1874.11.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

Τῆς 9 Νοεμβρίου 1874.

(Σάββατον).

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλέττας ἔχει τὸν λόγον.

§2ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Χθὲς διέκοψα τὴν ὁμιλίαν μου κατονομάσας τὰ πρόσωπα τῶν ἀξιωματικῶν, ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων, καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι συνεκεντρώθησαν ἀπὸ τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς τὰς ἐκλογάς, καὶ εἶπον ὅτι χαρακτὴρ κύριος καὶ ἔξοχος τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ὑπῆρξεν ἡ στρατιωτικὴ βία· ἔφερον δὲ περὶ 24 ἐκ τῶν προσώπων τούτων ἀποδείξεις ὅτι μετετέθησαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς· περὶ τῶν λοιπῶν προσώπων δὲν ἠδυνήθην νὰ πορισθῶ ἐπισήμους ἀποδείξεις. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὸ τμῆμα πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως δώσῃ πληροφορίας ἂν πράγματι 52 ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ μετετέθησαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, τὸ δὲ ὑπουργεῖον οὐδὲν ἀπήντησεν, ἀφοῦ δὲ καὶ ἐγὼ περὶ 24 ἐξ αὐτῶν ἔφερον ἀποδείξεις τρανὰς καὶ ἀναντιῤῥήτους, τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἕπεται ὅτι ἡ ἀλήθεια τῶν ἐνισταμένων ἡμῶν, καὶ τῶν ὑποστηριξάντων τὴν συγκέντρωσιν ταύτην εἶναι καταφανὴς καὶ ἀναμφισβήτητος. Σᾶς εἶπον εἰς τί ἐχρησίμευσεν ἡ δύναμις αὕτη τῶν ἐντοπίων στρατιωτικῶν, ἑνουμένη μὲ τὸν λοιπὸν στρατὸν τὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ· σᾶς εἶπον, ὅτι ὁλόκληρος ἡ μικρὰ καὶ στενὴ αὐτὴ ἐπαρχία κατεπλημμύρησε πολὺ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ στρατιωτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει μόνον ἡ στρατιωτικὴ βία, διότι ἔμελλε νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ καὶ νὰ δικάσῃ· ἔπρεπε νὰ ἐξαφανισθῶσι τὰ ἴχνη τῆς βίας, ἔπρεπε νὰ δοθῇ θάῤῥος, ὅπως διαπραχθῶσιν ἐγκλήματα, διότι μόνον διὰ τούτου ἠδύνατο ν’ ἀποκλεισθῇ ὁ Ἐπ. Δεληγεώργης· ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ φόβος εἰς τοὺς πιεζομένους, θάῤῥος δὲ καὶ ἀλαζονεία εἰς τοὺς πιέζοντας· ἔπρεπε τέλος νὰ πιεσθῇ, νὰ ἀπονεκρωθῇ καὶ νὰ ἐξουδετερωθῇ ἡ μόνη ἐξουσία, ἥτις ἠδύνατο ταῦτα νὰ βεβαιώσῃ, ἥτις ἔμελλε νὰ προλάβῃ, νὰ στηρίξῃ κἄπως τὸ σαλευθὲν ἐντελῶς κράτος τῶν νόμων, τοὐτέστιν ἐδέησε νὰ πιεσθῇ ἡ δικαιοσύνη. Καὶ πρῶτον ἐπιέσθη ὁ εἰσαγγελεὺς Μεσολογγίου, ὅπως ζητήσῃ ἄδειαν ἀπουσίας καὶ, διὰ τὸ ταχύτερον, ζητήσῃ ταύτην τηλεγραφικῶς. Ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰσήκουε τὴν παράκλησιν τοῦ τμήματος, τοῦ προεξελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν ταύτην, ὅπως φέρῃ τὸ τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου ὁ εἰσαγγελεὺς ἐζήτει ἄδειαν, ἠθέλατε πεισθῆ.....

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐδῶ κατατεθειμένον ἀπὸ προχθές.

§4ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω· λοιπὸν νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐπιέσθη ὁ εἰσαγγελεὺς, διότι ἐζήτησε πλήρεις ἀποδοχάς· ὡς δὲ γνωρίζετε ἐκ τοῦ νόμου κάλλιστα, οἱ ζητοῦντες ἄδειαν δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα εἰς πλήρεις ἀποδοχάς. «Παρακαλῶ νὰ μοὶ χορηγηθῇ ἄδεια, ὅσων νομίσητε ἡμερῶν μὲ πλήρεις ἀποδοχάς· Καρκαβέλας». Τὴν ἄδειαν ἔλαβε τηλεγραφικῶς, ἐστάλη ἐκεῖ ἀντεισαγγελεὺς ὁ γνωστὸς Παπαναστασίου, ὅστις, ὑβριστικῶς προσενεχθεὶς πρὸς τοὺς δικαστὰς, ἠνάγκασεν αὐτοὺς ἐν συμβουλίῳ νὰ καταγγείλωσι τὴν διαγωγήν του πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐπικαλούμενοι θεραπείαν· ἀπήντησαν δὲ παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀδείας του. Καὶ πράγματι, ὁ εἰσαγγελεὺς Καρκαβέλας εἰδοποίησε τηλεγραφικῶς τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀδείας του· τὸ δὲ ὑπουργεῖον τηλεγραφικῶς καὶ αὐθωρεὶ τὸν μεταθέτει εἰς Ἠλείαν· εἰσαγγελεὺς δὲ δὲν ἀπεστάλη τότε ἄλλος, εἰμὴ πολὺ μετὰ τὴν ἐκλογήν. Πάντες, νομίζω, ἐννοεῖτε τὸν λόγον· ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος Παπαναστασίου νὰ ᾖναι ἐκεῖ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἐκτὸς τούτου ὅμως καὶ ἄλλα γεγονότα ἀποδεικνύουσι τὴν πίεσιν, ἣν ὑπέστη ἡ δικαιοσύνη· ὁ ἀνακριτὴς Γονατᾶς στέλλεται εἰς Μακρυνείαν, ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις ἐναντίον τῶν ἀποσπασμάτων, τὰ ὁποῖα περιερχόμενα τὰ χωρία τοῦ δήμου, διέπραττον τὰ μύρια· ἐζήτησε συνδρομὴν ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν, καὶ εἶναι δεδημοσιευμένον τὸ ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἐζήτησε, καὶ ὅμως ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἠρνήθη αὐτῷ συνοδείαν· μετέβη ἐκεῖ, ἤρξατο τῶν ἀνακρίσεων, ἀλλὰ μετὰ 24 ὥρας ἀνακαλεῖται ὑπὸ τοῦ Παπαναστασίου· καὶ τὸν ἀνεκάλεσε πότε; μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἀνακρίσεων, ὅτε, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὴν παραδεδεγμένην ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, δὲν δύναται ὁ εἰσαγγελεὺς ν’ ἀνακαλῇ τὸν ἀνακριτὴν, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τηλεγραφικῶς τὸν παύει τῶν ἀνακριτικῶν του καθηκόντων. Ὁ ἀνακριτὴς Γονατᾶς ὑπέβαλε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεών του, ἀλλ’ ἀφέθησαν οἱ ἐν Μακρυνείᾳ ὀργιάζοντες ἄνευ χαλινοῦ. Ἀπεστάλη μετὰ τὸν Γονατᾶν ἕτερος ἀνακριτὴς εἰς Μακρυνείαν, ὁ Σταύρακας· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀνακαλεῖται, παραγγελθεὶς νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον, ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, ἐνῷ οὔτε τακτικὸς οὔτε ἔκτακτος ἀνακριτὴς ἦτον, ἐνῷ ἐγγύτερος ἀνακριτὴς ἦτον ἄλλος, ὁ τῆς Τριχωνίας, κατὰ ὀκτὼ ὥρας, καὶ ἐνῷ εἰς τὴν Τριχωνίαν οὐδεὶς φόβος ὑπῆρχε περὶ ταραχῶν, διότι εἷς μόνος συνδυασμὸς ἠγωνίζετο ἐκεῖ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἕτερος ἀνακριτὴς εἰς Μεσολόγγιον, ὁ κ. Μαρκόπουλος, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον του· θὰ ἀκούσητε ἀργότερον τὴν ἔκθεσίν του καὶ θὰ πεισθῆτε ἂν ὁ χιλιάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὀνομασθεὶς Κομφούκιος ᾖναι ἄξιος τῆς εἰρωνείας τῶν ὑποστηριζόντων ἀνυποστηρίκτους ἐκλογάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι οἱ δύω οὗτοι δικασταὶ, Σταύρακας καὶ Μαρκόπουλος, δὲν εἶχον διορισθῆ εἰς Μεσολόγγιον ὑπὸ Δεληγεώργη, ἀλλὰ μετετέθησαν μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, καὶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀνακριταὶ, περὶ τῶν ὁποίων ἐλέχθη ὅτι φατριαστικῶς προσηνέχθησαν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι πιστευτοὶ ἀπέναντι τῆς ἀξιοπιστίας τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀντεισαγγελέως, ὑπομοιράρχου, εἰρηνοδίκου, καὶ ἐπιστολῆς προκληθείσης ἑνὸς σχολάρχου. Αὗται δέ εἰσιν αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν ὅπως, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου τὴν ἀκράδαντον καὶ τὴν πεποίθησιν παντὸς ἀμερολήπτου δικαστοῦ, οὐχὶ φατριάζοντος καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν προτέρων πεπεισμένου, ἀποκλεισθῇ ὁ κ. Δεληγεώργης. Ἀφοῦ σᾶς ἀπέδειξα τὴν πίεσιν ταύτην τῆς δικαιοσύνης, θέλω, ὅσῳ τὸ δυνατὸν βραχύτερον, σᾶς εἴπω ἐν λεπτομερείᾳ ὅλα τὰ λαβόντα χώραν εἰς ἕκαστον τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου. Μετὰ ταῦτα δὲ θὰ φέρω τὰς ἀποδείξεις, ὅσας ἠδυνήθην νὰ συλλέξω, καὶ ὅσας ἀφῆκαν νὰ συλλεχθῶσιν οἱ καταστήσαντες ἀδύνατον τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ πρῶτον ἐν τῷ δήμῳ Μεσολογγίου ἠπειλήθησαν καὶ ὑβρίσθησαν οἱ φίλοι τῆς μερίδος Δεληγιώργη Γεράσιμος Ἀργογένης, Σπῦρος Εὐθυμίου, Χρῆστος Μουτζόπουλος, Σάββας Στουρνάρας, Χρῆστος Στουρνάρας, Ἐπαμ. Γιαννιώτης, Τηλ. Κωφάκης, Ἰωάννης Πλατύκας, Γεώργιος Μαρούλης, Γεώργιος Ζορμπᾶς, ὅστις καὶ κατεκρατήθη εἰς τὸν στρατῶνα τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, Δημήτριος Σωμάκης καὶ ἄλλοι. Ἐπαύθη τηλεγραφικῶς ὁ ἀστυνόμος Μεσολογγίου Σπῦρος Ζαβογιάννης τῇ 27ῃ Ἰουνίου, καὶ ἡ πόλις ἔμεινεν ἄνευ ἀστυνομικῆς ἀρχῆς· τὴν δὲ νύκτα τῆς αὐτῆς ἡμέρας κατὰ τὴν 11 μ. μ. ὥραν, ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς πόλεως καὶ ἐνώπιον πλήθους πολιτῶν, ὑπαξιωματικοὶ καὶ ὑπενωμοτάρχαι, συγγενεῖς τοῦ κ. Δ. Σταΐκου, μετὰ τῆς περιπόλου ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντες τὸν Λ. Σταΐκον ἀδελφὸν τοῦ ὑποψηφίου, καὶ Ἡρ. Ῥαζῆν, ἀνεψιὸν αὑτοῦ ἀπ’ ἀδελφῆς, ἔδειραν πέντε ἀόπλους ἀστυνομικοὺς κλητῆρας καὶ τὸν παυθέντα ἀστυνόμον.

§5ΖΩΧΙΟΣ. Διατί τὸν ἔπαυσαν;

§6ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἐρωτηθεὶς δὲν ἠθέλησεν ὁ κ. Στάϊκος νὰ εἴπῃ τὸν λόγον, σεβόμενος, ὡς εἶπε, τὸν δεσμὸν τῆς συγγενείας, ὁ ὁποῖος τὸν συνδέει πρὸς αὐτόν· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ἐπαύθη ἕνεκα τῶν ἐκλογῶν. Εἰς δὲ τὰ χωρία Μεσολογγίου ἐγένοντο τὰ ἑξῆς· δώδεκα ἡμέρας πρὸ τῆς 23ης Ἰουνίου ἐστάλη εἰς τὰ χωρία τοῦ Μεσολογγίου ἀπόσπασμα ἐκ δεκαπέντε ἀνδρῶν, ὁδηγούμενον ὑπὸ τοῦ λοχίου Χρ. Μάμαλη, ἐντοπίου καὶ ἀνήκοντος εἰς μίαν τῶν ἐχθρικῶν τοῖς κκ. Δεληγιώργῃ καὶ Μακρῇ οἰκογενειῶν, φανατικῶς δὲ κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῶν ἀντιπάλων αὐτῶν. Τὸ ἀπόσπασμα τοῦτο οὐδόλως ἀνεκλήθη μέχρι τέλους τῶν ἐκλογῶν, εἰ καὶ ψευδῶς αἱ ἀρχαὶ διεβεβαίουν ὅτι διαμένει ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ χωρίου Γαλατᾶ. Τοὐναντίον, τὸ ἀπόσπασμα τοῦτο δὶς καὶ τρὶς περιῆλθε μέχρι τῆς 23ης Ἰουνίου τὰ χωρία Εὐηνοχωρίου, ἁγίου Γεωργίου, Κουτσοχερίου, Κουδουνίου καὶ Ῥετσίνων ὡς καὶ τὰ ποιμνιοστάσια τῶν Γεωργίου Ξηροῦ, Ν. Ξηροῦ καὶ Χρ. Γαρουφαλῆ, ἀπειλοῦν ἕνα ἕκαστον τῶν χωρικῶν νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ Σταΐκου καὶ κατὰ Δεληγιώργη. Κατὰ τὴν περιοδείαν τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων εἰς τ’ ἀνωτέρω χωρία, τοὺς συνώδευεν αὐτὸς ὁ λοχίας Μάμαλης μετὰ τοῦ ἀποσπάσματός του· ὅτε δ’ ἔφθασαν εἰς Ἅγιον Γεώργιον, ἔστειλε στρατιώτας καὶ ἔφεραν διὰ τῆς βίας ἐνώπιον τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων τὸν Ν. Ξηρὸν, Εὐαγ. Μπαλαμπάνην, Ἀναστ. Ξερὸν, Χρ. Γαρουφαλῆν, Ε. Συμπέθερον καὶ Βασίλειον Κητάγιαν καὶ τοὺς συγγενεῖς αὐτῶν, ἅπαντας γνωστοὺς ἀνέκαθεν κομματάρχας τῶν Δεληγιώργη καὶ Μακρῆ καὶ τοὺς ἠπείλησε μετὰ τοῦ κυρίου Δημοσθένους Σταΐκου νὰ ὑποσχεθῶσιν ὅτι θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῶν συντρόφων του καὶ κατὰ τῶν Δεληγιώργη καὶ Μακρῆ. Μεταξὺ τῶν ἀπειληθέντων κομματαρχῶν ἐκ τῶν χωρικῶν ἀναφέρω 1) ἐν χωρίῳ Γαλατᾶ τὸν Κώνσταν Κουμπούραν, Πάνον Ἀγγελογιάννην, Γεώργιον Χαρατζῆν (εἰς οὗτινος τὴν οἰκίαν ἔθετο ὁ ἀποσπασματάρχης καὶ στρατιώτας, οἵτινες τὸν ἐμπόδιζον νὰ κοινωνῇ μετὰ τῶν φίλων του), Ἀσημάκην Καφέσην, οἰνοπώλην, (οὗτινος τὸ οἰνοπωλεῖον ἔκλεισεν, ἀφοῦ δημοσίᾳ ἐνώπιον πλείστων χωρικῶν τὸν ἐξύβρισε βαναύσως καὶ τὸν ἠπείλησε), τὸν Σπ. Κωνσταντόπουλον· 2) εἰς Εὐηνοχώριον ἠπείλησεν ἐνόπλως τὸν Γούλαν Καλυβιώτην, Ἀθ. Μπελέτζαν, Νικήταν Κέντον καὶ ἄλλους. Τὴν 21 τέλος Ἰουνίου ὁ ἀποσπασματάρχης Χρ. Μάμαλης, παραλαβὼν τοὺς ζουργάδες καὶ τὰ νταούλια ἐξ Εὐηνοχωρίου, μετέβη μετὰ τῶν Ἀθ. Παπουτζοπούλου, συγγενοῦς τοῦ Δημοσθένους Σταΐκου καὶ τοῦ Ἀνδρέα Βλαχοπούλου, ἀδελφοῦ τοῦ ἀνθυπομοιράρχου Βλαχοπούλου, εἰς Ἅγιον Γεώργιον, ὅπου εἰργάσθη εἰς τὴν διὰ τῆς βίας συγκέντρωσιν τῶν ψηφοφόρων. Ἐκεῖ τὴν ἑσπέραν τῆς Παρασκευῆς ἠπείλησε τοὺς Εὐαγ. Μπαλαμπάνην, Θεοδ. Πλάκαν, Ἀθ. Ζώνην καὶ Ε. Κατζάμπελην ὅτι, ἐὰν μετὰ τῶν φίλων των δὲν ἀκολουθήσουν τὸ μπουλούκί τους τὴν Κυριακὴν εἰς Μεσολόγγιον καὶ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν, θὰ τοὺς τσακίσῃ τὰ κόκαλα καὶ θὰ τοὺς βγάλῃ εἰς τὴν ῥάχην νὰ τοὺς τουφεκίσῃ. Ὁ αὐτὸς λοχίας μετέβη μετὰ τοῦ ἀποσπάσματός του τὴν μεσημβρίαν τοῦ Σαββάτου εἰς Κουδούνιον, ἔνθα ἕνα πρὸς ἕνα ἠπείλησε πάντας τοὺς ἐκεῖ Κουδουνιώτας νὰ ψηφίσωσι μετὰ τῶν ἄλλων ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ἰδίως δ’ ἀναφέρω τοὺς Σ. Συμπέθερον καὶ Β. Κητάγιαν. Ὁ αὐτὸς ἀποσπασματάρχης μετέβη τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου εἰς τὸ ποιμνιοστάσιον τῶν Ξηραίων, ὅπου εὗρε συγκεντρωμένους πολλοὺς ψηφοφόρους καὶ τοὺς ἠπείλησεν ὅτι θὰ τοὺς δέσῃ. Τὴν ἰδίαν ἑσπέραν ἀπέστειλε 5 στρατιώτας εἰς τὸ ποιμνιοστάσιον τοῦ Γαρουφαλῆ, οἵτινες, ἀφοῦ τοὺς ἠπείλησαν, ἔλαβον καὶ ἓν σφακτόν. Ἕτερον ἀπόσπασμα ἐκ 4 στρατιωτῶν, ὑπὸ τὸν ὑπενωμοτάρχην Γεώργιον Χρηστόπουλον, μεταβὰν εἰς χωρίον Ῥέτσινα, διέμεινεν ἀπὸ τῆς 19ης, πλὴν τῆς 21ης, μέχρι τῆς πρωΐας τῆς 23ης, καὶ διὰ νέων ἀπειλῶν, διότι καὶ πρὶν ὁ λοχίας Μάμαλης εἶχεν ἀπειλήσει αὐτούς, τὸ ἀπόσπασμα ἐκεῖνο συνεκέντρωσε 31 ἐξ αὐτῶν τὴν πρωΐαν τῆς Κυριακῆς καὶ συνοδευμένους τοὺς ἔφερε μέχρι τῆς σταφίδος τοῦ Μπακανδρέα, ¼ τῆς ὥρας μακρὰν τῆς πόλεως ὅπου τοὺς παρέδωκεν εἰς τοὺς Ἀθανάσιον καὶ Σπῦρον Παπουτζοπούλους, συγγενεῖς τοῦ Σταΐκου, καὶ τὸν Ἰω. Παππαδῆν, οἵτινες συνοδευόμενοι ὑφ’ ἑνὸς δεκανέως τοὺς ὡδήγησαν εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας. Οἱ ἐκβιασθέντες εἰσὶν οἱ ἑξῆς· 1) Ἀναστ. Καρκαλῆς, 2) Ἀθ. Καρκαλῆς, 3) Ἀνδρ. Χαρμπίλης, 4) Ἀθ. Ῥάπτης, 5) Ἀθ. Καπνίσης, 6) Ἀθ. Τζακαλῆς, 7) Γεώρ. Μάνταλος, 8) Γεώρ. Καλαμάκης, 9) Γεώρ. Μιχάλης, 10) Γεώρ. Κ. Μιχάλης, 11) Δημ. Τζακαλῆς, 12) Δημ. Μαντέλος, 13) Δημ. Χρήστου, 14) Εὐαγ. Ἀρέτας, 15) Εὐθ. Καπνίσης, 16) Ἰω. Κοντογιάννης, 17) Ἰω. Καγιάννης, 18) Ἰω. Πρέντζας, 19) Ἰω. Κατζούλης, 20) Κωνστ. Κατζούλης, 21) Κωνστ. Τσακάλης, 22) Κωνστ. Καλαμάκης, 23) Κωνστ. Κοντογιάννης, 24) Ν. Καγιάννης, 25) Παναγ. Δράκος, 26) Πάνος Καρκάλης, 27) Συμ. Α. Καπνίσης, 28) Σπυρ. Μαντέλος, 29) Συμ. Α. Καπνίσης, 30) Φώτης Κοντογιάννης, καὶ 31) Χρ. Καρδαμᾶς. Ὅταν μὲ ἀκούετε νὰ ἀναγινώσκω ὀνόματα βιασθέντων, ἀπειληθέντων, ὑβρισθέντων καὶ ἀποκλεισθέντων, βεβαίως θὰ ἀπορῆτε καὶ θὰ λέγητε, ὅτι μόνον διὰ τῆς συσσωρεύσεως τῶν ὀνομάτων ἀρκεῖ ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτοὶ ἠπειλήθησαν καὶ ὅτι μετέβαλον ἀπόφασιν νὰ ψηφίσωσιν ἀντὶ τοῦ Δεληγιώργη καὶ Μακρῆ τοὺς ἀντιθέτους των. Νομίζω, ὅτι ἔχω ἀποδείξεις ἀρκετάς, ὅπως σᾶς πείσω· ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι κατήγγειλαν, ὡρισμένως ἕκαστος ἢ καὶ ὅλοι ὁμοῦ, τὰς πράξεις ταύτας εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, πέντε δὲ μῆνας ἔκτοτε οὐδεμία ἐνηργήθη ἀνάκρισις, ὅπως ἐξακριβωθῇ μὲν ἂν αὐτοὶ ἐσυκοφάντουν τὴν στρατιωτικὴν ἐξουσίαν, ἡμεῖς δὲ μὴ ἔχωμεν σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ μεμφώμεθα τὴν ἐξουσίαν, ὅτι ἐπεβλήθη διὰ τῆς βίας εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου· μέχρις οὗ δὲν ἀποδειχθῇ τοῦτο, πᾶς τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀληθῆ λέγομεν. Ἐκτὸς ὅμως τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας, περὶ τῆς ὁποίας καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Σαράβας καὶ ἐγὼ σᾶς εἶπον ἀρκετὰ, ἐνηργήθη ἐν Μεσολογγίῳ καὶ νέον εἶδος πιέσεως καὶ νέος τρόπος, ὅπως χαλαρωθῶσιν αἱ ἐνέργειαι τοῦ συνδυασμοῦ Δεληγιώργη καὶ Μακρῆ. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅσοι ὅμως ἐξ ἡμῶν ἐνεργεῖται ἐκλογὰς διὰ τῆς ἐπιῤῥοῆς σας καὶ οὐχὶ διὰ τῆς λόγχης, ποίαν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἔχει καὶ ποίαν σημασίαν ἡ συγκοινωνία καὶ ἡ διὰ τῆς ἐλευθέρας συγκοινωνίας συνεννόησις πρὸς ὅλους τοὺς δήμους καὶ ὅλα τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας σας. Ἐν Μεσολογγίῳ ὅμως καὶ τοῦτο τὸ μέσον δὲν ἠμέλησαν νὰ καταστρέψωσι. Συγκοινωνία δὲν ὑπῆρχεν, οἱ ταχυδρόμοι συνελαμβάνοντο, καθὼς καὶ ἐκακοποιοῦντο, δὲν ἔφθανον δὲ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον τὰ γράμματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον.

§7ΣΤΑΪΚΟΣ. Διαμαρτύρομαι καὶ προκαλῶ τὴν Βουλὴν ἀμέσως νὰ διατάξῃ τὴν αὐστηροτέραν ἀνάκρισιν, διότι μᾶς προσάπτεται ὅτι κατεκρατήσαμεν ἰδιαιτέρας ἐπιστολάς. Εἰς αὐτὴν τὴν ὕβριν διαμαρτύρομαι καὶ παρακαλῶ τὸ Σῶμα ν’ ἀποφασίσῃ, ὥστε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ αὐστηρὰν ἔρευναν ἂν κατεκρατήθη ἐπιστολὴ κἀνενός, ὅπως ὁ ἀγορεύων διατείνεται· ἄλλως, τὸ στίγμα τῶν ὑβριστῶν τῶν ζώντων νὰ μείνῃ εἰς τὸν συκοφάντην καὶ ὑβριστὴν τῶν νεκρῶν.

§8ΒΑΛΕΤΤΑΣ (Ἀναγινώσκει). «Συνέλαβον καὶ ἐκακοποίησαν τοὺς Στάθην Μόγιαν, Δημ. Τσόγκαν, Ἰω. Ζαβλιᾶν, τὸν Ἀνδρέαν Καραβᾶν καί τινα ἄλλον, καὶ οὐδεὶς πλέον ἠδύνατο νὰ μεταφέρῃ γράμματα». Περὶ τῆς πράξεως ταύτης ὑπάρχει μήνυσις ἐδῶ καὶ ἂν ἐπιμένετε σᾶς τὴν ἀναγινώσκω. Ἔχω δὲ καὶ ἑτέραν ἀπόδειξιν περὶ τούτου· ὁ κ. Δεληγεώργης κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν εὑρισκόμενος εἰς Μακρυνείαν, ἐκεῖθεν ἔγραφε πρὸς τοὺς ἐν Μεσολογγίῳ φίλους καὶ συγγενεῖς του καὶ ἐκεῖ ἐλάμβανε παρ’ αὐτῶν ἐπιστολάς. Κακοποιηθέντων τῶν ταχυδρόμων καὶ συλληφθέντων, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν ἔλαβον τὰς ἐπιστολάς, τὰς ὁποίας ἔστελλεν ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπὸ τῆς Μακρυνείας· οἱ δὲ συγγενεῖς καὶ φίλοι του ἀνησύχουν, καὶ δικαίως, ὅτε ἔβλεπον τὰ γενόμενα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν των· ἐσκέφθησαν λοιπὸν νὰ τηλεγραφήσωσιν εἰς φίλον των εἰς Ἀγρίνιον, τὸν κύριον Τσακανίκαν καὶ ἐκεῖνος, πλησιέστερος ὢν πρὸς τὴν Μακρυνείαν, νὰ ζητήσῃ πληροφορίας περὶ τῶν ἐν Μακρυνείᾳ τελουμένων. Τὸ τηλεγράφημα στέλλεται εἰς τὸ τηλεγραφεῖον καὶ ὁ τηλεγραφητὴς ἀρνεῖται νὰ τὸ μεταβιβάσῃ εἰς τὸ Ἀγρίνιον, ἂν μὴ ἐρωτήσῃ τὸν νομάρχην· ἐρωτᾷ τὸν νομάρχην καὶ οὗτος τοῦ τὸ ἀπαγορεύει· τί ἐσκέφθησαν τότε; νὰ τηλεγραφήσουν εἰς Ἀθήνας εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Τσακατανίκα νὰ μεταδοθῇ τὸ περιεχόμενον εἰς τὸν τηλεγραφικὸν ὑπάλληλον τοῦ Ἀγρινίου ὅπως δι’ αὐτοῦ κατορθωθῇ νὰ λάβῃ γνῶσιν τούτου ὁ Τσακανίκας· καὶ πράγματι οὕτω συνέβη. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). (Ἐκ Μεσολογγίου δι’ Ἀθήνας).

ΖΑΧΑΡΙΑΝ ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΝ

Ἀθήνας. Πεζοὺς συνέλαβεν, ἐκράτησεν ἐξουσία. Εἰδοποίησον Ἐπαμινώνδαν ὅτι ὑγιαίνομεν· ἐψηφοφόρησαν 1200 ἕως χθές·

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΡΟΣΙΝΗΣ.»

Κάτωθεν τοῦ τηλεγραφήματος ὑπάρχει τὸ «ὡς λέξεις ληφθήτω»· γράφει ὁ κ. Τσακανίκας καὶ στέλλει τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην μὲ ἐπιστολὴν ἐν ᾗ λέγει: «Δὲν γνωρίζω τὰ αὐτόθι· ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβα τὸ ἔγκλειστον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον μοῦ γράφουν καὶ σοῦ στέλλω μὲ τὸν πεζόν· ...... Τὸ τηλεγράφημα ὡς βλέπεις ἀπευθύνετο εἰς Ἀθήνας καὶ χατηρικῶς ἐδόθησαν ὡς λέξεις: Ζαχαρίας.» Εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας πρὸ τῶν ἐκλογῶν δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲν στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα, διότι οὐδεὶς φόβος ὑπῆρχε τῆς διαταράξεως τῆς τάξεως· ἀλλ’ ἐγγιζουσῶν τῶν ἐκλογῶν τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει· δι’ ὃ ἀποσπάσματα, διοικούμενα ὑπὸ τῶν γνωστῶν ἐχθρῶν τῶν κυρίων Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, Μαυρολιθαρίτου, Παπαδάτου, Παπαδιᾶ, ἐντοπίων, Φουσέκη, Νταγλῆ καὶ Τζόγκα, Ἀκαρνάνων, συνεκροτήθησαν ἐκεῖ καὶ περιήρχοντο τὰ χωρία· τὰ ἀποσπάσματα περιῆλθον ἅπαξ, δὶς, τρὶς ἅπαντα τὰ χωρία τοῦ δήμου Μακρυνείας· τὸ τί ἔπραξαν εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὸ εἴπω, τὸ γνωρίζετε, διότι οὐδένα ἄλλον εἶχον λόγον ὑπάρξεως εἰμὴ τὴν ψηφοθηρίαν, τὴν διὰ τῶν ἐκβιάσεων καὶ ἀπειλῶν τελουμένην. Περιττὸν κρίνω νὰ ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι καὶ χθὲς εἶπον, ὅτι εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς κινήσεις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως οὐδεὶς φυγόδικος συνελήφθη, οὐδεὶς κληροῦχος, οὐδὲν εἶδος στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας νομίμου ἐξετελέσθη. Περὶ τῶν κατὰ τὸν δῆμον Μακρυνείας λαβόντων χώραν, ἐπειδὴ καὶ ὁ προλαλήσας κ. Στάϊκος πολὺ ἐνέμενε, θέλω ἐμμείνει καὶ ἐγὼ, οὐχὶ ὅμως ταύτην τὴν στιγμὴν, ἀλλ’ ὅταν φέρω τὰς ἀποδείξεις καὶ ἀναγνώσω τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν καὶ συσχετίσω ταύτας μὲ τὰς καταγγελίας, ἃς καὶ πολῖται καὶ ὁ δήμαρχος ἀπηύθυναν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, καὶ τὰς διαφόρους ἀναφορὰς, ἃς πρὸς τοὺς ἀποσπασματάρχας ἔπεμπε καθ’ ἑκάστην ὥραν ὁ δήμαρχος, καταγγέλλων τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὑπ’ αὐτοὺς στρατιωτικῶν. Ἐν τῷ δήμῳ Αἰτωλικοῦ. Εἰς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ ὑπῆρχε σταθμός· ἀλλ’ ἐγγιζουσῶν τῶν ἐκλογῶν ἐνομίσθη, ὅτι ἡ δύναμις ἡ συγκροτοῦσα τὸν σταθμὸν τοῦτον δὲν ἦτον ἀρκετή· ηὐξήθη λοιπὸν κατὰ 20 στρατιώτας. Ὑπὸ τίνος δὲ διευθύνετο ἡ δύναμις αὕτη; ὑπὸ τοῦ ἐντοπίου λοχίου Παλαιολόγου· εἰς τὸ ἀπόσπασμα δὲ τοῦτο προσεκολλήθησαν καὶ οἱ ἐντόπιοι ἀδελφοὶ Κουρκουμέλαι καὶ στρατιῶται Αἰτωλικιῶται. Κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας εἰσελθόντες οἱ ἀδελφοὶ Κουρκουμέλαι, ὁ εἷς δεκανεὺς καὶ ὁ ἕτερος ὑποδεκανεὺς ὅπως ψηφίσωσιν, ἐξύβρισαν τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν (ἀναγινώσκει). Ἀριθ. 19. «Κατὰ τὴν τρίτην καὶ ἡμίσειαν ὥραν μ. μ. ἐνεργουμένης ψηφοφορίας συνέβη τὸ ἑξῆς περιστατικόν: Μεταξὺ τῶν ἄλλων ψηφοφόρων προσῆλθον πρὸς ψηφοφορίαν οἱ ἀδελφοὶ Ἰωάννης καὶ Δημήτριος Κουρκουμέλης, ὁ μὲν δεκανεὺς ὁ δὲ ὑποδεκανεὺς μετὰ τῶν ξιφῶν των. Ἐνῷ ἐψηφοφόρει ὁ Δημ. Κουρκουμέλης, (ὁ Ἰω. Κουρκουμέλης ἐψηφοφόρησε πρῶτος), τὸ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁ Σεβ. Καραπάνος ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τοῦ ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ὑπαλλήλου τοῦ δίδοντος τὰ σφαιρίδια εἰς τὸν ψηφοφοροῦντα Δημήτριον, πλὴν ταὐτοχρόνως εἰς ἀπάντησιν ὁ (διεγράφη τὸ ἀμέσως προηγούμενον ὄνομα) Ἰωάννης Κουρκουμέλης ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν Σεβ. Καραπάνον εἶπεν αὐτῷ ὅτι δὲν σοῦ ὁμοιάζουμεν· κατόπιν τὸ αὐτὸ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ ἕτερον μέλος ὁ Λεωνίδας Μαλιώτης εἶπον εἰς τὸν ψηφοφορήσαντα Ἰωάννην νὰ ἐξέλθῃ, ἀλλ’ οὗτος ἀπήντησεν εἰς μὲν τὸν Σεβαστιανὸν εἶσαι τραμποῦκος, εἰς δὲ τὸν Λεωνίδαν, γ... τὸν σταυρόν σου καὶ ὁ ἕτερος ἀπειλητικὸς προσῆλθεν εἰς βοήθειαν τοῦ ἀδελφοῦ του ἐκφράζων διαφόρους ἀπειλὰς κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ μετά τινα σύγχυσιν καὶ ταραχὴν ἐξῆλθον. Τὰ περιστατικὰ ταῦτα ἐζήτησαν τὰ εἰρημένα μέλη νὰ καταχωρισθῶσιν εἰς τὸ παρὸν βιβλίον ἵνα δεόντως τιμωρηθῶσιν. Ἀναθέτουσι δὲ εἰς τὸν πρόεδρον νὰ διευθύνῃ ἀντίγραφον τῆς παρούσης εἰς τὸν εἰσαγγελέα.» Εἰς αὐτὸν τὸν δῆμον, ἐπειδὴ οἱ ψηφοφόροι Θεόδωρος Μπίλλας, Κώστας Μανθόπουλος καὶ Σπῦρος Καρατζόγιας ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῶν κυρίων Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, τοὺς συνέλαβον οἱ στρατιῶται μετὰ τοῦτο καὶ τοὺς ἐκράτησαν φοβίσαντες οὕτω καὶ τοὺς ἄλλους. Ὁ ἀποσπασματάρχης Παλαιολόγος δημοσίᾳ ἠπείλησε τὸν Βασίλειον Μακούσην καὶ Μάνθον Μίρκαν. Ἀπεκλείσθη δὲ κατὰ τὰς τέσσαρας νύκτας ἡ οἰκία τοῦ Καραπάνου καὶ ἐφυλάττετο ὑπὸ στρατιωτῶν καὶ οὐδεὶς ἐτόλμα οὔτε νὰ εἰσέλθῃ οὔτε νὰ ἐξέλθῃ. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Ὠλενείας. Εἴκοσιν ἡμέρας πρὸ τῆς 23ης Ἰουνίου ἀποσπάσματα ἐξ 25 στρατιωτῶν ὑπὸ τὸν ἐπιλοχίαν Βασίλειον Κότσην, τὸν Ἀκαρνᾶνα λοχίαν Τζόγκαν καὶ τὸν Μεσολογγίτην δεκανέα Μάμαλην καὶ τρεῖς ἄλλους δεκανεῖς, εἰς ἃ προσεκολλήθησαν καὶ στρατιῶται δημόται περιῆλθον τὰ χωρία ὅλα, τὰ αὐτὰ διαπράττοντα· οὕτω εἰς τὸ Ἀγγελόκαστρον ἠπείλησαν καὶ ἀπέκλεισαν τὰς οἰκίας τῶν κοματαρχῶν Μῆλα καὶ Παπουτζῆ καὶ παρηκολούθουν εἰς τὴν περιοδείαν του κατὰ πόδα τὸν Σωτ. Τζιμπουράκην, γυναικάδελφον τοῦ Στάμου Μακρῆ, ὅστις περιερχόμενος τὰ χωρία ἐνήργει ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ· ἐκ τῶν ἀπειληθέντων δὲ δι’ ὕβρεων ἢ καὶ ἐνόπλως ἀναφέρω τοὺς Ἰω. Παναγιώτου, Χρ. Τσιλιπάνον, Στάθην Σταθόπουλον, Γρηγ. Πανολιὰν, Γρηγ. Σταθόπουλον, Ν. Σκόγκαν, Πάνον Ζαφειρόπουλον, Πέτρον Καπρατζῆν, κατοίκους ἅπαντας τοῦ χωρίου Σταμνὰ καὶ ἀνήκοντας εἰς οἰκογενείας διαθετούσας πολλὰς ψήφους, Ἀλέξιον Φώτην, Γεώρ. Κατσαδοῦρον, Κωνστ. Κατσαδοῦρον καὶ Χρ. Μετσοβίτην, κατοίκους Ἁγίου Ἠλιοῦ· ἐπίσης ἠπείλησαν ἅπαντας τοὺς χωρικοὺς ἐν τῷ χωρίῳ Ζευγαράκια τοὺς ἀνήκοντας τοῖς κκ. Δεληγεώργῃ καὶ Μακρῇ. Καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας οἱ στρατιῶται μὲ τὰ ξίφη των εἶχον κατειλημμένον τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας ἄνευ προσκλήσεως τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐκ φόβου καὶ ὅπως μὴ ἐρεθίσῃ αὐτοὺς περισσότερον, τοὺς ἠνείχετο παραβιάζοντας τὸ ἄσυλον τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς. Ἐπὶ κεφαλῆς τῶν στρατιωτῶν αὐτῶν ἦτον ὁ λοχίας Τσόγκας, κρατῶν βούνευρον εἰς χεῖρας καὶ ἱστάμενος πρὸ τοῦ ναοῦ. Ἐκεῖ ἐσταμάτα τοὺς ψηφοφόρους, τοὺς ὡμίλει, τοὺς ἠπείλει καὶ τοὺς ὡδήγει μέχρι τῆς θύρας τῆς ἐκκλησίας, ἰδίως δὲ τοὺς βλαχοποιμένας, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀναφέρω τὸν Ἀν. Καστάνην καὶ τοὺς πέντε Κολοναίους. Κατὰ τὰς τέσσαρος ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας οἱ στρατιῶται καὶ ἰδίως ὁ λοχίας Τσόγκας ἔδειρεν ἐν Σταμνᾷ, ἥτις εἶναι ὁ τόπος τῆς ψηφοφορίας, πολλοὺς ἐκ τῶν φίλων Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, ἐν οἷς ἀναφέρω τὸν Κωνστ. Πλιάκον καὶ Νικολ. Γιάκαν. Κατὰ δὲ τὰς τέσσαρας ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας οἱ στρατιῶται περιεπόλουν ἔξωθεν τῶν οἰκιῶν τῶν φίλων τῶν κκ. Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ· ἀναφέρω δὲ ὀνομαστὶ τὰς οἰκίας τῶν Παναγ. Τσιμπουράκη, πενθεροῦ τοῦ Στάμου Μακρῆ καὶ πρώην δημάρχου, τοῦ Γεωργίου Πρεβεζάνου, Χρ. Τσιλιπάνου, Εὐστ. Σταθοπούλου, Ἰω. Παναγιώτου καὶ τῶν ἀδελφῶν Σουλιώτη, ἁπάντων κομματαρχῶν τῶν κκ. Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ. Τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, τὴν 7–8 π. μ. ἀπεστάλη ἓν ἀπόσπασμα ἐκ 12 στρατιωτῶν ἐκ τοῦ ἀποσπάσματος τῆς Σταμνᾶς ὑπὸ τὸν δεκανέα Ἀλεξ. Κυριακόπουλον, ὁδηγούμενον δὲ ἀπὸ τὸν τῆς ἐναντίας μερίδος πολίτην Κων. Ζαφειρόπουλον εἰς τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν πρὸς τὰ χωρία Μπρέστκον, Μουρστιάνα καὶ Ζευγαράκια κατὰ τὴν θέσιν Καλόλογγον, ὅπερ ἐνόπλως ἐμπόδισε τοὺς ψηφοφόρους προσερχομένους νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἐπέκεινα τῶν τεσσαράκοντα, ἐν οἷς ἀναφέρω τοὺς Ἀναστ. Σωτηρόπουλον, Γρηγ. Χρήστου ἢ Φίλιον, Σταῦρον Σερμόπουλον, Δημ. Σερμόπολον, Χρ. Φαφούτην, Χαρ. Χαρατζάρην, Χ. Παλιούρην, Παναγ. Δασκαλόπουλον, Νικ. Μπιμπίλην, Γούλαν Μπιρμπίλην, Βασ. Τσάντσαλον, Δημ. Τσάντσαλον, Ἐλευθέριον Παρασκευᾶν, Λάμπρον Στυλιανοῦ. Ἀποκλεισθέντες οὗτοι καὶ ἐπανελθόντες καὶ διηγηθέντες τὸν ἀποκλεισμόν των εἰς τοὺς συγχωρίους των ἠνάγκασαν καὶ τούτους νὰ μὴ ψηφοφορήσωσιν, ὅπως μὴ πάθωσι τὰ ἴδια. Τὴν πρωΐαν τῆς τελευταίας ἡμέρας ἦλθε καὶ ἄλλη στρατιωτικὴ δύναμις ἐκ Μεσολογγίου, συγκειμένη ἀπὸ τὸν ἐπιλοχίαν Ἀθ. Κατσαούνην, τὸν δεκανέα Κων. Ῥαζῆν, ἀνεψιὸν πρῶτον τοῦ Δημοσθένους Στάϊκου, τὸν ὑπενωμοτάρχην Ἰδομενέα Ῥαζῆν, πρῶτον ἀνεψιὸν αὐτοῦ ἐπίσης, τὸν ἐνωμοτάρχην τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς Ἰω. Τολιόπουλον, ἄλλον τινά δεκανέα, δύω ἐφίππους χωροφύλακας καὶ τὸν Ἡρακλῆν Ῥαζῆν, οἵτινες ἐπὶ μᾶλλον ηὔξησαν τὸν φόβον τῶν κατοίκων. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος. Ἀπὸ τοῦ τέλους Μαΐου ἀπεστάλη στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα εἰς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος ἐκ τριῶν ἱππέων χωροφυλάκων συγκείμενον, δεκαπέντε στρατιωτῶν καί τινων ἐντοπίων χωροφυλάκων, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἦτον ὁ ἐνωμοτάρχης Παντολ. Ἀλέστας καὶ ὁ λοχίας Τραυλός. Τὸ σῶμα τοῦτο διῃρέθη εἰς τρία τμήματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν ἓν ἐστάλη εἰς τὸ χωρίον Γουριὰ, τὸ δ’ ἕτερον διέμεινεν εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ χωρίου Νεοχώριον, ὅπου εὑρίσκοντο οἱ βλαχοποιμένες Νικακαῖοι καὶ Μουλαραῖοι, καὶ τὸ τρίτον ἕδραν μὲν σταθμοῦ εἶχε τὸ Νεοχώριον, κατὰ τὰς ἀνάγκας δὲ τῆς ψηφοθηρίας περιεφέρετο καὶ εἰς τὰ λοιπὰ χωρία τοῦ δήμου. Ἕκαστον ὅμως τούτων ἐνήργει τὸ καθ’ ἑαυτὸ καταπιέζον διὰ δαρμῶν, ἀπειλῶν καὶ ἐξαγορᾶς τῆς περιουσίας, τοὺς ἐκλογεῖς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Δεληγεώργη. Οὕτω τὸ ἐν Γουριᾷ ἀπόσπασμα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἔδειρεν ἀνηλεῶς τὸν ἐκ Γουριᾶς Γ. Φούτρην ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ παρέδρου τοῦ αὐτοῦ χωρίου Ἰω. Κούσουλα καὶ ἄλλων. Ὀκτὼ ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας μετέβη εἰς Γουριὰν ὁ λοχίας Τραυλὸς μὲ τὸ ὑπ’ αὐτὸν ἀπόσπασμα καὶ δημοσίᾳ ἐψηφοθήρει ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων Δ. Σταΐκου καὶ Σωτηροπούλου, λέγων ὅτι εἶναι ἡ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταὶ οἱ δύω οὗτοι· ἠπείλησε δὲ διὰ τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα τοὺς ἐκ τοῦ αὐτοῦ χωρίου Ἰω. Τσουκνίδαν, Ἰω. Χριστοδούλου, Σπυρ. Μωραΐτην καὶ ἄλλους, κατὰ δὲ τὴν ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας τὸ σταθμεῦον ἐν Γουριᾷ ἀπόσπασμα τὴν μεσημβρίαν τῆς κυριακῆς ἐν μέσῃ ἀγορᾷ τοῦ χωρίου τούτου ἠπείλησε τὸν Γεώργιον Φούτρην ὅτι θὰ τὸν τσακίσῃ στὸ ξύλο καὶ θὰ τοῦ κάψῃ τὸ σπῆτι, τὸν κατεδίωξε δὲ, ἀλλ’ ἐσώθη καταφυγὼν εἰς Νεοχώριον. Τὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ἠπείλησε καὶ ἐξύβρισε τὸν Ἀνδρέαν Σμόνον ἐκ Γουριᾶς ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἐκόμισεν ἐπιστολὰς εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ ὑποψηφίου Ε. Δεληγεώργη, Δ. Δεσποταῖον. Οἱ αὐτοὶ στρατιῶται τὴν ἑσπέραν τῆς δευτέρας ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας περὶ τὸ μεσονύκτιον βίᾳ εἰσῆλθον εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἐκ Γουριᾶς Ἰω. Πλατὺ, ἠπείλησαν αὐτὸν καὶ τὸν υἱόν του νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσθένους Σταΐκου καὶ Σωτηροπούλου. Τὴν αὐτὴν ἑσπέραν οἱ αὐτοὶ παρεφύλαττον τὰς οἰκίας τῶν Δ. Τριφιάτη καὶ Ἰω. Κούσουλα, παρέδρου, συνέλαβον τὸν ὑπηρέτην τοῦ Νικολάου Κούσουλα, Βασίλειον Βουτσινᾶν, ἠπείλησαν αὐτὸν καὶ τὸν ἠρώτησαν συνάμα ποῦ εἶναι ὁ ἀφεντικός του. Οὗτος ἀπήντησεν, εἰς τὴν οἰκίαν του· τότε αὐτοί εἶπον νὰ εἴπῃ εἰς αὐτὸν «ποῦ θὰ μᾶς πάγῃ ὁ κ...... (χάριν εὐσχημοσύνης δὲν λέγω τὴν λέξιν) ἂν δὲν τὸν τσακίσωμεν». Οἱ αὐτοὶ τὸ σάββατον τὸ ἑσπέρας, ἤτοι τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, περὶ τὸ μεσονύκτιον, βίᾳ εἰσῆλθον εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ἰω. Φελέκη καὶ ἠπείλησαν αὐτὸν καὶ τὴν οἰκογένειάν του. Ἐν τῷ χωρίῳ Μάστρου δύω μόνον ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας ὁ λοχίας Τραυλὸς ἠπείλησε τὸν Σπυρ. Κονταρᾶν· κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς δευτέρας ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας ὁ αὐτὸς μετέβη περὶ τὸ μεσονύκτιον εἰς Μάστρον, εἰσῆλθε βίᾳ ἐντὸς τῆς οἰκίας τοῦ Τάσου Ταλιαμπὲ, ἠπείλησεν αὐτὸν καὶ συλλαβὼν τὸν μετέφερεν εἰς τὸ κουλοῦρι τῆς Ἐκκλησίας (μανδρωμένον νεκροταρεῖον) ὅπου τὸ κατεκράτησε μέχρι πρωΐας, ὅτε τὸν ἀπέλυσε μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ ψηφίσῃ τὸν Στάϊκον καὶ Σωτηρόπουλον· ἄλλως, μετὰ τὴν ἐκλογὴν θὰ τὸν τσακίσῃ εἰς τὸ ξύλο. Τὸ ἐν τῇ πεδιάδι τοῦ χωρίου Νεοχωρίου ἀπόσπασμα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας μετέβη εἰς τὸ ποίμνιον τῶν Νικακαίων εἰς θέσιν ἅγιος Νικόλαος, φυλαττόμενον ὑπὸ τῶν Κώστα καὶ Ἀθαν. Μουλαρᾶ, Γεωργίου καὶ Σταύρου Νικάκη καὶ Γεωρ. Μασσούρα καὶ ἐζήτησε πρῶτον παρ’ αὐτῶν νὰ ῥίψωσι ψῆφον ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, μετὰ ταῦτα δὲ μεταχειρισθέντες βίαν διὰ τῶν κοπάνων τῶν ὅπλων αὐτῶν, ἰδίως κατὰ τοῦ Κώστα Μουλαρᾶ, ἀπέσπασαν τὸ ποίμνιον καὶ ἤθελον νὰ τὸ ὁδηγήσωσι διά τῆς βίας εἰς Νεοχώριον, μετεπείσθησαν δὲ ἀφοῦ οἱ ποιμένες τοὺς ἔδωκαν ἑπτὰ δραχμάς. Τὴν ἐπαύριον οἱ αὐτοὶ μετ’ ἄλλων στρατιωτῶν μετέβησαν εἰς ἕτερον ποιμνιοστάσιον τῶν Νικάκιδων εἰς θέσιν Λεύκα, φυλαττόμενον ὑπὸ τοῦ Ἀθ. Μουλαρᾶ καὶ ἠπείλησαν αὐτὸν νὰ ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων καὶ τοῦ ἀφῄρεσαν δύω προβατίνας, ἃς ἔλαβον μεθ’ ἑαυτῶν ἀφοῦ τὸν ἐῤῥάπισαν καὶ δὲν τὰς ἀπέδωκαν ἢ μετὰ δύω ἡμέρας ἀφοῦ τοὺς ἐπλήρωσαν τέσσαρας δραχμὰς καὶ ἡμίσειαν. Τὴν ἐπαύριον μετέβησαν δύω ἔφιπποι χωροφύλακες ἐκ τοῦ σταθμοῦ Νεοχωρίου, ἠπείλησαν τοὺς Παναγ. καὶ Κωνστ. Γαλάνην νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, τοὺς ἀφῄρεσαν ἕνα κριὸν καὶ μίαν προβατίναν καὶ δὲν ἤθελον νὰ τοὺς ἀποδώσωσιν ἢ ἐὰν ἤθελον λάβει διαταγὴν παρὰ τοῦ ὑποψηφίου Σταΐκου, ἐξηγόρασαν δ’ αὐτοὺς ἐπίσης ἀντὶ χρημάτων. Μετὰ δύω ἡμέρας μετέβη τὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα εἰς θέσιν Πλάτανον, ὅπου ἐφύλαττον τὸ ποίμνιόν των οἱ Γεώργιος καὶ Γρηγόριος Φευγούλας, τοὺς ἠπείλησαν νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, τοὺς ἀφῄρεσαν βίᾳ ἓν πιστόλι, τοὺς ἔδειραν καὶ δὲν ἀπέδωκαν αὐτὸ ἢ ἀφοῦ ἔλαβον παρ’ αὐτῶν δραχ. 4 καὶ ἓν ζυγοῦρι. Τὴν αὐτὴν στιγμὴν οἱ αὐτοὶ ἠπείλησαν τὸν Ἀθ. Τοῦρκον διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, κατεδίωξαν αὐτὸν διὰ πυροβολισμῶν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν καὶ μόλις ἠδυνήθη νὰ διαφύγῃ σῶος. Τὴν ἐπαύριον οἱ αὐτοὶ μετέβησαν εἰς θέσιν Κάββα τῆς αὐτῆς περιφερείας, ἠπείλησαν τὸν Χ. Μαλίτον καὶ τὸν υἱόν του διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, τοῦ ἀφῄρεσαν μίαν προβατίναν καὶ τὸν διέταξαν νὰ φυγαδεύσῃ τὸ ποίμνιόν του ἐκ τῆς περιφερείας Νεοχωρίου, ἐκτὸς ἂν προσαγάγῃ αὐτοῖς διαταγὴν τοῦ μοιράρχου Μοσχοβάκη, καὶ παραλαβόντες τὴν προβατίναν ἔφυγον. Ἐν γένει τὸ ἀπόσπασμα τοῦτο ἅπαντας τοὺς βλαχοποιμένας, περὶ τοὺς 70 ἐκλογεῖς, ἀνήκοντας εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἠπείλησεν, ἐφορολόγησε καταπιεστικῶς, ἔδειρε καὶ τοὺς ἀφῄρεσε σφάγια ἐνσπεῖρον αὐτοῖς τὸν φόβον καὶ τὸν τρόμον διὰ νὰ ψηφοφορήσωσι τοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους. Τὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα, τέσσαρας ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς, κατεδίωξε τοὺς ποιμένας τοῦ Δ. Δεσποταίου, Νικόλαον καὶ Πέτρον Ῥάπτην, οἵτινες ἐσώθησαν διὰ τῆς φυγῆς. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας τὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα ἔδειρεν ἀνηλεῶς τὸν υἱὸν τοῦ Νικολ. Ἀλεξάκη. Τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα συνέλαβεν εἰς τοὺς ἀγρούς του τὸν Χαρ. Καραβασίλην, μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, τὸν ἀπήγαγεν εἰς θέσιν Ἀνάγυρον, μέρος ἀντίθετον τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης πρὸς Νεοχώριον, τὸν κατεκράτησεν ἐπὶ δύω ὥρας καὶ ἐκεῖθεν ὅπως τὸν ἐκφοβίσωσιν ἔτι μᾶλλον τὸν προσήγαγεν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου δύω ὥρας νύκτα, ἵνα ἐξετασθῇ δῆθεν ὡς κατηγορούμενος ἐπὶ δωροδοκίᾳ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μελλόντων καθηκόντων αὐτοῦ. Τὴν αὐτὴν στιγμὴν συνέλαβον τὸν Νικόλαον Παπαπέτρον, κομματάρχην καὶ κουμπάρον τοῦ κ. Δεληγεώργη, τὸν μετέφερον εἰς τὸν στρατῶνα τοῦ Νεοχωρίου, ὅπου τὸν κατεκράτησαν, καὶ τὴν πρωΐαν δέσμιον τὸν μετέφεραν εἰς Μεσολόγγιον, ὅπου διέμεινεν ἐντὸς τῶν φυλακῶν τοῦ στρατῶνος τῆς χωροφυλακῆς καὶ καθ’ ὅλην τὴν ἄλλην ἑσπέραν, τὴν δὲ πρωΐαν πάλιν συνοδευθεὶς ὑπὸ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος, ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁποίου ἦτον ὁ ὑποδεκανεὺς ἐξ Αἰτωλικοῦ Κουρκουμέλης, μετηνέχθη εἰς Νεοχώριον ὅπου ὑπ’ αὐτῶν προσήχθη εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐψηφοφόρησεν· εἶτα δὲ ἀπελύθη, ἀφοῦ ἐπείσθησαν ὅτι ἐψηφοφόρησεν ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ. Τὴν παραμονὴν δὲ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας μετέβη εἰς Νεοχώριον, πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Παραχελωΐτιδος, μετὰ στρατιωτῶν ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Ἀντ. Ἀναστασιάδης ὡς ἀξιωματικὸς διευθύνων τὸ ἀπόσπασμα τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου τμήματος. Ἀμέσως διὰ κήρυκος ἐκήρυξεν, ἵνα μή τις μετὰ τὴν ὑποχώρησιν ἐξέλθῃ τῆς οἰκίας του, μηδεὶς δὲ φέρῃ ὅπλα ἢ ἄλλα ὄργανα ἐπιτήδεια πρὸς ἐπίθεσιν· ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα διεκηρύσσοντο, τριάκοντα περίπου Ἀκαρνᾶνες ἐκ τῆς ἐπαρχίας τοῦ Γρίβα καὶ φίλοι αὐτοῦ, ἔνοπλοι ὄντες, ἐτέθησαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς καὶ τὴν προστασίαν τοῦ στρατοῦ, πλεῖστοι δὲ τῶν ἐναντία φρονούντων κατοίκων Νεοχωριτῶν καὶ οὗτοι ὡπλισμένοι ἡνώθησαν μετ’ αὐτῶν καὶ περιεφέροντο ἀκωλύτως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας, ψηφοθηροῦντες ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ· πάντες τοὐναντίον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν μερίδα τοῦ Δεληγεώργη ἐκλείοντο ἐντὸς τῶν οἰκιῶν των ἀπὸ τῆς 8 μ. μ. καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ψηφοφορίας, πάντες δὲ οἱ ἐναντίοι μετὰ τῶν στρατιωτῶν περιεφέροντο καθ’ ὅλας τὰς νύκτας ψηφοθηροῦντες. Ἡ οἰκία δὲ, ἐν ᾗ κατῴκει ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Δεληγεώργη, Δεσποταῖος, περιεκυκλοῦτο καθ’ ὅλας τὰς νύκτας ὑπὸ ἐνόπλων στρατιωτῶν, ὡς καὶ ὅλαι αἱ οἰκίαι τῶν κομματαρχῶν τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅσοι ἐκάματε ἐκλογὰς καὶ κατήλθετε εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦτον, στηριζόμενοι εἰς τὰς ἰδέας σας δυνάμεις, γνωρίζετε ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ποία φοβερὰ ἀποτυχία θὰ σᾶς ἀναμένῃ, ὅταν σᾶς ἔχουν κεκλεισμένους καὶ περιωρισμένους ἀπὸ πᾶσαν ἐνέργειαν.

§9ΖΩΧΙΟΣ. Διατί, κύριε Βαλέττα, ἐξαιρεῖσαι;

§10ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Διότι ἐγὼ τὸ γνωρίζω, καὶ ἔχω πεποίθησιν διὰ τοῦτο· ἐὰν δὲν εἶχον καὶ ἐγὼ πεποίθησιν, δὲν θὰ τὸ ἔλεγον καὶ διὰ σᾶς. Καθ’ ἑκάστην ἑσπέραν τῆς ψηφοφορίας ὁ λοχίας Τραυλὸς μετὰ στρατιωτῶν μετέβαινεν εἰς Μαγούλαν καὶ ἠπείλει τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου τούτου νὰ ψηφίσωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῶν ἀπειλῶν εἶναι φανερὸν, κύριοι, διότι ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ψῆφον διὰ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, δὲν τὸ κατώρθωσε καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι ἡ ψηφοφορία διὰ σφαιριδίων καὶ εἰς τοὺς ὀλίγην πεῖραν τῶν ἐκλογικῶν ἔχοντας δὲν εἶναι μυστική. Τὴν δὲ πρωΐαν ἑκάστης ἡμέρας μετέβαινεν ἕτερον ἀπόσπασμα ὑπὸ τὸν λοχίαν Βασίλ. Μαρούλην πράττον τὰ αὐτά. Εἰς μάτην διεμαρτύροντο πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν ἐνώπιον καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου Παραχελωΐτιδος, ὡς ἀνακριτικοῦ ὑπαλλήλου τοῦ τμήματος τούτου, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Δεληγεώργη Δεσποταῖος καὶ ὁ κ. Μακρῆς, ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Στ. Μακρῆ· εἰς μάτην ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ἀπηύθυνε πρὸς τὸν αὐτὸν ἀξιωματικὸν ἐγγράφους παραστάσεις, ὁ ἀξιωματικὸς ἀπήντα «ὅτι στέλλονται πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας κατεπειγούσης καὶ σπουδαίας.» Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς ἐπιμαρτυροῦσι πάντα ταῦτα (Ἀναγινώσκει ἐκ τῶν πρακτικῶν τοῦ δήμου Παραχελωΐτιδος). «Ἐν Νεοχωρίῳ καὶ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, σήμερον τὴν 23ην τοῦ μηνὸς Ἰουνίου τοῦ 1874, ἡμέραν κυριακὴν τῆς ἑβδομάδος, ἐμφανισθεὶς ὁ κ. Γεώργιος Νικάκης, ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου Ν. Μακρῆ, ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν ὅτι κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὰς περὶ τούτου ὁδηγίας καὶ διαταγὰς τῆς Σ. Κυβερνήσεως ὁ στρατὸς δέον νὰ ᾖναι ἐντὸς τοῦ στρατῶνος αὐτοῦ ἢ εἰς τὴν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον οἰκίαν· δυστυχῶς ὅμως οἱ στρατιῶται περιέρχονται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ χωρίου ἔνθα ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία, καὶ ἰδίως κάτωθι ἐν τοῖς καταλύμασι τρεῖς ἔφιπποι χωροφύλακες, ἔνθα διαμένουν βλαχοποιμένες ἐκλογεῖς, ἀπειλοῦντες γενικῶς αὐτοὺς καὶ παρεμποδίζοντες εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογέως, καὶ ὅτι ζητεῖ τὴν ἀνάκλησιν τῶν περιφερομένων ἀποσπασμάτων, καὶ τὸν περιορισμὸν τῶν ἐντὸς τῆς πόλεως ταύτης περιφερομένων στρατιωτῶν.» Ἡ ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνωτέραν ἔνστασιν, ἐξέδοτο τὸ ἑξῆς ἔγγραφον: «Ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Παραχελωΐτιδος Πρὸς τὸν ἀποσπασματάρχην τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος τοῦ δήμου μας κ. Ἀντώνιον Ἀναστασιάδην. Κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὰς περὶ τούτου ὁδηγίας καὶ διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ὁ στρατὸς δέον νὰ ᾖναι ἐντὸς τοῦ στρατῶνος αὐτοῦ ἢ εἰς τὴν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον οἰκίαν· δυστυχῶς ὅμως οἱ στρατιῶται περιφέρονται ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ χωρίου ἔνθα ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία, καὶ ἰδίως κάτωθι ἐν τοῖς καταλύμασι τρεῖς ἔφιπποι χωροφύλακες, ἔνθα διαμένουν βλαχοποιμένες ἐκλογεῖς, ἀπειλοῦντες γενικῶς αὐτοὺς καὶ παρεμποδίζοντες εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογέως· ἀδυνατοῦντες νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ παριστάμεθα μάρτυρες τοιαύτης παραβάσεως τοῦ νόμου, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ἐνεργήσητε ὅ,τι νόμιμον πρὸς ἀνάκλησιν τῶν περιφερομένων ἀποσπασμάτων, καὶ πρὸς περιορισμὸν τῶν ὁπωσδήποτε ἐντὸς τοῦ χωρίου περιφερομένων στρατιωτῶν, ἄλλως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ διακόψωμεν τὴν ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας καὶ νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς διενεργοῦντας τὰς τοιαύτας ἀνόμους πράξεις. Ἀριθ. 14. Ἐν Νεοχωρίῳ καὶ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, σήμερον τὴν εἰκοστὴν τετάρτην τοῦ μηνὸς Ἰουνίου τοῦ 1874 ἔτους, ἡμέραν δευτέραν καὶ ὥραν 11 π. μ. ἐνεφανίσθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου Ἰωάννου Τσάκνα Σπυρίδων Καφφετσῆς καὶ ἐδήλωσεν ὅτι μόλις ἐξελθὼν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας τοῦ ἐπετέθη ὁ ἐπιλοχίας Ἀλέξιος Βλαχόπουλος καὶ ἐκτύπησεν αὐτὸν διὰ βουνεύρου εἰς τὸ σῶμα, ἐξυβρίσας αὐτὸν συνάμα διὰ τῶν λέξεων (καὶ παραλείπω ταύτας) διὰ τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ φρονήματα, ὅτι τὸν παρεκολούθησε μέχρι τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας (ἐνταῦθα ἐπέδειξεν αὐτὸν εὑρισκόμενον πλησίον τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας μόλις εἴκοσι βήματα μακρὰν τοῦ τόπου τούτου, ὁ δὲ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κ. Γεώργιος Μοσχόβακης παρατηρεῖ εἰς αὐτὸν ν’ ἀναχωρήσῃ) διαμαρτύρεται δὲ διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην καὶ διότι κατὰ νόμον ὁ στρατὸς, ἐνεργουμένης ἐκλογῆς, πρέπει νὰ ᾖναι κεκλεισμένος ἐντὸς τοῦ στρατῶνος, περιφέρεται μετὰ τῶν ξιφῶν του ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ, ἀπειλῶν τοὺς ἐκλογεῖς· ἀδύνατον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του καὶ ὡς ἀντιπροσώπου καὶ ὡς ἐκλογέως, εὑρισκόμενος ὑπὸ τοιαύτην στρατιωτικὴν πίεσιν, ἀποσύρεται ἀφίνων εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐνεργήσῃ τὸ καθ’ ἑαυτήν.» Λαβοῦσα δὲ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ, κατὰ πλειονοψηφίαν, καὶ ἐξετάσασα ὅπως πεισθῇ περὶ τῶν ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας γενομένων, λέγει· «Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνωτέρω διαμαρτύρησιν, τὴν κατάστασιν ἐν γένει τοῦ χωρίου τούτου καὶ τοῦ δήμου, κατειλημμένου ὄντος ὑπὸ ἀχαλινώτων στρατιωτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, δερόντων, ἀπειλούντων καὶ ἐνεργούντων πᾶσαν ἐγκληματικὴν πρᾶξιν, τείνουσαν εἰς τὸ νὰ παραβιάσῃ τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς· λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν ἁπάσας τὰς γενομένας καταγγελίας εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῶν διαφόρων παθόντων ἐκλογέων καὶ ἰδίως ἀπὸ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἑνὸς μέλους αὐτῆς Ἰωάννου Ῥαύτη· Ἐπειδὴ διὰ προηγουμένου ἐγγράφου ὑπ’ ἀριθ. 9 κατήγγειλε τὰς ἐκνόμους ἐνεργείας τῆς στρατιωτικῆς ταύτης δυνάμεως πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀποσπασματάρχην ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος ἀνθυπολοχαγὸν Ἀντ. Ἀναστασιάδην, οὗτινος ἀντίγραφον ἀποστέλλομεν, καὶ ὅσον αἱ πράξεις αὗται καταγγέλλονται ἐπὶ τοσοῦτον ἐπιτείνεται ἡ βία καὶ ἡ ἀπειλὴ καὶ πᾶν εἶδος ἐγκληματικότητος μεθ’ οὗ προέβησαν αὗται καὶ ἐπὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς· Ἐπειδὴ τούτων οὕτως ἐχόντων, οὐ μόνον ἐλευθέρα ἐκλογὴ δὲν ἐνεργεῖται, ἀλλ’ οὔτε ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, οὐχὶ μόνον ὡς παριστάμενοι μάρτυρες τοιούτων βανδαλικῶν πράξεων, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν προτιθέμεθα νὰ μείνωμεν θύματα τοιαύτης βίας καὶ ἐπιθέσεως ἐκ μέρους τοῦ Β. στρατοῦ. Διὰ ταῦτα διαμαρτυρόμεθα κατὰ τῶν ἐκνόμων τούτων ἐνεργειῶν καὶ μὴ ἐγγυώμενοι πλέον οὔτε τὴν ἐλευθέραν ἐκλογήν, οὔτε τὴν τήρησιν τῶν καλπῶν, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ὁποίων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἀπὸ τὸν νόμον, θέλοντες δὲ νὰ προλάβωμεν συγκρούσεις καὶ αἱματηρὰς σκηνὰς, ἀναφερόμεθα πρός τε τὸν κ. νομάρχην καὶ εἰσαγγελέα Μεσολογγίου καὶ ἐξαιτούμεθα τοὐλάχιστον τὴν πρόληψιν ἀπευκταίων.» Τὴν αὐτὴν δὲ ἡμέραν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, συσκεφθεῖσα σονεπεία τῶν ἀνωτέρω γεγονότων, ἀπεφάνθη νὰ ἀποστείλῃ πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων τὸ κάτωθι τηλεγράφημα· «Πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Ἀθήνας. Παραλείποντες τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις τοῦ στρατοῦ, τὰς λαβούσας χώραν ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, εὐσεβάστως ἀναφέρομεν πρὸς Αὐτὴν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκλογῆς μέχρι τοῦ νῦν ὁ στρατός Σας, πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν ἐκλογέων, δέρει ἐκλογεῖς, ἀπαγάγει αὐτοὺς δεσμίους, τραυματίζει καὶ ἀπειλεῖ· οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου μας, οἵτινες δὲν ἤκουσαν σάλπιγγα ἀπὸ τοῦ 1861, ἀκούουσιν αὐτὴν μετὰ τρόμου κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ τὸ χωρίον μας καὶ ἡ περιφέρεια αὐτοῦ κατέχονται ὑπὸ στρατιωτικῆς ἐνόπλου δυνάμεως· ἐτραυμάτισαν ἀντιπρόσωπον ἐπὶ τὰς κάλπας, Σπῦρον Καφετζῆν, καὶ ἠνάγκασαν αὐτὸν ν’ ἀπέχῃ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, ἠπείλησεν ἡμᾶς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μας. Μεγαλειότατε, Ἀδυνατοῦντες νὰ ἤμεθα μάρτυρες τοιούτων τραγικῶν καὶ πρωτακούστων ἐγκληματικῶν πράξεων κατὰ τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ ὑφιστάμεθα τοιαύτην πίεσιν ὑπὸ τοῦ στρατοῦ Σου, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὸν βέβαιον φόβον ἐκπληροῦντες τὰ καθήκοντα ἡμῶν, ἀναφερόμεθα πρὸς τὴν ὑμετέραν μεγαλειότητα. Μεγαλειότατε, Εἰς μάτην αἱ ἔγγραφοι ἡμῶν διαμαρτυρίαι διὰ τὰς πράξεις ταύτας πρὸς τὰς προϊσταμένας ἀρχάς. Ὅσον καταγγέλλομεν, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπιτείνονται αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις. Ἀπελπισθέντες ὅθεν πλέον ἐξαιτούμεθα τὴν ἀρωγὴν τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος ὡς τελευταῖον καταφύγιον. Νεοχώριον, 21 Ἰουνίου 1874.» Αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα διηύθυνεν εἰς τὸν Βασιλέα ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπή, τοιαύτας ἐγκληματικὰς πράξεις καταγγέλλουσα· ἐν αὐτῷ καταγγέλλονται συνάμα ὅλαι αἱ ἀρχαί, διότι εἰς ὅλας ἀνηνέχθησαν καὶ οὐδεμία θεραπεία ἐπῆλθε. Καὶ ὅμως ἐνῷ διασύρεται ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο, ὅπως ἀποδειχθῶσι ταῦτα συκοφαντίαι. Θὰ μᾶς εἴπωσιν ἆρά γε πάλιν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ ταῦτα! Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς λέγει ἐν πράξει 19, πρὸς τὸν νομάρχην Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. «Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἔλαβε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4544 καὶ ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν ἔγγραφον τῆς βασιλικῆς νομαρχίας, δι’ οὗ βεβαιοῖ αὐτὴν ὅτι ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα, συνεννοηθεῖσα μετὰ τοῦ κ. μοιράρχου, ὅτι ἀπέστειλε διαταγὰς πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀποσπασματάρχην «ὅπως καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς τήρησιν τῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως καὶ περιορίσῃ τοὺς τυχὸν παρεκτρεπομένους στρατιώτας» καὶ διῆλθεν αὐτὸ μετ’ ἐπιστασίας· ἂν καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπελπισθεῖσα πλέον περὶ τῆς διορθώσεως καὶ ἀναχαιτίσεως τῶν διενεργουμένων ὑπὸ τοῦ βασιλικοῦ στρατοῦ κατὰ τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας τῆς ἐκλογῆς, ἔκρινεν ὅμως καθῆκον αὐτῆς ν’ ἀναγγείλῃ πρὸς τὴν βασιλικὴν νομαρχίαν ὅτι οὔτε τὸ ἔγγραφον αὐτῆς, οὔτε ἡ διαβεβαίωσις τοῦ μοιράρχου ἴσχυσεν, ἀλλ’ ὅσον, ὡς εἴπομεν, καταγγέλλομεν, ὅσον κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν ὑμῶν παραγγέλλετε, ἐπὶ τοσοῦτον αἱ παρανομίαι ἐπιτείνονται. Σήμερον ἐνεργουμένης τῆς ἐκλογῆς, στρατιῶται ἔνοπλοι μετὰ τινος δεκανέως μετέβησαν εἰς Μαγοῦλα, καὶ διέμενον ἐκεῖ πρὸς ἐκφόβισιν τῶν ἐκλογέων· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ κατελήφθημεν ὑπὸ φόβου, ὥστε καθ’ ἑσπέραν αἱ κάλπαι μένουσιν ἄνευ ἡμῶν εἰς τὴν διάκρισιν τῆς εἱμαρμένης καὶ ἐπιῤῥίπτομεν τὴν εὐθύνην πάσης τινὸς βλάβης ἐπὶ τῶν καλπῶν εἰς τοὺς διενεργοῦντας καὶ ὑπαιτίους τῶν τοιούτων. Τὴν 3ην ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς μετέβη πάλιν εἰς τὸ χωρίον Μαγούλα ὁ λοχίας Τραυλὸς μετὰ στρατιωτῶν καὶ τοῦ ἐκ Μαγούλας περιβοήτου Παπαράγκου, συνήθροισε διὰ τῶν στρατιωτῶν ἐντὸς τοῦ μαγαζείου τοῦ Ζώη Διαμαντοπούλου τοὺς κατοίκους, τοὺς ἠπείλησε νὰ ψηφοφορήσωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν καὶ ἔδιδεν εἴς τινας ἀνὰ μίαν σφάντζικα· τοὺς παρελάμβανε καὶ τοὺς ὡδήγει μέχρι τοῦ Νεοχωρίου, μέχρι τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐκεῖ ἐψήφιζον· εἰς πάντα δὲ ὅστις ἤθελε νὰ μεταβῇ καὶ ψηφοφορήσῃ, ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, μετὰ τὰς προηγηθείσας ἀπειλὰς καὶ καταπιέσεις, ἔλεγε συνάμα· «πρόσεξε μὴ τυχὸν καὶ δὲν ἐκπληρώσῃς τὴν διαταγήν μου, εἶναι ὁ κ. Μοσχοβάκης μέσα, καὶ ἂν σὲ ἀνακαλύψῃ ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησες τοὺς ὑπουργικούς, ἀλλοίμονον εἰς τὴν ῥάχην σου». Οὕτω καταπτοημένοι οἱ ἐκλογεῖς μετέβαινον νὰ ψηφοφορήσουν! Καὶ δὲν ἤρκει τοῦτο μόνον, ὁ τρόμος, καὶ αἱ ἀπειλαὶ αἱ προηγούμεναι, ὑφίσταντο οἱ ταλαίπωροι ἐκλογεῖς καὶ τὸ βλέμμα τοῦ κυρίου Μοσκοβάκη, ὅστις ἦτον ὑποστηρικτὴς τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ καὶ μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, λάθρα κατώρθωσεν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Δεληγεώργη Δεσποταῖος νὰ μεταβῇ εἰς Μαγούλαν καὶ ἀμέσως οἱ στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ περιήρχοντο τὸ χωρίον Νεοχώριον ἀπὸ μαγαζείου εἰς μαγαζεῖον καὶ οἰκίας εἰς οἰκίαν καταζητοῦντες τὸν Δεσποταῖον· ὅστις δὲ, ἐρωτώμενος ποῦ εὑρίσκετο ὁ Δεσποταῖος, ἀπήντα ὅτι δὲν γνωρίζει, ἐῤῥαπίζετο ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν καὶ ἠπειλεῖτο ὡς λ. χ. ἡ Σάββω Κουτσούκη, ὁ Παναγ. Θεοτοκάτου καὶ ἄλλοι πολλοί. Τὴν αὐτὴν ἑσπέραν διεδόθη ὅτι ὁ Δεσποταῖος ἐξῆλθε μετὰ τὴν ὑποχώρησιν ἐκ τῆς οἰκίας του, διαφυγὼν τοὺς φυλάσσοντας τὴν οἰκίαν αὐτοῦ στρατιώτας, καὶ ὅτι μετέβη εἴς τινα ἄλλην συνοικίαν ὅπως ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη εἴς τινας ἐκλογεῖς· ἀμέσως διῃρέθησαν οἱ περίπολοι καὶ ἔτρεχον ἄνω καὶ κάτω εἰς τὸ χωρίον· ἑνὸς δ’ ἀποσπάσματος ἦτον ἐπὶ κεφαλῆς ὁ λοχίας Τραυλός, ὁδηγὸς δὲ ὁ Παπασπῦρος Κότσος, ἱερεὺς, ὡπλισμένος μὲ δίκανον ὅπλον. Τὸ ἀπόσπασμα τοῦτο ἔφθασεν ἔμπροσθεν τῆς οἰκίας τοῦ κ. Χρυσούλη ἢ Κολώνια καὶ ὑποπτεῦον ὅτι ὁ καταδιωκόμενος Δεσποταῖος εὑρίσκετο ἐντὸς τῆς οἰκίας αὐτοῦ ἤρξατο λογχισμοὺς καὶ τοὺς κτύπους μὲ τοὺς κοπάνους τῶν ὅπλων κατὰ τῆς θύρας τῆς οἰκίας αὐτῆς, τὰ φύλλα τῆς ὁποίας διετρύπησαν καὶ ἔσχισαν διὰ τῆς λόγχης καὶ τῶν κοπάνων· ἐντὸς ὅμως τῆς οἰκίας αὐτῆς οὐδεὶς ἄλλος ἦτον ἢ δύω γυναῖκες, ἐξ ὧν ἡ μία σύζυγος τοῦ κ. Χρυσούλη ἐλιποθύμησε. Τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς ὁ ἐπιλοχίας Ἀλέξ. Βλαχόπουλος διὰ βουνεύρου ᾔκισε τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἰω. Τσάκνα Σπυρ. Καφεντζῆν, τὸν κατεδίωξε μέχρι τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐσώθη εἰσελθὼν ἐντὸς αὐτοῦ, τὸν ἠπείλησε δ’ οὕτως ὥστε τὸν ἠνάγκασε ν’ ἀπέχῃ πλέον τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, κατακλεισθεὶς ἐντὸς τῆς οἰκίας του καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας. Τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας, τὸ ἐν τῇ πεδιάδι τοῦ Νεοχωρίου ἀπόσπασμα ἐξηκολούθει τὴν ἐργασίαν αὑτοῦ, πιέζον τοὺς ποιμένας Νικάκιδες καὶ Μουλαρέους. Μετέβαινον οὗτοι εἰς τὸ χωρίον Νεοχώριον νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἀλλ’ ὁ λοχίας Τραυλὸς καὶ ὁ ἐπιλοχίας Βλαχόπουλος τοὺς ἐσταμάτησαν εἰς τὸ ἄκρον τοῦ χωρίου καὶ ἐντὸς τοῦ καφενείου τοῦ Γκίλα, τοὺς ἠπείλησαν νὰ ψηφίσωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν καὶ ἐκεῖθεν τοὺς ὡδήγησαν μέχρι τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, λέγοντες αὐτοῖς· «μέσα εἶναι μοίραρχος Μοσχοβάσκης καὶ ἂν σᾶς ἀνακαλύψῃ ὅτι ἐψηφοφορήσατε τὸν κ. Δεληγεώργην, θὰ σᾶς τσακίσωμεν τὰ κόκαλα, ἡμεῖς δὲ θὰ ἤμεθα μεταβατικοὶ ἐν ὅσῳ εἶναι ὁ Γρίβας ὑπουργός.» Τὴν αὐτὴν ἡμέραν ὁ λοχίας Τραυλὸς ἐν μέσῃ ἀγορᾷ ἠπείλησε τὸν Δημ. Μαλιούσην διὰ τὰ πολιτικὰ αὑτοῦ φρονήματα. Ὁ αὐτὸς ὑπαξιωματικὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας ἠπείλησε τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των, διότι δὲν ἔστεργον ν’ ἀποκλείσωσι ψηφοφόρους τινὰς τῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη μερίδος. Τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς ὁ Λοχίας Τραυλὸς καὶ στρατιῶται ἐτραυμάτισαν ἐπικινδύνως τὸν Κωνστ. Κοῦκον ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ καὶ ἐκεῖθεν τὸν μετέφερον ἡμιθανῆ καὶ τὸν ἐφυλάκισαν ἐντὸς τοῦ στρατῶνος· δέροντες δ’ αὐτὸν ἔλεγον, «Ποῦ εἶναι τώρα ὁ Δεσποταῖός σας νὰ σὲ γλυτώσῃ; Ἔτσι παθαίνουν τὰ πρωτοπαλήκαρα τοῦ Δεσποταίου». Ἐνῷ δὲ πλήρης ἐλευθερία ὑπῆρχεν εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, νὰ πράττουν ὅ,τι ἤθελον, ὁ νομάρχης κατὰ τὸ καθῆκόν του ἀπηγόρευσεν εἰς τὸν δήμαρχον καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο νὰ ἐξέλθῃ τῆς οἰκίας του. Αὐτὴ εἶναι ἐν περιλήψει ἡ ἱστορία τῶν κατὰ τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου λαβόντων χώραν. Παρέλειψα πολλά, διότι ἐννοῶ ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις τοιούτων πράξεων εἶναι λίαν ὀχληρὰ καὶ εἰς τὸν λέγοντα καὶ εἰς τοὺς ἀκούοντας. Ἐλπίζω ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ μὲ διαδεχθῶσι, θὰ συμπληρώσωσι τὴν ἀφήγησιν τῆς μακρᾶς μὲν ἀλλὰ χάριν τῆς ἀληθείας ἀναγκαιοτάτης ταύτης ἱστορίας. Πρὸς ἀπόδειξιν ὅλων τούτων τῶν γενομένων, τῶν ὁποίων τὸ ἑκατοστημόριον μόνον ἤρκει ὅπως καταστήσῃ τὴν ἐκλογὴν παράνομον καὶ ἀκυρωτέαν, ἔχομεν τὰς διαφόρους μηνύσεις τῶν ἀπειληθέντων, ὑβρισθέντων, πιεσθέντων, τραυματισθέντων καὶ ἀποκλεισθέντων· ἔχομεν τὰ διάφορα τηλεγραφήματα πρὸς τὸν Βασιλέα τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦ ὑποψηφίου Μακρῆ, τῶν πολλῶν καὶ ἀξιοτίμων πολιτῶν, οἵτινες ἔβλεπον τὰ ὄργια ταῦτα τελούμενα πρώτην φορὰν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των· εἶναι δὲ τόσῳ μᾶλλον πιστευτοὶ πάντες οὗτοι, καθ’ ὅσον ἀνέλαβον μεγάλην εὐθύνην ταῦτα καταγγείλαντες, ἐὰν τὰ διὰ τῶν τηλεγραφημάτων τούτων καταγγελθέντα ἐγκλήματα ἤθελον τυχὸν ἀποδειχθῇ ψευδῆ· καὶ καθῆκον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, χάριν τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεώς της, νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ καταγγελθέντα ταῦτα ἐγκλήματα ἦσαν μῦθοι, ἀλλ’ οὐδὲν ἐνήργησε πρὸς διάψευσιν αὐτῶν, οὔτε ἐπὶ τῶν μηνύσεων ἐνέργειά τις ἐγένετο, οὔτε ἀνάκρισις περὶ τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπέδιδον φοβερὰς πράξεις εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἐκεῖ. Ἀναγινώσκω ὑμῖν τὸ πρὸς τὸν Βασιλέα ὑπὸ πολλῶν καὶ ἀξιοτίμων πολιτῶν Μεσολογγίου ἀπευθυνθὲν τηλεγράφημα. «Πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Ἀθήνας. Μεγαλειότατε, Ἐπεμβάσεις ἐξουσίας πρὸς ἀποκλεισμὸν Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ πρωτάκουστοι. Στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντα ἐντοπίους στρατιωτικοὺς ἐπλημμύρησαν ἐπαρχίαν ταύτην τὸ πρὶν μὴ ὑπάρχοντα, ὡς μὴ ὑπαρχούσης ἀνάγκης. Ἅπαντες ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, ἐντόπιοι, ἐχθροὶ Δεληγεώργη, ἀπὸ περάτων συνεκεντρώθησαν ἐνταῦθα. Ὑποψήφιοι κυβερνήσεως συνοδευόμενοι ὑπὸ ἀποσπάσματος χωροφυλάκων, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντος ἕνα ὑπενωμοτάρχην, δασονόμου καὶ πέντε δασοφυλάκων καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Ἀγρινίου μετὰ στρατιωτῶν περιοδεύουν ἐπαρχίαν. Ἀποσπάσματα ἐν Κερασόβῳ κατεκράτησαν ἐπὶ μίαν ἡμέραν Σιάσον καὶ μεταγαγόντες αὐτὸν εἰς δάσος ἐκακοποίησαν. Δημ. Χαντζῆν κατεκράτησαν μέχρι Καλυβίων ἀπειλήσαντες αὐτὸν διὰ φρόνημά του. Ἐν Γουργιᾷ ἔδειραν ἀνηλεῶς ποιμένα Νικάκη. Ἐν Ἁγίῳ Συμεῶνι ἀνηλεῶς ἐτραυμάτισαν Γεώρ. Παλαφάτην, Παναγ. Τσαλαφούτην, Γεώρ. Βλάχον καὶ Χρ. Τσαλαφούτην. Ἐν Νεοχωρίῳ ἔδειραν ἀνηλεῶς υἱὸν Ν. Ἀλεξάκη. Ἐντόπιος ἀποσπασματάρχης Παπαδάτος, διαβόητος ἐκ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1872, καταλαβὼν μετὰ 10 στρατιωτῶν δημοσίαν ὁδὸν μεταξὺ Γαβαλοῦς καὶ Μπουρλέτσας, συλλαμβάνει πάντα διαβάτην καὶ ἀπειλεῖ δεινῶς ζητῶν ὑπόσχεσιν ψήφου ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων ὑπουργικῶν. Ἐν δήμῳ Μακρυνείας ἐστάλη καὶ τέταρτον ἀπόσπασμα ἐξ ἱππέων χωροφυλάκων, ἐνῷ ἱππεῖς ἀπὸ τοῦ 1851 οἱ κάτοικοι δὲν εἶδον, καὶ ψηφοθηρεῖ καὶ πιέζει. Σάββατον ἐξῆλθε μετὰ 3 ἑτέρων ἱππέων χωροφυλάκων ἐντόπιος ἀνθυπομοίραρχος Βλαχόπουλος μετὰ τοκιστοῦ Τσακάλου πρὸς ψηφοθηρίαν· μετέβησαν εἰς Νεοχώριον καὶ ἐκεῖθεν περιοδεύουσιν ὅλην ἐπαρχίαν ψηφοθηροῦντες, ἀπειλοῦντες καὶ ὑποσχόμενοι. Ταμίας Μεσολογίου, γυναικάδελφος ὑποψηφίου Βαλτινοῦ, περιτρέχει πόλιν ψηφοθηρῶν καὶ διευθύνει καθ’ ὅλην ἐπαρχίαν εἰσπράκτορας καὶ στρατιώτας κατ’ ἀντιθέτων γυναικαδέλφου του ὑποψηφίου. Σήμερον δι’ ἐνταλμάτων συνέλαβον ἐντὸς τῆς πόλεως πλείστους πολίτας ὡς ὀφειλέτας 2 μέχρις 25 δραχμῶν, ἐνῷ 15 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀποσύρονται εἰσπράκτορες καὶ ἀναστέλλονται καταδιώξεις. Ὅσον ὁ καιρὸς προβαίνει ἐπὶ τοσοῦτον μέτρα ἀποκλεισμοῦ ἐπιτείνονται. Εἰς ἀποσπάσματα ἐδόθη διαταγὴ νὰ ἐξετάζουν ἀγροζημίας καὶ παρόμοια, εἰς δὲ χωρίον Καλφωνίκη ἐπεμβῆκαν διὰ συλλήψεων καὶ δαρμῶν εἰς ἰδιωτικὰς διαφορὰς. Ἀναφανδὸν πάντα τὰ ὄργανα ἐξουσίας καὶ ἰδίως ἐντόπιοι στρατιωτικοὶ ἀπειλοῦσι πολίτας, ἂν ἀρνηθῶσι ψῆφον εἰς ὑποψηφίους ὑπουργείου. Ἐπαρχία Μεσολογγίου εὑρίσκεται εἰς μεγάλην ἀπορίαν, διατὶ κατεδικάσθη νὰ πολεμῇ πρὸς ἐξουσίαν, ἐνῷ διὰ διαλύσεως προεκλήθη εἰς ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον ἐκλογὴν βουλευτῶν. Δὲν εἶναι προτιμότερον, Μεγαλειότατε, νὰ διορίσῃ ὑπουργεῖον βουλευτάς μας ἢ νὰ μᾶς βάζῃ εἰς βάσανα καὶ διωγμοὺς ἐπὶ ματαίῳ; Εἰς τί χρησιμεύουν ἐπὶ ἐκλογῶν μεταβατικά; καὶ δὲν εἶναι ἀπελπιστικὸν νὰ διορίζωνται μεταβατικὰ κατὰ τὰς ἐκλογὰς μὴ ὑπάρχοντα πρὶν καὶ νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς αὐτὰ ἀπὸ περάτων Ἑλλάδος ἐντόπιοι στρατιωτικοί, φέροντες τὰ πάθη τῆς φατρίας καὶ τὸν φόβον τοῦ προϊσταμένου των ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις λυσσᾷ κατὰ Δεληγιώργη, ὡς εἶναι πασίγνωστον; Τὰ τοιαῦτα ἠδυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν εἰς βαρβάρους τόπους ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα; Τί νὰ ἐλπίσωμεν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ διαλογήν; Τί ὅτε καὶ αὐτὸς ὁ ἀκέραιος τὸν χαρακτῆρα εἰσαγγελεὺς κατηναγκάσθη καὶ ὑπεχρεώθη νὰ ζητήσῃ ἄδειαν καὶ τῷ ἐχορηγήθη ἵνα λείψῃ κατὰ τὰς ἐκλογάς; Ἀναφερόμεθα τῇ Υ. Μ. ἐξαιτούμενοι κατάπαυσιν τῶν γενομένων ἐπεμβάσεων. Ἐν Μεσολογγίῳ, τῇ 12 Ἰουνίου 1874.» Καὶ ὅμως μετὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο πρὸς τὸν βασιλέα, ὅπερ κατηγορεῖ καὶ μέμφεται τόσῳ βαρέως τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμία οὔτε ἐνέργεια καὶ ἀπάντησις, οὔτε κἂν ἔρευνα καὶ ἀνάκρισις, ἀλλὰ νεκρικὴ σιωπὴ ἀποδεικνύουσα τὴν ἀλήθειαν, καὶ τοὺς σήμερον ὑπ’ αὐτοῦ ὀνομαζομένους συκοφάντας, ἐντίμους καὶ φιλαλήθεις πολίτας. Ἑτέρα ἀπόδειξις· τὴν 13 Ἰουνίου ὁ ὑποψήφιος κ. Μακρῆς ἐπέδωκε τὰς ἑξῆς καταγγελίας πρὸς τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐν Μεσολογγίῳ πρωτοδικῶν. «Πρὸς τὴν Σ. εἰσαγγελίαν τῶν ἐν Μεσολογγίῳ πρωτοδικῶν. Χθὲς ὁ ἀποσπασματάρχης λοχίας Ἀθ. Παπαδάτος μεταβὰς εἰς χωρίον Μεσάριστα μετὰ στρατιωτῶν καὶ χωροφυλάκων καὶ πολιτῶν, ἰδίως δὲ τοῦ Ἰωάννου Μακρεκώστα ἐκ τοῦ χωρίου Μεσάριστα τοῦ δήμου Μακρυνείας, διέταξε τὸ ὑπ’ αὐτὸν ἀπόσπασμα καὶ ἐπετέθη κατὰ τῶν κατοίκων, ἐνήργησε βιαιοπραγίας κατὰ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, κατεδίωξεν ἐπὶ δύω ὥρας τοὺς φεύγοντας καὶ ἰδίως τὰς οἰκεγενείας τῶν Μπαλαίων, Τσηλιγιανναίων, Βαγεναίων κλπ. παρεβίασε καὶ τὸ ἄσυλον τῆς οἰκίας καὶ τὴν κοινὴν εἰρήνην, πολλοὶ δὲ τῶν κατοίκων, ἐγκαταλιπόντες τὰ ἁλώνια καὶ τὰς ἄλλας αὑτῶν ἐργασίας καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα αὑτῶν, κατέφυγον ἀνυπόδητοι καὶ κακῶς ἔχοντες εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, ἀποροῦντες τί νὰ πράξωσι καὶ ζητοῦντες ἄσυλον καὶ ὁδηγίας. Ὁ δὲ λοχίας καὶ τὸ ἀπόσπασμα ἔμεινεν ἐκεῖ καὶ ἡτοιμάζετο νὰ μεταβῇ καὶ εἴς τινα ἄλλα χωρία Μακρυνοῦ, Μπουτίνου καὶ Μπουρλέσα, ὧν οἱ κάτοικοι τοῦτο μαθόντες εὑρίσκοντο εἰς ἀπόγνωσιν. Τὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα συνέλαβε τὸν Νικόλαον Τσιλιγιάννην ἐκ Ποταμούλας, ἀλλ’ ἐνῷ ἀπῆγεν αὐτὸν εἰς τὸ δάσος ἀπειλοῦν, ὁ ἄνθρωπος ἐκρημνίσθη ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ του ὅπως διαφύγῃ καὶ διέφυγεν ἀληθῶς τῶν χειρῶν αὐτοῦ θραύσας τὸν πόδα του. Πλὴν τῶν πράξεων τούτων, τὸ εἰρημένον ἀπόσπασμα καὶ τὰ ἄλλα ἐν Μακρυνείᾳ ἀποσταλέντα ἀποσπάσματα πολλὰς διενήργησαν κατακρατήσεις, αἰκίας καὶ ἄλλας κακώσεις. Αἱ πράξεις αὗται, κύριε εἰσαγγελεῦ, εἶναι πρωτάκουστοι, προξενοῦσι φρίκην εἰς τὸν λαόν, διεγείρουσι τὴν δικαίαν ἀγανάκτησίν του, καί, ὡς προερχόμεναι ἀπὸ αὐτὴν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, οὐδὲν ἄλλο ἀφίνουσι καταφύγιον εἰς τοὺς κατοίκους εἰμὴ τὸ τῆς ἐνόπλου ἀμύνης. Γινώσκετε δὲ, κύριε εἰσαγγελεῦ, ὅτι οἱ κάτοικοι εἶναι πολὺ πλειότεροι τῶν στρατιωτῶν καὶ μόνον ἡ ἀπόφασις χρειάζεται νὰ ἀναστατωθῇ ὁ τόπος. Ὅθεν πρὸς καταδίωξιν τῶν εἰρημένων ἐκνόμων πράξεων καὶ πρόληψιν ἀπευκταίων, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ διατάξητε τὴν μετάβασιν ἀνακριτῶν τὸ ταχύτερον εἰς Γαβαλοῦ καὶ Μεσάριστα τοῦ δήμου Μακρυνείας ὅπως ἐπιληφθῇ τῆς ἀνακρίσεως. Μεσολόγγιον, 13 Ἰουνίου 1874.

Εὐπειθέστατος

ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ.»

Καὶ ὅμως καὶ μετὰ ταύτην τὴν καταγγελίαν οὐδὲν ἐνηργήθη· νεκρικὴ σιωπὴ, ἀποδεικνύουσα ἀληθῆ ἅπαντα τὰ πραττόμενα ἐγκλήματα. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν ὁ ὑποψήφιος κ. Μακρῆς ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Βασιλέα τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Πρὸς τήν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Ἀθήνας. Ὑπὸ βαρυτάτην προσωπικήν μου εὐθύνην ἀναφέρω εὐσεβάστως, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ὑπὸ διαφόρους ἐντοπίους ὑπαξιωματικοὺς περιέρχεται τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου καὶ διαπράττει τὰ τρομερότερα τῶν κακουργημάτων κατὰ τῶν φίλων Δεληγεώργη καὶ τῶν ἐδικῶν μου. Καθεκάστην ἔρχονται ἐνταῦθα χωρικοὶ καὶ διηγοῦνται τὰς βιαιοπραγίας, τὰς κακώσεις καὶ τὰ βασανιστήρια, ἅτινα ὑποφέρουσι παρὰ τῶν ἀποσπασμάτων. Μεγαλειότατε! Τὸ ἄσυλον τῆς οἰκίας, ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, ἡ περιουσία καὶ πᾶν ὅ,τι ἔχομεν ἱερὸν παραβιάζονται ἀσυστόλως παρὰ τῶν πολλῶν ἀποσπασμάτων, ὧν ἡ ἀποστολὴ εἶναι ν’ ἀποκλεισθῇ διὰ τῆς βίας ὁ πρώην πρωθυπουργὸς Δεληγεώργης. Ἔχω πεποίθησιν ἀκράδαντον, ὅτι ἡ Υ. Μ. δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν κ. Βούλγαρην καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κορέσωσι τὸ κατὰ Δεληγεώργη μῖσός των διὰ τῶν ἀξίων οἴκτου τελουμένων ὀργίων. Ἄλλως τε ὁ διὰ τῆς βίας ἀποκλεισμὸς τῶν πρώτων τοῦ ἔθνους προσώπων εἶναι ἐπιβλαβὴς καὶ εἰς τὰς ἐλευθερίας καὶ εἰς τὸν τόπον. Πλὴν ὅσων χθὲς πρὸς τὴν Υ. Μεγαλειότητα συμπολῖταί μου ἐτηλεγράφησαν, ἔχομεν νέας βιαιοπραγίας καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ χωρίου Μεσάριστα, καὶ σήμερον ἑτέραν ἐκστρατείαν πεζῶν καὶ ἱππέων κατὰ τῶν ποιμένων Νεοχωρίου. Τὸ πολίτευμα δὲν ἐθεμελιώθη διὰ νὰ κορέσωσιν οἱ ὑπουργοὶ τὰ πάθη των, οὔτε νὰ στερῆται ὁ τόπος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οὓς διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του καὶ τῆς ἐπιμονῆς του ἐμόρφωσεν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν κομμάτων καὶ πρὸς διοίκησιν αὐτοῦ. Αἱ ἐπαρχίαι ἔχουν δικαιώματα καὶ συμφέροντα ἱερὰ, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Βασιλέως κεῖται νὰ καταστήσῃ τοῖς ὑπουργοῖς σεβαστά. Ἐπὶ τέλους γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Υ. Μεγαλειότητα ὅτι οἱ δῆμοι τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου μετεβλήθησαν εἰς ἀληθὲς στρατόπεδον διὰ τῶν πολλῶν ἀποσπασμάτων, ὧν ἡ ἀγρία συμπεριφορὰ ὑπενθυμίζει χρόνους βαρβάρους ἀπευκταίους καὶ κατηραμένους παρελθούσης ἐποχῆς. Ἐν Μεσολογγίῳ, τῇ 13 Ἰουνίου 1874.

Πιστότατος ὑπήκοος τῆς Υ. Μεγαλειότητος

Σ. Δ. ΜΑΚΡΗΣ.»

Καὶ ὅμως καὶ μετὰ τὸ δριμύτατον τοῦτο τηλεγράφημα, ὅπερ κατηγορεῖ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Βασιλέως, οὐδεμία ἀπάντησις, οὐδεμία ἐνέργεια ὅπως ἀποδειχθῶσι τὰ δι’ αὐτοῦ ἀνακοινούμενα ὅτι εἶναι συκοφαντία· ἡ αὐτὴ νεκρικὴ σιωπὴ, ἀποδεικνύουσα τὴν ἀλήθειαν τῶν κατὰ τῆς ἐξουσίας ἀπευθυνομένων μομφῶν. Περὶ τῶν ἐν Μακρινείᾳ τελουμένων ὀργίων καθ’ ἑκάστην πολῖται καὶ ὁ δήμαρχος ἀπηύθυνον καταγγελίας, ἀπηύθυνον ἀναφοράς. Ὁ δήμαρχος Μακρυνείας, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 364 καὶ ἀπὸ 26 Μαΐου ἐγγράφου του πρὸς τὸν ἀνθυπασπιστὴν Μαυρολιθαρίτην, τὸν προσεκάλεσε νὰ μὴ κακοποιήσῃ τοὺς Ζάζαρον καὶ Δημοσθένην Κουζέλη. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμ. 403 τῆς 27 Μαΐου προσεκάλεσε τὸν αὐτὸν Μαυρολιθαρίτην ν’ ἀπολύσῃ τὸν Κωνσταντ. Α. Μπάρλαν, ὃν παρανόμως κατεκράτει. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 412 τῆς 3 Ἰουνίου κατήγγειλεν εἰς τὸν μοίραρχον τὴν διαγωγὴν τοῦ δεκανέως Ἀθ. Νταγλῆ διὰ τὰς ἐπεμβάσεις αὐτοῦ καὶ τὰς παρανόμους κατακρατήσεις διαφόρων πολιτῶν. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 419 τῆς 8 Ἰουνίου πρὸς τὸν νομάρχην καὶ τὸν μοίραρχον κατήγγειλε τὰ ἐν τῷ δήμῳ περιφερόμενα τρία ἀποσπάσματα καὶ ἐζήτησε τὴν ἀπομάκρυσίν των ὡς ἀναμιγνυομένων εἰς τὰ ἐκλογικά. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 428 τῆς 9 Ἰουνίου πρὸς τὸν λοχίαν Παπαδάτον τὸν προσεκάλεσε ν’ ἀπολύσῃ τὸν παρανόμως κατακρατούμενον Βασίλειον Μπάρλαν. Διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 433 καὶ 434 τῆς 10 Ἰουνίου πρὸς τὸν νομάρχην καὶ μοίραρχον κατήγγειλε τὰς αὐθάδεις ἐν τῷ δήμῳ του ἐπεμβάσεις τῶν τριῶν ἀποσπασμάτων τοῦ Μαυρολιθαρίτου, Παραδάτου καὶ Νταγκλῆ. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 437 τῆς 11 Ἰουνίου πρὸς τὸν λοχίαν Παπαδάτον διὰ τὰς δεινὰς αὐτοῦ ἀπειλὰς κατὰ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μπουρλέσας καὶ τοὺς καταδιωγμοὺς τῶν ἀδελφῶν Κουμπλῆ, Χρ. Γουρνάρα καὶ Ν. Τσιλιγιάννη, κατοίκων τοῦ χωρίου Μεσάριστα, ὡς μὴ ὑποσχεθέντων νὰ ψηφίσωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 438 καὶ 439 τῆς 11 Ἰουνίου πρὸς τὸν νομάρχην καὶ μοίραρχον περὶ τῶν ἐπεμβάσεων τοῦ λοχίου Παπαδάτου. Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 450 τῆς 13 Ἰουνίου πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην Μακρυνείας, ἵνα διατάξῃ τὸν λοχίαν Παπαδάτον ν’ ἀπολύσῃ τὸν παρανόμως παρ’ αὐτοῦ κατακρατούμενον Α. Μαστρογιάννην, κάτοικον τοῦ χωρίου Μακρυνοῦς. Ἐκ τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν οὐδεμία ἐπῆλθε θεραπεία, ἐκ τούτου δὲ γενικὴ κατέλαβε πλέον τοὺς κατοίκους ἀπελπισία. Αἱ ἀναφοραὶ αὗται καὶ καταγγελίαι ἀπηυθύνοντο πρὸς τὰς ἐντοπίους ἀρχὰς καὶ κατωνόμαζον τὰς ἀξιοποίνους πράξεις τὰς λαβούσας χώραν τότε, ἀλλ’ οὐδεμία ἐπήρχετο θεραπεία. Διὰ τί αἱ ἀνώτεραι ἀρχαὶ δὲν ἐνήργησαν ἀνακρίσεις ὅπως βεβαιώσωσι τὸ ἀνυπόστατον τῶν καταγγελλομένων πράξεων; Διατί δὲν κατήγγειλαν τὸν καταγγείλαντα ὡς συκοφάντην τῆς κατ’ αὐτοῦ ἀμέμπτου στρατιωτικῆς δυνάμεως; Νεκρικὴ σιωπὴ καὶ ἐνταῦθα ὅπως ἀποδειχθῶσι τὰ λεγόμενα καὶ καταγγελλόμενα ἀληθῆ. Ὁ εἰσαγγελεύων ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Μεσολογγίου μετὰ πολλὰς παραστάσεις περὶ τῶν ἐν Μακρυνείᾳ γενομένων, ἀπεφάσισεν νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ τὸν ἀνακριτὴν κύριον Γονατᾶν. Πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, νομίζω, ὅτι γνωρίζουν τὸν ἀνεπίληπτον τοῦτον δικαστὴν, εἰς πολλὰς ἴσως ἐπαρχίας ὑπηρετήσαντα ὡς δικαστὴν, παντοῦ δὲ διακριθέντα διὰ τὴν μεγίστην αὐτοῦ πρὸς τὸ καθῆκόν του εὐλάβειαν καὶ διὰ τὴν ἀκεραιότητά του, πρὸ πάντων δὲ διὰ τὸ ἄπειρον θάῤῥος μεθ’ οὗ ἐνήργει τὸ καθῆκόν του. Ὁ ἀνακριτὴς οὗτος, ἅμα λαβὼν τὴν παραγγελίαν, ᾐτήσατο συνοδίαν στρατιωτικὴν ὅπως μεταβῇ εἰς Μακρυνείαν· ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τῷ ἠρνήθη τοιαύτην! Τότε ἠναγκάσθη νὰ παραλάβῃ κλητῆρας, καὶ οὐχί, ὡς ἀδίκως προσέβαλον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐκ φατριασμοῦ διότι τί ὤφειλε νὰ πράξῃ ὅτε ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία τῷ ἠρνήθη συνοδίαν; Τὸ τμῆμα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ᾐτήσατο ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν καὶ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ τούτου, ἀλλ’ αὕτη δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὸ τμῆμα τότε, οὔτε μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν· εὐτυχῶς καὶ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας τοῦ τμήματος καὶ τῆς Βουλῆς τὴν περιέργειαν θὰ ἐκπληρώσω ἀναγινώσκων τὴν κατὰ πρῶτον ἤδη προσαγομένην ταύτην ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ Γονατᾶ.

§11ΤΙΝΕΣ. Δυνατά, δυνατά.

§12ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ὑπουργεῖον ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει.

§13ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Γράφει τὴν 22αν Ἰουνίου. (Ἄρχεται ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γονατᾶ). «Τὴν 20ὴν τρ. μηνὸς τὴν πρωΐαν κατὰ προφορικὴν παραγγελίαν ὑμῶν, διαβιβασθεῖσάν μοι διὰ τοῦ γραμματέως τῆς εἰσαγγελίας, παρηγγέλθην ν’ ἀποστείλω ὑμῖν τὴν σχηματισθεῖσαν δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9865 παραγγελίας τοῦ ἄρτι μετατεθέντος εἰσαγγελέως κ. Καρκαβέλα δικογραφίαν ὑπ’ ἀριθμὸν 88|805 1874. Αὐθημερὸν δὲ παρήγγειλα τὸν γραμματέα τῆς ἀνακρίσεως κ. Μίλλερ νὰ ἐγχειρίσῃ ὑμῖν τὴν δικογραφίαν λαμβάνων ἀπόδειξιν παραλαβῆς περὶ ὅλων τῶν περιεχομένων ἐγγράφων, διότι δὲν εἶχον καιρὸν νὰ συντάξω ἔγγραφον ὑποβολῆς τῆς δικογραφίας, ἐπειδὴ εἶχον λάβει νέαν παραγγελίαν νὰ μεταβῶ κατεπειγόντως εἰς Εὐρυτανίαν καὶ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἡτοιμαζόμην πρὸς ἀναχώρησιν. Σήμερον δὲ ἐπανελθὼν ἐνταῦθα, ἔμαθον παρὰ τοῦ γραμματέως τῆς ἀνακρίσεως, ὅτι ἀπεποιήθη τὴν παραλαβὴν τῆς δικογραφίας λόγῳ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις ὑποβολῆς αὐτῆς παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ, περιλαμβάνουσα τὰ ἐκ τῆς ἀνακρίσεως προκύψαντα γεγονότα.»

§14ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὑπάρχει που τὸ ἔγγραφον τῆς παραγγελίας;

§15ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω.

§16ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, ἐμπρὸς, κ. Βαλέττα.

§17ΒΑΛΕΤΤΑΣ. (Ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν· ὁ κ. Ῥούκης ἐγχειρίζει τῷ ἀγορεύοντι ἔντυπόν τι). Ἐκπληρῶ, κύριοι, τὴν περιέργειαν τοῦ συναδέλφου μου. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τῆς παραγγελίας: «Ἀριθ. 9865. Πρὸς τὸν ἀνακριτὴν κ. Γονατᾶν, παρακαλούμενον νὰ προβῇ εἰς τὴν δέουσαν ἀνάκρισιν· πρὸς πρόληψιν δὲ παντὸς ἀπευκταίου ἕνεκεν ἐνδεχομένων συγκρούσεων, καὶ πρὸς ὀρθὸν χαρακτηρισμὸν τῶν πράξεων καὶ δραστηρίαν ἐνέργειαν παρακαλοῦμεν αὐτὸν νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐνεργήσῃ τὴν δέουσαν ἀνάκρισιν μετὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν δραστηριότητος· ἐν ἀπολύτῳ δὲ καὶ ἀναποφεύκτῳ ἀνάγκῃ, ἂν αἱ πράξεις λαμβάνωσι χαρακτῆρα κακουργήματος, θέλει ἐκδώσει καὶ ἐντάλματα συλλήψεως. Ἐν Μεσολογγίῳ, τῇ 13 Ἰουνίου 1874.

Ὁ εἰσαγγελεὺς

Α. ΚΑΡΚΑΒΕΛΑΣ.»

Ἐπειδὴ δὲ χθὲς εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι χωρὶς νὰ ζητήσῃ δύναμιν στρατιωτῶν μετέβη μετὰ κλητήρων φίλων τῆς μερίδος Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, ἀναγινώσκω ὑμῖν τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Γονατᾶ δι’ οὗ οὗτος ᾔτησε παρὰ τοῦ μοιράρχου στρατιωτικὴν συνοδείαν. «Ἀριθ. 511. Μοίραρχον Αἰτωλίας, παρακαλούμενον νὰ μᾶς χορηγήσῃ ἀνάλογον δύναμιν, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσωμεν αὔριον λίαν πρωΐ διὰ Μακρυνείαν ὥραν 4 π. μ. χάριν ὑπηρεσίας. Μεσολόγγιον, τῇ 13 Ἰουνίου 1874.

Ὁ ἀνακριτὴς

Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ.»

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ μοίραρχος;

§19ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ μοίραρχος; Τώρα θὰ σᾶς εἴπω. Προέκυψαν λοιπὸν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Γονατᾶ. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν.) «Συνεπείᾳ τῆς ἀπὸ 13 τρ. μηνὸς μηνύσεως τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ Στάμου Μακρῆ πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, ἀναγγέλλοντος αὐτῷ ὅτι διαπράττονται κατὰ τὸν δῆμον Μακρυνείας βιαιοπραγίαι ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων καὶ ἐπεμβάσεις τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου ἐπίκεινται συγκρούσεις μεταξὺ τῶν ὀργάνων τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν πολιτῶν, παρηγγέλθην αὐθημερὸν μ. μ. ὑπὸ τῆς εἰσαγγελίας νὰ μεταβῶ ἐπὶ τοῦ τόπου, ἵνα ἐνεργήσω ἀνακρίσεις πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας. Τὴν δ’ ἐπιοῦσαν περὶ τὴν ἑσπέραν ἀφίχθην εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Μακρυνείας καὶ τὴν ἑπομένην ἀπὸ πρωΐας ἠρξάμην τοῦ ἔργου, ὅπερ ἐξηκολούθησα κατὰ τὴν ἑπομένην ἡμέραν μέχρι δείλης, ὅτε αἴφνης δι’ ἱππέως χωροφύλακος ἔλαβον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9972 ἔγγραφον τῆς εἰσαγγελίας, δι’ οὗ παρηγγέλθην ν’ ἀναχωρήσω κατεσπευσμένως εἰς Εὐρυτανίαν, καὶ ἑπομένως ἐπαυσάμην τῆς ἄρτι ἀρξαμένης ἀνακρίσεως.»

§20Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βαλέττα, ἀποτέλεσμα ἀνακρίσεων εἶναι αὐτὸ ἢ πληροφοριῶν;

§21ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῶν ὅσων ἀντελήφθη, συνάμα δὲ καὶ τῶν ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Ἐν τούτοις κατὰ τὴν διήμερον ἀνάκρισιν προήχθη τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα· 1) Ὅτι ἀπὸ τὰ μέσα παρελθόντος μαΐου μέχρι τῆς 14 τρέχοντος μηνὸς δύω στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ ὁ σταθμὸς Γαβαλοῦ, μεταβληθεὶς καὶ οὗτος εἰς ἀπόσπασμα μεταβατικὸν, ὁδηγούμενα ὑπὸ τοῦ ἀποσπασματάρχου Χ. Μαυρολιθαρίτου, ἀνθυπασπιστοῦ, τοῦ λοχίου Ἀθ. Παπαδάτου καὶ τοῦ δεκανέως Ἀθ. Δαγκλῆ περιεφέροντο κατὰ τὸν μικρὸν τῆς Μακρυνείας δῆμον, συγκείμενον ἐκ δώδεκα χωρίων πλησίον ἀλλήλων κειμένων, ἀπειλοῦντα καὶ ἐκφοβίζοντα δημοσίᾳ τοὺς ἀντιφρονοῦντας τοῖς ὑπουργικοῖς ὑποψηφίοις Σταΐκῳ καὶ Σωτηροπούλῳ καὶ κηρύσσοντα ὅτι ἐκ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ ψηφοφορήσωσι κατὰ τὰς γενησομένας τὴν 23 τρέχοντος μηνὸς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ὑπὲρ τούτων, ὧν τὴν ἐπιτυχίαν ἡ Κυβέρνησις θέλει, οἱ δὲ ἐναντίοι νὰ μὴ προσέλθωσι ποσῶς εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας· 2) Ὅτι κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν ὁ δασονόμος Μεσολογγίου Π. Βασιλείου μετὰ δασοφυλάκων καὶ ὁ Νικόλαος Γεωργακόπουλος οἰκονομικὸς ἔφορος Τριχωνίας συμπεριώδευον μετὰ τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν Σταΐκου καὶ Σωτηροπούλου ἀνὰ τὰ χωρία τοῦ δήμου Μακρυνείας, ὁτὲ μὲν ἀπειλοῦντες, ὁτὲ δὲ προτρέποντες τοὺς κατοίκους νὰ δώσωσιν ὑπὲρ τούτων λευκὴν ψῆφον· 3) Ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ὁ ἀνθυπομοίραρχος τῆς ἐνταῦθα μοιραρχίας Ν. Βλαχόπουλος, ἐντεῦθεν καταγόμενος καὶ πρὸ πολλοῦ ὑπηρετῶν ἐνταῦθα καὶ ἔχων ἕνεκα τούτου οὐ σμικρὰν πολιτικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐν τῷ τόπῳ, περιήρχετο τὰ χωρία μετὰ ἱππέων χωροφυλάκων ψηφοθηρῶν δι’ ἠπίου ὅμως τρόπου καὶ προτροπῶν καταλλήλων ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· 4) Ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον εἰδικῶς συνέβησαν αἱ ἑξῆς πράξεις· ὁ λοχίας Παπαδάτος ἠπείλησε τοὺς Β. Καραγιάννην, Γεώρ. Καραγιάννην καὶ Κωνστ. Καραγιάννην, τὸν μὲν πρῶτον ὅτι θέλει κακοποιήσει, τοὺς δὲ ἑτέρους δύω ὅτι θέλει τοῖς ἐκβάλλει τὸν μύστακα τρίχα πρὸς τρίχα καὶ θέλει παντοιοτρόπως τοὺς καταδιώξει μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐὰν δὲν ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· ἐπίσης ὁ αὐτὸς λοχίας ἠπείλησε τὸν Ἀπόστ. Κόκλαν, ὅτι ἂν ἐπιμείνῃ νὰ ἦναι Δεληγεωργιστὴς θέλει δαρῆ καὶ θέλει πάθει τῶν παθῶν του τὸν τάραχον μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ὁ αὐτὸς λοχίας συλλαβὼν τὸν ποιμένα Β. Κουρτέλην, φέροντα πιστόλιον καὶ χαντσάριον, τοῦ ἀφείλεν αὐτὰ καὶ τὸν ἠρώτησεν εἰς ποῖον κόμμα ἀνήκει· οὗτος δὲ ἀπήντησεν ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν Δεληγεώργην, ὁ δὲ λοχίας τότε τὸν ἠπείλησεν ὅτι θέλει τὸν κακοποιήσει, ἐὰν δὲν ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τοῦ Σταΐκου, ὅτε αὐτὸς ἠναγκάσθη προσποιούμενος νὰ συγκατανεύσῃ, ὁ δὲ λοχίας τῷ ἀπέδωκε μετὰ τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην τὰ ὅπλα. Ὡσαύτως ἠπειλήθη παρὰ τοῦ αὐτοῦ λοχίου ὁ Γεώργιος Μπάρλας ὅτι θέλει κακοποιηθῇ, ἂν δὲν ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Ὁμοίως στρατιῶται τοῦ αὐτοῦ ἀποσπασματάρχου ἐπετέθησαν ἵνα συλλάβωσι παρανόμως τὸν Χρ. Γουρνάρην, Β. Κουμπουλῆν καὶ Ν. Τσιλιγιάννην, οἵτινες ἔφυγον φοβηθέντες ῥαβδισμοὺς καὶ μάλιστα τὸν Ν. Τσιλιγιάννην ἐπολιόρκησαν κρυβέντα εἴς τινα οἰκίαν ἐπ’ ἀρκετὴν ὥραν. Ὁ αὐτὸς λοχίας συνέλαβε καὶ κατεκράτησεν ἐπὶ 24 ὥρας τὸν Ἀντ. Μαστρογιάννην ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι πρὸ καιροῦ εἶχε φονεύσει ἕνα βόα, ἀπελύθη δὲ συνεπείᾳ ἐγγράφου τοῦ εἰρηνοδίκου Μακρυνείας πρὸς τὸν ἀποσπασματάρχην τοῦ δήμου. Ὁ ἀποσπασματάρχης Μαυρολιθαρίτης συνέλαβεν, ἐμαστίγωσε καὶ κατεκράτησεν ἐπὶ δύω ἡμέρας τὸν Κωνστ. Πολύζον λόγῳ ὅτι πρό τινος εἶχε κλέψει ἓν ἁλιευτικὸν δίκτυον, ἀπέλυσε δ’ αὐτὸν ἀφοῦ τὸν προέτρεψε νὰ ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· ὁ αὐτὸς ἀποσπασματάρχης ἐῤῥάπισε τὸν Βασιλ. Σάσον ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι πρό τινος ἐνώπιον ἄλλων πολιτῶν ἐμπαικτικῶς ἀπεκάλεσε τὸν Δημοσθένην Στάϊκον Δημοχτένην. Ὁ σταθμάρχης Γαβαλοῦς περιοδεύων μετὰ τῶν ὑπ’ αὐτὸν στρατιωτῶν συνέλαβε τὸν Σπυρ. Καρατσόλην, συγγενῆ τοῦ κ. Ἐπ. Δεληγεώργη, καὶ τὸν κατεκράτησεν ἐπὶ 4–5 ὥρας, τὸν ἀπέλυσε δὲ ἀφοῦ τὸν ὑπεχρέωσε νὰ πληρώσῃ εἴς τινα δραχ. 10 λόγῳ ἀποζημιώσεως δι’ ἓν κατσίκιον, ὅπερ ἀπώλεσε καὶ ἰσχυρίζετο ὅτι ὁ Καρατσόλης εἶχε κλέψει· 5) Ὅτι πάντες οἱ παθόντες ἀνήκουσιν εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα τῶν ὑποψηφίων Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, καὶ 6) Ὅτι ἐκ τῶν διαπραχθέντων κατεῖχε φόβος τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ κόμμα τοῦ Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ. Μεσολόγγιον, τὴν 22 Ἰουνίου 1874.

Ὁ ἀνακριτὴς

Ε. Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ.»

Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκθεσις ἀρχαίου καὶ ἐντίμου δικαστοῦ, καὶ αὐτὰ τὰ δι’ αὐτῆς μαρτυρούμενα· τὴν ἀλήθειαν τούτων ἠθέλησαν νὰ κλονίσουν δι’ αὐτοκλήτου ἐγγράφου ἑνὸς εἰρηνοδίκου, προβιβασθέντος ἀργότερον, καὶ διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς ἑνὸς σχολάρχου Λεοντίου· ἠθέλησαν νὰ τὰ διαψεύσουν δι’ ἐγγράφου ἑνὸς ὑπομοιράρχου, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει τὴν χρονολογίαν τῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰσόδου του, ὅπως πεισθῶμεν, ἐὰν πράγματι τότε, ὅτε ἐγγράφη, ἐστάλη, ἢ ἐστάλη μὲ τὸ τελευταῖον ταχυδρομεῖον, διὰ νὰ πεισθῶμεν ἐὰν πράγματι προέρχεται ἀπὸ ἀρχὴν καὶ πρὸς ἀρχὴν ἀπευθύνεται. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ τύπου. Ἀλλὰ περὶ τῆς οὐσίας δὲν θὰ τολμήσουν ποτὲ ν’ ἀντιτάξουν εἰς τὰς μαρτυρίας καὶ τὰς πληροφορίας ἀνακριτῶν, τῶν ὑπομοιράρχων, τῶν ὀργάνων δηλ. τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὰ ἔγγραφα.

§22Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μοίραρχος, δὲν εἶναι ὑπομοίραρχος.

§23ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀδιάφορον, μοίραρχος, ὑπομοίραρχος ἢ ἀντιμοίραρχος. Δὲν ἐννοῶ διὰ τούτου, ὅτι ὁ ἀντιμοίραρχος ἢ μοίραρχος οὗτος....

§24Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι Σταύρακας.

§25ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ λέγεις σὺ, ὁ δικηγόρος, ὁ καυχώμενος καὶ λέγων ὅτι εἶσαι νομομαθής; καὶ πιστεύεις, καὶ ἀγωνίζεσαι νὰ ἀποδείξῃς, ὅτι πιστεύεις περισσότερον τὸν ὑπομοίραρχον ἢ τὸν μοίραρχον ἀπὸ τὸν ἀνακριτήν;

§26Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εἰλικρίνειαν, τὴν καλὴν πίστιν πιστεύω.

§27ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἡ ἀλήθεια ὅμως τῶν καταγγελθέντων καὶ καταγγελλομένων ἐξάγεται καὶ ἐξ ἄλλων ἀποδείξεων, ἐξ αὐτῆς τῆς γλώσσης τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἐξ αὐτῆς τῆς γλώσσης τοῦ νομάρχου. Ἠθέλησαν νὰ ὑπερασπίσωσι καὶ νὰ ἀνυψώσωσι τὴν ἀρετὴν τοῦ Λαχανᾶ. Δὲν θ’ ἀγωνισθῶ νὰ τὴν μειώσω.

§28Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ποῖος ὡμίλησε περὶ Λαχανᾶ;

§29ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ νομάρχης οὗτος δὶς ἐπαύθη ἐπὶ Δεληγεώργη, καὶ ἐπαύθη μὲ παῦσιν δεδικαιολογουμένην ἐν αὐτῷ τῷ ἐγγράφῳ· ἐπαύθη ἅπαξ μὲν, ὅτε ὡς ἔπαρχος Λεβαδείας ἔδειξεν ἀμέλειαν ἀσύγγνωστον, ὅτε συνελήφθη αἰχμάλωτος ὑπὸ τῶν λῃστῶν ἐκ τῆς πόλεως Λεβαδείας ὁ ἀξιότιμος κ. Φίλων· δεύτερον δ’ ἔπαρχος ὢν Γορτυνίας. Ἐκτὸς τῆς μαρτυρίας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, αὐτὸς ὁ μοίραρχος διὰ τοῦ ἐγγράφου του πρὸς τὸν νομάρχην, τὸ ὁποῖον ἐν ὀπισθογράφῳ κοινοποιεῖ εἰς τὸν κ. Μακρῆν, ὁμολογεῖ, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα περιήρχοντο, ἀλλ’ ἦσαν φυγόδικοι, ἦσαν κληροῦχοι καὶ ἕνεκα τούτου ἐστάλησαν.

§30Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ διαβάσετε τὸ ἔγγραφον αὐτό.

§31ΒΑΛΕΤΤΑΣ (Ἀναγινώσκει). «Ἀπορῶ, λέγει ὁ μοίραρχος, δι’ ὅσα καταγγέλλει, ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἀποσπασματάρχης Μαυρολιθαρίτης ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν ὑποδιαίρεσιν τοῦ ἀποσπάσματός του χάριν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, ἐνισχυόμενος πρὸς τοῦτο καὶ ἀπὸ τοὺς διαρκεῖς σταθμοὺς Ἀγγελοκάστρου καὶ Γαβαλοῦς, τοῦ μὲν πρώτου ἐκ τεσσάρων ἀνδρῶν συνισταμένου καὶ τοῦ δευτέρου ἐκ τριῶν, δὲν βλέπω παρὰ τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως τῶν 21 ἀνδρῶν πλημμυρησάντων τὴν ἐπαρχίαν, ἐνῷ ὑπάρχουν ἴσοι καὶ πλειότεροι οἱ φυγόδικοι κατὰ τοὺς δήμους Μακρυνείας καὶ Ὠλενείας, οἵτινες ἑνούμενοι δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τοὺς κατοίκους κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν.» Βλέπετε, ὅτι ἡ ὑποδιαίρεσις τῶν ἀποσπασμάτων καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ κατ’ αὐτὰς διαρκὴς ἐνέργειά των, δὲν ἐπρόκειτο ὅπως προστατεύσῃ τοὺς κατοίκους καὶ διαφυλάξῃ αὐτοὺς καὶ τὴν ἐλευθέραν αὐτῶν ψῆφον.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὸν διαβόητον λήσταρχον Κατραμᾶν.

§33ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Αἱ πράξεις, σᾶς εἶπον, ἀποδεικνύονται ἐκτὸς τούτων ἀπὸ τὴν ἀναφορὰν πολλῶν, παμπόλλων ἀξιοτίμων πολιτῶν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσεν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς καὶ τὴν ὁποίαν κρίνω περιττὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ ἐγώ· ἀποδεικνύονται ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ νομάρχου πρὸς τοὺς πολίτας τούτους καὶ τῆς διαταγῆς, ἣν ἔστειλε πρὸς τὸν μοίραρχον. Εἰς τὴν ἀπάντησιν ταύτην πρὸς τοὺς πολίτας λέγει· «ἔλαβον ὅλα τὰ μέτρα καὶ διέταξα ἵνα τοῦ λοιποῦ μὴ ἐπαναληφθῶσιν ὅμοιαι σκηναί.» Αἱ πράξεις αὗται ἀποδεικνύονται ἐκ τῆς μηνύσεως τοῦ παυθέντος ἀστυνόμου καὶ τῶν 5 ἀστυνομικῶν κλητήρων, ἀποδεικνύονται, διότι οὐδεμία ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο ἐνέργεια, εἰ καὶ 5 μῆνες ἔκτοτε παρῆλθον· ἀποδεικνύονται ἐκ τῶν μηνύσεων τοῦ δημάρχου Μακρυνείας καὶ τοῦ κ. Μακρῆ πρὸς τὸν ἀνακριτήν· οὐδεμία καὶ περὶ αὐτῶν ἐγένετο ἐνέργεια καὶ ἡ σιγὴ ἀποδεικνύει τὴν ἀλήθειαν τῶν καταγγελθέντων. Ἀποδεικνύονται αἱ παρεκτροπαὶ αἱ ἀσύγγνωστοι τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας καὶ ἡ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ἀνήκουστος πίεσις τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ Μαρκοπούλου. Δὲν τὴν ἠκούσατε, θὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω (Ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὸν ἐνταῦθα κύριον εἰσαγγελέα. Παρευρεθεὶς ὡς ἀνακριτὴς ἐνταῦθα εἰς τὰς κατὰ τὸν Ἰούνιον ε. ε. ἐνεργηθείσας βουλευτικὰς ἐκλογάς, θεωρῶ καθῆκον ἀπαραίτητον νὰ σᾶς ἐκθέσω λεπτομερῶς, ἀφοῦ μάλιστα δὲν διευθύνετο τότε ἡ εἰσαγγελία παρ’ ὑμῶν, πᾶν ὅ,τι ἔχει σχέσιν πρὸς τὰς ἐκλογὰς ταύτας, διότι δυστυχῶς πρώτην ἴσως φορὰν συνέβησαν πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπισύρωσι τὴν προσοχὴν παντὸς ἐνδιαφερομένου ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς τηρήσεως τῶν νόμων καὶ τῶν δικαιωμάτων ἑκάστης ἐξουσίας. Διὰ νὰ κρίνῃ τις ἀλανθάστως περὶ τῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας συμβάντων, πρέπει νὰ προτάξω τὰ πρὸ αὐτῶν καὶ δι’ αὐτὰς ἐνεργηθέντα, καθ’ ὅσον ἐκεῖνα εἶναι ἀναπόφευκτος ἀκολουθία τούτων. Λοιπὸν, μικρὸν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν, ὁ κ. Βαλαωρίτης προνοεῖ αὐθορμήτως ὑπὲρ τῆς ὑγείας τοῦ εἰσαγγελέως κ. Καρκαβέλα, καὶ γράφει πρὸς αὐτὸν νὰ ζητήσῃ 15 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν διὰ νὰ μὴ παρευρεθῇ εἰς τὰς ἐκλογάς. Οὗτος ἐνδίδει εἰς τὴν ὑψηλὴν ταύτην θέλησιν, καὶ ἀμέσως ἔρχεται μὲν ἡ ἄδεια, διορίζεται δὲ καὶ ἔρχεται ἀντεισαγγελεὺς ἐνταῦθα πρὸς διεύθυνσιν τῆς εἰσαγγελίας ὁ κ. Παπαναστασίου. Τοιούτων ἐνεργουμένων, ὡς μὴ ὤφειλε, τὸ δικαστήριον, καί περ μὴ γινῶσκον τότε τὴν εἰς τὰ δικαστικὰ ἀνάμιξιν τοῦ κ. Βαλαωρίτου, ἀλλὰ μαθὸν ἀφ’ ἑνὸς παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Καρκαβέλα, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, καὶ πεποιθὸς ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συνεργασθῇ μετὰ τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως, ἐθεώρησε καθῆκόν του νὰ συνέλθῃ καὶ συσκεφθῇ περὶ τῆς σπουδαίας ταύτης ὑποθέσεως· συνελθὸν δὲ ἀπεφάσισεν ὁμοψήφως ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ν’ ἀπομακρυνθῇ ὁ κ. εἰσαγγελεὺς, καὶ δι’ ἐγγράφου του παρεκάλεσεν μὲν τοῦτον νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀδείας του, εἰδοποίησε δὲ καὶ τὸ ὑπουργεῖον περὶ τούτου καὶ παρεκάλει αὐτὸ, ὅπως διευκολύνῃ τὴν θέσιν του χάριν τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ὅμως μετατίθεται ὁριστικῶς πλέον ἡ διεύθυνσις τῆς εἰσαγγελίας εἰς τὸν εἰρημένον κ. ἀντεισαγγελέα. Τὴν ἱστορίαν τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιστολῆς δὲν θέλει βεβαίως ἀρνηθῆ καὶ ὁ Καρκαβέλας, ἀφοῦ ἐγνωστοποίησεν αὐτὴν, ὅτε συναισθανθεὶς ὅτι δὲν ἐμπρέπει εἰς δικαστικὸν χαρακτῆρα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν του, ἀπεφάσισε διὰ πάσης θυσίας, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τῆς ὡς ἀνωτέρω προκληθείσης ἀδείας του. Παραλείπων πανθ’ ὅσα ἠκούσαμεν ὅτι ἔλεγε ὁ κ. ἀντεισαγγελεὺς κατὰ τοῦ δικαστηρίου εἰς τὰς λέσχας, εἰς τὰ ξενοδοχεῖα καὶ εἰς τὰς ὁδοὺς, καθόσον ταῦτα, ἂν τῷ ὄντι ἐῤῥέθησαν, βλάπτουσι μόνον τὸν λέγοντα καὶ ἰσχυροποιοῦσι τὴν περὶ αὐτοῦ ὑπάρχουσαν ἰδέαν, περιορίζομαι μόνον νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν ἐνέργειάν του ὡς πρὸς ἐμέ. Ἀναγκάζεται μετὰ παραστάσεις, ἃς ἔκαμον πρὸς τὸν πρόεδρον κ. Σπυρακόπουλον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἡ ἕδρα τοῦ δικαστηρίου ἄνευ ἀνακριτοῦ, νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν παραγγελίαν τοῦ νὰ μεταβῶ εἰς Βάλτον καὶ νὰ μὲ παραγγείλῃ νὰ μείνω ἐνταῦθα. Τὴν 20ὴν ὅμως Ἰουνίου μὲ παραγγέλλει νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ναυπααἰτίας ἀντὶ τοῦ κ. Γιαλίστρα, ἑτοίμου ὄντος καὶ ἐπιμένοντος μάλιστα νὰ ἀναχωρήσῃ. Καὶ πάλιν τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἐπειδὴ μὲ ἤκουσε παραπονούμενον εἰς τὸν κ. πρόεδρον διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν, ἀνακαλεῖ τὴν παραγγελίαν του καὶ μὲ παραγγέλλει νὰ παραμένω ἐνταῦθα. Ἔμεινα τοιουτοτρόπως ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἔμεινα ὡς σκιὰ μᾶλλον παρὰ ὡς ἐνεργὸς δύναμις, διότι ἐνῷ διεδίδετο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ὅτι στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ εἰς τὰ χωρία τοῦ δήμου Μεσολογγίου καὶ εἰς τοὺς παρακειμένους δήμους Παραχελωΐτιδος καὶ Ὠλενείας διαπράττουν ἐκβιάσεις κατὰ τῶν ἐκλογέων καὶ ἀπειλοῦσιν αὐτοὺς, οὐδεμία παραγγελία ἐδόθη εἰς ἐμὲ, καὶ μόνον παρὰ τοῦ ἐνταῦθα κ. εἰρηνοδίκου ἔμαθον ὅτι ἀπεστάλη αὐτὸς παρὰ τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως εἰς Παραχελωΐτιδα καὶ εἰς χωρία τινὰ τοῦ δήμου Μεσολογγίου. Καὶ ὅμως καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ὁ ἀνακριτὴς τοῦ εἰρηνοδίκου. Μετὰ τοιαύτην προανάκρισιν ἤρξατο τὸ δρᾶμα τῶν ἐκλογῶν, εἰς τὸ ὁποῖον κυρίως παρεστάθη ἡ περιύβρισις καὶ ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας· εἰς τοῦτο δ’ ἔχω πεποίθησιν ὅτι συνετέλεσε καὶ ὁ ἀντεισαγγελεύς.

§34ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὸ εἶναι κομματάρχου ἔγγραφον καὶ ὄχι ἀνακριτοῦ. Τὸ νὰ κάμῃ μίαν ἱστορίαν, καταλαμβάνεις, τῆς ἐκλογῆς, αὐτὸ εἶναι κομματάρχου ἔργον.

§35ΒΑΛΕΤΤΑΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἵνα δὲ μὴ ἐκληφθῶ....

§36ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂς εἴπῃ ποῖον ἔγκλημα ἐβεβαίωσε.

§37ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Σιώπα ν’ ἀκούσωμεν.

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὰ ἠκούσαμεν χθὲς, προχθὲς καὶ τὴν δευτέραν, πάλιν θὰ τ’ ἀκούσωμεν! (θόρυβος).

§39ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, πῶς ἐπιτρέπετε αὐτὰς τὰς διακοπάς;

§40ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἄλλο δὲν κάμνει, παρ’ ὅτι παριστᾷ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τὸν ἀνακριτὴν, ὡς κομματάρχην.

§41ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σκεφθῆτε (πρὸς τὸν Δουζίναν) τώρα τί ἀντὶ τούτου θὰ ζητήσετε.

§42ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἰς ἀπάντησιν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Βαλέτταν νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν μέχρι τέλους.

§43ΒΑΛΕΤΤΑΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἵνα δὲ μὴ ἐκληφθῶ....

§44ΤΙΝΕΣ. (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸ λέγει καὶ ὁ ἴδιος.

§45ΒΑΛΕΤΤΑΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἵνα δὲ μὴ ἐκληφθῶ λέγων λόγους κενοὺς, ἀνάγκη νὰ ἐκθέσω μετὰ πλείστης ὅσης ἀκριβείας ὅσα συνέβησαν κατὰ τὰς τρεῖς πρώτας ἡμέρας εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἔνθα ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ καὶ διότι ἔλαβον διαφόρους μηνύσεις αὐτῆς (ἐπιτροπῆς θέλει νὰ εἴπῃ) καὶ διότι προσεκλήθην παρ’ αὐτῆς δι’ ἀλλεπαλλήλων ἐγγράφων της. Τὴν πρώτην ἡμέραν ἐγένετο φιλονεικία, ἕνεκα τῆς ὁποίας διεκόπη καὶ ἡ ψηφοφορία, μεταξὺ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καί τινων ἀντιπροσώπων, διότι ἡ μὲν ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχετο εἰς ψηφοφορίαν πολίτας μὴ ἐγγεγραμμένους ἐν τῷ καταλόγῳ τοῦ ἔτους 1873, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐνεργεῖτο ἡ ἐκλογὴ, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι ὑπεστήριζον ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορήσωσιν οὗτοι, καθόσον παρανόμως διέγραψεν αὐτοὺς ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ 1872 ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐπιτροπή. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τῇ παροτρύνσει καὶ ἐμοῦ, καὶ ἀφοῦ προκληθεὶς ἔδωκα γνώμην ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δέχεται εἰς ψηφοφορίαν εἰμὴ μόνον τοὺς ἐν τῷ ὁριστικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένους, καθόσον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ καὶ μόνου πρέπει νὰ ἐνεργῆται ἡ ἐκλογὴ, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν ἐγγραφὴ ἢ διαγραφὴ ἐγένετο καλῶς ἢ κακῶς, διότι ἡ ἐξέτασις τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἀνετέθη ὑπὸ τοῦ Βουλευτικοῦ νόμου εἰς τὴν κατὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 16 ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ ἁρμόδιον Πρωτοδικεῖον, ἡ δὲ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει δικαστικὴν ἐξουσίαν, παρεδέξαντο τὰ διαμαχόμενα μέρη νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἔνστασις καὶ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Τὴν δευτέραν ἡμέραν οὐδὲν ἄξιον λόγου ἐγένετο. Τὴν τρίτην ὅμως χαρακτηρίζομαι ὡς φατριαστὴς, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης μὲ θέτει ὡς πρὸς τοῦτο ὑπὸ τὴν ἐξέλεξιν τοῦ ἀντεισαγγελέως κ. Παπαναστασίου, καθόσον αὐτὸς οὗτος μοὶ ἐπέδειξε τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργείου, δι’ οὗ διετάσσετο νὰ μοὶ ἀνακαλέσῃ τὴν ἐντολὴν, ἐπὶ τῷ ὅτι φατριάζω. Παραγγέλλομαι δὲ νὰ μεταβῶ εἰς Μακρυνείαν ἀντὶ τοῦ ἀνακριτοῦ Σταύρακα, παραγγελθέντος νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον διὰ φόνον στρατιώτου, διαπραχθέντα παρὰ τοῦ λῃστάρχου Ντερέκα, ἐν ᾧ, ὡς ἔμαθον κατόπιν παρὰ τοῦ κ. Σταύρακα, οὗτος εἶχε δηλώσει δι’ ἐγγράφου του εἰς τὸν κ. ἀντεισαγγελέα ὅτι δὲν δύναται νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον, καὶ λόγῳ ἀσθενείας καὶ διότι ἐφρόνει ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ τῷ ἀνακληθῇ ἡ ἐντολὴ, ἀφοῦ μάλιστα ἐπελήφθη ἀνακρίσεων, ζητήσας μάλιστα νὰ ὑποβληθῇ ἡ διαφωνία περὶ τούτου εἰς τὸ Συμβούλιον. Ἀλλὰ συνέπεσε νὰ προσβληθῶ τὴν προηγηθεῖσαν νύκτα ἐκ διαλείποντος πυρετοῦ καὶ νὰ λαμβάνω τὴν ἡμέραν ἐκείνην κινίνην, ὥστε δὲν ἠδυνήθην νὰ μεταβῶ εἰς Μακρυνείαν, 8 ὥρας ἀπέχουσαν, εἰδοποιήσας περὶ τούτου ἐγγράφως τὸν κ. ἀντεισαγγελέα. Ἐν τούτοις, καί τοι εὑρισκόμενος εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ κατὰ τὴν 10 π. μ. νομίζω, εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, διότι ἀφ’ ἑσπέρας μὲν μὲ ἐκάλεσαν ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ παρευρεθῶ ἀπὸ τῆς 8 ὥρας, ὡς ἐπικειμένης εἰσβολῆς ἐκ τῶν ἀποβληθέντων ψηφοφόρων, τὴν ἡμέραν δ’ ἐκείνην μὲ προσεκάλεσε καὶ πάλιν ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν, παρακαλοῦσά με νὰ μεταβῶ τάχιστα, διότι προσελθόντες οἱ ἀποβληθέντες φωνάζουσι καὶ ἀπειλοῦσιν αὐτὴν διὰ νὰ τὴν ἐκβιάσωσι νὰ τοὺς δεχθῇ. Εἰσελθὼν εἰς τὸ κατάστημα, εὑρῆκα τοὺς κκ. ἀντεισαγγελέα καὶ εἰρηνοδίκην Μεσολογγίου, καταγινομένους ὡς ἔμαθον, νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη εἰς ψηφοφορίαν τοὺς διαγραφέντας παρὰ τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἕνεκα τούτου μὴ ὄντας ἐγγεγραμμένους εἰς τὸν ὁριστικὸν κατάλογον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου, καθὰ ἐῤῥέθη, ἐνηργεῖτο ἡ ἐκλογὴ, καὶ πλῆθος πολιτῶν ἐπισωρευμένων. Εὐθὺς δὲ ὁ κ. ἀντεισαγγελεὺς, καλέσας με ἰδίᾳ ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, μοὶ ἐπέδειξε τὸ εἰρημένον τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργείου, προσθεὶς ὅτι αὐτὸς μόλα ταῦτα δὲν ἐνεργεῖ τὴν ἀνάκλησιν. Μετὰ τοῦτο ἀνεχώρησεν ὁ κ. ἀντεισαγγελεὺς, καὶ ἡτοιμαζόμην νὰ ἀναχωρήσω καὶ ἐγὼ, ὅτε, διαταχθείσης παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐπισωρευμένων ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς πολιτῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καί τις Ἀθ. Παπουτσόπουλος, οὗτος ἠρνήθη νὰ ἐξέλθῃ φωνάζων ὅτι δὲν ἐξέρχεται, ἂν δὲν διατάξῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐμοῦ. Εἰς τὴν ἀπροσδόκητον ταύτην θρασύτητα ἀπηντήσαμεν καὶ ἐγὼ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡσύχως, ὅτι εἶμαι ἀνακριτὴς καὶ προσεκλήθην παρ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ αὐτὸς ἐπέτεινε τότε τὰς φωνὰς καὶ ἐκραύγαζεν ἀπειλητικῶς ὅτι δὲν μὲ ἀναγνωρίζει ὡς ἀνακριτὴν, διότι μὲ ἔπαυσε ἡ Κυβέρνησις καὶ πρέπει νὰ ἐξέλθω. Ἐθεώρησα τότε καθῆκόν μου νὰ διατάξω τὴν σύλληψιν τοῦ θρασέως καὶ ὑβριστοῦ τούτου πολίτου, ἀλλὰ περιέπεσα εἰς φοβερωτέρα παγίδα, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν πρόσκλησίν μου ἡ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας παρευρισκομένη τότε στρατιωτικὴ δύναμις, ἰδίως δὲ ὁ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς ἐνωμοτάρχης Ταμποῦρλος καὶ ὁ μοίραρχος Σκίπης, προφασισθέντες ὁ μὲν ἐνωμοτάρχης ὅτι εἶναι παρὼν ὁ ἀνώτερός του μοίραρχος, οὗτος δὲ ὅτι δὲν ἐκτελεῖ ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας καὶ ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς ἐπιτροπῆς, ἐνῷ καὶ ἡ τοιαύτη ἄδεια τῷ ἐδόθη ἀμέσως καὶ πρὶν ἢ ἀναχωρήσῃ ὁ εἰρημένος Ἀθ. Παπουτσόπουλος. Εἰς ἐπίμετρον δὲ παρενέβησαν θρασεῖς καὶ ἀπειλητικοὶ καὶ οἱ δικηγόροι Λεωνίδας Στάϊκος καὶ Τιμολ. Τσαγκαράκης, ἐνθαῤῥυνθέντες βεβαίως ἐκ τῆς ἀπειθείας τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἀλλὰ πῶς συνετέλεσεν εἰς ταῦτα καὶ ὁ κ. ἀντεισαγγελεύς; Δυστυχῶς δὲν μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τούτου, ἂν ἐνθυμηθῇ τις τὴν τάσιν τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως νὰ μὴ μείνω ἐνταῦθα καὶ ὅτι ὁ ἥρως τῆς σκηνῆς Παπουτσόπουλος ὡμίλησε περὶ τῆς ἀνακλήσεως καὶ τῆς παύσεώς μου ἐκ τῶν ἀνακριτικῶν καθηκόντων, ἤτοι περὶ περιστατικῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, ὅτι ἐγένοντο εἰς αὐτὸν γνωστὰ ἄλλοθεν ἢ ἐκ μέρους τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως, τοῦ διευθύνοντος τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, συνδυάσῃ δὲ ταῦτα καὶ μετὰ τοῦ σπουδαίου περιστατικοῦ, τοὐτέστιν ὅτι συνέβησαν, ὅσα συνέβησαν, ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπίδειξιν τοῦ τηλεγραφήματος καὶ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως. Μεθ’ ὅλα ταῦτα ἐννοεῖ πᾶς τις ὅτι ἡ ἀτυχὴς δικαστικὴ ἐξουσία, ἀγωνιζομένη ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τοῦ καθήκοντος, ἐγκατελείφθη μόνη καὶ ἐχλευάσθη καὶ περιεφρονήθη καὶ ἐξυβρίσθη, καὶ ὅτι τὸ τραῦμα εἶναι καίριον, διότι ἐπηνέχθη παρ’ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς.» (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Εὔχομαι ἵνα μή τις ἐξ ὑμῶν, οἵτινες τώρα κραυγάζετε, ἐπικαλεσθῇ ἀργότερα εἰς ἄλλην Βουλὴν ἐναντίον τῶν αὐτῶν τεκμηρίων καὶ τῶν αὐτῶν ἐγγράφων τῶν ἄλλων ἀρχῶν μόνα τὰ δικαστικὰ ἔγγραφα. Εὔχομαι νὰ μὴ ὑπάρξῃ μηδεμία ἐξουσία ὁμοία τῆς σημερινῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν... (θόρυβος).

§46ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι ἐνδιαφερόμενος (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§47ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις χθὲς ἀπεδείχθη ψευδὴς, ἐλεεινὴ (θόρυβος). Κατὰ τοὺς κανόνας, κύριοι, τῆς ῥητορικῆς καὶ τοὺς κανονισμοὺς.....

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτῃς.

§50ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δύω λέξεις πρὸς τὸ συμφέρον ὅλων, κύριοι (θόρυβος ἐκ δεξιῶν).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δουζίνα, δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§52ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὰς γνώσεις σου, κ. Δουζίνα (θόρυβος μέγας).

§53ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ῥητορικῆς, ὅταν πολλοὶ λαμβάνουν τὸν λόγον ἀλληλοδιαδόχως, δὲν ἀρχίζουν ὅλοι ἀπὸ τὸ ἄλφα.....

§54ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν τὸν ἐπιτιμᾶτε, κ. πρόεδρε! δὲν ἔχει τὸν λόγον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δουζίνα, δὲν ἔχετε τὸν λόγον, μὴ διακόπτετε.

§56Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔπρεπε μᾶλλον, κ. πρόεδρε, ν’ ἀνακαλέσητε τὸν ἀγορεύοντα εἰς τὴν τάξιν. (Πρὸς τὸν ἀγορεύοντα): Πῶς ἔρχεσθε καὶ ὑβρίζετε τὴν Κυβέρνησιν! νὰ τὸ ἀνακαλέσητε (θόρυβος μέγας καὶ συνδιαλέξεις θορυβώδεις μετὰ τῶν βουλευτῶν).

§57ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι ἡ πεποίθησις ἡ ἰδική μου, εἶναι ἡ πεποίθησις ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§58ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Μὴν ὑβρίζετε τὴν Κυβέρνησιν· μᾶς ἐξαντλήσατε πλέον τὴν ὑπομονήν.

§59ΡΟΥΚΗΣ. Πῶς τολμοῦν νὰ διακόψουν τὸν ἀγορεύοντα, κ. πρόεδρε! (θόρυβος).

§60ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμόν.

§61ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν θέλομεν νὰ σὲ ἀκούσωμεν. (Θόρυβος μέγας ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πλευρῶν τῆς Βουλῆς, συνδιαλέξεις θορυβώδεις.)

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις, κύριοι, ἐπὶ ὀλίγα λεπτά. (Ἐνταῦθα γίνεται διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ ἓν τέταρτον). Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις, κ. βουλευταί, καθήσατε.

§63ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἀνακριτοῦ κ. Μαρκοπούλου. Ἀναγινώσκω τὸ δεύτερον μέρος ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐχαρακτηρίσθη ὁ κ. Μαρκόπουλος ὡς Κομφούκιος θέλων νὰ νομοθετήσῃ εἰς τὴν Νέαν Κίναν, ὡς εἰ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα εἷς πολίτης Ἕλλην, βλέπων τὰ τελούμενα ὄργια κατὰ τὰς ἐκλογάς, νὰ εἴπῃ καὶ αὐτὸς τὴν γνώμην του, διὰ τίνος τρόπου καταλλήλου δύνανται ταῦτα νὰ ἐμποδισθῶσι. Κρίνετε, ἂν ἡ εἰρωνεία, μεθ’ ἧς κατηνέχθησαν κατ’ αὐτοῦ ᾖναι ἀξία καὶ τῶν σκέψεων καὶ τῆς προθέσεώς του. (Ἀναγινώσκει). «Ἐν τοιαύτῃ λοιπὸν καταστάσει ἔχει τὸ συμφέρον ἡ κοινωνία νὰ ληφθῶσι μέτρα, διότι εἶναι μὲν καλὸν ὅπως ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ προστατεύσῃ καὶ ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἀφοῦ δυστυχῶς θεωρεῖται τοῦτο ἀνάγκη, ἀλλὰ πρέπει ἀφ’ ἑτέρου νὰ τεθῇ καὶ εἰς θέσιν διὰ νὰ δύναται νὰ πράττῃ τοῦτο καὶ νὰ μὴ χλευάζηται καὶ ἐξευτελίζηται. Διὰ νὰ συμβῇ δὲ τοῦτο ἀνάγκη, κατ’ ἐμέ· ά) Νὰ προκληθῇ νόμος, δι’ οὗ νὰ δίδεται ῥητῶς τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀνακριτὰς νὰ εἰσέρχωνται καὶ παραμένωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, ὁσάκις τὸ θεωρῶσιν ἀναγκαῖον· καὶ τοῦτο, οὐχὶ διότι δὲν ἔχουσιν οἱ ἀνακριταὶ καὶ νῦν τὸ τοιοῦτο δικαίωμα, ὅταν λαμβάνωσι μηνύσεις ἢ προσκαλοῦνται παρὰ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα πρόφασις καὶ πᾶσα ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ δικαιώματος τούτου παρὰ τῶν μὴ ἀρεσκομένων εἰς τὴν τάξιν καὶ τὴν νόμιμον ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν· βʹ) Νὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ ἀνακριταὶ νὰ φέρωσι διακριτικὸν σημεῖον· γʹ) Νὰ ἐνεργῶνται αἱ τοποθετήσεις αὐτῶν ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς τμήμασιν ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ὁλοκλήρου καὶ οὐχὶ ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διὰ νὰ μένῃ ἀνεπηρέαστος καὶ ἐλευθέρα ἡ δικαστικὴ ἐξουσία καὶ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκτάκτων τούτων καθηκόντων της· δʹ) Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἀνακριτὰς τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῶσι πᾶσαν ἀνακριτικὴν πρᾶξιν ἄνευ παραγγελίας τοῦ εἰσαγγελέως καὶ μόνον εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων συλλήψεως καὶ προφυλακίσεως νὰ ζητῶσι τὴν γνώμην τοῦ προέδρου ἀντὶ τοῦ ἀντεισαγγελέως· έ) Τὰ μὲν εἰς βαθμὸν πλημμελήματος διαπραττόμενα ἐκλογικὰ ἐγκλήματα εἴτε ὑπὸ πολιτῶν εἴτε ὑπὸ στρατιωτῶν καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων νὰ δικάζωνται ἀπὸ τὰ πλημμελειοδικεῖα, τὰ δὲ εἰς βαθμὸν κακουργήματος ἀπὸ τὰ ἐφετεῖα. Νὰ θεωρηθῶσι δὲ ἐκλογικὰ ἐγκλήματα οὐ μόνον τὰ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐκλογῶν γενόμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ πρὸ αὐτῶν καὶ τὰ μετ’ αὐτάς, ὅταν ἔχωσι σχέσιν πρὸς αὐτάς, καὶ ὡς παρεπομένη ποινὴ δι’ ὅλα ταῦτα νὰ ὁρίζηται ἡ ἔκπτωσις τοῦ βαθμοῦ τῶν στρατιωτικῶν, καὶ τῆς θέσεως τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ ἀδυναμία αὐτῶν νὰ ἐπανέλθωσι· ϛʹ) Ὅλαι αἱ ὑποθέσεις αὗται νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ συμβούλιον καὶ εἰς τὸ πλημμελειοδικεῖον ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, καὶ ζʹ) Νὰ συστηθῇ εἰδικὴ δικαστικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ καταλλήλου προσωπικοῦ, ἥτις νὰ δικάζῃ τὰς ἐνεργούσας ἐπεμβάσεις κατὰ τὰς ἐκλογὰς κυβερνήσεις. Περαίνων ἐνταῦθα τὴν ἔκθεσίν μου, κύριε εἰσαγγελεῦ, εὔχομαι ὅπως τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ἐκτιθέμενα δώσωσιν ἀφορμὴν εἰς τοὺς ἁρμοδίους νὰ σκεφθῶσι σπουδαίως καὶ ἐνεργήσωσιν ὅ,τι δεῖ πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ ἀνόρθωσιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἱερωτέρων δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, καθόσον ἐξ ἀμφοτέρων τούτων ἐξαρτᾶται σπουδαίως ἡ εὐημερία καὶ ἡ πρόοδος τῆς πατρίδος. Μεσολόγγιον, τῇ 2 Αὐγούστου 1874.

Ὁ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἀνακριτὴς

Σ. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ.»

Αὐταὶ εἶναι αἱ γνῶμαι ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ τὸν παραστήσωσι γελοῖον. Ναὶ ὀφείλετε καὶ τὸ συμφέρον σας ἀπῄτει νὰ τὸν εἰρωνεύεσθε, διότι δεσμευομένης τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάσης ἐξουσίας διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐδῶ ὑπαινίττεται, πολλοὶ θὰ ἔλιπον ἀπὸ τὸ κοινοβούλιον τοῦτο.

§64ΣΤΑΪΚΟΣ. Μήπως ἔχει καὶ κᾀμμίαν παράγραφον ἀφορῶσαν τοὺς παραβαίνοντας τὸ καθῆκόν των ἀνακριτάς;

§65ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα τῆς μηνύσεως καὶ καταγγελίας, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προτείνῃ τοιοῦτόν τι. Ἐγγίζω νὰ τελειώσω τὴν ὁμιλίαν μου ἢ μᾶλλον τὴν ἀνάγνωσιν, διότι ἓν μοὶ ὑπολείπεται μόνον, ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ Σταύρακα. Ὅπως εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ὁμιλίας μου ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐκ τῶν τριῶν ἀνακριτῶν, τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ὑπαρχόντων κατὰ τὴν ἐκλογὴν, οἱ δύω μετετέθησαν ἐκεῖ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδώσῃ τις εἰς αὐτοὺς, καὶ ἂν ἤθελε, τὴν ἐλαχίστην μομφὴν, ὅτι ἦσαν ὄργανα τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως τοῦ Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι καὶ οἱ τρεῖς ἀνακριταὶ Γονατᾶς, Μαρκόπουλος καὶ Σταύρακας εἶναι γνωστοὶ καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοὺς πλείστους ἐξ ὑμῶν διὰ τὴν ἀνεπίληπτον αὐτῶν ἀρετήν. (Ἀναγινώσκει). «Ἔκθεσις τοῦ ἐν Μακρυνείᾳ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἀνακριτοῦ Σταύρακα....»

§66ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ νὰ παρουσιασθῶσι τὰ προχθεσινὰ πρακτικὰ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Σαράβα, ἔνθα θὰ φανῇ ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀνεγνώσθη ὑπ’ ἐκείνου.

§67ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀνέγνωσα ὀλίγας περικοπὰς, ἀλλὰ κουρασμένος ὢν δὲν ἠδυνήθην νὰ τὴν ἀναγνώσω μέχρι τέλους.

§68ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἤρχισεν ὁ κ. Σαράβας καὶ ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ἦτο κουρασμένος, ἐγὼ τὸν διέκοψα εἰπὼν πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐγὼ προτίθεμαι νὰ τὴν ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ Σταύρακα.

«ΕΚΘΕΣΙΣ

τοῦ ἐν Μακρυνείᾳ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἀνακριτοῦ Ν. Σταύρακα. Πρὸς τὸν ἐνταῦθα κύριον εἰσαγγελέα. Κατόπιν τῶν ὑπ’ ἀριθ. 9979 καὶ 10356 ε. ε. παραγγελιῶν τοῦ προκατόχου ὑμῶν εἰσαγγελέως, μετέβην εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας τὴν 20 Ἰουνίου ε. ε. διὰ νὰ παρασταθῶ ὡς ἀνακριτὴς κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ἀρξαμένας τὴν 23 τοῦ αὐτοῦ μηνός. Καταληφθεὶς καθ’ ὁδὸν ὑπὸ πυρετοῦ παρέμεινα εἰς τὸ χωρίον Μεταράγγα ὅπως λάβω τὴν δέουσαν περιποίησιν· τὴν δὲ ἑπομένην πρωΐαν μετέβην εἰς Γαβαλοῦ, ἕδραν τοῦ δήμου, ὅπου ἠναγκάσθην νὰ καλέσω ἐξ Ἀγρινίου ἰατρὸν, ἕνεκα τῆς πασχούσης ὑγείας μου. Κατὰ τὴν ἐκ τῶν χωρίων τοῦ δήμου Μακρυνείας διάβασίν μου καὶ ἅμα τῇ ἀφίξει μου εἰς Γαβαλοῦ διάφοροι ἐπαρουσιάσθησαν ἐνώπιόν μου παραπονούμενοι ὅτι, κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας καὶ τὴν προτεραίαν ἔτι, ἄνδρες ἔνοπλοι ἐκ τοῦ ἐν Γαβαλοῦ σταθμεύοντος στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος περιήρχοντο νυχθημερὸν τὰ χωρία τοῦ δήμου ἐκείνου καὶ ἐπίεζον τοὺς ἐκλογεῖς νὰ καταψηφίσωσι τὸν Δεληγεώργην καὶ Μακρῆν, ψηφίσωσι δὲ ὑπὲρ τοῦ Στάϊκου καὶ Σωτηροπούλου, διότι «οὕτω θέλει ἡ Κυβέρνησις». Εἰς τὰ παράπονα ταῦτα ἀντέταξα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ μόνον τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ἐκλογῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδείκνυον αὐτοῖς ἐγκύκλιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τὰ δὲ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν λεγόμενα δὲν ἠδύναντο νὰ ὦσιν ἀληθῆ, ἀφοῦ μάλιστα ὡς ἀνακριτὴς παρηγγέλθην νὰ μεταβῶ ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ. Ἐν Γαβαλοῦ εὗρον σταθμεῦον ἱκανὸν ἀπόσπασμα στρατιωτικὸν, διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Μαυρολιθαρίτου· ἀλλ’ εἰς τοῦτο προσετέθησαν καὶ ἄλλοι ἄνδρες, ἐλθόντες ἐκεῖ τὴν αὐτὴν τῆς ἀφίξεώς μου ἡμέραν μετὰ τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀποσπάσματος ἀνθυπολοχαγοῦ κυρίου Καλλισπέρη, ὥστε τὸ ὅλον τοῦ ἀποσπάσματος ἀνεβιβάζετο εἰς ἐπέκεινα τῶν ἑξήκοντα στρατιωτῶν, καθ’ ἃς ἔσχον πληροφορίας, μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ λοχιῶν, ἐκτὸς χωροφυλάκων τινῶν καὶ ἱππέων τῆς κινητῆς, οὕτω εἰπεῖν, ὑπηρεσίας. Ὀλίγον μετὰ τὴν ἄφιξίν μου, ὡμίλησα μετὰ τοῦ κυρίου Μαυρολιθαρίτου, πρὸς ὃν διεκοίνωσα, τὰς ὁποίας μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶχον λάβει δυσαρέστους εἰδήσεις περὶ τῶν στρατιωτῶν τοῦ ἀποσπάσματος· ἀλλὰ μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ τάξις καὶ ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκλογῆς ἤθελε διατηρηθῆ ἐφ’ ὅσον ἀπ’ αὐτὸν ἐξήρτητο. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔπραξα καὶ μετὰ τοῦ ἀποσπασματάρχου κυρίου Καλλισπέρη, ἀκολούθως παρακαλέσας αὐτὸν θερμῶς νὰ μὲ συνδράμῃ εἰλικρινῶς πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ τοῦ ἀνεπηρεάστου τῆς ἐκλογῆς. Τὴν αὐτὴν ἢ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀφίξεώς μου εἰς Γαβαλοῦ ἡμέραν ἀφίχθη ἐκεῖ ὁ ὑποψήφιος κύριος Στάϊκος, ὃν ἐπεσκέφθην ἐν αὐτῇ τῇ κατοικίᾳ του, ἀνεκοίνωσα αὐτῷ, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει πληροφορίας περὶ τῶν παρεκτροπῶν τῆς ἐνόπλου δυνάμεως καὶ τῷ ἐξέφρασα τοὺς φόβους καὶ τὰς ὑπονοίας μου περὶ διατηρήσεως τῆς τάξεως ἐξ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, τὸν παρεκάλεσα δὲ θερμῶς νὰ συντελέσῃ, ἵνα προληφθοῦν δυσάρεστα ἀποτελέσματα, καθότι, ἐξ ὅσων μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης παρετήρησα, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος ὑπῆρχεν ἐντελὴς συνεννόησις. Ἀλλ’ ὁ κύριος Στάϊκος, μετὰ πολλῆς ἁβρότητος ἀκούσας τοὺς λόγους μου, ἐπειρᾶτο νὰ μὲ πείσῃ ὅτι οἱ φόβοι μου ἦσαν ἀπόῤῥοια διεφθαρμένου σχεδίου, σκοπίμως πλαστουργηθέντος ὑπὸ τῆς ἀντιθέτου μερίδος, ἥτις, κατὰ κατὰ τὸν κ. Στάϊκον, ὁλονὲν διέφθειρε διὰ χρημάτων τὰς συνειδήσεις τῶν ἐκλογέων εἰς τὰ διάφορα χωρία, καὶ περὶ τούτων ὀλίγον ἔπειτα μοὶ ἐνεχείρισε καταγγελίαν, ἣν μετὰ τῶν ἄλλων ἀπέστειλα ἤδη ὑμῖν, κύριε εἰσαγγελεῦ, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 21 ἐγγράφου μου. Ἀλλὰ παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας τοῦ κ. Στάϊκου καταγγελίαι μοὶ ἐγένοντο ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς, ὅτι ἀποσπάσματα ἐκ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως ἐξήρχοντο κατὰ τὴν νύκτα εἰς τὰ πέριξ χωρία, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντα τοὺς λοχία Παπαδάτον, Χόρτην καὶ Παπαδιᾶν, καὶ ἐξεβίαζον παντοιοτρόπως τοὺς ἐκλογεῖς, ἀπειλοῦντα τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν αὐτῶν, ἐὰν μὴ καταψηφίσωσι Δεληγεώργην καὶ Μακρῆν, μὴ ἐψήφιζον δὲ ἀποκλειστικῶς Στάϊκον καὶ Σωτηρόπουλον· ἐγὼ δὲ αὐτὸς παρετήρουν τὴν συμπεριφορὰν τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπειθόμην ἐνδομύχως περὶ τῶν γενομένων μοι παραπόνων. Τότε δὲ ἀπέστειλα πρὸς τὸν ἀνθυπολοχαγὸν Καλλισπέρνην τὸ ἑξῆς ὑπ’ ἀριθ. 5 καὶ ἀπὸ 23 Ἰουνίου ἔγγραφόν μου. «Πληροφοροῦμαι ὅτι ὁ λοχίας Παπαδάτος, μεταβὰς μετὰ ἀποσπάσματος στρατιωτῶν εἰς τὸ χωρίον Μεσάριστα, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν διὰ τὸ χωρίον Μακρυνοῦς μετὰ τοῦ ἀποσπάσματος ἐκείνου. Παραστάσεις σπουδαῖαι ἐγένοντο πρὸς ἐμὲ διὰ τὴν μετάβασιν τοῦ ἀποσπάσματος τούτου εἰς τ’ ἀνωτέρω χωρία κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν. Μὴ δυνάμενος δὲ ἐκ τῶν προτέρων νὰ πιστεύω εἰς ὅσα κατὰ τοῦ εἰρημένου λοχίου λέγονται, σᾶς παρακαλῶ ἵνα εὐαρεστούμενοι διατάξητε νὰ ἐπανέλθῃ τάχιστα εἰς τὴν θέσιν του ἐνταῦθα ἵνα μὴ συμβῶσιν, ἂν ὄχι ἄλλο, παρεξηγήσεις, ἀνταποκρινόμενοι οὕτως εἰς τὴν θέλησιν καὶ τὰς διαταγὰς τῆς σεβαστῆς ἡμῶν Κυβερνήσεως.

»Ὁ ἀνακριτὴς

» Ν. ΣΤΑΥΡΑΚΑΣ».

Εἰς τὸ ἔγγραφόν μου τοῦτο ὁ κ. ἀποσπασματάρχης μοὶ ἀπέτεινε τάδε· «Πρὸς τὸν περιοδεύοντα καὶ διαμένοντα ἤδη ἐνταῦθα κ. ἀνακριτήν. Ἀπαντῶντες ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5 καὶ ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν ἔγγραφόν σας, πληροφοροῦμεν ὑμᾶς, κύριε ἀνακριτὰ, ὅτι ὁ λοχίας Παπαδάτος τῇ ἐγκρίσει μου μετέβη μὲν εἰς τὰ χωρία Μεσάριστα καὶ Μακρυνοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ πρὸς ἐκφόβισιν ἢ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, παρὰ πρὸς παραλαβὴν τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ ἀποσπάσματος, καὶ αὐθωρεὶ μετὰ τὴν παραλαβὴν τοῦ ἐν λόγῳ ἱματισμοῦ ἐπανέκαμψεν ἐνταῦθα, ὅπου καὶ διαμένει· ὡς δὲ δὲν ἀμφιβάλλετε, κύριε ἀνακριτὰ, καὶ ἐπισήμως τὸ συνομολογεῖτε, αἱ παραστάσεις αἱ πρὸς ὑμᾶς γενόμεναι, ἀγνοῶ πόθεν, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχουσιν ἢ πῶς νὰ δυσφημήσωσι τὸν εἰρημένον λοχίαν, ὃν παραδειγματικῶς ἤθελον τιμωρήσει, ἂν αὗται ἦσαν ἀληθεῖς.

»Ὁ ἀποσπασματάρχης

»Σ. ΚΑΛΛΙΣΠΕΡΗΣ.»

Ἡ ἀπάντησις αὕτη τοῦ κ. ἀποσπασματάρχου ἀντὶ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς φόβους μου ἐπηύξησεν αὐτοὺς, ὡς ἐπιβεβαιοῦσα τὰς γενομένας μοι παραστάσεις καὶ καταγγελίας· ὅλως δὲ ἀδικαιολόγητος μοὶ ἐφαίνετο ἡ ἔξοδος ὁλοκλήρου ἀποσπάσματος ἐκ 10 –15 στρατιωτῶν, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντος τὸν λοχίαν Παπαδάτον, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς, παρὰ τὰς ἐγγράφους ὁδηγίας τοῦ κ. ἀποσπασματάρχου. Ὡμίλησα ὅθεν ἐν ἐκτάσει καὶ προφορικῶς μετ’ αὐτοῦ, ἀνακοινῶν αὐτῷ τὰς ὁποίας εἶχον πληροφορίας περὶ τῶν εἰς τὰ χωρία μεταβάσεων τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων καὶ τῆς ὅλως ἐκνόμου αὐτῶν ἐνεργείας ἐπὶ τῶν συνειδήσεων τῶν ἐκλογέων ὅπως ψηφίσωσιν ἀποκλειστικῶς Στάϊκον καὶ Σωτηρόπουλον, ἐξυβριζόντων βαναύσως Δεληγεώργην καὶ Μακρῆν· ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ὁ κ. ἀποσπασματάρχης περιωρίσθη νὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησίν του κατὰ τὴν νύκτα τοὺς λοχίας, ἐὰν οὗτοι διετίθεντο, παρὰ τὰς διαταγάς του, νὰ ἐξέρχωνται εἰς τὰ χωρία. Συνεπεία ἀπαντήσεως τοιαύτης ἠναγκάσθην νὰ παρακαλέσω δι’ ἐγγράφου μου τὸν κ. δήμαρχον καὶ ἀστυνόμον ἵνα λάβῃ πρόνοιαν νὰ ὑπάρχῃ ἀρκοῦσα ἀστυνομικὴ δύναμις περιερχομένη τὰ χωρία κατὰ τὴν νύκτα πρὸς βεβαίωσιν τῶν καταγγελθεισῶν μοι παρεκτροπῶν τοῦ στρατοῦ καὶ πρόληψιν αὐτῶν, ἐπικαλεσθεὶς συνάμα δι’ ἑτέρου ἐγγράφου μου καὶ τὴν πρὸς τοῦτο συνδρομὴν τοῦ κ. ἀποσπασματάρχου. Ἀλλ’ ἡ δυσάρεστος αὕτη κατάστασις τῶν πραγμάτων δὲν περιωρίζετο μέχρι τοῦ σημείου τούτου. Ἐν αὐτῇ τῇ ἕδρᾳ τοῦ δήμου παρετήρουν μετὰ λύπης ὅτι ἡ ἔνοπλος δύναμις ἦτο διατεθειμένη εἰς τὰ νεύματα καὶ τὰς διαταγὰς τοῦ Σταΐκου, μόνον μετὰ τῶν ἀνθρώπων τούτου συμπεριεφέρετο καὶ συναναστρέφετο φιλικώτατα, ἀνεχομένη πᾶσαν αὐτῶν παρεκτροπὴν, πρὸς πάντα δὲ ἕτερον εἶχεν ἀπειλητικὴν τὴν ὄψιν· ἐγὼ αὐτὸς ἐπείσθην ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἐν ἀνάγκῃ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς, οὐχὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἤθελον ἔχει αὐτὴν ἐπιθετικὴν, ἐὰν ἐνήργουν πρᾶξίν τινα τοῦ καθήκοντός μου ἀπαρέσκουσαν τῷ κ. Σταΐκῳ. Εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀποστείλω κλητῆρά τινα εἰς χωρία πρὸς ἐκτέλεσιν ἐπειγούσης παραγγελίας μου· ἐπειδὴ δὲ ὁ κλητὴρ οὗτος ἀπῄτει παρ’ ἐμοῦ ἐνίσχυσιν, φοβούμενος νὰ μεταβῇ μόνος, παρεκάλεσα τὸν κ. ἀποσπασματάρχην νὰ μοὶ χορηγήσῃ δύω ἐνόπλους ἄνδρας ὅπως συνοδεύσωσι τὸν κλητῆρα τοῦτον· ἀλλ’ ἅμα τῇ παραλαβῇ τοῦ ἐγγράφου μου, ὁ κ. ἀποσπασματάρχης ἀπευθύνεται πρὸς τὸν ὑποψήφιον κ. Στάϊκον διὰ τὴν ἔγκρισίν του, ἣν καὶ ἠρνήθη, διότι ὁ κ. Στάϊκος ἀμέσως ἀπετάθη πρὸς ἐμὲ παραπονούμενος κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ ἀποστελλομένου κλητῆρος, ἐγὼ δὲ τὸν παρεκάλεσα νὰ μοὶ ὑποδείξῃ ἕτερον· ἀλλ’ ἀποποιηθέντος, ἔλαβον μετ’ ὀλίγον παρὰ τοῦ κ. ἀποσπασματάρχου τὸ ἑξῆς ἔγγραφον ὑπ’ ἀριθ· 5 τῆς 23 Ἰουνίου. «Ἀπαντῶν ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 13 ἐπισημειωτικοῦ ἐγγράφου σας περὶ χορηγήσεως δύω στρατιωτῶν τοῦ κλητῆρος Καραβᾶ, ἀδυνατοῦμεν νὰ χορηγήσωμεν τούτους πρὸς αὐτὸν, καθόσον ἡ ἀποστολή μας ἐνταῦθα συνεπείᾳ ὑπ’ ἀριθ. 3 ἀνωτέρω ἐνώπιον τῶν ἐκλογικῶν ἀποσπασμάτων τοῦ νομοῦ Αἰτωλακαρνανίας, ἵνα φρουρήσω ἐνταῦθα διὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς τε ἡσυχίας καὶ τάξεως». Οὕτω δὲ ἐματαιώθη ἡ παραγγελία μου αὕτη. Ἀλλὰ πρὸς τὴν ἔνοπλον δύναμιν προσετίθετο καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Αὕτη προσεκάλεσεν ἰσχυρὸν ἀπόσπασμα νὰ παρίσταται ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς. Τοῦτο δὲ ἐθεώρησα οὐχὶ μόνον προφανῆ παράβασιν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ καίριον τραῦμα κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐκλογῆς· καθόσον οἱ κατὰ τὰς διαφόρους καταγγελίας ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἀπειλούμενοι καὶ ἐκβιαζόμενοι ἐκλογεῖς, εἰσερχόμενοι διὰ νὰ ψηφίσωσιν, ἤθελον ἔχει ἐνώπιόν των τὰ ἀπειλητικὰ καὶ ἐπίφοβα βλέμματα αὐτῆς ταύτης τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἀπηύθυνα ὅθεν πρὸς τὴν Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον τῆς 24ης Ἰουνίου. «Πληροφοροῦμαι, κύριοι, ὅτι τὴν σήμερον προσεκαλέσατε τὴν ἔνοπλον δύναμιν νὰ μένῃ διαρκῶς ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς· ἔχω δὲ καθῆκον νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθ. 53 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται ἡ παρουσία ἐνόπλου δυνάμεως ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας. Μόνον δὲ ἐν περιπτώσει σπουδαίας συγκρούσεως καὶ μετὰ ματαίαν προσπάθειαν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐπαναφέρῃ ἀφ’ ἑαυτῆς τὴν τάξιν, δύναται αὕτη νὰ προκαλέσῃ ἐγγράφως τὴν συνδρομὴν τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, ἥτις, εὐθὺς ὡς ἡ τάξις ἀποκατασταθῆ, ἀπέρχεται αὐθωρεὶ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦτο τοῦ νόμου, διὰ τῆς ἀνωτέρω προκλήσεώς σας, παρεβιάσθη, ἡ δὲ παράβασις αὕτη, ὡς καλῶς γινώσκετε, φέρει σπουδαίας συνεπείας. Εὐελπίζομαι δὲ ὅτι ἡ σύνεσις, ἥτις διακρίνει τὰ μέλη ταῦτα τῆς ἐπιτροπῆς, θέλει καθοδηγήσει αὐτὰ εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου καὶ τῶν καθηκόντων των. Ἀναμένομεν ταχεῖαν ἀπάντησίν σας.» Εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο οὐδεμιᾶς ἠξιώθην ἀπαντήσεως· ἡ δὲ στρατιωτικὴ δύναμις ἐξηκολούθει ἀδιαλείπτως νὰ διαμένῃ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς. Μεταβαίνομεν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς μετὰ τοῦ ὑπαλλήλου μου Ἐμ. Ματραπήλια, κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, συνηντήθην καθ’ ὁδὸν μετὰ δύω ἀγνώστων· ἐκεῖθεν διήρχοντο δύω ἔνοπλοι μεταβαίνοντες εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς· τοὺς ἐκάλεσα νὰ σταματήσωσιν, ἀλλ’ αὐτοὶ ἠρνήθησαν, ὅτε προσεκάλεσα τοὺς ἀνωτέρω δύω ἀγνώστους νὰ τοὺς συλλάβωσιν, ἀλλ’ αὐτοὶ ἔφυγον λέγοντες «πηγαίνομεν εἰς τὴν ἀρχήν μας». Πράγματι δὲ μεταβὰς ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς, διότι κλητήρ τις μοὶ εἶχεν εἰδοποιήσει ὅτι παρ’ αὐτῆς ἐζητούμην, εὗρον τοὺς δύω εἰρημένους ἐνόπλους παραπονουμένους πρὸς τὸν κ. Στάϊκον, ὅστις ἅμα τῇ ἐμφανίσει μου μοὶ λέγει ἀπειλητικῶς πως «τί εἶναι αὐτά!» ἐρωτήσας δὲ ποῖα, μοὶ ἐπέδειξε τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους καὶ μὲ ἠρώτησεν ἐὰν ἦτον ἀληθὲς ὅτι διέταξα νὰ τοὺς συλλάβουν· ἀπαντήσας δὲ καταφατικῶς, μὲ ἐχλεύασε καὶ ᾐσθάνθην πράγματι τὴν ἀδυναμίαν μου ἀπέναντι τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, ἔχοντος ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ περιστοιχουμένου ὑπὸ πολυαρίθμου καὶ ἐπιφόβου στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἑτοίμου νὰ ἐνεργήσῃ εἰς πᾶν νεῦμά του. Ὡς ἐκ τούτου ἀνεχώρησα καὶ δὲν ἐπλησίασα τὸν τόπον ἐκεῖνον πλέον, ἔνθα ἡ δικαστικὴ ἐξουσία περιεφρονεῖτο καὶ ἐχλευάζετο. Ἀλλὰ καὶ οὕτω ἐξευτελισμένος καὶ ἀπομεμονωμένος, εἰς τὸν κ. Στάϊκον δὲν ἤρεσεν ἡ παρουσία μου ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ἑπομένως ἐπειράθη διὰ παντὸς μέσου νὰ μὲ φέρῃ εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν θέσιν νὰ ἐγκαταλείψω τὸν τόπον ἐκεῖνον. Κατὰ παράδοξον δὲ σύμπτωσιν, συμβάντος φόνου τινὸς εἰς Βάλτον ὑπὸ τῆς λῃστρικῆς συμμορίας Ντερέκα, ὁ ἀντεισαγγελεὺς κ. Παπαναστασίου ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν καὶ δι’ ἱππέως ἀπεσταλμένου μοὶ παρήγγελλε νὰ ἐγκαταλείψω τὴν Μακρυνείαν καὶ μεταβῶ εἰς Βάλτον, ὅπερ ἐνεθάῤῥυνε τὰς διαθέσεις τοῦ κυρίου Σταΐκου καὶ ἐνίσχυσεν αὐτάς. Ἀξιοσημείωτον δὲ εἶναι ὅτι δι’ ἑνὸς τῶν τελευταίων ἐγγράφων του ὁ κύριος ἀντεισαγγελεὺς μοὶ ἐπαναλάμβανε τὴν παραγγελίαν ταύτην, στηριζόμενος ὡς ἔλεγεν εἰς τηλεγραφικὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐντὸς δὲ τοῦ ἐγγράφου τούτου περιεκλείετο ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ πρὸς τὸν κ. Στάϊκον, ἣν χάριν ἁβροφροσύνης ἀπέστειλα αὐτῷ διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου κ. Νέμπερη, παρόντος κατὰ τὴν ἀποσφράγισιν τοῦ ἐγγράφου καὶ τοῦ ὑπαλλήλου Ματραπήλια. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ὁ κ. Στάϊκος ἐπληροφορεῖτο, φαίνεται, περὶ τῆς ἀνακλήσεώς μου, καὶ ἀνὰ πᾶν τὸ χωρίον διεδόθη ἡ εἴδησις αὕτη, ἔκτακτος δὲ κίνησις τοῦ τε στρατοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων τῆς μερίδος τοῦ κ. Σταΐκου διεδέχθη αὐτήν· ἐγὼ αὐτὸς ἀντηλήφθην ἰδίοις ὄμμασιν ὅτι ἀπόσπασμα, ἐκ τεσσάρων ἢ πέντε στρατιωτῶν συγκείμενον, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχον τὸν λοχίαν Φουσέκην, ἐξήρχετο διευθυνόμενον πρὸς τὰ χωρία. Ἀπεστάλη δὲ τότε πρὸς τὸν κ. ἀποσπασματάρχην τὸ ἑξῆς ἔγγραφόν μου· «Σᾶς παρακαλῶ, κ. ἀποσπασματάρχα, ἵνα εὐαρεστούμενος μᾶς πληροφορήσητε ἐὰν πρό τινος ὥρας ἀνεχώρησαν ἐντεῦθεν διὰ τὰ παρακείμενα χωρία στρατιῶται ἐκ τοῦ ὑμετέρου ἀποσπάσματος, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντες τὸν λοχίαν Φουσέκην καὶ πρὸς τίνα σκοπόν.» Τὸ ἔγγραφόν μου τοῦτο ὁ κ. ἀποσπασματάρχης ἀπεποιεῖτο νὰ δεχθῇ, λέγων εἰς τὸν ὑπάλληλόν μου Ματραπήλιαν ὅτι δὲν εἶμαι πλέον ἀνακριτής· ἀλλὰ κατόπιν, πεισθεὶς ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ ὑπαλλήλου μου, ἐδέχθη αὐτό· μοὶ ἀπηύθυνε δὲ τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν· «Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 19 καὶ σημερινοῦ ἐγγράφου σας, σᾶς ἀπαντῶ ὅτι μάλιστα ὁ λοχίας Φουσέκης ἀνεχώρησε σήμερον μετὰ τριῶν στρατιωτῶν διὰ χωρίον Γραμματικὸν πρὸς παραλαβὴν ἄρτου κλπ. τροφίμων τοῦ ἐνταῦθα ἀποσπάσματος, καθόσον ἐνταῦθα δὲν δυνάμεθα νὰ συντηρήσωμεν ἀπὸ τροφὰς τὸ ἀπόσπασμα. «Γαβαλοῦ, 25 Ἰουνίου 1874.

Σ. ΚΑΛΛΙΣΠΕΡΗΣ,

ἀποσπασματάρχης.» Ἡ ἀπροσδόκητος αὕτη ἐνέργειά μου, μετὰ τὴν ἀναγγελθεῖσάν μοι ἀνάκλησιν, ἠρέθισεν ἔτι μᾶλλον τὸν κύριον Στάϊκον. Ἀπέστειλεν ὅθεν πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην κ. Νέμπερην ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας κατεφέρετο πικρότατα καὶ ὑβριστικώτατα κατ’ ἐμοῦ, προσεκάλει δ’ αὐτὸν νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ αὐτὴν καὶ νὰ μοὶ εἴπῃ ῥητῶς ὅτι ὤφειλον νὰ ἀναχωρήσω ἀμέσως ὡς ἀνακληθεὶς, ἄλλως, δὲν ἐνθυμοῦμαι τί ἔλεγεν ἀκριβῶς ὅτι ἤθελεν ἐνεργήσει κατ’ ἐμοῦ. Ἐκ τούτων παρατηρεῖτε, κύριε εἰσαγγελεῦ, ὅτι ἡ θέσις μου ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ἦτον ἀληθῶς ἀπελπιστική. Ὁ κ. Στάϊκος διευθύνων τὸ στρατιωτικὸν ἐκεῖνο ἀπόσπασμα καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπεδίωκε παντὶ σθένει τὴν ἀπομάκρυνσίν μου καὶ τὸν ἐξευτελισμόν μου. Ὁ ἀντεισαγγελεὺς κ. Παπαναστασίου ἀπειλητικῶς καθ’ ἑκάστην μοὶ παρήγγελλε νὰ ἐγκαταλείψω τὴν Μακρυνείαν καὶ νὰ μεταβῶ εἰς Βάλτον. Ὁ δὲ κ. Νομάρχης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4533 καὶ ἀπὸ 24 Ἰουνίου 1874 ἐγγράφου του, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἐν Μακρυνείᾳ δήμαρχον δι’ ὅσας οὗτος ἀνέφερεν ἄνω παρεκτροπὰς τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος, ἔλεγεν αὐτὸ τάδε· «Ἀπορῶ δὲ πῶς, ἀναφέροντες τοιαύτην ἔκνομον ἐνέργειαν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἐσιωπήσατε τὰ παρὰ τοῦ κ. ἀνακριτοῦ Σταύρακα διαπραττόμενα αὐτόθι μεθ’ ὑμῶν περὶ ἐπεμβάσεως ἐν τῇ ἐκλογῇ σκανδαλωδῶς, καθ’ ἃ ἔλαβον ἐξωδίκως καὶ καθ’ ἃ κατηγγέλθη οὗτος παρὰ πολιτῶν ἁρμοδίως, ἐφ’ ὃ καὶ ζητῶ παρ’ ὑμῶν λόγον διὰ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο.» Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ὤφειλον νὰ ἐγκαταλείψω ἴσως τὴν Μακρυνείαν, ἀφοῦ καὶ ἡ ὑγεία μου εἶχε προσβληθῆ· ἀλλὰ προέβλεπον ὅτι ἐνῷ μέχρι τοῦ σημείου τούτου ἡ ἀγρία ἐπιδρομὴ εἶχε περιορισθῆ κατὰ τῆς συνειδήσεως τῶν πολιτῶν, αὕτη ἠδύνατο πιθανώτατα νὰ ἔχῃ διαστάσεις ἔτι σπουδαιοτέρας, αἵτινες ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι μόνη ἡ παρουσία μου περιώριζεν. Ἡ ζωὴ μου ἠπειλήθη καὶ εὑρέθη εἰς κίνδυνον, ἀλλ’ ἠδιαφόρησα. Ἐπροτίμησα ὅθεν ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ μένω καὶ ἔμεινα μέχρι πέρατος τῆς ἐκλογῆς, γενόμενος ἁπλοῦς θεατὴς τῶν ὅσων ἐξέθηκα δυσαρέστων συμβάντων, καταδικασθεὶς εἰς ἀπομόνωσιν ἐντὸς τοῦ εἰρηνοδικειακοῦ καταστήματος, ὅπου ἀπ’ ἀρχῆς κατέλυσα, δεχόμενος καταγγελίας καὶ ἐνεργῶν ἐπ’ αὐτῶν ἀνακρίσεις ἐφ’ ὅσον αἱ περιστάσεις μοὶ τὸ ἐπέτρεπον. Λυποῦμαι δὲ διότι δὲν θεωρῶ ἐμαυτὸν ἐξουσιοδοτημένον νὰ ἐκθέσω καὶ τὰ καθέκαστα τῆς τοιαύτης ἐνεργείας μου, ὑπαρχουσῶν ἐκκρεμῶν τῶν διαφόρων τούτων καταγγελιῶν καὶ ἀνακρίσεων παρὰ τοῖς διαφόροις ἀνακριταῖς. Οὐδεμίαν ἔδωκα σημασίαν εἰς τὰς γενομένας μοι ὑπὸ τοῦ Νομάρχου κυρίου Λαχανᾶ καὶ τοῦ ἀντεισαγγελέως κ. Παπαναστασίου ὕβρεις· εἶχον τὴν συνείδησίν μου λίαν ἤρεμον ὅτι ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν μου μετὰ θρησκευτικῆς ἀκριβείας, ἀλλὰ καὶ μετὰ φρονήσεως, διότι ἓν βῆμα ἐπὶ τὰ πρόσω, ὃν τὸ αὐστηρὸν καθῆκόν μου μοὶ ὑπαγόρευεν, ἤθελεν ἐπιφέρει ἀξιοθρηνήτους συνεπείας. Ταῦτα ὑποβάλλω ὑμῖν, κύριε εἰσαγγελεῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτήρησα ἐπιφύλαξιν διὰ τοῦ μνημονευθέντος πρὸς ὑμᾶς ἐγγράφου μου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπέστειλα συνάμα καὶ ἁπάσας τὰς προσενεχθείσας μοι καταγγελίας καὶ ἐνεργηθείσας παρ’ ἐμοῦ ἀνακρίσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων, ἤτοι εἰς τὰς ὑπ’ ἀριθ. 1, 2 καὶ 8 ὑπάρχουσιν ἐν πρωτοτύπῳ τὰ μνημονευθέντα τρία ἔγγραφα τοῦ κ. ἀποσπασματάρχου. Ἐν Μεσολογγίῳ, τῇ 15 Ἰουνίου 1874. Ὁ τέως κατὰ τὸν δῆμον Μακρυνείας ἀνακριτὴς

Ν. ΣΤΑΥΡΑΚΑΣ.»

Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ τούτου βλέπετε ὅτι περὶ οὐδεμιᾶς πράξεως ἀναφέρει, περὶ ἧς ἀνέλαβε καὶ ἐνήργησεν ἀνακρίσεις, διότι ἐνόμισεν; ὅτι τὸ καθῆκον τῆς περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἐχεμυθείας τὸν ἐμπόδιζεν· ἡ ἔκθεσίς του ἀφορᾷ μόνον τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς ἔλαβε καὶ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον προσηνέχθη ἡ ἑτέρα τῶν ἐξουσιῶν ἐκεῖ, ἡ στρατιωτική· ἀλλὰ, ἂν καὶ αἱ μηνύσεις ἐδόθησαν καὶ ἀνακρίσεις ἐγένοντο, 5 μῆνες παρῆλθον, ἐπαναλαμβάνω, καὶ δὲν ἐγένετο ἐνέργεια· καὶ ἡ ἀλήθεια τῶν καταγγελθέντων ἀποδεικνύεται διὰ τῆς νεκρικῆς σιγῆς, ἀποδεικνύεται διὰ τῆς σιωπῆς, ἀφοῦ, προσβληθείσης καὶ προσβαλλομένης τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς προσεπάθησεν ὅπως ἀποδείξῃ τὰς κατ’ αὐτῆς προσβολὰς ψεύδη. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ πλέον· ἠκούσατε πολλὰ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μόνη ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀφῆκαν τῶν ἀνακριτῶν αἱ ἐκθέσεις, ἤρκει ὅπως πείσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ πεισθοῦν ἐκ τῆς λογικῆς ποῦ κεῖται ἡ ἀλήθεια· διὰ τοὺς ἄλλους οὐδὲν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον, κύριοι; Ἄλλως θέλω κηρύξει τὴν συνεδρίασιν περαιωμένην.

§70ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶναι πολλοὶ ἀκόμη. Ἀλλὰ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἂν ὑπάρχῃ τις ἀντιλέγων.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§72ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (ἀναβαίνει τὸ βῆμα). Δὲν θέλω, κύριοι, ἐνδιατρίψει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γενικῶν ἰδεῶν περὶ τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας, περὶ τοῦ ἄνευ αὐτῆς ἀκατανοήτου ὅλως τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ περὶ τῶν δεινοτάτων συνεπειῶν, ἃς ἡ παρακώλυσις τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς ἀναγκαίως γεννᾷ· διότι, ἀφ’ ἧς ἠρξάμεθα τῶν ἐργασιῶν μας, πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐν πᾶσιν ἐμοῦ κρείττονες, ἐν ἐκτάσει περὶ τῶν ἀντικειμένων αὐτῶν συνεζήτησαν. Δὲν θέλω ἐπίσης ἀσχοληθῆ εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐκτραγῴδησιν τῶν ἐν Μεσολογγίῳ ἐνεργηθέντων, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ἔλλειψις τοῦ Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη, τοῦ ὁποίου τὴν ἔκτακτον καὶ ὑπέροχον πολιτικὴν ἀξίαν οὐ μόνον περιττὸν ἀλλὰ καὶ ἄτοπον ἴσως εἶναι νὰ ἀναπτύξῃ τις πρὸς τοὺς ἀντιπροσωποῦντας τὴν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη δοκιμάσασαν καὶ ἐκτιμήσασαν αὐτὴν Ἑλλάδα.

§73Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ὁποῖον ἀπεκαλέσατε δολοφόνον.

§74ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐδὲ περὶ τοῦ ἐλαχίστου ἀνθρώπου δύναται νὰ διαφύγῃ τοιαύτη λέξις τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων μου.

§75Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν τὸ εἴπατε σεῖς, τὸ εἶπεν ὁ ἀδελφός σας.

§76ΣΤΑΪΚΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§77ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μάλιστα.

§78ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς εἰπῆτε, τίς κατὰ τὸ 1869 ἐξεφώνησε τὸν ἐπιτάφιον τοῦ δολοφονηθέντος Τσαγκαράκη!

§79ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγώ.—Καὶ ἐξεδήλωσα τὴν θλίψιν μου, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθην διὰ τὸν φόνον τοῦ συμπολίτου μου ἐκείνου· σὺ δὲ γνωρίζεις, κ. Στάϊκε, ὅτι πλειστάκις τοιούτους λόγους ἐπὶ τάφων ἐξεφώνησα, ἐκπληρῶν καθήκοντα θλιβερὰ καὶ παραγγελίας ἀνατιθεμένας μοι. Δὲν γνωρίζω ὅμως διὰ τίνος τρόπου θέλετε νὰ σχετίσητε τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο μὲ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου.

§80ΣΤΑΪΚΟΣ. Διότι ὅλος ὁ ἑλληνικὸς κόσμος, ὅστις καταγίνεται εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐφημερίδων, ἔμαθεν ὅτι ὁ θάνατος τοῦ Τσαγκαράκη εἶναι ἓν γεγονὸς τοσούτῳ σκανδαλῶδες, τὰ αἴτια τῆς δολοφονίας του ἀπεδόθησαν εἰς πρόσωπα, κατέχοντα πολιτικὰς θέσεις καὶ πολυειδῶς ἐσχολιάσθη ἡ δολοφονία.— Ἐπειδὴ δὲ ἡ μερὶς ἡ πολιτικὴ, εἰς τὴν ὁποίαν σεῖς ἀνήκετε τότε, ἐπαρχιακῶς ἀντεπροσωπεύετο ἐν Ἀθήναις διὰ τῆς ἐφημερίδος ἡ Ἀλήθεια, ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ ἐγράφησαν ἄρθρα καὶ κατεχωρίσθησαν διατριβαὶ, προερχόμεναι ἐκ Μεσολογγίου, αἱ ὁποῖαι διατριβαὶ καὶ τὰ ὁποῖα ἄρθρα ἐχαρακτήριζον τὸν φόνον τοῦ Τσαγκαράκη οὐχὶ τυχαῖον, ἀλλὰ τὸν ἀπέδιδον εἰς αἴτια ὁπωσδήποτε πολιτικὰ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἠρώτησα, ἂν σεῖς ἐξεφωνήσατε τὸν ἐπιτάφιον λόγον, καὶ ὑπὸ ποίας ἐντυπώσεις τὸν ἐξεφωνήσατε.

§81ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι διότι καὶ πάλιν δὲν ἐνόησα τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν τῶν ἀσχέτων αὐτῶν γεγονότων. Σᾶς λέγω, ὅτι ὁ φόνος τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, καὶ παντὸς ἀνθρώπου ὁ φόνος μοὶ ἐμποιεῖ ἄλγος· ἄλγος ὅμως καὶ ἀποτροπίασιν μοὶ ἐμποιεῖ ὡσαύτως ἡ συκοφαντία ὁποθενδήποτε προερχομένη.

§82ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ λόγος σας ἐκεῖνος ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἀληθείᾳ καὶ πολλοὶ τὸν ἀνέγνωσαν.

§83ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριε Στάϊκε, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ βεβαιώσητε ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθές. Ὁ λόγος μου ἐκεῖνος δὲν ἐδημοσιεύθη.

§84Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραδέχομαι καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην, ἐπικαλούμενος καὶ τὴν μαρτυρίαν τῶν συμπολιτῶν σας, ὅτι ὁ συμπολίτης αὐτὸς ἦτο θῦμα πολιτικῶν παθῶν.

§85ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶμαι πολὺ ἀνώτερος τοῦ εὐτελοῦς ἐλαττώματος τῆς συκοφαντίας. Αἱ πρὸς ἀποκλεισμὸν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐκλογικαὶ ἀσχημίαι ἐξετυλίχθησαν ἐνώπιόν σας ἐπαρκῶς ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους κυρίους Σαράβαν, Δρόσον καὶ Βαλέτταν σήμερον ἐν ἐκτάσει. Καὶ ἠκούσατε, κύριοι, τὴν πρὸς τοῦτο ἀπὸ τῶν διαφόρων τοῦ κράτους μερῶν συγκέντρωσιν ἐν Μεσολογγίῳ λεγεῶνος ὁλοκλήρου ἐκ 52 ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ἐντοπίων, καὶ δυσμενῶς μὲν πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην διατεθειμένων, συνδεομένων δὲ διὰ συγγενείας πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἐν τῷ τόπῳ ἀντιπάλου αὐτοῦ μερίδος. Δίκαιος ὢν καὶ διὰ φιλίας πρὸς πολλοὺς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν συνδεόμενος, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ διατρανώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐκ τούτου καὶ μόνου τοῦ γεγονότος, τῆς πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν καὶ τοιαύτην χρῆσιν συγκεντρώσεώς των, εἶναι ἄδικον νὰ συναγάγῃ τις ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἀποτελοῦσι τὴν ὑποστάθμην, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. — Οὐχί. — Εἰσὶν οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν καλῶν μας ἀξιωματικῶν .— Ἐὰν τοὺς ἄνδρας ἐκείνους ἀπομακρύνητε τοῦ Μεσολογγίου καὶ τῶν ἐκλογῶν αὐτοῦ, ἔχετε ἐνώπιόν σας ἀξιωματικοὺς ἐκ τῶν καλλιτέρων, διά τινας δ’ ἐξ αὐτῶν δύνασθε ἴσως καὶ νὰ σεμνύνεσθε.— Ἀλλ’ ὅταν ἀπὸ τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος συγκεντρώνητε αὐτοὺς εἰς Μεσολόγγιον, ὅταν διὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας σας καθιστᾶτε αὐτοῖς κατάδηλον τὸν σκοπὸν καὶ τὴν πρόθεσιν, ἥτις σᾶς ἔκαμε νὰ τοὺς ἐνθυμηθῆτε, ὅταν ὑπὸ τοιαύτην καταφανῆ πρόθεσιν περιάγητε αὐτοὺς εἰς τὴν ὀδυνηρὰν θέσιν νὰ διεξαγάγωσιν ἐκλογὰς, εἰς τὰς ὁποίας ψηφοφορῆται ὁ δι’ οἱουσδήποτε λόγους προσωπικὸς καὶ πολιτικὸς αὐτῶν ἐχθρὸς, ἀνθρώπινον εἶναι καὶ λίαν εὐεξήγητον τὸ νὰ βλέπητε αὐτοὺς ἐργαζομένους, ὅπως εἰς τὴν προκειμένην ἐκλογὴν εἰργάσθησαν. Ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν δύω ἰσχυροτάτων καὶ φοβερῶν αὐτῶν ἐλατηρίων, τῆς ἐκδεδηλωμένης δηλαδὴ θελήσεως καὶ διαταγῆς τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς καὶ τοῦ ἰδίου αὐτῶν προσωπικοῦ μίσους καὶ πάθους καθ’ ἑνὸς τῶν συναγωνιζομένων συνδυασμῶν, ἀπῃτεῖτο ὑπερανθρώπινος ἡρωϊσμὸς διὰ νὰ ἠμπορέσῃ τις νὰ σταθῇ ἐντὸς τοῦ νομίμου κύκλου τῶν καθηκόντων του. Πεντήκοντα καὶ δύω τοιοῦτοι ἀπεστάλησαν εἰς Μεσολόγγιον πρὸς διεύθυνσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἄνθρωποι, ἐμφορούμενοι ἀπὸ τὴν πεποίθησιν, ὅτι συνήχθησαν ἐκεῖ μόνον καὶ μόνον ἕνεκα τῆς πασιγνώστου πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην ἔχθρας καὶ δυσμενείας των. Καὶ ὑπολογίσατε σεῖς, οὐ μόνον κατὰ πόσον αἱ ἐνέργειαι τῶν οὕτω συναθροισθέντων ὠφέλησαν ἢ ἔβλαψαν τὴν μὲν ἢ τὴν δὲ ἐκ τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων, ἀλλὰ καὶ πόσην ἡ τοιαύτη ἐκλογὴ καὶ συγκέντρωσίς των ἐξήσκησεν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ καθόλου πνεύματος τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας, οἵτινες καλῶς ἐγνώριζον αὐτοὺς, τὴν ἀπόχρωσίν των τὴν πολιτικὴν, καὶ τὸ πάθος τὸ ὁποῖον ἔτρεφον πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς μιᾶς ἐκ τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων.

§86Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§87ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα.

§88ΣΤΑΪΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι μοὶ ἀπηυθύνατε ἐρώτησιν.

§89ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σᾶς ἀπήντησα μόνον, ὅτε εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἐπικαλεσθῆτε ὡς μάρτυρα.

§90Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐνθυμηθῆτε ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἦσαν εἰς Μεσολόγγιον πρὸ πολλοῦ.

§91ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σεῖς γνωρίζετε, κύριε Στάϊκε, ὅτι κατὰ τὸ 1873 ἐγὼ ἤμην εἰς Ἀθήνας, ὅτι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1874, ἅμα περαιωθεισῶν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, πάλιν ἦλθον εἰς Ἀθήνας, καὶ ὅτι ὅτε ἐντεῦθεν ἀνεχώρησα, διαλυθείσης τῆς Βουλῆς, πέντε μόνον ἡμέρας ἔμεινον εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καθ’ ἃς δὲν ἐθεώρησα ὡς πολὺ σπουδαῖον καθῆκόν μου τὸ νὰ ἐρευνήσω καὶ νὰ πληροφορηθῶ ποῖοι ἐκεῖ ἦσαν ἀξιωματικοὶ καὶ πότε ἦλθον. — Ἀλλ’ ὅτε χθὲς ἠκούσατε, κύριε Στάϊκε, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναφερομένους ἀριθμοὺς καὶ χρονολογίας στρατιωτικῶν διαταγῶν, δυνάμει τῶν ὁποίων αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἀνηρπάζοντο ὁ μὲν ἀπὸ Βαρυμπόπην, ὁ δὲ ἀπὸ Τρίπολιν, ὁ δὲ ἀπὸ Ὑπάτην, ὁ ἄλλος ἀπὸ Στυλίδα, καὶ ἄλλοι ἀλλαχόθεν, μετατιθέμενοι ἢ προσκολλώμενοι εἰς Μεσολόγγιον, εἴχατε τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ σημειώσητε τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ κατόπιν νὰ ἔλθητε νὰ διαψεύσητε — Ἦτον εὔκολον εἰς ὑμᾶς, ἂν ἠθέλατε, ἀφοῦ ὁ κύριος Βαλέττας σᾶς ἀνέφερε τὰς ἡμερομηνίας καὶ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν διαταγῶν, νὰ λάβητε μίαν σημείωσιν, νὰ ἐξετάσητε ἐὰν αὗται αἱ διαταγαὶ ἐξεδόθησαν καὶ νὰ ἔλθητε νὰ τὸν διαψεύσητε. — Ὠφείλετε νὰ φέρητε τὰς διαταγὰς καὶ νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. Βαλέτταν, ὅτι δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν. — Ἀφοῦ δὲ σεῖς, ὅστις ἀναμφισβητήτως εἴχετε καὶ τὴν δύναμιν καὶ πᾶσαν εὐκολίαν νὰ ἐπανορθώσητε διὰ τῶν ἐπισήμων διαταγῶν πᾶσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δοθεῖσαν περὶ αὐτῶν πληροφορίαν, δὲν τὸ ἐπράξετε, ἔχομεν ὅλοι τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶμεν ἀληθῆ τὰ λεχθέντα καὶ νὰ πειθώμεθα ὅτι αἱ παρ’ ἡμῶν μνημονευθεῖσαι διαταγαὶ διέτασσον ὅσα ἡμεῖς εἴπομεν, δι’ αὐτὸν δὲ τὸν λόγον δὲν τὰς ἐφέρατε. — Ἡ περὶ τούτου πεποίθησίς μου, εἶναι τόσον ἑδραία, ὥστε ἐὰν ἡ συζήτησις αὕτη δὲν περαιωθῇ ἀπόψε, σᾶς παρακαλῶ νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν ἐργασίαν· καὶ ἐὰν δὲν ἔχητε τοὺς ἀριθμοὺς, οἱ στενογράφοι τοὺς ἔχουν σημειώσει εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βαλέττα· παρακαλῶ δὲ καὶ ἐγὼ δι’ ἐπερωτήσεως τὸν κ. πρόεδρον νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν αὐθωρεὶ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς κατάθεσιν τῶν ἐν λόγῳ διαταγῶν, διότι πεισθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπιζητοῦμεν.

§92ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ ἐζήτησεν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος καὶ δὲν ἦλθον.

§93ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ δὲ ἐπὶ τὸ νομιμώτερον καὶ ἀνευθυνώτερον ἡ τοιαύτη ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν συγκέντρωσις, παρέστη ἀνάγκη τῆς ἀνακλήσεως τοῦ διατάγματος τοῦ 1873, τοῦ ἀπαγορεύοντος τὴν εἰς τὰς ἰδίας πατρίδας τοποθέτησιν τῶν ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἐκτελούντων. Ἀνεκλήθη λοιπὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπεκροτήθη, ὅτε ἐλήφθη, παρ’ ὅλου τοῦ κόσμου, διότι ὅλος ὁ κόσμος ἔλαβε δυστυχῶς κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρίτην φορὰν ἀφορμὴν πικρῶν μαθημάτων περὶ τῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἐξασκοῦσιν ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν, ἢ κατὰ τὴν ἐν γένει ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας των.—Τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ τοσοῦτον ὀρθὸν, τὸ ἐπὶ βάσεων δικαιολογικῶς ἀναμφισβητήτων στηριζόμενον, τὸ μέτρον αὐτὸ ἀνεκλήθη.— Μοὶ ἠγέρθη ἡ περιέργεια νὰ μάθω τοὺς λόγους τοὺς σπουδαίους, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἀνακλήσεως αὐτοῦ, καὶ δι’ ἐπερωτήσεώς μου προχθὲς παρεκάλεσα τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ προεδρεῖον τὸ διάταγμα τῆς ἀνακλήσεως καὶ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἐὰν τοιαύτη ὑπάρχῃ· ἐδόθη μοι εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως ὄχι τὸ διάταγμα, ὄχι ἡ συνοδεύσασα αὐτὸ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἀλλὰ μία πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς ἡμερησία διαταγὴ, διὰ τῆς ὁποίας ἐγνωστοποιεῖτο αὐταῖς, ὅτι βασιλικὸν διάταγμα ἀνεκάλεσε τὸ προγενέστερον καὶ ὅλας τὰς πρὸς ἐκτέλεσιν ἐκείνου ἐγκυκλίους.—Ἔμεινα λοιπὸν καὶ μένω ἐν ἀγνοίᾳ τῶν λόγων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ αἴτησις τῆς ἀνακλήσεως.— Ἠδυνάμην, κύριοι, ἐδῶ σταματῶν νὰ σᾶς εἴπω· «Σταματήσατε καὶ σεῖς, οἱ δὲ πεῖραν ἐκλογικῶν ἔχοντες μὴ ζητῆτε ἄλλην ἀπόδειξιν· ἀρκεῖ ὅτι σᾶς δίδεται ἡ ἀναμφισβήτητος πληροφορία ὅτι τόσοι στρατιωτικοὶ, οὕτω διατεθειμένοι καὶ ἐπίτηδες ἐκλεχθέντες, συνεκεντρώθησαν εἰς Μεσολόγγιον κατὰ τὰς παρανομὰς τῶν ἐκλογῶν· ἀρκεῖ ἡ ἐπίσημος βεβαίωσις ὅτι πρὸς τοῦτο ἐλήφθη τὸ κυβερνητικὸν μέτρον τῆς ἀνακλήσεως τοῦ γνωστοῦ ἐκείνου διατάγματος· ἀρκοῦσι, λέγω, ταῦτα, ἵνα πεισθῆτε ὅτι δὲν ἐνηργήθη ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ἐκλογὴ κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νόμου καὶ ἵνα δώσητε τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν εἰς τὰ κατ’ αὐτὴν ἐνεργηθέντα.» Ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν τοιαύτην ἀνάγκην. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν καταλόγων ἐκείνων καὶ τῶν συνοδευσασῶν αὐτοὺς πληροφοριῶν, ἠκούσατε, κύριοι, διεκτραγῳδούμενα ὑπὸ τοῦ κ. Βαλέττα τὰ μέτρα, ἅτινα ὑπὸ τοὺς τοιούτους ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ἔλαβε πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ της· ἠκούσατε ἀναγνωσθέντας τοὺς ὀνομαστικοὺς καταλόγους τῶν ὑβρισθέντων, τῶν ἀπειληθέντων, τῶν ἀποκλεισθέντων, τῶν δαρέντων, τῶν κατακρατηθέντων, τῶν παντοιοτρόπως ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἀναγκασθέντων νὰ ὑποσχεθῶσι πολιτικὴν ἐξωμοσίαν.

§94ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ὅμως δὲν ἀναφέρατε οὔτε ἓν γεγονὸς, οὔτε μίαν πρᾶξιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν.

§95ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀνὴρ ὡς ὑμεῖς, κύριε Στάϊκε, οὐ μόνον στρατιωτικὸς, ἀλλὰ καὶ εἰς διεξαγωγὰς ἐκλογῶν παρευρεθεὶς καὶ ἀναμιχθεὶς ἂν ὄχι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ἀλλὰ πολλάκις εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, ἀπορῶ πῶς ζητεῖτε τοιαύτας πληροφορίας. Τίς ἠθέλατε νὰ καταγγελθῇ; ἠθέλατε νὰ καταγγελθῇ ὁ ταγματάρχης, ὁ λοχαγὸς, ὁ ὑπολοχαγός; ἀλλ’ αὐτοὶ ποτὲ προσωπικῶς δὲν ἐνεργοῦσιν. Ὅτε βλέπετε σωρείαν μηνύσεων, διαμαρτυρήσεων, τηλεγραφημάτων πρὸς τὸν βασιλέα διὰ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, ἅτινα ἀμέσως ἐκτελοῦν τὴν στρατιωτικὴν καταπίεσιν, τί ἄλλο ζητεῖτε; Καὶ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ πλήρης ἀπόδειξις ὅτι τὰ ἀποσπάσματα ἐπίεζον καὶ ἔδερον ἀνηλεῶς, διότι εἶχον τοιαύτην διαταγὴν ἀπὸ τοὺς προϊσταμένους των; Τοῦτο συνάγεται, τοῦτο τὸ αἰσθάνεται πᾶς τις ἐνδομύχως, ὅταν μάλιστα βλέπῃ τοὺς προϊσταμένους ἀδρανοῦντας καὶ σιωπῶντας εἰς τὰ ἐγκαίρως ὑποβαλλόμενα αὐτοῖς παράπονα. Οἱ νομικοὶ λέγουν ὅτι ἡ ἀποδοχὴ καὶ ἡ ἀναγνώρισις ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἐντολήν· γινώσκετε δὲ, ὅτι ἡ βία καὶ τὸ ἔγκλημα δὲν δίδουσιν ἐγγράφους τῆς ὑπάρξεώς των ἀποδείξεις.

§96ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει γεγονὸς ὡρισμένον, ὅτι δῆθεν ὑπὸ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος εἶχεν ἀπαχθῆ ὁ Χ. Καραβασίλης, δὲν πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ, ἀφοῦ σᾶς τὸ ἀπεδείξαμεν ὡς ἀνύπαρκτον γεγονός;

§97ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Φρονεῖτε σπουδαίως, κ. Στάϊκε, ὅτι ἀπεδείξατε ἀνύπαρκτον τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο; Φρονεῖτε ἀληθῶς ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἀνακρίσεώς του, ἔκθεσις, δὲν θέλω νὰ δείξω πῶς ληφθεῖσα, ἀπέδειξε τὸ ἀνύπαρκτον τῆς καταμηνυθείσης σκοπίμου συλλήψεως καὶ παρανόμου κατακρατήσεως τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου; Νομίζετε ὅτι, ὅταν ἄνθρωπός τις, μέλος μάλιστα ὢν ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, καταγγέλλῃ ὡρισμένην πρᾶξιν, ὅτι δηλαδὴ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς τὸν συνέλαβεν εἰς τοὺς ἀγρούς του, τὸν ἀπήγαγε τῇδε κἀκεῖσε, τὸν κατεκράτησε παρανόμως μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, καὶ ὕστερον τὸν ὡδήγησε πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην ἵνα δῆθεν ἐξετασθῇ, ὅταν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐξεταζόμενος τότε ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ καταθέτει ὅτι «ἀληθῶς τὸ ἀπόσπασμα μὲ ἐπῆρε καὶ μὲ ἔφερεν ἐνώπιόν σου, κύριε ἀνακριτὰ, ἀλλὰ μὲ ἔφερεν διὰ διὰ νὰ ἐξετασθῶ», νομίζετε, ὅτι ἡ τοιαύτη κατάθεσις ἀποδεικνύει τὸ ἀνύπαρκτον τοῦ γεγονότος ἢ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ;

§98Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε ἐγὼ παραιτοῦμαι πάσης ἐρωτήσεως.

§99ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ μήπως, κύριε Στάϊκε, ὅταν ὁ ὑποδεέστερος ὑποπέσῃ εἰς ἓν πλημμέλημα, δὲν εὐθύνεται ὁ ἀνώτερος; Πέρυσιν εἷς λοχίας ἐφόνευσεν ἕνα στρατιώτην καὶ ὅμως ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν ὁ ταγματάρχης, διότι εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐπίβλεψις· Θὰ εἴπῃ ὅτι οἱ ἀνώτεροι πάντοτε ἔχουν εὐθύνην.

§100ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραδέχεσαι τὴν ἀρχὴν ὅτι διὰ πᾶν διαπραττόμενον ὑπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου εὐθύνεται ὁ ἀνώτερος; Διατί ὁ μοίραρχος δὲν κατηγγέλθη;

§101ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι αὐτὸς εὐθύνεται, διότι ὁ μοίραρχος ἦτον ὁ ἐπόπτης τῶν ἐκλογῶν Μεσολογγίου.

§102Α. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἠξεύρετε ποῖος ἦτον ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐτιμωρήθη ὁ ταγματάρχης; ὁ λοχίας, ἀφοῦ ἔκαμε τὸν φόνον, δὲν συνελήφθη, ἀλλ’ ἔμεινεν 24 ὥρας εἰς τὸ τάγμα καὶ κατόπιν ἐλειποτάκτησε καὶ ἔφυγε καὶ δὲν ἐπαρουσιάσθη εἰς τὸ σῶμα.

§103ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὴν παρὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν καθύβρισιν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Αἰτωλικοῦ ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας· ὅτι ἀποσπάσματα συνώδευον τοὺς ἐκλογεῖς τῶν χωρίων τοῦ δήμου Μεσολογγίου καὶ τοὺς ὡδήγουν ἵνα ψηφίσωσιν εἰς τὴν πόλιν ἐν κυμβάλοις εὐήχοις, ἐν κυμβάλοις ἀλλαλαγμοῦ.

§104Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα σᾶς ὑπεδέχθησαν εἰς Αἰτωλικόν.

§105ΡΟΥΚΗΣ. Καλὰ, μπάρμπα Κολιό.

§106ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βαθέως μὲ συγκινεῖτε, κύριε Σωτηρόπουλε, ἀναμιμνήσκοντές μοι τὴν πανηγυρικὴν ἐκείνην ἐκδήλωσιν τῆς χαρᾶς, μεθ’ ἧς οἱ συμπολῖται καὶ συνδημόται σας ὑπεδέχθησαν τὸν κ. Ζηνόπουλον καὶ ἐμὲ ἐπιστρέφοντας μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐξ Εὐρυτανίας. Ἡ ἐπίδειξις ὅμως ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑπηγόρευεν ἰδίως ἡ ἀξιέπαινος χαρὰ τῶν Αἰτωλικιωτῶν, διὰ τὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐπιτυχίαν ἑνὸς συμπολίτου σας, διὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλετε νὰ σεμνύνεσθε, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν ἢ ὁμοιότητα μὲ τὴν ἐγκληματικὴν παρὰ τῶν ἀποσπασμάτων συνοδείαν καὶ προπομπὴν τῶν τοσαῦτα παθόντων χωρικῶν τοῦ Μεσολογγίου ψηφοφόρων. Μὴ βεβηλώνητε τὴν ὁσίαν ἐκείνην ἐκδήλωσιν ὁρμεμφύτου χαρᾶς, παραθέτοντες αὐτῇ τὰς ἐγκληματικὰς ἐπιδείξεις τῶν ὀργιαζόντων ἀποσπασμάτων. Τί κοινὸν ἔχει ἡ ἀρετὴ μὲ τὸ ἔγκλημα; Τὸ ἀπελπιστικὸν ὅμως καὶ πάντων δεινότερον εἶναι ὅτι ἡ πανταχόθεν συναθροισθεῖσα ἐκείνη στρατιωτικὴ δύναμις ἀπείθει δημοσίᾳ πρὸς τὰς διαταγὰς τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, δὲν ἐξετέλει τὰς νομίμους αὐτῆς παραγγελίας καὶ ἠρνεῖτο νὰ δώσῃ συνοδείαν εἰς ἀνακριτὰς λαβόντας παραγγελίαν νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς διαφόρους δήμους διὰ κατεπείγουσαν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Καὶ τί ἄλλο ἠθέλατε νὰ ἀκούσετε, κύριοι, διὰ νὰ μορφώσητε πεποίθησιν θλιβερὰν περὶ τοῦ τρόπου, ὃν ἡ δύναμις αὕτη κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐν Μεσολογγίῳ μετεχειρίσθη, καὶ περὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας ἐκεῖ ἐξετέλεσε; Καὶ μήπως ταῦτα, κύριοι, εἰσὶν ἁπλοῖ ἰσχυρισμοὶ τῶν ἐνισταμένων, ἢ συμπεράσματα ἐξαγόμενα ἐκ τῆς προθέσεως, ἥτις ἐκεῖ συνεκέντρωσε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς; ὄχι. Περὶ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς ταύτης καὶ περὶ τῶν κατ’ αὐτὴν λαβουσῶν χώραν ἐπεμβάσεων καὶ παρανομιῶν προσήχθησαν ἀποδείξεις τοσαῦται καὶ τηλικαῦται, ὁποῖαι δι’ οὐδεμίαν ἄλλην ἐκ τῶν τοιαύτας ἀσχημίας φερουσῶν ἐκλογῶν ἐπαρουσιάσθησαν. Ἔχετε σωρείαν διαμαρτυρήσεων καὶ τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἐπιτροπῶν καὶ πολλῶν ἀξιοτίμων πολιτῶν, ἔχετε σωρείαν μηνύσεων τῶν τε παθόντων καὶ τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν· ὑπὲρ τῆς ἀληθείας δὲ ὅλων αὐτῶν ἔχετε τεκμήριον ἰσχυρὸν ὅτι ἐγένοντο ἐν ἀθῴῳ καὶ ἀνυπόπτῳ χρόνῳ, τὰ μὲν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν τὰ δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας. Τὸ ἐκ τοῦ χρόνου τεκμήριον τοῦτο ἀποκλείει πᾶσαν ὑπόνοιαν περὶ τοῦ ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ παράπονα, ὅλαι αὐταὶ αἱ μηνύσεις ἠδύναντο νὰ ὦσιν ἐκ τῶν μετὰ τὴν ἀποτυχίαν συνήθων μεμψιμοιριῶν τῶν ἀποτυγχανόντων, οἵτινες διὰ τῶν κατόπιν ἑορτῆς τοιούτων παραπόνων νομίζουσιν, ὅτι σώζουσι τὸ ἠθικὸν τοὐλάχιστον τῆς ἐκλογῆς των μέρος. Πρὸς ἐπαλήθευσιν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς μομφῶν συντελεῖ ἐπίσης σπουδαίως καὶ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ παρὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου κ. Βαλέττα ὑποβληθὲν, ἀρυσθὲν δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀρχῶν ἀδρανείας καὶ ἀδιαφορίας περὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν τοσούτων μηνύσεων, δι’ ὧν μάλιστα αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ κατηγγέλλοντο ὡς παρανομοῦσαι. Πεντάμηνον ἤδη παρῆλθε, καὶ βεβαίως ἐντὸς αὐτοῦ ἡ ἐξουσία ἠδύνατο νὰ περαιώσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνακρίσεις, ἐὰν ἤλπιζεν ὅτι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῶν ἤθελε σώσει τὴν διασυρομένην ὑπόληψίν της. Τὰ διὰ τοιούτων δὲ καὶ τοσούτων ἀποδείξεων καὶ συλλογισμῶν καὶ ἐπιχειρημάτων πιστούμενα, κατὰ τῶν ὁποίων δὲν νομίζω, ὅτι σπουδαίως ἐῤῥέθησαν, ὅσα ἐῤῥέθησαν, ὑποστηρίζονται ἀκραδάντως καὶ παρὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἀνακριτικῶν ἀρχῶν, τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, κύριοι, αἵτινες σήμερον ἀποτελοῦσιν ὁμολογουμένως τὴν μόνην ἄγκυραν σωτηρίας, τὸ μόνον μέσον διὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἀλήθειαν ἐξευρίσκομεν.

§107Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις, ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε ποῖοι ἀνακριταὶ εἶναι εἰς Μεσολόγγιον; Δὲν εἶναι οἱ ἴδιοι;

§108Δ. ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δὲν τοὺς ἐμπιστεύησθε, διὰ τί νὰ μὴ τοὺς μεταθέσητε;

§109ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ νὰ τοὺς μεταθέσω;

§110ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ λέγω διὰ σᾶς, διότι εἰς σᾶς δὲν ἀφορῶσιν αἱ κατηγορίαι. Τὸ λέγω δι’ ἐκείνους, οἵτινες δύνανται νὰ τοὺς μεταθέσωσι καὶ τοὺς ὁποίους προσβάλλουσιν αἱ κατηγορίαι. Δὲν ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι ἐνώπιον Κοινοβουλίου οὐ μόνον δυσπιστία πρὸς τὰς ἐκθέσεις τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἤθελε ἐκδηλωθῆ, ἀλλὰ καὶ ἤθελεν αὕτη χλευασθῆ ἀνοικείως. Ποτὲ δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποπτεύσω ὅτι τὴν δυσπιστίαν ταύτην καὶ τὸν χλευασμὸν πρὸς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν ἐπέπρωτο νὰ ἀκούωμεν ἐπὶ τόσας ἤδη ἡμέρας κηρυττόμενον ἐκ μέρους τῆς κυβερνητικῆς τοῦ κοινοβουλίου τούτου μερίδος, τῆς ἐκπροσωπούσης τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως. Τῶν ἀνακριτῶν αἱ ἐκθέσεις ὑπῆρχον τὰ μόνα σεβαστὰ καὶ ἀπρόσβλητα, ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε γνωρίζω, ἀποδεικτικὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων πάντοτε τὸ Κοινοβούλιον ὡδηγήθη εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Λυποῦμαι διότι δὲν βλέπω ἐνώπιόν μου τὸν ἀρχηγὸν τῆς δικαιοσύνης, διὰ νὰ ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ τοῦ 1873, πεισθεῖσα μόνον καὶ μόνον εἰς τὰς ὑπὲρ αὐτοῦ, καίπερ ἀντιπάλου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκθέσεις τῶν ἐν Γορτυνίᾳ τότε ἀνακριτῶν κκ. Φιλέρη καὶ Δέδε, βεβαιούσας οὐχὶ τὰς παρεκτροπὰς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, ἀλλὰ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ἀνταγωνιζομένων ἐν Γορτυνίᾳ μερίδων, προέβη εἰς τὴν παμψηφεὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης ἀκύρωσιν. Ἀναμιμνήσκω δ’ ὑμῖν ἐπίσης, ὅτι μόνον τοῦ ἀνακριτοῦ κ. Ὀθωναίου ἡ ἔκθεσις ἔπεισε μέχρι παμψηφίας τό τε τμῆμα καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης τοῦ 1873. Καὶ δὲν ἐννοῶ, πόθεν καὶ διὰ τί αὐτὴ ἡ δυσπιστία καὶ ἡ μομφὴ κατὰ τῶν ἐφέτος ὑποβαλλομένων εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἡμῶν δικαστικῶν ἐκθέσεων. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἐφέτος πρώτην φορὰν ἐκδηλουμένην ταύτην δυσπιστίαν καὶ χλεύην πρὸς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἥτις, ἐν ὅσῃ καὶ ἂν εὑρίσκεται ἀτελείᾳ, ὅσα καὶ ἂν ἐγένοντο σφάλματα περὶ τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς μετὰ τὴν ἰσοβιότητα, ἀπέδειξεν ὅμως πολλάκις, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι εἶναι ἡ μόνη χλοερὰ ὄασις, εἰς τὴν ὁποίαν δύναταί τις σήμερον νὰ ἀναπνέῃ, ἐν μέσῳ τῆς πνιγερᾶς καὶ δυσώδους ἀτμοσφαίρας, τὴν ὁποίαν σχηματίζουσιν αἱ παρεκτροπαὶ ὅλων τῶν ἄλων ἐξουσιῶν. (Εὖγε! εὖγε!). Ποῖοι δὲ εἶναι, κύριοι, αὐτοὶ οἱ ἀνακριταὶ, εἰς τῶν ὁποίων τὰς ἐκθέσεις τοιαύτη ἀντιτάσσεται δυσπιστία, τοιοῦτος ἀπευθύνεται χλευασμός; Εἶναι πρόσωπα ἐκ τῶν τυχαίων τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας; Καὶ πάλιν λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω ἀπέναντί μου τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν, ἵνα ζητήσω τὴν ἔντιμον μαρτυρίαν του, ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ἔλαβέ ποτε καὶ τὴν ἐλαχίστην κατ’ αὐτῶν ἀφορμὴν παραπόνων.

§111ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἀρχήτερα εἴπατε ὁ ἴδιος, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ αὐτοὶ, οἱ 52, μετέβησαν ἐκ τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ ὅτι εἰς ἄλλα μὲν μέρη τῆς Ἑλλάδος θὰ ὑπηρέτουν καλῶς, εἰς τὸ Μεσολόγγιον ὅμως δὲν ἠμποροῦσαν παρὰ νὰ ᾖναι φατριασταί· τὸ αὐτὸ σᾶς λέγω διὰ τοὺς ἀνακριτὰς, ὅτι πιθανὸν εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ ᾖναι τίμιοι, ἀλλ’ εἰς τὸ Μεσολλόγιον θὰ ἐνεργήσουν φατριαστικῶς.

§112ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Bravo, Bravo, ὡραῖον ἐπιχείρημα!

§113ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἐν συνόλῳ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Δεληγεώργην, καὶ ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας μένοντα, ἢ ὀφείλει εἰς αὐτὸν τὴν ὕπαρξίν της. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν τοῦ 1873 προσέβαλλον τὰς ἐκλογὰς τῶν φίλων του, ὁ δὲ Δεληγεώργης καὶ ἡ μερὶς αὐτοῦ, εἰς αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν στηριχθέντες, ἐζήτησαν πρῶτοι τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων καὶ τὴν ἐκ τοῦ βουλευτηρίου ἀποβολὴν οὐχὶ εὐαρίθμων φίλων των, ἓξ δηλαδὴ βουλευτῶν ἐκ Γορτυνίας καὶ τριῶν ἐκ Μεσσήνης (θόρυβος).

§114ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ἐνόησα νὰ θίξω τὰ δικαστικὰ πρόσωπα, κύριε Βουλπιώτη· λέγω ὅμως ὅτι εἰς τὸ Μεσολόγιον ἦσαν ἀκατάλληλα.

§115ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μείζονα σεβασμὸν ἐπερίμενα πρὸς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου. Δὲν πρόκειται πλέον περὶ προσώπων· ἀκούω δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἐν γένει ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἐφιστῶ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ φαινομένου τούτου. Θεωρῶ ἀπαίσιον τῆς πολιτικῆς μας καταστάσεως σύμπτωμα νὰ ἀκούω τὴν δικαιοσύνην ἐκ μὲν τοῦ Μεσολογγίου γοερῶς φωνάζουσαν: «προπηλακίζομαι, ὑβρίζομαι, προσβάλλομαι, ἀπειλοῦμαι, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ὑπακούει εἰς τὰς νομίμους προσκλήσεις μου.» Ἐξ ἄλλης δὲ τοῦ Κράτους ἐπαρχίας ἀπελπιστικῶς δὲ προχθὲς κραυγάζουσαν: «σπεύσατε! ἀποκαταστήσατε τὸ σαλευθὲν πλέον κράτος τοῦ νόμου· ἰδοὺ ἐγὼ περιφρονοῦμαι οὐχὶ παρ’ ἀτόμων, ἀλλὰ παρ’ ἄλλης ὁμοταγοῦς καὶ καθεστηκυίας ἐν τῷ Κράτει ἐξουσίας.» Εἶναι σύμπτωμα τοῦτο πολλῆς σημασίας καὶ προσοχῆς καὶ μελέτης ἄξιον ὡς πρὸς τὴν πολιτικήν μας κατάστασιν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§116ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ τις καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς....

§117ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε πλέον· τί εἶναι αὐτά;

§118ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι ἀπελπησία πλέον, ὅταν τις καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἰδέας διακόπτεται!

§119ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλά, πρὶν τὴν ἀφήσω, ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς σᾶς, ὅτι τὴν ἀλήθειαν ἐν μικρογραφίᾳ ὅμως, οὕτως εἰπεῖν, ὅλων αὐτῶν ἐπιμαρτυροῦσί πως καὶ τῆς διοικητικῆς δικαστικῆς ἐξουσίας τὰ ὄργανα, καὶ αὐτὸς, δηλαδὴ, ὁ ἀντεισαγγελεὺς κ. Παπαναστασίου, ὅστις ἐν ἐκθέσει τινί, τῆς ὁποίας ἤκουσα ἀναγινωσκόμενα τεμάχια, δὲν ἀναλαμβάνει τὸ θάῤῥος νὰ διαψεύσῃ τὰ περὶ τῶν παρεκτροπῶν τῶν ἀποσπασμάτων δημοσιευθέντα καὶ καταγγελθέντα, λέγων, ὅτι πιθανὸν εἶναι νὰ παρεξετράπησαν ἀποσπάσματα. Οὐδὲ ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ στηρίξετε ὅλην σας τὴν ἐμπιστοσύνην, οὐδὲ ἐκεῖνος ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην νὰ διαψεύσῃ τὰ παρὰ τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς βεβαιούμενα. Ὁμοία φροντίς, μὲ τὴν φροντίδα ἡ ὁποία κατεβλήθη εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες εἰς Μεσολόγγιον συγκεντρώθησαν, κατεβλήθη καὶ εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ ἀνωτάτου ὀργάνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐμπιστευθῇ ἡ διοίκησις τοῦ νομοῦ ἐκείνου. — Καὶ ἐξευρέθη, κύριοι, ὁ κ. Λαχανᾶς, ὅστις ὅσον δήποτε καλῶς καὶ ἂν ᾖναι, ὅσον δήποτε ἱκανὸς, ὅσα δήποτε ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἂν ἔχῃ δικαιώματα, εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον, εἶναι παρ’ αὐτοῦ ὁμολογουμένως διὰ τοῦ τύπου βεβαιωμένον, ὅτι εἶναι προσωπικὸς ἐχθρὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη· διότι ὁ κ. Δεληγεώργης, δὶς ἐλθὼν εἰς τὰ πράγματα, τὴν μὲν πρώτην φορὰν ἀπέλυσεν αὐτὸν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἔπαρχον ὄντα Λεβαδείας, διὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ κ. Φίλωνος, δευτέραν δὲ φορὰν τὸν ἔπαυσε πάλιν, ἔπαρχον ὄντα Γορτυνίας, διὰ τὴν κατὰ τὰς ἐκλογὰς μεροληπτικήν του διαγωγήν. Αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, κύριοι, ἐξελέξαντο διὰ νὰ τῷ ἐπιστευθῶσι τὴν διεύθυνσιν τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, εἰς ἣν συνηγωνίζετο ὁ κ. Δεληγεώργης.

§120Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὑπάρχουν καταγγελίαι;

§121ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω.

§122Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰ ὁμιλῆτε ἐξ εἰκασιῶν, ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμνετε· ἐὰν ὅμως νομίζετε, ὅτι στηρίζεσθε ἐπὶ πράξεων ὡρισμένων, δὲν εἶναι ἀληθῆ ὅσα λέγετε. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα.....

§123ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ διορίζῃ καὶ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους της καὶ ὅτι δὲν εἶναι ὑπεύθυνος νὰ δώσῃ εἰς ἐμὲ λόγον, διὰ ποίαν αἰτίαν διώρισεν τὸν ὑπάλληλον αὐτόν· ὅταν ὅμως ἔχω γεγονότα τοιαῦτα ....

§124Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ποῖα γεγονότα;

§125ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ὄχι μόνον δὶς ἐπαύθη παρὰ τοῦ Δεληγεώργη, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τύπῳ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως Δεληγεώργη ἔγγραψε, νομίζω ὅτι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι εἶναι γνωστὸς προσωπικὸς ἐχθρὸς τοῦ Δεληγεώργη.

§126ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἐπροβιβάσθη.

§127ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καὶ ὅταν βλέπω αὐτὸν, παυθέντα ἀπὸ τὴν θέσιν ἐπάρχου, νὰ διορισθῇ νομάρχης καὶ νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Δεληγεώργη, νομίζω, ὅτι οὐδὲν μ’ ἐμποδίζει νὰ συνάγω συμπεράσματα ἐκ τῶν βεβαίων αὐτῶν γεγονότων, νὰ κατανοῶ τὴν αἰτίαν, ἡ ὁποία σᾶς ἔκαμε νὰ τὸν προτιμήσητε εἰς τοῦτο.

§128Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἰκασίας; τότε μάλιστα.

§129ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Συμπεράσματα, μάλιστα, λογικὰ συμπεράσματα. — Κἀνεὶς δὲ νόμος, σεβαστὲ κ. πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κἀνεὶς κανὼν δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ προβαίνω καὶ εἰς συγκρίσεις —εἰς ποίας λ. χ. συγκρίσεις; Νὰ συγκρίνω ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸν κ. Βούλγαρην, διατάσσοντα ἐκλογὰς καὶ στέλλοντα διὰ προβιβασμοῦ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ κ. Δεληγεώργη πρὸς διεξαγωγὴν αὐτῶν ὡς νομάρχην τὸν κ. Λαχανᾶν, ἄνδρα πασιγνώστως ἔχθιστα πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην διακείμενον, ὡς δὶς παρ’ αὐτοῦ ἀπολυθέντα τῆς θέσεως ἐπάρχου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸν κ. Δεληγεώργην, διατάσσοντα ἐκλογὰς καὶ στέλλοντα εἰς Ὕδραν, τὴν ἐπαρχίαν τοῦ κ. Βούλγαρη, ὡς ἔπαρχον οὐχὶ κατ’ ἐκλογὴν καὶ διὰ προβιβασμοῦ τὸν προσωπικόν του ἐχθρὸν, ἀλλὰ τὸν κ. Γκιταράκον, ὃν ὁ κ. Βούλγαρης, διαδεχθεὶς τὸν κύριον Δεληγεώργην, οὐ μόνον δὲν εἶχεν ἀφορμὴν, ἵνα παύσῃ, ἀλλὰ καὶ προήγαγεν εἰς νομάρχην, ἐμπιστευθεὶς εἰς αὐτὸν τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἡ Ὕδρα ὑπάγεται, καὶ ἀποδείξας οὕτως, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης διεξάγων ἐκλογὰς ἐμερίμνησε περὶ Ὕδρας, ὡς ἤθελε περὶ αὐτῆς μεριμνήσει αὐτὸς ὁ κύριος Βούλγαρης. — Πρὸς ἀνταπόδοσιν τούτου, ἠκούσατε ἤδη καὶ ὁλονὲν ἀκούετε ὁποίαν ὁ κ. Βούλγαρης περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μεσολογγίου ἔλαβε μέριμναν. Τῆς συγκρίσεως αἱ βάσεις εἰσὶ γεγονότα ἐπίσημα καὶ ἀναμφισβήτητα, εὐχαριστῶ δὲ τοὺς δόντας μοι ἀφορμὴν νὰ προβῶ εἰς αὐτήν.

§130Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε δόσατέ μου τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω δύω λέξεις· ἐπειδὴ ὑπῆρχε τὸ προηγούμενον τοῦ προσωπικοῦ πάθους καὶ ἀτομικοῦ μεταξὺ Δεληγεώργη καὶ Λαχανᾶ, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάγῃ νομάρχης εἰς Ἀκαρνανίαν. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔστειλε νομάρχην εἰς Μεσολόγγιον τὸν μακαρίτην Τζάνην, ἀπόστρατον. Ἦτο νὰ διοικήσῃ λαὸν αὐτός;

§131ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τί ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτό; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἔχω καθῆκον ν’ ἀπολογηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς μὴ κρινομένης ἤδη πολιτείας τοῦ κ. Δεληγεώργη; Καὶ ἀγνοεῖτε σεῖς τοὺς σπουδαίους λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τοῦ μακαρίτου Τζάνη καὶ τοῦ κ. Βακάλογλου τὸν διορισμὸν εἰς τοὺς δύω μεθορίους νομοὺς, ἐφ’ ᾧ ὅλος ὁ κόσμος εἶχεν ἐπικροτήσει, καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἀνακαλέσῃ;

§132ΖΕΖΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε σᾶς διακόψω;

§133ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁρίστε, ἂν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ διακόπτητε.

§134ΖΕΖΑΣ. Κατὰ τοῦ Λαχανᾶ οἱ ἐνιστάμενοι παραπονοῦνται;

§135ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐὰν προσείχετε, κ. Ζέζα, ἠθέλατε ἀκούσει ἀναγινωσκόμενον ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου παραπονοῦνται κατὰ τοῦ κ. νομάρχου, τοῦ ὁποίου ὅμως νομάρχου, καί περ ὑπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις διατελοῦντος, ἐγὼ θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν ἔμεσον μαρτυρίαν περὶ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον. Ἔχομεν τὰ τηλεγραφήματα καὶ τὰς μηνήσεις· ἔχομεν τ’ ἀποτελέσματα τῶν παρὰ τοῦ κ. Γονατᾶ ἐνεργηθεισῶν ἀνακρίσεων καὶ τὰς ἐκθέσεις τῶν δύω ἄλλων ἀνακριτῶν ἔχομεν τὴν προμνησθεῖσαν βεβαίωσιν τοῦ ἀντεισαγγελέως. Ἐπικαλοῦμαι ἤδη καὶ τοῦ κ. Λαχανᾶ τὴν μαρτυρίαν. Ὅτε ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν παράπονα περὶ τῶν παραπτωμάτων τῶν ἐν Μεσολογγίῳ στρατιωτικῶν, περὶ τῆς κατὰ τῶν κλητήρων καὶ τοῦ παυθέντος ἀστυνόμου ἐπιθέσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἠκούσατε τί ἀπήντησεν ὁ κ. Λαχανᾶς πρὸς τὸν Μακρῆν δι’ ἐγγράφου του· θέλετε νὰ τὸ ἀναγνώσω πάλιν; Τί γράφει πρὸς τὸν κ. Μακρῆν ὁ κ. Λαχανᾶς; ὅτι θέλω συνεννοηθῆ μετὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν τοῦ λοιποῦ αὗται αἱ παρεκτροπαί. Τὸ ἀμφισβητεῖτε τοῦτο; Ἰδοὺ λοιπὸν κατὰ λέξιν τί λέγει εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4356 ἔγγραφόν του τῆς 19 Ἰουνίου. «Ἔγραψα τὰ εἰκότα πρὸς τὸ ἐνταῦθα φρουραρχεῖον ἐγκαίρως, παρακαλέσας αὐτὸ ὅπως διατάξῃ ἁρμοδίως, ἵνα μὴ τοῦ λοιποῦ ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς νὰ ἐξέρχωνται τοῦ στρατῶνος μετὰ τὴν ὑποχώρησιν, καὶ περιφέρωνται εἰς τὴν πόλιν, ἐπιφέροντες ἀνησυχίαν κτλ.» Αὐτὸ τὸ κτλ. πολλὰ καλύπτει. Προσθέτει δὲ παρακάτω· «Παρεκάλεσα νὰ διαταχθῇ ἡ περιπολοῦσα δύναμις νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς κοινῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως καὶ οὐδὲν πλέον». Καὶ αὐτὸ τὸ «οὐδὲν πλέον» πολλὰ βεβαίως ἐπιμαρτυρεῖ.

§136Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί εἶναι αὐτό;

§137ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτὸ, κ. Ἀναστάσιε Βαλασόπουλε; Τί σημαίνει αὐτὸ, ἐρωτᾶτε, ὅταν ἀκούετε ἕνα νομάρχην, ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις διατελοῦντα καὶ κἀμμίαν διάθεσιν μὴ ἔχοντα νὰ βοηθήσῃ τὸν κ. Δεληγεώργην, διὰ τῶν φράσεων αὐτῶν τῶν λίαν ἐνδεικτικῶν νὰ ὑποσημαίνῃ, ὅτι τὰ παράπονα εἶναι ἀληθῆ, ἀλλὰ θὰ φροντίσῃ νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι τοῦ λοιποῦ; Ἐκ τούτου εὐλόγως ὑποθέτω ὅτι ὁ νομάρχης εἶπεν εἰς τοὺς προϊσταμένους τῶν περιπόλων καὶ ἀποσπασμάτων, ὅτι παρέγεινε πλέον τὸ πρᾶγμα, ὅτι ὁ κόσμος συνεταράχθη, ὅτι ἐγὼ ἔγραψα ἤδη ἐπισήμως πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν γίνονται πλέον αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ ἠξεύρετε, εἰς τί ἠναγκάσθη νὰ προέλθῃ μετὰ 3 ἀπὸ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ ἡμέρας; ἠξεύρετε διὰ τίνος τρόπου ἠναγκάσθη νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν περὶ τοῦ μέλλοντος διὰ τοῦ ἀνωτέρω ἐγγράφου ἔδωκε; Τῇ 22 Ἰουνίου προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4472 ἐγγράφου του. Πρὶν ἢ ἀναπτύξω αὐτό, ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω περὶ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ, ὅσα ὁ κ. Στάϊκος χθὲς εἶπεν, ἀνασκευάζων τινὰς τῶν ἐνστάσεων καὶ θέλων νὰ ὑποδείξῃ, ὅτι ὁ τὴν ἔνστασιν ὑπογράψας ὑποψήφιος ἐτόλμησε θρασέως νὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς τὴν διάνοιαν τῶν ἀρχῶν, γράφων ὅτι ἐὰν δὲν ἐγίνετο τοῦτο, ἤθελε γείνει ἐκεῖνο.

§138ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐμοῦ τὴν διάνοιαν;

§139ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅσα εἴπατε, ὅτε ἐμνήσθητε ὅτι ὡς πρὸς τὴν Μακρυνείαν ἡ ἔνστασις μεταξὺ ἄλλων λέγει, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης ἀπεχώρησε κατὰ τὴν διαλογὴν, διότι προὐτίθεντο νὰ καταστρέψουν τὰς κάλπας, ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς κάλπης τοῦ Δεληγεώργη δὲν τοῖς ἤρεσκεν.— Ἐλθὲ ὅμως, κύριε Στάϊκε, ἐλθὲ νὰ ἴδῃς τὰς ἀρχὰς, ἐπιχειρούσας τὴν κατὰ σὲ ἀθέμιτον αὐτὴν ἐπιδρομὴν ἐπὶ τὰς διανοίας τῶν ἀνθρώπων· ἐλθὲ νὰ ἴδῃς τὸν νομάρχην, ἀποπειρώμενον νὰ δικαιολογήσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἐνέργειαν τῶν στρατιωτικῶν, καὶ πρὸς τοῦτο εἰσελθόντα εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ κ. Δεληγιώργη καὶ τῶν φίλων του. Πληροφοροῦμαι, λέγει, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ κ. Δεληγιώργη σκοπὸν ἔχει, προτίθεται, διανοεῖται νὰ ὁπλισθῇ διὰ νὰ συγκοινωνῇ τὴν ἑσπέραν, καὶ σὲ πληροφορῶ, κύριε δήμαρχε, ὅτι ἐπὶ τῇ πληροφορίᾳ τοῦ διανοήματος αὐτοῦ τῆς μερίδος ἐκείνης διέταξα τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν νὰ προβῇ εἰς περιπολίας καὶ συλαμβάνῃ καὶ φυλακίζῃ.

§140Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ποῖον δήμαρχον;

§141ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μεσολογγίου.

§142Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ τί λέγει;

§143ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀριθ. 4472. Τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου λέγει, ὅτι θὰ φροντίσῃ τοῦ λοιποῦ νὰ μὴ γίνωνται παρεκτροπαὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς νυκτὸς ἐκ μέρους τῶν ἀποσπασμάτων καὶ νὰ ἐλευθερώσῃ πλημμυρίζουσαν τὴν πόλιν ὑπαξιωματικῶν, τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι τῆς 19 Ἰουνίου· τοῦτο τὸ ἄλλο ἔγγραφον εἶναι τῆς 22 Ἰουνίου, τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει δύω ἐξαιρετικὰς σημασίας· πρῶτον, ὅτι ἐκδίδοται ἐπὶ τῇ βάσει ὑποψίας συλληφθείσης περὶ τοῦ τί διανοεῖται νὰ κάμῃ μία μερὶς ἐν τῷ τόπῳ, καὶ δεύτερον, ὅπως διατυποῦται καὶ γνωστοποιεῖται πρὸς στρατιωτικὴν δύναμιν, τοιαύτην ὁποίαν σᾶς τὴν παρέστησα, ἐννοεῖτε ὁποῖον θράσος, ὁποίαν τόλμην εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐνέπνευσε. Διὰ τοῦ ἐγγράφου λοιπὸν αὐτοῦ, λέγει, κύριε Στάϊκε· «Περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου, ὅτι συνδημόται σας, κάτοικοι ἐνταῦθα, ἀνήκοντες εἰς τὴν μερίδα Δεληγεώργη καὶ Μακρῆ, σκοποῦσιν νὰ ὁπλισθῶσι τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ νὰ περιφέρωνται εἰς τὴν πόλιν. Τοῦτο εἶναι στασιαστικὸν κίνημα... Ἡ μοιραρχία διέταξε τὰς περιπολίας της, ἵνα ἂν ἀπαντήσῃ πολίτας ὡπλισμένους ἀφοπλίσῃ αὐτούς, τοὺς συλλάβῃ καὶ τοὺς παραπέμψῃ εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, ἵνα ὑποστῶσι....». Βλέπετε ὅτι χαρακτηρίζει ἐκ τῶν προτέρων ὡς στασιάζουσαν τὴν μίαν ἐκ τῶν συναγωνιζομένων μερίδων, τὴν μερίδα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν, δι’ ὅσους λόγους σᾶς εἶπον, ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἦτο διατεθειμένη μέχρις ἐσχάτων νὰ καταδιώξῃ καὶ πρὶν ἢ ὁ νομάρχης χαρακτηρίσῃ αὐτὴν στασιάζουσαν. Φαντασθῆτε ἤδη αὐτὴν χαρακτηριζομένην στασιαστικὴν ἀπὸ τὸν νομάρχην, καὶ ὑπολογίσατε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ τοιούτου χαρακτηρισμοῦ. Εἶναι περιττόν, κύριοι, νὰ σᾶς ἀποδείξω ὁποίαν ἐπιῤῥοήν, ὁποίαν ἐνθάῤῥυνσιν ἐνέπνευσεν εἰς τὰ στήθη ἐκεῖνα τὰ στρατιωτικὰ ἓν τοιοῦτον ἔγγραφον τοῦ νομάρχου, ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν δημοσιευθὲν διὰ τοῦ δημάρχου, καὶ χαρακτηρίζον ὡς στασιαστὰς τὴν μίαν ἐκ τῶν μερίδων, δίδον δὲ οὕτως ἐπισήμως δικαίωμα εἰς τὸν στρατὸν νὰ προβαίνῃ εἰς ἐρεύνας, ἂν οὐχὶ εἰς ἄλλο τίποτε, σωματικάς, διὰ νὰ εὑρίσκῃ ποῖος ἔχει καὶ ποῖος ὄχι ὅπλα. Καὶ ὁ κ. Στάϊκος γινώσκει, καὶ δὲν δύναται νὰ μοὶ τὸ ἀμφισβητήσῃ ἐν τῇ φιλαληθείᾳ του, ὅτι μεγάλη τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἐγένετο κατάχρησις· ὅτι μετὰ τὸ ἔγγραφον αὐτό, οἱ φιλησυχώτεροι καὶ ἐντιμότεροι τῶν πολιτῶν ἠνωχλήθησαν· ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου, ἥρπαζον τὸν ἕνα, ἥρπαζον τὸν ἄλλον, λέγοντες εἰς αὐτοὺς «θὰ σὲ ἐρευνήσω, μὴ ἔχῃς ὅπλα, μάχαιραν, ἐγχειρίδιον»· καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου εἰς τὰς ἐρεύνας αὐτὰς προέβαινον δὲν ἦτο διόλου ἐπιφυλακτικός, οὔτε ἁβρόφρων. Ἐννοεῖτε δὲ ἐπίσης ὅτι αἱ ἔρευναι αὗται περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ταῦτα, κύριοι, γενικῶς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἐν κεφαλαίῳ εἰσὶ τὰ ἐξαγόμενα ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ἠκούσατε. Τὸ ἔργον ἰδίως τὸ ἐμόν, γεννηθέντος ἐν Μεσολογγίῳ, ἐκεῖ κατοικοῦντος καὶ ἐν γνώσει ὄντος τῶν τε τοπικῶν περιστάσεων καὶ τῶν πολιτικῶν τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, εἶναι ν’ ἀνασκευάσω ἐνώπιόν σας ὅσα ἐκ τῆς μακρᾶς τοῦ κ. Στάϊκου ὁμιλίας ἐνόμισα καὶ θεωρῶ πεπλανημένα καὶ εἰς ἐσφαλμένας στηριζόμενα πληροφορίας. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο θέλει, κύριοι, ἀπασχολήσει ἡμᾶς ὁπωσδήποτε καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη.

§144ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Μάλιστα, εἶναι ἤδη ἑπτὰ καὶ ἡμίσεια.

§145ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§146ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι καὶ σεῖς δὲν εἶσθε εἰς θέσιν ν’ ἀκούσετε, μάθετε δὲ ὅτι καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐξακολουθήσω, διότι καὶ κόπον αἰσθάνομαι ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ὁμιλίας καὶ ἀπὸ τὴν μακρὰν ἀκρόασιν τῶν προαγορευσάντων εἰμὶ καταβεβλημένος. Σᾶς παρακαλῶ λοιπόν, ἐὰν εὐαρεστῆσθε, νὰ ἀναβάλωμεν.

§147ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§148ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι· νὰ προχωρήσωμεν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ ν’ ἀναβάλῃ τὴν συνεδρίασιν.

§150ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι· νὰ προχωρήσωμεν.

§151ΕΤΕΡΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα, τὴν Δευτέραν· ν’ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν Δευτέραν.

§152ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω πλέον· ἀπαιτοῦνται δὲ 2½–3 ὥραι ἀκόμη διὰ νὰ τελειώσω τὴν ἀγόρευσίν μου, καὶ δὲν ἠμπορῶ πλέον. (Καταβαίνει ἀπὸ τὸ βῆμα).

§153ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ ἐγγράψετε καὶ ἐμέ.

§154ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ὁρίστε, κύριε Βουλπιώτη, ὁρίσατε.

§155ΑΧΟΛΟΣ. Ἄν δὲν ἔχῃ κἀνεὶς ἄλλος τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§156Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγώ, κύριε πρόεδρε, παραιτοῦμαι τῆς ἀγορεύσεως.

§157ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶμαι νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§158ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε.

§159ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε εἶναι ἀδύνατον.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ, ὡς βλέπετε.

§161ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κάμνομεν ἔνστασιν ἀναβολῆς.

§162ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Κάμετέ την.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, νὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§164ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε πρόεδρε.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (Ἐγείρονται τινὲς δεξιόθεν). Ἐγὼ δὲν βλέπω παρὰ 8.

§166ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ χρόνος, κύριοι, τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως θὰ ᾖναι τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον θὰ καταναλώσῃ ὁ ἀγορεύων (θόρυβος).

§167ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω, κύριε πρόεδρε, ὅτι καὶ ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ δὲν εἶμαι πλέον εἰς κατάστασιν οὔτε ἐγὼ, οὔτε ἡ Βουλὴ βέβαια (θόρυβος).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§171ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§172ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ, καθ’ ἣν δὲν δύναται κἀνεὶς τῶν βουλευτῶν ν’ ἀναχωρήσῃ ἄνευ δεδικαιολογημένης αἰτίας (θόρυβος).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν πρέπει νὰ ᾖναι παρόντες, κύριοι.

§174ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως· ποῦ εἶναι οἱ 15;

§175ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Δὲν εἴμεθα ἀπαρτία· ὁρίστε.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες τὴν ἀναβολὴν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ θέλοντες λέγουν ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου πρότασιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 98, ἐξ ὧν 87 ἦσαν κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, 9 ὑπὲρ καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Λοιπὸν θὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§178ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔσχον τὴν τιμὴν, κύριοι, νὰ εἴπω πρότερον, ὅτι τὸ κύριον θέμα τῆς ὁμιλίας τῆς ἐμῆς ἦτο τὸ νὰ ἀνασκευάσω ὅσα κατ’ ἐμὴν τοὐλάχιστον κρίσιν καὶ γνῶσιν ἐξ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν περί τε τῆς ἐν γένει διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐν Μεσολογγίῳ κομμάτων διὰ μακρῶν χθὲς καὶ προχθὲς ὁ κύριος Στάϊκος ἀνέφερε. Καθ’ ἃ καὶ ὁ κ. Στάϊκος σᾶς εἶπε, δύω πρὸ πολλοῦ καιροῦ εἰσὶν ἰσχυρὰ ἐν Μεσολογγίῳ κόμματα, τὸ μὲν τούτων ἔχον ἐπὶ κεφαλῆς τὸν κύριον Δεληγιώργην, τὸ δ’ ἕτερον ἔχον ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ τὸν κύριον Τρικούπην, ἀριθμοῦν δὲ ὡς μέλη αὐτοῦ καὶ ἄλλα ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ πολιτευόμενα σπουδαῖα πρόσωπα, καθὼς π. χ. τὸν κ. Σωτηρόπουλον καὶ τὸν κ. Γουλιμῆν. Τὰ κόμματα ταῦτα ἐχαρακτήρισεν ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του ὁ κ. Στάϊκος ὡς ἰσόπαλα· ἀλλὰ τοῦτο ἀποκρούεται ἀπὸ τὰ πράγματα, καὶ ἀποκρούεται, διότι δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀληθές. Δὲν δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἰσόπαλα δύο κόμματα, τῶν ὁποίων τοῦ μὲν ἑνὸς τοὺς ὑποψηφίους πάντοτε μέχρι τοῦδε ἔστεψεν ἡ νίκη καὶ ἡ ἐπιτυχία, τοῦ δὲ ἑτέρου δὶς μόνον ἐν πέντε ἐκλογαῖς ἐπῆλθεν ἐπιτυχία ὡς πρὸς τὸν ἕνα ὑποψήφιον. Τοῦτο εἶναι πασίγνωστον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀποδεικνύεται δὲ καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῶν βιβλίων. Ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν ἐκλογὰς βουλευτικὰς ἔσχομεν τὴν τοῦ 1865, τὴν τοῦ 1868, τὴν τοῦ 1869, τὴν τοῦ 1872, τὴν τοῦ 1873 καὶ τὴν τοῦ 1874, πέντε δηλονότι. Εἰς μὲν τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865 ἐπέτυχεν ὁ κύριος Δεληγεώργης, ἐπέτυχε καὶ ὁ κύριος Τρικούπης· ἀλλ’ ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ δὲν ὑπῆρχον κυρίως τὰ δύω αὐτὰ κόμματα, περὶ τῶν ὁποίων πρὸ ὀλίγου ἐγένετο λόγος, διότι μόλις τότε ὁ κ. Τρικούπης ἤρξατο πολιτευόμενος, ἡ δὲ ἐπιτυχία αὐτοῦ δὲν ἦτο καθαρὸν ἀποτέλεσμα κομματικῆς συνδρομῆς καὶ ὑποστηρίξεως, ἀλλὰ προσωπικῶν συμπαθειῶν, τὰς ὁποίας τόσον πολὺ δικαιολογεῖ ἡ ἔξοχος προσωπικότης τοῦ κ. Τρικούπη, ἐν ᾗ ἐποχῇ δὲν ἦτον ἀρχηγὸς κόμματος, διὰ νὰ ἀποτελῇ τὴν ἐνσάρκωσιν, οὕτως εἰπεῖν, τῶν κομματικῶν συμφερόντων, καὶ συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1868 ἡ νίκη ὑπάρχει ὁλόκληρος ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Δεληγιώργη· εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1869 ἡ νίκη ἐπίσης ὑπῆρξεν ὁλόκληρος ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τούτου· εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1872 πάλιν ἐνίκησεν ὁ κ. Δεληγιώργης· ἐνίκησε καὶ ὁ κ. Τρικούπης.

§179ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐνίκησεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἐπέτυχεν ὁ κ. Δεληγιώργης.

§180ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅπως θέλετε. — Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1873 ἐπέτυχεν ὁ κ. Δεληγιώργης καὶ ὁ σύντροφός του, καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς ἐφετεινὰς πρώτην φορὰν ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν ἀποτυγχάνει ὁλόκληρος ὁ συνδυασμὸς, ὁ ὁποῖος συνδυασμὸς ἐν τῷ προσώπῳ ἰδίως τοῦ κ. Δεληγιώργη ἦτο πάντοτε ἐν νίκῃ καὶ ἐπιτυχίᾳ· καὶ ἀποτυγχάνει, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀντίπαλον τὸν ἀρχηγὸν καθ’ αὑτὸ τῆς ἀντιπολιτευομένης αὑτὸν πολιτικῆς μερίδος, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ὁ κ. Τρικούπης ἀπέσχεν ἐφέτος τοῦ ἀγῶνος. — Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐλαττώσω τὸ παράπαν τὴν προσωπικὴν ἀξίαν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου καὶ συναδέλφου κ. Σταΐκου, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ παρασιωπήσω μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ὅλοι, ὅσοι ἐξ ὑμῶν πολιτεύεσθε διαρκῶς, δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀμφισβητήσητε, ὅτι, ὅταν πρόκειταί τις νὰ ὑποκαταστήσῃ ἄλλον ἐν τῷ πολιτικῷ κόμματι, τοῦ ὁποίου ἄρχει, ὅσον δήποτε πλεονεκτημάτων κάτοχος καὶ ἂν ᾖναι ὁ ὑποκαθιστάμενος, οὔτε τὸ κόμμα ὁλόκληρον ὁλοκλήρως ἠμπορεῖ εἰς αὐτὸν νὰ δοθῇ, οὔτε τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὴν ἐν τῷ κόμματι θέσιν των στηρίζουσιν εἰς τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτοῦ, ὁ ζῆλος καὶ αἱ ἐνέργειαι δύνανται νὰ ὦσι τόσον σταθεραὶ καὶ ζωηραὶ καὶ δραστήριαι, ὅταν ἐν τῇ θέσει τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος ὑποκαθίσταται ἄλλος. Ὑπὸ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτιμηθῶσιν ὅλα ἐν γένει τὰ εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν τοῦ Μεσολογγίου ἀφορῶντα, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀληθείας ταύτης ἐπήρειαν νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ἀποξενώσωμεν.......

§181ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Βουλπιώτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψητε; ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρης.

§183ΡΟΥΚΗΣ. Ἦσαν 98 καὶ ἔφυγα τόσοι. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε πρόεδρε· ποῦ εἶναι ὁ κ. Σαράβας, ὁ κ. Μίλησης; (θόρυβος).

§184ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἔνστασίς σας.

§185ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἀκόμη ἔχομεν 50 ἡμέρας, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν 200 ὥρας μέχρι τῆς λήξεως τῆς ά Συνόδου καὶ πρέπει νὰ ταχύνωμεν τὰς ἐργασίας μας.

§186ΡΟΥΚΗΣ. Μᾶλλον εἰπεῖν καὶ δηλονότι καὶ δι’ ἀντανακλάσεως δὲν εἶναι ἀπαρτία κατὰ τὸν κ. Δουζίναν.

§187ΤΙΝΕΣ. Εἶναι.

§188ΡΟΥΚΗΣ. Μὰ μήπως περιμένω ἀπὸ σᾶς νομιμότητα ἐγώ; Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη ἡ ἀναβολὴ καὶ ἀπερίφθη· δὲν εἶναι πέντε λεπτὰ ἀπὸ τότε.

§190ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§191ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἐθνικὰ συμφέροντα ἐμποδίζετε, κύριε.

§192ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος). Ἐννοεῖτε, κύριε πρόεδρε, πῶς παρανομεῖτε;

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος καὶ εὑρέθη ἀπαρτία.

§194ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος). Σεῖς εἶσθε πολλοὶ καὶ ἐγὼ εἶμαι εἷς, ἀλλ’ ἔχω τὸν νόμον ὑπὲρ ἐμοῦ (θόρυβος). Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ὑποστηρίξουν καὶ ἄλλοι 15 τὴν πρότασίν σας.

§196ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι πρότασις περὶ ἀναβολῆς· εἶναι πρότασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§197ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ἡ ἀπαρτία ἐβεβαιώθη πρὸς μιᾶς στιγμῆς· νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἀγορεύων.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, κύριε Ῥούκη.

§199ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ νὰ παύσω, ἢ σεῖς οἱ παρανομοῦντες;

§200ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρανομεῖ ὁ πρόεδρος· σεῖς παρανομεῖτε.

§201ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ μείνῃς μόνος σου;

§202ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὸ καθῆκόν σας, καὶ λυποῦμαι, διότι ἐγὼ πρόκειται νὰ σᾶς διδάξω αὐτό.

§203ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀγορεύσῃ.

§204ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀγορεύσῃ· δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§205Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀπέσχον μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς νὰ λάβω τὸ ἐλάχιστον μέρος· παρατηρῶ ὅμως μετὰ λύπης, ὅτι εἷς βουλευτής, μὴ σεβόμενος τὸ Κοινοβούλιον, θέλει καὶ καλὰ νὰ ματαιώσῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τὴν συνεδρίασιν. Παρακαλῶ λοιπόν, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κανονισμόν.

§206ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ ποῦ συμφωνοῦμεν· τὸν κανονισμὸν θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐφαρμόσῃ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§207ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κάμετε τὴν ἀναφοράν σας.

§208ΠΟΛΛΟΙ. Ἐξακολουθήσατε, κ. Βουλπιώτη.

§209ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἔχω πολλὰ νὰ ὁμιλήσω· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑποβαλλομένης προτάσεως περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας, εἶναι ἀπαίτησις τοῦ νόμου, ὅτι πρέπει νὰ βεβαιωθῇ.

§210ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἡ ἀπαρτία ἐβεβαιώθη ἤδη διὰ ψηφοφορίας.

§211ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ πρότασις ἐκείνη ἦτο πρότασις καθαρῶς περὶ ἀναβολῆς.

§212ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἐντραπῆτε νὰ λέγετε αὐτά· ὁ Γιολδάσης εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§213ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν δὲν θὰ ὁμιλήσητε, νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις.

§214ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι εἰς τὸ χέρι σας;

§215ΑΘ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Νομίζεις, πῶς εἶναι εἰς τὸ χέρι σου;

§216ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ, θὰ εἰπῇ ὅτι παίζει μὲ τὸ Σύνταγμα.

§217ΡΟΥΚΗΣ. Ἐμπαιγμὸς τοῦ Συντάγματος εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σεῖς ὑποστηρίζετε.

§218ΑΧΟΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ᾖναι λαὸς νὰ τοὺς πνίξῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι λαός.

§219ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν ὁ κύριος θέλῃ νὰ ἀγορεύσῃ, πολὺ καλά, ἄλλως κλείσατε τὴν συζήτησιν.

§220ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Θέλω νὰ ἀγορεύσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι πρὸς βουλευτάς.

§221ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. 98 εἶναι.

§222ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐὰν νομίζητε ὅτι, καίπερ ὑποβληθείσης αὐτῆς τῆς προτάσεως, ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐξακολουθήσω, καί τοι τοῦ κανονισμοῦ λέγοντος ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἀπαρτία, ἐγὼ ἐξακολουθῶ.

§223ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μόλις ἐξακολουθήσῃς, θὰ ἔλθουν οἱ φίλοι τοῦ κ. Ῥούκη.

§224ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐξακολουθήσω, διότι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ματαιώσω τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον γίνεται.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω, κύριοι.

§226ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἐπίστευον, ὅτι εἰς τὰ 1874 θὰ εὑρίσκετο πρόεδρος καταπατῶν τὸν κανονισμὸν, καταπατῶν τοὺς νόμους ὅπως σεῖς, ὁ φρουρὸς τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι ἀπαρτία καὶ λυποῦμαι ὅτι εἶσθε καὶ τόσοι νομικοί. Κύριε Μεσσηνέζη, σᾶς παρακαλῶ, ἐνεργεῖ ἐντὸς τοῦ νόμου ὁ κ. πρόεδρος;

§227ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐμπρὸς ὁ ῥήτωρ.

§228ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ ἕως τὸ πρωΐ, κομμάτια ἐὰν μὲ κάμητε, θὰ φωνάζω, δὲν εἶναι ἀπαρτία· διότι ἐγὼ εἶμαι ἐντὸς τοῦ νόμου, καὶ σεῖς εἶσθε ἐκτὸς τοῦ νόμου.

§229ΑΧΟΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον, θέλω νὰ ὁμιλήσω· θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Βουλπιώτης;

§230ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω, διότι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ματαιώσω τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον γίνεται.

§231ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Βουλπιώτη, δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§233ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, εἶναι ἐντροπή· μᾶς ἀκούει καὶ ὁ κόσμος, νὰ καταντήσῃ μόνος ἐγὼ νὰ ὑποστηρίζω τὸν νόμον, καὶ νὰ παρανομῆτε ἐδῶ Κυβέρνησις, προεδρεῖα καὶ λοιπὰ (θόρυβος).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος καὶ ἐβεβαιώθη ὅτι εἶναι ἀπαρτία.

§235ΡΟΥΚΗΣ. Ἦτον, ἀλλὰ τώρα δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεβασθῆτε τὸ Σῶμα.

§237ΡΟΥΚΗΣ. Περισσότερον ἀπὸ τὸν νόμον δὲν σέβομαι κανένα.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπαρτία, κατὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν.

§239ΡΟΥΚΗΣ. Τίποτε! δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος). Μὰ θέλετε τὴν ὑλικὴν βίαν νὰ μεταχειρισθῆτε; Εἶσθε 100. Ἐμπρός! Ἐγὼ ἐντὸς τοῦ νόμου λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ἐμπρὸς λοιπόν. Ἐγὼ μὲ ἕνα θὰ παλαίσω· οἱ ἄλλοι κτυπᾶτε. Νὰ ὑποταχθῆτε ὅμως ὅλοι, ὅπως ὑποτάσσεται καὶ ὁ Βασιλεὺς εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Θέλετε νὰ γίνητε ἀνώτεροι καὶ ἀπὸ τοὺς δικτάτορας;

§240Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς θέλετε νὰ ματαιώσητε τὴν συνεδρίασιν.

§241ΡΟΥΚΗΣ. Τώρα σὲ τύπτει ἡ συνείδησις, κύριε πρόεδρε, διότι παρανομεῖς.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μὲ τύπτει. Ἐβεβαίωσας καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς σου ἀκόμη ὅτι εἶναι ἀπαρτία.

§243ΡΟΥΚΗΣ. Ἐβεβαίωσα ὅτι ἔγεινε ψηφοφορία διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς. Λοιπὸν λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ἀναγνώσατε τὸν κατάλογον καὶ θέλομεν ἰδεῖ ποῖος ἔχει δίκαιον.

§244ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς δὲν περιείχετο ἡ πρότασις περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§245ΡΟΥΚΗΣ. Τὴν ὑψηλὴν ἐπιστήμην σου δὲν γνωρίζω.

§246ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ὅλον περιέχεται τὸ μέρος. Ἐὰν πρὶν ἔλειπον τρεῖς, θὰ ἔλεγεν ὁ πρόεδρος ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§247ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Βουλπιώτη, τί κάθεσθε εἰς τὸ βῆμα, δὲν δὲν συναισθάνεσθε τὴν θέσιν σας;

§248ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Πολὺ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν ὅλην τὴν Βουλὴν πρὸς τὴν ὁποίαν νὰ ἀγορεύσω.

§249ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κύριε πρόεδρε, ἂν παραδέχεται τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἐλύθη ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§250ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅ,τι συμβαίνει πρὸ μιᾶς σχεδὸν ὥρας ἐν τῇ Βουλῇ, ἐξευτελίζει αὐτὴν ἐνώπιον τῶν ἀκροατηρίων καὶ τοῦ κοινοῦ. Εὐκταῖον ἤθελεν εἶσθαι νὰ περατωθῶσι τὸ ταχύτερον αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν, ὅπως προβῇ εἰς τὸν καταρτισμόν της καὶ κάμῃ ἔναρξιν τῶν τακτικῶν νομοθετικῶν της ἔργων. Ἀλλ’ ἀφοῦ τέλος πάντων πρόκειται καλῶς ἢ κακῶς ἡ ἔνστασις ἤδη περὶ τῆς μὴ ἀπαρτίας, φρονῶ, κύριε πρόεδρε, ὅτι σεβόμενος τὸ Κοινοβούλιον, δὲν δύνασθε παρὰ νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν, νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον, ἵνα ἴδητε ἂν ὑπάρχῃ ἡ νόμιμος ἀπαρτία πρὸς συζήτησιν καὶ συνεδρίασιν. Ἐκφράζω δὲ τὴν λύπην μου ἐπὶ τοῖς γενομένοις, διότι πρό τινος ὥρας δὲν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐκφράζω δὲ τὴν λύπην μου καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς πολίτης ἐπὶ τοῖς γενομένοις. Τέλος πάντων ἡ γενομένη ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας, καὶ ὑφ’ ἑνὸς μόνου ἂν προτείνεται, κατὰ τὸν κανονισμόν, σᾶς ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον.

§251Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν πράγματι δὲν ἐγένετο πρὸ ὀλίγου ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, ἐξ ἧς ἐβεβαιώθη ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶχε δίκαιον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ ἐνίσταται ἕνεκα τῆς μὴ ἀποδοχῆς τῆς περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας ἐνστάσεως τοῦ κ. Ῥούκη. Ἀλλὰ πρὸ στιγμῆς μόλις ἐξεφωνήθη τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐκείνης καὶ αὖθις προτείνεται ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἂν καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν ἵνα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν γίνεται πρότασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, αἱ συνεδριάσεις θὰ ματαιῶνται αἰωνίως. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπεδείχθη διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου ὅτι εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, δὲν δύναται ἐκ νέου ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, δὲν δύναται νὰ ὑποκύψῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς παραλόγους ἀξιώσεις ἑνὸς καὶ μόνου βουλευτοῦ.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ προεδρεῖον ἔκαμεν αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναγινώσκεται κάθε πέντε λεπτὰ ὁ κατάλογος. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βουλπιώτη, εἴπατε ἀκόμη ὀλίγας λέξεις.

§253ΡΟΥΚΗΣ. Ἂν ᾖναι διὰ πέντε λέξεις νὰ εἴπῃ καὶ ἔπειτα νὰ διαλύσητε τὴν συνεδρίασιν, καλλίτερον εἶναι νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος. Τί θέλετε νὰ προσθέσητε ἀκόμη ἕνα γαρνιμέντο εἰς τὰ μέχρι τοῦδε!

§254ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτι τὰ κόμματα τὰ δύω, τὰ ὁποῖα ἐν Μεσολογγίῳ ὑφίστανται ἐκ τῶν....

§255ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις· ἄλλως, ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά....

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα νὰ σημειωθῇ.

§257ΡΟΥΚΗΣ. Ὅτι παρανομεῖτε.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως προχθὲς ἐντὸς τοῦ νόμου ἐνεργήσας.... ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικά.

§259ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐντὸς τοῦ νόμου ἀποδοκιμάζω τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. προέδρου, διότι δὲν θέλει νὰ συμορφωθῇ μὲ τοὺς καθεστῶτας κανονισμούς, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀκολουθεῖ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ θέλησιν καὶ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. (Θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§260ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμὸν κατὰ τοῦ κ. Ῥούκη.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 10|60 μ. μ.).