι παρακατσάνοι, οἱ ὁποῖοι κρατοῦσιν ἀπὸ τὴν Βόνιτσαν μέχρι τοῦ Λαυρίου. Αὐτὴ ἡ οἰκογένεια ὅπου καὶ ἂν σταθῇ καὶ εἶναι Βλάχος δύναται εἰς αὐτὸν νὰ εἴπῃ ὅ,τι θέλει καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὅσοι Βλάχοι μένουσιν εἰς τὴν Αἰτωλίαν ὅλοι ὑπακούουσιν εἰς τὸν Βλαχόπουλον. Εἶχεν ὁ κ. Δεληγεώργης τὸν Βλαχόπουλον; εἶχε τὸν Ζηνόπουλον; ὄχι. Λοιπὸν δὲν εἶχε τὰς 150 ψήφους τοῦ Βλαχοπούλου, δὲν εἶχε τὰς 150 ψήφους τοῦ Ζηνοπούλου. Εἶχε τὸν Μαγκανάρα; δὲν τὸν εἶχεν. Εἶχε τὸν Βαλτινόν; δὲν τὸν εἶχεν· ἄρα δὲν ἔλαβε τὰς 120 ψήφους αὐτοῦ, τὰς βεβαίας, τὰς ἀναμφισβητήτους. Αὐταὶ αἱ ψῆφοι γίνονται ὡς ἔγγιστα 400, αἱ ὁποῖαι φέρουσι μίαν διαφορὰν 800 ψήφων. Κατὰ πόσας ψήφους ὑπερέβη ὁ Στάϊκος καὶ Σωτηρόπουλος τὸν Δεληγεώργην; μόνον κατὰ 500 τόσας. Τί ἐχρειάζετο ἡ ἐπέμβασις; Ἀλλὰ ὁ Δεληγεώργης ἔπαθε καὶ ἄλλο τι, περίεργόν τι τῷ ὄντι. Ὡς πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι στερεόνει τὴν ἐπαρχιακήν του ἐπιῤῥοὴν διορίζων ἀπείρους ὑπαλλήλους ἐντοπίους· αὐτὸ, μὴ σᾶς φανῇ παράδοξον, τὸν ἐζημίωσε· τὸν ἐζημίωσεν ὅμως κατὰ παράδοξον τρόπον. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ σύστημα αὐτῆς θέλει μόνιμον τὴν διοίκησιν, μονίμους τοὺς ὑπαλλήλους. Πλείστους ἐξ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων τοὺς διετήρησεν εἰς τὰς θέσεις των ἄνευ προθέσεως, ἄνευ σκοποῦ. Ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι κομματάρχαι τοῦ Δεληγεώργη· εἶναι ψηφοφόροι τοῦ Δεληγεώργη· ἐπειδὴ δὲ διετέλουν εἰς τὰς θέσεις, ἔμειναν καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰς θέσεις των, δὲν μετέβησαν νὰ τὸν ὑποστηρίξωσιν. Ὠφελήθη ἐκ τούτου ὁ Δεληγιώργης; ὑπάρχουν ἐνταῦθα πρόσωπα γνωστὰ καὶ ἰσχυρὰ, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε μεγάλην ἔδωκαν εἰς τὸν Δεληγεώργην σημασίαν καὶ εἰς αὐτοὺς πολλάκις κατὰ μέγα μέρος ὀφείλει τὴν ἐπιτυχίαν του· ἐφέτος οὗτοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὸν βοηθήσωσι. Καὶ ζητοῦμεν προτάσεις καὶ ἐπιχειρήματα καὶ εἰκασίας; καὶ θέλομεν ἐκ τεκμηρίων καὶ συμπερασμάτων νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ἠδικήθη ὁ κ. Δεληγιώργης, ἀφοῦ ὑπάρχουσι ψηλαφητοὶ οἱ λόγοι τῆς ἀποτυχίας αὐτοῦ; Ἀλλ’ ὅμως, κύριοι, οἱ σπουδαιότεροι λόγοι τῆς ἀποσυνθέσεως τοῦ κόμματος τοῦ κ. Δεληγιώργη εἶναι ἠθικοί. Ἂς μοῦ ἀρνηθῇ ὅστις θέλει τὸ ἑξῆς σπουδαιότατον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον, ἂν συνέβαινε παρὰ τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἤθελεν ἀποσυνθέσει τὴν μεγάλην ὄντως αὐτοῦ ἐπιῤῥοήν· ἐὰν συνέβαινεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Κουμουνδούρου, ἤθελε τοῦ ἀποσυνθέσει τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἐὰν συνέβαινεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ σεβαστοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελε κλονίσει τὴν ἀκλόνητον αὐτοῦ ἐπιῤῥοήν. Ἠξεύρετε, κύριοι, τίς διευθύνει τὸ κόμμα τοῦ κ. Δεληγιώργη ἐν Μεσολογγίῳ; Μεσολογγίτης τις νομίζετε; οὐχὶ, κύριοι! ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐκεῖ συγκέντρωσις· προσελήφθη εἰς Ναυπάκτιος ἀνεψιὸς τοῦ κ. Καναβοῦ. Ἐτοποθετήθη ἐν Μεσολογγίῳ, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν διοίκησιν ἀμφοτέρων τῶν ἐπαρχιῶν, ὁ Δημ. Δεσποταῖος· ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ Δημ. Δεσποταίου οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἰσχύσῃ οὔτε ἀπέναντι νομάρχου, οὔτε ἐνώπιον δικαστῶν οὔτε.... ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη καὶ ἰδίως ἡ παράστασις ἐνώπιον τῶν πλημμελειοδικῶν καὶ τῶν κακουργιοδικῶν ἐγένετο ἀποκλειστικὸν τιμάριον τοῦ Δεσποταίου. Δὲν θέλετε φιλοτίμους τοὺς ἀνθρώπους; ὅταν βλέπω παραγκωνιζόμενον τὸν ἑαυτόν μου, δὲν θέλετε νὰ πειραχθῶ; Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὁ Κερασσοβίτης ἔπρεπε νὰ πάρῃ διαβατήριον ἀπὸ τὸν Δεσποταῖον.

§191ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Διότι θέλει νὰ πάῃ εἰς τὰς γαίας εἰς τὸν Γαλατᾶ, τὰς ὁποίας ἔχει καταμετρήσει (ἱλαρότης).

§192ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν τὸ ξεύρω.

§193ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Τὸ ξεύρω ἐγώ· ὅστις θέλει, ἂς ἔλθῃ νὰ τοῦ εἰπῶ ἐγώ.

§194ΡΟΝΤΗΡΗΣ. 40 δικηγόροι, κύριοι, ἀπεκλείσθησαν τοῦ πλημμελειοδικείου, ὅλοι οἱ δικηγόροι ἀπεσκορακίσθησαν τοῦ κακουργιοδικείου καὶ νέμεται αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν μόνος ὁ Δεσποταῖος. Τώρα ἂν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος δώσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ κόμματός του εἰς Ναυπάκτιον, δύναται νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐπιῤῥοήν του; Εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας ἐπῆρεν ἕνα Καραβίτην καὶ τὸν ἐχειροτόνησε δήμαρχον, τὸν Κούτσικον, μόνον καὶ μόνον διότι εἶναι χωριανὸς τοῦ Δεσποταίου. Ἐκεῖ εἶναι ἡ οἰκογένεια τῶν Ντοβαίων, καὶ ἂν ἔζη ὁ ἀείμνηστος Ζαΐμης ἤθελε σᾶς εἰπεῖ τί ἦσαν οἱ Ντοβαῖοι, οἱ Μακρυκωσταῖοι, οἱ Περπηλαῖοι, καὶ τόσαι ἄλαι οἰκογένειαι, αἱ κλεΐσασαι τὸ ὄνομα Μακρῆ κατὰ τὴν ἔξοδον. Ὅλαι ἀπεσκυβαλίσθησαν ἐν τῇ πατρίδι αὐτῶν ἀπὸ ἕνα ξένον· ἐκ τούτου καὶ ἡ ἄλλως ἀκαταγώνιστος ἐπιῤῥοὴ τοῦ Μακρῆ ἐν τῇ Μακρυνείᾳ ἐξέπνευσε, διότι πάντες οὗτοι τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα, καὶ 50 ἄλλοι τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω, πάντες ἠγέρθησαν καὶ τὸν ἐγκατέλιπον. Ἤμην εἰς τὴν Ναύπακτον· ὅταν ἦλθεν ὁ Ἀναγνώστης Τσοπανᾶς, τὸν ἠρώτησα «πῶς εἶσθε σεῖς ἐκεῖ πέρα;» κακὰ καὶ ἀνάποδα· ἀφοῦ ἔγεινεν ὁ Κούτσικος δήμαρχος, τί περιμένομεν». Ὕστερον ἀπὸ τοιαύτας ἀτασθαλίας, τὰς ὁποίας διέπραξεν ὁ κ. Δεληγιώργης εἰς τοὺς πρώτους φίλους του, εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς ἔλαβε τόσας ψήφους. Καὶ τί θέλετε, κύριοι! πῶς δύναται ὁ κ. Δεληγιώργης νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἐν Μεσολογγίῳ τόσον δυνατὴν, ὥστε ὁ συνασπισμὸς πάντων τῶν ἄλλων κομμάτων νὰ μὴ τὸν κλονίσῃ, ὅταν, σᾶς εἶπον, μετὰ τόσης περιφρονήσεως ἐφέρθη πρὸς τοὺς φίλους του; Σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν περίφημον εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ἔστησαν κατὰ τὴν ἀγορὰν Μεσολογγίου, τὴν εἰκόνα αὐτὴν τοῦ «κλίνατε γόνυ».... καὶ διέρχεται ὑπὸ τὴν εἰκόνα ὁ ἀείμνηστος Βάλβης· καὶ ἔβλεπε τὴν εἰκόνα ταύτην στενάζων· καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι Θεὸς ὅταν τὰ πάντα περιϋβρίζονται!

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διότι τὸ κλίνατε γόνυ εἶναι τὸ ἀντίθετον, κύριε Ῥοντήρη....

§196ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τὸ εἴπῃ τις εἰς οὐδένα.

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ πῶς ἦτον αὐτὴ ἡ εἰκών;

§198ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δεξιόθεν εἶχε τὸν Βασιλέα καὶ ἀριστερόθεν τὴν Βασίλισσαν καὶ ἐν τῷ μέσῳ τὸν Δεληγιώργην καὶ ὑποκάτω «κλίνατε γόνυ πάντες»! πῶς τοὺς θέλετε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἀφιλοτίμους;

§199ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Ῥοντήρη, ἠξεύρετε ἂν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐγένετο πάντοτε ἐκ μέρους τῶν ἐνθέρμων ὀπαδῶν τοῦ κόμματος καὶ ἠξεύρετε ἂν τοῦτο ἐφηρμόσθη καὶ ὑπὸ τοῦ ἄλλου κόμματος;

§200ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω.

§201Ο ΙΔΙΟΣ. Σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐγὼ καὶ σᾶς δίδω καὶ τὴν ἐφημερίδα ὅπου....

§202ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἠξεύρω, οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο, τὸ ἐπίστευσα, διότι τὸ εἶπεν ὁ Στάϊκος· ἀλλὰ ἔχει διαφορὰν ὅταν ὑβρίζῃ ὁ δυνατὸς καὶ διαφορὰν ὅταν ὑβρίζῃ ὁ ἀδύνατος, ὁ καταδιωκόμενος, ἐγὼ ὁρκίζομαι ὅτι δὲν ἤθελα τοῦ δώσει ποτὲ ψῆφον ἕνεκα τούτου. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε ὅτι μὲ διέκοψεν ὁ κ. Γιολδάσης ὡς πρὸς τὸν Κερασσοβίτην εἰπὼν ὅτι ἀπεχώρησε τοῦ κόμματος τοῦ Δεληγεώργη, οὐχὶ ὡς περιφρονούμενος ὑπὸ τοῦ ξένου Δεσποταίου ἀλλὰ διότι εἶχε νὰ πλακώσῃ γαίας· αὐτὸ ἀμέσως φαίνεται ἀπίθανον, διότι σήμερον ἕκαστος δύναται δυνάμει τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἔχων κεφάλαια, σχέσεις, ἀνθρώπους δύναται ν’ ἀποκτήσῃ ὅσας θέλει γαίας, εἶχε δὲ πρὸ τοῦ νόμου χιλιάδας στρέμματα ὁ Κερασσοβίτης. Ἐξ ἀντιθέτου, διὰ τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, (δεικνύει συμβόλαιον) ὅτι ὁ Δεσποταῖος, αὐτὸς ὁ Ναυπάκτιος ὁ πρυτανεύων ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ καταδυναστεύων τῆς ἀντιπάλου μερίδος, περιϋβρίζων δὲ τοὺς φίλους αὐτοὺς τοῦ Δεληγεώργη, αὐτὸς ἐτόλμησε διὰ τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ νὰ θελήσῃ νὰ γείνῃ κύριος εἰς τὴν Παραχελωΐτιδα τοῦ βοϊδολειβαδίου Νεοχωρίου· τὸ βοϊδολείβαδον τῶν γεωργῶν τὸ ἠγόρασεν ἡ εὐγενεία του. Τί θέλετε ἔπειτα ἡ Παραχελωΐτης νὰ κάμῃ; ὅταν μία γεωργικὴ κοινότης στερηθῇ τὸ βοϊδολείβαδον, δὲν ἔχει ψυχὴν, δὲν ἔχει χωράφια, δὲν ζῇ· τὸ βοϊδολείβαδον εἶναι τὸ πολυτιμότερον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔχει μία γεωργικὴ κοινότης. Καὶ πηγαίνει ἡ εὐγενεία του καὶ τὸ ἀγοράζει ἀπό τινα Κουτσογιάννην, πλαστὸν κύριον τοῦ λειβαδίου!

§203ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἔχετε μίαν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν ἦτο κύριος ὁ......

§204ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριε Παπαγεωργίου, σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἐδώκατε νύξιν διὰ τὴν ἀπόδειξιν· δὲν ἔχω οὐδεμίαν περὶ τούτου ἀπόδειξιν, ἀλλὰ περὶ τούτου ἐν τῷ τύπῳ ἐγένετο πολὺς λόγος, ὅτι κάτοικός τις τοῦ Αἰτωλικοῦ, ὁ Γολέμης, προσῆλθε πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἀναφορᾶς καὶ ὑποσχέθη πρὸς αὐτὸν νὰ τοῦ παράσχῃ ἀποδείξεις ἐγγράφους τῆς κυριότητος γαιῶν τινων τοῦ δημοσίου ἐπὶ ἀμοιβῇ δραχ. 1000, ἦσαν δ’ αὗται αἱ γαῖαι· ὁ Γολέμης μὴ ὢν φίλος Δεληγεώργη ἐπαρουσιάσθη εἰς τὸν Ἔφορον καὶ ἐβεβαίωσεν ὅτι ὁ τόπος ἐκεῖνος ἦν ἐθνικὸς, ὅτι αὐτὸς ὡς ἐνοικιαστὴς τὸν ἐφορολόγησεν ὡς ἐθνικὸν πρὸ πολλῶν δεκαετηρίδων, κατέθεσε τὰ σχετικὰ στελέχη διπλοτύπων, καὶ ἔλαβεν τὴν ἀμοιβὴν δραχ. 300. Αὕτη εἶναι ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ Δεσποταῖος ἔπλασε πλαστὸν ἰδιοκτήτην τοῦ βοϊδολειβάδου Νεοχωρίου διὰ νὰ τὸ ἰδιοποιηθῇ αὐτός. Εἶτα, κύριοι, ὁ λαὸς μόνον τὴν τοπικὴν διοίκησιν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ἡ γενικὴ διοίκησις ἢ κυβέρνησις τοῦ κράτους ἡ ἐνασκουμένη ὑπὸ ἑνὸς πολιτικοῦ δὲν ἔχει καμμίαν ἐπιῤῥοὴν κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, διὰ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ πρωθυπουργοὺς εἰσήχθη ἐν γένει τὸ ἀνεύθυνον, καὶ ὑπάρχει τὸ ὑπεύθυνον αὐτῶν μόνον ἐνώπιον τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ βεβαίως δὲν θὰ θελήσητε νὰ ἄρητε σεῖς σήμερον καὶ τοῦτο τὸ λείψανον τῆς εὐθύνης. Διὰ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν Δεληγεώργην ἐφέτος ὁ λαὸς τοῦ Μεσολογγίου, σεῖς, κύριοι, τὸν ἐδιδάξατε, σεῖς ἐδιδάξατε τὸν λαὸν νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τὸν κ. Δεληγεώργην διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ τόπου καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς διοικήσεώς του. Φοβεῖσθε δὲ σεῖς μήπως ὁ λαὸς ζητήσῃ εὐθύνας καὶ παρ’ ἄλλων; 1000 γλῶσσαι πρὸ τῆς ὑψώσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐδούλευον ὑπὲρ αὐτοῦ, 2000 ἔκτοτε γλῶσσαι δουλεύουσι κατ’ αὐτοῦ, διότι ἄνθρακες ἐγένετο αὐτοῖς ὁ θησαυρός· διότι ἐγκατέλειπε τὰς ἀρχάς του, τὴν πολιτικήν του, καὶ ἐγκατελείφθη.

§205ΡΟΥΚΗΣ. Τὸν ἐγκατέλειψες σὺ καὶ νομίζεις, ὅτι τὸν ἐγκατέλειψεν ὁ κόσμος.

§206ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ φίλος τοῦ Δεληγεώργη οὐδέποτε ἤμην. —Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἔλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λόγων τῆς πτώσεως τοῦ Δεληγεώργη, ὄντων ὅλως εἰδικῶν, δὲν θέλω νὰ προκαλέσω πολιτικὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε πῶς ἐτόλμησε νὰ εἰσβάλῃ διὰ βουλευτοφοβίαν εἰς τὸν Ἰανουάριον τοῦ 74 ἄνευ προϋπολογισμοῦ· πῶς ἐτόλμησε νὰ μεταθέσῃ τὸν Μάρτιον εἰς τὸν Ἰανουάριον, προφανῶς διὰ φατριασμὸν διὰ νὰ κάμῃ αὐτὸς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ οὐχὶ οἱ διάδοχοί του. Ἐκ τῶν δύω αὐτῶν πραξικοπημάτων προῆλθεν ἡμῖν ἅπασα ἡ τοῦ ἔτους τούτου ἀνωμαλία ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν. Μὴ νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχει ἀφορμὴν νὰ κρίνῃ περὶ τούτων ὁ λαὸς καὶ νὰ ἐξετάσῃ πόθεν προέρχονται. Τί νομίζετε, ὅτι αὑτὰ τὰ πράγματα εἰσὶν ἀδιάφορα; Καὶ ἡμεῖς καὶ σεῖς, κύριοι, δὲν ἀρνεῖσθε ὅλας τὰς παρεκβάσεις καὶ τὰς παρανομίας τοῦ κ. Δεληγεώργη, αἵτινες ἐξετέθησαν ἀπὸ σᾶς τοὺς ἰδίους ἄλλοτε ἐκ τοῦ βήματος τούτου. Ὅλα ταῦτα, κύριοι, συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ χάσῃ ὁ Δεληγεώργης τὴν ἐπιῤῥοήν του, ἥτις ἄλλοτε ποτὲ δὲν ἦτον ἀκεραία· διότι οὐδέποτε ὁ κ. Δεληγεώργης ἦτο τόσον ἰσχυρὸς, ὥστε νὰ κάμῃ συνδυασμὸν ἀνεξάρτητον· καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις ἢ πάντοτε ἐσώθη προσελθὼν καὶ τείνας τὴν χεῖρα εἰς τοὺς ἀντιπάλους του καὶ συνδυασθεὶς μεθ’ ἑνὸς τῶν ἀντιπάλων του. Τέλος, κύριοι, προσφέρομεν μίαν ἀπόδειξιν τῆς φυσικῆς αὐτοῦ ἀδυναμίας ἐξ αὐτῶν τῶν καταλόγων τῆς ψηφοφορίας, ἤτοι δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου. Κατὰ τὸ 73 πρωθυπουργοῦντος τοῦ Δεληγεώργη κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐνήργησε κἀμμίαν ἐπέμβασιν ἐν Μεσολογγίῳ ὁ ἀντίπαλός του Τρικούπης, ναὶ ἢ οὐχί; Μὲ ὅλον τὸν διωγμὸν, ὃν ὑπέστη ὁ κ. Τρικούπης ἐπὶ Δεληγεώργη πρωθυπουργοῦντος, ἔλαβε ψήφους 786· ἐφέτος δὲ ἔλαβεν ἡ λεγομένη ὑπουργικὴ μερὶς 796. Καὶ εἶναι παράξενον, ὅτι ἔλαβεν ἡ ὑπουργικὴ μερὶς 20 ψήφους πλείονας ἐφέτος, ἀφοῦ τόσοι κομματάρχαι τοῦ Δεληγεώργη προσετέθησαν εἰς τὴν Τρικουπικὴν μερίδα; καὶ δύναταί τις μετ’ αἰδοῦς τινος νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ᾐχμαλωτεύοντο αἱ κοινότητες ὑπὸ 4–5 στρατιωτῶν καὶ προσήγοντο βίᾳ καὶ ἐψήφιζον εἰς τὰς κάλπας τῆς ὑπουργικῆς μερίδος καθ’ ἑκατοστύας ὑπὲρ Σωτηροπούλου καὶ Σταΐκου; Ὁ κ. Βουλπιώτης δὲν ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ μεγάλην σημασίαν εἰς τὸν Κερασοβίτην, καὶ εἶπεν ὅτι δὲν διαθέτει οὔτε 20 ψήφους αὐτός· ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι δύναται νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τὰς 80 ψήφους. Καὶ ἐγὼ ἐξέτασα τὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ εἶχον λόγους καὶ νὰ τὰ γνωρίζω, καὶ θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς εἴπω τινὰ περὶ τῆς συγκεντρώσεως τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἣν σᾶς ἐξώγκωσαν διὰ νὰ σᾶς προξενήσωσιν πρόσκαιρον ἐντύπωσιν. Τώρα σᾶς ἐνθυμίζω ὅτι ἐπὶ Δεληγεώργη τῷ 1873 ἦσαν 174· τώρα ἂν ἦτον ἀδύνατος ἡ ὑπουργικὴ μερὶς δὲν ἤθελεν ἔχει καὶ αὐτὴ τοὺς 174; διατὶ νὰ ἔχῃ μόνον 104; Συγκέντρωσις τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἐν πρωτευούσῃ νομοῦ ὅπου ἔχει ἕδραν τὸ τάγμα, ὅπου εἶναι τὸ γραφεῖόν του, ὅπου περὶ τοὺς 20 ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας μένουσι ἐν τῷ ἐπιτελείῳ ἄχρηστοι ἢ ἐν τῇ προσωπικῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν ἀξιωματικῶν; Ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις ἐχρειάσθησαν 200 καὶ 240 ἄνδρες δι’ ἐκλογὰς ὅλως ἀμέμπτους. Ἄλλως, δύναται νὰ σταθῇ λόγος ἀκυρώσεως μόνον διὰ συγκέντρωσιν στρατιωτῶν; δὲν χρειάζονται ἆρά γε καὶ πράξεις τῶν στρατιωτῶν παράνομοι, σπουδαῖαι, ἀποδεδειγμέναι; Πρέπει νὰ διατυπώσητε ὡρισμένην πρᾶξιν, ὡρισμένως ποῖος ἀπεκλείσθη, ποῖοι ἐδάρησαν, ποῖοι ᾐχμαλωτίσθησαν καὶ ποῖοι, ἔστω, διὰ τῆς βίας ἐψηφοφόρησαν, καὶ τότε νὰ γείνῃ σπουδαία σκέψις περὶ ἀκυρώσεως. — Ἐγένοντο, λέγουσι, διαμαρτυρήσεις, καὶ ἐστάλησαν καὶ τηλεγραφήματα εἰς τὸν Βασιλέα, ἀλλὰ γνωστὸν, ὅτι ταῦτα εἶναι ἐγκλήσεις, δὲν εἶναι ἀποδείξεις. Διὰ νὰ ἐννοήσητε, κύριοι, τὴν ἐφετεινὴν ἐκλογὴν πρέπει νὰ ἐκτιμήσητε τὴν περυσινὴν ἀγωνίαν τοῦ Δεληγεώργη διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τὴν τοῦ 1873, ὅτε ἦτο πρωθυπουργός. Συνεκεντρώθησαν, λέγουσι, πολλοὶ ἀξιωματικοὶ εἰς Μεσολόγγιον. Ἔστω· ἀλλ’ ἐξῆλθεν ἀξιωματικός τις τοῦ φρουρίου τῆς πόλεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τι; Ὄντως δὲ 5 ἢ 6, ἢ καὶ 15 ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ ἐντόπιοι ἦσαν καὶ ἐπὶ Δεληγεώργη πρωθυπουργοῦντος. Μίαν πληροφορίαν, κύριοι, ἀκόμη θέλω νὰ σᾶς δώσω περὶ τοῦ Καραβασίλη, αὕτη δὲ θὰ σᾶς ἐξηγήσῃ πολλὰς λίαν λεπτομερεῖς μεμψιμοιρίας, τὰς ὁποίας διετύπωσαν οἱ ἐνιστάμενοι. Ὁ Καραβασίλης αὐτὸς συνελήφθη τῳόντι, ἀλλὰ πῶς συνελήφθη καὶ διατί; Αὐτὸς καὶ ὁ Δεσποταῖος ἐχρησίμευον πρὸς ἐξώνησιν τῶν ψήφων ἐν τῷ δήμῳ Παραχελωΐτιδος, καθὼς ἦσαν ἄλλοι εἰς ἄλλους δήμους. Οἱ καλοὶ οὗτοι πολῖται μετέβαινον εἰς τὰ χωρία διαφθείροντες τοὺς χωρικοὺς διὰ χρημάτων· δυσηρεστήθησαν ἐκ τούτου οἱ χωρικοί, παρεπονέθησαν οἱ ἀδόλως διαγωνιζόμενοι καὶ συνελήφθη ὁ Καραβασίλης· ἐγένετο δὲ τοῦτο οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ διὰ νὰ γείνῃ φανερὸν εἰς τοὺς κατοίκους ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἐπιτρέπει ἐφέτος τὴν δωροδοκίαν, καθὼς τὴν ἐπέτρεπεν ὁ κύριος Δελεγεώργης πέρυσιν. Οὕτως ἐσώθησαν οἱ διαγωνιζόμενοι ἀπὸ τῆς διαφθορᾶς τῆς τῶν ψήφων ἐξωνήσεως. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν παρεμόρφωσα οὐδὲν, πέποιθα ὅτι ἀπέτυχεν ὁ κύριος Δεληγεώργης καὶ ἀπέτυχε δικαίως, καὶ ἀπέτυχεν ἐξ ἰδίας ὀλιγωρίας. Ἀπέτυχε, διότι περιεφρόνησε τὸν τόπον, διότι περιεφρόνησε τοὺς ἀριστεῖς τοῦ κόμματός του· ἀπέτυχε, διότι ἠθέλησε νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον αὐτὸν διὰ Δεσποταίων, Κούτσικων καὶ Καραβασίλιδων. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπέτυχεν ὄχι διότι ᾐχμαλωτεύοντο κατὰ ἑκατοστύας οἱ ψηφοφόροι τοῦ Μεσολογγίου καὶ ἐσύροντο βιαίως εἰς τὴν κάλπην καὶ ἐψήφιζον τὸν Δημοσθένην Στάϊκον, οὐδὲ διότι ἀπέκλειον τοὺς ψηφοφόρους οἱ στρατιῶται, ἀλλ’ ἀπέτυχε, διότι τοῦ ἔφυγε ὁ Κερασοβίτης, διότι τὸν ἐγκατέλειπεν ὁ Βαλτινός· διότι δὲν ἠνείχοντο πλέον τὸν τῦφον καὶ τὴν ὕβριν αὐτοῦ οἱ λοιποὶ κομματάρχαι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπίσης ἰσχυροί, ὡς ὁ Κερασοβίτης. Τοῦτον δὲ νομίζω, ὅτι γνωρίζει καὶ ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Κανακάρης.

§207ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Δὲν τὸν γνωρίζω, πρώτην φορὰν ὅπου ἀκούω τὸ ὄνομά του.

§208ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πιθανὸν, ἀλλ’ ἐκτὸς ὑμῶν, μεταξὺ τῶν ἐμπορευομένων δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς νὰ μὴ τὸν γνωρίζῃ, διότι εἶναι εἶναι σχεδὸν Πατραῖος. Κύριοι, ἐὰν θελήσητε νὰ στερήσητε τὸ βουλευτήριον τῶν ἀντιπροσώπων τῆς πόλεως Μεσολογγίου διὰ λόγους πολιτικούς, δύνασθε νὰ τὸ κάμητε· ἀλλ’ οὐδέποτε θέλετε πείσει τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὅτι ἔχετε δίκαιον. Ὁ χρηστὸς ἀνὴρ θέλει ἀπέλθει τοῦ βουλευτηρίου ἐν τῇ συναισθήσει, ὅτι αὐτὸς μὲν δημαρχεύει μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἐπὶ τριακονταετίαν, οὐδένα ἠδίκησε, τὸ δὲ κοινοβούλιον τῆς πατρίδος του ἅμα ἐμφανισθέντα ἐν αὐτῷ τὸν ἀποβάλλει ὡς Παρίαν. Κύριοι βουλευταί, αἱ ἐπαρχίαι δὲν εἶναι τιμάριον οὐδενὸς, τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα δὲν γίνεται μονοπωλεῖον ὀλίγων. Ἀληθῶς ὑπάρχουν καί τινες ἐπιῤῥοαὶ ἀκλόνητοι, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τοῦτο καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ὅπου τόσαι ἀρχαῖαι ἐπιῤῥοαὶ εἰσιν ἱδρυμέναι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ θαυμάζητε παντάπασι πῶς ἀπέτυχεν ὁ κ. Δεληγεώργης, ὁ ἐγκαταληφθεὶς παρὰ πάντων σχεδὸν, ὁ νευροκοπηθεὶς ὑπὸ τῆς διοικήσεως Δεσποταίου καὶ Κούτσικου καὶ ὑπὸ τῆς ἰδίας αὐτοῦ αὐθαιρεσίας καὶ ὕβρεως. Εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε· ἐγὼ ἐλάλησα κατὰ τὴν πεποίθησίν μου. «Ὡς ἀπόλλοιτο καὶ ἄλλος, ὅστις τοιαῦτά γε ῥέζοι».

§209ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§210ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσι μεγάλαι διαφοραὶ γνωμῶν, εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα μία ἐπικρατεῖ ἰδέα, ἡ τῆς συντηρήσεως καὶ ἑδραιώσεως τοῦ καθεστῶτος, αἱ δὲ διάφοροι μερίδες καταρτίζονται κατὰ τὰς πεποιθήσεις ἑκάστου περὶ τῆς κυβερνητικῆς ἠθικότητος καὶ ἱκανότητος τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ, εἰς τὰ μέρη, λέγω, ταῦτα, δυσχερὴς εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἀγορεύοντος ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως ἐκλογῶν· διότι ἐκ τῶν προτέρων εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ αὐστηρῶς τὸ καθῆκόν του ἐκπληρῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προσκρούσῃ εἰς ἰδιαιτέραν φιλίαν καὶ νὰ μὴ πικράνῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἄλλως ἐκτιμᾷ. Εἰς τοιαύτην, κύριοι, εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ σήμερον θέσιν ἀπέναντι ἰδιαιτέρας φιλίας καὶ καθήκοντος πρὸς τοὺς θεσμούς μας, πρὸς τὴν πολιτείαν. Ἀλλὰ ὑπάρχουσι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἄνευ ἐξεγέρσεως τῆς συνειδήσεως, ἄνευ συνειδότος οὐδεὶς δύναται χάριν φιλίας νὰ παρασυρθῇ ὥστε νὰ τὰ ἀνεχθῇ, καὶ πολλῷ μᾶλλον νὰ τὰ παραδεχθῇ, διότι ἡ ἀνοχὴ καὶ τὸ μέγιστον ἡ παραδοχὴ γεννᾷ προηγούμενα ἔχοντα μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προτιμῶνται πρὸ πάσης ἰδιαιτέρας φιλικῆς συμπαθείας. Ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου, κύριοι, δὲν εἶναι τοιαύτη, ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ τὴν παραστήσωσί τινες συνηγορήσαντες ὑπὲρ αὐτῆς· ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου εἶναι ἀξία τῆς ἰδιαζούσης προσοχῆς καὶ μερίμνης τῆς Βουλῆς διὰ τὰ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα διέτρεξαν, καὶ δι’ ἄλλους εὐνοήτους λόγους. Κατακρίνοντες σήμερον τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου, δὲν καταδικάζομεν μόνον τὸ ἐκ τῶν παρανομιῶν καὶ ἐκ τῆς βίας γενόμενον ἀδίκημα πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην, ἕνα τῶν ἀρχηγῶν μεγάλης μερίδος τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μὲ τὴν κατάκρισιν συνδέεται συγχρόνως καὶ σπουδαιότερόν τι.—Κύριοι, οὔτε δικαίωμα ἔχω, οὔτε ἐντεταλμένος εἶμαι νὰ ἐκφράσω τὸ φρόνημα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ, ἀνήκων εἰς αὐτὴν καὶ κρίνων ἐκ τῶν ἐνώπιόν μας ἀγορεύσεων τῶν μελῶν τῶν διαφόρων ἀποχρώσεων ἐπὶ διαφόρων ἐκλογῶν, δύναμαι μετὰ πεποιθήσεως νὰ εἴπω σήμερον καὶ νὰ διακηρύξω, ὅτι, ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις ὑπερησπίσθη τὴν ἐκλογὴν Ἀττικῆς, ἐὰν ἠγωνίσθη καὶ ἀγωνίζεται ἐνθέρμως ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἄκυρον ἑτέρων ἐκλογῶν, ἀποῤῥεουσῶν ἐκ βίας καὶ παρανομιῶν, ἐὰν τέλος ὕψωσε φωνὴν στεντορείαν κατὰ τοῦ πρωτοφανοῦς καὶ παρανομωτάτου μέτρου τῆς ἀρνήσεως εἰσιτηρίων πρὸς πλειονοψηφήσαντας, ἡ πρόθεσίς της ἦτο καὶ εἶναι νὰ σταματήσῃ τὸν ἐπελθόντα χείμαῤῥον τῶν παρανομιῶν καὶ νὰ ἀποκρούσῃ δι’ ὅλης τῆς ἐννόμου δυνάμεώς της σύστημα ὀλέθριον εἰς πραγματικὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Σήμερον ὁ ἀγὼν, κύριοι, δὲν εἶναι περὶ τῆς ἐξουσίας, ὡς ἠθέλησαν νὰ ὑποθέσωσι καὶ νὰ ὑπαινίξωσί τινες· σήμερον ἡ μάχη μετέστη ἐπὶ ἄλλου πεδίου· σήμερον ἡ πάλη γίνεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς ἐλευθέρας, οἵας τὸ ἔθνος ἐθεσμοθέτησε καὶ οἷαι ἐμπρέπουσιν εἰς πεπολιτισμένον Κράτος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν τυπικὰς μόνον καὶ δι’ οἱονεὶ διορισμῶν. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῶν τοιούτων διορισμῶν κατεδίκασε τὸ ἔθνος διὰ μιᾶς ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν τοιαῦται θυσίαι παρηκολούθησαν. Ὁ ἀγαθὸς ἐκεῖνος μονάρχης, ὁ ἀοίδιμος Ὄθων, ἔκρινεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ποδηγετήσῃ αὐτὸς τὸ ἔθνος εἰς τὴν συνταγματικήν του πορείαν, καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο κατάλληλος ἦτον ἡ εἰς ἑαυτὸν συγκέντρωσις ὅλης τῆς ἐξουσίας· ἀπ’ αὐτὸ δὲ τὸ πνεῦμα ὁρμώμενος ἐφρόνει, ὅτι ὤφειλε νὰ ὑποδεικνύῃ καὶ τοὺς ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι, ὑποδεικνυόμενοι, ὑπεστηρίζοντο ἐν ἀνάγκῃ διὰ παντὸς μέσου θεμιτοῦ καὶ ἀθεμίτου. Οὕτως ἐνόμιζεν, ὅτι ἔσωζε τὸ ἔθνος ἀπὸ τὰς περιπλοκὰς, ἀπὸ τὰ κακὰ ἐπακόλουθα τῶν ῥᾳδιουργιῶν, τῶν διαπληκτισμῶν καὶ συγκρούσεων· ἀλλ’ ἐλησμόνει ὁ ἀγαθὸς ἐκεῖνος Βασιλεὺς ὅτι οὕτω πολιτευόμενος κατήρτιζε μίαν Βουλὴν πειθήνιον καὶ πρόθυμον εἰς τὰ νεύματά του, ἐστερεῖτο ὅμως ὀργάνων ἀντιπροσωπευόντων τὰς ἰδέας τοῦ λαοῦ· ἐλησμόνει, ὅτι καταρτίζων ἀντιπροσωπείαν ἰδίαν καὶ οὐχὶ τοῦ λαοῦ διηύθυνε τὰ τῆς πολιτείας ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἐπικρατουσῶν ἐν τῷ Κράτει καὶ ὑποκώφως προβαινουσῶν ἰδεῶν· ἐλησμόνει τέλος ὅτι τοιαύτη Βουλὴ δὲν ἤθελε τῷ χρησιμεύσει μίαν ἡμέραν ἐν ἀνάγκῃ, εἰς οἵαν κατόπιν εὑρέθη· διότι ἀντιπροσωπεία, μὴ ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τὸν λαὸν, καὶ μὴ οὖσα ἐῤῥιζοβολημένη εἰς τὴν συνείδησίν του, εἶναι σκιὰ, διαλυομένη εἰς τὴν πρώτην τοῦ ἀνέμου πνοὴν καὶ μὴ ἀφίνουσα οὐδὲ ἴχνος τῆς ὑπάρξεώς της. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν προσκρούω εἰς τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἀπαγορεύουν πᾶσαν ἀνάμιξιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος εἰς τὰς συζητήσεις, φρονῶ, ὅτι δὲν παραβαίνω κατά τι τὸν ὀφειλόμενον μέγαν σεβασμὸν πρὸς τὸ ἀνώτατον πρόσωπον, ἐὰν, ἀναγκαζόμενος νὰ κάμω λόγον, διαδηλώσω ὅτι νῦν εὐτυχῶς ὁ Βασιλεὺς ἀλλοίαν βαδίζων ὁδὸν, οὐδὲ κεραίαν ἐξέρχεται τῶν συνταγματικῶν ὁρίων, καὶ ὅτι περιορίζεται εἰς τὰ δικαιώματα καὶ προνόμια, τὰ ὁποῖα πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον διὰ τοῦ Συντάγματος ἐθεσμοθετήθησαν. Ηὐχόμην καὶ ἐπεθύμουν αὐτὸ τοῦτο νὰ ἐγίνετο καὶ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου· ηὐχόμην καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἠδυνάμην νὰ ἔλεγον σήμερον, ὅτι καὶ τὸ νῦν ὑπουργεῖον δεικνύει τὸν αὐτὸν πρὸς τὰ νενομοθετημένα σεβασμὸν, ὅτι τηρεῖ τὴν αὐτὴν διαγωγήν· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐάρεστον ταύτην θέσιν· ἐγένετο σήμερον μετάστασις τοῦ πράγματος· ὅ,τι ἐπράττετο ἄλλοτε παρὰ τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος, ὡς πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐπράχθη νῦν ἀπὸ τοὺς ὑπουργούς. Δὲν ἀγνοῶ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον φυσικὸν εἶναι νὰ προστατεύῃ τοὺς φίλους του, καὶ μάλιστα ἐν συνταγματικῇ πολιτείᾳ, ἀλλ’ ἡ προστασία δὲν πρέπει νὰ ἐκτείνεται πέραν τῶν ὁρίων, δὲν πρέπει νὰ προβαίνῃ μέχρι βίας διὰ νὰ νοθεύεται διὰ ταύτης ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία. Μαῦρος πέπλος, κύριοι, σήμερον καλύπτει τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἰδίως τὴν ἀκυρωθεῖσαν ἐκλογὴν Ἀττικῆς καὶ τὰς ἐπικυρωθείσας ἐκλογὰς Λεβαδείας καὶ Ζακύνθου, ὡς καὶ ἄλλας. Τὸν πέπλον τοῦτον δὲν δύναμαι ν’ ἀνασύρω, διότι ὑπάρχουν ἐπ’ αὐτῶν ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς καὶ αὗται μοὶ εἶναι κατὰ καθῆκον σεβασταί. Ἡ ἐξέτασίς των ἀνήκει πλέον εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην· λέγω ὅμως μετὰ λύπης, ὅτι ἡ ἐτυμηγορία αὐτῶν δὲν θέλει εἶσθαι κολακευτικὴ διὰ τὴν ἐνεστῶσαν Βουλήν. Περιορίζομαι ὅθεν εἰς μόνην τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου, ἐφ’ ἧς ὀλίγιστα ἔχω νὰ εἴπω μετὰ τὰς εὐγλώττους ἀγορεύσεις τῶν κκ. βουλευτῶν Οἰτύλου κ. Σαράβα, Θήρας κ. Βαλέττα, Τήνου κ. Δρόσου καὶ τελευταῖον τῆς Εὐρυτανίας κ. Βουλπιώτου. Ἐκ τῶν σπουδαίων ἀγορεύσεων τῶν κυρίων τούτων κατενοήσατε πάντες, ὁποῖα ὄργια ἐξετελέσθησαν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Εἷς ὑπῆρξε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα μοναδικὸς σκοπὸς, ἡ ἀποτυχία τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ ἡ ἐπιτυχία τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Σταΐκου. Οὐδὲν ἔννομον κατάλληλον μέσον παρελείφθη· τὰ πάντα ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν, πίεσις, βία μεγίστη κτλ., οἱ δὲ διάφοροι κλάδοι τῆς διοικήσεως ἐνδόξως τὸ ἔργον των, ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου, ἐξετέλεσαν, ἁμιλλώμενοι τίς νὰ ὑπερτερήσῃ τὸν ἕτερον εἰς τὴν ἔννομον καὶ καταπιεστικὴν ἐκλογικὴν ἐνέργειαν. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι εἰσαγγελεὺς ἐπειθαναγκάσθη νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, καὶ ἐπειδὴ, ἐνδίδων εἰς προτροπὰς τῶν συναδέλφων του, ἠθέλησε νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἐκβιαστικῶς δοθείσης αὐτῷ ἀδείας, ἀπουσίας, μετετέθη τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τηλεγραφικῶς εἰς τὴν Ἠλείαν διὰ νὰ ἀνατεθῇ τῆς εἰσαγγελίας Μεσολογγίου ἡ διεύθυνσις εἰς τὸν ἀντεισαγγελέα, παρέχοντα ἐκ γνωστῶν περιστάσεων τὰ ἐχέγγυα καταλλήλου ὀργάνου ἐκνόμου ἐνεργείας. Αἴ! κύριοι, ἐν τῇ πράξει ταύτῃ δὲν ἐκτυλίσσεται ὁ σκοπὸς ὁ κυβερνητικὸς, ὅστις ἦτον, ὡς εἶπον, ἡ διὰ παντὸς μέσου ἀποτυχία τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Δεληγεώργη; Ὁ νομὸς Μεσολογγίου ἔχει ἓξ ἐπαρχίας. Εἰς τὸν νομὸν Μεσολογγίου προοιωνίζετο, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἤθελον εἶσθαι πεισματώδεις. Τούτων οὕτως ἐχόντων, σᾶς ἐρωτῶ, εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἂν δὲν ὑπάρχῃ μεμελετημένον σχέδιον, ἀπομακρύνονται ποτὲ τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ τηρήσουν τὴν τάξιν, νὰ ὑπερασπίσουν τὸν νόμον, νὰ ὑπερασπίσουν τὴν κοινωνίαν; Πᾶς ἐχέφρων θέλει μοὶ ἀπαντήσει, ὄχι! καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ Μεσολογγίου τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν μετατίθεται εἰς τὴν Ἠλείαν ὁ εἰσαγγελεὺς, καὶ μένει κενὴ ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως. Κατόπιν τούτων ἐρχομένη ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ ἐνεργεῖ δραστηρίως τὸ καθῆκόν της εἰς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐκλογέων καὶ στήριξιν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοιαύτης ἐνεργείας τί γίνεται; καταστέλλεται πᾶσα ἔννομος ἐνέργεια ἐκεῖθεν, ἐξ οὗ τὸ καθῆκον ἐπέβαλεν ὑποστήριξιν· μόλις εἷς ἀνακριτὴς, ὁ κ. Γονατᾶς, προβαίνει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του, μόλις προβαίνει οὗτος νὰ βεβαιώσῃ τὰ ἐν Μακρυνείᾳ ἐγκλήματα, ἔνθα πρὸς τοῦτο ἀπεστάλη, καὶ ἀμέσως παύεται τηλεγραφικῶς τῶν ἀνακριτικῶν του καθηκόντων· τὴν αὐτὴν τύχην λαμβάνει καὶ ὁ διαδεχθεὶς τοῦτον εἰς Μακρυνείαν ἀνακριτὴς Σταύρακας, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι οὗτος ἔπαθε χεῖρόν τι, ἐξηυτελίσθη καὶ περιυβρίσθη ἐνώπιον τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας ἵνα ἐνσπαρῇ ἡ δειλία εἰς τοὺς φίλους Δεληγεώργη καὶ τὸ θάῤῥος εἰς τοὺς περὶ τὸν Στάϊκον, καθορῶντας ὅτι ἡ ἰσχὺς Σταΐκου ἐκτείνεται καὶ μέχρι τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ ἀνακριτοῦ, τὸν ὁποῖον ἠπείλησαν, ὅτι θέλουσι τὸν ἐκδιώξει ἀπὸ τὴν Μακρυνείαν. Καὶ βεβαίως, κύριοι, ἠδύναντο νὰ κάμουν εὐχερέστατα καὶ τοῦτο, διότι ἡ μόνη ἀρχὴ, ἡ στρατιωτικὴ, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, ἦτον ὑποχείριος. Ἄλλος ἀνακριτὴς, ὁ κ. Μαρκόπουλος, προσπαθεῖ νὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν του ἐν Μεσολογγίῳ, ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐπίσης τὰ αὐτὰ παθαίνει. Διορίζεται νομάρχης Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας· ἀλλ’ ὁποῖός τις εἶναι οὗτος; ὁ προσωπικὸς ἐχθρὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη. Τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν παύεται ὁ δημαστυνόμος, τὸ δὲ ἑσπέρας, ἵνα ἐμποιηθῇ εἰς τοὺς ἀδυνάτους τὸν χαρακτῆρα ὁ τρόμος, δαίρεται ὑπὸ ὑπαξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς. Διατί παύεται οὗτος; διὰ νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἀστυνομικὴ διοίκησις τοῦ τόπου εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχήν. Δὲν φθάνουσι ταῦτα· ἐπέρχεται τὸ ἕτερον, τὸ μεγαλείτερον· ἀπὸ τὰ πέρατα συγκεντροῦνται ἐν Μεσολογγίῳ ὅλοι οἱ ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀντίθετον τοῦ κ. Δεληγεώργη μερίδα· πεντήκοντα ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ, φανατικοὶ ὄντες κατὰ Δεληγεώργη, νομίζετε ὅτι εἶναι μικρὸν πρᾶγμα; Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἐπηρεάζουν διὰ τῆς θέσεώς των τοὺς ἀντιδοξοῦντας; Αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν βεβαίως εἰς ἐπαρχιακὸν κόμμα, δὲν θέλουν ἐπηρεάσει διὰ παντὸς θεμιτοῦ καὶ ἀθεμίτου μέσου τοὺς ἀντιπάλους των; Ἀλλ’ ἀπέναντι τοιούτων ἐκφραστικωτάτων γεγονότων, σᾶς λέγουν, ἔχετε ἀποδείξεις; Καὶ ποίας ἀποδείξεις θέλουν νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν; Ἀποδείξεις δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν παρὰ τὰς τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων. Ἐὰν εἷς μόνος ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος ἐστιγμάτιζε τὴν ἐκλογὴν, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι πιθανὸν οὗτος νὰ ἐπηρεάσθη ἀπὸ προσωπικὴν συμπάθειαν· ἀλλὰ τοὐναντίον παρατηρεῖται, ὅτι σύσσωμος ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ παλαίει, ἀλλ’ ἄνευ ἀποτελέσματος, πρὸς τὰς ἐκνόμους ἐνεργείας τῆς στρατιωτικῆς καὶ διοικητικῆς ἀρχῆς. Τί σᾶς λέγουν; Μὴ πεισθῆτε εἰς τοὺς ἀνακριτὰς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεξάρτητοι, οἵτινες εἶναι ἰσόβιοι, ἀλλὰ πεισθῆτε εἰς ἐκθέσεις τοῦ νομάρχου, μοιράρχου, δηλαδὴ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων οἵτινες εἶναι ὑποχείριοι, ὡς ἐπαπειλούμενοι νὰ πάθωσιν, ἐὰν δὲν βαδίσωσι πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς κεντρικῆς ἀρχῆς. Ὁ κ. Ῥοντήρης, συνηγορῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, οὐδὲν νεώτερον εἶπε. Κατ’ ἐμὲ μάλιστα πολλὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντων εἰσὶν ἀνάξια πάσης προσοχῆς· καὶ ἀπαντήσεως· διότι καὶ ἐπιχειρήματα σαθρὰ προσήγαγε, καὶ μοναδικῶς προσωπικὸν πάθος κατὰ τοῦ κ. Δεληγιώργη κατέδειξεν, ἀλλ’ ἂς συλλογισθῇ, ὅτι εἶναι ἀγενὲς νὰ ἀπευθύνῃ τις ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου συκοφαντίας κατ’ ἀνδρὸς ἀπόντος. Ἡ τιμὴ, ἡ ἁβροφροσύνη αὐτὴ, τὸ δίκαιον ἀπήτουν καὶ ἀπαιτοῦσι πλείονα περίσκεψιν εἰς τὰς συζητήσεις περὶ πολιτικῆς πορείας ἀπόντων πολιτικῶν ἀνδρῶν. Τὸ ἐναντίον εἶναι μικροπρεπὲς, εἶναι ἀγενές. Σεῖς μάλιστα, κύριε Ῥοντήρη, ὅστις ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός σας εἶσθε προσοικειωμένος εἰς τὰ τῆς δικαιοσύνης, ὠφείλετε νὰ ἀποφεύγετε τὰς κατ’ ἐρήμην πολιτικὰς συζητήσεις, αἵτινες εἶναι παραπλήσιαι πρὸς τὴν ἠθικὴν δολοφονίαν ἀνδρῶν ἀκηλιδώτων. — Ἀλλ’ ὁ κύριος Ῥοντήρης σᾶς λέγει, ὅτι ἂν ὑπῆρξε στρατιωτικὴ δύναμις ἐγχώριος εἰς Μεσολόγγιον καὶ ὑπῆρξε πίεσις, οὐδεμία ψυχολογικὴ βία ἐγένετο. Μάλιστα! ὑμεῖς, κύριε Ῥοντήρη, ὑμεῖς, δύνασθε νὰ φρονῆτε οὕτω, διότι εἰς τοιαύτας ἐκνόμους ἐνεργείας προέβητε τῷ 1872, ὅτε οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ σας πρὸς ὑμᾶς ἀντιδοξοῦντες ἐπιέζοντο ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ μὲ λίθους νὰ φορτόνωνται. Πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι, κύριε Ῥοντήρη, τὴν μαρτυρίαν τοῦ συναδέλφου σας κυρίου Σισμάνη, ἐκθέντος ἄλλοτε ὅσας βιαιοπραγίας κατὰ τῶν ἀντιπάλων σας διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως διεπράξατε. Διὰ σᾶς λοιπὸν ἡ πίεσις ἡ στρατιωτικὴ οὐδὲν σημαίνει· διότι ἐκάμετε χρῆσιν ταύτης κατὰ τῶν ἀντιπάλων σας καὶ εἶσθε συνειθισμένος εἰς τοιαύτας πράξεις, τὰς ὁποίας ἑπόμενον εἶναι νὰ δικαιολογῆτε, δικαιολογοῦντες ὑμᾶς αὐτοὺς δι’ ὅσα παραπλήσια ἐπράχθησαν τῷ 1872 εἰς τὴν ἐκλογὴν Ναυπακτίας ὑπὲρ ὑμῶν· ἀλλ’ ἂν καθ’ ὑμᾶς ἡ πίεσις, ἡ βία, εἶναι μικροῦ λόγου ἄξια, εἰς ἑτέρους ὅμως μὴ σηνειθισμένους σημαίνουσι μέγα πρᾶγμα, καὶ θεωροῦνται τὸ μέγιστον κακόν. Οἱ ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἀγορεύσαντες εἶπον, ὅτι ἡ ψυχολογικὴ βία κατ’ οὐδὲν ἐπηρέασεν, ἀφ’ οὗ ἀνάλογος ἀριθμὸς ἐκλογέων κατὰ δήμους ἐψηφοφόρησαν. Πρὸς τοιαύτην γνώμην ἐξενεγκόντας ἀπαντῶμεν μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι λανθάνονται, ἢ θέλουσι νὰ προσποιῶνται ἄγνοιαν· διότι ἀναντιῤῥήτως ἡ ψυχολογικὴ βία ἔχει μεγίστην ἐπενέργειαν. Τοῦτο ἀπαντᾷ τις καὶ μεταξὺ ἡμῶν αὐτῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἔνθα ἡ πίεσις μεγάλως ἐπηρεάζει, ὡς τοῦτο εἶναι πασίδηλον· καὶ ἀφ’ οὗ ἡ πίεσις ἐπενεργεῖ ἐφ’ ἡμῶν, ἂς φαντασθῇ ἕκαστος ὁπόσον ἐπηνεργεῖ ἐπὶ ἐκλογέων, ἀνηκόντων εἰς τὴν κατωτέραν τάξιν, ἐπὶ τῶν ποιμένων, γεωργῶν καὶ ἄλλων τοιούτων περιστοιχισμένων ἀπὸ πολλὰς περιστάσεις καὶ ἀνάγκας καὶ ἐκτεθειμένων εἰς διαφόρου εἴδους καταδιώξεις τῶν ἀρχῶν καὶ ἰδίως τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς. Ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ ἡ ἁπλουστάτη, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἡ ἀγρία πίεσις ἐπενεργεῖ ἀποτελεσματικῶς, καὶ ἀναδεικνύει ἐξαγόμενον τῆς ἐκλογῆς ὅλως ἀλλοῖον τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν ἐκλογέων, ἤτοι νόθον. Διὰ νὰ ἐπιῤῥίψωσι μομφὴν ἐπὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη οἱ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ἀγορεύσαντες εἶπον, ὅτι ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας του ἐδαπάνησε δραχμὰς 28,000 ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν βοηθημάτων εἰς βοηθείας Μεσολογγιτῶν, ἔφερον δὲ πρὸς ἀπόδειξιν καταλόγους ὀνομαστικοὺς περὶ τοιαύτης δῆθεν δαπάνης. Ἡ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πειστικὴ ἀγόρευσις τοῦ βουλευτοῦ Τήνου κ. Δρόσου οὐδένα ἀφῆκεν, ὡς φρονῶ, δισταγμὸν περὶ τοῦ ἀβασίμου τοιαύτης μομφῆς. Οὐχ ἧττον ὅμως παρατηρῶ ὅτι διὰ τοιούτων καταλόγων μὴ περιβαλλομένων μὲ ἐπίσημον κῦρος, ὡς μὴ φερόντων ὑπογραφὴν, δὲν δύναταί τις οὐδὲ πόῤῥωθεν νὰ προσάψῃ μομφὴν εἰς ὑπολήψεις ἀνεγνωρισμένας διὰ πολυχρονίου πολιτικῆς πορείας. Οἱ προσαχθέντες κατάλογοι, καί περ οὐδὲν ἔχοντες κῦρος, ὡς ἀνυπόγραφοι, δὲν ἐμφαίνουσι βοηθήματα ἀπονεμηθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη εἰς Μεσολογγίτας, ἀλλὰ δαπάνας γενομένας εἰς διαφόρους κλάδους τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῶν διαφόρων ἄρθρων καὶ κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται ἐν ταῖς καταλόγοις ἀπέναντι ἑκάστης δαπάνης. Ἐν αὐτοῖς σημειοῦνται δαπάναι τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἀμοιβαὶ ἐπὶ καταδείξει καὶ συλλήψει ἢ φόνῳ λῃστῶν, καὶ τὰ τοιαῦτα, δὲν σημειοῦνται δὲ μόνα τὰ ἀπονεμηθέντα βοηθήματα, ἐν ᾧ τὸ τμῆμα τῆς Βουλῆς μόνους τοὺς καταλόγους τῶν βοηθημάτων ἐζήτησεν. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἠδύνατο νὰ ᾖναι κατά τι μεμπτέος ὁ κ. Δεληγεώργης, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι οἱ καταφερόμενοι κατ’ αὐτοῦ ἤθελον φροντίσει, καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των ἠδύναντο εὐκόλως νὰ φέρωσι τοιούτους καταλόγους βοηθημάτων, περιβεβλημένους μὲ ἐπίσημον κῦρος, ἀλλὰ δὲν εἶχον σπουδαῖόν τι νὰ προσαγάγωσι, καὶ ἕνεκα τούτου προσέφυγον νὰ φέρωσι ποσὸν ἐξωγκωμένον διὰ τῆς ἐγγραφῆς δαπανῶν ὑπηρεσιῶν, νομίζοντες ὅτι οὕτως ἤθελον δυνηθῆ νὰ ἀποπλανήσωσι καὶ νὰ ῥίψωσι μομφὴν ἐπὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ὁ κ. Ῥοντήρης, ὁ δικαστικὸς αὐτὸς ὑπάλληλος, ὁ συνειθισμένος εἰς τὴν δικαστικὴν διαδικασίαν, ἤθελε νὰ τῷ προσαγάγωμεν δικανικὰς ἀποδείξεις εἰς ἀπόδειξιν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἰσχυρισμῶν μας. Ἀλλὰ, κύριε βουλευτὰ, ὁποίας δικανικὰς ἀπαιτεῖτε νὰ σᾶς φέρωμεν ἀποδείξεις, ὅταν αὗται ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἀντικειμένου καθίσταται ἀδύνατοι, ὑμεῖς δὲ δὲν θέλετε νὰ πεισθῆτε εἰς τὰς ἐκθέσεις τριῶν ἀνακριτῶν, παρεχόντων πίστιν ἀσυγκρίτως μείζονα τῶν ἐπιστολῶν τῶν φίλων σας, τὰς ὁποίας μᾶς προσηγάγετε ὑμεῖς; Οὐδέποτε ἀνέμενον ἀπὸ τὸν κ. Ῥοντήρην, αὐτὸν τὸν ὀπαδὸν τῆς Θέμιδος, νὰ προσβάλῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν δικαιοσύνην, ὥστε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὰς ἰδιαιτέρας ἐπιστολάς του ὡς ἀξιοπιστοτέρας τῶν τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ ἐκτεθέντα ἐνώπιόν σας ὑπὸ τοῦ κ. Ῥοντήρη ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου στηρίζονται εἰς ἐπιχειρήματα σαθρὰ, καὶ ὡς τοιαῦτα καθίστανται ἀνάξια προσοχῆς καὶ ἀπαντήσεως. Ἄλλως δ’ ἡ ἀγόρευσις τοῦ βουλευτοῦ Εὐρυτανίας κ. Βουλπιώτου ἔπεισε, φρονῶ, τοὺς πάντας περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ θέλω ἀδικήσει ἐμαυτὸν, ἂν προβῶ εἰς λεπτομερῆ ἀνασκευὴν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Ῥοντήρη. Ὅθεν περιορίζομαι μόνον νὰ διαδηλώσω, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης ἵσταται ὑψηλὰ, ἔχει τὸ μέτωπόν του καθαρόν· οὔτε πτοεῖται, οὔτε ἀποφεύγει τὰς συζητήσεις, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ὅ,τι ἔπραξε, τὸ ἔπραξε συμφώνως πρὸς τὴν συνείδησίν του καὶ τὰς περιστάσεις. Τοῦτο δύναται καὶ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς ἀποτελέσας μέρος τοῦ ὑπουργείου Δεληγεώργη, νὰ τὸ βεβαιώσῃ καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὸν τότε ἀντιφρονοῦντα καὶ νῦν πρωθυπουργόν. Οἱ θελήσαντες νὰ προσβάλωσι τὴν πολιτικὴν πορείαν τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐλησμόνησαν ἐν τῷ πάθει των, ὅτι πᾶσα κατ’ αὐτοῦ μομφὴ ἀντανακλᾷ καὶ εἰς ἓν ὑφιστάμενον μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν, ὅστις ἀπετέλει μέρος καὶ τοῦ ὑπουργείου Δεληγεώργη. Ἐλησμόνησαν ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ πάθους των, ὅτι προσπαθοῦντες νὰ ἀποδώσωσι τῷ κ. Δεληγεώργη πίεσιν Στρατιωτικὴν, γενομένην δῆθεν καὶ κατὰ τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν τοῦ 1873, προσβάλλουσι κυριώτερον τὸν νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργόν, ὅστις ἦτο καὶ τότε ὁ ἀνώτερος διευθυντὴς τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ ὑμεῖς εἶσθε ἀπηυδηκότες, ἀναγκάζομαι νὰ καταπαύσω τὸν λόγον, περιοριζόμενος νὰ ἀνακεφαλαιώσω, ὅτι τὴν ἀποτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη, ἐπήνεγκεν ἡ ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔσπευδε νὰ καταστείλῃ εἰς τὴν γέννησίν της πᾶσαν ἔντιμον ἐνέργειαν εὐσυνειδήτου δικαστικοῦ ὑπαλλήλου. Ὅθεν ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου εἶναι ἀπόῤῥοια νοθείας τῆς πραγματικῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας τῶν ἐκλογέων. Αἱ ἐνστάσεις ἀνεπτύχθησαν ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων μία πρὸς μία, καὶ δι’ ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων ὑπεστηρίχθησαν δεόντως. Κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ εἰς τὴν συνείδησίν σας κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἐκ τῶν πραγμάτων εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι πολλάκις ἡ πραγματικὴ πλειονοψηφία τῶν Βουλῶν κρύπτεται, καὶ ὅτι ἐγκρίνονται ἐν τῷ φανερῷ πολλὰ, ἅτινα ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδοκιμάζονται. Ἡ τακτικὴ αὕτη ἐγέννησε καὶ γεννᾷ μεγάλα κακὰ εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη, ὡς καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας αὐτήν. Εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ σκεφθῆτε ὡρίμως καὶ ἐξενέγκετε ἀπόφασιν σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον καὶ τὴν συνείδησίν σας, μὴ ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ πλαγίας σκέψεις, δηλητηριαζούσας τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Στηλιτεύσατε διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας τὸ κακὸν, ἂν θέλετε νὰ καταρτίσητε γνησίαν ἀντιπροσωπείαν. Καταλήγων φρονῶ, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, καὶ παρακαλῶ νὰ προβῶμεν πλέον εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§211ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε, ἀρκετά.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττομεν λοιπὸν, κύριοι, τὴν συζήτησιν περαιωμένην. Καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς.

§213ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. πρόεδρε.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§215ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα 50 (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, κύριοι, ὅσοι δὲν εἶναι βουλευταὶ νὰ ἐξέλθουν. —Καὶ τὰ παιδιὰ αὐτοῦ πέρα νὰ ἐξέλθουν.

§217ΤΙΝΕΣ. Τὰ παιδιὰ ὄχι.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου λέγουν ναὶ,.....

§219ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ἄκυρον, κύριε πρόεδρε, τίθεται εἰς ψηφοφορίαν.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἔγκυρον.

§221ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ αὐτὸ εἶναι (θόρυβος)· ἔχετε τίποτε ἐπὶ τοῦ θέματος; οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς.......

§223ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὄχι, κ. πρόεδρε, παρακαλῶ (θόρυβος).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὁμιλῆτε ὅμως ὅλοι μαζῆ.

§225ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ πρᾶγμα κατ’ οὐσίαν εἶναι τὸ αὐτὸ, ὅπως καὶ ἂν τεθῇ τὸ ζήτημα· ἀλλὰ τὸ τακτικὸν καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν κονονισμὸν εἶναι νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν, ἥτις συζητεῖται, τὴν πρότασιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ τμήματος, ἥτις ἐσυζητήθη, ἂν δηλαδὴ ᾖναι ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ ἢ ὄχι.

§226ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχομεν.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μεσολογγίου λέγουσι ναὶ, καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ναὶ ἢ ὄχι;

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 133, ἐξ ὧν 83 κατὰ τῆς ἀκυρώσεως, καὶ 50 κατὰ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς· ἀρνηθέντος ἑνός. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου διὰ ψήφων 82, κατὰ 50, ἀρνηθέντος ἑνός, καὶ ἀνακηρύττει ἑπομένως ὡς νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Δ. Στάϊκον καὶ Α. Σωτηρόπουλον.

§230ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, κ. πρόεδρε· (ἐγείρονται ν’ ἀναχωρήσωσιν).

§231ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι, τώρα νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 5–6 ἐκλογαὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις καὶ ἂς τὰς τελειώσωμεν καὶ αὐτάς. — Ἐκλογὴ Μεσσήνης. «Νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης καὶ ν’ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι ἐξ αὐτῆς βουλευταὶ οἱ κύριοι Α. Κουμουνδοῦρος, Σ. Ἀντωνόπουλος καὶ Π. Μποῦτος, κεκτημένοι τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. «Ν’ ἀποῤῥιφθῇ δὲ ἡ πρότασις περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ ἐπιλαχόντος Δ. Λυμπεροπούλου ὡς τετάρτου βουλευτοῦ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης κατὰ μὲν τὴν πλειονοψηφίαν ὡς ἀπολύτως ἀπαράδεκτος, κατὰ δὲ τὴν μειονοψηφίαν ὡς ἀντικειμένη κατ’ οὐσίαν εἰς τὸν νόμον.»

§233ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὸν 4 βουλευτήν; πολὺ καλά.

§234ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης καὶ ἀνακηρύττει νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Α. Κουμουνδοῦρον, Σ. Ἀντωνόπουλον καὶ Π. Μποῦτον.

§236ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἴπομεν, κ. πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει μία πρότασις περὶ 4 βουλευτοῦ· τὴν ἀποῤῥίπτει ἡ Βουλή;

§237ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὴν ἀποῤῥίπτει. — Ἐκλογὴ Μήλου. «Διὰ ταῦτα προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μήλου καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμων βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας ταύτης τῶν κυρίων Ἀναργύρου Πρεζάνη καὶ Ἰωάννου Ταταράκη.»

§239ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μήλου καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κυρίους Ι. Ταταράκην καὶ Α. Πρεζάνην. — Ἐκλογὴ Νάξου. «Τὸ τμῆμα γνωμοδοτεῖ κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Νάξου καὶ ν’ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ οἱ Ἐμμανουὴλ Β. Ναυπλιώτης, Κωνσταντῖνος Μ. Κρίσπης καὶ Νικόλαος Γ. Γκίλης, ἔχοντες τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§241ΠΟΛΛΟΙ. Ἄξιοι, ἄξιοι, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Νάξου καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς Ε. Ναυπλιώτην, Κ. Κρίσπην καὶ Ν. Γκίλην. — Ἐκλογὴ Ναυπακτίας. «Τὸ τμῆμα ἀποδεχόμενον παμψηφεὶ τὸ ἔγκυρον τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, γνωμοδοτεῖ νὰ ἐπικυρωθῇ αὕτη καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Ναυπακτίας οἱ κύριοι Ἀθ. Ῥοντήρης, Νικόλαος Καλαντζόπουλος καὶ Γεώργιος Σισμάνης, οἵτινες κέκτηνται τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§243ΠΟΛΛΟΙ. Οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Α. Ῥοντήρην, Ν. Καλαντζόπουλον καὶ Γ. Σισμάνην. — Ἐκλογὴ Ναυπλίας. «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα ἀποδεχόμενον παμψηφεὶ τὸ ἔγκυρον τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, γνωμοδοτεῖ νὰ ἐπικυρωθῇ αὕτη καὶ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς βουλευταὶ Ναυπλίας οἱ τὰ ἐκ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα κεκτημένοι κύριοι Μιχ. Γ. Ἀντωνόπουλος καὶ Γρηγ. Δημητριάδης.»

§245ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§246ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§247ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§248ΔΟΥΖΙΝΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Καλὰ, λάβετέ τον τώρα.

§249ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὥρα εἶναι 8½, δὲν δύναμαι, κ. πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω.

§250ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὡς βλέπω μόνος ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος ἔχει ἀντίῤῥησιν.

§251ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἐγὼ μόνος. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι τώρα.

§252ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 καὶ 25 μ. μ.)