1874.11.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 8 Νοεμβρίου 1874.

(Παρασκευή).

Ὥρα 3 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. Ὁ κ. Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§2Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ (ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§3ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Στάϊκε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Νομίζω, ὅτι τὸ κύριον μέρος τῶν ἐνστάσεων συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι ἐστάλησαν ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸ Μεσολόγγιον. Σᾶς παρακαλῶ, εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς ἐξηγήσητε πότε ἐστάλησαν;

§4Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Λυποῦμαι, διότι χθὲς δὲν ἐθελήσατε νὰ δώσετε προσοχὴν εἰς ὅσα διὰ μακρῶν ἐξέθηκα· ἐὰν ἠθέλατε ὀλίγον προσέξει, ἠθέλατε ἰδεῖ ὅτι οἱ ἐντόπιοι αὐτοὶ ἀξιωματικοί, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος ὅτι διεδραμάτισαν τόσα καὶ τόσα, καὶ τέλος πάντων ὅτι ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, εὑρίσκοντο εἰς Μεσολόγγιον οἱ πλεῖστοι ἀπὸ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἐναντίον τοῦ διατάγματος περὶ ἐντοπίων, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Δεληγεώργης προὐκάλεσε. Σᾶς ὠνόμασα χθὲς τοὺς ἀξιωματικοὺς Τσερούλην, Βλαχόπουλον, Βαρνακιώτην, Δεσύλαν, Ῥέμπελον κτλ.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνέβησαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη αὐτά.

§6ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐγὼ δὲν ἤμην οὔτε πολιτευόμενος, οὔτε εἰς τὴν διοίκησιν εἶχον μέρος, ἤμην ἀξιωματικὸς ἐν τῷ στρατῷ καὶ τίποτε περισσότερον· τὰ τοῦ Μεσολογγίου γνωρίζω, διότι εἶναι ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρίς. Πρὶν ἐξακολουθήσω τὴν χθὲς διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν μου, νομίζω καθῆκόν μου πρὸς τὸ συμφέρον τῶν κ. βουλευτῶν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν ἑξῆς πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ ἄνευ ἀποχρώσεως κομματικῆς, ἢ νὰ παραδεχθῇ ἢ ν’ ἀποῤῥίψῃ. Ἐξαιρετικὸν προνόμιον ἀπέκτησεν ἀπὸ πέρυσιν ἡ Ἑλληνικὴ δημοσιογραφία· λέγω, ἐξαιρετικὸν προνόμιον, διότι καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου παρεχωρήθη χῶρος εἰς τοὺς κ. στενογράφους καὶ, ἐναντίον τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων ἄλλων ἐθνῶν, ἐπετράπη εἰς αὐτοὺς νὰ δημοσιεύωσι στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ ᾖναι ἐγκεκριμένα παρὰ τῆς Βουλῆς.

§7ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀντίκειται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα.

§8ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἀντίκειται.

§9ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς αὐτοκρατορίας.

§10ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δοθῇ χρωματισμὸς πολιτικὸς, δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιθυμοῦν τὴν ἐλευθέραν συζήτησιν. Ἐπιθυμῶ ὁ τύπος νὰ μένῃ ἐλεύθερος καὶ ἄνευ λογοδοσίας, ἐννοῶ καὶ παραδέχομαι τὸ μέτρον τὸ ληφθὲν παρὰ τοῦ πέρυσιν ἐπιτυχῶς διευθύναντος τὸ σῶμα τοῦτο κ. Ζαΐμη, ἀσπάζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν πρόνοιαν αὐτήν· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον οἱ δημοσιογράφοι ἔχουσι θέσιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ βουλευτηρίου, καὶ ἔχουσι θέσιν τοιαύτην, ὥστε αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἢ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν νὰ κρατοῦν πιστῶς στενογραφημένας τὰς ἀγορεύσεις, ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν πιστῶς νὰ δημοσιεύωσι τὰς ἀγορεύσεις ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ δὲν ἐννοῶ ὅτι πρέπει ν’ ἀσπασθοῦν τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἀγόρευσιν, εἰσὶ κύριοι, νὰ κρίνουν καὶ νὰ σχολιάσουν ὡς αὐτοῖς δοκεῖ· ἐφ’ ὅσον ὅμως δημοσιεύουσι στενογραφήματα τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ δημοσιεύωσιν αὐτὰ πιστῶς· διότι, κύριοι, ἠξεύρετε ὅτι καθ’ ἑκάστην πρωΐαν πωλοῦνται ἐν τῇ ἀγορᾷ ἐφημερίδες, τὸ κοινὸν τὰς λαμβάνει καὶ ἀναγινώσκει ἐν αὐταῖς ἀγορεύσεις· καὶ δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ τὴν κακὴν πρόθεσιν, πιθανὸν νὰ συμβαίνουν λάθη τινὰ ἐξ ἀπροσεξίας, ἀλλ’ ἅμα μείνῃ ἀγόρευσίς τις κεκολοβωμένη, μία ἰδέα ἡμιτελής, ἡ ἀγόρευσις λαμβάνει διάφορον σημασίαν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ὑπομνήσω ἓν ῥητορικὸν σχῆμα τοῦ ἐπισημοτέρου ἐκκλησιαστικοῦ ῥήτορος τῶν νεωτέρων χρόνων, Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων. Νομίζω εἰς τὴν Ὀδησσόν, δὲν ἠξεύρω ποῦ, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος ἤρξατο τοῦ λόγου του οὕτω· «Οὐκ ἔστι Θεός, οὐκ ἔστι Θεός, οὐκ ἔστι Θεός,» τὸ ἀκροατήριον κεχηνὸς καὶ ἐκστατικὸν ἠτένισε πρὸς αὐτόν· προσέθηκε δὲ κατόπιν «εἶπεν ὁ ἄφρων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.» Ἐνόσῳ λοιπὸν μία ἰδέα δὲν ἐκφέρεται πλήρης, λαμβάνει καὶ διάφορον σημασίαν. Ἐπειδὴ λοιπὸν τὰ δημοσιευόμενα στενογραφήματα ἔχουν τὸ κῦρος καὶ τὴν αὐθεντίαν, ὅτι εἶναι πιστὴ ἀντιγραφὴ τῶν ἀγορεύσεων, ὀφείλουν οἱ κύριοι δημοσιογράφοι λαμβάνοντες αὐτὰ ἐντὸς τῆς αἰθούσης, νὰ τὰ παραλαμβάνωσι πιστῶς. Δὲν ἐννοῶ παροράματα καὶ ἄλλα λάθη, ἀλλ’ ἐννοῶ, ὅτι δὲν ἀντιγράφεται καλῶς τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀγορεύοντος. Ἄν δὲν δύνανται, τότε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὴ παρακάθηνται οἱ κκ. δημοσιογράφοι εἰς τὸ βουλευτήριον, ὅτε εἶναι κύριοι νὰ γράφωσιν ὅ,τι θέλουσιν. Ἄν ᾖναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ, τότε ὑποβάλλω τὴν πρότασίν μου, ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ ἡ ἐλαχίστη ἀντίῤῥησις, τὴν ἀποσύρω.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Στάϊκε· οἱ δημοσιεύοντες εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς ἡμέρας πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων δὲν εἶναι στενογράφοι, εἶναι οἱ συντάκται τῶν ἐφημερίδων ἢ ὑπάλληλοι αὐτῶν, οἵτινες παραλαμβάνουσι μόνον περιλήψεις τῶν ἀγορεύσεων, ὅπως αὐτοὶ δύνανται διὰ τῆς κοινῆς γραφῆς. Δὲν ἔχουσι δὲ αἱ ἀγορεύσεις αὗται κἀνὲν ἐπίσημον κῦρος. Τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τὰ συντασσόμενα ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς στενογράφων μόνον καὶ δημοσιευόμενα διὰ τῆς ἐπισήμου ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς ἔχουσι κῦρος καὶ αὐθεντίαν.

§12Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πολὺ καλά. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἤδη. Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴν κ. Σαράβαν, ὡς εἰσηγητὴν τοῦ τμήματος, καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς κατὰ τῆς ἐκλογῆς ὑποβληθείσας ἐνστάσεις, ἐξέθηκα χθὲς ὅσα ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ἐκθέσω ὑμῖν περὶ τῶν ἐν γένει ἐνστάσεων τῶν ἐνισταμένων. Προβαίνω δὲ ἤδη εἰς τὴν κατὰ δήμους ἀνασκευήν. Διῆλθον τὸν δῆμον Μεσολογγίου, καὶ παρελθούσης τῆς ὥρας διεκόπην περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐπὶ τοῦ δήμου Μακρυνείας. Πρὶν ἢ παραιτήσω τὴν Μακρυνείαν, ὀφείλω μίαν τελευταίαν προσθήκην νὰ κάμω εἰς ὅσα χθὲς ἐξέθηκα. Ὁ ἐν Μεσολογγίῳ διαμένων καὶ ἐκεῖ ἀρυόμενος, δὲν ἠξεύρω πόθεν, τὰς πληροφορίας του ἐπιλαχὼν κ. Στάμος Μακρῆς, ἀφοῦ ἐξέθηκε τὴν φοβερὰν βίαν, ἥτις διεπράχθη διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας, ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐμβατεύσῃ καὶ εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ὥρας καὶ ἡμέρας εὑρισκόμεθα μακρὰν αὐτοῦ. Εἰς τὸ τέλος τῆς ἐνστάσεως τῆς ἀφορώσης τὸν δῆμον Μακρυνείας ὁ κ. Μακρῆς προστίθησι τὰ ἑξῆς· «εἰς τὴν ἐκλογὴν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Νομάρχου προσεκάλεσε τέσσαρας στρατιώτας νὰ διαμείνωσιν ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας, παρακούσαντες ὅμως εἰσῆλθον πάντες σχεδὸν οἱ στρατιῶται, ὁ δὲ Εἰρηνοδίκης ἠγέρθη καὶ ἀπῆλθεν, ὅταν ἠνεῴχθη ἡ κάλπη τοῦ κ. Δεληγεώργη, προσποιηθεὶς ἀσθένειαν. Ἄν ἡ κάλπη τοῦ κ. Δεληγεώργη δὲν εὐηρέστει τὸν στρατὸν, αὐτὸς θὰ ἔθραυε τὰς κάλπας» ἔχομεν καὶ θὰ, «ἔσχιζε τὰ πρακτικὰ, ἑπομένως ἀπῆλθεν ὁ εἰρηνοδίκης ἵνα μὴ παρίσταται μάρτυς αὐτόπτης τοῦ ἐγκλήματος.» Βλέπετε ὅτι ἐδημιούργησαν καὶ μελετώμενα ἐγκλήματα· «οὐχ ἧττον ὑπὸ τὴν ἐπικρατοῦσαν ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας ἀναρχίαν κατώρθωσαν νὰ ῥίψουν ἐντὸς τῆς κάλπης τοῦ κ. Δεληγεώργη 28 σφαιρίδια περιπλέον, ἅτινα ἀφῄρεσαν ἀπ’ αὐτοῦ μετὰ τὴν διαλογήν». Αὐτὰ, κύριοι, ἐκτίθησιν ὁ κ. Στ. Μακρῆς, ἐμβατεύων, ὡς προεῖπον, καὶ εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται σήμερον διὰ τεκμηρίων νὰ σχηματίσητε τὴν πεποίθησίν σας περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς, ἐνόμισα, ἐπειδὴ εἶχον πρόχειρον τὴν ἐπίσημον διάψευσιν τῶν τοιούτων αἰτιάσεων, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς παραλείψω. Ὡς παρατηρεῖτε ἡ ἔνστασις ἐδημοσιεύθη κατὰ τὸν μῆνα αὔγουστον διὰ τῆς ἐφημερίδος τῶν «Συζητήσεων»· ἀναγνώσας αὐτὴν δὲν ἔδωκα κἀμμίαν σπουδαιότητα, ποτὲ δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσω ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς μου· ἔγραψα οὐχ ἧττον ἐπιστολὴν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Δὲν πρόκειται, κύριοι, οὔτε περὶ λειτουργοῦ τῆς Θέμιδος ἐκ τῶν ὑποδεεστέρων, ἔχοντος τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πιθανότητα ὅτι δι’ ἑνὸς ἅλματος θ’ ἀνέλθῃ τὰς βαθμίδας ὅλας τῆς κλίμακος τῆς δικαστικῆς ἱεραρχίας, δὲν πρόκειται περὶ θεσιθήρα, εἰς τὸν ὁποῖον, εἴτε ἐγὼ ὡς βουλευτὴς, εἴτε ὁ κ. Δεληγεώργης ὡς πρωθυπουργὸς ἤθελε δώσῃ ἄρτον· πρόκειται περὶ προσώπου ξένου ἐντελῶς τοῦ τόπου μας ἐπαγγελλομένου ἔργον εἰρηνικώτατον, χριστιανικώτατον, κοινωφελέστατον καὶ ἀνεξάρτητον. Δὲν εἶναι φίλος φανατικὸς ἐμοῦ, οὐδὲ ἐχθρὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἐξεναντίας μάλιστα συμπαθεῖ καὶ λυπεῖται, διότι ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπέτυχε· πρόκειται περὶ τοῦ σχολάρχου Μεσολογγίου. Ἰδοὺ τί μοὶ γράφει· «ἐν Μεσολογγίῳ, τῇ 11 Σεμπτεμβρίου 1874. Φίλτατε Δημόσθενες»· ἀφίνω τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπιστολῆς, διότι γράφει τι περὶ ἐμοῦ.

§13ΡΟΥΚΗΣ. Συγχαρητήρια βεβαίως.

§14Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι συγχαρητήρια, κἄτι τι ἄλλο. «Ἔπρεπεν ὅμως νὰ ἐπέλθῃ ἡ τῆς Βουλῆς διάλυσις, νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ τελευταῖαι βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ, ν’ ἀποσταλῶ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Νομάρχου εἰς Μακρυνείαν, ἔνθα ἤσουν καὶ σὺ, διὰ νὰ κατανοήσω τὸν βαθμὸν τῆς νομιμοφροσύνης σου.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§16ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ Λεόντιος, υἱὸς τοῦ μακαρίτου Λεοντίου, διδασκάλου μου·—«καὶ τὴν παῤῥησίαν μεθ’ ἧς παρώτρυνας φίλους καὶ ἀντιθέτους·» προσθέτω, ἐνταῦθα ὅτι ὁ σχολάρχης αὐτὸς ἦλθεν εἰς Μακρυνείαν πρὸ τοῦ πέρατος τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐγένετο αὐτόπτης ὅλων τῶν συμβάντων. Λοιπὸν «παρώτρυνας φίλους καὶ ἀντιθέτους νὰ ψηφίζωσι κατὰ συνείδησιν· δὲν θέλω δὲ λησμονήσει καὶ τὴν θλίψίν σου διὰ τὰ πλεονάζοντα ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Δεληγεώργη σφαιρίδια, ὡς καὶ τὴν ἔκφανσιν τῆς δικαίας ὀργῆς σου κατὰ τοῦ διαπράξαντος τοῦτο, ἣν ἐπεσφράγισας διὰ τῶν ἐφεξῆς ἀξιοσημειώτων λέξεων· «Ἐπολέμησα λυσσωδῶς τὸν Δεληγεώργην» πράγματι αὐτὰ εἶπον, «ἀλλ’ οὐ μόνον δὲν ἤθελον καταδεχθῆ νὰ φαντασθῶ τὴν τοιαύτην καλπονόθευσιν, ἀλλὰ θεωρῶ καὶ ἐχθρόν μου τὸν τολμήσαντα ταύτην.» Μετ’ εὐχαριστήσεως θέλω ἀναμιμνήσκεσθαι τῆς ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς διαλογῆς μέχρι τέλους αὐτῆς πανηγύρεως, διότι ἐπεκράτει τάξις καὶ ἡσυχία ὡς ἐν ἱερουργίᾳ».

§17ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἤδη σχολάρχης αὐτός;

§18ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§19Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ ἐγνωρίζατε σεῖς· πόθεν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ σᾶς τὰ ὑπενθυμίσῃ.

§20ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶπον ὅτι, ἅμα ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς ἐνστάσεις των, ἔγραψα πρὸς αὐτόν.

§21ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλλίτερον ἦτο τοιαύτας μαρτυρίας νὰ μὴ φέρητε, δὲν σᾶς συμφέρει.

§22ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Βακαλόπουλε, βλέπετε ὅτι ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Νομάρχου. Κατηγοροῦμαι ὅτι διενοούμην νὰ πράξω ἐγκλήματα καὶ φέρω τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ· ἀναμιμνήσκομαι ἤδη ἐκ τῆς ἐρωτήσεώς σας, τὸ «κεραμεὺς κεραμεῖ κοτέει», ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι δάσκαλος.

§23Α. ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἐγὼ κἄτι τι. Κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς διαλογῆς καὶ πρὶν ἦτον ἐκεῖ ὁ ἀνακριτὴς ὁ Σταύρακας, πῶς ὁ κ. Νομάρχης δὲν ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν παρὰ ἔστειλε τὸν σχολάρχην;

§24ΣΤΑΪΚΟΣ. Διότι ὁ κ. ἀνακριτὴς, ὁ λειτουργὸς τῆς Θέμιδος καὶ ἐκτελεστὴς τοῦ νόμου, παρανόμως ἔμενεν εἰς Μακρυνείαν παρακούσας εἰς διαταγὴν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του· εἶχε διαταχθῆ νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Προχωρήσατε, κύριε Στάϊκε.

§26ΣΤΑΪΚΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, μετὰ τὸν δῆμον Μακρυνείας ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ. Νομίζω δὲ ὅτι θὰ διαπράξω ἁμάρτημα καὶ λυποῦμαι καὶ τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐκφέρω, ἂν ἐγκύψω εἰς ἀνασκευὴν ἐνστάσεων εἰς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ. Ἡξεύρετε δὲ ὁποίου εἴδους ἐνστάσεις ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα; Ἕνας σφαιριδιοδότης, λέγουσιν, ὅταν εἷς ἐκλογεὺς προσῆλθεν εἰς τὴν κάλπην τοῦ Στάμου Μακρῆ, δίδων εἰς αὐτὸν τὸ σφαιρίδιον εἶπεν· «αὐτὴ εἶναι ἡ κάλπη τοῦ Σταμίκου μας». Τὸ ὑποκοριστικὸν τοῦ ὀνόματος ὑπῆρξεν ἀφορμὴ ἐνστάσεων. Ὁ δῆμος Αἰτωλικοῦ ἀποτελεῖται ἐκ μόνης τῆς πόλεως τοῦ Αἰτωλικοῦ, ἔχει δὲ δύω συνοικισμοὺς μικροὺς, τὰ Μούσουρα καὶ Κοῦντρον, εἶναι δὲ ὁ δῆμος τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ἀφ’ ὅτου γίνονται ἐκλογαὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐπὶ τῆς παρελθούσης Βασιλείας, ὅτε γνωρίζετε πῶς ἐγίνοντο οἱ βουλευταὶ, οὐδέποτε κατώρθωσε νὰ πλειονοψηφήσῃ ἄλλος ἀπέναντι τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ἀνέκαθεν, εἴτε ὡς βουλευτὴς ἐξετίθετο, εἴτε ὡς πληρεξούσιος, εἴτε ὡς δήμαρχος, εἶχεν ἑδραίαν πλειοψηφίαν· δὲν ἔχει δὲ αὐτὴν τυχαίως, διότι ἂν ὑπάρχῃ κἄτι τι εἰς τὸ Αἰτωλικὸν, ἂν ἔχῃ ἕνα δρόμον νὰ κινηθῇ ὁ κάτοικος, αὐτὸς ὀφείλεται εἰς τὸν δήμαρχόν του. Αἱ κυβερνήσεις καὶ οἱ εὐεργέται τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, κατὰ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Οἰτύλου, κάθε ἄλλο διενοήθησαν παρὰ νὰ ὑποστηρίξωσι τοιαύτας διαθέσεις τοῦ δημάρχου Αἰτωλικοῦ. Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ὑπῆρχεν ἀντίδρασις κατὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅπως καὶ παντοῦ ὑπάρχει· κέντρον τῆς ἀντιδράσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἦτον ὁ κ. Ζηνόπουλος, κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν, καὶ λυποῦμαι κατάκαρδα διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ἵνα ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν του.

§27ΖΑΪΜΗΣ. Ἀφοῦ τὸν ἐβγάλατε ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§28ΣΤΑΪΚΟΣ. Βεβαιωθῆτε, κ. Ζαΐμη, ὅτι περισσότερον ἐμοῦ δὲν θὰ ἐλυπήθητε οὔτε σεῖς, οὔτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὅστις, τὸν ἔχει φίλον στενόν· ἂν ἐνδιαφέρωμαι, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ζηνόπουλος εἰς τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ἐξεδήλωσα διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ βεβαιώσῃ ὁ κ. Ζηνόπουλος· ἂν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς του ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο καὶ ἐθεώρησε παράτυπον τὴν ἐκλογὴν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω μόνον ὅτι καὶ ἡ ἀντίδρασις κατὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἦτο μεθ’ ἡμῶν. Ὅταν λοιπὸν εἴχομεν παμψηφίαν εἰς τὸ Αἰτωλικὸν, ἐκτὸς, ἐννοεῖται, ὡρισμένων εὐϋπολήπτων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν καὶ εἶναι φίλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἡ οἰκογένεια τοῦ Καραπάνου λ. χ. Τσάλα κλπ. πῶς ἦτο δυνατὸν, ἄνευ τῶν χρηστοήθων μέσων, ὧν ἐποιήσαντο χρῆσιν, νὰ φθάσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 200 ψήφων; Ποῖα εἶναι τὰ χρηστοήθη αὐτὰ μέσα; τὸ ἐπεισόδιον τῆς ἐκ τῆς μερίδος ἡμῶν ἀποσπάσεως τοῦ μέλους τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, Λεωνίδα Μηλιώτου, ἀρκετὰ ὁμιλεῖ, καὶ ἀρκετὰ ἐκφραστικὸν εἶναι. Δὲν ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ καταφέρωμαι κατ’ οὐδενός, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρεκτραπῶ εἰς προσωπικότητας καὶ μάλιστα κατ’ ἀπόντων· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ περιορισθῶ εἰς αὐτὰ καὶ νὰ παρέλθω τὸ Αἰτωλικόν. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον τῆς Ὠλενείας. Κατὰ τὴν διαγραφεῖσαν τακτικήν του, ὁ ἐνιστάμενος προτάσσει τὴν στρατιωτικὴν ἐπέμβασιν. Τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα, τὸ πανταχοῦ παρὸν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἐνεργῇ παραβιάσεις, παρακολουθεῖ εἰς ὅλους τοὺς δήμους τὸν γυναικάδελφον τοῦ κυρίου Μακρῆ. Ποῦ ὅμως τὸν παρηκολούθησε; τί ἐνήργησε; κατὰ τί τὸν ἠνώχλησεν; ὁ τὸ ἐπίθετον τοῦ τερατολόγου μὴ ἀποστρεφόμενος Μακρῆς δὲν λέγει. Τὸν παρηκολούθει τὸ ἀπόσπασμα, ἀλλὰ κατὰ τί τὸν ἔβλαψεν, ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπῆρχεν ἀπόσπασμα; Ὁ κ. Στάμος Μακρῆς, ὁ ὁποῖος δὲν δεικνύει πολλὴν μετριότητα κατὰ τὰς ἐνστάσεις του, δὲν τὸ ἐκθέτει. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς τὸν δῆμον Ὠλενείας ἐπλάσθη καὶ παρουσία λῃστῶν! Ἀποκρούων μετὰ ἀγανακτήσεως τὴν βδελυρὰν καὶ κακοήθη αὐτὴν συκοφαντίαν, λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν αὐτῶν, ἂν ὑπάρχῃ ποῦ τῆς Ἑλλάδος λῃστὴς Σαλαγιάννης· ἐν ἀπουσίᾳ αὐτῶν ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν δύω πρώην ἀξιοτίμων πρωθυπουργῶν κ. κ. Ζαΐμη καὶ Κουμουνδούρου.

§29ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος.

§30ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὑπῆρξεν εἷς πρὸ πέντε ἐτῶν καὶ ἐφονεύθη· ἐν τούτοις ὁ λῃστὴς αὐτὸς παρουσιάζεται εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας! ἀλλὰ, κύριοι, καίτοι ἀγανακτῶν, οὐδ’ ἐξίσταμαι, οὐδ’ ἀπορῶ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντίθετοι ἡμῶν καταφεύγουσιν εἰς τὴν δημιουργίαν ἀνυπάρκτου λῃστοῦ. Γνωστὸν εἶναι πόσον ἐχρησίμευσεν ἡ δημιουργία τοῦ λῃστάρχου Καζανᾶ πρὸς δικαιολόγησιν τῶν ἀσχημιῶν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δεληγεώργη. Ὤφειλον ὅμως νὰ ἐρυθριῶσιν ὑπὸ ἐντροπῆς, τολμῶντες νὰ ἐκφέρωσιν εἰς τὴν δημοσιότητα τοιαῦτα ψεύδη, τὰ ὁποῖα ἐγκολάπτουσιν ἀτιμωτικὴν κηλῖδα καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν καὶ εἰς τὴν γενικὴν πατρίδα των! Ὅταν, κύριοι, μεθ’ ἡμῶν συνέπραττε ὁ ἀξιότιμος Γουλιμῆς, ὁ ἐξ Ὠλενείας, ὁ τοσάκις παρακαθήσας ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ γνωστῆς ἀπολαύων ἐπιῤῥοῆς, ὅταν μεθ’ ἡμῶν συνέπραττεν ὁ δήμαρχος κύριος Τσιμπουράκης, ὅταν ὁ μεγαλοκτηματίας, καὶ ἑπομένως μεγάλα διαθέτων κεφάλαια ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βαλτινὸς ἦτον σύντροφός μας, ποῦ στηριζόμενοι οἱ ἀντίθετοι ἡμῶν ἤλπιζον νὰ λάβουν περισσοτέρας τῶν ὅσων ἔλαβον ψήφους; Ὅσας ψήφους ἔλαβον, δὲν εἶναι οὔτε τοῦ Δεληγεώργη, οὔτε τοῦ Μακρῆ· εἶναι αἱ ψῆφοι τοῦ πενθεροῦ τοῦ Μακρῆ. Ἐγνώριζον τὰς δυνάμεις των πολὺ καλὰ οἱ ἐνιστάμενοι, ὅταν ἐπεφόρτιζαν τοὺς ἀντιπροσώπους των νὰ καλπονοθεύσωσι, καὶ ἔχω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ τὰ πρακτικὰ, διὰ τῶν ὁποίων σαφῶς ἀποδεικνύεται ἡ καθ’ ἡμῶν ἀπόπειρα καλπονοθεύσεως. Ταῦτα καὶ ὡς πρὸς τὸν δῆμον Ὠλενείας καὶ καταλήγομεν ἤδη εἰς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος. Σᾶς προεῖπον, κύριοι, ὅτι ὑποφέρω, ὅτι πυρέσσω καὶ ὅτι κατέχομαι ὑπὸ κεφαλαλγίας· κατὰ συνέπειαν, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀνασκευῆς κατὰ τῶν αἰτιάσεων, τῶν ἐνστάσεων, ἐπιτρέψατέ μοι μόνον νὰ σᾶς παρουσιάσω τὰ ἀποτελέσματα. Πρὸ τοῦ 68 δῆμος Παραχελωΐτιδος δὲν ὑπῆρχεν· ἀπὸ τοῦ 67 πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου διηρέθη ὁ δῆμος Αἰτωλικοῦ εἰς δῆμον Αἰτωλικοῦ καὶ Παραχελωΐτιδος· πρώτη ἐκλογὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπετέλει περιφέρειαν ἐκλογικὴν ἡ Παραχελωΐτις, ἦτο τὸ 68· ὁ κ. Δεληγεώργης λαμβάνει τότε 274 ψήφους· κατὰ τὸ 1869 ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς καὶ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος ἦτο τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ γνωρίζει ἂν ἐγένοντο ἐπεμβάσεις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὁ κ. Δεληγεώργης ἔλαβεν ἐν τούτοις ψήφους 267 κατὰ τὸ 69· καὶ κατὰ τὸ 72 ἔλαβε ψήφους 342· κατὰ τὸ 72 ἦτον ἀντιπολιτευόμενος· μὴ λησμονήσητε ὅμως, ὅτι ἡ Παραχελωΐτις μόνον διὰ τοῦ Ἀχελῴου χωρίζεται ἀπὸ τῆς Ἀκαρνανίας· κατὰ τὸ 1873 ὡς πρωθυπουργὸς ἔλαβε 409 ψήφους, ἐφέτος δὲ ἀποκλειόμενος, μεταξὺ 583 ψηφοφορησάντων ἐκλογέων ἐκ τοῦ συνόλου τῶν 670, νομίζω, τοῦ καταλόγου ἔλαβε ψήφους ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ὡς ἀποκεκλεισμένος, 327, ἔλαβε δηλ. ψήφους 82 ὀλιγώτερον τῶν ὅσων ἔλαβεν ὡς πρωθυπουργὸς, ἔλαβε πλειοτέρας 53 ἀπὸ ὅσας ἔλαβε τὸ 1868, 15 δὲ ὀλιγωτέρας σχετικῶς ὡς πρὸς τὸ 1872.

§31ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Εἰς τὰ 1872 ὁ δήμαρχος εἰς ποῖον ἀνῆκε;

§32ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ δήμαρχος ἀνῆκεν εἰς τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν κύριον Γρίβαν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀνήκει καὶ σήμερον.

§33Ο ΙΔΙΟΣ. Μὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 72 τί ἔπραξε;

§34ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξαν ὅλοι οἱ φίλοι τοῦ κυρίου Γρίβα. Λοιπὸν αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ἐφέτος ἐψηφοφόρησαν 583 ἐκλογεῖς· ἔλαβεν 332 ψήφους ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου Σωτηρόπουλος, ἔλαβε 327 ὁ κ. Δεληγεώργης, ἔλαβον 309 ἐγὼ καὶ 295 ὁ κ. Μακρῆς. Εἶναι, κύριοι, τοῦτο ἐξαγόμενον ἀποκλεισμοῦ; Εἶσθε, κύριοι, Ἕλληνες βουλευταὶ, γινώσκετε πολὺ καλὰ τίνι τρόπῳ καὶ πῶς ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑλλάδι. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ ἐξαγόμενον αὐτὸ, καὶ εἴπατέ μου ἐν συνειδήσει, ἂν ἦναι ἐξαγόμενον βίας, ἢ δὲν εἶναι τοὐναντίον ἐξαγόμενον ἁπλῆς πάλης, πεισματώδους μὲν, ἀλλὰ ἐλευθέρας καὶ ἀνεπηρεάστου. Ὀφείλω ἐν τούτοις νὰ προσθέσω ὅτι εἰς τὸν δῆμον Παραχελωΐτιδος οἱ ἐνιστάμενοι εἶχον τὴν ἐπιτροπὴν ὑπὲρ ἑαυτῶν, φανατικωτάτην. Ἐνῷ δὲ δι’ αὐτῆς προσεπάθησαν νὰ παρουσιάσωσι τὴν ἐκ τοῦ στρατοῦ τρομοκρατίαν, ἡ διαλογὴ παρουσίασε τὸ προεκτεθὲν ἐξαγόμενον, τὰ δὲ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς βεβαιοῦσιν, ὅτι εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, ὅστις ἀπεικονίζεται ὡς τὸ Βασίλειον τοῦ τρόμου, παῖδες καὶ νήπια ψηφοφοροῦσι καθ’ ἡμῶν, ἐναντίον τῶν ἐνστάσεων καὶ παραστάσεων τῶν ἀντιπροσώπων ἐμοῦ καὶ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου. Εἰς αὐτὸν λοπὸν τὸν δῆμον, ὅπου ὑπῆρχεν ἀποκλεισμὸς, ὅπου τὰ πάντα ἐνηργοῦντο ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ τρόμου, τοσοῦτος τρόμος καὶ ἀποκλεισμὸς ὑπῆρχεν, ὥστε καὶ τὰ νήπια ψηφίζουσι καθ’ ἡμῶν! Τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Σαράβας οὐδὲν ἔχει νὰ ἀντιτάξῃ.

§35ΡΟΥΚΗΣ. Μὰ ἦσαν ἐγεγραμμένα τὰ παιδία αὐτά;

§36ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναί. Ἀλλ’ προσεβλήθη ἡ ταὐτότης των· διότι ὅταν εἶναί τις ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον ἡλικίας ἐτῶν 30 καὶ παρουσιάζεται παῖς ἐτῶν 7, δικαιοῦται πᾶς τις νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ταὐτότητα. Τοῦτο δὲ τὸ ἀνέφερα διὰ νὰ γνωρίσωσι πάντες, κατὰ πόσον ἐκθέτουσι τὴν ἀλήθειαν, προβάλλοντες τρόμον καὶ ἀποκλεισμὸν εἰς δῆμον, ἔνθα ἐψηφοφόρουν καθ’ ἡμῶν ἐκλογεῖς ἄνευ δικαιώματος. Ἐνταῦθα, κύριοι, παύει πλέον τὸ μέρος τῶν στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων· φρονῶ κύριοι, ὅτι, ἄνευ ἄλλου προσόντος, μόνην δὲ τὴν ἀλήθειαν περιβεβλημένος, κατώρθωσα νὰ σᾶς πείσω περὶ τῆς μηδαμινότητος καὶ τῆς ἀβασιμότητος τῶν ὑποβληθεισῶν ἐνστάσεων. Ὑπῆρξεν ἐν τούτοις, κύριοι, ἐν Μεσολογγίῳ ἀποκλεισμὸς κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογάς· ὑπῆρξαν παρανομίαι καὶ αὐθαιρεσίαι, ἀλλά, ὑπὸ τίνων, κύριοι, καὶ κατὰ τίνων διεπράχθησαν οἱ ἀποκλεισμοὶ καὶ αὐθαιρεσίαι; Δὲν ἔχω, κύριοι, ὅπως σᾶς πείσω περὶ τούτου νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ ἀξιόπιστον ἢ μὴ ἑνὸς τῶν ἐπιλαχόντων, οὔτε τὸ ἀξιόπιστον ἐμοῦ, ἀλλὰ φέρω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα· τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸ τμῆμα ἢ μᾶλλον ἡ πλειοψηφία τοῦ τμήματος, ἀλλ’ ἀπηξίωσεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς κύριος Σαράβας νὰ τὰ μνημονεύσῃ κἄν. Ἀκούσατέ τα λοιπὸν σεῖς, κύριοι. Εἴχομεν τὸ ἀτύχημα, εἰς τὸν δῆμον Μεσολογγίου νὰ ἔχωμεν καθ’ ἡμῶν καὶ τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν παραπόνων κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, καὶ αὐτὸ τὸ δικαστήριον. Ὅσον καὶ ἂν ἐκοπιάσαμεν λοιπόν, ὅσον καὶ ἂν ἐπροσπαθήσαμεν, ἐστάθη ἀδύνατον νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε νὰ ἀναθεωρηθῇ ὁ κατάλογος τοῦ δήμου Μεσολογγίου, ἢ μᾶλλον νὰ κηρυχθῇ ὁριστικός, καὶ ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλόγου τοῦ 1873. Δυστυχῶς καὶ τὸν δήμαρχον εἴχομεν ἐναντίαν μας καὶ εἰς τὸ δικαστήριον δὲν εἴμεθα ἀρεστοί. Δὲν εἴμεθα πρῴην καὶ μέλλοντες πρωθυπουργοὶ ἡμεῖς. (Διάλογοι). Κύριοι, δι’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας, καὶ ἐκτιμῶ τὴν τοιαύτην εἰλικρίνειαν, χθὲς ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν τὸν διέλαθεν οὐδὲν τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ δὲν ἠξίωσε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅλα, ἀλλὰ μόνον ὅσα τῷ ἤρεσκον.

§37ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἀντελήφθητε καλῶς· δὲν εἶπον ὅτι δὲν ἠξίωσα νὰ τὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν· ἔκαμα μίαν ἔκθεσιν, καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν.

§38ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὰ ἄξια προσοχῆς, αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ· βλέπετε ἦτον ἐντελῶς ἀνάξιον προσοχῆς τὸ ἔγγραφον τοῦτο! πρόκειται περὶ 263 ἐκλογέων ὀνομαστί, ἀποδεδειγμένων ἐπισήμως ὡς ἀνηκόντων εἰς ἡμᾶς· ἀποκλείονται, κύριοι, οὗτοι ἅπαντες τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, καὶ εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς, κατὰ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητήν, τὸ τοιοῦτον ἔγγραφον, διὸ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Ἐν τούτοις ἀκούσατε παρακαλῶ. Κατὰ τὸ 1873 ὁ δήμαρχος Μεσολογγίου δι’ ὅλης τῆς αὐθαιρεσίας καὶ παρανομίας—ἐξάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ πρωτοκόλλου—ἐνήργησε μόνος του τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου· διέγραψεν ὅσους ἤθελε, προσέθηκε ὅσους ἤθελε καὶ ἐπαρουσίασε τὸ ἐξάμβλωμα τοῦτο (δεικνύει τὸν κατάλογον). Κατὰ τοῦ δημάρχου ἐγένετο καταγγελία, παρεπέμφθη ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν, ἀνέκοψε τὸ βούλευμα καὶ ἡ ὑπόθεσις ἔμεινε δυστυχῶς ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῶν ἐν Πάτραις ἐφετῶν. Προσέξατε σεῖς ὅλοι, ὅσοι ὑποστηρίζετε τὸ ἀπρόσβλητον τῶν ὁριστικῶν καταλόγων, προσέξατε, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀκούσω τὸ ἐκτὸς τῆς γραμματικῆς μόριον τσοὺ τσού, τὸ ὁποῖον ἠκούετο ἠχητικώτατον ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, ὅταν ἀνεγινώσκετο κἀνὲν ἔγγραφον ἀρεστὸν αὐτῇ. (Ἀναγινώσκει). Πρωτόκολλον, δι’ οὗ ὁ δήμαρχος, ἀρνηθέντος, ὡς λέγει, τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου νὰ συγκαλέσῃ αὐτὸ διὰ τὸν ἀναθεώρησιν, μόνος του ἐνεργεῖ ταύτην καὶ διαγράφει 263 ἐκλογεῖς, ὡς ἑτεροδημότας, ὡς ἀνήλικας καὶ ὡς πληρωνομένους κατὰ τὰς ἐκλογὰς δι’ εὐτελῶν χρηματικῶν ποσῶν!!! Μάθετε, κύριοι, καὶ τὸ νέον δικτατορικὸν δικαίωμα μὲ τὸ ὁποῖον περιεβλήθη ὁ δήμαρχος, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποστερεῖν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων πολίτας ἐλευθέρους. Πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, θὰ φρικιάσῃ εἰς τὸ ἄκουσμα τοῦτο.

§39ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Στάϊκε, ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1874 ἐπὶ τῇ βάσει τίνος καταλόγου ἐγένετο;

§40ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ὃν σᾶς ἀνέγνωσα.

§41ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁποῖοι δικασταὶ ἦσαν οἱ ἐπικυρώσαντες τὸν κατάλογον;

§42ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἰσόβιοι ἦσαν οἱ αὐτοὶ, νομίζω, οἵτινες ἦσαν καὶ εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐν Μεσολογγίῳ. Δὲν τὸ βεβαιῶ ὅμως, διότι δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην, παρὰ τῶν πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ἔχω πλήρη γνῶσιν.

§43ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Στάϊκε, 71 εἴπατε ὡς ἀποθανόντας, 50 ὡς ἀνηλίκους, 53 ὡς ...... πῶς εἴπατε; (προσέρχεται καὶ λαμβάνει σημείωσιν ἀκριβῆ τῶν ἀποβιωσάντων, ἀνηλίκων, πληρωνομένων καὶ ἑτεροδημοτῶν).

§44ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐνῷ, κύριοι, πολῖται Ἕλληνες, οἰκογενειάρχαι Ἕλληνες καὶ φορολογούμενοι ἐστεροῦντο οὕτω σκανδαλωδῶς τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων, οὐδεμία ἐπήρχετο διόρθωσις· ἐδέησε λοιπὸν, προκειμένου νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ τελευταῖαι δημαρχικαὶ ἐκλογαὶ, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, νὰ προσφύγωσι δι’ ἀναφορᾶς των εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν εὕρισκον οἱ ἄνθρωποι οὐδαμοῦ δικαιοσύνην. Ὁ δήμαρχος τοὺς διέγραψε, τοὺς ἐστέρει τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων των, διότι ἐπληρώνοντο δι’ εὐτελῶν ποσῶν, τὸ δὲ δικαστήριον ἀπεφάσιζεν ὑπὲρ τοῦ δημάρχου.....

§45ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἐσφαλμένη ἡ πληροφορία σας ὅτι τὸ δικαστήριον ἀπεφάσισε· τὸ δικαστήριον ἀπέσχε ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ δι’ αὐτὸ ἔγεινεν ἔφεσις.

§46ΣΤΑΪΚΟΣ. Παραδέχομαι τοῦτο, ἔστω πρὸς τιμὴν τῶν δικαστηρίων, ἂν ἡ τοιαύτη ἀποχὴ τιμᾷ τοὺς δικαστάς.

§47ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶναι μακρά τις ἱστορία ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως· ἔγεινεν ἔφεσις ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ἀποφασίσει...

§48ΣΤΑΪΚΟΣ. Λοιπὸν οἱ ἐκλογεῖς αὐτοὶ ἀνηνέχθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ζητοῦντες ὥστε, προκειμένου νὰ κάμωσι χρῆσιν τοῦ δικαιώματός των, τοῦ ὁποίου παρανόμως καὶ αὐθαιρέτως ἐστερήθησαν, νὰ ἐπιτραπῇ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλόγου τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἦτο τότε πρωθυπουργὸς, ὑπουργὸς δὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο τότε ὁ κ. Δρόσος, ὅστις ἀπήντησεν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5,708 ἐγγράφου του καταφατικῶς.

§49ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, δὲν ἀντιλέγομεν.

§50ΔΡΟΣΟΣ. Πραγματικῶς τότε ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι διαγράφησαν ἀπὸ τὸν κατάλογον πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ προσόντα, ἀλλὰ ὁ κατάλογος ἦτον ὁριστικὸς, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι δὲν εἶχεν ἐξουσίαν νὰ διατάξῃ νὰ γείνουν παραδεκτοὶ ἢ μή· ἀνήκει εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, ἐὰν πεισθῇ ὅτι ἀδίκως διεγράφησαν, νὰ τοὺς δεχθῇ νὰ ψηφοφορήσωσι.

§51Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς, σεῖς ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρωθυπουργεύοντος τοῦ κ. Δεληγεώργη, διατάξατε αὐτὸ ἀκριβῶς, ὅτι δηλ. ἐναπόκειται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τοὺς δεχθῇ ἢ μή.

§52Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε, κ. Δρόσε, διατὶ ἐδώκατε αὐτὴν τὴν διαταγήν; διότι τὰ μέλη αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς ἦτον ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη (γέλως).

§53Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τέλος τὸ γεγονὸς εἶναι γεγονός· προκειμένου νὰ ἐνεργηθῇ ἡ τελευταία βουλευτικὴ ἐκλογὴ, αὐτοὶ οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἀποκλεισθέντες ἀνηνέχθησαν διὰ τοῦ Νομάρχου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ζητοῦντες πάλιν νὰ τοῖς δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ἀφοῦ δὲν κατωρθώθη ὁ κατάλογος νὰ ἀναθεωρηθῇ, διότι τὸ δικαστήριον δὲν εἶχεν ἴσως καιρὸν ἢ ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἄλλας ἀσχολίας· τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Βούλγαρη, ἐπανέλαβεν τὴν διαταγὴν τοῦ 1873, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Δρόσος ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Δεληγεώργη· πάλιν γνωστοποιεῖται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἔχουν δικαίωμα ψήφου, ἀλλ’ ἐναπόκειται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ ψηφοφορήσωσιν. Εἴχομεν, κύριοι, τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς μέχρι τῆς ἀφίξεως αὐτῆς τῆς διαταγῆς· δὲν ἠξεύρω τὶ ἐμεσολάβησε νύκτα τινὰ, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν τὰ τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑπὲρ ἡμῶν, ἔμειναν δύω μόνον, καὶ τοὐναντίον τρία μέλη εἶχεν ἡ ἐναντία μερίς. — Ἔρχονται οἱ ἐκλογεῖς εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, ζητοῦν νὰ κάμουν χρῆσιν τοῦ δικαιώματός των, τοὺς γνωρίζει προσωπικῶς ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, διότι δὲν ἀπεκλείσθησαν, κύριοι, ἐκλογεῖς ἀγοραζόμενοι δι’ ἑνὸς ταλήρου, καθόσον, ἂν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι, δὲν εἶναι Μεσολογγῖται, πρὸς τιμὴν τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἀγνώστου ἴσως καταγωγῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν τοὺς δέχεται, γίνεται θόρυβος, ἐνστάσεις γίνονται καὶ φιλονεικίαι, καὶ ὡς ἐκ τούτων ἔρχεται αὐτόκλητος ὁ κ. ἀνακριτής. Τὸ δὲ ἐξαγόμενοιν ποῖον ἦτο; νὰ διατάξῃ τὴν σύλληψιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες διεμαρτύροντο κατὰ τῆς παρανομίας καὶ τῆς αὐθαιρεσίας. Τοῦτο δὲ διέτασσεν ὁ κ. ἀνακριτὴς ἐνώπιον τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἄνευ ἁρμοδιότητος, ἄνευ αἰτήσεως, ἄνευ οὐδενὸς δικαιώματος.

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀνέγνωτε τὰς πράξεις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, κ. Στάϊκε;

§55Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§56ΣΑΡΑΒΑΣ. Πρέπει νὰ τὰς ἀναγνώσητε, διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν ἐπῆγεν ὁ ἀνακριτὴς αὐτόκλητος.

§57ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ ἀνακριτὴς ἦτο καὶ τὰς 4 ἡμέρας ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, μεταβληθεὶς εἰς ἀντιπρόσωπον τοῦ κ. Δεληγεώργη· τοσοῦτον τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνδιαφέρον καὶ ὁ φανατισμός του.

§58ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡμεῖς ἐλάβομεν τὰς πληροφορίας ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν· ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρει ὅτι τὸν προσεκάλεσε.

§59ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐν τούτοις σᾶς ὑπενθυμίζω, κ. εἰσηγητὰ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῷ τμήματι ἓν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, δὲν τὸ ὀνομάζω δὲ, ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, διατὶ δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ χαρτιά.

§60ΣΑΡΑΒΑΣ. Τί εἶπε τὸ ἀξιότιμον μέλος δὲν γνωρίζω· διατὶ, ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, ἡ μειονοψηφία δὲν κάμνει λόγον;

§61Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐννοῶ ἓν τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας. Ὑπῆρξε λοιπὸν ἀποκλεισμὸς ἐκλογέων· καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς ἐνεργήθη παρὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὅστις ἄλλα διέτασσεν ὡς ὑπουργὸς καὶ ἀντίθετα ἐνήργει ὡς ὑποψήφιος, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀνηκούσης πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὑπὲρ τίνων ὑπῆρξε ἀποκλεισμὸς, καὶ ὑπὸ τίνων. Καὶ ὅλα ταῦτα συνέβαινον εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ὅπου ἐβασίλευεν ἡ τρομοκρατία, ἔνθα ἐδέσποζεν ἡ στρατοκρατία!!! Διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς τοῦ Μαρκοπούλου καὶ τῶν ὠνίων τοῦ κ. Δεληγεώργη ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου ἀπὸ 263 ἐκλογέων φίλων μας, ἐκεῖ, ἔνθα ἡμεῖς ἐσφάζομεν, ἐδῃοῦμεν, ἀπεκλείομεν καὶ αἰχμαλώτους ἐλαμβάνομεν!!! Ἐξέθηκα ταῦτα, κύριοι, ἵνα σᾶς ἀποδείξω κατὰ πόσον ἡμεῖς εἴμεθα παράνομοι, καὶ κατὰ πόσον οἱ ἐνιστάμενοι εἶναι ἐν τῷ νόμῳ. Ἠκούσατε πάντες, κύριοι, τὸν ἀξιότιμον ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴν βεβαιοῦτα ὅτι ἡ ἐπαρχία Μεσολογγίου κατεκλύσθη ἀπὸ τὴν πληθὺν τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων. Πιστεύω δὲ ὅτι ὅσοι εἴδατε καὶ ἀνεγνώσατε τὴν Ἐφημ. τῶν συζητήσεων καὶ τὰ ἐξαρτήματα αὐτῆς, θὰ νομίζετε ὅτι εἰς κάθε βῆμα κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου δὲν θ’ ἀπήντα τις παρὰ ἀπόσπασμα στρατιωτῶν. Ἡ ἔκθεσις ἐντούτοις τοῦ μοιράρχου βεβαιοῖ ἐπισήμως, κύριοι, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος καὶ ἐπισυνάπτεται καὶ ἡ ὀνομαστικὴ κατάστασις τῶν ἀποτελούντων αὐτό· βεβαιοῦται λοιπὸν ἐπισήμως, ὅτι ἓν μόνον ἦτο τὸ μεταβατικὸν ἀπόσπασμα, καὶ ἐκτίθεται ὁποία ἡ δύναμίς του, καὶ ποῖος ὁ λόγος ὁ προκαλέσας αὐτό. Προστίθημι λοιπὸν καὶ ἐγὼ καὶ βεβαιῶ ὅτι καθ’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, τῇ αἰτήσει τῶν δημάρχων Ὠλενείας καὶ Μακρυνείας, τουτέστι τοῦ δημάρχου τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ τοῦ δημάρχου τοῦ φίλου ἡμῶν, τῇ αἰτήσει των, λέγω, πρὸς τὸν Νομάρχην διωρίσθη ἀπόσπασμα μεταβατικὸν ἐκ δεκαπέντε ἀνδρῶν, ἔχον ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἀνθυπασπιστὴν Χ. Μαυρολιθαρίτην. Δὲν εἶναι, κύριοι, ὁ Μαυρολιθαρίτης, ὅπως ἠθέλησαν νὰ τὸν ἀποκαλέσωσιν, εἶναι ἀνθυπασπιστὴς, ὅστις τὸν βαθμόν του ἀπέκτησε τρεῖς ὥρας ἐντὸς τοῦ τουρκικοῦ καταδιώκων καὶ φονεύων ληστάς· δὲν ἀπέκτησε τὸν βαθμόν του κολακεύων καὶ ἕρπων. Ἐὰν ἦτον ἐδῶ ὁ κ. Φίλων, θὰ διεμαρτύρετο κατὰ τῶν ὑβριστῶν του, διότι καὶ ἡ κεφαλὴ τοῦ ληστάρχου Ἀλογάρη εἰς αὐτὸν ὀφείλεται. Αἴ!! λοιπὸν, κύριοι, ἓν ἀπόσπασμα ὑπῆρχε μεταβατικὸν εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας καὶ Ὠλενείας, καὶ περὶ τούτου ἐπιμένω καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην καὶ ἀπέναντι ἡμῶν καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ κόσμου ὅλου. Τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ τὸ ἓν ἦτο πάντοτε εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους Μακρυνείας καὶ Ὠλενείας. Ἐνίοτε δὲ ὁ ἐπὶ κεφαλῆς, ἕνεκα ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, ἀπέσπα 4–5 ἄνδρας μεθ’ ἑνὸς ὑπαξιωματικοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν ὡρισμένης ὑπηρεσίας καὶ προσωρινῶς μόνον. Εἰς Παραχελωΐτιδα, κύριοι, δὲν ὑπῆρχεν, οὐδ’ ὑπάρχει μεταβατικὸν ἀπόσπασμα· μένει πάντοτε διαρκὴς ὀλιγάριθμος σταθμὸς εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, τὸ Νεοχώριον, διότι εἶναι ἐκεῖ εἰρηνοδικεῖον, καὶ ἐννοεῖται ὅτι συχνὰ πυκνὰ ὁ εἰρηνοδίκης λαμβάνει ἀνάγκην τῆς δημοσίου δυνάμεως. Κατ’ ἔτος ὅμως, κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ θέρους, οἱ κάτοικοι Παραχελωΐτιδος, δι’ ἀναφορᾶς πρὸς τὴν Νομαρχίαν, ζητοῦν τὴν ἀποστολὴν στρατιωτῶν πρὸς φύλαξιν τῆς περιουσίας των, ἀπειλουμένης ἐκ τῆς καταστροφῆς τῶν ποιμνίων τῶν βλαχοποιμένων. Οὕτω λοιπὸν συνέβη καὶ ἐφέτος, συνέβη δὲ καὶ πέρυσι καὶ πρόπερσι, συμβαίνει τέλος πάντων κατ’ ἔτος· συνέπεσεν ὅμως ἐφέτος νὰ ἦναι παραμοναὶ ἐκλογῶν, ὅταν ἐστάλησαν 2 ἔφιπποι χωροφύλακες, οἵτινες ἀποτελεσματικώτερα ἐνεργοῦν, ἐπειδὴ εἶναι πεδινὸν τὸ μέρος, καὶ 3 πεζοὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ σταθμοῦ, διὰ νὰ παρακωλύσωσι τὰ ποίμνια τῶν κτηνοτρόφων, ἵνα μὴ βλάψουν τὰς σπορὰς τῶν κτηματιῶν. Ἰδοὺ, κύριοι, (δεικνύει) αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Παραχελωΐτιδος, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος, ὡς ἐπουσιώδη, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, τὴν ὁποίαν ὅμως ἐγὼ θὰ λάβω τὸν κόπον νὰ σᾶς ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει τὴν ἀναφοράν)............... ................................ Σημειώσατε ὅτι τὸν τύπον αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς τὸν τηροῦν κατ’ ἔτος. Εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν προκρίτων, ἔχει δὲ τὴν ὑπογραφήν του καὶ ὁ ἐρήμην αὐτοῦ ἀπαχθεὶς εἰς τὰ ἀνύπαρκτα δάση, τῆς Παραχελωΐτιδος Καραβασίλης, (εἶπον ἀνύπαρκτα δάση, διότι ἡ Παραχελωΐτις δὲν ἔχει οὐδὲ θάμνον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν περὶ τούτου τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἐπισκεφθέντος τὴν Παραχελωΐτιδα). Συνεπείᾳ λοιπὸν αὐτῆς τῆς αἰτήσεως, ἐστάλησαν, ὡς προεῖπον, 2 ἔφιπποι χωροφύλακες, ἕνεκα τοῦ εἴδους τοῦ ἐδάφους καὶ 3 ἄλλοι πεζοί. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ φοβερὰ δύναμις, ἡ ἐνεργήσασα τὸν ἀποκλεισμὸν εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα σᾶς ἀνέφερον! Σᾶς εἶπον ὅτι ἓν μόνον ἀπόσπασμα μεταβατικὸν ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Ἀλλὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, ὅπως συνέβαινε πάντοτε, εἰς ἕκαστον δῆμον ἐστάλη ἓν στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα, συνοδεῦον τὰ ἐκλογικὰ εἴδη καὶ τὸ ὁποῖον ἐν τῇ Πρωτευούσῃ τοῦ δήμου διετέλει ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Οὕτω ἐν Μακρυνείᾳ ἐλθὼν ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Καλλισπέρης μετὰ 8 ὁπλιτῶν εἶχεν ἀναλάβει καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ ἀποσπάσματος, διότι, κατὰ τὰς διαταγὰς τὰς ὁποίας εἶχεν, ἔπρεπε νὰ ἀπόσχῃ τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας, συμφώνως πρὸς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ ὑπουργείου, καὶ νὰ ἀποσυρθῇ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τοῦ δήμου· ὥστε τὸ ἴδιον ἀπόσπασμα μετὰ τοῦ σταθμοῦ Γαβαλοῦς νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς φρουρὰ, διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας, ὑπὸ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν Καλλισπέρην· οὕτω δὲ ἡ δύναμις, ἥτις ἦτον εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας, ἀνήρχετο εἰς 30 ἄνδρας. Εἰς τὸν δῆμον Ὠλενείας μετὰ τῶν ὁπλιτῶν, οἵτινες συνώδευσαν τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, διετάχθησαν καὶ ἡνώθησαν καὶ οἱ τρεῖς στρατιῶται τοῦ σταθμοῦ Ἀγγελοκάστρου, ἵνα μὴ μένῃ κατὰ τὸν δῆμον οὐδεὶς, διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας. Ὥστε οὐδαμοῦ πλέον τῆς ἐπαρχίας ὑπελείπετο στρατιώτης, ἐκτὸς τῶν ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν δήμων ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν διατελούντων. Ὑπὸ βουλευτῶν ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πληροφορίαι περὶ τῆς δυνάμεως τῆς διατεθείσης εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον, διὰ τοῦ ὑπ’ 5328 ἐγγράφου του, ἔστειλε τὴν κατάστασιν τῆς δυνάμεως, ἥτις εἶναι αὕτη, καὶ ἥτις εἶναι συμφωνοτάτη μὲ τὴν κατάστασιν, ἥτις εἶναι εἰς τὴν ἐπίσημον ἀλληλογραφίαν, καὶ ἥτις ἀπ’ ἀρχῆς ὑπεβλήθη εἰς τὸ τμῆμα. «Κατάστασις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς διατεθείσης εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, κατὰ τὸ ἔτος 1873. — Δῆμος Μεσολογγίου, ὁπλῖται 42. Δῆμος Ὠλενείας, ὁπλῖται 27. Δῆμος Μακρυνείας, 40. Δῆμος Αἰτωλικοῦ, 35. Δῆμος Παραχωΐτιδος, 35, ἐν ὅλῳ 173 ἡ δύναμις ἡ διατεθεῖσα κατὰ τὸ 1873. Κατὰ τὸ 1874, δῆμος Μεσολογγίου, ὁπλῖται 27, δῆμος Ὠλενείας 11, δῆμος Μακρυνείας 30. Δῆμος Αἰτωλικοῦ, 18 καὶ δῆμος Παραχελωΐτιδος, 33, τὸ ὅλον 112». Ὥστε ἡ δύναμις τοῦ 1874 εἶναι μικροτέρα κατὰ 54 ἄνδρας τῆς δυνάμεως, ἥτις ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1873. Προσέξατε δὲ, κύριοι, καὶ μὴ ὑποθέσητε, ὅτι οὗτοι ἦσαν ἐν ὑπηρεσίᾳ μεταβατικῇ· ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μεταβατικὸν ἀπόσπασμα ἦτο μόνον ἓν ἐκ 15 ὁπλιτῶν.

§62ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἰς τὰ 1873 πόσα ἦσαν;

§63ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἦσαν 3 ἀποσπάσματα.

§64ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἠμπορεῖ τὸ ἀπόσπασμα νὰ ἦναι ὀλιγώτερον ἀπὸ 15–12;

§65ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠμπορεῖ, ἀλλὰ τότε τὰ ἀποσπάσματα ἦσαν πλέον τῶν 15, ἐξ οὗ καὶ ἡ διαφορὰ τῶν 54.— Ἓν λοιπὸν μεταβατικὸν ἀπόσπασμα ὑπῆρχεν ἐκ 15 ἀνδρῶν· ὅταν δὲ μία ἐπιῤῥοὴ κινδυνεύει ἐκ τῆς αὐθαιρεσίας 15 στρατιωτῶν, τότε ἐῤῥέτω τοιαύτη ἐπιῤῥοή· οὔτε εἶναι, οὔτε δύναται νὰ ὀνομασθῇ.

§66ΡΟΥΚΗΣ. Ὡς τὰ ἔλεγε καὶ ὁ Λομβάρδος πέρυσι.

§67ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν συγκρίνω ἐμαυτὸν πρὸς τὸν κ. Λομβάρδον ὡς πρὸς τὰς γνώσεις καὶ τὴν ἱκανότητα· βεβαιωθῆτε ὅμως, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς κἀνένα νὰ ἔλθῃ μὲ 15, 20 καὶ 100 νὰ μὲ ἀποκλείσῃ, ἂν ἔχω ἐπιῤῥοήν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§69ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὰ, κύριοι, ὑπῆρξαν τὰ φοβερὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκλεισαν τὸν κ. Δεληγεώργην καὶ τὸν σύντροφόν του· ἀλλὰ παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος, καὶ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου πιστεύουσιν ὅτι, ἀφοῦ λέγονται ὑπὸ τῶν ἀνακριτῶν, εἶναι καὶ βεβαιωμένα! Δὲν ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἰς ἀμφιβολίαν τὸ ἀξιόπιστον τῶν ἀνακριτῶν Μαρκοπούλου καὶ Σταύρακα!! ἠναγκασμένοι εἴμεθα ἡμεῖς νὰ φέρωμεν τὴν ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ψευδοῦς τῆς ἐκθέσεως τῶν κυρίων αὐτῶν ἀνακριτῶν. Ἦτο, κύριοι, γνωστόν, ἦτο βεβαιωμένον ἐν Μεσολογγίῳ, ὅτι τινὲς τῶν κυρίων δικαστῶν συνέλαβον τὴν ἰδέαν καὶ ἀπεφάσισαν ἐκ παντὸς τρόπου καὶ διὰ πάσης, ἔστω, θυσίας, νὰ προστατεύσωσι τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ νὰ καταπολεμήσωσιν ἡμᾶς. Ἡ πρόθεσίς των, κύριοι, αὕτη ἐξεδηλώθη, ὅταν οἱ αὐτοὶ δικασταὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, δικάζοντες ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἐξέδωκαν δύω ἀντιφατικὰς ἀποφάσεις, ἐπὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἔχοντες μόνον ὑπ’ ὄψιν τὴν ὠφέλειαν τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ τὴν βλάβην καὶ ζημίαν ἡμῶν. Ἦτο λοιπὸν γεγονὸς ἀποδεδειγμένον ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀπεφάσισαν διὰ παντὸς τρόπου νὰ πολεμήσουν ἡμᾶς καὶ νὰ φατριάσωσιν ὑποστηρίζοντες τὸν κ. Δεληγεώργην.

§70ΠΗΛΗΚΑΣ. Ὁ κ. Σταύρακας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατέχητε ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πνεύματος, καθ’ ὅσον οὐδὲν τὸν συνέδεε πρότερον μετὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη· πρώτη δὲ φορά, καθ’ ἣν τὸν εἶδεν, ἦτον ἐν Μακρυνείᾳ.

§71ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ ἅμα τῇ ἀφίξει του ὁ οἶκος τοῦ κ. Δεληγεώργη μετεβάλλετο ἕκαστον ἑσπέρας εἰς δωμάτιον συσκέψεως τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου. Νύκτα τινὰ λοιπόν, μετὰ προηγουμένην σύσκεψιν καὶ διάσκεψιν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὁ ἀνακριτὴς Γονατᾶς παραλαμβάνει ἐνόπλους κλητῆρας τῆς ἀστυνομίας τοῦ δήμου Μεσολογγίου, καὶ ἐξέρχεται πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων κατὰ τὴν ἐπαρχίαν. Ὑπῆρχε φρουραρχεῖον, ὑπῆρχεν ἕδρα τάγματος, ὑπῆρχε μοιραρχία χωροφυλακῆς, δὲν ἀπῃτεῖτο εἰμὴ ἡ διαταγὴ τοῦ ἀνακριτοῦ διὰ νὰ συνοδεύσουν ἑκατοντάδες αὐτόν. Παραλαμβάνει ἐν τούτοις τοὺς δημοτικοὺς κλητῆρας τοῦ Μεσολογγίου διὰ νὰ τὸν ἀσφαλίσουν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Μεσολογγίου! Εἰς οὐδὲν ἄλλο ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ἡ τοιαύτη συνοδία, κύριοι, εἰ μὴ ν’ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν μνήμην τῶν χωρικῶν τῆς ἐπαρχίας μας τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν διευθυνταὶ ἀστυνομίας μετὰ κουστωδίας ἀστυνομικῶν κλητήρων ἐξώρμησαν ἐξ Ἀθηνῶν εἰς τὴν Αἰτωλίαν πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ κινδυνεύοντος πρωθυπουργοῦ. Εἴδομεν, κύριοι, τὸ σκάνδαλον τοῦτο ἡμεῖς, διεμαρτυρήθημεν καὶ κατηγγείλαμεν τὴν πρᾶξιν εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ποῦ ἠκούσθη ποτὲ οἱ δημοτικοὶ κλητῆρες νὰ ἐξέρχωνται ἀπὸ τὸν δῆμον, ἐκτελοῦντες ὑπηρεσίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἄνευ ἀνάγκης εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν; ὁ Νομάρχης ἐντὸς τοῦ καθήκοντός του διέταξε τὴν ἐπάνοδον τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων. Αἴ, κύριοι, μέχρι τρίτου οὐρανοῦ ἔφθασαν αἱ φωναὶ καὶ αἱ διαμαρτυρήσεις ἐκείνων, οἵτινες ἐβλάπτοντο ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ νόμου, ὅστις πάντοτε παρεβιάσθη ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐν τούτοις ἐπεραιώθη ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Γονατᾶ καὶ ἐπανῆλθεν εἰς Μεσολόγγιον· εἰς τὴν Μακρυνείαν ἐπροτιμήθη καὶ ἐστάλη ὁ ἐξ Ἰθάκης συγγενὴς καὶ φίλος τοῦ συναδέλφου μου κ. Πήληκα, Σταύρακας.

§72ΠΗΛΗΚΑΣ. Συμπολίτης ἁπλοῦς.

§73Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔστω. — Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν ὁ κύριος Γονατᾶς ἔμενε μέχρι τέλους ὡς ἀνακριτὴς ἐν τῷ δήμῳ Μακρυνείας, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ πρὸς τὰ πρόσωπα συμπάθειαί του, οὐδέποτε ἤθελε λησμονήσῃ ὅσον ὤφειλε σεβασμὸν καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὴν θέσιν του, οὐδέποτε ἤθελε καταδεχθῇ νὰ διαδραμματίσῃ τὸ πρόσωπον τοῦ Σταύρακα. Δυστυχῶς ὁ Γονατᾶς ἐπανῆλθεν καὶ ἐστάλη ὁ Σταύρακας. Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐμένειάν σας ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἅτινα θὰ σᾶς ἐκθέσω περὶ τῆς ἀποστολῆς τῶν ἀνακριτῶν, τῆς τελευταίας αὐτῆς ἀγκύρας τοῦ κλυδωνιζομένου σκάφους τῆς πολιτιτείας μας!! Δύω ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ὁ κ. Σταύρακας μετέβη εἰς Γαβαλοῦν, πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Μακρυνείας· ἐκεῖ ὑπῆρχεν Εἰρηνοδίκης ξένος ἄνθρωπος· ὁ δὲ οὐδέποτε ἰδὼν τὸν κ. Δεληγεώργην, κατὰ τὸν κ. Πήλικαν, κ. Σταύρακας, φυσικῷ τῷ λόγῳ ὡς ἀνακριτὴς, μεταβαίνων πρὸς ἐκπλήρωσιν σπουδαίας καὶ ἱερᾶς ἀποστολῆς, διότι ἐπρόκειτο βέβαια περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ψήφου τοῦ πολίτου, ὤφειλε κατὰ φυσικὸν λόγον νὰ κατευθυνθῇ καὶ καταλύσῃ παρὰ τῷ εἰρηνοδίκῃ, μεθ’ οὗ καὶ ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του συνδέεται καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, εἶχε δὲ καὶ αὐτὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ ξένου, ὅπως ἐκεῖνος. Ἀντὶ τούτου, κύριοι, ποῦ κατέλυσεν ὁ κ. Σταύρακας; Εἰς τοῦ δημάρχου Μακρυνείας τὸν οἶκον. Τί ἐστὶ δήμαρχος Μακρυνείας; Τὸ πρώτιστον, τὸ ἐμπαθέστερον τῶν καθ’ ἡμῶν ὀργάνων τοῦ κ. Δεληγεώργη (θόρυβος). Ἔχω σκοπὸν νὰ σᾶς τὰ εἴπω ὅλα, κ. Ἐμπειρῖκε, καὶ τότε θὰ τελειώσω.

§74ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἀκούω.

§75Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατέλυσε λοιπὸν εἰς τοῦ δημάρχου. Ὁ οἶκος τοῦ δημάρχου, καὶ κέντρον τῆς ἐνεργείας τοῦ κόμματος τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἦτο τὸ ἐντευκτήριον εἰς ὃ συνεκεντροῦντο ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς τῆς μερίδος Δεληγεώργη. Τοὺς εἶδεν ὁ κ. Σταύρακας, ἐφιλοφρονήθησαν μεταξύ των, ἀντήλλαξαν τὰς ἰδέας καὶ τὰς σκέψεις των, καὶ τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν σκέψεών των ἦτο, τὴν πρωίαν τῆς ἐπιούσης νὰ ἐκδοθῶσι πάμπολλα κλητήρια καθ’ ὅλων τῶν πρωτευόντων φίλων μας, τῶν εἰς τὰ διάφορα χωρία. Τὴν παραμονὴν τῆς ψηφοφορίας ....

§76ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ἔκαμε;

§77Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐξέδωκε πλεῖστα κλητήρια κατὰ τῶν εἰς τὰ διάφορα χωρία φίλων μας νὰ παρουσιασθοῦν ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ, ὡς κατηγορούμενοι. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὰς καταγγελίας κατ’ αὐτῶν ἐνεχείρισε τότε εἰς τὸν κ. ἀνακριτὴν ὁ ἀξιότιμος δήμαρχος Μακρυνείας, ὁ σύνοικός του!! Ἀλλὰ ἐχρειάζετο καὶ τὸ μέσον τῶν κοινοποιήσεων τῶν ἐγγράφων αὐτῶν. Σημειωτέον ὅτι εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον οὐδεμίαν, ἢ πολλὰ ὀλίγην προσοχὴν δίδουσιν οἱ κάτοικοι εἰς τὴν λόγχην, ἐν τούτοις τρομάζουν φοβερὰ τὰ δικόγραφα, καὶ ἡ φράσις «φυλαχθῆτε νὰ μὴν σᾶς τυλίξουν εἰς τὰ χαρτιὰ» εἶναι κοινοτάτη μεταξὺ τῶν χωρικῶν. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀπῃτοῦντο καὶ κλητῆρες πρὸς κοινοποίησιν, ὁ κ. ἀνακριτὴς συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ δημάρχου ἐδημιούργησεν ἀμέσως ἀστυνομικοὺς δῆθεν ἐκτάκτους κλητῆρας, οἵτινες παραλαβόντες τὰ κλητήρια ἐξώρμησαν πρὸς τὰ χωρία τοῦ δήμου Μακρυνείας, καὶ ἐπιδεικνύοντες τὰ χαρτία αὐτὰ διὰ τοῦ ἀπειλητικωτέρου καὶ φοβερωτέρου τρόπου πρὸς τοὺς χωρικοὺς «κοπιάστε», ἔλεγον, «ὅστις τολμᾷ ἂς ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ Σταΐκου καὶ Σωτηροπούλου, ὁ ἀνακριτὴς δεμένον θὰ τὸν στείλῃ εἰς Μεσολόγγιον.» Ἔβλεπον δὲ ταῦτα οἱ χωρικοὶ, τὰ ἤκουον καὶ τὰ ἐπίσκενον οἱ ἁπλούστεροι, συνειθισμένοι ἀπὸ προηγούμενα, ἅτινα δυστυχῶς ἔδιδον πιθανότητα καὶ αὐθεντικότητα εἰς τὰς ἀπειλὰς τῶν αὐτοχειροτονήτων αὐτῶν κλητήρων. Τὴν ἡμέραν αὐτὴν, ἥτις ἦτον ἡ προτεραία τῆς ἐκλογῆς, μετέβην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Μακρυνείας, καὶ ἔμαθον τὰ γενόμενα, συνήντησα τὸν ἀξιότιμον κ. ἀνακριτὴν εἴς τι καφφενεῖον, τὸ κεντρικώτερον τοῦ χωρίου, ἔβλεπον δὲ διὰ πρώτην φορὰν τὸν ἄνθρωπον.

§78ΤΙΝΕΣ. Ποῖον;

§79ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸν κ. Σταύρακαν· εἶχον μάθει τὰ συμβαίνοντα καθ’ ὁδὸν, καὶ γνωρισθεὶς ἤδη μετ’ αὐτοῦ τῷ ὡμίλησα ὡς ἑξῆς· «Κύριε Σταύρακα, δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἐκ συστήματος θέλετε νὰ μᾶς πιέσητε, ἀλλὰ μία τοιαύτη ἐνέργειά σας, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς, δὲν εἶναι συγχωρημένη· καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔπραξαν ἐγκλήματα, ἠμπορεῖτε μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς νὰ ἐκδώσητε ὅσα θέλετε κλητήρια, ἐντάλματα καὶ τὰ τοιαῦτα· ἀλλὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν μία τοιαύτη ἐνέργειά σας παρεξηγεῖται. Ἄλλως τε, τῷ εἶπον, εἰς ποίους ἀνεθέσατε τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν; μᾶς βλάπτει πολὺ μία τοιαύτη ἐνέργεια καὶ δύναται νὰ παρεξηγηθῇ πρὸς τούτοις». Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, μοὶ ἀπαντᾷ, ἐγὼ εἶμαι ξένος καὶ δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τίποτε· διαμαρτύρομαι ἐνώπιον θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. Αὐτὰ μοὶ ἀπήντησε περίπου. Ἐπίστευσα, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐξηπατήθη καὶ δὲν ἐπέμενα πλειότερον. Ἤρχισε τὴν ἐπιοῦσαν ἡ ἐκλογή· ἤμην δὲ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας· περὶ τὴν 10ην δὲ ἢ 11ην π. μ. βλέπω τὸν κ. Σταύρακαν συνωδευόμενον ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ ἐρχόμενον ἐσπευσμένως πρὸς τὸν ναὸν ὅπου καὶ εἰσῆλθεν· ἠθέλησα νὰ τὸν ἐρωτήσω, τί τρέχει; ἰδοὺ ἔρχομαι νὰ συλλάβω καὶ στείλω δεμένους τοὺς ἀνθρώπους σας, μοὶ λέγει, κινῶν ἀπειλητικῶς τὴν χεῖρα καὶ μορφάζων κωμικῶς. Διατί; τὸν ἐρωτῶ· διότι ὁπλοφοροῦν μοὶ ἀπαντᾷ. Αὐτὰ τὰ ἀναφέρει καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει του, κἄπως ἠλλοιωμένα ὅμως, πρὸς τὸ συμφέρον του. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶχεν οὕτω, ὡς ἐπληροφορήθην ἀμέσως τότε. Ἐπρόκειτο περὶ 2 ἐκλογέων, οἵτινες, ψηφοφορήσαντες, ἔμελλον νὰ ἀναχωρήσωσι καὶ ἀπέλθουν εἰς τὸ χωρίον των. Τοὺς συνήντησε δὲ ὁ ἀνακριτὴς, καὶ ἀφοῦ τοὺς ἠρώτησεν εἰς τίνα ἀνῆκον, καὶ αὐτοὶ τῷ ἀπήντησαν, ὅτι ἦσαν φίλοι μου, τοὺς διέταξε νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν φυλακὴν, καταθέτοντες τὰ ὅπλα. Ἀρνουμένους δ’ αὐτοὺς ἐν τῷ δικαίῳ των νὰ ὑπακούσωσι καὶ παρατηροῦντας αὐτῷ, ὅτι ἀνεχώρουν ἤδη εἰς τὰ χωρία των, τοὺς διέταξε νὰ τὸν ἀκολουθήσωσι καὶ τοὺς ἔφερε μεθ’ ἑαυτοῦ εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, πρὸς ἐκφόβισιν τῶν ἄλλων φίλων μας.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀρνεῖσθε εἰς τὸν ἀνακριτὴν αὐτὸ τὸ δικαίωμα;

§81ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναί· δὲν τὸ ἠξεύρετε, ὅτι δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα; —Εἰς τὴν ἀνωτέρω ἐρώτησίν μου, κύριοι, ἔσχε τὸ τολμηρὸν θάῤῥος νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι τὸν ἐκάλεσεν ἡ ἐπιτροπή. Ἦσαν παρόντες οἱ κύριοι Μακρῆς καὶ Δεληγεώργης, νομίζω, καὶ ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν καὶ ἡμῶν. —Ποῖος ἐξ ὑμῶν τὸν ἐκάλεσε, κύριοι, ἐρωτῶ τὴν ἐπιτροπήν; Κἀνεὶς δὲν ἠξεύρει τίποτε— καὶ ὁ πρόεδρος καὶ πάντες ἀπαντῶσιν, ὅτι οὐδεὶς τὸν ἐκάλεσεν. Ἐννοεῖται, ποία ὑπῆρξεν ἡ θέσις του, ὅταν ὅλοι εἶπον αὐτὸ, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἐψεύδετο. Φεύγει λοιπὸν ὑβρίζων, ἀπειλῶν, καὶ ἔκτοτε πλέον ἤρξατο ἡ φανερὰ καὶ ἀπροκάλυπτος μῆνις τοῦ κ. Σταύρακα καθ’ ἡμῶν. Μετὰ μεσημβρίαν, περαιωθείσης τῆς ψηφοφορίας τῆς ἡμέρας ἐκείνης, μετέβημεν κατὰ τὸ σύνηθες πάντες εἰς τὸ κέντρον τοῦ χωρίου, ὅπου τὰ καφφενεῖα. Βλέπομεν τότε ἐρχόμενον πρός με καὶ γελῶντα τὸν ἀξιωματικὸν Καλλισπέρην, ὅστις διῴκει τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν· δὲν ἠξεύρεις, μοὶ λέγει, ἓν νόστιμον πρᾶγμα. —Τί;— Ὁ ἀνακριτὴς μὲ εἰδοποίησε δι’ ἑνὸς ἐγγράφου του, ὅτι ἀφαιρεῖ ἀπὸ ἐμὲ τὸν στρατὸν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην του, καὶ διέταξε τὸν δήμαρχον νὰ σχηματίσῃ ἔνοπλον πολιτοφυλακὴν πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως. Τὸ ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ ἴδιος ἀνακριτὴς, κύριοι, καὶ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἦτον ἔγγραφον προερχόμενον ἀπὸ δικαστὴν ἰσόβιον τοῦ 1874. Τίποτε ὀλιγώτερον δὲν ἐζήτει ὁ κ. ἀνακριτὴς, εἰμὴ νὰ ὁπλήσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου πρὸς πίεσιν καὶ ἐκβίασιν τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος. Ἀπέναντι τοιαύτης ἀκατονομάστου θρασύτητος, ἀπέναντι τοιαύτης παραγνωρίσεως καὶ παραβιάσεως τῶν νόμων καὶ παχυλωτάτης ἀγνοίας τοῦ καθήκοντος ἐκ μέρους λειτουργοῦ τῆς Θέμιδος ἰσοβίου ἐν ἔτει 1874! ἐγὼ, κύριοι, ἐγὼ ὁ αὐθαίρετος, ἐγὼ ὁ ἔχων τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν σκανδαλωδῶς ἐνεργοῦσαν ὑπὲρ ἐμοῦ, ὁ διατάσσων αὐτὴν καὶ διαθέτων τὰ πάντα, κατὰ τὸν κ. ἀνακριτὴν, ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποταχθῶ καὶ νὰ προσφύγω εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὸν νόμον. Τότε ἀπεύθηνα τὴν ἐφεξῆς καταγγελίαν κατὰ τοῦ ἀνακριτοῦ πρὸς τὸν κ. εἰσαγγελέα τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν (ἀναγινώσκει τὴν κατὰ τοῦ ἀνακριτοῦ καταγγελίαν εὑρισκομένην μεταξὺ τῶν εἰς τὸ τμῆμα κατατεθέντων ἐγγράφων).

§82ΤΙΝΕΣ. Δυνατώτερα, κύριε Στάϊκε.

§83Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ, πρέπει νὰ παύσουν οἱ διάλογοι.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ τοὺς διαλόγους.

§85ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ ἔρχονται ἐξ οἰκείων τὰ βέλη, κ. Στάϊκε, ἡ πλευρὰ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) εἶναι ἥσυχος καὶ σᾶς ἀκούει.

§86Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἂς τελειώσωσι λοιπὸν αἱ ὁμιλίαι των πρῶτον καὶ ἔπειτα ἐξακολουθεῖτε.

§87Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κ. εἰσηγητά· χθὲς εἴπατε, ὅτι ἐφοβέριζα τὸν ἀνακριτὴν, ἰδοὺ τί λέγω «ὅτι ἤθελα κάμει χρῆσιν τοῦ δικαιώματός μου, τοῦ ἐκπηγάζοντος ἐκ τοῦ φυσικοῦ δικαίου, καὶ τὸ ὁποῖον καὶ τὸ πολίτευμα καθιεροῖ, διότι δὲν εἶχα σκοπὸν ν’ ἀφήσω ἕνα ἀνακριτὴν νὰ μὲ ποδοπατῇ ἀσυστόλως.»

§88ΣΑΡΑΒΑΣ. Σεῖς τὸ εἴπατε χθὲς ὁ ἴδιος, ὅτι θὰ τὸν ἐδένατε.

§89ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι, μολονότι ἦτο διὰ δέσιμον.—Αὕτη λοιπὸν ἦτον ἡ πρώτη μου καταγγελία κατὰ τοῦ κ. αὐτοῦ.—Τὴν ἐπιοῦσαν, ἤτοι τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκάλεσε καὶ ἔθεσε δύω σκοποὺς εἰς τὴν εἴσοδον καὶ ἔξοδον τοῦ ναοῦ πρὸς ἀσφάλειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἵνα μὴ εἰσέρχωνται ἔνοπλοι. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγης ὥρας, ἔρχεται ἔγγραφον τοῦ κ. Σταύρακα πρὸς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, δι’ οὗ ἐζήτει λόγον παρ’ αὐτῆς καὶ ἠπείλει αὐτὴν διὰ τοῦ ἐγγράφου του τούτου τοῦ ἐπισήμου, διότι ἐτόλμησε νὰ ζητήσῃ νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τήρησιν τῆς τάξεως. Ὁ ἄνθρωπος τοῦ νόμου ἐπιτιμᾷ καὶ ζητεῖ λόγον παρὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι αὕτη ἐμερίμνησεν ὑπὲρ τῆς τάξεως. -Δευτέραν κατ’ αὐτοῦ ἀπηύθυνα καταγγελίαν, καὶ μολονότι εἶμαι κουρασμένος πρέπει νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω. «Πρὸς τὸν κ. εἰσαγγελέα τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν. «Καταγγέλλω ἐνώπιον ὑμῶν τὸν ἐνταῦθα ἀνακριτὴν Σταύρακαν διὰ τοὺς κάτωθι ἐκτεθειμένους λόγους·» (ἀναγινώσκει τὴν καταγγελίαν, ὅπου μεταξὺ τῶν ἄλλων φέρεται, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς μεταχειρίζεται διὰ τὰς ἐμπιστευτικάς του ἀποστολὰς καὶ ὡς κλητῆρα τὸν σωματοφύλακα τοῦ κ. Δεληγεώργη).

§90ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ δὲν εἶχε κἀνένα ἄλλον συνοδόν;

§91ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶχε πολλοὺς ἄλλους, ἀλλ’ αὐτὸς ἦτο σωματοφύλαξ.

§92ΡΟΥΚΗΣ. Ὀλίγον σέβας....

§93ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε, σᾶς παρακαλῶ σεῖς νὰ ἔχετε περισσότερον σεβασμὸν πρὸς ἐμέ· ἀπαιτῶ σεβασμὸν, διότι ὅπως ἐγὼ σέβομαι ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου τοὺς ἄλλους, οὕτως ἀπαιτῶ σεβασμὸν καὶ παρὰ τῶν ἄλλων· ὅταν ἔχῃ τις ὡς ἄτομον μετ’ ἐμοῦ λογαριασμοὺς, ἂς ἀποταθῇ πρὸς ἐμὲ διὰ τὴν ἐξόφλησιν ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, κύριοι, τὰς διακοπάς.

§95ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περιέχονται εἰς τὴν ἔκθεσίν του αὐτά;

§96ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα. Αὐτὰ εἶναι ὅλα χαρτιὰ, τὰ ὁποῖα ἀπηξίωσε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. εἰσηγητής.

§97ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβετε αὐτὴν τὴν φράσιν.

§98ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι δικαίωμά μου· λέγω, ὅτι τὰ ἐθεωρήσατε ἐπουσιώδη.

§99ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν τὰ ἀνέφερα εἰς τὴν ἔκθεσιν· ἀνέγνωσα, ὅσα ἤθελα· δὲν ἤμην ὑπόχρεως νὰ κάμω ὅπως σεῖς θέλετε.

§100ΣΤΑΪΚΟΣ. Πολὺ καλά· αὐτὸ λέγω, τὰ ἐθεωρήσατε ἐπουσιώδη. Σᾶς ἐνοχλοῦν αὐτὰ τὰ πράγματα, ἐνῷ εἶναι τόσον ἐπουσιώδη; περίεργον! — Τέλος πάντων, κύριοι, καταγγελίαι ἐπὶ καταγγελιῶν κατὰ τοῦ κ. Σταύρακα ἔπεισαν ἐπὶ τέλους τὴν ἀρχὴν....καὶ, κατὰ δυστυχῆ σύμπτωσιν κοινωνικὴν, εὐτυχῆ δὲ δι’ ἐμὲ, συνέβη ἐν Βάλτῳ λῃστεία, λῃσταὶ ἐπυροβόλησαν ἕνα ἀξιωματικὸν καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ λῃστείας, διετάχθη ὁ εἰσαγγελεὺς νὰ στείλῃ ἀνακριτάς.

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ παύσουν οἱ διάλογοι.

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅσοι θέλουν νὰ διαλέγωνται, ἂς ὑπάγωσιν εἰς τὰ δωμάτια.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ παύσετε, κύριοι, τὰς συνδιαλέξεις καὶ νὰ μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα, διότι ἄλλως δὲν τελειόνομεν ποτέ. Ὅσοι θέλουν νὰ συνδιαλεχθοῦν, ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ δωμάτια.

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν.

§106ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπῆλθε λοιπὸν τὸ δυστυχὲς αὐτὸ γεγονὸς τῆς λῃστείας καὶ διατάσσεται ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ στείλῃ ἀνακριτὴν κατεπειγόντως. Συνέπεσαν καὶ αἱ διάφοροι καταγγελίαι ἡμῶν κατὰ τοῦ Σταύρακα καὶ διατάσσεται ὁ ἀξιότιμος αὐτὸς ἄνθρωπος νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον, διατάσσεται δὲ ὁ Μαρκόπουλος νὰ ἔλθῃ εἰς Μακρυνείαν. Βλέπετε, ὅτι ἡ φατριάζουσα εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ δὲν ἠθέλησε νὰ μὴ στείλῃ ἀνακριτὴν εἰς Μακρυνείαν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον, κύριοι, ἐματαίωνε τὴν ἐργασίαν καὶ τὰς προθέσεις τῶν κυρίων ἀνακριτῶν. Λοιπὸν ὁ Σταύρακας ἀπαντᾷ δι’ ἐγγράφου, ἐδῶ ὑπάρχοντος, ἐπισήμου, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀναγνώσω, σᾶς λέγω μόνον ὅτι δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα πρῶτον, διότι ἀσθενεῖ, ὡς λέγει, καὶ δεύτερον, διότι ἀπαιτεῖ ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου τοῦ Δικαστηρίου νὰ τὸν διατάξῃ. Τὰ λέγει αὐτὰ ὁ ἴδιος ἀνακριτὴς καὶ εἶναι ἐδῶ μέσα, μεταξὺ τῶν λοιπῶν ἐγγράφων, καὶ ὅσοι ἐπιθυμεῖτε δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν. Εἰσὶ ταῦτα ἐδῶ ἀρχικῶς κατατεθειμένα (δεικνύει τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος σχετικὸν τῆς ἐκλογῆς φάκελλον). Αὐτὰ ἦσαν ἐπουσιώδη διὰ τὸ τμῆμα, κύριοι, καὶ διὰ τὸν κύριον εἰσηγητήν! — Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ ἐξηκολούθει ἡ τοιαύτη κατάστασις, καὶ ἐπειδὴ ταύτην ἐγὼ ἐγνωστοποίουν καθ’ ἑκάστην εἰς τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους μου ἐν Μεσολογγίῳ, μὲ εἰδοποίησαν εἰς ἀπάντησιν, ὅτι διετάχθη ὁ Σταύρακας νὰ μεταβῇ εἰς Βάλτον, ἀλλ’ ὅτι αὐτὸς δὲν ὑπακούει, καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου ἀπηλλάγη τῶν χρεῶν τοῦ ἀνακριτοῦ, καὶ ὅτι ὁ Σταύρακας ἐπιμένει καὶ μένει χωρὶς ἐντολῆς, ἐκ φατριασμοῦ, τὸν ὁποῖον πλέον ἐπιστοποίει καὶ ἡ ἄρνησίς του τοῦ νὰ ἐκπληρώσῃ σπουδαίαν ὑπηρεσίαν, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μένῃ ἐν Μακρυνείᾳ. Ὅταν ἐπληροφορήθην ἐγὼ, ὅτι ὁ Σταύρακας ἔπαυσε νὰ ᾖναι ἀνακριτὴς, ἀπηύθυνα διὰ τοῦ Εἰρηνοδικείου εἰς αὐτὸν ἓν ἔγγραφον, καὶ τὸν εἰδοποίουν ὅτι, ἐπειδὴ ἐξακολουθεῖς ἐμμένων εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ φατριασμοῦ, καὶ τὴν ὁδὸν τῆς μεροληψίας, τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἐχάραξες, ἐπειδὴ σήμερον ἔπαυσες νὰ ἦσαι ἀνακριτὴς, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι διατεθειμένος διόλου νὰ ἀνεχθῶ ἐκ μέρους οἱουδήποτε ἀτόμου πίεσιν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων, καὶ ἐπειδὴ αὐτὸς χωρὶς δικαιώματος ἐξήσκει ἀνακριτικὰ καθήκοντα μόνον πρὸς φατριασμὸν καὶ πίεσιν ἡμῶν, ἐγὼ κατέστησα ταῦτα γνωστὰ πρὸς τοὺς φίλους μου, πληροφορῶν αὐτοὺς ὅτι πᾶσα ἐφεξῆς ἐνέργεια τοῦ Σταύρακα ἦτον ἀτομικὴ, καὶ ἑπομένως ἀποκρουστέα, ἐφ’ ὅσον ἔτεινεν εἰς πίεσιν ἐκλογικῶν συνειδήσεων. Καὶ ἔπρεπε, κύριοι, ν’ ἀφήσω ἐγὼ νὰ μοῦ ἁρπάσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν συμπολιτῶν μου, εἷς αὐθαίρετος καὶ παράνομος Σταύρακας; Τολμῶ νὰ εἴπω ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην καὶ τὸν πατέρα μου δὲν ἤθελον ἀνεχθῆ φατριάζοντα κατ’ ἐμοῦ. Ἦτον ἐν τούτοις ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας, καὶ δὲν ἔφυγε μὲν ὁ κ. Σταύρακας, οὐχ ἧττον ὅμως ἐμετρίασε κἄπως τὰς ἐκνόμους ἐνεργείας του. Ταῦτα, κύριοι, ὡς πρὸς τὸν κ. Σταύρακαν. Τώρα ἐπιθυμεῖτε νὰ μάθετε, πῶς τὸν ἐθεώρησε τὸ μόνον δικαστικὸν ὄργανον, τὸ ἐν τῷ δήμῳ Μακρυνείας; ποίαν ἐντύπωσιν ἔκαμον εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην Μακρυνείας αἱ ἐνέργειαι τοῦ ἀνακριτοῦ; Σᾶς ὁρκίζομαι δὲ ὅτι χθὲς μόνον ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου· τοῦτο δὲ βεβαιῶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὸ πιστεύσουν· (ἀναγινώσκει ἀναφορὰν τοῦ Εἰρηνοδίκου Μακρυνείας πρὸς τὸν εἰσαγγελέα ἐκθέτουσαν τὰ τῆς ἐκλογῆς καὶ καταγγέλουσαν τὰς ἐνεργείας τοῦ Σταύρακα, ὅστις μόνον μετὰ τοῦ δημάρχου συνεννοεῖτο καὶ συνειργάζετο). Εἶναι, κύριοι, ἀναφορὰ τῆς 27 Ἰουνίου 1874 ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα. Δὲν ἐθεωρήθησαν σπουδαιότητος ἄξιαι αἱ ἰδικαί μου καταγγελίαι, τοὐλάχιστον αἱ τοῦ Εἰρηνοδίκου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ξένος, δὲν ἐπροξένησαν κἄποιον δισταγμόν, ὡς πρὸς τὸ ἀξιόπιστον τοῦ ἀνακριτοῦ, εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τμήματος καὶ τὸν εἰσηγητὴν αὐτῆς;

§107ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Κύριε Στάϊκε, μίαν ἐρώτησιν, παρακαλῶ· ὁ Σταύρακας ἔχει καταγγείλει ἐπὶ παρανομίᾳ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Μεσολογγίου;

§108ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἠξεύρω.—Κατὰ τὴν κρίσιν μου, κύριοι, καὶ κατὰ τὴν συνείδησίν μου, δικαστήριον, ἀμερολήπτως δικάζον, δὲν ἔπρεπε τυφλοῖς ὄμμασι νὰ δώσῃ πλήρη πίστιν εἰς ἔκθεσιν ἀνθρώπου, οὕτω πως χαρακτηριζομένου, καὶ οὐχὶ σήμερον, ἀλλ’ ἐν τῷ χρόνῳ καὶ τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ θελήσῃ νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὸ ὄνειδος τῆς παρανομίας καὶ τῆς αὐθαιρεσίας εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐσεβάσθησαν καὶ ἑαυτοὺς καὶ τοὺς νόμους. Ἔπρεπε νὰ ὦσι γενναιότεροι καὶ δικαιότεροι πρὸς ἡμᾶς. Μετὰ τὸν κ. Σταύρακα, ἔρχεται ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Μαρκοπούλου, τὴν ὁποίαν ἀπηξίωσε χθὲς ν’ ἀναγνώσῃ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής. Οὔτε ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ τὴν ἀναγνώσω· ἀφίνω τοῦτο εἰς τοὺς μετ’ ἐμὲ ἀγορεύσαντας· ἐν ὀλίγοις μόνον λέγω, ὅτι θὰ εὐχαριστηθῆτε, βλέποντες, ὅτι ἡ νεωτέρα Κίνα, ἡ Ἑλλάς, εὗρε τὸν νεώτερον Κομφούκιόν της· διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων νομοθετεῖ ὁ κ. Μαρκόπουλος.

§109ΜΙΛΗΣΗΣ. Νομοθετεῖ;

§110ΣΤΑΪΚΟΣ. Δηλαδὴ προτείνει νόμους.

§111ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διόρθωσιν τῶν καθεστώτων.

§112ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ καὶ αὐτὸς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του;

§113ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ καταγγελίαι τοῦ ὑποψηφίου Σταΐκου, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ τοῦ εἰρηνοδίκου, διὰ νὰ ἐπέλθῃ κἄποιος δισταγμὸς εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας· δύω εἰσαγγελέων ἐκθέσεις τοὐλάχιστον δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν; Δὲν σᾶς ἀρέσει ὁ δυστυχὴς Παπαναστασίου, διότι παρακωλύει τὰς ἠθικὰς ἐνεργείας τῶν χρηστοήθων καὶ σεβομένων ἑαυτοὺς ἀνακριτῶν, δὲν σᾶς ἀρέσει αὐτὸ τὸ ἐξάμβλωμα τῆς κοινωνίας, θέλετε ὡς ἄδικον καὶ φανταστικὴν νὰ χαρακτηρίσητε· ἀλλὰ δὲν λαμβάνετε τοὐλάχιστον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγγελέως Βλάχου, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν τοῦ Μακροπούλου εἰς τὸ ὑπουργεῖον δι’ ἰδίας ἐκθέσεώς του; Προσέξατε δὲ εἰς τοῦτο, ὅτι καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Μαρκοπούλου, τοῦ νεωτέρου Κομφουκίου, δὲν ἔγεινε δύω, τρεῖς ἢ ἓξ ἡμέρας μετὰ τὴν ἐκλογήν, ἀλλὰ ἔγεινε τὸν Αὔγουστον, δηλ. δύω μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ὁ κύριος Δουζίνας ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν. ......................

§114ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Κύριε Στάϊκε, ἦτο κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὁ εἰσαγγελεὺς ἐκεῖ;

§115ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Δουζίναν νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Μαρκοπούλου.

§116ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀφῆστέ την, κ. Στάϊκε, οὔτε οἱ προαγορεύσαντες ἔκαμον χρῆσιν.

§117ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ὅ,τι προοιμιαζόμενος χθὲς εἶπον, κ. ὑπουργὲ, εἶναι ἀληθές· καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι σᾶς εἶπον, ἦτο δι’ ἐμὲ εὐχάριστον, διότι ἐπανέπαυσα τὴν συνείδησίν μου καὶ καθησύχασα ἐμαυτόν. Ἔχω ἰδιαιτέραν ὑπόληψιν καὶ ἐκτιμῶ ἰδιαζόντως τὸν κύριον Σαράβαν, ὡς ἄτομον, καὶ πολλὰ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς πλειοψηφίας ὡς ἄτομα· ἦτον ἡ θέσις μου δύσκολος, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω περὶ πράξεώς των, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἀντεστρατεύετο κατὰ τῆς καλῆς πίστεως. Ἐὰν δὲν ἤκουον τὸν κ. Σαράβαν χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀγορεύοντα καὶ ἐκθέσαντα, ὅτι ἡ τροπὴ τὴν ὁποίαν ἔλαβον αἱ ἐξελέγξεις δίδει εἰς πάντας ἐλαστικότητα συνειδήσεως, ὅτι ἔπαυσε πλέον νὰ φέρῃ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἀπαιτεῖ....

§118ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ τροπὴ, τὴν ὁποίαν ἔλαβον αἱ ἐξελέγξεις, μὲ ἐνέβαλον εἰς ἀθυμίαν.

§119ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἠθέλησα λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ, νὰ πείσω τοὺς πάντας, ὅτι ὑπάρχουν ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§120ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μόνον σᾶς λέγω, ὅτι ἀφοῦ ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγγελέως, τὰ λοιπὰ εἶναι περιττὰ, ἄσχετα, ἐξάπτουν πάθη.

§121ΣΤΑΪΚΟΣ. Πολὺ καλά· θὰ σᾶς εἴπω ἓν ἄλλο. Ὁ κ. Μαρκόπουλος ἐν τῇ ἐκθέσει του παραπονεῖται κατὰ τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς καὶ αἰτιᾶται τὸν διευθύνοντα τὴν εἰσαγγελίαν, ὅτι ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου ἄνευ ἀνακριτοῦ, καὶ ἐκτὸς τοῦ λόγου τῆς ἀσθενείας, τὸν ὁποῖον προτάσσει, ὅταν δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν διαταγὴν ν’ ἀναπληρώσῃ τὸν κ. Σταύρακα, φέρει τὰ ἑξῆς· ὅτι δὲν ἐννοοῦσε πῶς ἠμποροῦσεν ἡ ἕδρα τοῦ πρωτοδικείου νὰ μείνῃ ἄνευ ἀνακριτοῦ· ὁ ἴδιος ὅμως ἐλησμόνησεν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔγραφε παραπάνω καὶ ἐρχόμενος εἰς τὰς συμβαινούσας βιαιοπραγίας ἐν Παραχελωΐτιδι καὶ τοῖς λοιποῖς δήμοις, κατηγορεῖ πάλιν τοῦ εἰσαγγελέως, διότι ἀναθέτει τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων εἰς τὸν εἰρηνοδίκην καὶ ὄχι εἰς αὐτόν. Διατάσσεται αὐτὸς νὰ μεταβῇ εἰς Μακρυνείαν καὶ κατηγορεῖ τὸν εἰσαγγελέα, ὅτι τὸν ἀπομακρύνει τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἀνακριτής· διατάσσει κατόπιν ὁ εἰσαγγελεὺς τὸν εἰρηνοδίκην νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις ἐπὶ τῆς ἀπαγωγῆς τοῦ Καραβασίλη, καὶ κατηγορεῖ τὸν εἰσαγγελέα ὅτι, ἐνῷ εἶναι παρὼν ἀνακριτὴς, στέλλει τὸν εἰρηνοδίκην. Ἐννοεῖτε τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἰδιοῤῥύθμου αὐτοῦ ἀνθρώπου; Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὅλα αὐτὰ ἀρκετὰ, κύριοι· ἐντὸς τοῦ φακέλλου τῆς ἀλληλογραφίας ὑπῆρχε καὶ αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα ἐν πρωτοτύπῳ, καὶ εἶναι τηλεγραφικὴ ἀναφορὰ τῶν ἀντιπροσώπων μας ἐν Μεσολογγίῳ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ χαρτοσήμου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸ τμῆμα κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν. (Ὁ κύριος Δουζίνας ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα δι’ οὗ καταγγέλλεται πρὸς τὸ ὑπουργεῖον φατριασμὸς τοῦ Μαρκοπούλου διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας). Ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι χθεσινὰ, δὲν εἶναι ἐπινοήματα μεταγενέστερα πρὸς δικαιολόγησίν μας. Οὔτε ἐφανταζόμεθα, ὅτι θὰ ἠμπορέσουν, θὰ τολμήσουν νὰ κάμουν ἐνστάσεις ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν εὕρισκον γωνίαν γῆς εἰς τὸ Μεσολόγγι, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὰς ἐκλογὰς μόνον εἰς μίαν γωνίαν τοῦ ἁγίου Σώστου ἠδυνήθησαν νὰ καταφύγουν. Εἴχομεν ἀνάγκην στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως ἡμεῖς, τοὺς ὁποίους χιλιάδες λαοῦ μετὰ κανονιοβολισμῶν καὶ ζητωκραυγῶν προϋπήντουν καὶ προέπεμπον! καὶ κατὰ τίνων; Κύριοι, ἐτελείωσα καὶ μὲ τοὺς ἀνακριτάς. Νομίζω, ὅτι περιωρίσθην ὅσῳ ἦτο δυνατὸν εἰς ἄνθρωπον νὰ περιορισθῇ. Κατώρθωσα νὰ κρατήσω ἐμαυτὸν καὶ νὰ πνίξω τὴν ἀγανάκτησίν μου κατόπιν τῶν ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας τὰ ἐπίσημα αὐτὰ ἔγγραφα ἀπεκάλυψαν ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν κυρίων. Προοιμιαζόμενος χθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἐνστάσεων περιστρέφεται εἰς στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις, ἃς κατέστησαν ἀποτελεσματικωτέρας διορισμοί τινων δασοφυλάκων, οἱ ἐργάται τῆς ἁλικῆς, ὁ διορισμὸς τοῦ ταμία Μαγκανάρα, οἱ ἐκ τῶν φυλακῶν ἀπολυθέντες κατάδικοι καὶ ὁ διαβόητος φυγόδικος Χρύσανθος ἢ Μωραϊτάκης. — Ἐπὶ τῶν παρεμπιπτουσῶν αὐτῶν ἐστάσεων ὀλίγα πλέον θὰ εἴπω, ἀντιπαραθέμενος τρόπον τινὰ ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἀντιθέτους μας. Τολμῶσι, κύριοι, καὶ αἰτιῶνται ἡμῶν διὰ διορισμοὺς πρὸς ἄγραν ψήφων· τίνες; οἱ 200 καὶ πλέον ἀτοπωτάτους καὶ παραλογωτάτους διορισμοὺς ἀπονείμαντες πρὸς ἄγραν ψήφων, οἱ δόντες τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ καὶ τοὺς μαργαρίτας τοῖς χοίροις, κατὰ τὸ εὐαγγέλιον. Τολμῶσι νὰ αἰτιῶνται ἡμῶν, ὅτι διωρίσαμεν πλεονάζοντας ἐργάτας εἰς τὰς ἁλικάς, ἐνῷ ἡ δαπάνη τῶν ἁλικῶν εἶναι προϋπολογισμένη· τίνες; οἱ τοὺς λεμβούχους τοῦ Μεσολογγίου ἐπὶ δύω ἔτη μισθοδοτήσαντες ὡς ὑπουργικοὺς γραφεῖς, ὡς τὸν Ἀντωνάτσον. Τολμῶσι νὰ καταφέρωνται καὶ νὰ κατηγορῶσιν ἡμῶν ἐπὶ ἐξωνήσει συνειδήσεως ἐκεῖνοι, οἵτινες οὔτε τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας, οὔτε τὸν ἄρτον τοῦ πτωχοῦ ἐσεβάσθησαν. Κατ’ ἔτος τὸ ἔθνος διὰ τοῦ Κοινοβουλίου του προορίζει ὡρισμένον χρηματικὸν ποσὸν ἐκ τοῦ γλίσχρου προϋπολογισμοῦ του πρὸς περίθαλψιν πενομένων καὶ ἐντίμων οἰκογενειῶν, ὅπως πορίζωνται αὗται τὸν ἄρτον των κατὰ τὰς μεγάλας ἑορτὰς τῆς ἐκκλησίας. Ἐζήτησα δι’ ἀναφορᾶς μου πρὸς τὸ τμῆμα καὶ κατετέθησαν εἰς τὸ προεδρεῖον, καὶ εἶναι ἐδῶ, αἱ ἀποδείξεις, ὅτι τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ ἐγένετο ἀπίστευτος κατάχρησις πρὸς ἐξώνησιν ἐκλογέων καὶ πρὸς τέλεσιν ἐκλογικῶν ὀργίων ἐν Μεσολογγίῳ. Ὁ βουλόμενος, ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα· 28,700 δραχ. φέρονται· θὰ εὕρετε καὶ εἰκονικὰ ὀνόματα ἀκόμη, καὶ ὅταν γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τ’ ἀποδείξω. Πρὸ 16 ἐτῶν, κύριοι, ὑπάρχει εἰς τὸ Μεσολόγγι ταμίας ὁ Μαγκανάρας· πολλάκις καὶ ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς πρωθυπουργὸς ἦτον εἰς τὴν κυβέρνησιν ὁ κ. Δεληγεώργης, καὶ οὐχὶ μόνον τὸν ἠνέχθη, ἀλλὰ καὶ τὸν ὑπεστήριξε, διότι ἦτο φίλος του. Ἐφέτος ὁ ἀξιότιμος αὐτὸς κ. Μαγκανάρας, ὡς καὶ πολλοὶ ἄλλοι τῶν εὐϋποληπτοτέρων καὶ ἐντιμοτέρων φίλων τοῦ κ. Δεληγεώργη τὸν ἐγκατέλειψαν. Κατηγοροῦσιν ἡμῶν διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ πρὸ δεκαεξαετίας διατελοῦντος εἰς Μεσολόγγιον ταμία Μαγκανάρα! Δὲν ἐρυθριῶσι, κύριοι, ἀπὸ ἐντροπὴν καταγγέλλοντες εἰς τὸ ἑλληνικὸν κοινόν, καταγγέλλοντες εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν διὰ πρᾶξιν ἀνύπαρκτον, ὄχι πλέον πρόσωπα, ἀλλὰ ἀρχὴν σπουδαίαν, σπουδαιοτάτην, τὸν Νομάρχην; Δὲν ἐξετάζω τὰ ἄτομα, ὁμιλῶ περὶ τοῦ Νομάρχου· 15 κατάδικοι ἐντόπιοι ἐξῆλθον ἐκ τῶν φυλακῶν καὶ περιεφέροντο εἰς τὴν πόλιν μετὰ τοῦ Νομάρχου ἀπειλοῦντες τοὺς ἐκλογεῖς, ἐκθέτουσιν οἱ ἐνιστάμενοι! Μόνον ἕξ κατάδικοι, κύριοι, ἐλαφροποινῖται, ἀπὸ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ πρὸ αὐτοῦ μένουσιν ἐλεύθεροι ἐν τῷ κήπῳ τῶν ἡρώων πρὸς φύλαξιν καὶ καλλιέργειαν τοῦ κήπου. Τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς διὰ καταδίκων ἐλαφροποινιτῶν συντηρήσεως καὶ προφυλάξεως τοῦ κήπου δὲν εἶναι σημερινόν· χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος· προκαλῶ τοὺς Μεσολογγίτας, τὸν κ. Ῥοντήρην, τὸν κ. Βουλπιώτην καὶ τόσους ἄλλους νὰ μαρτυρήσουν. Οἱ κατάδικοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι Μεσολογγῖται, δὲν εἶναι ἐντόπιοι, μένουσιν ἐν τῷ κήπῳ τῶν ἡρώων, ποτίζοντες τὰ δένδρα, καλλιεργοῦντες τὰ ἄνθη καὶ συντηροῦντες ὁπωσδήποτε τὸν κῆπον ἐκεῖνον, τὸν μόνον τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ἡ πόλις τοῦ Μεσολογγίου. Ὑπερικόντισαν δὲ ἐπὶ τέλος πᾶν ὅριον αἰδοῦς οἱ ἰδιοκτῆται τῆς Γύρας καὶ τοῦ Καινούργιου κατηγοροῦντες ἡμᾶς ἐπὶ ὑποκρύψει φυγοδίκων!!!

§122ΤΙΝΕΣ. Τί θὰ εἰποῦν αὐτά;

§123ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι χάριν σεβασμοῦ πρὸς τὸν ἑαυτόν μου νὰ μὴ ἀναπτυχθῶ.

§124ΤΙΝΕΣ. Τί θὰ εἰπῇ Γύρα καὶ Καινούργιο;

§125ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ Καινούργιο εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἡ Γύρα ἰδιοκτησία τοῦ κ. Μακρῆ, συνεχόμεναι, τὰς ὁποίας οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπέκτησαν ἐπαναστατικῷ δικαιώματι. Ἐὰν θέλετε περισσοτέρας πληροφορίας, μεταβῆτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητήσατε τὴν ἔκθεσιν τοῦ διοικητοῦ τοῦ μεταβατικοῦ, πρωθυπουργοῦντος ἐπὶ τέλους τοῦ κ. Δεληγεώργη τὸ 1871, λάβετε γνῶσιν τῶν περιεχομένων καὶ τότε θέλετε ἐννοήσει καλλίτερον. — Ἐπρόκειτο περὶ φυγοδίκων. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος νὰ σᾶς εἴπω ἐν ὀλίγαις λέξεσιν τὸ ἱστορικὸν τοῦ φυγοδίκου Μωραΐτη. Πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἦτον ἐν Μεσολογγίῳ μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν τοῦ τάγματος ἐκείνου τῶν ἐντοπίων καί τις Νικόλαος Χρύσανθος ἢ Μωραϊτάκης. Τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλαβεν ὑπηρέτην ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη Θεμιστοκλῆς Δεληγεώργης, τὸν προσέλαβεν εἰς τὸν οἶκόν του, τῷ εἶπε· ἔλα νὰ ὑπηρετήσῃς παρ’ ἡμῖν καὶ ἐγὼ φροντίζω καὶ σοῦ δίδω ἄδειαν. Ἐπίστευσεν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς καὶ ἐπῆγε. Τὸν μεταχειρίσθη, κύριοι, πρὸς πώλησιν τοῦ οἴνου του. Καθὼς γνωρίζετε, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις οἱ κτηματίαι ἔχουσιν ἰδίους οἴνους πρὸς πώλησιν καὶ καθ’ ὡρισμένην ἐποχὴν τοῦ ἔτους τοὺς πωλοῦν. Μετὰ τὴν ἐκποίησιν τοῦ οἴνου, τὸν μετεχειρίσθη εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον ὡς ἐργάτην. Μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἐλαιοτριβείου, αὐτὸς, τοῦ ὁποίου τὸ ἀρχικὸν ἐπάγγελμα ἦτο λεμβοῦχος, ἀνέλαβε τὸ ἐπάγγελμά του, τὸ ὁποῖον ἐξήσκησεν ἀκωλύτως ἐπὶ 18 μῆνας ἐν Μεσολογγίῳ, ὑποθέτων πάντοτε ὅτι ἦτον εἰς ἄδειαν. Ἠξεύρετε ὅτι, κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, μετὰ παρέλευσιν ὡρισμένων ἡμερῶν ὁ στρατιώτης κηρύσσεται ἀγνοούμενος, λειποτάκτης, καὶ ἂν παρέλθωσιν αἱ ὡρισμέναι ἡμέραι πρὸς μετάνοιαν καὶ δὲν παρουσιασθῇ γίνεται ἡ καταγγελία ἐπὶ λειποταξίᾳ. Ὁ ἄνθρωπος λοιπὸν οὗτος ἐγένετο λειποτάκτης ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει καὶ ἐν ἀγνοίᾳ του, πιστεύσας ὅτι εἶναι εἰς ἄδειαν κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ πρωθυπουργοῦ. Ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἐλειποτάκτησε καλῇ τῇ πίστει, φρονῶν ὅτι διατελεῖ ἐν ἀδείᾳ, διότι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ἔμενεν ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς ἀστυνομίας καὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Ἐπειδὴ μετὰ τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Δεληγεώργη ὁ σύνδεσμος καὶ, κατὰ τὸν κ. Ζωχιὸν, ἤρχισε κἄπως νὰ ἀποκτᾷ τὴν δύναμίν του καὶ διὰ τὸ Μεσολόγγιον, ἀνεζητήθη ὁ λειποτάκτης, κατεδιώχθη, συνέπεσε δὲ νὰ καταδιώκηται, ὅταν ὡς ὑποψήφιος μετέβην καὶ ἐγὼ εἰς Μεσολόγγιον πρὸ τῶν ἐκλογῶν· πληροφορηθεὶς τὸ γεγονὸς, ἔστειλα καὶ ἐζήτησα τὸν ἄνθρωπον αὐτόν.

§126Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. 18 μῆνας δὲν ἐζητήθη αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ποῖος ἦτο πρωθυπουργός;

§127ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὰς γνώσεις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§128ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἠθέλησα νὰ μάθω, διατί δὲν κατεδιώχθη;

§129ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἐγὼ κἄτι τι· αὐτὸς ὁ λειποτάκτης εἰς ποῖον τάγμα ἀνῆκε;

§130ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἰς τὸ 5ον, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν ἕδραν του εἰς τὸ Μεσολόγγιον.

§131ΡΟΥΚΗΣ. Εἴπατε ὅτι ἦτον οἰνοπώλης, βαρκαδῶρος, ἦτον εἰς ἄδειαν 18 μῆνας. Δὲν εἶχε λοχαγόν;

§132ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ λοχαγὸν καὶ διοικητήν.

§133ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν τὸν ἔβλεπε καθημέραν;

§134ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς εἶπον περὶ τοῦ καὶ, κύριε Μαυρομιχάλη, πολὺ σωστὰ ὁ κ. Ῥούκης μ’ ἐρωτᾷ, ἂν εἶχε λοχαγὸν, ἀλλὰ νὰ μ’ ἐρωτᾶτε σεῖς περὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, προδίδει, ἢ ὅτι φατριάζετε ἢ ὅτι δὲν γνωρίζετε τὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ ἄνθρωπος οὗτος παρουσιασθεὶς εἰς ἐμὲ ἐνουθετήθη, καὶ ἐπεπλήχθη, ἐδικαιολογήθη δὲ λέγων (εἶναι καὶ ὀλίγον βλὰξ) ὅτι ἐπίστευεν ὅτι διετέλει εἰς ἄδειαν. Δὲν κατηγορῶ, κύριοι, τὸν ἀδελφὸν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὅτι ἐκ προθέσεως ὤθησεν αὑτὸν εἰς λειποταξίαν, οὔτε ὅτι ὑπεσχέθη πρᾶγμα ὑπὲρ τὰς δυνάμεις του· ἔχω πεποίθησιν μάλιστα ὅτι καὶ ἀόριστον ἄδειαν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ, ἂν ἐζήτει· διέφυγεν ὅμως τῆς μνήμης του καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος θῦμα τῆς ἰδίας εὐπιστίας καὶ τῆς ἀμελείας τοῦ προστάτου του. Τέλος πάντων ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς προσελθὼν εἰς ἐμὲ παρεδόθη εἰς χεῖρας τῆς δικαιοσύνης, ἔκτοτε ἐνηργήθη ὅλη ἡ προεισαγωγικὴ δικαιοδοσία, ἐδικάσθη παρὰ τοῦ στρατοδικείου ἐσχάτως καὶ κατεδικάσθη εἰς διετῆ φυλάκισιν. Τοιοῦτος εἶναι, κύριοι, ὁ διαβόητος φυγόδικος, διὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἀπόκρυψιν κατηγορούμεθα ἡμεῖς· κατηγόρησαν ἡμᾶς, ὡς βλέπετε, διὰ τὸ θῦμά των!!

§135ΡΟΥΚΗΣ. Πταίουν τὰ ὄργανα τοῦ τάγματος, οὐχὶ ὁ Δεληγεώργης.

§136ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ζητῶ ἐγὼ τὸν πταίστην, ἀλλ’ ἀπαντῶ εἰς τοὺς αἰτιωμένους ἐμὲ δι’ ἔγκλημα, ὅπερ αὐτοὶ προὐκάλεσαν. Ἤδη, κύριοι, πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος ἀνάγκη νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, νὰ λύσω μίαν ἀπορίαν τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τοῦ τμήματος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Σαράβας ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν του, πῶς ὁ κ. Δεληγεώργης ὁ τοσάκις ἐπιτυχὼν βουλευτὴς ὡς ἀντιπολιτευόμενος, μετὰ μακρὰν πρωθυπουργίαν, ἀπέτυχε σήμερον. Μὴ δυνάμενος δὲ νὰ ἐξηγήσῃ τοῦτο εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς σκέψεις, αἵτινες ἀπέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐγένετο χρῆσις ὑλικῆς βίας πρὸς ἀποκλεισμὸν τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Σαράβας ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν ἐμοῦ πρὸς λύσιν τῆς ἀπορίας του, καί τοι κεκοπιακὼς, καί τοι ἐξηντλημένος, λαμβάνω πρὸς στιγμὴν τὸν κόπον, χάριν τοῦ κ. Σαράβα. Σᾶς εἶπον χθὲς ὅτι εἰς Μεσολόγγιον ὑπῆρχον δύω ἐπαρχιακὰ κόμματα ἀντίθετα· τὰ κόμματα ταῦτα ἦσαν ἰσοπαλῆ· καὶ τὸ μὲν ἓν ἐξ αὐτῶν ἔμεινεν ὡς εἶχεν ἑνότητος, συμπαγὲς περὶ ἡμᾶς, τὸ ἄλλο δὲ ἀπεσυνετέθη. Εἶναι τάχα ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειπον τὸν κ. Δεληγεώργην οἱ φίλοι του; Εἶναι γεγονὸς, κύριοι, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς καὶ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος τὸ γινώσκει καλλίτερον ἐμοῦ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἔθους κατεδίκασε τὴν πολιτικὴν τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ. Τὰ αἴτια τὰ γινώσκετε σεῖς καὶ δὲν ἐκτείνομαι πρὸς τοῦτο. —Ἄλλως τε τὸ κατηγορητήριον τοῦ κ. Ζωχιοῦ, τὸ κατηγορητήριον τοῦ κ. Δεληγιάννη ὑπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα) εἰσήχθη καὶ ὑπεστηρίχθη. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ φανῶ ἀμείλικτος κατὰ ἀπόντων, ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἀκούσω τοὺς μέλλοντας νὰ μὲ ἀντικρούσωσι, νὰ παρακολουθήσω αὐτοὺς, νὰ ἰδῶ τὸν τρόπον καὶ τὸν δρόμον, ὃν θὰ ἀκολουθήσωσιν εἰς τὰς ἀγορεύσεις των, καὶ τότε ἴσως ἐκταθῶ περισσότερον εἰς τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἐπήνεγκον τὴν ἀπεμάκρυνσιν τῶν περισσοτέρων φίλων του ἀπὸ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραλείψω ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸν δημόσιον ἄνδρα. Ἐπὶ μακρὸν χρόνον, κύριοι, ἔθνος ὁλόληρον ἐφενακίσθη καὶ ἐξεμεταλλεύθη ἡ εὐπιστία αὐτοῦ. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ὑπῆρξεν ἡ δυστυχία καὶ ἡ πενία, ἡ ὁποία βαρύνει μυριάδας λαοῦ, προελθοῦσα ἐκ τῆς ὑπὸ τὰς ὄψεις ὅλων ὑμῶν διαπραχθείσης κακοήθους κυβείας (θόρυβος).

§137ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ σεῖς λέγετε τοῦτο; (θόρυβος).

§138ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ, κύριε, δὲν ἐζήτησα τοιαύτας πληροφορίας, οὔτε εἶχον ἀνάγκην αὐτῶν, οὔτε τὰς θέλω.

§139ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐξεφράσατε τὴν ἀπορίαν σας. Σταματῶ λοιπὸν ἐνταῦθα, ἀφοῦ δὲν θέλετε. Ὀλίγας μόνον λέξεις ἀκόμη θὰ προσθέσω ὡς πρὸς τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ τελειώνω. Ὁ κ. Δεληγεώργης, ἀξιότιμε κ. Σαράβα, κατὰ τὰ 1872 δι’ 28 μόνον ψήφων ἐσώθη, ἐλθὼν δεύτερος, κατὰ πολὺ ὑπολειπόμενος τοῦ ἀντιπάλου του, πρώτου ὄντος. Γνωρίζετε δὲ τίνι τρόπῳ κατώρθωσε νὰ φθάσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, καὶ νὰ σωθῇ δι’ εἰκοσιοκτὼ ψήφων; Ἐσώθη μόλις τότε καὶ ἦλθεν ὡς βουλευτὴς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, διότι τὴν ἐκλογὴν του υἱοθέτησε καὶ ἐπροστάτευεν ὄχι ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, ἀλλ’ ὁ κ. Γρίβας. Ὁ κ. Γρίβας, τὸ γόητρον τοῦ ὀνόματος τοῦ ὁποίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ τοσάκις ἐξελιπάρησαν καὶ τοσάκις ἀποτελεσματικῶς ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἱερόσυλοι τυμβορύχοι, οἱ ἀσεβεῖς ὑβρισταὶ ἀθανάτων νεκρῶν!!! Ἀπορεῖ ὁ κ. Σαράβας διὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἀφοῦ τὸ Μεσολόγγιον, τὴν κοιτίδα τοῦ ἐλευθέρου φρονήματος, παρέδωκεν εἰς τοποτηρητάς του, οἱ ὁποῖοι διενοήθησαν νὰ διοικήσουν τὸν ὑπερήφανον ἐκεῖνον λαὸν ὡς οἱ ἀνθύπατοι τῆς Ῥώμης ἐκυβέρνων τὰς κατακτήσεις τῆς Αὐτοκρατορίας· ἡ δὲ συμπεριφορά των καὶ αἱ ἐνέργειαί των ἠνάγκασαν ἐπαρχίας ὁλοκλήρους νὰ σκεφθῶσιν, ὅπως ἀποσπόμεναι ἐκ τοῦ νομοῦ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, ὑπαχθῶσι διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς ἄλλους νομούς. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Ῥοντήρη καὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων του, ἂν καὶ ἡ ἐπαρχία των δὲν διενοήθη νὰ ζητήσῃ τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῆς εἰς τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Τὰ αἴτια ἂς τὰ εἴπουν οἱ ἴδιοι. Τὸ Μεσολόγγιον, κύριοι, δὲν ἐδείχθη ἀχάριστον, ὡς διατείνεται ἡ «ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων». Τὸ Μεσολόγγιον, τοὐναντίον ἐτίμησε, τὸ Μεσολόγγιον ἐπεριποιήθη τὸν κ. Δεληγεώργην πάρα πολύ. Ὅταν ὅμως ὁ Δεληγεώργης καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ ὑπερφρονήσαντες περιεφρόνησαν τὸν ὑπερήφανον ἐκεῖνον λαὸν καὶ τοὺς ὑπερηφάνους φίλους των, ὅταν ἀναρτῶντες εἰς τοὺς ἐξώστας τῆς λέσχης των τὴν εἰκόνα τοῦ πρωθυπουργοῦ ἔγγραφον ὑπ’ αὐτὴν κεφαλαίοις γράμμασι, κλίνατε γόνυ, καὶ ἐπέταττον νὰ κλίνωσι γόνυ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπέναντι Σουλτάνων δὲν ἐγονυπέτησαν, τότε ἡ Ἐπαρχία ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπόν της ἀπ’ αὐτῶν, τοὺς ἀπεδοκίμασε καὶ τοὺς ἐτιμώρησε.

§140ΔΡΟΣΟΣ. Ζητήσας τὸν λόγον, κύριοι, σκοπὸν δὲν εἶχον νὰ καταβιβάσω τὸ ζήτημα, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ἐξετάσω τὰς δυνάμεις καὶ τὰς ἐπιῤῥοὰς τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου· δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν διάφορα ἄλλα ἀντικείμενα, ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν ἐκλογὴν, ἤθελον περιορισθῆ μόνον εἰς τὴν κατηγορίαν, ἥτις γίνεται κατὰ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. Ἀλλ’ οἱ τελευταῖοι λόγοι τοῦ καταβάντος ἀπὸ τοῦ βήματος μὲ ἀναγκάζουσι νὰ κάμω ὀλίγας παρατηρήσεις εὐθὺς ἐπ’ αὐτῶν, διότι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Τὸ τμῆμα, κατ’ αἴτησιν τοῦ κυρίου Σταΐκου, εἶχε ζητήσει διὰ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν σημείωσιν τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα ἐχορηγήθησαν εἰς Μεσολογγίτας κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ 1872 καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 73. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, ὅτι ἐξεδόθη ἔνταλμα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν Χριστουγέννων προκαταβολῆς ἐξ 9,000 δραχμῶν, ἵνα διανεμηθῶσιν εἰς πτωχοὺς παρὰ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν Χριστουγέννων καὶ τοῦ Πάσχα εἶναι συνήθεια νὰ μοιράζωνται βοηθήματα εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐξεδόθη δὲ ἔνταλμα 9,000 δραχμῶν, ἵνα διανεμηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἐντὸς τούτου τοῦ ἐγγράφου ὑπάρχει κατάλογος ἐξόδων διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐνταλμάτων ἀναβιβάζει εἰς 28,000 δραχμῶν.

§141ΣΤΑΪΚΟΣ. Αἱ 28,000 δραχμαὶ, περὶ ὧν ἀνέφερον, εἶναι ἐκ διαφόρων κονδυλίων· εἶναι βοηθήματα εἰς οἰκογενείας, ἔξοδα δημοσίας ἀσφαλείας κτλ. Λέγω δὲ, καὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου, ὅτι ἐδαπανήθησαν ὅλα εἰς Μεσολογγίτας.

§142ΔΡΟΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὴν τὴν βεβαίωσιν δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε. Ἐδῶ μέσα εἶναι κατάλογος μὴ ἔχων καμμίαν σημασίαν, δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένος ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε ἀπὸ τὸν τμηματάρχην. Αὐτὰ τὰ παλιόχαρτα δὲν φέρουν καμμίαν σημασίαν.....

§143Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ὀνόματα τοῦ καταλόγου περὶ τῶν διανεμηθέντων χρημάτων εἶναι ὅλα Μεσολογγιτῶν· ἀπόδειξιν μεγαλειτέραν δὲν πιστεύω νὰ θέλῃ ἡ Βουλὴ ἵνα πεισθῇ.

§144ΔΡΟΣΟΣ. Ἰδού, κύριοι, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἔγγραφον ἵνα ἰδῆτε ὅτι ὁ ῥηθεὶς κατάλογος δὲν φέρει καμμίαν ἐπισημότητα

«ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Πρὸς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 135 ὑμετέρου ἐπισημειωτικοῦ καὶ συνεπιστρεφομένου ἐγγράφου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς διευθύνω συνημμένως τοὺς δι’ αὐτοῦ ζητηθέντας καταλόγους μὲ τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐξεδόθη κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1872 τὸ ὑπ’ ἀριθ. 12256 χρηματικὸν ἔνταλμα ἐκ δραχ. 9000 ἐπὶ τοῦ Κεφ. 10 ἀρ. 2 «Βοήθειαι ἰδιαίτεραι» καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως 1872 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ πρώην διευθυντοῦ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν κλπ. κ. Ν. Μακρῆ ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, ἵνα διανεμηθῶσιν εἰς ἐνδεεῖς δυνάμει διαταγῶν τοῦ ὑπουργείου, ὅπερ μέχρι τοῦδε δὲν ἐδικαιολογήθη, καί τοι προσκληθέντος τοῦ ὑπολόγου περὶ τούτου. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 6 Ὀκτωβρίου 1874.

Ὁ ὑπουργὸς

Δ. Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ.»

Καὶ αὐτὴ μὲν εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχει ὅμως ἐπίσημος κατάλογος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθησαν εἰς Μεσολογγίτας βοηθήματα δραχ. 1475 ἀπὸ τῆς 30 Νοεμβρίου. «Κατάλογος τῶν ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1872 μέχρι τῆς 13 Μαρτίου 1873 ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων βοηθειῶν ἐπὶ τοῦ ταμείου Μεσολογγίου.

Ἐν Ἀθήναις, τῇ 13 Μαρτίου 1873. Ὁ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ λογιστηρίου τοῦ ὑπουργείου

τῶν Ἐσωτερικῶν γραμματεὺς

(Τ. Σ.) Δ. ΠΛΑΤΙΚΑΣ.»

Τὸν καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον. Καθὼς σᾶς εἶπον, δὲν εἶχον σκοπὸν καὶ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ καταβιβάσω τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ ὅμως ἔγεινε λόγος περὶ τοῦ Μαγκανάρα, θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα περὶ αὐτοῦ. Ὁ Μαγκανάρας πράγματι ἦτο φίλος τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ οἱ συγγενεῖς του ἦσαν φίλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη· ὁ Μαγκανάρας κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἐκοινοποιήθη ὅμως ἡ παῦσις, διότι, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ διάδοχος φέρει τὴν ἀπόλυσιν· ἔμενε λοιπὸν ἐνεργῶν τὰ τοῦ ταμείου καὶ κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι τότε ἔγειναν προτάσεις εἰς τὸν κ. Μαγκανάραν· τὸν εἶπον, ἀποκήρυξε τὸν κ. Δεληγεώργην σὺ καὶ οἱ συγγενεῖς σου, δός μας ὑπόσχεσιν νὰ μᾶς ὑποστηρίξῃς καὶ τότε σὲ ἐπαναφέρομεν.

§145ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὑπάρχει κἀνὲν πρωτόκολλον τοιαύτης συνθήκης;

§146ΔΡΟΣΟΣ. Εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις πρωτόκολλα δὲν γίνονται· τὰ πράγματα ὅμως θὰ τὸ ἀποδείξουν. Ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ τῷ ὄντι οἱ συγγενεῖς τοῦ Μαγκανάρα ἐκηρύχθησαν κατὰ τοῦ Δεληγεώργη· μετὰ τὸ τέλος τῶν ἐκλογῶν ἐστάλη ὁ διάδοχός του, ὁ κ. Τραβερσάρος· οὗτος ἐπῆγεν εἰς Μεσολόγγιον, τῷ ἐκοινοποίησε τὴν ἀπόλυσίν του καὶ ἤρχισε νὰ παραλαμβάνῃ· τότε ἐξηγέρθησαν μεγάλα παράπονα, ποῦ εἶναι ἡ ὑπόσχεσις, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε; Τότε διηύθυνε τὸ ὑπουργεῖον ὁ κ. Νικολόπουλος, διέβη δὲ ἐκ Μεσολογγίου καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος παρήγγειλε νὰ μὴ γείνῃ παράδοσις. Ὁ νομάρχης ἠρώτησε τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τί νὰ κάμῃ, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπε νὰ μὴ γείνῃ παράδοσις· ὁ κ. Νικολόπουλος ὁ ὁποῖος δὲν ἐγνώριζε βεβαίως τὰ διατρέχοντα, διέταξε νὰ γείνῃ ἡ παράδοσις καὶ ἐγένετο.

§147ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὰ ἔγειναν μετὰ τὰς ἐκλογάς. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς ὁμιλεῖτε;

§148ΔΡΟΣΟΣ. Μάλιστα.

§149ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε, πολὺ καλὰ, ὁμιλεῖτε.

§150ΔΡΟΣΟΣ. Παρέδωκεν· ἐν τούτοις τὰ παράπονα ἦσαν μεγάλα καὶ ἐπὶ τέλους τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπαναφέρει τὸν Μαγκανάραν εἰς τὴν θέσιν του. Πρόκειται, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν δύω τινὰ, διότι αὐτὰ εἶναι τὰ οὐσιωδέστερα καὶ τὰ κυριώδη εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου· ἂν ἔλαβε χώραν πίεσις καὶ βία στρατιωτικὴ πρῶτον, καὶ δεύτερον ἂν ἡ πίεσις καὶ ἡ βία ἡ στρατιωτικὴ ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ μεταβάλῃ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς. Ὁ εὐφραδὴς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς διὰ μακρῶν ἐξέθεσε τὰ διατρέξαντα καὶ κατέδειξε τὰ ἁμαρτήματα τῆς ἐκλογῆς· ὁ συνάδελφός μου κ. Στάϊκος, ὁ ὁποῖος τὸν διεδέχθη εἰς τὸ βῆμα, δὲν ἠδυνήθη κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ν’ ἀναιρέσῃ τοὺς λόγους καὶ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ ἁμαρτήματα, τὰ ὁποῖα κατεδείχθησαν, δὲν ἦσαν ἀληθῆ· ἀπ’ ἐναντίας, τὰ κυριώτερα ὡμολόγησεν. Ὅτι ἔλαβε χώραν πίεσις καὶ βία στρατιωτικὴ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία· ἡ συγκέντρωσις τοσούτων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν ἐντοπίων αὕτη μόνη ἀποτελεῖ ἐπέμβασιν στρατιωτικήν.

§151ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὰ προϋπῆρχον, κύριε Δρόσε.

§152ΔΡΟΣΟΣ. Ἀφοῦ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συνεκροτήθη ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἤρχισεν αὕτη τὰς ἐνεργείας της, καὶ ἐκ τῶν τῶν πρώτων της ἔργον ἦτο νὰ καταλύσῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν· τοῦτο τὸ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Στάϊκος. Ὁ ἀστυνόμος ἀπελύθη τηλεγραφικῶς· τοὺς κλητῆρας τοὺς ἀστυνομικοὺς νύκτα τινά, κατὰ τοὺς μὲν φέροντας ὅπλα κατὰ τοὺς δὲ μὴ φέροντας, ἀποσπάσματα στρατιωτικὰ τοὺς συνέλαβον, τοὺς ἀφώπλισαν, τοὺς ἔδειραν, τοὺς ἐφυλάκισαν· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πᾶν ἴχνος ἄλλης δυνάμεως ἐξέλιπε· τὰ ἀποσπάσματα ἠπείλουν, ἔδαιρον, ἐφυλάκιζον, ἥρπαζον ἰδιοκτησίας, μετήρχοντο διαφόρους κακώσεις· ἓν μέλος τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς Παραχελωΐτιδος ἀπήγαγον, καὶ τὴν ἀπαγωγήν του ἐπροσπάθησαν νὰ δικαιολογήσωσιν, ἀλλὰ πῶς τὴν ἐδικαιολόγησαν; διὰ νὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην καὶ νὰ καταθέσῃ ὅτι ἐζήτησαν νὰ τὸν δωροδοκήσουν! Ποῖον δικαίωμα εἶχε τὸ ἀπόσπασμα νὰ συλλάβῃ τὸ μέλος τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς; καὶ ὁ Θεὸς ἠξεύρει τὶ ἔκαμαν εἰς αὐτὸ τὸ μέλος διὰ νὰ τὸ φέρουν ἐκεῖ ὅπου τὸ ἔφεραν. Αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαί, τὰς ὁποίας ὁ νόμος περιβάλλει μὲ μεγάλην δύναμιν κατὰ τὸ τετραήμερον διάστημα τῆς ψηφοφορίας, ὑβρίσθησαν, ἠπειλήθησαν· εἰς τὴν πρωτεύουσαν αὐτὴν τῆς ἐπαρχίας, εἰς τὸ Μεσολόγγιον· εἷς αὐθάδης εἶπεν εἰς τὸν πρόεδρον: «σὲ ἁρπάζω καὶ ἐσένα ἀπὸ τὰ γένεια καὶ σὲ πετῶ ἔξω»· ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐπεριφρονήθη, ἐξηυτελίσθη, ἐμηδενίσθη· καὶ ἔπαθε τοῦτο ἀπὸ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑποχρεωμένα ἀπὸ τὸν νόμον νὰ τὴν ἔχωσι σεβαστήν. Ὅλα ταῦτα μαρτυροῦνται καὶ ἀποδεικνύονται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀνακριτῶν· ἀλλὰ λέγουν, δὲν εἶναι ἀξιόπιστοι οἱ ἀνακριταί, ἐφατρίαζον, καὶ ἀπόδειξις τοῦ φατριασμοῦ των εἶναι ἡ ἀγανάκτησις μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι γεγραμμέναι αἱ ἐκθέσεις των. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, αἱ ἐκθέσεις τῶν λειτουργῶν αὐτῶν τῆς Θέμιδος εἶναι γεγραμμέναι μὲ πολλὴν ἀγανάκτησιν, ἀλλ’ ἡ ἀγανάκτησις δὲν προῆλθεν ἀπὸ φατριασμόν· ἠγανάκτησαν οἱ ἀνακριταί, διότι ἔβλεπον τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου καταπατούμενα, ἔβλεπον ἐγκλήματα διαπραττόμενα, χωρὶς νὰ δύνανται οὔτε νὰ παραλάβουν, οὔτε νὰ καταδιώξουν. Μὴ πιστεύσητε, λέγουν, τοὺς ἀνακριτὰς, πιστεύσατε τὸν μοίραρχον! Νὰ μὴ πιστεύσωμεν τοὺς ἀνακριτὰς, οἱ ὁποῖοι, ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των, κατεδίωκον τὰ ἐγκλήματα, καὶ νὰ πιστεύσωμεν τὸν μοίραρχον, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψεν ἢ ἠνέχθη νὰ πράττουν ἐγκλήματα οἱ ὑπ’ αὐτὸν ἄνδρες· νὰ μὴ πιστεύσωμεν τοὺς ἀνακριτὰς οἱ ὁποῖοι, ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των, ἐκδίδουσι ἐντάλματα συλλήψεως κατὰ τῶν παρανομούντων, καὶ νὰ πιστεύσωμεν τὸν μοίραρχον, ὅστις ἐναντίον τοῦ καθήκοντός του ἀρνεῖται νὰ τὰ ἐκτελέσῃ, καὶ ὅστις εἰς τὴν θέλησιν τοῦ νόμου ἀντικατέστησε τὴν θέλησίν του· νὰ μὴ πιστεύσωμεν τοὺς ἀνακριτὰς, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἔπραξαν, οὐδεμίαν εὐθύνην ἔχουν, ἴσως οὐδὲν συμφέρον, καὶ νὰ πιστεύσωμεν τὸν μοίραρχον, ὁ ὁποῖος εἶναι συνένοχος καὶ συνυπεύθυνος τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν. Μετὰ τὸν μαργαρίτην τοῦτον τῶν ἀποδείξεων μᾶς παραπέμπουν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν. Τὴν εἰσαγγελίαν διηύθυνε τότε ὁ ἀντισαγγελεὺς Παπαναστάσης, διότι ὁ εἰσαγγελεὺς τηλεγραφικῶς ἐξετοπίσθη· ὁ ὑπηρέτης οὗτος τῆς Θέμιδος, ἐπροσπάθησεν εἰς τὴν ἔκθεσίν του πρὸς τὸ ὑπουργεῖον νὰ δικαιολογήσῃ τὸ ἀδικαιολόγητον, νὰ παραστήσῃ τὴν ἐκλογὴν ἁγνήν, ἀλλ’ ὅτε ἔφθασεν εἰς τὰ παράπονα κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως, ἐσταμάτησεν· εἶδεν ὅτι τὸ πήδημα ἦτο μεγάλον· «ἀπέχω, λέγει, ν’ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην καὶ νὰ πολεμήσω τὸ ἀντικείμενον τοῦτο· οὐδόλως παράδοξον ἀποσπάσματά τινα, νὰ ἔκαμαν χρῆσιν τοῦ στρατιωτικοῦ δικαιώματος καὶ ἐξουσίας»· αὐτὸ λέγει ὁ Παπαναστασίου.

§153Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὁ Παπαναστασίου.

§154ΔΡΟΣΟΣ. Αὐτὸς εἶναι, αὐτός. Εἰς τὸ τμῆμα, κύριοι, ὅτε ἀνεγνώσθη τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἐκθέσεως, ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας παρετήρησεν ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι ἀληθῆ, δὲν γράφει τοιαῦτα ὁ ἀντεισαγγελεύς· τῷ ἐπεδείχθη ἡ ἔκθεσις καὶ τότε εἶπεν «εἶναι ἀκαταλόγιστος». Εἰς αὐτοῦ λοιπὸν τοῦ ἀκαταλογίστου ὑπαλλήλου τὴν ἔκθεσιν θέλουν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν ἐκλογήν. Μεταβαίνω εἰς τὸ βʹ μέρος, διότι θέλω νὰ ᾖναι σύντομος· θὰ ἐξετάσω ἐὰν ἡ πίεσις καὶ ἡ βία ἡ στρατιωτικὴ ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Τεσσαράκοντα ἓξ ἀξιωματικοί, ἐκτὸς τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν χωροφυλάκων, ἐντόπιοι, ἐνδιαφερόμενοι, συγγενεῖς καὶ φίλοι τῶν ἐπιτυχόντων, ἢ οἱ συγγενεῖς καὶ φίλοι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τοὺς ὑπεστήριξαν εἶναι ἡ δύναμις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ καταβάλῃ τὴν μεγαλειτέραν ἐπιῤῥοήν, ἠμπορεῖ νὰ καταθλίψῃ τὰς ζωηροτέρας συμπαθείας· οὐχὶ τοσαύτη δύναμις, τὸ ἥμισυ αὐτῆς, τὸ τρίτον αὐτῆς εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν εἶναι ἱκανὸν νὰ καταστρέψῃ τὴν ἐκλογὴν ἑκάστου ὅλων ἡμῶν ἀνεξαιρέτως. Δὲν ἐξετάζω τώρα ἂν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη νὰ μὴ ὑπηρετῶσιν ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν πατρίδι οἱ στρατιωτικοί, βλάπτει τὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι ὅμως ὀλέθριον νὰ ᾖναι ἐντόπιοι ἐν ὑπηρεσίᾳ εἰς τὴν πατρίδα των κατὰ τὸν καιρὸν τῶν ἐκλογῶν· εἶναι ὅλον τὸ ἴδιον ὡς νὰ παραδοθῇ εἰς μίαν τῶν διαμαχομένων μερίδων ἡ στρατιωτικὴ δύναμις. Ὅλας τὰς ἐπεμβάσεις τὰς ἄλλας ἠμπορεῖτε νὰ πολεμήσητε, ἠμπορεῖτε νὰ ὑπερνικήσητε, νὰ ματαιώσητε, τὴν στρατιωτικὴν ὅμως ἐπέμβασιν δὲν δύνασθε· εἰς αὐτὴν εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνθέξῃ τις, αὕτη σὲ θέτει εἰς δίλημμα «ὑποταγὴ ἢ ἀντίστασις», καὶ ἡ ἀντίστασις ἡ μεμονωμένη εἶναι παραφροσύνη· ὄπισθεν τοῦ ἀποσπάσματος μικροῦ ἢ μεγάλου ἵσταται μεγάλη στρατιωτικὴ δύναμις καὶ καταδιώξεις, φυλακαί, καταστροφαί. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τὴν ἰσχὺν τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως θ’ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν σύγχρονον, θὰ σᾶς ἀναφέρω γεγονότα ἀναμφισβήτητα. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Χαλκίδος, οἱ ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι ἔλαβον 1781 ψήφους, καὶ ὁ Κριεζώτης, τὸ κλέος πάσης τῆς Εὐβοίας ἔλαβε 1479.

§155ΤΙΝΕΣ. Εἰς ποίαν ἐποχὴν εἶναι τοῦτο;

§156ΔΡΟΣΟΣ. Θὰ τὸ ἐννοήσητε τώρα· εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Πατρῶν, οἱ ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι (τότε ἦσαν ἐπίσημοι ὑποψήφιοι) ἔλαβον 4182 ψήφους, καὶ ὁ ἀρχαϊκὸς Ῥοῦφος 1630.

§157ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Κύριε Δρόσε, ἀπατᾶσθε· αὐτοί, τοὺς ὁποίους ἐμνημονεύσατε ὅτι ἔλαβον 4182 ψήφους, ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ ὁ κ. Λόντος ἦτον ὑπουργός.

§158ΔΡΟΣΟΣ. Ἦτο καὶ ὁ πατήρ σας μετὰ τοῦ κ. Ῥούφου.

§159ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἐνόμισα πῶς ἦτο τῆς ἐποχῆς τοῦ 1846.

§160ΔΡΟΣΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας....

§161ΑΧΟΛΟΣ. Κύριε, εἰς τὴν οὐσίαν ἔλα· δὲν θέλω νὰ μνημονεύσῃς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου.

§162ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Δρόσε, παρατηρήσετε ὁποῖοι ἦσαν ὑποψήφιοι· ἦτον ὁ Σισίνης, ἤμην ἐγὼ, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν ὀκτὼ δημάρχους φίλους, ἐννοῶ εἰς τὰ 47.

§163ΑΧΟΛΟΣ. Ἄκουσε ἐδῶ, θυμᾶσαι ταῖς σαπουνοκασέλαις!

§164Δ. ΔΡΟΣΟΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας οἱ ὑποψήφιοι ἔλαβον 4858, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς μεταπολιτεύσεως ὁ ἀνιδρύσας τὸ Κοινοβούλιον Ἀνδρέας Μεταξᾶς ἔλαβεν 858. Εἰς τὴν Ὕδραν οἱ ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι ἔλαβον 988 ψήφους καὶ ὁ Δαμιανὸς, ὁ ῥήτωρ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τῆς 3ης Σεπτεμβρίου Δαμιανὸς ἔλαβεν 8. Εἰς τὴν Βόνιτσαν οἱ ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι ἔλαβον 3713 καὶ ὁ στρατηγὸς Θεόδ. Γρίβας πόσας ἔλαβεν; 84! Αἱ στρατιωτικαὶ ἐκεῖναι ἐπεμβάσεις ἔφερον τὴν περίφημον ἐκείνην Βουλὴν, ἥτις ὠνομάσθη Βαβυλώνιος, ἔφερον τὰς στάσεις, τὰς ὁποίας μόλις ἠδυνήθη ἡ ἐξουσία νὰ καταβάλῃ. Ἔκτοτε ἐκλογαὶ δὲν ἐγένοντο, οἱ βουλευταὶ διωρίζοντο ἐν Ἀθήναις, καὶ αἱ κάλπαι ἐγεμίζοντο εἰς τὰς ἐπαρχίας· καὶ ἂν λεληθότως ἐξήρχετό τις ἀπὸ τὰς κάλπας ἐκ τῶν μὴ διωρισμένων, ἢ ἀπεβάλλετο τοῦ βουλευτηρίου, ἢ παρεβλέπετο ὡς ἀβλαβής· χελιδὼν μία ἔαρ οὐ ποιεῖ. Ὁ τοιοῦτος καταρτισμὸς τῆς Βουλῆς ἔφερε τὴν κατάπτωσιν τῆς ἀντιπροσωπείας, ἡ ἀντιπολίτευσις, ὁ ἀχώριστος τῆς ἐλευθερίας σύντροφος, κατέφυγεν εἰς τὸ ἕτερον Σῶμα, τὴν Γερουσίαν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐπιέσθη διὰ τῶν συνεχῶν προσθηκῶν. Ἐῤῥίφθη τότε εἰς τὰς ἀγυιὰς, εἰς τὰς συνωμοσίας καὶ παρεσκεύασε τὴν καταστροφὴν τῆς 11 8βρίου. Τόσος δὲ ἦτον ὁ πόθος τοῦ ἔθνους πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν, ὥστε ἐὰν παρεχωρεῖτο αὕτη εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐπαναστάσεως, αὕτη ἐπρολαμβάνετο. Τὸ ὑπουργεῖον Κολοκοτρώνη, τὸ ἀναφέρω πρὸς τιμήν του, ἐπρότεινεν εἰς τὸν ἀείμνηστον πρῶτον τῆς Ἑλλάδος Βασιλέα καὶ ἐπέμεινε νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ἀφεθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐλεύθεραι· ἀλλ’ ὁ ἀτυχὴς ἐκεῖνος Βασιλεὺς, ὅστις ἠγάπα τὰς ἀναβολὰς, εἶπε· μετὰ τὴν περιοδείαν μου ἀποφασίζομεν· ἀπῆλθεν, ἀλλ’ ἐν τῷ μέσῳ τῆς περιοδείας του ἐξεῤῥάγη εἰς Βόνιτσαν ἡ ἐπανάστασις, ἥτις διεδόθη ὡς ἀστραπὴ ἀπὸ ἐπαρχίαν εἰς ἐπαρχίαν μέχρι τῆς πρωτευούσης, ἔνθα συνεπληρώθη ἡγουμένου τοῦ στρατοῦ, ὅστις βαρέως ἔφερε τὴν δυσφημίαν ὅτι παρεβίαζε τὰς ἐκλογάς. Ἐμνήσθην, κύριοι, τῆς ἱστορίας, ἀνέφερον τὰ γεγονότα αὐτὰ διὰ νὰ ἀποδείξω πόσον εἶναι ἰσχυρὰ ἡ στρατιωτικὴ ἐπέμβασις, καὶ πόσον ὀλέθρια τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα φέρει ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις.

§165ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Περὶ τῆς Τήνου, κύριε Δρόσε, δὲν εἴπατε τίποτε· ἐπιθυμῶ νὰ μᾶς εἴπητε.

§166ΔΡΟΣΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε, θὰ σᾶς εἴπω. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν στρατὸς ἦλθε καὶ ὁ νομάρχης καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς μὲ τὸ πολεμικὸν ἀτμόπλοιον ὁ «Ὄθων». 14 ἐντάλματα κατὰ σπουδαίων κομματαρχῶν ἐξεδόθησαν, ἀλλ’ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἐπεμβάσεως ὁ ἐνθουσιασμὸς τοῦ λαοῦ ηὔξησεν· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Παξιμάδη, ὅστις μὲ τὸν ἀδελφόν μου προέτρεψαν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ νὰ μὴ κατέλθῃ εἰς τὴν ἀγορὰν μὲ τοὺς συλληφθέντας πολίτας καὶ τοὺς ἤκουσεν· ἐὰν κατήρχετο, ἡ ῥῆξις ἦτον ἄφευκτος· δὲν ἐφροντίζαμεν πλέον περὶ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ σώσωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν.

§167ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Θὰ παραβάλλετε αὐτὴν τὴν ἐποχὴν μὲ τὴν σημερινήν;

§168ΜΠΟΥΤΟΣ. Παραπονεῖται ὁ κ. Ἐμπειρῖκος, διότι δὲν ἔγεινε λόγος καὶ διὰ τὴν Ἄνδρον.

§169ΣΤΑΪΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§170Δ. ΔΡΟΣΟΣ. Κατόπιν. Νομίζω, κύριοι, δίκαιον τώρα νὰ ὁμολογήσω ὅτι αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ 1874, αἱ στρατιωτικαὶ, δὲν ὁμοιάζουν μὲ τὰς στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἀλλ’ εἶναι ἀρχὴ, κύριοι, ἐπεμβάσεων στρατιωτικῶν καὶ τὸ κακὸν πρέπει νὰ πολεμήσωμεν εἰς τὴν ἀρχήν του· ὁμολογῶ προσέτι ὅτι δὲν αἰσθάνομαι φόβον ἀνατροπῆς, αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ δὲν ὁμοιάζουν τὰς πρὸ τῆς 11 8βρίου περιστάσεις· αἱ προσωπικαὶ πεποιθήσεις καὶ διαθέσεις τοῦ παρόντος δὲν ὁμοιάζουν μὲ τὰς προσωπικὰς πεποιθήσεις καὶ διαθέσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τὸ ἔθνος ἀγαπᾷ τὴν συνταγματικὴν μοναρχίαν καὶ μάλιστα ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Βασιλέως Γεωργίου· ἀποστρέφεται ἐπίσης καὶ τὸν ἀπολυτισμὸν καὶ τὴν ἀναρχίαν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ κοινοβούλια τὴν σήμερον, δὲν ὁμοιάζει τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον αὐτὰ διεῖπε τότε, ἀλλ’ ἡ σύνεσις, ἡ φιλοπατρία μᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον ν’ ἀπομακρύνωμεν ὅλαις δυνάμεσι πᾶν ὅ,τι μᾶς ὠθεῖ πρὸς τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ σύστημα τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῆς ἀντιπροσωπείας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐξανέστημεν ἐναντίον τῶν στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων καὶ τὰς ἐπολεμήσαμεν παντοῦ ὅπου ἀνεφάνησαν. Ὁ ἀποκλεισμὸς ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου ἀνδρὸς ἀρχηγοῦ μεγάλης μερίδος, ῥήτορος εὐστόχου, εἶναι, καθὼς παρετήρησε καὶ ὁ κ. Σαράβας, ἐθνικὴ ζημία· καὶ εἶναι ὑποφερτέα, ἐὰν προέρχεται ἐκ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῆς ἐπαρχίας, εἶναι λυπηρὰ καὶ ἀφόρητος, ὅταν ἐπιβάλλεται ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τὴν βίαν.

§171ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε.

§172ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι 6 ἡ ὥρα ἀκόμη.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§174ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐάν τις ἔχῃ τὸν λόγον ἂς ἀναβῇ νὰ ὁμιλήσῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ τις τὸν λόγον, τότε θεωρεῖται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§175ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Θέλετε νὰ ὁμιλήσω, θὰ ὁμιλήσω πέντε ὥρας· διὰ νὰ οἰκονομήσητε τὸν χρόνον δὲν θὰ τὸ κατωρθώσητε, διότι ἐὰν ὁμιλήσω μίαν ὥραν, θὰ ἐξακολουθήσω αὔριον καὶ θὰ παρέλθῃ ἀρκετὴ ὥρα διὰ νὰ ἀνακεφαλαιώσω ὅσα εἶπα καὶ ἑπομένως κέρδος χρόνου δὲν ὑπάρχει.

§176ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν πειράζει, ὀλίγον χρόνον θὰ καταναλώσῃ ἡ ἀνακεφαλαίωσις.

§177ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ διατί θέλετε νὰ κερδήσητε ἡμίσειαν ὥραν ἢ ἓν τέταρτον.

§178ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μίαν καὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν τὴν κερδίζομεν σήμερον, αὔριον ἡ ἀνακεφαλαίωσις θὰ κερδήσῃ 10 λεπτὰ (θόρυβος).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν (θόρυβος).

§180ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω μέχρι τῆς 7ης ἤτοι 35 λεπτὰ τῆς ὥρας, καὶ αὔριον θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἐξοδεύσω ἓν τέταρτον διὰ τὴν ἀνακεφαλαίωσιν, ὥστε δὲν θὰ ὑπάρξῃ κέρδος.

§181ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ὥραν καὶ τὰ λεπτά, δὲν εἶναι ἀτμόπλοια αἱ λέξεις, οὔτε σιδηρόδρομος, οὔτε ἁμαξοστοιχία ὥστε νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν χρόνον· αὐτὰ εἶναι τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα.

§182ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ διαιωνίσωμεν τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Βαλέττας σᾶς ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ πολύ. Λοιπὸν νὰ ἀρχίσῃ τώρα καὶ αὔριον νὰ ἐπαναλάβῃ τὰ ἴδια....;

§183ΔΟΥΖΙΝΑΣ. ....... (θόρυβος).

§184ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προτείνω τὴν ἀναβολὴν (θόρυβος). Προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται, κύριοι, ἡ πρότασις παρὰ τῶν ἄλλων;

§186ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Μάλιστα.

§187ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ ἔπειτα βρέχει, κύριοι, καὶ θὰ βραχῆτε (ἱλαρότης).

§188ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ γείνῃ πάλιν ψηφοφορία, κ. Πρόεδρε; εἶναι περιττὴ ἡ ψηφοφορία.

§189ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διατί κάμνετε μάταια πράγματα; (θόρυβος).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ.

§191ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐάν τις θέλῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἂς τὸν λάβῃ· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κἀνείς, κηρύξατε περαιωμένην τὴν συζήτησιν· ὁ κανονισμὸς εἶναι καθαρός, ἐφαρμόσατέ τον, προκαλέσατε τίς θέλει νὰ ἀγορεύσῃ.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν;

§193ΖΑΪΜΗΣ. Ἀλλὰ μέχρι τῆς 7ης, κ. Πρόεδρε, πέραν τῆς 7ης δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μένωμεν.

§194ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀναλαμβάνων νὰ ἀναπτύξω τὰ καθέκαστα τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου λαβόντων χώραν, δὲν σκοπεύω νὰ πολεμήσω οὔτε ν’ ἀντικρούσω τὰς τελευταίας προσβολάς, τὰς ὁποίας ὁ κ. Στάϊκος ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη· νομίζω καὶ πέπεισμαι ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀσθενοῦς μου φωνῆς ἀνὴρ, ὅστις, ἐπὶ δεκαπεντίαν πολιτευόμενος ἐν Ἑλλάδι, διῴκησεν αὐτὴν καὶ εἰς τὰς μᾶλλον κρισίμους αὐτῆς περιστάσεις· ἀπάντησις ἀρκετὴ εἰς ταῦτα εἶναι ὁ χλευασμὸς τοῦ πανελληνίου. Ματαίως ἠγωνίσθη ὁ κ. Στάϊκος ὅπως πείσῃ ἡμᾶς ὅτι τὰς ψήφους, ἃς ἔλαβον αὐτός τε καὶ ὁ συνάδελφός του, τὰς ἔλαβον διὰ τὸ κλέος τῆς οἰκογενείας των· δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὸ κλέος τοῦτο καὶ ἐὰν ἦτον ἀκόμη ἀμφισβητήσιμον· πάντες γνωρίζομεν τήν ἱστορίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν ἢ ὀφείλομεν νὰ τὴν γνωρίζωμεν καὶ ἐκεῖ εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἑκάστου καὶ τὰ κατορθώματα καὶ αἱ ἐκδουλεύσεις. Ἠπόρησα ὅμως διὰ τί τὴν τοιαύτην ἐκδρομὴν ἔκαμεν ὅπως δικαιολογήσῃ τὰς ψήφους ταύτας, ἀντλῶν δόξαν ἀπὸ τῶν τάφων τῶν πατέρων καὶ συγγενῶν των, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ μὲν τῶν 43 ἅπαξ μόνον κατὰ τὸ 61 ἀπήλαυσε τὸ Κοινοβούλιον ὁ σύντροφός του, αὐτὸς δὲ οὐδέποτε μέχρι τοῦδε.

§195Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύδεσθε.

§196ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ λέξις αὕτη εἶναι προσβλητικὴ καὶ ἥκιστα κοινοβουλευτική.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλέσατε τὴν λέξιν, κ. Σωτηρόπουλε.

§198Ν. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πρακτικὰ εἶναι εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς καὶ δύνασθε νὰ ἰδῆτε.

§199Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ......

§200ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ. Ἡ Βουλὴ ἀποροῦσα ὀφείλει νὰ ἐρωτήσῃ διὰ τί ὁ ἐπὶ δεκαπεντίαν ἀντιπροσωπεύσας τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου δὲν εἶναι σήμερον βουλευτής, εἶναι δὲ ἐκεῖνος ὅστις δὲν ἦτο μέχρι τοῦδε, καὶ μάλιστα καθ’ ἣν στιγμὴν ἄρχει τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ἀνεψιὸς αὐτοῦ.

§201Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχω τὴν νόμιμον ἡλικίαν, κ. Βαλέττα;

§202ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν εἶπα αὐτό.— Διατί ἐν τῇ ἐκλογῇ ταύτῃ παρουσιάζεται τὸ ἀνήκουστον φαινόμενον τῆς ἀπὸ τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος συγκαλέσεως ὅλων τῶν ἐντοπίων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἐν ὀλίγαις ἡμέραις καὶ τηλεγραφικῶς· διὰ τί ἡ δικαιοσύνη κατεξηυτελίσθη καὶ ὁ μὲν εἰσαγγελεὺς ἀναγκάζεται νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, μετὰ ταῦτα δὲ κατεπειγόντως καὶ σκανδαλωδῶς μετατίθεται· διὰ τί ὁ εἷς ἐκ τῶν ἀνακριτῶν παύεται, οἱ δὲ ἄλλοι χλευάζονται ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας· διὰ τί ἐνῷ ἄπειροι μηνύσεις ἐγένοντο διὰ τὰ ἐν τῇ ἐκλογῇ λαβόντα χώραν, οὐδεμία ἔπειτα ἀπὸ πέντε μῆνας ἐγένετο ἐνέργεια, ἂν καὶ δι’ αὐτῶν διασύρεται ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως; Τὰς ἀπορίας ταύτας θέλω ἐξετάσει καὶ τὸ κατὰ δύναμιν θέλω προσπαθήσει νὰ ἐξηγήσω τὰ αἴτια αὐτῶν καὶ νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν. Θέλω δὲ στηριχθῆ οὐχὶ εἰς λόγους κενούς, δι’ ὧν προσεπάθησαν νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι ἠδύναντο διὰ μαγείας νὰ δημιουργήσωσιν ἐπιῤῥοὴν καὶ νὰ κατασυντρίψωσι παναρχαίαν, στηριζομένην οὐχὶ εἰς κλέος δανειακὸν ἀλλὰ εἰς τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν νοημοσύνην τὴν ἀτομικὴν καὶ εἰς τὰς ἰδίας ἐκδουλεύσεις πρὸς τὴν πατρίδα.

§203Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀρχαιότητος ἐπιῤῥοῆς, ἐγὼ εἶμαι ἀρχαιότερος τοῦ κ. Δεληγεώργη, διότι ὁ πατήρ μου ἦτο βουλευτής.

§204ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ «παναρχαίαν» δὲν τὸ ἐννοῶ ἀπολύτως.

§205Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν θέλετε, καὶ ὁ πάππος μου.

§206ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι γνωρίζω τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μου.

§207Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε ἀρχαιότητα.

§208ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δέκα πέντε ἐτῶν.— Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς καὶ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου σᾶς ἀνέπτυξε χθὲς διὰ μακρῶν ποίαν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ εἰς μίαν ἐπαρχίαν, ἐνεργουμένων ἐκλογῶν, ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, συγκειμένη ἐξ ἐντοπίων, συνδεομένων πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τοὺς ὑποψηφίους διὰ συγγενείας καὶ ἄλλων δεσμῶν.

§209Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κἀνένα δὲν ἔχω συγγενῆ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων.

§210ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Διατί δὲν μὲ ἀφίνετε; Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, κ. Στάϊκε.— Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις φρονοῦσα τὸ αὐτὸ, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐντόπιος στρατιωτικὴ δύναμις δύναται ἐπὶ βλάβῃ τοῦ νόμου νὰ ἐνεργήσῃ ἐν τῷ τόπῳ της, ἀπηγόρευσε διὰ Β. Διατάγματος τὴν τοιαύτην τοποθέτησιν· ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ὁποίου τὸ τοιοῦτον Β. Διάταγμα ἐξεδόθη, τὸ ἀνεκάλεσε μετὰ ταῦτα, ἐνῷ συμφώνως πρὸς τὸ Διάταγμα τοῦτο, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, εἶχον ἐκδοθῆ διάφοροι ἐγκύκλιοι πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, καὶ ὑπ’ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ τότε καὶ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ.

§211Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε, νὰ εἴπω δύω λέξεις.— Διατί ὁ κ. Τολμίδης ἔμεινεν εἰς τὸν τόπον του καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Καρνάλης, οἵτινες ἦσαν ἀμφότεροι δημόται Ἀθηνῶν καὶ τὸ Διάταγμα δὲν ἐπενήργησεν ἐπ’ αὐτῶν;

§212ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐπειδὴ μὲ διακόψατε σᾶς ἀπαντῶ· ἐὰν ἐπέφερεν ἄτοπα ἡ ἔκδοσις τοιούτου Διατάγματος, μεγαλείτερον ἀτόπημα βεβαίως εἶναι νὰ παραμένωσιν ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν ἢ καὶ νὰ πέμπωνται κυρίως διὰ νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτὰς ἐντόπιοι στρατιωτικοὶ, ὅπως ἐπηρεάζωσι καὶ ἐκβιάζωσι τὸ φρόνημα τῶν πολιτῶν. Τὸ Διάταγμα τοῦτο ἀνεκλήθη ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν· αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἀνάκλησις ἤρκει, καὶ ἐὰν τὰ ἐπελθόντα δὲν ἐλάμβανον χώραν, καὶ ἡ ἀποστολὴ τῶν ἐντοπίων ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτικῶν, νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἐγένετο ἕνεκα ἐκλογικῶν σκοπῶν. Δὲν ἐπεμβαίνω νὰ ἐξετάσω τί ἐγένετο εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, τοῦτο ἀνεπτύχθη πολλάκις ἐνώπιόν σας, ἀλλ’ ἀναντιῤῥήτως ἡ ἀνάκλησις τοῦ Διατάγματος ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, δὲν εἶχεν ἄλλον σκοπὸν καὶ δὲν ἐπέφερεν ἄλλο ἀποτέλεσμα εἰμὴ τὴν συγκέντρωσιν καὶ συγκρότησιν στρατιωτικῆς ἐντοπίου φατρίας. Ὁ σκοπὸς δὲ οὗτος ἐξετελέσθη ταχύτατα καὶ ἀποτελεσματικώτατα· διότι πολλοὶ ἦσαν οἱ συγγενεύοντες μεταξὺ των καὶ συγγενεύοντες καὶ πρὸς τοὺς ὑποψηφίους ἀκόμη, καὶ διότι ἀνετέθησαν εἰς αὐτοὺς ὑπηρεσίαι, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύναντο κάλλιστα νὰ ἐπηρεάσωσιν εἰς τὴν ἐκλογήν. Γνωρίζετε κάλλιστα ποίαν δύναμιν ἐξασκῶσι, ποίαν πίεσιν τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα. Γνωρίζετε ποίαν ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἔχῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν ἐκλογέων ἀξιωματικοὶ, ὑπαξιωματικοὶ νὰ συνοδεύωσιν εἰς τὰς χάριν τῶν ἐκλογῶν περιοδείας των τοὺς ὑποψηφίους εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰ χωρία.

§213ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἶναι διόλου ἀληθὲς, ἄλλοι ἔπραττον τοῦτο.

§214ΡΟΝΤΗΡΗΣ........

§215ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ Φαρμάκης καὶ ὁ Καναβὸς, δὲν εἶχον ἀνάγκην εἰς τὰ 1872, ὅτε ἐβγήκατε σεῖς, κύριε Ῥοντήρη, ἀφοῦ ἐφονεύσατε τοὺς συγγενεῖς σας.

§216ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐβγῆκεν ὁ Φαρμάκης ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς (θόρυβος). Βλέπετε ὅτι ἐφέτος οὐδὲ ἐνστάσεις ἐτόλμησαν νὰ κάμωσι.

§217ΡΟΥΚΗΣ. Διότι δὲν ἤθελον νὰ χυθοῦν αἵματα, διότι δὲν ἤθελε νὰ σὲ δέσῃ ὁ Φαρμάκης.

§218ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ μικρὸς νὰ μὲ δέσῃ ὁ Φαρμάκης.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τί σχέσιν ἔχουν αὐτά; παύσατε σᾶς παρακαλῶ.

§220ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ κ. Στάϊκος ἠμφισβήτησεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς μετετέθησαν ἐντόπιοι στρατιωτικοὶ εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἐκτὸς δύω. Ἐπειδὴ θέλω, ὅσα λέγω, νὰ τὰ στηρίξω ἐπὶ ἀποδείξεων, θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὰ ὀνόματα πάντα τῶν εἰς Μεσολόγγιον μετατεθέντων καὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν ἡμερομηνίαν τῆς διαταγῆς, διὰ τῆς ὁποίας μετετέθησαν ἐκεῖ. Ἐννοεῖτε δὲ ὅτι, μὴ δυνάμενος νὰ λάβω ἐπισήμως τὰς πληροφορίας πάσας, θὰ ἀρκεσθῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅσας κατώρθωσα νὰ πορισθῶ.

§221ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ........

§222ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἂν ἀνεγινώσκετε τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος, θὰ ἐβλέπατε ὅτι τοιαύτη κατάστασις δὲν ἐδόθη.

§223ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Ἐδόθη μόνον κατάστασις τῆς δυνάμεως.

§224ΣΑΡΑΒΑΣ. Παρακαλῶ, ἐπειδὴ ἀμφισβητεῖται τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀνάγνωτε, κύριε Βαλέττα, τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἐκθέσεως, διὰ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ τί πληροφορίας ἐζήτησε τὸ τμῆμα, καὶ νὰ κρίνῃ ὕστερον περὶ τούτου.

§225ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο πολλάκις ἀνεγνώσθη. Θέλετε πάλιν νὰ τὸ ἀναγνώσω; Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Κριεμάδης πείθεται. Ἐὰν ὅμως θέλῃ, τὸ ἀναγινώσκω. — Παρακαλῶ, κύριε στενογράφε, γράψετε κατὰ σειρὰν ὅλα, διότι ὑπάρχουσιν διαφοραὶ πρὸς τὰ τυπωθέντα. 1.) Μεσσηνέζης, Ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ ἐπόπτης τῆς ἐκλογῆς (συγγενὴς ἐκ τῆς ἑαυτοῦ συζύγου τοῦ κ. Τρικούπη, ὅρα ἀριθ. 49).

§226ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη.

§227ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἠξεύρω (θόρυβος). Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου ἰσχυρίσθησαν οἱ ὡς ἐπιτυχόντες θεωρούμενοι, ὅτι τὸ κόμμα τὸ μεγαλείτερον, τὸ ὁποῖον ὑποστήριξεν αὐτοὺς καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλουν τὴν ἐπιτυχίαν των, ἀνῆκεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην.

§228ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὁ κύριος Τρικούπης δὲν ἐξετέθη διόλου καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύεται τὸ ὄνομά του εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν (θόρυβος).

§229ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δι’ αὐτὸ, κ. πρόεδρε, ἀνέβην τὸ βῆμα, διὰ νὰ μὴ διακόπτω· ἂς πράξουν καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες τὸ αὐτό.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, διότι διὰ τῆς διακοπῆς γίνονται παρεκβάσεις τῶν λόγων καὶ ἑπομένως βραδύνομεν νὰ τελειόσωμεν (θόρυβος).

§231ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν διέκοψα οὐδένα, ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ παραπονεθῆτε, κ. Ῥοντήρη, διότι δὲν ἀπαντῶ, μολονότι πάντοτε ἀπήντησα μέχρι τοῦδε.

§232ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ πάντοτε ἀπήντησα διὰ νὰ μὴ εὑρίσκεσαι ἐμπερδεμένος.

§233ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ φαντασία σας εἶναι θαυμασία. 2) Εὐθύμιος Ἰωαννίδης, ταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ, σταλεὶς ἀπὸ τοῦ Μαΐου καί τοι διοικητὴς τοῦ ἐν Κορίνθῳ τάγματος, καὶ προαχθεὶς εὐθὺς μετὰ τὴν ἐκλογὴν εἰς ἀντισυνταγματάρχην καὶ διοικητὴν τοῦ ἐν Μεσολογγίου τάγματος, (νυμφευμένος δ’ ἐν τῷ τόπῳ καὶ πενθερὸς τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 7 ὑπολοχαγοῦ Γαλάνη, ἐξαδέλφου τοῦ κ. Τρικούπη. 3) Μοσχοβάκης, ἀντιμοίραρχος, διοικῶν ἤδη τὴν μοιραρχίαν (νυμφευμένος ἐν τῇ πόλει, γαμβρὸς ἀπὸ ἐξαδέλφην τοῦ κ. Τρικούπη).

§234ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας.

§235ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε.

§236ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ὁ κύριος Ἰωαννίδης δὲν ἦτο διοικητὴς τάγματος, ἀλλ’ εὑρίσκετο εἰς Μεσολόγγιον ἄνευ ὑπηρεσίας, ἐπανελθὼν ἐξ ἀνακρίσεως, τὴν ὁποίαν ἐνήργει· ὁ δὲ ἀντιμοίραρχος Μοσχοβάκης ἦτον οὐχὶ εἰς ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς Παραχελωΐτιδος, τὸ λέγουν τὰ πρακτικά.

§237ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§238ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Παρακαλῶ, ἐπειδὴ καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου τὸ ἐλησμόνησεν, ὁ Ἰωαννίδης ἦτον εἰς ἀργίαν καὶ τὸν ἔθεσαν διὰ στρατιωτικὰ παραπτώματα καὶ τὸν ἐπανέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§239ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἰς ποίαν ἐποχήν; (θόρυβος).

§240ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν, κύριοι, νὰ κανονίσω τὴν ὁμιλίαν μου κατὰ τὴν ἰδικήν σας ἐπιθυμίαν· θ’ ἀκολουθήσω τὴν ὁμιλίαν μου, ὅπως ἐγὼ θέλω· ὥστε, ἐὰν νομίζετε, ὅτι μὲ τὰς διακοπὰς θὰ μὲ κάμετε νὰ ἀλλάξω τρόπον ὁμιλίας, δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε. 4) Ν. Τσιρούλης, λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ (νυμφευμένος ἐν τῇ πόλει καὶ προσωπικὸς ἐχθρὸς Δεληγεώργη μετὰ τῆς πενθερικῆς του οἰκογενείας). Ἐκλήθη μάλιστα εἰς Ἀθήνας τηλεγραφικῶς καὶ ἔλαβε προφορικὰς ὁδηγίας. 5) Ν. Βλαχόπουλος, ἀνθυπομοίραρχος (ἐντόπιος). 6) Βαρνακιώτης, ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ὑπασπιστὴς τοῦ τάγματος διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 12496 διαταγῆς μηνὸς Ἰουνίου (θεῖος τοῦ ὑπουργοῦ Γρίβα οὗ ἡ σύζυγος εἶναι τοῦ ἀδελφοῦ του θυγάτηρ).

§241ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς εἶναι ψεῦδος τὸ τοιοῦτον σᾶς διαβεβαιῶ ἐγώ (θόρυβος).

§242ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ τὰ γράφει ἡ Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων (θόρυβος).

§243ΡΟΥΚΗΣ. Θὰ γράψῃ ἡ ἐφημερὶς τῶν Οἰκοκυραίων.

§244ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 7) Γαλάνης, ὑπολοχαγὸς τοῦ τάγματος, (ἐξάδελφος τοῦ κ. Τρικούπη καὶ γαμβρὸς τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Ἰωαννίδου ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐκ τοῦ ἐν Στυλίδι τάγματος, ἔνθα ἦν ἐπὶ τοῦ ὑλικοῦ, μεταφερθείς.

§245ΣΤΑΪΚΟΣ. Μετά· ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς δὲν ἦτο μετὰ τὴν διάλυσιν· ἦτο πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν μετέθεσε.

§246ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 8) Ἀναστασιάδης, ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ τάγματος (γαμβρὸς τοῦ μὲν Γαλάνη ἐξ ἀδελφῆς, τοῦ δὲ Τρικούπη ἐξ ἐξαδέλφης) ἐκ τοῦ τάγματος Στυλίδος διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11509 διαταγῆς τοῦ Μαΐου μεταφερθείς». 9) Καλλισπέρης, ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ τάγματος, γαμβρὸς Κοντσάκαρη, κομματάρχου Τρικούπη, ἀπὸ τὸ 2 τῶν εὐζώνων εἰς τὸ ἐν Μεσολογγίῳ 5 πεζικὸν μετατεθεὶς κατὰ τὸν Μάϊον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ, 10329 διαταγῆς. Ἠξεύρετε τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν εὐζώνων καὶ τοῦ πεζικοῦ τῆς γραμμῆς. Ἠξεύρετε δὲ τί θὰ εἰπῇ μετάθεσις ἀπὸ σῶμα εὐζώνων εἰς σῶμα πεζικοῦ τῆς γραμμῆς· ἴσως πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεγάλη, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι.

§247ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Βαλέττα σᾶς ἐγέλασαν.

§248ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι Μεσολογγῖται ἐντόπιοι. Ψηφοφόροι ἔχοντες συμφέροντα πολιτικὰ (θόρυβος).

§249ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 10) Μαυρολιθαρίτης, ἀνθυπασπιστὴς τοῦ τάγματος (καταδικασθεὶς εἰς θάνατον ἔλαβεν ἐκ τῶν φυλακῶν μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ναυπλίου, ἀμνηστευθεὶς δὲ μετὰ τῶν ἄλλων κατόπιν ἐπροβιβάσθη πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀνθυπασπιστὴς ὑπὸ Γρίβα, ὅστις καὶ τὸν ἐσταφάνωσε). Μετετέθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 8892 διαταγῆς τοῦ Μαΐου. 11) Δεσύλλας, ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ τάγματος (γυναικάδελφος τοῦ προηγουμένου Μαυρολιθαρίτου). 12) Χαλικόπουλος, ἀνθυπασπιστὴς τοῦ τάγματος, (ἐντόπιος, ὃν εἰς ἀπεριόριστον ἄδειαν παραπεμφθέντα ἐπανέφερεν εἰς ἐνέργειαν ὁ Γρίβας ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν). Μετετέθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9963 διαταγῆς τοῦ Μαΐου.

§250ΣΤΑΪΚΟΣ. Πότε;

§251ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τοῦ Μαΐου.

§252ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγγυᾶσθε, κ. Βαλέττα, περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν, ὅπου εἶναι γραμμένα αὐτοῦ μέσα;

§253ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μάλιστα.

§254ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οὕτω εἰπέτε.

§255ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τόσην ὥραν δὲν τὸ ἐννοήσατε; (θόρυβος). — Ἐννοῶ πόσον καλὸν εἶναι τὸ μέτρον τοῦ νὰ διακόπτετε, διότι αἱ διακοπαί σας αὐταὶ θέλουν ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα κατὰ τὴν ἰδέαν σας νὰ μεταβάλουν ἴσως τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν δύναται νὰ φέρῃ ἡ ἀνάγνωσις ἑνὸς τοιούτου ὁρμαθοῦ μεταθέσεων ἐντοπίων.

§256ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§257ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ σᾶς δίδω τὸν κατάλογον ὕστερα καὶ ἀπαντήσατε.

§258ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸν ἔχω τὸν κατάλογον.

§259ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν τὸν ἀνηρέσατε δι’ ἀποδείξεων. Ἀλλ’ εἴπατε, ὅτι δύω μόνον εἶναι οἱ μετατεθέντες.

§260ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ Ἀναστασίου καὶ ἕνας ἄλλος. Ἀλλὰ ποῦ στηρίζετε, εἰς ποῖον κῦρος αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε;

§261ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀναφέρω, βλέπετε, τὴν ἡμερομηνίαν τῆς διαταγῆς.

§262ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι ψευδής· δὲν ὑπάρχουν. Εἶναι τοῦ Στάμου τοῦ Μακρῆ τοῦ .......

§263ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Φέρετε τὰς διαταγάς, τὰς ὁποίας ἀναφέρω, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἀλήθεια. 13) Σπῦρος Ῥάπεσης, ἀνθυπασπιστὴς τοῦ τάγματος (ἐντόπιος). 14) Δ. Βλαχόπουλος, ἐνωμοτάρχης (ἐντόπιος καὶ ἀδελφὸς τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5). 15) Νταὴς, ἐνωμοτάρχης (γαμβρὸς ἐκ πρωτοξαδέλφης Τρικούπη). 16) Μαγγίνας, ἐνωμοτάρχης (ἐντόπιος). 17) Τολιόπουλος, ἐνωμοτάρχης (νυμφευμένος ἐν τῷ τόπῳ). 18) Ἀλέστας, ἐνωμοτάρχης (ἐντόπιος καὶ κουμπάρος Δημοσθένους Σταΐκου). 19) Ῥαζῆς, ὑπενωμοτάρχης (ἀνεψιὸς ἐξ ἀδελφῆς Σταΐκου).

§264ΣΤΑΪΚΟΣ. Ψεῦδος, κύριε, διότι πρόκειται περὶ συγγενείας καὶ εἶναι πρωτεξάδελφος τοῦ κ. Μακρῆ.

§265ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀδιάφορον, ἀνεψιός σας ὅμως εἶναι, ἐχθρὸς δὲ τοῦ Μακρῆ.

§266ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§267ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 20) Χουρμούζης, ὑπενωμοτάρχης (νυμφευμένος ἐντοπίαν). 24) Βακράκος, ὑπενωμοτάρχης (νυμφευμένος ἐντοπίαν καὶ σύγγαμβρος τοῦ Τολιοπούλου ὑπ’ ἀριθ. 17). 22) Ἀθανασίου, ὑπενωμοτάρχης (ἐντόπιος).

§268ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὸς μετετέθη. Βλέπετε, ὅτι σᾶς βοηθῶ ἐγώ.

§269ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν θέλω νὰ μὲ βοηθήσετε διόλου. 23) Κατσαούνης, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος) ὢν εἰς τοὺς ὑπεραρίθμους, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10428 διαταγῆς μετετέθη ἐξ Ὑπάτης εἰς Μεσολόγγιον. 24) Ἀλέξανδρος Βλαχόπουλος, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος καὶ ἀδελφὸς τῶν ὑπ’ ἀριθμοὺς 5 καὶ 14).

§270ΣΤΑΪΚΟΣ. Πότε μετετέθη;

§271ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 25) Σχίζας, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος (νυμφευμένος ἐντοπίαν). Διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10433 διαταγῆς τοῦ μηνὸς Μαΐου μετετέθη ἐκ Βαρυμπόπης εἰς Μεσολόγγιον.

§272ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι ὁ δοκιμώτερος τῶν νοσοκόμων τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§273ΒΑΛΕΤΤΑΣ. 26) Κωνσταντῖνος Θωμᾶς, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος) ὑπεράριθμος μετατεθεὶς ἐξ Ὑπάτης εἰς Μεσολόγγιον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11180 διαταγῆς. 27) Χ. Μάμαλης, λοχίας τοῦ τάγματος, μετατεθεὶς ἐκ τοῦ 3ου λόχου Ἀγρινίου διὰ διαταγῆς τοῦ τάγματος τῆς 3ης Ἰουνίου. 28) Μάμαλης, δεκανεὺς τοῦ τάγματος μετατεθεὶς ἀπὸ τὸ 7ον τάγμα διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 11,176 διαταγῆς τοῦ μηνὸς Μαΐου (υἱοὶ τοῦ λοχαγοῦ Μάμαλη, φανατικοῦ ἐχθροῦ Δεληγεώργη καὶ κομματάρχου Τρικούπη). 29) Δραΐκης, λοχίας τοῦ τάγματος, (ἐντόπιος, ἐξάδελφος δὲ καὶ τῶν εἰρημένων Γαλάνη καὶ Ἀναστασιάδου, καθαιρεθεὶς τοῦ βαθμοῦ καὶ ἀνακτήσας αὐτὸν ἐπὶ Γρίβα ὑπουργοῦ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Σημειωτέον ὅτι ὁ ἀδελφός του καὶ τούτου ὁ πενθερὸς ἦσαν μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς Μεσολογγίου). Διωρίσθη δὲ γραμματεὺς τοῦ ἐπόπτου (εἰ καὶ πολλοὺς ἐγγραμμάτους ὑπαξιωματικοὺς εἶχε τὸ τάγμα) διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 13,403 τηλεγραφήματος τοῦ Ἰουνίου. 30) Παλαιολόγος, λοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος, υἱὸς κομματάρχου Τρικούπη) μετατεθεὶς ἐκ Κερκύρας διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10,427 διαταγῆς τοῦ Μαΐου. 31) Πορτινὸς, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος). 32) Παπαδάτος, λοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος). 33) Μελέτης, ἐκ τοῦ 1ου λόχου Ἀκαρνανίας. 34) Μελέτης, ἐκ τοῦ 3ου λόχου Ἀγρινίου, (διαταγὴ τάγματος 3ης Ἰουνίου). 35) Ἀναστ. Κίτσου, (ἐκ τοῦ 3ου λόχου Ἀγρινίου, διαταγὴ τάγματος 3ης Ἰουνίου). 36) Τσέλιος, 37) Γκίκας, δεκανεῖς τοῦ τάγματος, (ἐντόπιοι). 38) Κουρκουμέλης καὶ 39) Κουρκουμέλης ἐκ τοῦ 3ου λόχου Ἀγρινίου, διαταγὴ τάγματος 3ης Ἰουνίου (δεκανεῖς τοῦ τάγματος, ἀδελφοὶ, τοῦ ὑπουργοῦ Γρίβα ἀνεψιοὶ, ἤτοι τῆς θυγατρὸς τοῦ Φλώρου Γρίβα (ἀδελφοῦ τοῦ Θεοδώρου υἱοί). 40) Ῥαζῆς, δεκανεὺς τοῦ τάγματος (ἀνεψιὸς ἐξ ἀδελφῆς Σταΐκου καὶ ἀδελφὸς τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 19). Μετετέθη τῇ 10 Μαΐου ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ εἰς Μεσολόγγιον. 41) Τσαπάρας, δεκανεὺς τοῦ τάγματος, (ἐντόπιος) ἐκ τοῦ λόχου Ἀκαρνανίας, διαταγὴ τάγματος 3 Ἰουνίου. 42) Ντῆνος Ἐλευθερίου, ἐπιλοχίας τοῦ τάγματος, (νυμφευμένος ἐν τῷ τόπῳ). 43) Μπαμπιώτης, λοχίας τοῦ τάγματος, (νυμφευμένος ἐν τῷ τόπῳ καὶ στεφανωθεὶς μικρὸν πρὸ τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ Σταΐκου). 44) Τσόγκας, λοχίας τοῦ τάγματος, (ἀνεψιὸς τῆς κυρίας Σωτηροπούλου). 45) Φώτης Παπαδιὰς, λοχίας τοῦ τάγματος (ἐντόπιος). 46) Ὁ ἐπιλοχίας τοῦ 1ου τῶν εὐζώνων Κωνστ. Θεοχάρης (νυμφευμένος ἐν Μεσολογγίῳ καὶ μετατεθεὶς εἰς Μεσολόγγιον τὸν Μάϊον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10,432 διαταγῆς εἰς τὸ 5ον τοῦ πεζικοῦ). Ἤθελα νὰ ἠξεύρω ἐὰν πάλιν θὰ μὲ ἀπαντήσουν ὅτι ἡ μετάθεσις τοῦ λοχία ἀπὸ τοῦ τάγματος τῶν εὐζώνων δὲν ἔχει καμμίαν διαφοράν. Μοῦ φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ ἐνδυμασία καὶ ὁ κανονισμὸς διαφέρει. 47) Γεώργιος Ὀρφανὸς, δεκανεὺς, ἐντόπιος, ἐκ τοῦ 10ου τάγματος εἰς Μεσολόγγιον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11,533 διαταγῆς Μαΐου. 48) Οἱ ἐπιλοχίαι Χρ. Σόχος καὶ..... 49) Ὄθων Παπαδόπουλος (ἐντόπιος) μετετέθη εἰς τὸ τάγμα Μεσολογγίου διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 13,429 τηλεγραφικῆς διαταγῆς. 50) Μεσσηνέζης, ἀντισυνταγματάρχης, νυμφευμένος ἐν Μεσολογγίῳ (διωρίσθη ἐπόπτης διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 13,363 διαταγῆς τοῦ Ἰουνίου). 51) Ἀπόστολος, Χρηστοδούλου, λοχίας (ἐντόπιος) μετατεθεὶς ἐκ τοῦ πρώτου λόχου ἑδρεύοντος ἐν Ἀκαρνανίᾳ (διαταγὴ τάγματος 3 Ἰουνίου).

§274ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Εἶναι εἰς τὴν ἐφημερίδα γραμμένα χιλίας φορὰς, τ’ ἀνεγνώσαμεν· τί τὰ κάμνετε, ν’ ἀπερνᾷ ὁ καιρός;

§275ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ταραχὴ καὶ ὁ θόρυβος τὸν ὁποῖον κάμνετε εἶναι περιττός· ἀμφιβάλλετε διὰ τὸ ἀποτέλεσμα, Σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Σαράβας, καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἐκπληροῦμεν τυπικὸν καθῆκον. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐπαρουσιάσθησάν ποτε ἐνστάσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, στηριζόμεναι εἰς σπουδαιοτέρους καὶ ἀποδεικτικωτέρους λόγους· 52 ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ ἔλαβον μέρος ἐνεργὸν εἰς τὰς ἐκλογάς· δὲν ἠξεύρω τί δύνανται νὰ εἴπωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες πολλάκις παρουσιάζονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ διαῤῥήγνυνται ἐναντίον τῶν κατ’ αὐτῶν γενομένων παρανομιῶν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι εἷς δεκανεὺς ἢ λοχίας, συγγενὴς ἑνὸς κομματάρχου ἀντιπάλου των, λαμβάνει ἐνεργὸν μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς· δὲν ἠξεύρω, λέγω, τί δύνανται νὰ εἴπωσιν οὗτοι σήμερον, ὅτε ἥμισυ λόχον πλήρη ἀποτελοῦσιν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ οἱ ἐντόπιοι, οἱ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐκτελέσαντες εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ὡδήγουν τ’ ἀποσπάσματα, ἐφρούρουν τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, συνώδευον τοὺς ὑποψηφίους, καὶ ταῦτα πάντα δῆθεν πρὸς σύλληψιν φυγοδίκων, ἐκ τῶν ὁποίων κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπομοιράρχου ἔγεμεν ἡ ἐπαρχία. Καὶ ὅμως ἐκ τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ τοῦ ὁλοκλήρου, ἐκ τῆς μακρᾶς αὐτῆς ὑπηρεσίας, 40 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ ταῦτα οὐδεὶς φυγόδικος συνελήφθη, οὐδεμία πρᾶξις νόμιμος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐξετελέσθη· ὅλαι δὲ αἱ περιοδεῖαι καὶ ἀποστολαὶ ἀποσπασμάτων, αἱ κατεπειγόντως καὶ τηλεγραφικῶς διατασσόμεναι, δὲν ἐνηργοῦντο εἰμὴ χάριν τῶν ἐκλογῶν (θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ, κάμετε ὀλίγην διακοπὴν, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξακολουθήσω.

§276ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Αὔριον, αὔριον, κύριε πρόεδρε, παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ εἴμεθα κουρασμένοι· καὶ βλέπετε, ὅτι καὶ ὁ ῥήτωρ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ. (Ὁ κ. Βαλέττας καταβαίνει ἀπὸ τοῦ βήματος).

§277ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Βαλέττα, ἐτελειώσατε τὸν λόγον σας;

§278ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ὡμίλησα ἐπὶ μίαν ὥραν ὡς ὑμεῖς καὶ οἱ φίλοι σας ἀπῄτουν· μετὰ ἑπτάωρον δὲ συζήτησιν δὲν ἠμπορῶ πλέον νὰ ἐξακολουθήσω. (Τινὲς τῶν βουλευτῶν ἀναχωροῦσιν, ἄλλοι ἐγείρονται ἵν’ ἀναχωρήσωσιν, ἄλλοι μένουσιν εἰς τὰς θέσεις των).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος θέλει ν’ ἀγορεύσῃ;

§280ΤΙΝΕΣ. Χθὲς, κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Στάϊκος διέκοψε τὴν ἀγόρευσίν του· βλέπετε, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν πλέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7¼ μ. μ.