1874.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 21 Μαρτίου 1874.

(Πέμπτη).

Ὥρα 1 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§4Ι. Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Πρὸς τὴν Βουλήν. Ὑποβάλλων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς τὸ Νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐγκρίνεται ἡ ὑπογραφεῖσα τὴν 16|28 Μαρτίου ἐνεστῶτος ἔτους σύμβασις μεταξὺ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Αὐκρατορίας τῆς Αὐστρο–Οὐγγαρίας, περὶ τῆς κατ’ ἀμοιβαιότητα ἀποδόσεως τῶν δραπετῶν ναυτῶν, κρίνω ἀναγκαῖον νὰ συνοδεύσω τοῦτο διὰ συνοπτικῆς ἐκθέσεως, ἐξηγούσης τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἡ Κυβέρνησις ἔκρινε συμφέρουσαν καὶ ἀναγκαίαν τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Μὴ συμπεριληφθείσης διατάξεώς τινος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐν τῇ κατὰ τὸ ἔτος 1835 συναφθείσῃ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας συνθήκῃ περὶ ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας, γνωστοῦ δὲ γενομένου ὅτι λειποταξίαι συμβαίνουσι συνεχῶς ἔν τε τῇ Ἑλλάδι ὑπὸ Αὐστριακῶν καὶ ἐν Αὐστρίᾳ ὑπὸ Ἑλλήνων ναυτῶν, πρὸς βλάβην τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας τῶν δύω Ἐπικρατειῶν, αἱ Κυβερνήσεις αὐτῶν ἀπεφάσισαν νὰ συνάψωσι τὴν παρουσιαζομένην συνθήκην, ἧς αἱ διατάξεις στηρίζονται ἐπὶ τῆς γενικῆς παραδεδεγμένης διεθνοῦς ἀρχῆς τῆς ἀποδόσεως τῶν δραπετῶν ναυτῶν, ἣν καὶ ἡ Ἑλλὰς ἀπεδέχθη καὶ καθιέρωσεν ἐν ταῖς ἐμπορικαῖς αὑτῆς συνθήκαις μετὰ τῆς Ῥωσσίας, Πρωσσίας καὶ ἄλλων Ἐπικρατειῶν. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ ὅ,τι τάχιον τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, ἵνα ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν ἐπικυρώσεων τῆς συμβάσεως ἐπισπευθῇ καὶ ἄρξηται οὕτω ἐφαρμοζόμενον τὸ λαμβανόμενον μέτρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ναυτιλίας. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 20 Μαρτίου 1874.

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς

ΙΩ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

Ψηφισάμενοι ὁμοφώνως μετὰ τῆς Βουλῆς, ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάττομεν. Ἄρθρον 1. Ἡ ἐκ τριῶν ἄρθρων συγκειμένη καὶ τὴν 16|28 Μαρτίου ἐνεστῶτος ἔτους συνομολογηθεῖσα καὶ ὑπογραφεῖσα μεταξὺ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Αὐστρο–Οὐγγρικῆς Αὐτοκρατορίας σύμβασις, περὶ τῆς κατ’ ἀμοιβαιότητα ἀποδόσεως τῶν δραπετῶν ναυτῶν τοῦ τε πολεμικοῦ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ τῶν δύω Κρατῶν, καὶ ἧς τὸ κείμενον ἕπεται, θέλει ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Ἄρθρον 2. Ὁ παρὼν Νόμος, ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ παρ’ Ἡμῶν σήμερον κυρωθεὶς, δημοσιευθήσεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκτελεσθήσεται ὡς Νόμος τοῦ Κράτους. Μετάφρασις συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρο–Οὐγγαρίας περὶ τῆς κατ’ ἀμοιβαιότητα ἀποδόσεως τῶν δραπετῶν ναυτῶν. Ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων καὶ ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας, Βασιλεὺς τῆς Βοημίας κτλ. κτλ. Βασιλεὺς Ἀποστολικὸς τῆς Οὐγγαρίας, ἐπιθυμοῦντες ἀπὸ κοινοῦ νὰ κανονίσωσι τὴν κατ’ ἀμοιβαιότητα ἀπόδοσιν τῶν δραπετῶν ναυτῶν τοῦ τε ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ πολεμικοῦ αὑτῶν ναυτικοῦ, διώρισαν ἐπὶ τούτῳ ὡς πληρεξουσίους Αὑτῶν τοὺς ἑξῆς, ἤτοι· Ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, τὸν κύριον Ἰωάννην Δεληγιάννην, Ταξιάρχην τοῦ Βασιλικοῦ τάγματος τοῦ Σωτῆρος, Ἀνώτερον Ταξιάρχην καὶ Ταξιάρχην διαφόρων ἄλλων ταγμάτων, Βουλευτὴν κτλ. κτλ. Ὑπουργὸν Αὑτοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ δὲ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ αὐτοκράτωρ καὶ Βασιλεὺς τῆς Αὐστρο–Οὐγγαρίας, τὸν Βαρῶνον κύριον Νικόλαον δὲ Ποττεμβοὺργ, Ταξιάρχην τοῦ αὐτοκρατορικοῦ καὶ βασιλικοῦ τάγματος τοῦ Σιδηροῦ Στέμματος, Ἱππότην τοῦ τάγματος τοῦ Λεοπόλδου κτλ. κτλ. Ἔκτακτον ἀπεσταλμένον καὶ πληρεξούσιον ὑπουργὸν Αὑτοῦ, Οἵτινες, μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληρεξουσίων αὑτῶν ἐγγράφων, συνεβάλοντο τὰ ἑξῆς ἄρθρα· Ἄρθρον 1. Οἱ Πρόξενοι καὶ λοιποὶ προξενικοὶ πράκτορες τῶν Ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν δύνανται νά συλλαμβάνωσιν, ἐπιβιβάζωσιν ἐπὶ τῶν πλοίων των καὶ ἀποστέλλωσιν εἰς τὴν πατρίδα των τοὺς ναύτας ἢ καὶ οἱονδήποτε ἄλλον ὁπωσδήποτε ἀνήκοντα εἰς τὸ πλήρωμα ἐμπορικοῦ ἢ πολεμικοῦ πλοίου τοῦ ἔθνους Αὑτῶν, οἵτινες ἤθελον ἀποδράσει ἐπὶ τῆς χώρας θατέρων τῶν Ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν. Πρὸς τοῦτο ἀνάγκη ν’ ἀπευθύνωνται ἐγγράφως πρὸς τὰς ἁρμοδίας τοπικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ δικαιολογῶσι, διὰ τῆς ἐπιδείξεως τῶν ἐγγράφων τοῦ πλοίου ἢ τοῦ ναυτολογίου ἢ καὶ δι’ ἐπισήμου ἀντιγράφου τῶν εἰρημένων ἐγγράφων, καθ’ ἣν περὶ πτῶσιν τὸ πλοῖον ἀπέπλευσεν ἤδη, ὅτι τὰ καταζητούμενα ἄτομα ἀνῆκον ἀληθῶς εἰς τὸ πλήρωμα. Τῆς αἰτήσεως οὕτω δεδικαιολογημένης, οὐδαμῶς δύναται ν’ ἀντιταχθῇ ἄρνησις εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν δραπετῶν. Θέλει χορηγεῖσθαι πρὸς τούτοις εἰς τοὺς Γενικοὺς Προξένους, Προξένους, ὑποπροξένους καὶ προξενικοὺς πράκτορας πᾶσα συνδρομὴ καὶ βοήθεια πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ σύλληψιν τῶν δραπετῶν, οἵτινες θέλουσιν ἀπάγεσθαι εἰς τὰς τοπικὰς φυλακὰς καὶ κρατεῖσθαι ἐν αὐταῖς, ἐπὶ τῇ αἰτήσει καὶ δαπάναις τῆς προξενικῆς ἀρχῆς, μέχρις οὗ αὕτη ἤθελε τύχει εὐκαιρίας πρὸς ἀποπομπὴν αὐτῶν. Ἡ τοιαύτη φυλάκισις δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ὁποίων καὶ κατόπιν γνωστοποιήσεως τῷ προξενικῷ ὑπαλλήλῳ, γινομένης τρεῖς ἡμέρας πρότερον, θέλει ἀπολύεσθαι ὁ κρατούμενος, ὅστις καὶ δὲν δύναται νὰ συλληφθῇ ἐκ νέου ἐπὶ τῇ αὐτῇ αἰτίᾳ. Ἐὰν ἐν τούτοις ὁ δραπέτης διέπραξεν ἔγκλημά τι ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, ἡ τοπικὴ ἀρχὴ δύναται ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἀπόδοσίν του, μέχρις οὗ τὸ ἁρμόδιον δικαστήριον ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του καὶ αὕτη καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκτελεσθῇ. Συνομολογοῦσι τὰ Ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη, ὅτι ναῦται καὶ λοιποὶ τοῦ πληρώματος, οἱ τυγχάνοντες ὑπήκοοι τῆς χώρας ἐν ᾗ ἐγένετο ἡ δραπέτευσις, ἐξαιροῦνται τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος ἄρθρου. Ἄρθρον 2. Ἡ παροῦσα σύμβασις θέλει ἰσχύει ἐπὶ δέκα συνεχῆ ἔτη ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ἐπικυρώσεων. Ἐὰν δὲ δὲν ἀποκηρυχθῇ ἓν ἔτος πρὸ τῆς παρόδου τῆς ἀνωτέρω προθεσμίας, θέλει ἐξακολουθεῖ ἰσχύουσα μέχρις οὗ τὸ ἕτερον τῶν Ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν δηλώσῃ τῷ ἑτέρῳ τὴν περὶ λήξεως αὐτῆς διάθεσίν του, καὶ ἐπὶ ἓν εἰσέτι ἔτος ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς τοιαύτης δηλοποιήσεως. Ἄρθρον 3. Αἱ ἐπικυρώσεις τῆς παρούσης συμβάσεως ἀνταλλαγήσονται ἐν Ἀθήναις ὅ,τι τάχιον. Πρὸς πίστωσιν τῶν ἀνωτέρω, ἀμφότεροι οἱ πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν τὴν παροῦσαν καὶ ἐπέθεντο τὰς ἰδίας ἑαυτῶν σφραγίδας. Ἐγένετο εἰς διπλοῦν. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 16/28 Μαρτίου 1874.

(Τ. Σ.) Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Τ. Σ.) ΠΟΤΤΕΜΒΟΥΡΓ.

Ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργείου, εὗρον περαιωμένην καὶ ὥριμον πρὸς ὑπογραφὴν τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἡ κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ τὴν δεχθῇ, καθόσον εἶναι πράγματι συμφέρουσα καὶ ὠφέλιμος.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ τὴν Ἰταλίαν;

§6ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὄχι, μὲ τὴν Αὐστρίαν· εἶναι περὶ ἀποδόσεως λειποτακτῶν τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας. Τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς ἀποδόσεως τῆς ἀμοιβαίας τῶν λειποτακτῶν ἔχει ἡ Ἑλλὰς καθιερωμένην εἰς διαφόρους μετὰ διαφόρων δυνάμεων συμβάσεις· μετὰ τῆς Αὐστρίας δὲν ἔχει αὐτὸν τὸν ὅρον, διότι ἡ μετὰ τῆς Αὐστρίας σύμβασις τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀρχαιοτέρα ὅλων τῶν συνθηκῶν. Εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα, ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι τοῦδε, πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν τὰ δύο κράτη νὰ αἰσθανθοῦν τὴν ἔλλειψιν τοιαύτης συμβάσεως, καὶ πλοῖα ἑλληνικὰ εἰς τοὺς αὐστριακοὺς λιμένας καὶ αὐστριακὰ εἰς τοὺς ἑλληνικοὺς εὑρέθησαν εἰς πολὺ δυσχερεῖς περιστάσεις, καθόσον πολλοὶ ναῦται ἐλειποτάκτησαν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε σύμβασις ἀποδόσεως, δὲν ἠμποροῦσαν νὰ τοὺς λάβουν, καὶ οὕτως ὑπέστησαν ζημίας. Αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν ἔρχεται σήμερον νὰ θεραπεύσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει εὕρει καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ, διότι εἶναι συμφέρουσα καὶ ὠφέλιμος. Ἡ ἔλλειψις αὕτη ὑπάρχει καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἀπώτερα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν αὐτὸν τὸν νόμον, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι θέλει θεραπευθῇ καὶ αὐτὴ ἐντὸς ὀλίγου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ ἔμβῃ ἐν καιρῷ εἰς ἐνέργειαν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σύμβασις θέλει παραπεμφθῆ κατὰ τὸν κανονισμὸν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἔχουν ζῆλον νὰ ἐργάζωνται, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι μετὰ παρέλευσιν 5 ἢ 6 ἡμερῶν θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§8ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παραγραφοῦν αὐταὶ αἱ ἐπιτροπαί;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἐργάζονται, τὶ νὰ κάμωμεν;

§10ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπιτροπήν, κύριε πρόεδρε,...

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θέλουν αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ἐργασθοῦν. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ κανονισμός. «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἢ καὶ πρὸ αὐτῆς, δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν νόμου εἰς τὰς κατὰ τὸ 48 ἄρθρον ἁρμοδίας ἐπιτροπάς, ὁρίζουσα καὶ τὸν χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλωσι τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἔκθεσίν των. Παρελθούσης εἰς μάτην τῆς τεταγμένης προθεσμίας, ἡ Βουλὴ δύναται ἢ νὰ χορηγήσῃ νέαν ἢ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως καὶ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.» Ὥστε ποίαν προθεσμίαν τάσσει ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης, ὅπως φέρωσι τὴν ἔκθεσίν των ἐπὶ τῆς συμβάσεως;

§12ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πενθήμερον.

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἐὰν ᾖναι δυνατόν, κύριε πρόεδρε, διότι εἰμπορεῖ νὰ ἔλθουν αἱ ἐπικυρώσεις τῆς Αὐστρίας καὶ νὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἀνέτοιμοι, νὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ταχύτερον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλω παρακαλέσει τὴν ἐπιτροπήν, ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης διευθύνει αἴτησιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἐφετῶν, ἐν ᾗ ἐξαιτεῖται, ἵνα ἡ Βουλὴ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν διὰ τὴν βιαίαν προσαγωγὴν τοῦ βουλευτοῦ Σπετζῶν Δημ. Κουνουπιώτου ὡς μάρτυρος ἐνώπιον τῶν ἐν Καλάμαις κακουργιοδικῶν. Ἰδοὺ τὶ γράφει ὁ εἰσαγγελεὺς «τὸ δικαστήριον τῶν ἐν Καλάμαις συνέδρων, θεωρῆσαν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦ βουλευτοῦ Σπετσῶν Δ. Κουνουπιώτου εἰς τὴν κατὰ Θεοχάρη Δ. Θεοχάρη κλπ. ἐπὶ ἀναιρέσει ποιν. ὑπόθεσιν, διὰ τῆς ἐν ἀποσπάσματι ἐπισυνημμένης ὧδε ὑπ’ ἀριθ. 136 π. ε. ἀποφάσεώς του, ἀνέβαλε ταύτην καὶ διέταξε τὴν διὰ βίας προσαγωγὴν τῶν λειπομαρτύρων κατὰ τὴν νέαν δικάσιμον. Προκειμένου ἤδη νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ εἰρημένη ἀπόφασις ὅσον ἀφορᾶ τὸν ῥηθέντα Κουνουπιώτην βουλευτὴν ὄντα, παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, ὅπως εὐαρεστούμενον ζητήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην περὶ τούτου ἄδειαν τῆς Βουλῆς ὅσον οἷόν τε τάχιον, καθόσον πρόκειται περὶ 13 προφυλακισμένων ἐπέκεινα τῶν τριῶν ἐτῶν, ὑποστάντων πλείστας ἀναβολὰς ἕνεκα δυστροπίας τῶν μαρτύρων.»

§15Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§17Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὴν δίκην τοῦ Θεοχάρη καὶ Μπούμπουλη καὶ ἑτέρων δεκατριῶν κατηγορουμένων ἐπὶ ἀναιρέσει, διαπραχθείσῃ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1872, τετράκις ἔλαβε χώραν ἀναβολὴ κατ’ ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου, διατάξαντος κρείττονας ἀποδείξεις καὶ ὑπερκρείττονας. Ἦσαν μάρτυρες ὁ κύριος Κουνουπιώτης καὶ ἄλλοι. Αἱ ἀναβολαὶ αἱ ἀλλεπάλληλοι ἐσκανδάλισαν ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, διότι δὲν ὑπηρέτουν οὐδένα σκοπὸν, ἀλλ’ ἐξήγειρον ἀμφιβολίας περὶ τῶν ἐνόρκων πρὸς βλάβην τῆς ἀθωότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἀνεβλήθη δὶς ἡ δίκη αὕτη, διότι ἐγένετο ἀναίρεσις κατὰ τὴν παραμονὴν πρῶτον ἀπὸ τὸν ἕνα καὶ δεύτερον ἀπὸ τὸν ἄλλον τῶν πολιτικῶς ἐναγόντων, καὶ κατὰ πέντε συνόδους ἡ δίκη αὕτη δὲν εἰμπόρεσε νὰ τελειώσῃ, δὶς ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου διὰ κρείττονας ἀποδείξεις ἀναβληθεῖσα· ἐπανειλημμένως μάλιστα ἀπὸ μέρους τῆς εἰσαγγελείας ἐβεβαιώθη, ὅτι ἐκ τῶν κατηγορουμένων οἱ 11 εἶναι ἐντελῶς ἀθῶοι καὶ ὁ εἷς ἀπέθανεν εἰς τὰς φυλακὰς ἀθῶος, ὅπως ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ εἰσαγγελεὺς· ἐξεδόθη ἐσχάτως ἄλλη ἀπόφασις τοῦ δικαστηρίου, ἡ ὁποία διέτασσε τὴν ἔνορκον ἐξέτασιν πάντων τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος μαρτύρων, καὶ ἐξετάσθησαν ἐνόρκως· ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις, διότι ἐζητήθη ἡ μετάθεσις αὐτῆς πρῶτον εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ ἔπειτα εἰς τὰς Καλάμας. Εἰς τὰς Καλάμας δὲν παρουσιάσθη οὐδεὶς τῶν μαρτύρων, ἀνεγνώσθησαν ἔνορκοι καταθέσεις τῶν μαρτύρων, ἀλλὰ καὶ ἄλλη ἀναβολὴ ἐγένετο· τώρα μέλλει νὰ συζητηθῇ ἐκ νέου ἡ ὑπόθεσις. Δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ᾖναι ἀναγκαιοτάτη ἡ μαρτυρία τοῦ Κουνουπιώτη καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφορμὴ ἀναβολῆς τῆς δίκης ἡ ἀπουσία αὐτοῦ, διότι κατ’ ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου ὑπάρχει ἡ ἔνορκος κατάθεσίς του. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ εἰσαγγελεὺς, εἶναι καὶ δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ προσαγωγὴ τοῦ κ. Κουνουπιώτου καὶ χάριν τῶν μαρτύρων νὰ μὴ διαιωνισθῇ ἡ δίκη, ἕνεκα τῆς ὁποίας στενάζουν ἀναξίως πολλοὶ ἄνθρωποι καὶ ἰδίως δύω ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀναβολὴν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἐπεβάρυνε τὸ Κράτος μὲ χιλιάδας δραχμῶν, διότι εἰς τὴν δίκην αὐτὴν καλοῦνται 70 καὶ 80 μάρτυρες τῆς κατηγορίας, καὶ ὄχι μόνον ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τοῦ Ναυπλίου, ἀλλὰ τῆς Τριπόλεως καὶ τῶν Καλαμῶν, καὶ εἰς ἑκάστην δίκην τὸ δημόσιον πληρόνει ἀρκετά· λαμβάνων λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὸ δυστύχημα αὐτὸ ἕνεκα τῆς λειπομαρτυρίας καὶ παρατάσεως τῶν δικῶν, νὰ φέρῃ νόμον, δι’ οὗ νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν ἀδικαιολόγητον ἀναβολὴν τῶν δικῶν. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ φραγμὸς ὁ οὐσιωδέστερος, ὅστις δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, εἶναι, ὅτι μετὰ τὴν πρώτην ἀναβολὴν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ δι’ ἐγγυήσεως ἀπόλυσις τῶν κατηγορουμένων. Τὸ συνιστῶ τοῦτο εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι σᾶς βεβαιῶ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον Ναυπλίας δὲν δικάζονται ὑποθέσεις παραπεμφθεῖσαι πέρυσιν ἢ προπέρυσιν, ἀλλ’ ὑποθέσεις τεσσάρων καὶ πέντε ἐτῶν ἀναβληθεῖσαι, καὶ εἶναι ἀδύνατον τὰ κακουργιοδικεῖα νὰ κατασταθοῦν ἐνήμερα, αἱ δὲ φυλακαὶ τῶν ὑποδίκων ἐπληρώθησαν· συνελήφθησαν φυγόδικοι καὶ μένουν ἐντὸς τῶν φυλακῶν, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ δικασθοῦν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι ἵνα ἐπιτραπῇ ἡ ἄδεια, ὅπως προσαχθῇ βιαίως ἐνώπιον τῶν ἐν Καλάμαις κακουργιοδικῶν.......

§19ΤΙΝΕΣ. Βιαίως;

§20ΕΤΕΡΟΙ. Ἐν ἀνάγκῃ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. ... ὁ κ. Κουνουπιώτης, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§22ΤΙΝΕΣ. Νὰ εἰδοποιηθῇ πρῶτον ὁ κ. Κουνουπιώτης.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Βιαίως, βιαίως· μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ πρὸς ἐκδίκασιν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου.»

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὰ ἔγγραφα, κ. πρόεδρε, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὁ κ. Ζωχιὸς κατετέθησαν;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικὰ σήμερον καὶ νὰ ἀποσταλοῦν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ τότε θὰ σταλοῦν. Τηλεγραφικῶς δὲν ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ αὐτό.

§27ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Μίαν πληροφορίαν, κ. πρόεδρε, Σᾶς ἐζητήσαμεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περιττὴ αὐτή, διότι τὸ προεδρεῖον πρέπει νὰ περιμείνῃ νὰ γείνῃ τακτικὸν τὸ πρᾶγμα. Λοιπὸν συζητεῖται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ πρὸς ἐκδίκασιν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου.» Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§32Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§34Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, κ. πρόεδρε, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τροποποιουμένου τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἐπιβάλλεται μὲν ἡ ὑποχρέωσις εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, δὲν ὑποχρεοῦνται ὅμως οὔτε ὁ νομάρχης οὔτε ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ ᾖναι γενικωτέρα καὶ κοινὴ διὰ τὰς τρεῖς ἀρχάς· δὲν πρέπει νὰ τιμωρῆται μόνον ὁ εἷς δικαστὴς ὅταν λείπῃ ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του, ἀλλ’ ἐπίσης ὅ τε νομάρχης καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, διότι ὑπάρχουν περιστάσεις, καθ’ ἃς καὶ ὁ νομάρχης καὶ ὁ πρόεδρος τῶν πρωτοδικῶν ἠμπορεῖ νὰ ἀπουσιάσῃ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ τροπολογηθῇ τὸ ἄρθρον καὶ νὰ ὑπαγάγωμεν καὶ τοὺς τρεῖς τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ δικαστήριον τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, διότι μολονότι καὶ ἐκεῖ ὁ νόμος ἔθεσε τὴν προθεσμίαν τῶν 20 ἡμερῶν, καὶ κατ’ ἐμέ, ἐννοοῦσεν, ὅτι ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα τῶν 20 ἡμερῶν δὲν ἤθελεν ἀποφασίσει, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὸ κατ’ ἔφεσιν δικαστήριον, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλαδὴ ἐὰν αὐτὸ δὲν ἀποφασίσῃ ἐντὸς 30 ἡμερῶν, ἡ ἐκλογὴ θεωρεῖται ἐπικυρωμένη, τοιουτοτρόπως καὶ ἐδῶ πρέπει νὰ θέσωμεν μίαν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένον τὸ δικαστήριον νὰ ἀποφανθῇ, ἄλλως ἡ ἐκλογὴ νὰ θεωρῆται ἐπικυρωμένη. Διατί τάχα αὐτὴ ἡ διάταξις νὰ ᾖναι ὡρισμένη μόνον διὰ τὸ δικαστήριον τοῦ ἐφετείου καὶ ὄχι τοῦ πρωτοδικείου; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τροποποιεῖ ἢ ἐπανορθόνει τὴν ἔλλειψιν ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὸν νόμον αὐτόν, πρέπει νὰ τροπολογηθῇ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον εἶπα.

§35Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, γνώρισμα τῆς κοινωνίας, ἐν καταπτώσει εὑρισκομένης, εἶναι ἡ πολυνομία. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἴσως δύναται νὰ θεραπεύσῃ μίαν ἀνάγκην, ἀλλ’ ἀποτελεῖ προσθήκην νέου νόμου. Νομίζω, ὅτι ἀντὶ νὰ αὐξάνωμεν τοὺς νόμους, ἐδυνάμεθα νὰ συμπληρώσωμεν νόμον ὑπάρχοντα, θέτοντες κύρωσιν εἰς τὸν νόμον αὐτόν, ὅστις μᾶς διέπει ἀπὸ τοῦ 1865. Γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει διάταξις εἰς τὸν περὶ δημαιρεσιῶν νόμον, καθ’ ἣν τριμελὴς ἐπιτροπή, συγκροτουμένη ἀπὸ τὸν νομάρχην, τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου, καὶ ἀπὸ τὸν προσδιοριζόμενον ἅπαξ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, δικάζει τὰς ἐκλογὰς καὶ ἀποφαίνεται ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐγγράφων. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου ἐξέπεσε, δὲν ἐφαρμόζεται σήμερον, ὅπως ἐξέπεσαν καὶ δὲν ἐφαρμόζονται καὶ ἄλλαι διατάξεις, διότι εἰς οὐδὲν συντελοῦσιν οἱ νόμοι ὁπόταν δὲν ἔχωσι κύρωσιν. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ φέρωμεν νόμον εἰδικὸν μὲ 2 καὶ 3 ἄρθρα καὶ νὰ κάμωμεν νέας συζητήσεις, δὲν εἶναι προτιμώτερον καὶ εὐστοχώτερον νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἀτελεῖς αὐτὰς διατάξεις τοῦ νόμου, χωρὶς νὰ ἔχωμεν νέον νόμον; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ ὁπόταν τεθῇ κύρωσις εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ κύρωσιν ἐννοῶ, νὰ ἀπειληθῇ ἐπανορθωτικὴ ποινὴ καὶ ἡ καταδίωξις τοῦ ἀπειθοῦντος ἐντὸς ταχυτάτης προθεσμίας ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας· τότε συμπληρόνομεν τὸν νόμον τὸν ἀτελῆ. Ἐὰν λοιπὸν διὰ μιᾶς παραγράφου προσθέσωμεν εἰς αὐτὸν τὸν νόμον τὴν γενικὴν ποινικὴν διάταξιν, ἐρχόμεθα εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὰς παρουσιαζομένας ἐλλείψεις, ἤτοι καὶ τὴν ὑποτροπὴν μετὰ τὴν καταδίωξιν, θεραπεύομεν (θόρυβος).

§36ΡΟΥΦΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἐφετεινῶν ἐκλογῶν.

§37ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ῥοῦφε, δὲν μὲ ἐννοήσατε καλῶς ἴσως· λέγω, ὅτι ὅπως ἔχει αὐτὸς ὁ νόμος εἶναι νόμος ἀνωφελής, δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ καμμίαν ἀνάγκην, διότι τί λέγει; ἐὰν δὲν ἔλθῃ ὁ πρόεδρος, νὰ ἔλθῃ ὁ ἀντιπρόεδρος, καὶ μετὰ τοῦτον ἀπόντα, ὁ ἔχων τὰς περισσοτέρας ψήφους, ἄλλως νὰ πληρόνῃ 100 δραχμάς. Αἱ ἐκλογαί, κύριοι, ἔχουσιν ἀξίαν ὄχι 100 δραχμῶν· εἷς, ὅστις ἐνδιαφέρεται νὰ μὴ τελειώσῃ ποτὲ ἡ ἐκλογὴ καὶ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὸν χρόνον, δύναται καὶ τετρακοσίας δραχμὰς νὰ θυσιάσῃ, καὶ νὰ περιφρονήσῃ καὶ τὸν νομοθέτην καὶ τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Νομίζω λοιπόν, ἐπειδὴ πρέπει νὰ ἤμεθα σπουδαῖοι, πρέπει νὰ θέσωμεν νόμον, ὅστις νὰ κατασταθῇ σεβαστός. Λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, θέτοντες κύρωσιν καὶ συμπληροῦντες ὅ,τι κενὸν ἔχει ἡ διάταξις αὐτοῦ, ἢ ἄλλως, ἐὰν ψηφίσωμεν τὸν νόμον τοῦτον, αἱ διατάξεις αὐτοῦ δὲν χρησιμεύουν εἰς τίποτε· ἐπιβάλλει ὁ νομάρχης ἓν πρόστιμον 100 δραχμῶν καὶ ἔρχεται ἕνας ὑπουργὸς καὶ ἀναιρεῖ τὸ πρόστιμον (θόρυβος). Ἐὰν ὅμως καὶ ὁ ἔχων τὰς πλειοτέρας ψήφους ἐπαρχιακὸς σύμβουλος δὲν ἔρχεται, τί θὰ κάμωμεν; θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον; Εἶμαι τῆς γνώμης λοιπόν, νὰ ὑποχρεοῦται ὁ νομάρχης καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ἐντὸς 20 ἡμερῶν νὰ ἐκδίδουν τὴν ἀπόφασίν των, ἄλλως νὰ τιμωρῶνται ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, καὶ νὰ στερῶνται τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἀπὸ ἑνὸς μέχρι πέντε ἐτῶν. Ἐὰν καλούμενος ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀρνηθῇ νὰ παρουσιασθῇ, καλεῖται ὁ ἀντιπρόεδρος, καὶ ἐὰν οὗτος ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν δὲν παρουσιασθῇ, γίνεται κλήρωσις ὅλων τῶν προέδρων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου, καὶ ὁ διὰ κλήρου πρῶτος λαχὼν καλεῖται. Τοιουτοτρόπως φθάνομεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα· τὸ ἄλλο μέσον δὲν ὑπάρχει· κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν πρέπει νὰ τιμωρῶνται μὲ ἐπανορθωτικὴν ποινήν, ἥτις εἶναι ἡ φυλάκισις καὶ ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Τὸ πρόστιμον εἶναι ποινὴ ὄχι προσωπική, διότι ἐπιβαρύνει τὴν περιουσίαν, καὶ τὰ δικαστήρια, μὴ δυνάμενα διὰ τῆς χρηματικῆς ποινῆς νὰ τιμωρήσουν τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ τὴν περιουσίαν καὶ τὴν οἰκογένειαν, δυσκολεύονται νὰ τὴν ἐπιβάλλωσι· πρέπει νὰ ἐπιβάλληται, ἐπαναλαμβάνω, φυλάκισις καὶ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, διότι κανείς, ὅσον καὶ ἂν ἦναι φατριαστὴς καὶ μοχθηρὸς, κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν δὲν θ’ ἀποφασίσῃ νὰ στερήσῃ ἑαυτὸν τῶν δικαιωμάτων του. Αὐτὰ ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἀργότερα νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα, καλλίτερα, ὑποβάλλων ἔγγραφον τροπολογίαν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν τροπολογίαν σας.

§39ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ.

§40ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐκπαιδεύσεως). Κύριοι βουλευταί, ὁ παρὼν νόμος δὲν ἀναιρεῖ τοὺς ὑπάρχοντας. Ὑπάρχει νόμος, ἀλλ’ ἡ προσθήκη αὕτη τῆς ἐπιβολῆς ἑνὸς προστίμου εἶναι συμπλήρωσις τοῦ νόμου ἐκείνου. Καὶ καθὼς παρετηρήσαμεν εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἡ χρηματικὴ ποινὴ εἶναι ἡ οὐσιωδεστέρα. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἀναιρέσῃ ὁ παρὼν νόμος τοὺς ὑπάρχοντας, ἔρχεται νὰ συμπληρώσῃ αὐτοὺς καὶ νὰ προσθέσῃ καὶ μίαν μεγαλητέραν ἐγγύησιν. Αἱ δρακόντειοι ποιναὶ καὶ ἡ αὐστηρότης τῶν νόμων πολλάκις εὐκόλυναν τὰ ἐγκλήματα ἀντὶ νὰ τὰ καταστείλωσι, διότι αἱ μεγάλαι ποιναὶ ἀποτρέπουσι τοὺς δικαστὰς νὰ τὰς ἐπιβάλλουν. Εἶναι λοιπὸν ἰδέα μεταξὺ τῶν νομικῶν, ὅτι οἱ νόμοι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι δρακόντειοι καὶ αὐστηροί· διὰ πᾶσαν δεινοτέραν παράβασιν ἐφαρμόζεται ὁ ἀνώτερος ὅρος τῆς ποινῆς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ, τοῦ προλαλήσαντος, δὲν ἔχουσι τὴν παροῦσαν κύρωσιν, διότι ὑπάρχει νόμος ὅστις καταδιώκει τὴν ἄρνησιν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ἡ προσθήκη τοῦ παρόντος νόμου μὲ μίαν ἔκτακτον ποινήν.

§41ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κύριος Χαλκιόπουλος.

§43ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Δημητριάδης νομίζω, κύριοι, ὅτι ἠγόρευσε μᾶλλον κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου παρὰ εἰς τὰ καθέκαστα· ἡ δὲ ἀρχὴ ἤδη ἐγένετο παραδεκτή. Πρόκειται λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προσαχθέντος νομοσχεδίου ν’ ἀποφασίσωμεν, καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ εἰς τὰ καθέκαστα.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τρὶς συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον.

§45ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Δημητριάδου ἀναφέρονται μᾶλλον εἰς τὴν ἀρχὴν ἢ εἰς τὰ καθέκαστα. Ἐπὶ παραβάσεως ἐκπληρώσεως δημοσίων καθηκόντων ὑπάρχει ποινικὴ κύρωσις γενική, καὶ ὑπάρχει ἐκείνη ἡ ἰδία κύρωσις, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Δημητριάδης καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως σᾶς εἶπεν. Ὁ ἀρνούμενος τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν τιμωρεῖται ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας, δυνάμει τῆς διατάξεως τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ. Διὰ τοῦτο εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου προητοιμαζόμην νὰ εἴπω ἐκεῖνο ὅπερ ἠθέλησε νὰ συμπληρώσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοὐτέστιν ὅτι ἐκτὸς τῶν ἑκατὸν δραχμῶν μέχρι τῶν τριακοσίων τῆς χρηματικῆς ποινῆς, νὰ προστεθῇ, ὅτι ἐννοεῖται καὶ ἡ καταδίωξις κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας. Ὅταν ἔλθω εἰς αὐτὸ, θέλω τὸ προτείνει. Δὲν εἶμαι, κύριοι, παντάπασι φίλος τῶν ποινῶν εἰς τοὺς νόμους· ὁ νομοθέτης πρέπει νὰ τάξῃ τοιουτοτρόπως τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, ὥστε ἐν αὐτῇ τῇ οἰκονομίᾳ νὰ ὑπάρχῃ ὁ καταναγκασμός, χωρὶς νὰ γίνεται ἑρμηνεία καὶ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων διαφόρως κατὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην περίστασιν, καὶ ἄλλοτε μὲν νὰ εὑρίσκῃ τις αὐτοὺς ἐφαρμοστέους, ἄλλοτε δὲ νὰ μὴ τοὺς εὑρίσκῃ. Τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὰς ἐκλογικὰς ὑποθέσεις. Δὲν εἶναι πρώτη φορά, καθ’ ἣν ἠρνήθησαν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των δημοτικοὶ ἢ ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι· εἶναι ἴσως ἡ ἑκατοστή, ἡ χιλιοστή. Καὶ καθὼς πολλοὶ ἐνθυμεῖσθε, ὁ ἐμὸς συνάδελφος κ. Ῥοῦφος εἶπεν, ὅτι τὰ δικαστήρια ἐθεώρησαν τὴν ἄρνησιν τῆς ὑπηρεσίας ὡς πταῖσμα καὶ οὐχὶ ὡς πλημμέλημα· τοῦτο δὲ εἶναι βεβαιότατον. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι θέτοντες εἰς ἕκαστον Νόμον εἰδικὰς ποινικὰς κυρώσεις, δὲν ἐπιτυγχάνομεν τὸν σκοπὸν τῆς ἐκτελέσεώς των. Παράδειγμα τούτου ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ζωηρόν. Τί σᾶς ἐχρησίμευσαν ὅλαι αἱ δρακόντειοι διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου; Πολὺ ὀλίγον, κύριοι! φοβεραὶ εἶναι αἱ διατάξεις αἱ ποινικαὶ τοῦ Νόμου αὐτοῦ, καὶ ὅμως δὲν ἐχρησίμευσαν, κύριοι, εἰς τὸ νὰ περιστείλωσιν ὅλα τὰ γνωστὰ ἀτοπήματα. Πολλαὶ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐξεδόθησαν κατὰ καλπονοθευτῶν καὶ κατ’ ἄλλων παραβατῶν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, καὶ μολαταῦτα κατὰ μικρὸν συνετέλεσαν ὅλαι αὐταὶ αἱ καταδίκαι, καὶ ὁ νόμος ἐξακολουθεῖ παραβιαζόμενος ἀσυστόλως. Ἀποφύγετε λοιπόν, κύριοι, ὅσον εἶναι δυνατόν, τὰς ματαίας ποινάς. Καὶ ἆρά γε δὲν εὑρίσκετε οἰκονομίαν νόμου, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἐπιζητεῖ, χωρὶς νὰ ἐπιβάλλητε ποινάς; Τοιουτοτρόπως θὰ καταντήσωμεν ὁλόκληρον τὴν νομοθεσίαν μας ἕνα ποινολόγιον, τὸ ὁποῖον θὰ παριστάνῃ τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν ὡς μὴ δυναμένην νὰ διοικηθῇ διὰ τοῦ λόγου, διὰ τῆς ἠθικῆς καὶ διὰ τῆς καλῆς ἀγωγῆς. Ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐξήγησα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ προταχθέντι, εἶχον παραδώσει χθὲς εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἰδικόν μου νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐνόμισε πρέπον νὰ μεταβάλῃ εἰς νομοσχέδιον ὑπουργικόν. Δὲν δυσηρεστήθην διὰ τοῦτο, διότι μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἕνα νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ φερθῇ καὶ συζητηθῇ ἵνα ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν μεγάλην δυσκολίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, τοῦ νὰ πλησιάζῃ ἡ ἡμέρα τῆς διαδοχῆς πολλῶν δημοτικῶν ἀρχῶν καὶ νὰ μὴ ᾖναι τελειωμένη ἡ ἐκδίκασις τῶν ἤδη γενομένων νέων ἐκλογῶν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρέδωκα εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, περιείχετο καὶ ἡ διάταξις ἡ ἀκόλουθος, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβα τὸν λόγον, ἵνα σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε μίαν τροπολογίαν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ προσαχθὲν προβλέπει τὴν περίστασιν τῆς ἀπουσίας τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν αὐτοῦ διὰ τῆς προσκλήσεως καὶ προσελεύσεως τοῦ ἀντιπροέδρου. Κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἀγνοεῖ διατί οἱ πρόεδροι τῶν ἐπαρχ. συμβουλίων δὲν προσέρχονται πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των· τὰ αἴτια καὶ τὰ ἐλατήρια τῆς τοιαύτης ἀρνήσεως ὅλοι τὰ γνωρίζετε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὰ ἀπαριθμήσω.

§46ΜΠΟΥΤΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν. Εἶμαι πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου Μεσσήνης καὶ λαμβάνω μέρος εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν Καλαμῶν, ἀλλὰ συνέβη καὶ νὰ μὲ διατάξουν νὰ μὴ ὑπάγω νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου.

§47ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὑπηκούσατε εἰς αὐτὴν τὴν προσταγήν;

§48ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὑπήκουσα· διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ δημαιρεσιῶν πρόεδρος τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὁ Νομάρχης καὶ αὐτὸς διευθύνει τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν. Ὁ Νομάρχης λοιπὸν ὡς τοιοῦτος οἱασδήποτε ἐκλογὰς θέλει, προτάσσει, καὶ οἱασδήποτε θέλει, ἀφίνει. Τώρα λοιπὸν λέγω, ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ διορθώσητε.

§49ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ἐμὲ ζητεῖτε τὴν διόρθωσιν; νὰ τὴν ζητήσητε ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι ὁ πρόεδρος καὶ ὁ ἀντιπρόεδρος δὲν προσέρχονται· εἶναι πολὺ πιθανὸν ἀμφότεροι ν’ ἀνήκουν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ κόμμα καὶ νὰ ἔχουν διαφόρους λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν προσέρχονται. Τούτων ἕνεκα εἶχον συντάξει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατὰ τὸν ἀκόλουθον τρόπον, καὶ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εὑρίσκετε τὸν καταναγκασμὸν τὸν ὁποῖον ζητεῖτε ἐν ταῖς ποιναῖς διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν). «Μὴ ἐμφανιζομένου τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου πρὸς ἐκδίκασιν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καλεῖται ὁ τῆς αὐτοῦ συνόδου ἀντιπρόεδρος, καὶ τούτου μὴ ἐμφανισθέντος, ὁ πλειοψηφήσας μετ’ αὐτὸν ἐπαρχιακὸς σύμβουλος·» ἐνταῦθα ἀρχίζει ἡ τροπολογία μου, «καὶ τούτου μὴ ἐμφανισθέντος, ὁ ἀμέσως πλειοψηφήσας, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρις ἐξαντλήσεως ὅλων τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων (θόρυβος).»

§50ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ τελευταῖον ζήτημα νὰ μοὶ λύσητε· κατηντήσατε εἰς τὸ τέλος· καὶ ἂν ὁ τελευταῖος δὲν θέλῃ;

§51ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ σᾶς λύσω τὰς ἀπορίας αὐτάς. Ἤκουσα ὅτι γίνεται λόγος ὅτι, κατὰ τὴν τροπολογίαν μου, θὰ παρέλθῃ μέγας χρόνος ἄνευ ἀποτελέσματος. Τώρα θὰ πεισθῆτε ὅτι ἡ τροπολογία μου θέλει νὰ προλάβῃ τὴν μακροχρονιότητα. Ὑποθέσατε ὅτι μήτε ὁ πρόεδρος μήτε ὁ ἀντιπρόεδρος δὲν ἐμφανίζεται· δὲν θὰ εὑρεθῆτε τότε πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ νομοθετήσητε ἐκ νέου, καὶ ὁ χρόνος τότε δὲν θὰ ᾖναι μακρότερος, ἐνῷ διὰ τῆς τροπολογίας μου καλεῖται ὁ ἀμέσως πλειονοψηφήσας; Ἔπειτα, ὅταν ὁ πρόεδρος καὶ ὁ ἀντιπρόεδρος ἔχωσι πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι ἡ ἀπουσία των δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἀναβολὴν, διότι θὰ προσέλθουν οἱ ἑπόμενοι, θὰ σπεύσουν τότε νὰ προσέλθωσι, οὕτω δὲ κύριοι διευκολύνομεν ταχύτερον τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν. Προτείνω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναγνώσω.

§52ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἠπόρησα τόσον μὲ τὴν γνώμην τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅσον μὲ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ ἐπιβολὴ τῆς χρηματικῆς ποινῆς εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου δὲν ἀποκλείει τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, καὶ τοῦτο χωρὶς ῥητῶς νὰ ὁρίζηται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι τῳόντι πρωτοφανὴς, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὰς γενικωτέρας διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου· ὅτι δυνάμει μεταγενεστέρου νόμου ἐπιβάλλεται ποινὴ εἴτε μικρὰ εἴτε μεγάλη, χωρὶς νὰ γίνεται μνεία ἐν τῷ νόμῳ ὅτι ἰσχύουσιν ἄλλαι ποιναὶ, τοῦτο θὰ ᾖναι μέγα ἀτόπημα. Ὅταν λοιπὸν ἐπιβάλλετε ποινὰς χρηματικὰς εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ ὁρίζετε τὸ πρόσωπον τὸ δικάσον καὶ ἐπιδικάσον τὴν ποινὴν, πρέπει νὰ εἴπητε ὅτι καταργοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, αἱ προνοοῦσαι περὶ τῆς ποινῆς τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς ὑπηρεσίας. Τοῦτο τὸ ἠννόησεν ὁ πρώην ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ σᾶς εἶπε νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἰσχύουν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι. Ἀλλὰ τότε, κύριοι, θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀτόπημα νὰ ἔχητε δύω ποινὰς, μίαν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν καὶ ἑτέραν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἀτόπημα· ἡ ποινὴ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλεται ὑπό τίνος; ὑπὸ τοῦ συνδικαστοῦ. Τί πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου; πρόκειται νὰ ἀπονείμῃ διοικητικὴν δικαιοσύνην· προσκαλεῖται ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ δικαστηρίου, καὶ ὅμως δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς ἕτερον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παρὰ ἁπλοῦν μέλος, νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὴν εἰς τὸ ἕτερον μέλος. Εἶναι τὸ ἴδιον, κύριοι, ὡς νὰ εἴπητε, ἂν ὁ δικαστὴς προσκαλῆται νὰ δικάσῃ καὶ ἀρνεῖται, νὰ δύναται ὁ πρόεδρος νὰ τοῦ ἐπιβάλῃ ποινὴν. Ἔχετε δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἕτερον ἄτοπον εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον.

§53ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἡ συζήτησις γίνεται μόνον ἐπὶ τοῦ ά. ἄρθρου, ἄλλως ἤθελον κάμει αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις.

§54ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ποινικοῦ νόμου ὡς πρὸς τὰς ποινὰς, ἃς ἐπιβάλλει ἐπὶ ἀρνήσεως ὑπηρεσίας, εἶναι ἀρκετὴ νὰ φέρῃ ἐπιῤῥοήν τινα. Ὁ ἀξιότιμος δὲ βουλευτὴς Πατρῶν εἶπεν, ὅτι αἱ ποιναὶ ἐκεῖναι εἶναι βαρεῖαι, καὶ προσέθηκεν, ὅτι εἰς οὐδὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν ἔῤῥυθμον λειτουργίαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀμφότεραι αἱ ἰδέαι δὲν στέκουν, δὲν εἶναι ὀρθαί. Τὸ πρῶτον ὁ ποινικὸς νόμος ὁ ἡμέτερος ποινὰς βαρείας δὲν ἔχει, καὶ ἡ ποινὴ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς ὑπηρεσίας δὲν εἶναι βαρεῖα, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ ποιναὶ δὲν συνετέλεσαν κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἐγὼ νομίζω ὅτι οὐχὶ κατὰ μικρὸν, ἀλλὰ κατὰ πολὺ ἐπηρέασαν τὴν νόμιμον διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἤθελον τὴν ἐπηρεάσει πολὺ περισσότερον, ἐὰν τὰ ὄργανα τὰ ἐπιτετραμμένα δὲν ὠλιγώρουν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των. Ἂν σήμερον, κύριοι, δὲν ἔχωμεν καλπονοθεύσεις, ἂν ἔχωμεν ὀλιγωτέρας παραβιάσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ λόγος εἶναι, διότι τὰ δικαστήρια ὁπόταν εἰσήχθησαν εἰς αὐτὰ τὰς ἐτιμώρησαν. Ἀλλὰ τί πταίουν τὰ δικαστήρια, ὅταν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν τῶν ἐφετῶν ὑπάρχῃ σωρεία ἐκλογικῶν παραβιάσεων; Ἂν, κύριοι, λάβετε τὸν κόπον νὰ ἐρευνήσητε πόσαι ἐκλογικαὶ πράξεις εἶναι ἐκκρεμεῖς εἰς τὴν εἰσαγγελίαν τῶν ἐφετῶν, θὰ φρίξητε ἀπὸ τὸν ἀριθμόν· ἴσως τὰ κακουργιοδικεῖα θὰ ὑπεχρεοῦντο νὰ δικάζουν ἔτη ὁλόκληρα, ἂν εἰσήγοντο. Αἱ ὑπάρχουσαι λοιπὸν ποιναὶ συνετέλεσαν πολὺ καὶ θὰ συντελέσουν, ἂν οἱ ἐπιτετραμμένοι ἐκ τοῦ νόμου ἐνεργοῦν τὸ καθῆκόν των. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ ποινὴ, τὴν ὁποίαν ὁ ποινικὸς νόμος προνοεῖ περὶ τῆς ἀρνήσεως τῆς ὑπηρεσίας, ἐφαρμοζομένη καθ’ ὅλων τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκδικάσῃ τὰς ἐκλογὰς, εἶναι ποινὴ ἀρκοῦσα, καὶ τὴν ποινὴν τὴν θέλω ἐναντίον ὅλων τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ δικαστηρίου, δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης. Τί κάμνετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Λέγετε, ἐπιβάλλω ποινὴν εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν νομάρχην νὰ τὴν ἐπιβάλῃ, ἀλλὰ τὶ σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης· ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι κατὰ τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, παραπονοῦμαι κατ’ ἐκείνων τῶν προσώπων, εἰς τὰ ὁποῖα δίδεται μεῖζον δικαίωμα καὶ μένουν ἀτιμώρητα. Πρὸ πάντων λοιπὸν πρέπει νὰ λάβητε προφυλάξεις καὶ παραφυλακὰς κατὰ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συγκαλέσωσι τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον καὶ δὲν τὸ κάμνουν· διατί ἀφίνετε ἀτιμώρητον τὸν νομάρχην; μήπως δὲν ἔχεν τὸ αὐτὸ καθῆκον Πρέπει λοιπὸν, νομίζω, ἡ ὁριζομένη ποινὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ καθ’ ὅλων τῶν μελῶν.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§56Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήλθομεν, ἀνάγεται καθαρῶς εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τοῦ κοινοβουλίου· ἑπομένως ὁποιανδήποτε γνώμην καὶ ἂν ἐκφέρω, ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλω παρεξηγηθῆ· εἶναι ἀτομικὴ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπαγορεύει ἡ πεποίθησις τὴν ὁποίαν ἔχω, περὶ τοῦ ἂν ᾖναι ἢ δὲν ᾖναι κενὸν εἰς τὸν νόμον· ἐξηγῶ τὸ φρόνημα τὸ ὁποῖον ἔχω, περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ πληρωθῇ τὸ κενόν· ἑπομένως θέλω παρακαλέσει ὅλους τοὺς συναδέλφους νὰ πεισθῶσιν ὅτι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν θέλω ἐκφέρει, εἶναι ἀμιγὴς παντὸς πολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε τὸ ὑπουργεῖον, νομίζω ὅτι περιεπλάκη κἄπως. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει δύω ἄρθρα· τὸ πρῶτον σκοπεῖ νὰ πληρώσῃ ἓν κενὸν τὸ ὁποῖον ὑπελήφθη ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον· τὸ δεύτερον σκοπεῖ νὰ προσθέσῃ καὶ μίαν κύρωσιν, τὴν ὁποίαν οἱ τὸν νόμον συντάξαντες ἐθεώρησαν ὅτι δὲν περιέχει ἡ ἑτέρα νομοθεσία. Ἡ συζήτησις ὅμως ἔγεινεν ἀναμὶξ καὶ ἐπὶ τῶν δύω διατάξεων, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν διατάξεων. Πρὶν ἢ εἰσαχθῇ ὁ νόμος τοῦ 1864 καὶ μετατραπῇ τὸ ὅλον σύστημα, τὸ ὁποῖον διεῖπε τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ὑπῆρχεν ἄλλο σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν εἶχεν ἀνατεθῆ καθαρῶς καὶ ἀμιγῶς εἰς τὴν διοίκησιν. Τὸ σύστημα ἐκεῖνο παρέστησεν ἀτοπήματα, καὶ πολλάκις ἐῤῥέθη ὅτι ἡ διοίκησις ἀπεῤῥοφήθη ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐργασιῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καθαρᾶς διοικητικῆς φύσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ καθαρᾶς φύσεως δικαστικῆς, διότι δὲν σκοπεῖ τὸν κανονισμὸν τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων μεταξὺ ἑνὸς καὶ πολλῶν πολιτῶν ἐριζόντων, ἀλλὰ τὸν κανονισμὸν δημοσίων σχέσεων. Εἰς ἄλλα μέρη τὸν κανονισμὸν τῶν τοιούτων περιστάσεων ἀνάγουσιν εἰς τὸ λεγόμενον ἀμφισβητούμενον διοικητικόν. Τὸ σύνταγμα δὲν εἰσήγαγε παρ’ ἡμῖν τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ τινὰς μὲν ὑποθέσεις ὑπήγαγεν εἰς τὰ δικαστήρια τινὰς δὲ ἄλλας ἀφῆκεν εἰς τὴν διοίκησιν. Διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς δ’ εἰσήγαγε μικτὸν σύστημα, διότι ἀντιπροσωπεύει τὴν διοίκησιν ὁ Νομάρχης καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ἓν μέλος τῆς ἐνεργοῦ διοικήσεως καὶ ἓν μέλος τῆς συμβουλευτικῆς. Ἀλλὰ εἰσήγαγε καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου. Δὲν ὑπάγεται λοιπὸν ἡ ἐκδίκασις τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν διοικητικήν. Τώρα προτείνεται ἡ σκέψις πῶς θέλει ἀναπληρωθῆ τὸ κενόν, πῶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ προλάβωμεν τὴν ματαιοπονίαν, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ ἡ ἄρνησις τοῦ προέδρου τοῦ συμβουλίου τοῦ νὰ μετάσχῃ εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πληρώσωμεν τὸ κενὸν τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ πλήρωσις τοῦ κενοῦ συνοδεύεται μετὰ σκέψεων ποικίλων, εἶπον ἂν ᾖναι πρέπον νὰ σκεφθῶ καλλίτερον. Πρέπει νὰ μεταβάλωμεν ἐντελῶς τὸ σύστημα; Διὰ τοῦτο ἐπέχω νὰ φέρω γνώμην τινὰ σήμερον, διότι εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου· ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω γνώμην αὔριον, διότι ἐν τῇ διανοίᾳ μου παρέστη ἀνάγκη νὰ σκεφθῶ μήπως τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον εἶναι σύστημα ἐλαττωματικόν. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐκφράσω γνώμην, ἐνδεχόμενον αὐτὴν τὴν ὑπόνοιαν ἡ ὁποία ἐγεννήθη εἰς ἐμὲ νὰ μὴ τὴν ὑποστηρίζω· ἐπιφυλάσσομαι νὰ σκεφθῶ καὶ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ παραδεχθῶ καὶ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο ἐπέχω νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τοῦ ά. ἄρθρου. Ἐπὶ τοῦ βʹ. ἄρθρου, μοὶ φαίνεται ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις. Πολλοὶ ἄνθρωποι λίαν ἐντριβεῖς περὶ τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων εἶπον, ὅτι ἡ παράλειψις τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ὡς μέλος τοῦ δικαστηρίου τῆς ἐξελέγξεως, προβλέπεται καὶ τιμωρεῖται ἀπὸ τὸν ποινικὸν νόμον. Ἡ νομολογία ὅμως τῶν δικαστηρίων ὡς πρὸς τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος· ἡ πρᾶξις αὕτη, ὅταν παρεστάθη ἄλλοτε, δὲν ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἄρνησις ὑπηρεσίας, καὶ ὁ φόβος μου αὐτὸς δικαιολογεῖ τὴν ἀντίφασιν ἐκείνην καὶ τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κύριος Κανακάρης, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον τῶν Πατρῶν ἐχαρακτήρισε τὴν πρᾶξιν ὡς πταῖσμα.... Ἡ ἄρνησις ὑπηρεσίας δὲν συνίσταται εἰς τὴν παράλειψιν ἑνὸς περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του· ἀλλὰ συνίσταται εἰς ῥητὴν παράβασιν, ὅτι μεταβαίνων νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του λέγει ὅτι ὁ νόμος δὲν μοὶ ἀνέθηκε τοιαύτην ἐξουσίαν· καὶ πολλάκις τὰ δικαστήρια ἀπεφάνθησαν, ὅτι αἱ τοιαῦται παραβάσεις τῶν διοικητικῶν ὀργάνων δὲν ἀποτελοῦσι τὸ πλημμέλημα τῆς ἀρνήσεως τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ τὸ τῆς παραβάσεως τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ὁ ποινικὸς νόμος προβλέπει. Εἰς τὸν ποινικὸν νόμον ὑπάρχουσιν αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 487 καὶ 488, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν γνώμην τῶν δικαστηρίων προλαμβάνουσι καὶ τὸ εἶδος τοῦτο τῆς παραβάσεως καθήκοντος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δὲν κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου δευτέρου· εὑρίσκω μόνον, ὅτι ἡ διάταξις αὐτοῦ εἶναι ἐλαττωματικὴ δι’ ὅσα σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πυλίας, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερόν τινα λόγον· διότι ἡ παράλειψις τοῦ καθήκοντος τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ ἵνα ἐξετάσῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, θεωρεῖται ὡς παράλειψις πειθαρχική· νομίζω δὲ ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος εἶναι πολὺ ὑποδεέστερος ἀπὸ τὸν ἀληθῆ αὐτῆς χαρακτῆρα, καὶ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἔπρεπε νὰ δοθῇ μία κύρωσις ποινικὴ, ἔπρεπεν εἰς τὴν πρᾶξιν ν’ ἀποδοθῇ χαρακτηρισμὸς ἀνώτερος, ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πλημμέλημα καὶ οὐχὶ ὡς πειθαρχικὸν πταῖσμα. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἀμφιβάλλῃ ἐὰν ἡ νομοθεσία προέβλεψε τὴν περίπτωσιν, θέλω παρακαλέσει νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρᾶξιν ὡς πλημμέλημα, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ ποινὴν ἀνάλογον, οὐδέποτε δὲ νὰ θεωρήσῃ ὡς πειθαρχικὸν πταῖσμα. Ὑπάρχει ἄλλως τε καὶ μία τις διαφορά· ὁ νομάρχης εἶναι ὄργανον τῆς ἐνεργοῦ διοικήσεως, ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου εἶναι ὄργανον τῆς συμβουλευτικῆς· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποτάξωμεν τὴν συμβουλευτικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν ἐνεργόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω παρακαλέσει τὸ ὑπουργεῖον νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν κατὰ τοῦτο μεταβολὴν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου δευτέρου.

§57ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ τεθῇ ἄρθρον, ὅτι ἡ ἄρνησις τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων τιμωρεῖται ἀπὸ τὰς ποινὰς τοῦ ποινικοῦ νόμου.

§58ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολλὰ ἐῤῥέθησαν, καὶ ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι καλὸν εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ μὴ περιπλέκωμεν τὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ νὰ τὴν ἁπλοποιῶμεν· ὅταν ἐπιβάλλεται μία ποινὴ εἴτε εἰς ἓν σωματεῖον εἴτε εἰς μίαν ἀρχὴν, πρέπει νὰ ἐπιβάλλεται κανονικῶς· καὶ διὰ τοῦτο ὑπεστήριξα ἐν ἀρχῇ, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλετε ποινὴν εἰς ἕν δικαστήριον συγκροτούμενον ἀπὸ πολλὰ μέλη, μόνον εἰς ἕν τῶν μελῶν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναται νὰ λείψῃ ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ἀλλὰ δύναται νὰ λείψῃ καὶ ὁ νομάρχης. Τὰ παραδείγματα εἶναι κοινὰ, καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, τί συνέβη εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Παρνασσίδος. Τὸ δικαστήριον ἐκεῖ συνῆλθε πρὸ ἑνὸς μηνὸς, ἐξέδοτο τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, τὴν ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἔπαρχον, ἀλλ’ ὁ ἔπαρχος δὲν τὴν δημοσιεύει. Πρὸ ἑνὸς μηνὸς αἱ ἀποφάσεις τοῦ δικαστηρίου εὑρίσκονται ἐν τῷ ἐπαρχείῳ· διὰ τί δὲν τὰς δημοσιεύει, ἕκαστος καταλαμβάνει· αἱ ἀποφάσεις εἶναι ἀκυρωτικαὶ, ὁ δὲ ἔπαρχος αὐθαιρέτως ἀρνεῖται τὴν κοινοποίησιν διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ ἔφεσις καὶ ἔλθῃ εἰς τὸ ἀνώτερον δικαστήριον καὶ ἐκδικάσῃ τὴν ὑπόθεσιν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ κακὸν δὲν τὸ κάμνουν οἱ ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι μόνον, τὸ κάμνουν καὶ οἱ ἔπαρχοι καὶ οἱ νομάρχαι. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Χαλκιόπουλον, ὅτι ἔβλαψαν αἱ εἰδικαὶ αὐστηραὶ διατάξεις κατὰ τῶν καλπονοθευτῶν καὶ κατὰ τῶν ἄλλων ἐγκληματιῶν· ἔβλαψαν μόνον, διότι τὰ ἐγκλήματα αὐτὰ ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν κυβερνήσεων καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπῆλθεν αὐστηρὸς ὁ νόμος ἐναντίον τῶν ἐγκληματιῶν. Τὸ ἔγκλημα λοιπὸν δὲν ἀνήκει εἰς τὸν δυστυχῆ πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, τὸ ἔγκλημα τὸ διαπράττουν ὅλοι, καὶ πρέπει δι’ ὅλους νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὰς αὐστηράς. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι, οἱ δὲ κύριοι νομομαθεῖς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συντάξωσιν ἄρθρα διὰ νὰ συμβιβάζωνται μὲ τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐγὼ δίδω τὴν ἰδέαν καὶ αὐτοὶ ἂς τὴν συντάξωσι. Πρὶν ἢ περαιωθοῦν αἱ ἐκλογαὶ, ὅταν ἀκόμη δὲν ἦναι γνωστὸν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ διὰ προγράμματος πρὸ δέκα ἡμερῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκλογῆς θέλει ὁρίσει τὰς ἡμέρας καθ’ ἃς θέλουν συνέρχεσθαι εἰς τὸ δικαστήριον διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν, ὥστε κατὰ τὴν ὡρισμένην ἐκείνην ἡμέραν νὰ γνωρίζουν τὰ μέλη ὅλα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαρτίζουν τὸ δικαστήριον, ὅτι ὀφείλουν νὰ παρευρεθοῦν· εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν τῶν μελῶν ἐκείνων ἤθελεν ἀρνηθῆ, νὰ τιμωρῆται μὲν ἐπὶ παραβάσει ἀρνήσεως ὑπηρεσίας, ἀλλὰ τὰ δύο μέλη νὰ δύνανται νὰ ἀποφασίζουν. Ἡ διάταξις αὕτη ἤθελεν ἐξαναγκάσει καὶ ἤθελεν ὑποχρεώσει μᾶλλον αὐτοὺς νὰ παρευρεθοῦν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν. Μὴ θέλομεν, κύριοι, νὰ γράφωμεν μέσα ὅτι ἐπρολάβαμεν τὸ κακὸν ἐὰν φέρωμεν καὶ τὸν τελευταῖον δημοτικὸν σύμβουλον, διότι δὲν προλαμβάνετε τὸ κακόν.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν διαφωνοῦν καὶ οἱ δύο;

§60Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ὀρθότερον εἶναι ὅταν διαφωνοῦν νὰ προλαμβάνηται ὡς δικαστὴς καὶ ὁ εἰρηνοδίκης. Λοιπὸν ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα πρέπει νὰ συνταχθῇ ὁ νόμος, διότι σᾶς παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι παράβασις καθήκοντος, ὅταν πρὸ ἑνὸς μηνὸς τὸ δικαστήριον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του, τὴν ἔπεμψεν εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν καὶ ὁ ἔπαρχος δὲν κοινοποιεῖ τὴν ἀπόφασιν; Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι θὰ τιμωρηθῇ ὁ ἔπαρχος; ὄχι· διότι ὁ ἔπαρχος ἔρχεται νὰ ἐκπληρώσῃ ὄχι τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ φατριαστικὸν καθῆκον, τὰ δικαστήρια ἐπίσης φατριάζουν. Ἐὰν τὰ δικαστήρια ἐξεπλήρουν τακτικῶς τὰ καθήκοντά των, κύριε πρόεδρε, ὅπως τοῦτο γνωρίζετε ἀπὸ συμβάντα ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐπαρχίᾳ, τὰ κακὰ ἤθελον ἐκλείψει ἐντελῶς· ἀλλὰ τὰ δικαστήρια ὄχι μόνον δὲν ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των, ἀλλ’ ἔρχονται εἰς ἀρωγὴν καὶ προστασίαν τῶν ἐγκληματιῶν.

§61ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκετὰ, κύριοι, ἀνεπτύχθη τὸ ζήτημα· μετὰ τὴν ὡραίαν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη καὶ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, παρεστάθη βεβαίως ἡ ἀνάγκη ἑνὸς νομοθετήματος πληρεστέρου. Ἀλλὰ δὲν εἶνε τώρα ὁ καιρός. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τὴν αἰτίαν ἕνεκα τῆς ὁποίας προεκλήθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκπληρώσῃ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἀποτελέσῃ νόμον προσωρινὸν διὰ τὴν ὑφισταμένην ἀνάγκην. Ἔγειναν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ πρόκειται νὰ λήξῃ ἡ περίοδος τῶν ὑπαρχουσῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ὁ νόμος λοιπὸν αὐτὸς εἶνε προσδιωρισμένος νὰ θεραπεύσῃ τὴν ὑφισταμένην σήμερον ἀνάγκην, ὥστε καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δύναται νὰ ψηφισθῇ τώρα καὶ ἄλλος νόμος τελειότερος νὰ γείνῃ κατόπιν. Μεταβαίνω τώρα εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ἐλάλησε καὶ ὁ φίλος μου Καράπαυλος, ὁ ὁποῖος ἀδίκως μὲ αἰτιᾶται. Ὅταν εἶπον ὅτι τὸ πρόστιμον εἶναι πειθαρχικὴ τιμωρία, καθὼς πολὺ καλὰ ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, δὲν ἠννόησα, ὅτι αὐτὴ πρέπει νὰ λείψῃ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπεναντίας ἠννόησα ὅτι τὸ πρόστιμον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπίτασις τῆς ποινῆς· θέλω δὲ φέρει τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐκτὸς τῆς ποινῆς τῆς ἐπιβαλλομένης διὰ τοῦ ἄρθρου 480 τοῦ ποινικοῦ νόμου, περιπλέον θέλει ἐπιβάλλεσθαι καὶ τὸ πρόστιμον ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου. Λοιπὸν ἀποβλέποντες, κύριοι, εἰς τὴν αἰτίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπροκλήθη τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκπληρώσῃ, καὶ ὅστις λίαν κατεπείγει, θέλετε παραδεχθῆ αὐτὸ, μετὰ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω.

§62ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω ὁμιλήσει διὰ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, διότι τοῦτο εἶνε καθαρῶς ἔργον νομικὸν καὶ ἀφορᾷ τοὺς νομικούς, θέλω ὅμως ὁμιλήσει περὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Διὰ νὰ νομοθετήσῃ τις καλῶς, ὀφείλει νὰ γινώσκῃ πρὸ πάντων τί γίνεται εἰς ἓν ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποφασίζεται νὰ δικάζουν τοὺς δημοτικὰς ἐκλογὰς ὁ πρόεδρος ἢ ὁ ἀντιπρόεδρος, ἀπεδείχθη ἀτελὴς, διότι ἂν παρεμποδίζεται αὐτὸς ἢ καὶ οἱ δύο, δὲν ὑπάρχει ὁ ἀναπληρώσων αὐτούς. Ἂς ἐξετάσωμεν τί συμβαίνει· ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἓν ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Ἡ πρώτη πρᾶξίς του εἶνε αὕτη, νομίζω· καθίζουν ὡς πρόεδρον τὸν γεροντώτερον καὶ μετὰ ταῦτα γίνεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὁριστικοῦ προέδρου διὰ ψηφοφορίας ἢ παμψηφεί. Ἐὰν μὲν ἐκλέξωσι διὰ ψηφοφορίας, ἀνάγκη ὁ εἷς νὰ ἔχῃ περισσοτέρας ψήφους, ὁ ἄλλος ὀλιγωτέρας· ἐὰν ὅμως τὸ συμβούλιον παμψηφεὶ ἐξέλεξε τὸν πρόεδρον, τότε ποῦ θὰ εὑρεθῇ ὁ πλειονοψηφῶν πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου;

§63ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοεῖ τοῦτο· ὅποιος ἔχει ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν ψήφους περισσοτέρας.

§64Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί θὰ εἴπῃ ὁ πλειονοψηφῶν ἐπαρχιακὸς σύμβουλος;

§65ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ θεμελιώδης νόμος λέγει ἐπαρχιακὸς σύμβουλος καὶ ὄχι δημοτικὸς σύμβουλος· ἤδη πρόκειται περὶ ἐπαρχιακοῦ συμβούλου καὶ ὄχι περὶ δημοτικοῦ συμβούλου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος πρέπει νὰ ᾖνε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ δικάσῃ τὴν ἐκλογήν· ἐὰν δὲ ὁ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος πρόεδρος ἢ ἀντιπρόεδρος παρεμποδίζωνται, πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ πλειονοψηφῶν· ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ, ποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἐκτίμησιν αὐτήν; Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον, ἐὰν ἀρνῆται ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, τότε νὰ τίθενται τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν μελῶν εἰς κληρωτίδα, καὶ αὐτὸς ὁ ὁποῖος λάχει, αὐτὸς νὰ ἐκπληρῇ αὐτὸ τὸ καθῆκον.

§66Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου ὁρίζει, ὅτι «βασιλικὸν διάταγμα θέλει προσδιορίσει ἅπαξ τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ὅστις θέλει εἶσθαι μέλος τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἑκάστης ἐπαρχίας, ἀλλὰ θέλει κανονίσει τὰ περὶ τούτου οὕτως, ὥστε ἕκαστος πρόεδρος ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου νὰ ᾖνε μέλος τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς μιᾶς καὶ μόνης ἐπαρχίας τοῦ Κράτους κ.τ.λ.» Ἐκ τῆς παραγράφου δ’ αὐτῆς τοῦ ἄρθρου 16 προκύπτει, ὅτι ὁ ἀντικαταστάτης τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου δὲν εἶναι τόσον πρόχειρος ὅσον τὸν ὑποθέτει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ χρειάζεται νὰ τρέξῃ νὰ τὸν εὕρῃ ὁ νομάρχης καὶ ὁ εἰρηνοδίκης εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Ἀλλὰ παρέρχεται καιρός, καὶ αὐτὸς εἶναι πολύτιμος καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν. Νομίζω, ὅτι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἀπαιτεῖται διόρθωσίς τις εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν δὲ οἱ προλαλήσαντες νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι δὲν ἐνόησαν τὸ εἶδος τῆς ποινῆς ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἐπαρχιακὸν σύμβουλον, ὅστις ἤθελε παραμελήσει ἢ ἤθελε παραλείψει νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του. Δὲν πρόκειται περὶ ποινῆς δικαστικῆς· αὕτη εἶναι ὅλως πειθαρχικὴ, δὲν ἀποκλείει τὴν ἑτέραν, ἠμπορεῖ δὲ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη νὰ λάβῃ χώραν. Βεβαίως ὅμως δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀναγνωρίσῃ τις τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Νομάρχην νὰ τιμωρήσῃ τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ἢ τὸν εἰρηνοδίκην, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἁπλῶς ὡς ἰσότιμοι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην μὲ τὸν πρόεδρον τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ πειθαρχικὴν ποινὴν ὁ νομάρχης. Ὅπως δ’ ἀποφύγωμεν τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα παρέστησα καὶ ἐγὼ καὶ οἱ προλαλήσαντες, δὲν ἔχομεν εἰμὴ νὰ ἐπεκτείνωμεν καὶ ἐνταῦθα τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου. «Ἄρθρον 20. Ὅστις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀμελήσῃ, ἐφ’ ὅσον αὐτῷ ἀνάγεται, τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ἐκλογῆς δημοτικῶν ἀρχῶν πράξεων καὶ δὲν φυλάξῃ τὰ περὶ τούτου διατασσόμενα καὶ τὰς τεταγμένας προθεσμίας, τιμωρεῖται μὲ πρόστιμον 100 ἕως 400 δραχ. ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς προϊσταμένης αὐτοῦ ἀρχῆς. Ὅστις δὲ τῶν δημάρχων ἢ καὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ὑποπέσῃ εἰς τὰς ἀνωτέρω παραβάσεις, τιμωρεῖται μὲ πρόστιμον δραχμῶν 50 ἕως 200.» Ἰδοὺ ὑπάρχει ἡ ποινικὴ διάταξις, ἣν ζητοῦμεν, καὶ ἥτις θὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου.

§67ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ τὴν ἐπιβάλλῃ;

§68Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ προϊσταμένη ἀρχή. Διότι δὲν ἁρμόζει ὁ πρόεδρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ὁ ἰσότιμος νὰ τιμωρῆται ἀπὸ τὸν νομάρχην, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρῶτον, καθόσον τὸν ἀντικαταστάτην δὲν θέλομεν ἔχει τόσον πρόχειρον, καὶ δεύτερον, πρέπει νὰ τιμωρῶνται ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς, τοὐτέστιν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐπρότειναν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ καταθέσωσιν αὐτὰς εἰς τὸ προεδρεῖον διὰ νὰ τυπωθῶσιν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις· μόνον ὁ κ. Δημητριάδης βουλευτὴς Κορινθίας κατέθεσε τὴν ἐδικήν του.

§70ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καλλίτερον νὰ συνέλθωσιν ὅλοι, ὅσοι ὑπέβαλον τροπολογίας, νὰ συσκεφθοῦν καὶ ὑποβάλουν μίαν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον πρῶτον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.—Ἄρθρον 2 (ἀνεγνώσθη).

§72ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—Ψηφοφορεῖται ἤδη τὸ σύνολον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δεύτερον ἀντικείμενον σήμερον εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς καὶ λοιπῶν Τραπεζῶν. Συζητεῖται ἡ ἀρχή. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Δὲν ζητεῖ οὐδεὶς τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγώ, κύριε πρόεδρε (ἀναβαίνει τὸ βῆμα). Ἐζήτησα τὸν λόγον κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι οὐδεὶς ἄλλος ἐπαρουσιάσθη νὰ λάβῃ τὸν λόγον εἰς τὸ ζήτημα περὶ Τραπεζῶν. Ἐννοεῖτε, ὅτι ἐφέτος δὲν ἔχομεν εἰμὴ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ περυσινά. Νομίζω δὲ, ὅτι ταχύτερον θὰ ἐλύετο τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τοῦ Κωνσταντίνου Θεοδώρου, διότι τίποτε ἄλλο δὲν θὰ κάμωμεν παρὰ νὰ ἀναμνήσωμεν τὰ περυσινά. Ἐν συνόψει. Συνέστη ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἐξεδόθη τὸ περὶ αὐτῆς διάταγμα, ἦτο κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι συνεφώνησε μετὰ τῆς κυβερνήσεως. Μετά τινα καιρὸν τῆς ἦλθε ἡ ἰδέα.... (οἱ βουλευταί εἰσιν κεκμηκότες). Ἠξεύρετε, ὅτι ὅταν διαβάζουν τὸ ἀπόδειπνον, βάνουν ἕνα παιδὶ καὶ διαβάζει, καὶ ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι, ὁ δεσπότης, ὁ παπᾶς, ὁ διάκος κοιμῶνται. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐδῶ τώρα· εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαβάζω.

§75ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ἔχετε λάθος· ἡμεῖς προσέχομεν.

§76ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον. Ἐφέτος δὲν μᾶς παρουσιάζετε τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ὅ,τι ἐῤῥέθη πέρυσι, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ηὔξησε τὸν τόκον εἰς 10%. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ θέσις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἶναι χειροτέρα ἀπὸ πέρυσι. Πέρυσι, κύριοι, ὅτε τὸ πρῶτον συνέστη ἡ Τράπεζα αὕτη, καὶ ὅτε ἐσυζητούσαμεν τὰς περὶ αὐτῆς συμβάσεις καὶ τὰ παραχωρούμενα εἰς αὐτὴν προνόμια, ἦτον εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, τώρα δὲ ἐχειροτέρευσεν. Ἡ Τράπεζα δὲ ἡ Ἰονικὴ καὶ ἐφέτος προτείνει ὅ,τι ἐπρότεινε πέρυσι, δέχεται δὲ τόκον εὐθηνότερον, ἐν ᾧ ἡ Πιστωτικὴ ἀπαιτεῖ περισσότερον τόκον, καὶ ὄχι μόνον τόκον...........

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λόγια εἶναι αὐτά.

§78ΖΩΧΙΟΣ. Λόγια, λέγουν· ἀλλὰ τὰ λόγια εἶναι σύμφωνα μὲ τὰ πράγματα.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Ζωχιὲ, ἠρχίσατε λέγοντες, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι ἐξηντλημένη.

§80ΖΩΧΙΟΣ. Λέγω ὅτι ἔτι μᾶλλον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὰς εὐεργεσίας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς πρὸς τὴν Τράπεζαν τὴν Πιστωτικὴν, καθ’ ὅσον παρουσιάζεται ἄλλη τις Τράπεζα, ἥτις δανείζει μὲ τόκον εὐθηνότερον, δανείζει δὲ καὶ εἰς τοὺς ἐμπόρους καὶ εἰς τοὺς κτηματίας καὶ εἰς τοὺς γεωπόνους, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ὠφελιμωτέρα, ἐνῷ ἡ ἄλλη δὲν δανείζει εἰμὴ εἰς τοὺς ἐμπόρους. Δι’ αὐτὸν δὲ τὸν λόγον τὴν ἐπολέμησα καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος· ἔλαβον δὲ τὸν λόγον σήμερον κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι ἂν παραδεχθῆτε τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, αἱ προτάσεις τῆς Τραπέζης τῆς Ἰονικῆς καταπίπτουν ἀφ’ ἑαυτῶν. Σᾶς εἶπε δὲ ὁ κ. Δεληγεώργης ὅτι σᾶς ἔῤῥιψαν τὰς προτάσεις τῆς Ἰονικῆς ὡς δέλεαρ, διὰ νὰ ἀποῤῥίψητε τὰς προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, ἀλλὰ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ σαφηνισθῶσιν αἱ προτάσεις, διότι τὸ ἐναντίον ἠμπορεῖ νὰ μᾶς παρασύρῃ.

§82ΖΩΧΙΟΣ. Προχθὲς ἔγεινε συζήτησις ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἀναγνωσθῶσιν αἱ πρῶται προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἢ αἱ δεύτεραι· ἀλλὰ καὶ αἱ πρῶται καὶ αἱ δεύτεραι προτάσεις εἶναι αἱ αὐταί. Τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἐν ᾧ παρουσιάζεται Τράπεζά τις δανείζουσα μὲ τόκον εὐθηνότερον καὶ εἰς ἐμπόρους καὶ εἰς γεωκτήμονας, σεῖς δὲν τὴν θέλετε, ἀλλὰ θέλετε νὰ δεχθῆτε Τράπεζαν δανείζουσαν εἰς ἐμπόρους μόνον μὲ τόκον μεγαλεῖτερον. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐφέτος δανείζει πρὸς 10%, πέρυσι δὲ μᾶς ἐλέγατε ὅτι θὰ δανείζῃ πρὸς 7%.

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ δὲ Ἰονική;

§84ΖΩΧΙΟΣ. Ὅπως ἦτο πέρυσιν εἶναι καὶ ἐφέτος, ἐνῷ ἡ Τράπεζα ἡ Πιστωτικὴ εἶναι χειροτέρα.

§85ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πρὸς πόσα προεξοφλεῖ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα;

§86ΖΩΧΙΟΣ. Δυστυχῶς δὲν ἔχω δοσοληψίας, οὔτε ἠρώτησα, οὔτε ἀναμιγνύομαι εἰς τραπεζιτικὰ πράγματα.

§87ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Σᾶς λέγω, 12%.

§88ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ποτὲ, οὐδέποτε, ἄνω τῶν 8% δὲν τοκίζει.

§89ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ τόκος τοῦ δανείου ὁρίζεται καὶ κατὰ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ δανεισθῇ.

§90ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τότε μάλιστα, ἔχεις δίκαιον.

§91ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν παρουσιάζεται νὰ δανεισθῇ μὴ φερέγγυος, τοῦ ζητοῦν ὅσα θέλουν. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰ παθήματα μᾶς ἐδίδαξαν νὰ μὴ δίδωμεν τόσην πίστιν εἰς τοὺς ἐπαγγελλομένους πολλά.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ὀφείλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μᾶς εἶπε κατὰ τὴν χθεσινὴν καὶ προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι εἰσάγει τὰς συμβάσεις πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ τὰς ἀποῤῥίψωμεν, μολονότι εἶναι κυβερνητικὴ σύμβασις, καὶ δεύτερον, ὅταν μία Κυβέρνησις ἐκφράζῃ λόγον, πρέπει νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν. Ὅταν λέγῃ, συζητήσατε καὶ ἀποῤῥίψατε τὰς συμβάσεις, αἵτινες ἔγειναν δὶς δεκταὶ, καὶ ὄχι ἁπλῶς ἀλλὰ κατ’ ἐξαίρεσιν μετὰ μακρὰς καὶ ἐκτεταμένας συζητήσεις, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, εἰς τοὺς ὁποίους στηριζομένη συνιστᾷ τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῶν.

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ὅταν προχθὲς παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεις, παρετήρησα ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν, ὅπως εὑρεθῇ ἡ κυβέρνησις ἢ οὕτως ἢ ἄλλως ἐλευθέρα διὰ νὰ πράξῃ ὅ,τι τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτήν. Προσέθηκα δὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι ἀφοῦ πέρυσιν, ὡς βουλευτὴς, καὶ ὡμίλησα καὶ ἐψήφισα κατὰ τῶν συμβάσεων, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, καίτοι ὑπουργὸς ὢν σήμερον νὰ παλινῳδήσω. Εἶμαι λοιπὸν ὑποχρεωμένος συμφώνως πρὸς τὰς πεποιθήσεις μου νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα λόγῳ καὶ ψήφῳ· ἐναπόκειται ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας κατὰ τὴν περυσινὴν σύνοδον διὰ μακρῶν ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι, οἱ ὑποστηρίζοντες τὰς συμβάσεις, ἀπὸ τὴν τότε κυβέρνησιν, καὶ οἱ λόγοι οἵτινες ἀνεπτύχθησαν πρὸς ἀκύρωσιν τῶν συμβάσεων. Ἐναπόκειται, λέγω, εἰς τὴν Βουλὴν, ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι νομίζει συμφέρον διὰ τὴν Ἐπικράτειαν καὶ διὰ τὴν πρώην Ἰόνιον πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἰδίως ἀφορῶσιν αἱ μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης δύω συμβάσεις. Ἡ κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἔχει τὴν γνώμην της βεβαίως ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἀλλ’ ἡ γνώμη της εἶναι γνωστὴ ἀπὸ τὴν περυσινὴν συζήτησιν, καὶ ἀπὸ τὴν περυσινὴν ψηφοφορίαν· ἀλλ’ ὅμως ὤφειλε νὰ φέρῃ ὑπὸ συζήτησιν τὰς συμβάσεις, διὰ νὰ ἀποφασισθῇ ὁριστικῶς τὸ κῦρος ἢ ἡ ἀπόῤῥιψις αὐτῶν, ὅπως, ἐπαναλέγω, εὑρεθῇ αὕτη εἰς κατάστασιν νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι νομίζει σύμφωνον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἐπικρατείας καὶ τοῦ τόπου εἴτε μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν συμβάσεων εἴτε μετὰ τὴν ἀκύρωσιν αὐτῶν. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὑπέβαλε πέρυσι προτάσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἐπανέλαβε πρὸς τὴν κυβέρνησιν συνεπεία τηλεγραφικῆς ἀδείας, ἣν ἔλαβεν ἀπὸ τὸν ἐν Λονδίνῳ διοικητὴν αὐτῆς. Αἱ προτάσεις αὗται εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ πέρυσιν· ἐσυζητήθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν. Κατὰ τοὺς μὲν, εἶναι συμφερώτεραι ἀπὸ τὴν σύμβασιν τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς τραπέζης· κατὰ τοὺς δὲ, εἶναι συμφερωτέρα ἡ σύμβασις ἐκείνη. Ἐπαναλέγω, ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, καὶ ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι νομίζει συμφέρον διὰ τὸν τόπον καὶ διὰ τὸ δημόσιον. Ὁπωσδήποτε ὅμως πρέπει ἡ Βουλὴ τέλος πάντων νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἐν ὅσῳ μένῃ ἐκκρεμὲς αἱ χεῖρες τῆς κυβερνήσεως εἶναι δεδεμέναι καὶ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς κἀμμίαν ἄλλην ἐνέργειαν πρὸς διαῤῥύθμισιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπικυρώσῃ τὰς συμβάσεις, ἡ κυβέρνησις ἡ παροῦσα ὀφείλει νὰ σεβασθῇ αὐτάς· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ αὐτὰς, ἡ κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συνομολογήσεως ἑνὸς δανείου ἐπὶ τῇ βάσει ὅρων συμφερόντων διὰ τὸ δημόσιον, ὅπως τοὐλάχιστον ἡ κυβέρνησις φρονῇ, τὸ μὲν διὰ νὰ ῥυθμίσῃ, ὡς εἶπον, τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, τὸ δὲ διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἐπιφέρῃ τοιουτοτρόπως τὸ ἀληθὲς καὶ πραγματικὸν ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους, παρουσιάσῃ δὲ ἴσως καὶ ἓν περίσσευμα, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ εἰς δημόσια καὶ κοινωφελῆ ἔργα. Εἶναι περιττὸν λοιπὸν νὰ προκαλῆται ἡ γνώμη τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ ζητήματος ἀρκετὰ συζητηθέντος καὶ ἐξαντληθέντος ἤδη, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον, ὡς προεῖπον, ἡ γνώμη τῶν ἀποτελούντων τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν, ὡς βουλευτῶν κατὰ τὸ παρελθὸν εἶναι γνωστή· δὲν μᾶς εἶναι, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐπιτετραμμένον νὰ μεταβάλωμεν τὴν ὁποίαν ἅπαξ ἐξεφράσαμεν γνώμην, διότι ἢ πέρυσιν εἴχομεν ἄδικον καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν τοῦτο σήμερον, ἢ δὲν εἴχομεν ἄδικον καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν γνώμην μας ἐκείνην. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν δύναμαι νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶχον ἄδικον πέρυσιν· ἐβασάνισα τὴν ὑπόθεσιν, ἐξήτασα αὐτὴν ἀκριβῶς καὶ ἐπείσθην ὅτι αἱ συμβάσεις, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν ὑπηρετοῦν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ τόπου πρὸ πάντων, καὶ διὰ τοῦτο ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην ἐκείνην τὴν ὁποίαν καὶ πέρυσιν ὑπεστήριξα.

§95ΤΙΝΕΣ. Ποία εἶναι;

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ φέρωμεν ἐδῶ τὰ περυσινὰ στενογραφήματα νὰ τὰ ἀναγνώσωμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν τί εἶπε τότε ἡ κυβέρνησις καὶ τί εἶπον οἱ κατὰ τῶν συμβάσεων ἀγορεύσαντες βουλευταί, εἷς τῶν ὁποίων εἶμαι καὶ ἐγώ; Φρονῶ ἑπομένως, καθὼς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον· ἡ ψηφοφορία θὰ τὸ λύσῃ. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διὰ νὰ ἐκτεθῶσι νέαι ἰδέαι ὑπὲρ ἢ κατὰ τῶν συμβάσεων, εἶναι ἁρμοδία νὰ τὸ πράξῃ· ἀλλὰ λέγω, ὅτι εἶναι μάταιον νὰ προκαλῆται ἡ κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ γνώμην, ἐνῷ εἶναι γνωστὴ ἡ γνώμη της, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει λόγον νὰ τροποποιήσῃ καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαλικιόπουλος.

§98ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, σήμερον, νομίζω, καὶ ὄχι χθὲς, ἠδυνήθημεν νὰ ἐννοήσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σήμερον μᾶς ἐξηγήθη καθαρώτατα, μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει προβῇ εἰς κἀμμίαν ὁριστικὴν διαπραγμάτευσιν μετ’ ἄλλης τινὸς Τραπέζης, προτοῦ ἰδῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ὑπαρχουσῶν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς συμβάσεων. Ἄρα, κύριοι, ματαιοῦται ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν εἴχομεν, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης», τὰς ὁποίας ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ὑπουργὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ ἔλθωμεν εἰς θέσιν ἐπιλογῆς. Ἡ τοιαύτη ἀνάγκη τὴν σήμερον δὲν παρίσταται. Ἐντεῦθεν ἠμπορεῖτε νὰ συμπεράνετε ὅτι ἐγὼ λαμβάνω τὸν λόγον ἄνευ οὐδεμιᾶς προκαταλήψεως, ὡς μὴ εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω ἐπιλογήν τινα. Δὲν ἔχω, κύριοι, κἀμμίαν προκατάληψιν, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι, καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ κάμω ἐπιλογὴν, δὲν ἤθελον τὴν κάμει τυφλοῖς ὄμμασιν. Ἤθελον περιμένει νὰ λάβω γνῶσιν ὅλων τῶν προτάσεων τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης», καὶ ὄχι μόνον τῶν προτάσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντιπροτάσεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἤθελον περιμένει ἀκόμη ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα τῶν διαπραγματεύσεων, διὰ νὰ ἀντιπαραβάλω αὐτὸ ἀπέναντι τῶν ὑπαρχουσῶν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς συμβάσεων καὶ νὰ δυνηθῶ οὕτω νὰ εὕρω τὶ τὸ ὠφελιμώτερον διὰ τὸν τόπον.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§100ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν σπουδαιότητα, κύριοι, τοῦ ζητήματος ἀνεγνώρισεν ἡ Βουλὴ ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου, διὰ τῶν μακρῶν καὶ παρατεταμένων συζητήσεων. Ἀλλὰ σήμερον, ἐν τῇ σπουδαιότητι ταύτῃ τῆς ὑποθέσεως, παρουσιάζεται ἄλλο τι, ἐπίσης σπουδαῖον πρᾶγμα, ἢ μᾶλλον ἐγείρεται παρατήρησίς τις ἐπίσης σπουδαία, ἥτις ἀφορᾷ, κύριοι, κατὰ τὴν κρίσιν τοὐλάχιστον τὴν ἰδικήν μου, τὴν ἐθνικὴν τιμήν.

§101ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἄλλο ζήτημα Λαυρίου ἔγεινε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§103ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον ἐζήτησε τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τῶν τριῶν συμβάσεων, ἀπήτησε δὲ παρὰ τῆς πλειοψηφίας του τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῶν. Καὶ χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦτο εἶπε, καὶ σήμερον τὸ ἐπανάλαβεν. Αἱ τρεῖς συμβάσεις, κύριοι, περὶ τῶν ὁποίων εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας μου θέλω λαλήσει ἐμπεριστατωμένως ὡς πρὸς τὰς διατάξεις των, αἱ τρεῖς συμβάσεις αὗται ἐκλείσθησαν τῇ συμπράξει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνὸς, καὶ οἱ ἔχοντες συμφέρον εἰς σύναψιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος συμβάσεων ἀφ’ ἑτέρου, συνῆλθον εἰς ἓν καὶ συνῆψαν προσωρινὸν συνάλλαγμα μεταξύ των. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν λοιπὸν, εἰς τὸ ἠθικὸν, κύριοι, πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς πολὺ καλὰ εἷς τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐξήγησε χθὲς, ἔδωκαν πίστιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνηλλάγησαν μετ’ αὐτῆς, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Δεληγεώργη, πρωθυπουργοῦ ὄντος τότε, οὐχὶ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Χρηστίδη, οὐχὶ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Δρόσου, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οὐχὶ βεβαίως. Ἡ πίστις λοιπὸν ἣν ἔδωκαν, ἦτο πίστις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος. Κἀνεὶς, κύριοι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀλήθειαν ταύτην.

§104ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἀρνηθῶ ἐγὼ μετ’ ὀλίγον.

§105ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας.

§106ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ὑπουργικὸν ζήτημα εἰς τὴν ῥάχιν τῆς Ἑπτανήσου.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§108ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Λούντζη, ἐγὼ δὲν διακόπτω κἀνένα, ἠμπορεῖτε νὰ τὸ μαρτυρήσητε καὶ σεῖς.

§109ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὸ ἔχετε δίκαιον.

§110ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε ἐλευθερίαν λόγου, ἀλλὰ τί ἐλευθερία λόγου εἶναι αὐτή; Ἐλεεινὸν πρᾶγμα! —Συνεβλήθησαν λοιπὸν κεφαλαιοῦχοι ἐντόπιοι καὶ ξένοι, δύω Τράπεζαι ἐγχώριοι, καὶ Τράπεζαι ἄλλαι ξέναι, ἔχουσαι τὰς ἕδρας των εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, συνεβλήθησαν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔδωκαν πίστιν εἰς τὸν λόγον καὶ εἰς τὴν τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἔρχεται σήμερον τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον, καὶ μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ μετὰ συζητήσεις, κύριοι, πολυημέρους, ἔρχεται τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον καὶ λέγει, «Ζητῶ ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν μου νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν αὐταὶ αἱ συμβάσεις.»

§111ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Καὶ θὰ τὸ κάμῃ.

§112ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Λούντζη, σᾶς παραχωρῶ τὴν θέσιν μου, ἐὰν ἔχετε ὄρεξιν νὰ ὁμιλήσετε.

§113ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφῆστε, κ. Λούντζη.

§114ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐστὲ βέβαιος ὅτι ἐγὼ περὶ Ἰονικῆς Τραπέζης οὔτε λέξιν θὰ εἴπω. Θὰ ὁμιλήσω περὶ ἄλλου πράγματος.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε ἐλευθέρως καὶ νὰ ἐκφράσητε τὰς ἰδέας σας ἀπὸ τὸ βῆμα.

§116ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ καταργεῖτε καλλίτερον αὐτὸ τὸ βῆμα νὰ μὴ τὸ βλέπῃ ὁ κόσμος!

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ πονοῦμεν περισσότερον ἀπὸ σᾶς· καὶ τὸ κατέχομεν περισσότερον.

§118ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ πιστεύω ὅτι τὸ πονεῖτε περισσότερον. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, τὸν λόγον μου. Μία μόνη διαφορὰ ὑπάρχει σήμερον, καὶ ἡ διαφορὰ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Εἰς τὰς συμβάσεις ἀντὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ πρωθυπουργοῦ κ. Δεληγεώργη, ἀντὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑπουργοῦ κ. Χρηστίδη, ἀντικατεστάθησαν τὰ ὀνόματα τοῦ κ. Βούλγαρη καὶ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου. Ἄλλως τε, κύριοι, ἐν ταῖς συμβάσεσιν ὑπάρχει ὁλόκληρον τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τῆς κυβερνήσεως. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ, πρόκειται λόγος περὶ συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν χρηματικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ πρόκειται προσέτι λόγος περὶ συμβάσεων, καθὼς σᾶς προεῖπον, εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβον μέρος κεφαλαιοῦχοι ἐντόπιοι καὶ ξένοι· τί θὰ εἴπωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ὅταν ἀκούσωσιν ὅτι τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι διάδοχον μόνον κατὰ τὰ πρόσωπα, εἶναι ὅμως αὐτὴ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις μετὰ τῆς ὁποίας συνηλλάγησαν, τί θὰ εἴπωσι περὶ τῆς ἑλληνικῆς πίστεως, κύριοι! Ὑποθέσατε, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν βαρύτητα τοῦ πράγματος, ὅτι ἐκλείομεν μίαν σύμβασιν περὶ τῶν ἐξωτερικῶν χρεῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὴν σύμβασιν αὐτὴν τὴν ἔκλειεν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὑποχωρεῖ εἰς ἄλλο, καὶ τὸ διάδοχον ἤρχετο καὶ ἔλεγε· «δὲν ἀναγνωρίζω αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ζητῶ μάλιστα ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν....

§119ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ βέβαια, ἂν ἦτο κακὴ, θὰ τὸ ἐκρεμούσαμεν μάλιστα.

§120ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ μάλιστα ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν μου τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως». Αἴ! κύριοι, τί ἤθελε φρονήσει ἡ Εὐρώπη ὅλη περὶ τῆς ἑλληνικῆς πίστεως; Τὸ νομίζετε ὀρθὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Τὸ θεωρεῖτε, κύριοι, κατορθωτόν; Τὸ βλέπετε εἰλικρινὲς, τὸ βλέπετε τίμιον; Ἠμπορεῖ νὰ χωρέσῃ εἰς τὴν κεφαλὴν ἀνθρώπων, κυβερνώντων ἕνα τόπον, τοιαύτη παραγνώρισις τῆς ἠθικῆς καὶ τοῦ καθήκοντος; Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὄχι. Ἀλλὰ τὸ μόνον δικαιολόγημα, τὸ ὁποῖον ἔφεραν οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν, εἶναι τοῦτο. Ἡμεῖς, εἶπον, πρὸ ὀλίγου καιροῦ εἴμεθα βουλευταὶ, ἐξεφράσαμεν γνώμην, καὶ γνώμην ἐναντίαν, δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ μεταβάλωμεν τὴν γνώμην αὐτήν. Εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἐρχομένους ἐν τῇ ἐξουσίᾳ νὰ εἴπωσι τοῦτο ἴσως περὶ παντὸς ἄλλου πράγματος, οὐχὶ ὅμως περὶ συμβάσεων, εἰς ἃς ἐνέχεται ἡ τιμὴ τοῦ τόπου! Ἀπέναντι διαγωγῆς τοιαύτης, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὰ πλέον ὀλέθρια ἀποτελέσματα εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων περὶ τῆς πίστεως τοῦ τόπου, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς παρὰ ν’ ἀπελπισθῇ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν συλλογίζονταί τινες διὰ τὴν τιμὴν τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Πᾶν ἄλλο, μοὶ φαίνεται, οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἠδύναντο νὰ εὕρωσι δικαιολόγημα παρὰ τὸ δικαιολόγημα, τὸ ὁποῖον εἶπον. Ὅλοι ὅσοι καθήμεθα εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν ὑπουργοὶ, καὶ νομίζετε ὅτι δυνάμεθα διὰ τοῦτο νὰ ἀναιρέσωμεν τὰς ὑποσχέσεις τῆς καλῆς πίστεως πρὸς τρίτους ἀνθρώπους, μετὰ τῶν ὁποίων συνηλλάχθημεν; Καταλαμβάνετε, κύριοι, ὅτι ἡ ὁμιλία μου δὲν ἔχει τίποτε κοινὸν μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἔχει ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ παραδεχθῇ ἢ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς συμβάσεις. Οἱ ὑπουργοὶ ὅμως δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ κηρύξωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν ἄτιμον καὶ ἄπιστον· ἀπεναντίας, ὀφείλουν νὰ ἐμμένωσι πιστοὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀπεφάσισε καὶ συνωμολόγησε μετὰ τρίτων. Ἀλλὰ θὰ εἴπωσιν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ διὰ ποίου τρόπου; Ἐν τῇ φρονήσει των ὤφειλον νὰ εὕρωσι τὸν τρόπον. Ἐν τῇ φρονήσει των ἤθελον εὕρει καὶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδύναντο νὰ ἐξέλθωσι τῆς δυσχερείας αὐτῆς, καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδύναντο νὰ τὸν ἐξηγήσωσι. Δὲν ἠμποδίζοντο νὰ εἴπωσι τί ἐφρόνουν ὡς βουλευταὶ, ὤφειλον ὅμως καὶ νὰ σᾶς εἴπωσι τὸ καθῆκον καὶ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον τοῖς ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ὀφειλομένης καλῆς πίστεως τοῦ τόπου. Ναὶ, ὤφειλον νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὑποβάλλοντες αὐτὰς τὰς συμβάσεις εἰς τὴν κρίσιν σας, πράξατε ὅ,τι θέλετε, ὄχι ὅμως νὰ ζητήσωσι νὰ τὰς ἀποῤῥίψετε. Αὐτὴ ἡ ἔκφρασις, ἀποῤῥίψατέ τας, ἔχει μεγάλην σημασίαν ἐνώπιον καὶ τοῦ ἔξω κόσμου καὶ τοῦ ἔσω. Κύριοι, θὰ ἰδῆτε ὁποῖαι πικραὶ κρίσεις θὰ ἐξενεχθῶσι! Συχνάκις ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ῥωμαϊκὴν παροιμίαν ad calendas graecas.

§121ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν τὸ ἔλεγον κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ διότι δὲν ὑπάρχουν calendae ἑλληνικαί ......

§122ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί· ἀλλ’ ἔπειτα κατήντησεν εἰρωνεία, ἐκφράζουσα τὸ μηδέποτε ἐπὶ ὑποσχέσεων. Προφυλαχθῆτε λοιπὸν τώρα μὴ ἀκούσετε ἄλλην χειροτέραν φράσιν, fides graeca. Ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ ἀναιρῇ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας κλείει μετὰ ξένων καὶ ἄλλων τρίτων προσώπων, καὶ νὰ τὰς ἀναιρῇ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἓν προηγούμενον ὑπουργεῖον συνωμολόγησεν αὐτὰς, ἐστὲ βέβαιοι, κύριοι, ὅτι ἡ Εὐρώπη θὰ χάσῃ πᾶσαν πεποίθησιν καὶ πᾶσαν πίστιν πρὸς ἡμᾶς. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, κύριοι, ταύτας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποβλέπουν τὰς συμβάσεις, ἀλλὰ τὴν διαγωγὴν, τὴν ὁποίαν ἐνόμισε πρέπον τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον νὰ τηρήσῃ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἔρχομαι εἰς τὰς συμβάσεις. Τρεῖς εἶναι αἱ προταθεῖσαι συμβάσεις· καὶ ὅτε ὁ ἄλλοτε πρωθυπουργὸς κ. Δεληγεώργης εἰσήγαγεν αὐτὰς, σᾶς εἶπε τὰ ἐφεξῆς, τὰ ὁποῖα καὶ προχθὲς ἐπανέλαβε. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω χρῆσιν τῶν λόγων του, διότι μοὶ εἶναι ἀναγκαῖοι. «Ἐν τούτοις μετὰ τινα χρόνον, ἐγένετο συνεννόησις μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν δύο Τραπεζῶν, ὅπως ἡ ἀρχικὴ σύμβασις ὑποστῇ τροποποιήσεις, ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου καὶ τῶν συμφερόντων ἀμφοτέρων τῶν Τραπεζῶν. Πρὸς τοῦτο, μετὰ πολλὰς συζητήσεις, συνωμολογήθησαν δύω ἕτεραι συμβάσεις. Καὶ τὰς τρεῖς δὲ ταύτας εἰσάγομεν ὡσεὶ μίαν σύμβασιν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ μεταξύ μας συνεννόησις, καὶ διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ χωριστὰ ἡ μία τῆς ἄλλης.» Αἱ τρεῖς λοιπὸν συμβάσεις, κύριοι, εἶναι συνδεδεμέναι τοιουτοτρόπως πρὸς ἀλλήλας, ὥστε ἀποτελοῦσιν ἓν σύνολον. Πρὸ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης, ἡ πρώτη σύμβασις ἦτον αὐτοτελὴς, καὶ ἠδύνατο καὶ μόνη νὰ ἐγκριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Μετὰ τὴν δευτέραν ὅμως σύμβασιν, ἥτις ἐτροποποίησε τὴν πρώτην, καὶ κατόπι τῆς τροπολογίας ταύτης, ἐπῆλθεν ἡ τρίτη σύμβασις μετὰ τῆς «Ἐθνικῆς Τραπέζης», καθὼς σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Δεληγιώργης. Ἀποτελεῖται ἤδη ἓν σύνολον, καὶ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῷ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἀξία καὶ ἡ ὠφέλεια καὶ τῶν τριῶν ὁμοῦ. Μικρά τις, κύριοι, περίληψις καὶ τότε ἐδόθη ὑπὸ τοῦ κ. Δεληγιώργη τῶν συμβάσεων αὐτῶν, καθὼς καὶ χθὲς ἐπίσης ἔτι συντομωτέρα. Ἡ περίληψις ἐκείνη εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῇ, διὰ νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν μνήμην σας τὰ πλεονεκτήματα τῶν συμβάσεων. «Διὰ τῶν τροποποιήσεων τούτων περιορίζεται τῆς «Πιστωτικῆς Τραπέζης» τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια μόνον ἐντὸς τοῦ πρώην Ἰονίου κράτους, ἀποκλειομένης πάσης ἄλλης Τραπέζης πλὴν τῆς «Ἰονικῆς». Τῆς δὲ Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ προνόμιον, ὅπερ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους εἶχε, τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς ὅσας ἐπαρχίας ἤθελε συστήσει ὑποκαταστήματα, ἠσφαλίσθη ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ συστήσῃ ἐντὸς 2 ἢ 3 μηνῶν 22 ὑποκαταστήματα, ἐκτὸς τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ. Περιπλέον ὁ κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς 2ας Νοεμβρίου 1872 ἀνοικτὸς λογαριασμὸς τῆς κυβερνήσεως ἀπὸ δραχ. 5,600,000 ἀνεβιβάσθη εἰς 7,360,000. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προσέτι ἐδέχθη τὴν ἐξόφλησίν τινων χρεῶν, ἅπερ τὸ δημόσιον ὤφειλε πρὸς αὐτήν. Ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ὑπῆρξεν, ὅτι αἱ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 9 ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς χεῖρας τῆς «Ἐθνικῆς Τραπέζης» ὑπάρχουσαι ὁμολογίαι ἐκ δραχ. 6,489,840, δι’ ἃς τὸ δημόσιον ἐπλήρονεν 9½%, ἐξωφλήθησαν διὰ χρημάτων πρὸς 6%, καὶ ὅτι τρία ἕτερα δάνεια ἐκ δρ. 3,800,000, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπλήρωνε τὸ δημόσιον τόκον 8%, μετετράπησαν εἰς ἓν δάνειον πρὸς 7%. Αὐτοί, κύριοι, εἶναι οἱ κυριώτεροι ὅροι, τοὺς ὁποίους θέλετε ἀπαντήσει εἰς τὰς τρεῖς συμβάσεις, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλετε θεωρήσει λίαν ὠφελίμους καὶ θέλετε σπεύσει νὰ ἀποδεχθῆτε.» Λοιπόν, ἐκ τοῦ συνόλου τῶν τριῶν αὐτῶν συμβάσεων ἐπιτυγχάνει ἡ Ἑλλὰς τὰ ἑξῆς πλεονεκτήματα. Πρῶτον, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ λίαν σπουδαῖον, εἶναι ὅτι ὁρίζεται ὁ τόκος εἰς 7%, καὶ τοῦτο λέγω, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι σήμερον αὐτὴ ἡ ἰδία Τράπεζα, ἡ «Πιστωτική», ἡ ὁποία ὑπεχρεώθη διὰ τῶν συμβάσεων εἰς τὸ 7%, αὐτὴ ἡ ἰδία Τράπεζα τοκίζει σήμερον πρὸς 10%. Δεύτερον πλεονέκτημα, κύριοι, ὅτι ἀποσβέννυται διὰ χρημάτων, τὰ ὁποῖα πορίζεται ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις μὲ τόκον 6%, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἐπλήρωνεν 9½%, τὸ χρέος τῶν 9,000,000 δραχμῶν. Τρίτον πλεονέκτημα, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀπολαμβάνει τὴν χρῆσιν ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ ἑνὸς δανείου ἐξ 7½ σχεδὸν ἑκατομμυρίων, μὲ τόκον ἐπίσης 6%. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ σπουδαιότεραι ὠφέλειαι τῶν συμβάσεων. Τώρα, κύριοι, κρίνατε ἐὰν αὗται αἱ ὠφέλειαι ἦναι σπουδαῖαι καὶ σημαντικαί, ὁπόταν ἐνώπιον ἡμῶν δὲν ἔχωμεν καλλιτέρας. Πιστεύσατέ μου, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρχον καλλίτεραι, ἠθέλατε μὲ ἀκούσει ἀγορεύοντα ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν καλλιτέρας, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ζητήσω καὶ καλλιτέρας, διότι ὅταν ἔχω τόκον 7% δι’ ὅλον τὸν κόσμον, ὅταν ἔχω 22 ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παντοῦ, ὅταν μετατρέπεται ὁ τόκος τῶν ἐννέα ἑκατομμυρίων ἀπὸ 9½% εἰς 6, ὅταν ἔχω τὴν Πιστωτικὴν ἐκδίδουσαν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὸ Ἰόνιον κράτος μόνον, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ πρὸς 6%, ὅπερ εἶναι σπουδαιότατον, δὲν ἠξεύρω διὰ τὶ πρέπει ν’ ἀποβάλω τὰς τοιαύτας συμβάσεις, μὴ ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου καλλιτέρας! Ἐπαναλαμβάνω ὅμως νὰ εἴπω ὅτι, ὅταν παρουσιάσητε ἄλλας ὠφελιμωτέρας προτάσεις, δὲν θὰ δυσκολευθῶ παντάπασι νὰ προτιμήσω αὐτάς. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι αἱ τρεῖς αὗται συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ὡς προεῖπεν, ἀποτελοῦν ἓν ὅλον καὶ ἡ κύρωσις τῆς μιᾶς δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποκρούσῃ τὴν κύρωσιν τῆς ἄλλης, οὔτε ἡ Βουλὴ δύναται, ἀποκρούουσα τὰς δύω τελευταίας, ν’ ἀποφύγῃ τὴν κύρωσιν τῆς πρώτης, αἱ τρεῖς αὗται συμβάσεις εἶναι ὠφέλιμοι καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου. Καὶ ἀνεξαρτήτως, κύριοι, τῆς τοιαύτης σκέψεως, ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἄλλων προτάσεων, ἂν μᾶς παρουσιασθῶσιν ὑπὸ τύπον τινὰ ὁριστικόν· ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ἤδη ὅτι εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὴν ἔναρξιν διαπραγματεύσεων, περὶ τῶν ὁποίων οὐδὲν ὁριστικὸν μᾶς ἀνεκοίνωσε. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἠρκέσθη νὰ μᾶς γνωστοποιήσῃ μόνον, ὅτι εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης». Τὸ κατ’ ἐμὲ, ηὐχόμην, ἀφοῦ μίαν φορὰν ἀπεφάσισε θαῤῥαλέως νὰ ἔμβῃ εἰς διαπραγματεύσεις, νὰ ἔσπευδεν εἰς τὸ νὰ φέρῃ αὐτὰς καὶ εἰς πέρας. Ἀληθῶς ἠθέλομεν τότε δυνηθῆ νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν ἄλλην σύμβασιν, διὰ νὰ ἴδωμεν ποία ὅλων αὐτῶν τῶν συμβάσεων ἤθελεν εἶσθαι προτιμοτέρα. (θόρυβος)· Δὲν ἔχετε, κύριοι, δίκαιον νὰ θορυβῆσθε καὶ νὰ μοὶ κάμητε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι, ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν μᾶς ὡμολόγησεν, ὅτι ὁλονὲν εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις περὶ συμβάσεως, δὲν ἔχω ἄδικον ἂν ἐξέφρασα τὴν εὐχὴν τοῦ νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διαπραγματεύσεών του, ἀφοῦ μάλιστα μᾶς βεβαιοῖ ὅτι θὰ κλείσῃ σύμβασιν μὲ ὠφελιμωτέρους ὅρους.

§123ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν; Σᾶς εἶπον ὅτι ὑπεβλήθησαν προτάσεις εἰς τὴν κυβέρνησιν, γνωσταὶ ἄλλως εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὅλον τὸν κόσμον, διότι αὐταὶ εἶχον συζητηθῆ πέρυσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§124ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι αἱ αὐταί.

§125ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐταὶ αἱ ἴδιαι εἶναι ἀκριβῶς, κατὰ γράμμα, ἐπαναληφθεῖσαι εἰς τὴν κυβέρνησιν. Σᾶς εἶπα προσέτι, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων ἡ κυβέρνησις ἐπελήφθη προκαταρκτικῶν τινων διαπραγματεύσεων· δὲν προέβη δὲ εἰς ὁριστικὰς, καὶ εἶναι δεσμευμένη.

§126ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως εἶπον ἐγὼ διαφορετικά;

§127ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων κατέληξαν ἰδέαι τινὲς μεταξὺ ἐμοῦ ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ κ. Μέρλιν, διότι ἐθεώρησα τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Μέρλιν ἂν τυχὸν ἡ Βουλὴ ἀκυρώσῃ τὰς προτάσεις καὶ ἡ κυβέρνησις θεωρήσῃ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιληφθῇ διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων, φρονεῖ καλὸν νὰ γείνουν καὶ αὐταὶ αἱ τροποποιήσεις ἐπὶ τὸ συμφερώτερον. Διὰ τοῦτο εἶπα, ὅτι δὲν προέβημεν εἰς ὁριστικὰς διαπραγματεύσεις, ἀλλ’ εἰς προκαταρκτικὰς, διὰ νὰ διευκολύνωμεν δι’ αὐτῶν τὰς ὁριστικὰς, ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ.

§128ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀποδίδω ἓν δίκαιον. Ἂν περιωρίσθητε μόνον εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶσθε κάπως δικαιολογημένοι· διότι ἄλλως ἤθελε προκύψει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ κύριοι λέγουν.

§129ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐτὸ μὲ συμβουλεύετε τώρα.

§130ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε, ὅμως νὰ φέρετε εἰς γνῶσίν μας τὰς διαπραγματεύσεις σας. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους μᾶς εἴπατε χθὲς ὅτι θὰ μᾶς φέρετε καὶ δὲν μᾶς ἐφέρατε αὐτούς. Τώρα λοιπὸν, κύριοι, ἔρχεται ἓν ἄλλο συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότατον. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς λέγει σήμερον, δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν. Καὶ λοιπὸν πῶς μᾶς συμβουλεύετε ν’ ἀποῤῥίψωμεν αὐτὸ τὸ βέβαιον, τὸ ἀσφαλές, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχομεν; Μήπως, ἀποῤῥιφθέντος αὐτοῦ, ἦναι βέβαιος ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι θὰ ἔχωμέν τι καλλίτερον; Καὶ δὲν συλλογίζεσθε ἓν ἄλλο πρᾶγμα; Εἰς μίαν στιγμήν, σήμερον κηρύσσετε αὐτὰς τὰς συμβάσεις ἀξίας περιφρονήσεως καὶ δὲν συλλογίζεσθε ποῦ θὰ εὑρεθῆτε αὔριον ἀπέναντι τῶν ἄλλων Τραπεζῶν! Αἴ, κύριοι, τοιουτοτρόπως φρονεῖτε ὅτι δύνασθε νὰ ὑπηρετήσητε ὠφελίμως τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ τὰ ἰδιωτικὰ μάλιστα; Τὸ πιστεύετε τοῦτο;

§131ΖΩΧΙΟΣ. Διόλου.

§132ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συλλογισθῆτε, παρακαλῶ, ἐὰν ἀποῤῥίψετε αὐτὰς τὰς συμβάσεις, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀνὰ χεῖρας τίποτε καλλίτερον, ὁποῖον χάσμα θὰ ἀνοιχθῇ καὶ εἰς ποίαν ῥιψοκίνδυνον θέσιν θὰ εὑρεθῶμεν! Συλλογισθῆτε πρὸ πάντων, ὅτι οὐδεμίαν ἐγγύησιν ἔχομεν διὰ τὸ μέλλον! Συμπεραίνω λοιπόν, κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τίποτε καλλίτερον ἀπ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον περιέχουν αἱ συμβάσεις, αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς ἡμᾶς, ἀφοῦ τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς βεβαιώσῃ ὅτι δύναται νὰ μᾶς φέρῃ καλλιτέρας προτάσεις, νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον τὸ ἰδιωτικὸν καὶ τὸ συμφέρον συχρόνως τῆς κυβερνήσεως ἀπαιτοῦσι νὰ δεχθῶμεν τὰς συμβάσεις ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ κ. Τσιριμῶκος.

§133ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ μιμηθῶ τὸν προλαλήσαντα, ὅστις ἦλθε καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ καρδία του εἶναι ὡς ἡ τῆς περιστερᾶς, ὅτι ὅσα ἂν σᾶς εἴπῃ εἶναι οὐρανοκαταίβατα, καὶ ὅτι οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ὁμιλοῦν δι’ αὐτοῦ. Σημειωτέον δὲ ὅτι πέρυσι συνεζητήσαμεν περὶ Τραπεζῶν ἡμέρας μακράς, αὐτὸς δὲ δὲν ἤνοιξε τὸ εὐλογημένον του στόμα (θόρυβος). Τί τοῦτο σημαίνει; Σημαίνει, ὅτι ὡς ὑπουργός, κύριε Χαλκιόπουλε, δὲν ἐτόλμησες νὰ τὰς ὑποστηρίξῃς (θόρυβος). Εἶπες τὰ ἰδικά σου· ἂς εἴπω καὶ ἐγὼ τὰ ἰδικά μου.

§134ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Ἐκάθησο ὅμως καὶ διέκοπτες ἐδεκεῖ.

§135ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ ἀκούσωμεν καὶ σέ;

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§137ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ λοιπὸν δὲν εἶμαι ἄγγελος, νομίζω δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ σᾶς οὐδεὶς ἔχει τοιαύτην ἀπαίτησιν. Εἶχε δὲ δίκαιον ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅστις χθὲς δὲν ἐδέχθη οὔτε τὸν κ. Κεχαγιᾶν ὡς ἄγγελον. Ἂν λοιπὸν δὲν ᾖναι ὁ Κεχαγιᾶς ἄγγελος, ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ συμπαθητής μου νὰ μὴ δεχθῶ καὶ ἐγὼ αὑτὸν ὡς ἄγγελον. Τί δὲ σᾶς εἶπε; graeca fides. Σᾶς εἶπε δηλαδὴ ὅτι ὅλη ἡ Εὐρώπη θὰ φρίξῃ, ἂν ἀποῤῥίψητε τὰς περὶ Τραπεζῶν συμβάσεις, ἐν ᾧ ἀναμένει τὴν παραδοχὴν αὐτῶν.

§138ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§139ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ μὲ κάμῃς ὑπουργικὸν χωρὶς νὰ θέλω. Σὲ παρακαλῶ, κάθου καὶ ἄκουε. «Ἡ παροῦσα σύμβασις (λέγει ἡ σύμβασις) θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην αὐτῆς σύνοδον.» Τί δὲ τοῦτο σημαίνει, κύριε Χαλικιόπουλε; Πρὸς τί ἐτέθη ὡς ὅρος ἡ πρώτη τῆς Βουλῆς σύνοδος; Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει νοῦν (ὁ κ. Χαλκιόπουλος ἀπέρχεται εἰς τι δωμάτιον), ἐνόει δὲ ὅτι παρελθούσης τῆς πρώτης συνόδου, ἀδύνατος καθίστατο ἡ παραδοχὴ τῆς συμβάσεως. Τί graeca fides λέγει λοιπὸν ὁ προλαλήσας. Καὶ δὲν ἐγράφη ἅπαξ ὁ ὅρος τῆς πρώτης συνόδου τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπανελήφθη ἐκ δευτέρου. «Ἡ παροῦσα σύμβασις ἂν δὲν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἢ ψηφισθεῖσα δὲν κυρωθῇ καὶ δημοσιευθῇ ὡς νόμος τοῦ κράτους, θεωρεῖται ἄκυρος κλπ.» Εἰς τὰς συμβάσεις λοιπὸν εἶχον προνοήσει, ὅτι ἐὰν εἰς τὴν πρώτην τῆς Βουλῆς σύνοδον δὲν ψηφισθῶσι, κινδυνεύουσι, διότι ἄδηλα τὰ τῆς δευτέρας συνόδου. Ἐν τούτοις τί λέγουσι σήμερον πρὸς τοὺς ὑπουργούς; Παρηγγείλατε εἰς τὴν πλειοψηφίαν σας ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς συμβάσεις. Ἀλλὰ τί μᾶς ἐπήρατε; Νομίζετε, ὅτι εἴμεθα κοπάδι; Ἐγὼ ἤμην πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπειδὴ δὲ ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως μοῦ εἶπε νὰ ἐργασθῇς ταχύτερον τοῦ πρέποντος, τοῦ εἶπον καλὴ νύκτα, καὶ δὲν εἰργάσθην πλέον. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν κοπάδι. Τί δὲ παρ’ ἐμοῦ ἀπαιτεῖς, κύριε Χαλικιόπουλε; Θέλεις ἐγὼ ὁ βουλευτὴς νὰ εἴπω, μολονότι δὲν ἔχω καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὴν σύμβασιν, ἑκὼν ἄκων, ἐφέτος τὴν ὑποστηρίζω διὰ νὰ μὴ μᾶς κατηγορήσῃ ἡ Εὐρώπη, διὰ νά μὴ ἀκούσωμεν τὸ φοβερὸν graeca fides. Σᾶς εἶπε προσέτι ὁ κ. Χαλικιόπουλος, ἐὰν ἐκάμναμεν μίαν σύμβασιν διὰ τὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ 1825, σεῖς οἱ διάδοχοι ἡμῶν δὲν θὰ τὴν ὑπεστηρίζατε; Ἐγὼ δὲ ἀποκρίνομαι πρὸς τὸν κ. Χαλικιόπουλον, λέγων· ἐὰν ἡ σύμβασις δὲν ἦτο συμφέρουσα εἰς τὸ δημόσιον, ἔπρεπε νὰ σὲ πιάσουν καὶ νὰ σὲ κρεμάσουν. Ἔπρεπε δὲ ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς μου νὰ ὑπάρχῃ κρίκος, διὰ νὰ κρεμάσωμεν ἕνα ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς σατανάδες τοὺς λεγομένους ὑπουργοὺς, διότι ἄλλη ἐλπὶς σωτηρίας δὲν ὑπολείπεται (ἱλαρότης). Ἐὰν μάλιστα τὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ τοῦ 1825 τὰ οἰκονομούσατε δι’ ἐκείνου τοῦ μακαρίτου τοῦ Οἰκονομίδου, ὅλη ἡ Βουλὴ θὰ ἦτον ἐναντία σας. Αἱ συμβάσεις λοιπὸν ἐγένοντο ἐπὶ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, ἐγένοντο δὲ ἐπὶ τῇ ῥητῇ συνθήκῃ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καλῶς δὲ ποιῶν ὁ κ. Δεληγεώργης παρενέβαλε τὴν συνθήκην ταύτην, οὐδεμία δὲ ἐπιβάλλεται εἰς τὴν κυβέρνησιν ὑποχρέωσις νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτάς. Ὑπεστήριξε δὲ αὐτὰς ὁ πρώην πρωθυπουργὸς, διότι ἀπετέλουν μέρος τοῦ πολιτικοῦ του σχεδίου. Περὶ αὐτῶν ὅμως ὁ πρώην ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πέρυσιν οὐδὲν εἶπε, οὔτε ὑποστήριξιν εἰς αὐτὰς ἔδωκεν. Ἐφέτος ὅμως ἀνοίγει τὸ στόμα του καὶ τί μᾶς λέγει; μήπως ἔχετε σύμβασίν τινα καλλιτέραν; Ἀλλ’ ἔφερες σύμβασιν καλλιτέραν σὺ, κύριε Χαλικιόπουλε; Ὁ Ἰακὼβ, ὅστις ἦτον ἀπατεὼν, αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ τὸ ὄνομά του σημαίνει, περιέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τελειοτέρου ἀπατεῶνος, ἤτοι περιέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πενθεροῦ του Λάβαν. Οὗτος δὲ ὁ Λάβαν εἶχε δύω θυγατέρας, τὴν τσιμπλομμάταν Λείαν, καὶ τὴν μαυρομμάταν Ῥαχήλ. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ, ἐὰν δὲν σᾶς ἔδιδε τὴν Ῥαχὴλ, ὑπάρχει τις ἐξ ὑμῶν ὅστις ἤθελε δεχθῇ τὴν Λείαν; Ὁ Ἰακὼβ προετίμησε τὴν Ῥαχὴλ, ὁ δὲ κύριος Χαλικιόπουλος λέγει ὅτι ἐδέχετο τὴν Λείαν ἐν ἐλλείψει τῆς Ῥαχήλ (γέλωτες).

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ Λεία, ἡ τσιμπλομμάτα;

§141ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι αἱ συμβάσεις. Τί δὲ σᾶς πταίω, ἂν δὲν μὲ καταλαμβάνετε; Δυστυχῶς δὲ δὲν δύναμαι νὰ στραφῶ οὔτε πρὸς τοῦτο τὸ μέρος, (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα) διότι μὲ ἀγριοκυττάζουν, οὔτε πρὸς ἐκεῖνο (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) διότι μὲ ἀγριοκυττάζουν ἐπίσης· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ στρέφω τὰ μάτια μου πρὸς τὸν οὐρανὸν, ὡς καπουτσῖνος (γέλωτες). Σᾶς ἐξιστόρησεν ὁ προλαλήσας ὅλα τὰ προτερήματα τῶν συμβάσεων, καὶ σᾶς εἶπε· τόσα θὰ κερδήσῃ ὁ προξενητὴς, δηλ. ἡ κυβέρνησις· ἡ κυβέρνησις θὰ κερδήσῃ τοῦτο· ἡ κυβέρνησις θὰ κερδήσῃ τὸ ἄλλο. Καὶ ὁ τόπος; Ποία εἶναι τὰ ἐκ τῶν συμβάσεων συμφέροντα τοῦ τόπου, κύριε Χαλικιόπουλε; Ἀλλὰ δὲν σὲ βλέπω παρόντα πλέον.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐτρύπωσε. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Τσώκρης.

§143ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ συμφέρον τοῦ κοινοῦ ποῖον ἦτο καὶ ποῖον τὸ τῆς κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι πέρυσι τὰ ἀνεπτύξαμεν. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Χαλικιόπουλος ἠθέλησε νὰ τὰ ἐπαναλάβῃ, φρονίμως δὲ ποιῶν κατέφυγεν εἰς τὰ λόγια τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ, διότι ἴδιόν τι δὲν ἠδυνήθη νὰ προσθέσῃ, ἀναγκάζομαι νὰ στραφῶ ὀλίγον πρὸς τὰ ὀπίσω. Ὑποθέσατε δὲ ὅτι παρέρχονται 1,000 ἔτη, καὶ ὅτι μετὰ τὰ 1,000 ταῦτα ἔτη λαμβάνει τις ἀνὰ χεῖρας τὰς συμβάσεις καὶ ζητεῖ νὰ ἐξιχνιάσῃ τοὺς λόγους, τὰς αἰτίας τῆς συντάξεως αὐτῶν. Ἰδοὺ δὲ τὶ παρατηρεῖ. Συνέστη ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, μετά τινας δὲ ἡμέρας ἔρχεται εἰς ἔριδα μὲ τὸν πρῴην πρωθυπουργὸν, διότι ἐζήτει νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα. Γίνεται λοιπὸν ἡ πρώτη σύμβασις, καθ’ ἣν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα εἶχε τὴν ἄδειαν νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια, «ἀλλὰ τὰ προειρημένα τραπεζικὰ γραμμάτια οὐδέποτε ἤθελον ἔχει ὑποχρεωτικὴν κυκλοφορίαν.» Δὲν παρέρχονται ὅμως πολλαὶ ἡμέραι καὶ νέα συνάπτεται σύμβασις, καθ’ ἣν δίδεται εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτὴν ἡ ἄδεια νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ὑποχρεωτικά. Κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ τὴν πρώτην, ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὑπέσχετο νὰ δανείζῃ εἰς τὸ δημόσιον πρὸς 7%, αὐτὸ δὲ νομίζεται ὄφελος τῆς κυβερνήσεως. Κατ’ ἐμὲ ὅμως δὲν πρέπει νὰ δανείζηται ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἐν ὅσῳ εἶναι ἀναξία πίστεως. Ἡ κυβέρνησις πρὶν κανονίσῃ τὰ πράγματά της δὲν πρέπει νὰ δανεισθῇ οὔτε ὀβολόν. Ἀλλ’ ἀληθῶς δανείζεται; Ὄχι· δὲν δανείζεται, ἀλλὰ πωλεῖ τὸ Κράτος. Μὲ συγχωρῆτε ὅμως νὰ στραφῶ πρὸς τοῦτο τὸ μέρος (πρὸς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα), διότι πρὸς αὐτὸ τὸ μέρος βλέπω παλαιοὺς ὑπουργοὺς, καὶ ἐρωτῶ καὶ αὐτοὺς καὶ τὸν κύριον Χαλικιόπουλον, πῶς κατώρθωσαν καὶ ἔλαβον τόσα δάνεια; Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει πιασμένην τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὰ μαλλιὰ, ὁ δὲ τραπεζίτης Κεχαγιᾶς σφίγγει τὸν λαιμόν της μὲ τὰ δύω δάκτυλά του, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ παραδίδεται. Ἐπέρχεται δὲ νέος δανειστὴς, ἤτοι νέος πιεστής, ἡ λεγομένη Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα, καὶ δίδεται εἰς αὐτὴν ἡ ἄδεια τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, κατ’ ἀρχὰς μὲν μὴ ὑποχρεωτικά, κατόπιν δὲ ὑποχρεωτικά. Ἀλλὰ διατί, εὐλογημένοι, δὲν ἀφίνετε νὰ τεθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν τὰ μὴ ὑποχρεωτικά, ἀλλὰ πρὶν ἴδωμεν ποίαν λαμβάνουσιν ὑποδοχὴν, συνάπτετε νέαν σύμβασιν; Προτοῦ ὅμως κυκλοφορήσωσι, προτοῦ τὰ ἴδωμεν, ὁ συμμαθητής μου φέρει τὴν νέαν σύμβασιν, καθ’ ἣν «θέλουν εἶσθαι ὑποχρεωτικά.» Ἀλλὰ διατὶ ἄλλαξαν γνώμην; Ἢ προηγουμένως δὲν ἤξευραν τί ἔκαμναν, ἢ ἀκολούθως ἐνήργησαν μετὰ πονηρίας, ὅταν εἶπον ὅτι τὰ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἶναι δεκτὰ «εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ἐν Ἑπτανήσῳ ἀντὶ μετρητῶν.» Δὲν μᾶς ἐξηγεῖ ὁ κύριος Χαλικιόπουλος τίς ὁ λόγος τῆς μεταβολῆς ταύτης;

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. graeca fides.

§145ΖΩΧΙΟΣ. Τίς ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐδόθη εἰς τὰ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς τὸ μέγα αὐτὸ προνόμιον; Δὲν μᾶς λέγετε, τί νέον ἀντίδωρον σᾶς ἔδωκε; Τί ἐκέρδησε τὸ δημόσιον δι’ αὐτῆς τῆς νέας συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας δέχεσθε ὑποχρεωτικὰ τὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης τῆς Πιστωτικῆς; Καὶ τί γραμμάτια; Τῶν 10 δραχμῶν. Σᾶς κατέδειξαν ὅλα τὰ καλὰ τῶν συμβάσεων· ἀλλὰ δὲν ἐρωτᾶτε καὶ ἡμᾶς τοὺς κακομοιριασμένους τοὺς Ἑπτανησίους; Τί σᾶς εἴπομεν; Τὴν θέλομεν; Σᾶς ἐσκανδαλίσαμεν πέρυσι διὰ τοῦ πολέμου μας. Καὶ δὲν ἐπολέμησαν μὲν ὅλοι οἱ Ἑπτανήσιοι τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε συνετάχθησαν κατ’ αὐτῆς οἱ πλεῖστοι. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὴν ἐπολεμήσαμεν διὰ παντὸς τρόπου, καὶ διὰ τρόπου μοναδικοῦ, διότι κατελάβομεν τὸ βῆμα καὶ εἴπομεν· δὲν κατεβαίνομεν.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁμολογεῖτε λοιπόν.

§147ΖΩΧΙΟΣ. Ἔρχεται ἡ Μεγάλη Ἑβδομὰς, καθ’ ἣν θὰ ἐξομολογηθῆτε ὅλοι· ἐγὼ ἐξομολογοῦμαι ἀπὸ τοῦ βήματος. Λοιπὸν περὶ τῆς Ἑπτανήσου οὐδεὶς λόγος. Καὶ σημειωτέον ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν εἶναι ἔμποροι. Οἱ ἑπτανήσιοι εἶναι γαιοκτήμονες. Δανείζει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα εἰς τοὺς γαιοκτήμονας; Ὄχι· ἀλλ’ ὁ συμμαθητής μου τί σᾶς λέγει; Δὲν μὲ μέλει. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τόσα ὠφέλη! Τὸ κεντρικὸν Ταμεῖον θὰ ἀνοίξῃ τὰς θύρας αὑτοῦ. Ἀλλὰ δὲν κατώρθωσεν ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνοίξῃ τὰς θύρας τοῦ κεντρικοῦ ταμείου, ὁ ὑποσχεθεὶς τὴν ἰσοῤῥοπίαν, καὶ θὰ τὸ κατορθώσῃ ὁ διάδοχος, ὅστις εἶπεν, ἰσοῤῥοπίαν μὴ περιμένετε; Ἀλλὰ, λέγουσι, δανείζει εἰς τὸ δημόσιον ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα. Καὶ ἡ Ἰονικὴ δὲν δανείζει; Κατ’ ἀρχὰς τὸ κεφάλαιον αὐτῆς εἶναι 10,000,000· κατόπιν θὰ γείνουν 20,000,000. Δανείζει δὲ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν 6%. Δανείζει εἰς τοὺς γαιοκτήμονας πρὸς 6%, καὶ πρὸς 5%· δανείζει πρὸς τοὺς ἐμπόρους πρὸς 7%. Ταύτην δὲ τὴν ἀριθμητικὴν, συμμαθητὰ κύριε Χαλικιόπουλε, εἰς τὸ σχολεῖον ὅταν ἐσπουδάζαμεν δὲν τὴν ἔμαθες; Καὶ ἀριθμητικῶς λοιπὸν ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, δὲν ἐπιδέχεται τὸ ζήτημα συζήτησιν. Ὅλα δὲ ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος στρέφονται κατ’ αὐτοῦ. Περὶ δὲ τῆς ὠφελείας τοῦ δημοσίου, οὔτε πέρυσι σᾶς ἔπεισεν, οὔτε ἐφέτος εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς πείσῃ. Ἀλλὰ διατί δὲν ἐλάλησε καὶ περὶ τῆς ὠφελείας τοῦ λαοῦ; Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἶναι προτιμητέα. Ἀλλὰ, λέγουσι, δὲν ἐγένετο σύμβασις. Πῶς ὅμως ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ νέα σύμβασις; Διὰ νὰ γείνῃ νέα σύμβασις, πρέπει νὰ ἀνατραπῇ ἡ πρώτη. Τί δὲ μᾶς ἔλεγεν ὁ κύριος Δεληγεώργης; Δὲν δύναμαι νὰ ἔλθω εἰς λόγους μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, διότι σέβομαι τὸν ἑαυτόν μου ὡς κυβέρνησιν, καὶ μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ συνδέσω νέαν σύμβασιν, ἐν ᾧ ἔχω ἤδη μίαν συμπεφωνημένην. Ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἔλεγε, θέλω νὰ συμβιβασθῶ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι, διότι ἔχω ὑποχρεώσεις πρὸς Τράπεζαν ἄλλην· ἀπορῶ δὲ πῶς εἰς κεφάλι ἀνθρώπου χωρεῖ τὸ ἐναντίον. Τὸ ζήτημα δὲ εἶναι κατ’ ἐμὲ ἐξηντλημένον, ὅσα δέ τις ἂν εἴπῃ δὲν δύναται νὰ προσθέσῃ οὔτε ἰῶτα ἓν εἰς τὰ προειρημένα. Ἐὰν δὲ ὁ ἔντιμος πρώην πρωθυπουργὸς λάβῃ τὸν λόγον, εἶναι δὲ δεινὸς περὶ τὸ λέγειν, καὶ ἂν μυριάδας σᾶς εἴπῃ, τίποτε νέον δὲν θὰ προσθέσῃ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι χρονοτριβεῖ ἡ Βουλὴ εἰς μάτην. Θέλει ὅμως νὰ φωτισθῇ πλειότερον; εἶναι κυρία, Πέρυσι δὲ δὲν ὑπῆρχον τὰ πάντα ὑπ’ ὄψιν; Ὑπῆρχον, ἀλλὰ τότε δὲν ἤνοιξες τὸ στόμα σου, κύριε Χαλικιόπουλε, τότε δὲν σοῦ κατέβη ἡ σημερινὴ σοφία, σοῦ κατέβη δὲ τώρα!

§148ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Χίλιαις φοραῖς τὰ εἶπες αὐτά.

§149ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ κεφάλι σου δὲν τὰ ἀκούει, διὰ τοῦτο τὰ λέγω αὐτά· (διάλογος θορυβώδης μεταξὺ Ἡλιοπούλου καὶ Ῥωμαίου).

§150ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω, κ. Πρόεδρε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου;

§152ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀπαντᾷ κἀνεὶς, κ. Πρόεδρε, βλέπετε.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἔλθωμεν εἰς ψηφοφορίαν.

§154ΤΙΝΕΣ. Ἰδοὺ κατεβαίνει ὁ κ. Δρόσος.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Δρόσε· ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος.....

§156ΔΡΟΣΟΣ. Θὰ ἔλθω, κύριοι, ἀμέσως εἰς τὴν οὐσίαν, τῶν συμβάσεων παραλείπων τὸ μέρος τὸ τυπικόν. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος. Ὅλων τῶν ἐθνῶν καὶ ὅλων τῶν Τραπεζῶν ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει, ὅτι ποτὲ κράτος δὲν παρεχώρησε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων χωρὶς νὰ λάβῃ ἀντάλλαγμα. Ἔχομεν καὶ δύω μεγάλας Τραπέζας, τὴν Τράπεζαν τοῦ Λονδίνου καὶ τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας. Ὅταν ἐσυστήθη ἡ Τράπεζα τοῦ Λονδίνου, ἡ Ἀγγλία εὑρίσκετο εἰς πόλεμον μετὰ τῆς Γαλλίας ἐπὶ Λουδοβίκου 14ου, καὶ εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων, ὅλα αὐτῆς τὰ χρηματικὰ μέσα εἶχον ἐξαντληθῆ· κερδοσκόποι τινὲς παρουσιασθέντες ἐπρότειναν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ Τράπεζαν νὰ δανείσωσιν εἰς αὐτὴν ὅλον τὸ κεφάλαιόν των, λαμβάνοντες δικαίωμα ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἡ ἄλλη Τράπεζα, ἡ τῆς Γαλλίας, ἐσυστήθη ἐπὶ τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος, καὶ ἐκεῖνος εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ πολέμου καὶ παρεχώρησεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων, διὰ νὰ λάβῃ χρήματα. Περιορίζομαι εἰς αὐτὰ τὰ παραδείγματα. Ἡμεῖς κατὰ δυστυχίαν δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν παραχώρησιν αὐτήν· δὲν κατηγορῶ τὴν Τράπεζαν, διότι αὐτὴ ἐπιδιώκει τὸ συμφέρον της, κατηγορῶ ἡμᾶς αὐτοὺς, διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν παραχώρησιν τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Πρώτην φορὰν τώρα ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ μία παραχώρησις. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅταν εἶδεν ὅτι παρεχωρεῖτο εἰς τὴν Πιστωτικὴν τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ Τραπέζας εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν εἶχεν ἐκείνη ὑποκαταστήματα, καὶ νὰ ἐκδώσῃ καὶ αὐτὴ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀμέσως, κινουμένη ἀπὸ τὸ συμφέρον της, προσεπάθησε νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ προνόμιον ἀπὸ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν· προσφέρω, εἶπεν, εἰς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν πρῶτον τὸ μέρος τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 φράγκων, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ἀποτελεῖ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 6,400,000· ἀντὶ νὰ πληρώνῃ 9½% τόκον, νὰ πληρώνῃ μόνον 6%. Μία ὠφέλεια λοιπὸν ἀμέσως ὑπὲρ τοῦ δημοσίου 3½%· ἐκτὸς τούτου ἐχορηγεῖτο καὶ ἑτέρα εὐκολία διὰ μακρυτέρας προθεσμίας πληρωμῆς τοῦ χρέους τούτου, ἥτις ἐλαφρύνει τὸν προϋπολογισμόν· δεύτερον, τρία ἄλλα δάνεια ἀποτελοῦντα 3,800,000, διὰ τὰ ὁποῖα πληρώνομεν τόκον 8%, νὰ πληρώνωμεν εἰς τὸ ἑξῆς τόκον 7%· εἴχομεν καὶ ἐντεῦθεν κέρδος 1%. Αὗται αἱ δύω μεταβολαὶ φέρουν ἓν κέρδος εἰς τὸ κράτος 265,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§157ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δι’ ὀλίγα μόνον ἔτη δηλαδή· διὰ μὲν τὸ ἓν δάνειον 1,200,000 δραχμῶν εἰς βάρος τοῦ τελωνείου Κεφαλληνίας μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1885, ἤτοι διὰ 12 ἔτη. Διὰ δὲ τὸ ἕτερον δάνειον, εἰς βάρος ἐπίσης τοῦ αὐτοῦ τελωνείου Κεφαλληνίας, μέχρι τῆς 30 Ἰουνίου 1876, ἤτοι διὰ δύω ἔτη, ἐλαττουμένου τοῦ τόκου ἀνὰ 1% κατ’ ἔτος. Διὰ δὲ τὸ τρίτον τῶν 9,000,000 φράγκων, ἐκ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὁμολογίαι 5,700,000, ὑπάρχει προθεσμία μέχρι τῆς 15 Ἰουλίου 1879, διὰ 5 ἔτη· εἶναι λοιπὸν μία ὠφέλεια προσωρινὴ καὶ ὀλιγοχρόνιος.

§158ΔΡΟΣΟΣ. Ἡ ἀπόῤῥιψις τῶν συμβάσεων θὰ ἔχῃ πρὸς τούτοις καὶ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει ἤδη συστημένα ὑποκαταστήματα εἰς πλείστας ἐπαρχίας, δὲν θὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη νὰ κάμῃ οὐδεμίαν παραχώρησιν· ἑπομένως αὐτὴν τὴν θυσίαν τὴν ὁποίαν προσφέρει, εἴτε μικρὰ εἴτε μεγάλη εἶναι, τὴν χάνει τὸ κράτος. Δὲν κατηγορῶ τὴν Τράπεζαν, αὐτὴ φροντίζει διὰ τὸ συμφέρον της, καὶ ἡμεῖς ἐπίσης πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ συμφέροντα τοῦ κοινοῦ, καὶ ἡ μία Τράπεζα καὶ ἡ ἄλλη ἀναδέχονται νὰ τοκίζουν πρὸς 7%. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὑπόσχεται νὰ δανείζῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων πρὸς 6% 5,000,000, καὶ ἐξ αὐτῶν 1,500,000 πρὸς τοὺς γεωργοὺς πρὸς 5%· καὶ ἡ Πιστωτικὴ τὰς αὐτὰς περίπου προτάσεις ὑπὲρ τῆς γεωργίας ἔκαμε. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ ὠφέλεια δὲν εἶναι μικρά. Παρακαλῶ δὲ καὶ τοὺς Ἑπτανησίους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τόσον πολὺ ὑποστηρίζουν τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, κατὰ τῆς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἔχω τίποτε, νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας καὶ νὰ μὴ ἐπηρεασθῶσιν ἀπὸ μόνον τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον νομίζουν ὅτι ἔχει ὁ τόπος των. Λοιπὸν, ἐὰν ἀποῤῥιφθῶσιν αἱ συμβάσεις, θὰ χάσῃ τὸ δημόσιον ἐπί τινα ἔτη 265,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§159ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰ καὶ παρατηρῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει διάθεσις πρὸς συζήτησιν, καὶ τοῦτο χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω ὅτι μὲ λυπεῖ (διότι πρόκειται περὶ συμφερόντων πολὺ σπουδαίων, ἐνῷ εἰς περιστάσεις ἄλλας, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ συμφέροντος κατωτέρου, μείζων ἀνεπτύχθη πόθος πρὸς συζήτησιν καὶ ἔρευναν τῶν πραγμάτων), μολαταῦτα νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον. Καὶ ἐν πρώτοις θέλω σᾶς ἐνθυμίσει εἰς ὁποίαν κατάστασιν ἀφήσαμεν τὰ πράγματα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον· τὸ μὲν διότι τοῦτο δύναται νὰ σᾶς χρησιμεύσῃ ὅπως ἐκτιμήσητε τὰ σήμερον ῥηθέντα, τὸ δὲ διότι ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων ταῦτα παρεμορφώθησαν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πέρυσιν ὁ ἀγὼν περὶ τῶν συμβάσεων τούτων ὑπῆρξε δεινός. Δεινότερον αὐτοῦ δὲν ἀπηντήσαμεν κατὰ τὴν σύνοδον ἐκείνην. Ἀφ’ ἑνὸς τὸ ὑπουργεῖον ἔδιδε μεγίστην ἀξίαν εἰς τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ὑπεστήριζε, καὶ τὰς ὑπεστήριζεν ἐπιμόνως, ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἀντίθετοι τοῦ ὑπουργείου ἀπέκρουον τὰς συμβάσεις ταύτας μετὰ ἴσου ζήλου. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀγὼν ἐκεῖνος δὲν εἶχε κανένα χαρακτῆρα πολιτικόν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀποδώσω αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην εἰς τοὺς τότε ἀντιπάλους μου, διότι ἀπὸ αὐτοὺς ἐξήρτητο νὰ ἀποδοθῇ πολιτικὸς χαρακτὴρ εἰς τὸ ζήτημα. Αὐτὴ ἴσα ἴσα ἡ ἐνθύμησις μὲ κάμνει νὰ ἀπορῶ ἔτι μᾶλλον ἐφέτος διὰ τὴν μεγάλην κατάπτωσιν καὶ χαλάρωσιν τῆς συζητήσεως. Ἐφθάσαμεν ἴσα ἴσα εἰς τὸ τέλος, δηλονότι τὴν τρίτην συζήτησιν, καὶ διότι ἀπὸ τὴν σημερινὴν ψῆφόν μας ἐξαρτᾶται νὰ ἀποφασίσωμεν ὁριστικῶς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα περικλείουσιν αἱ συμβάσεις, ἕπεται ὅτι ἡ σπουδαιότης περὶ τὴν ἔρευναν τῶν συμφερόντων μας ἔπρεπε σήμερον νὰ ᾖναι μείζων. Ἐσυζητήσαμεν πέρυσιν ἐπὶ 15–20 ἡμέρας καὶ διήλθομεν τὰς δύω ἀναγνώσεις· πρὸ δὲ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως ἐγένετο πρότασις παρά τινος τῶν βουλευτῶν, ὅτι αἱ δύω Τράπεζαι, ἡ Πιστωτικὴ καὶ ἡ Ἰονικὴ, ἦλθον εἰς συνεννόησιν, καὶ ὅτι ἑπομένως πᾶσα συζήτησις εἶναι πρέπον νὰ παύσῃ. Τὸ ὑπουργεῖον ἀντετάχθη κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς· εἶπεν, ὅτι ἀνεκοινώθη μὲν εἰς τὴν κυβέρνησιν παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δύω Τραπεζῶν ἡ συνεννόησις αὕτη, ἀλλ’ ὅτι δὲν νομίζει συμφέρον τοῦ κράτους καὶ ἀξιοπρεπὲς νὰ σταματήσῃ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν πρὶν ἡ συνεννόησις ἀπολήξῃ εἰς συμπεράσματα ὁριστικὰ καὶ ἀμετάκλητα, τῶν ὁποίων ἡ ἐκτίμησις ἀπόκειται εἰς αὐτήν. Ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις οὕτως ἐτελείωσεν. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰς συμβάσεις ἐκ νέου, καὶ τότε αἱ δύω Τράπεζαι ἐκοινοποίησαν πρὸς τὴν κυβέρνησιν τὰ ἑξῆς· «Κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. «Συζητουμένης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἐπῆλθε συνεννόησις μεταξὺ τῶν κκ. Ἰω. Σκαλτσούνη καὶ Σ. Σκουλούδη ὡς ἀντιπροσώπων τῆς Τραπέζης ταύτης ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ κκ. Μέρλιν ἀφ’ ἑτέρου, καθ’ ἣν αἱ δύω Τράπεζαι ἀπὸ κοινοῦ πρόκειται νὰ ἀναδιοργανώσωσιν εἰς ἑλληνικὴν ἑταιρίαν τὴν «Ἰόνιον Τράπεζαν», διὰ συγκροτήσεως νέων κεφαλαίων καὶ αἰτήσωσι τὴν ὑπὲρ τῆς νέας ἑταιρίας χορήγησιν τοῦ προνομίου ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, τηρουμένων τῶν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ καὶ τοῦ δημοσίου προτάσεων καὶ ὅρων, τῶν ἀναδεχθέντων ὑπό τε τῆς Πιστωτικῆς καὶ Ἰονίου Τραπέζης. Πρὶν ἢ προβῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Τραπεζῶν εἰς ὁριστικὴν συμφωνίαν, ὑπέβαλον τὸ προπαρασκευασθὲν σχέδιον εἰς τὰς διοικήσεις αὑτῶν, καὶ τὸ μὲν συμβούλιον τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ὡς εὑρισκόμενον ἐνταῦθα ἀπεδέχθη τὰ σχεδιασθέντα, τὸ δὲ συμβούλιον τῆς Ἰονίου Τραπέζης, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ προσεκάλεσε κατεπειγόντως τὸν κ. Μέρλιν νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον, ὅπως δώσῃ προφορικὰς διασαφήσεις καὶ πληροφορίας. Ὁ κ. Μέρλιν ἀνεχώρησε κατευθυνόμενος εἰς Λονδῖνον, ἐπεφόρτισε δὲ τὸν ὑποφαινόμενον τοπικὸν διαχειριστὴν τῆς Ἰονίου Τραπέζης νὰ ἐκθέσῃ ταῦτα πρὸς ὑμᾶς μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 10 Ἰουλίου 1873. Ι. ΣΚΑΛΤΣΟΥΝΗΣ, διὰ τὴν «Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος.» Λ. ΜΕΡΚΑΤΗΣ, διευθυντὴς τῆς ἐν Ἀθήναις Ἰονικῆς Τραπέζης. Σ. ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ, διὰ τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἀφήκαμεν τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν περυσινὴν σύνοδον. Ἐσταματήσαμεν εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν, διότι αἱ Τράπεζαι ἀνεδέχθησαν νὰ μορφώσωσι μίαν ἑλληνικὴν Τράπεζαν, ἥτις ἔμελλε νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προτάσεων καὶ τῆς Πιστωτικῆς καὶ τῆς Ἰονικῆς. Αἱ μεταξὺ τῶν τραπεζῶν συζητήσεις ἔφθασαν εἰς πέρας, ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν συνέλευσιν τῆς Πιστωτικῆς, ἥτις ἐδέχθη τὸ ἀποτέλεσμα τῶν σκέψεων καὶ τῶν συμφωνιῶν, ἀλλ’ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ὡς ἔχουσα τὴν διεύθυνσιν αὑτῆς ἐν Λονδίνῳ, προσεκάλεσε τὸν κ. Μέρλιν νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον, ἵνα ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ ἐξηγήσεις προφορικάς. Ὁ κ. Μέρλιν μετέβη, ἔμεινεν ἐκεῖ ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐζητήθησαν παρ’ αὐτοῦ πληροφορίαι πολλάκις ἐντεῦθεν, καὶ πότε μὲν ἔγραφεν, ὅτι ἕνεκα τῆς ὥρας τοῦ ἔτους δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ὅλους τοὺς διευθυντὰς, πότε δὲ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἔμελλε νὰ γείνῃ γενικωτέρα συνέλευσις τῶν πρωτίστως ἐνδιαφερομένων εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην, καὶ ἄλλοτε ἄλλα, μέχρις οὗ ἐπανῆλθεν ἄπρακτος πάντη. Ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ, νομίζω, κύριοι, ἔδειξε μεγίστην περιποίησιν πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Τράπεζα πρέπει νὰ ᾖναι πολὺ εὐγνώμων· ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα καὶ μεθ’ ὅλας τὰς περιποιήσεις καὶ μεθ’ ὅλας τὰς προθεσμίας, αἵτινες τῇ ἐδόθησαν, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν, ἡ ἑτέρα Τράπεζα, βλέπω ὅτι ἡ Ἰόνιος πάλιν ἔρχεται μὲ τὰς περυσινὰς προτάσεις, καὶ οὐχὶ μὲ προτάσεις κρείττονας, νὰ παρέμβῃ καὶ μᾶς σταματήσῃ, κατὰ τὴν γνώμην μου δὲ, καὶ νὰ μᾶς βλάψῃ. Ὁμολογῶ δὲ, κύριοι, ὅτι οὐδόλως ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Παπαμιχαλοπούλου, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σήμερον, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν τοὺς ἐννοήσατε σεῖς· διατί; διότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν· ἀποῤῥίψατε τὰς συμβάσεις, οὐχὶ διότι τὰς θεωρῶ ὀλεθρίας, οὐχὶ διότι τὰς κατακρίνω ὡς στηριζομένας εἰς ἀρχὰς ἀντιβαινούσας εἰς τὰς σημερινὰς ἰδέας περὶ τῆς προόδου τῶν κοινωνιῶν· οὐχὶ διότι αἱ διατάξεις αὐτῶν τῶν συμβάσεων περιέχουν τι ἀπᾷδον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ διότι διαπραγματεύομαι μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ἀφ’ ἑνὸς, καὶ δεύτερον διότι ἐπείγομαι νὰ τελειώσω δάνειόν τι, τὸ ὁποῖον θέλει τακτοποιήσει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Παραδέχομαι διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ἐδέχθητε σήμερον ὅ,τι σᾶς ἐπρότεινεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, καὶ θὰ σᾶς ἐρωτήσω νὰ μοὶ ἀποκριθῆτε· εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ ἦσθε αὔριον; σήμερον διεῤῥήξατε τὰς συμβάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀπολαύσητε ὑπὲρ τῆς κοινωνίας καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ὠφελήματά τινα, μικρὰ ἢ μεγάλα δὲν τὸ ἐξετάζω τώρα, θὰ τὸ ἐξετάσω κατόπιν· ἀλλὰ τί θὰ ἔχετε τὴν ἐπιοῦσαν; Θὰ ἔχητε μίαν προσπάθειαν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ συνάψῃ ἄλλην σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ἡ ὁποία ὅμως καμμίαν ἐγγύησιν δὲν ἔδωκε πρὸς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἀφεύκτως θὰ τελειώσῃ, καὶ ἂν θὰ τελειώσῃ ἐφέτος ἢ τοῦ χρόνου, καὶ ἂν θὰ τελειώσῃ ὑπὸ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν ὅρον, τόσῳ περισσότερον, ὅσῳ καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι δὲν ἀποδέχεται καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἀτροποποιήτους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἐπρότεινεν. Ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἔχητε μίαν προσπάθειαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς συνομολόγησιν δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ βελτιώσῃ καὶ νὰ τακτοποιήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου, ἤτοι περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν συμβάσεων, ἔχομεν ἕν ἔδαφος, ἂν καὶ οὐχὶ στερεόν, τὰς προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἑτέρου, περὶ τοῦ δανείου δηλαδή, οὔτε γρῦ γινώσκομεν. Σήμερον ἔχομεν ἐνώπιόν μας τὰς συμβάσεις καὶ γνωρίζομεν ὁποίας ὠφελείας θὰ παράσχωσι πρὸς τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ δημόσιον· πρόκειται δὲ διὰ τοῦ ναὶ ἢ τοῦ ὄχι νὰ τὰς ἐξαλείψωμεν. Αὔριον ὅμως θὰ ἔχωμεν μόνον μίαν ἐλπίδα συνομολογήσεως δανείου μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἀπὸ αὔριον γίνεται κυρίαρχος ἡμῶν, καὶ ὅπως ἐξετέθησαν τὰ πράγματα, καὶ ὡς ἔχουσι σήμερον, δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐλπίδα. Τὸ δὲ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ βελτιώσῃ τὸν προϋπολογισμόν, ὁποῖόν τι εἶναι καὶ μετὰ τίνος γίνεται ἡ διαπραγμάτευσις καὶ ὑπὸ τίνας ὅρους; τὰ πάντα ἀγνοοῦμεν. Ἐν τούτοις τοῦτο εἶναι ἓν ἐκ τῶν στρατηγημάτων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν διὰ νὰ ζητήσωσι τὴν ψῆφόν μας κατὰ τῶν συμβάσεων. Δὲν μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τί ἐννοεῖ «μὲ βελτίωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ δανείων»· διότι ἐν γένει τὰ δάνεια εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς δὲν φαίνονται, εἶναι ἄσχετα, οὐδὲ διορθοῦνται οἱ προϋπολογισμοὶ διὰ δανείων. Τὰ δάνεια παρουσιάζονται εἰς τοὺς γενικοὺς λογαριασμοὺς τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους, καὶ παρουσιάζονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ μόνον εἰς τὴν στήλην τῶν ἐξόδων ὡς χρεωλύσιον καὶ ὡς τόκος. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς θὰ ἐννοῇ νὰ συνάψῃ δάνειον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ συνομολογηθῇ, ὥστε νὰ ἐλαφρύνῃ τὴν δαπάνην τοῦ δημοσίου χρέους. Αὐτὸ δὲ ἴσα ἴσα πρόκειται νὰ γείνῃ καὶ διὰ τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι συζητοῦνται, διότι ἄμεσον ἀποτέλεσμα τῆς ἀποῤῥίψεως τῶν συμβάσεων τούτων θέλει εἶσθαι ἡ αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 1,200,000. Αἱ συμβάσεις βελτιόνουν τὸν προϋπολογισμόν, διότι ἐλαττόνουν τὸ δημόσιον χρέος· καὶ τῷ μὲν 1874 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔφεραν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν κατὰ 1,200,000, τὸ δὲ ἑπόμενον ἔτος ἡ ἐλάττωσις θὰ ᾖναι ἀνωτέρα κατὰ 200,000 δραχ. καὶ τὸ τρίτον ἔτος, ὁπότε λήγει, ἢ τὸ τέταρτον, ἡ αὔξησις θέλει εἶσθαι ἔτι μείζων· ὅταν δὲ λήξῃ ἡ προθεσμία, ἡ πενταετὴς, δὲν θὰ ἐξαλειφθῇ ἡ ὠφέλεια αὕτη ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον, διότι τὰ λοιπὰ δάνεια εἶναι μακροχρονιώτερα.

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἐὰν ἔχητε διάθεσιν νὰ ἐξετάσητε μὲ ἀκρίβειαν, ὅπως δὲν ἀμφιβάλλω, τόσον σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δυοῖν θάτερον πρέπει νὰ γείνῃ· ἢ πρέπει νὰ φθάσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰς ἓν ἀποτέλεσμα μεθ’ ὧν διαπραγματεύεται, ἀφοῦ, ὡς σᾶς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν, ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ σύγκρισιν μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ· ἢ νὰ δεχθῆτε ἀπὸ τοῦδε τὰς συμβάσεις, ἐὰν φρονῆτε ὅτι καὶ δεκτῶν γενομένων τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ συνομολογηθείσης συμβάσεως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν, τὸ ἐξαγόμενον δὲν ἤθελεν εἶσθαι ὠφελιμώτερον. Τῳόντι, κύριοι, ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπέραντον ἐλευθερίαν, δὲν δεσμεύεται ὑπ’ οὐδεμιᾶς συμβάσεως συνομολογηθείσης ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, διότι πᾶσαι αἱ συμβάσεις συνομολογοῦνται ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἑπομένως εἰς ἡμᾶς ἐναπόκειται νὰ συγκρίνωμεν καὶ νὰ παραβάλωμεν τὰς συμβάσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν πρὸς τὰς προτάσεις αἱ ὁποῖαι μετὰ ταῦτα μᾶς ἔγειναν, καὶ αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ πέρυσι, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ πράξωμεν καὶ ἐφέτος· ἀλλὰ νὰ τὸ πράξωμεν καὶ ὄχι νὰ τὸ ἀμελήσωμεν. Αἱ προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι μεταμορφωμέναι εἰς σύμβασιν· οὐδὲ βλέπω κατὰ τί παρουσιάζουν μείζονα ὠφέλειαν τῶν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἰς τὴν πρώην Ἰόνιον Πολιτείαν. Ἐν πρώτοις, ἐὰν συγκρίνωμεν τὰς προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης μετὰ τῶν προτάσεων τῆς Πιστωτικῆς, θέλετε ἴδει ὅτι ἐκείνη, ἀφοῦ εἶδε τὰς προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς, ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδικάς της, καὶ οὐδεμία ἄλλη διαφορὰ ὑπάρχει παρὰ αὐτὴ καὶ μόνη, ὅτι ἀντὶ 1½ ἑκατομμυρίου πρὸς 5%, ἡ Πιστωτικὴ προσφέρει τοῖς γεωργοῖς 1 ἑκατομμύριον πρὸς 6%. Ἀλλ’ ὁπόσα ἄλλα πλεονεκτήματα δὲν ἔχουσιν αἱ συμβάσεις αὐτῆς καὶ προτάσεις;

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν τοιαῦται προτάσεις; διότι ἐγὼ δὲν ἤμην πέρυσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ, «Πληροφορηθέντες, λέγει τὸ ἔγγραφον τῆς 13ης Ἰουνίου, «ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεών μας ἠγέρθη ὁ φόβος τῆς διαλύσεως τῆς ὑφισταμένης ἤδη «Ἰονικῆς Τραπέζης», λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ φέρωμεν εἰς γνῶσιν ὑμῶν, κ. πρόεδρε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ «Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος» ὑπόσχεται, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ διοικητικοῦ αὑτῆς συμβουλίου, ν’ αὐξήσῃ τὸ μετοχικὸν αὑτῆς κεφάλαιον εἰς 20,000,000 δραχ., ὅπως διατηρῇ ἐν Ἑπτανήσῳ ἰδιαίτερον κεφάλαιον καὶ ἑπτὰ ὑποκαταστήματα, ἐκτελῇ δὲ τὰς αὐτὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας προσφέρεται ἤδη νὰ ἐνεργῇ ἡ «Ἰονικὴ Τράπεζα,» καὶ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ ἰδιαίτερον ἐν Ἑπτανήσῳ αὑτῆς κεφάλαιον θέλει συνίστασθαι εἰς 12,000,000 δραχμῶν· ἐκτὸς δὲ τῶν προσφερομένων ὑπὸ τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης» ἐνυποθήκων καὶ χρηματικῶν δανείων, θέλει δανείσει καὶ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς καὶ εἰς μικρὰς ποσότητας ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις καὶ ἐπὶ τόκῳ 6%. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, ἤτοι καὶ ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις τῆς ὑφισταμένης ἤδη «Ἰονικῆς Τραπέζης», ἡ «Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα» ἀναδέχεται νὰ δανείσῃ ἐν Ἑπτανήσῳ εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς τὸ εἰρημένον ἓν ἑκατομμύριον ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρω ὅρους, ἔτι δὲ νὰ διατηρῇ ὑποκαταστήματα καὶ εἰς τὰς ἑπτὰ ἰονίους νήσους, καὶ ν’ αὐξήσῃ τὰ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους ὑποκαταστήματα αὑτῆς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν.» Δύω περιπτώσεις λοιπὸν προβλέπει ἡ ἀναφορὰ τῆς «Πιστωτικῆς Τραπέζης»· τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναχωρήσεως τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης» καὶ τὴν περίπτωσιν τῆς μὴ ἀναχωρήσεως αὐτῆς. Ἐὰν ἡ «Ἰονικὴ Τράπεζα» ἀναχωρήσῃ θυμωθεῖσα, ἡ «Πιστωτικὴ» ὑπόσχεται πρῶτον, νὰ συστήσῃ Τράπεζαν ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ κεφάλαιον 12,000,000, ἤτοι κατὰ 2,000,000 ἀνώτερον τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται νὰ χορηγήσῃ ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα», καὶ δεύτερον παραδέχεται νὰ πραγματοποιήσῃ ὅλους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους προτείνει ἡ Ἰόνιος «Τράπεζα», ἐὰν δὲν ἀναχωρήσῃ.

§163ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἀναχωρεῖ.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι πέρυσιν ἰσχυρίσθητε ὅτι θὰ φύγῃ.

§165ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἦτον ὑπόθεσις, ὥστε ἐσφάλατε.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, διότι εἶναι ζήτημα προσωπικὸν αὐτὸ καὶ οὐδὲν σημαίνει ὡς ἰσχυρισμὸς ἁπλοῦς βουλευτοῦ. Ἀλλὰ εἶναι τόσον βέβαιον ὅτι τὸ ἰσχυρίσθητε, ὥστε μὲ ἠναγκάσατε νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι τὰ συμφέροντά της καθίστων ἀδύνατον τῇ «Ἰονικῇ Τραπέζῃ» νὰ τὸ πράξῃ. Ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα» οὐδὲν πρόκειται νὰ πάθῃ ἐκ τῆς παραδοχῆς τῶν συμβάσεων· διότι ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα», ἔχει μίαν θέσιν ἐντὸς τῶν συμβάσεων αὐτῶν. Αἱ συμβάσεις ῥητῶς ἐπεφύλαξαν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν «Ἰόνιον Τράπεζαν» ἵνα ὑπάρχῃ καὶ αὐτὴ καὶ ζῇ καὶ ἀναπτύσσεται. Ἀπενείμαμεν πρὸς αὐτὴν ὅλα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἀπεδόθησαν εἰς τὴν «Πιστωτικὴν Τράπεζαν». Ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα» ὑφίσταται σύμφωνα πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Κατ’ αὐτοὺς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ᾖναι μόνη· ἠμπορεῖ αὔριον νὰ ἀνταγωνίζηται πρὸς μίαν ἢ πλείονας Τραπέζας, διότι οὐδεμία σύμβασις, οὐδεὶς νόμος τὴν ὑποστηρίζει κατὰ τῆς ἀνιδρύσεως πολλῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ. Δεκτῆς γενομένης ἐν τούτοις τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, δὲν θὰ ἔχῃ διαγωνισμὸν παρὰ πρὸς μίαν καὶ μόνην Τράπεζαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις της κατὰ τὰς συζητουμένας συμβάσεις. Ἀλλ’ ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα» ζητεῖ νὰ ὠφεληθῇ, καὶ διὰ τοῦτο αἱ προτάσεις της ὁποίαν βάσιν ἔχουσιν; ἔχουν τὸ προνόμιον τὸ ἀποκλειστικόν· ἡ «Ἰόνιος Τράπεζα» δὲν ἀναφέρεται πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι θέλει νὰ διατηρήσῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματά της· δὲν ζητεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν θέσιν της κατὰ τῆς βλάβης, τὴν ὁποίαν τυχὸν αἱ συμβάσεις θὰ προξενήσωσιν εἰς αὐτήν· ἀναφέρεται πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει· ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸ προνόμιον τὸ ἀποκλειστικὸν, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναφορὰ καὶ ἡ αἴτησις τῆς «Ἰονίου Τραπέζης». Ἐξ ἐναντίας αἱ συμβάσεις δὲν θεμελιόνουν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον· ἀλλ’ ἐν τῇ πρώην Ἰονίῳ ἐπικρατείᾳ συνιστοῦν δύω Τραπέζας, τὴν ὑπάρχουσαν, τὴν «Ἰονικὴν» μὲ ἴσα δικαιώματα, καὶ τὴν «Πιστωτικήν». Ἡ «Ἰονικὴ» ὅμως θέλει ν’ ἀποφύγῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν, τὸν ὁποῖον δὲν θέλει ν’ ἀποφύγῃ ἡ «Πιστωτική». Μεταξὺ λοιπὸν τῶν δύω προτάσεων, τῆς προτάσεως τῆς «Πιστωτικῆς» δεχομένης τὸν ἀνταγωνισμὸν πρὸς τὴν «Ἰονικὴν Τράπεζαν», καὶ τῆς «Ἰονικῆς» μὴ δεχομένης τὸν ἀνταγωνισμὸν οὔτε μὲ τὴν «Πιστωτικὴν», οὔτε μὲ ἄλλην, σᾶς ἐρωτῶ, ὁποία πρότασις εἶναι καλλιτέρα; ἡ φέρουσα τὸν ἀνταγωνισμὸν ἢ ἡ στερουμένη αὐτοῦ; Ἡμεῖς ἀπῃτήσαμεν τὸν ἀνταγωνισμὸν, οὗτινος τὰ πλεονεκτήματα εἶναι τόσον γνωστὰ, ὥστε οὐδεὶς τὰ ἀγνοεῖ, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ Τραπεζῶν πρὸς ὠφέλειαν τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Καὶ ὅλαι αἱ θεωρίαι, κύριοι, αἱ ὁποῖαι πέρυσιν ἀνεπτύχθησαν περὶ πολλῶν Τραπεζῶν καὶ περὶ κινδύνων προερχομένων ἐξ αὐτῶν, ὅταν ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ἦσαν περιτταί· διότι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ πολλῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ περὶ ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ δύω.

§167ΜΙΛΗΣΗΣ. Τόσῳ χειρότερα.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν ἔχει τόσην ἀξίαν. Ἐπειδὴ πέρυσιν ἰσχυρίσθησαν ὅτι αἱ πολλαὶ Τράπεζαι φέρουν μεγάλας καταστροφὰς εἰς τὰς κοινωνίας, καὶ ἔφεραν ὡς παράδειγμα τὴν Ἀμερικὴν, ἀπαντῶ ὅτι τὸ κακὸν δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ φαντασθῶμεν εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Πιθανὸν καὶ ὁ διαγωνισμὸς τῶν δύω Τραπεζῶν νὰ ἔχῃ τὰ ἐλαττώματά του· ἀλλὰ πρέπει νὰ τὰ παραβάλωμεν πρὸς τὰ τοῦ μονοπωλίου καὶ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν. Ἄλλως ἐὰν ὑπάρχῃ γνώμη, καὶ ὑπάρχει ἐνταῦθα, ὑπὲρ τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ περὶ τὰς τραπεζικὰς ἐργασίας, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀποῤῥίψῃ, καθὰ εἶπον καὶ πέρυσι, τὰς δύω τελευταίας συμβάσεις καὶ νὰ κρατήσῃ τὴν πρώτην, διότι κατὰ τὰ συμπεφωνημένα, ἀποῤῥιφθείσης τῆς δευτέρας, θέλει μείνει ἀκεραία ἡ πρώτη. Καὶ πῶς, κύριοι, ἔγεινεν ἡ δευτέρα σύμβασις καὶ ἡ μετὰ τῆς «Ἐθνικῆς» τρίτη, ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσσης ἐγέννησε δισταγμούς. Ὅτε ἐσυστήθη ἡ «Πιστωτικὴ Τράπεζα», ὥρισε τὸ κεφάλαιόν της εἰς 14,000,000, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ μόνον τὰ 7, τὰ δὲ ἄλλα 7, ὅταν τὸ γενικὸν συμβούλιον ἤθελε τὸ ἀποφασίσει· ὑπέβαλε δὲ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς πρὸς τὴν κυβέρνησιν πρὸς ἐπικύρωσιν. Ἐντὸς τοῦ καταστατικοῦ ὑπῆρχεν ὁ ὅρος, ὅτι ἡ Τράπεζα θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ ὁμολογίας πληρωτέας ἐν ὄψει καὶ εἰς τὸν κομιστήν. Ὅτε δ’ ἐπεξειργάσθην τὸ καταστατικόν της, ἐσταμάτησα εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Προσεκάλεσα τότε τοὺς ἱδρυτὰς καὶ τοὺς εἶπα, ὅτι τὸ καταστατικὸν δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸν, ἕνεκεν αὐτῆς τῆς διατάξεως· διότι ἡ διάταξις αὕτη καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁ κύριος Μωραϊτίνης, ὁ ὁποῖος νομίζω ἦτον ὁ προσωρινὸς πρόεδρος τῆς ὁμάδος τῶν ἱδρυτῶν, ὁ κύριος Σκαλτούνης καὶ ἄλλοι ἐκ τοῦ συμβουλίου ἐσυζήτησαν ἐπὶ μακρὸν μετὰ τῆς κυβερνήσεως τὸ ζήτημα τοῦτο, ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ κυβέρνησις παρερμηνεύει τὸν νόμον. Ἐδέησε δὲ ν’ ἀνταλλαχθῶσι καὶ ἔγγραφα, καὶ ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κύριος Ζωχιὸς, τὰ πράγματα ἐτραχύνθησαν σφόδρα μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ ἑταιρίας, καὶ ἐπὶ τέλους ἡ κυβέρνησις ἐπέμεινε καὶ ἡ ἑταιρία ὑπεχώρησεν. Ἡ ἑταιρία ἰσχυρίσθη τότε, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἄνευ τῆς συνδρομῆς τοῦ κοινοβουλίου νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Ἑπτάνησον δυνάμει τοῦ νόμου τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας, κατὰ τὸν ὁποῖον πᾶσα Τράπεζα, ἔχουσα κεφάλαιον 40,000 λιρῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὁ περὶ Τραπεζῶν ἐκεῖνος νόμος διαλαμβάνει. Καὶ εἰς τοῦτο, κύριοι, ἡ κυβέρνησις ἀντετάχθη, εἰποῦσα ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος μετὰ τὸν νόμον περὶ ἀφομοιώσεως δὲν ἰσχύει εἰμὴ ὑπὲρ τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων· ὅτι μετὰ τὸν νόμον περὶ ἀφομοιώσεως ὁ περὶ Τραπεζῶν νόμος εἶχε δι’ αὐτοῦ καταργηθῆ, δὲν ἴσχυε πλέον, ἀλλὰ διετηρεῖτο μόνον ὑπὲρ τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Καὶ τοῦτο ἐφιλονεικήθη παρὰ τῶν ἱδρυτῶν· ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἐπέμενε, καὶ πάλιν ἡ ἑταιρία ἠναγκάσθη νὰ ἐνδώσῃ. Προσφεύγει τότε εἰς τρίτον ἐπιχείρημα· εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸν ἀστικὸν ἰόνιον κώδικα τὸ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἶναι δικαίωμα παντὸς, οὐ μόνον τραπεζῶν, ἀλλὰ καὶ ἰδιώτου. Καὶ τῳόντι εἰς τὸν κώδικα ἐκεῖνον ὑπῆρξε διάταξις τοιαύτη· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἔπεσεν εἰς τὴν συζήτησιν. Καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις εἶπεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, τὸ μόνον καταφύγιον εἶναι νὰ συναφθῇ σύμβασις, ἥτις θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι μόνον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ ἀπονείμῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐκ τῶν συζητήσεων ἐκείνων προέκυψεν ἡ πρώτη σύμβασις. Ἡ σύμβασις αὕτη, τῆς 2 Νοεμβρίου, εἶναι ἁπλουστάτη. Ἡ «Πιστωτικὴ Τράπεζα» ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια καθ’ ὅλον τὸ κράτος ἐκτὸς μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα» ἔχει ὑποκαταστήματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρείδεται ἡ σύμβασις τῆς 2ας Νοεμβρίου, ἁπλουστάτη, ὅπως προεῖπον. Αὐτὸ δὲ τὸ δικαίωμα ἀποδίδοντες εἰς τὴν «Πιστωτικὴν Τράπεζαν», ἠθελήσαμεν συγχρόνως νὰ ὠφελήσωμεν κατά τι τὸ δημόσιον, ὅπερ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅτι θέλει χρειασθῆ ἀργύριον διὰ δημόσια παραγωγικὰ ἔργα. Ἀνέλαβε δὲ τὴν ὑποχρέωσιν ἡ «Πιστικὴ Τράπεζα» ν’ ἀνοίξῃ ἀνοικτὸν λογαριασμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τόκον 6%, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, κατὰ 1% ὀλιγώτερον ἀφ’ ὅ,τι ἤθελεν εἶσθαι ὁ εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκείνην πληρονόμενος τόκος, ὅστις δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἀνώτερος τῶν 7%. Λοιπὸν ἐλάμβανε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅπου δὲν εἶχεν ὑποκαταστήματα ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα», ἀνελάμβανε δὲ τὴν ὑποχρέωσιν πρῶτον τοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ δανείσῃ μὲ τόκον ἀνώτερον τῶν 7% καὶ ν’ ἀνοίξῃ ἀνοικτὸν λογαριασμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δανείζουσα πρὸς αὐτὴν 1% ὀλιγώτερον τῶν 7%. Τί συμβαίνει εὐθὺς ἀμέσως; Ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα» συνιστᾷ πανταχοῦ καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν ὑποκαταστήματα κατέλαβεν ὅλας τὰς θέσεις, καὶ οὕτως ἐγέννησε φυσικῷ τῷ λόγῳ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον τὰ δικαστήρια μόνα ἤθελον λύσει· ἐὰν δηλονότι μετὰ τὴν σύναψιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως μεταξὺ «Πιστωτικῆς Τραπέζης» καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα» νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα, ἔνθα δὲν ἦσαν τότε, ὅτε ὑπεγράφη ἡ σύμβασις, συστημένα. Ἡ περίστασις αὕτη καὶ ἄλλαι τινὲς περιστάσεις, ἀναφορὰν ἔχουσαι πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν δύω Τραπεζῶν, ὑπῆρξεν ἀφορμὴ καὶ ἐγένοντο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νέαι προτάσεις παρά τε τῆς Πιστωτικῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς. Δὲν εἶναι δ’ ἀληθὲς, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ζωχιὸς τὸ εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπῆγε πρὸς τὰς Τραπέζας. Δὲν εἶναι ἀληθές· ἀλλ’ ἔγειναν προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δὲν ἦτον εὐδιάθετος νὰ τρέξῃ πρὸς αὐτὰς, ἵνα τροπολογήσῃ τὴν σύμβασίν της. Ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα», διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ προνόμιόν της μὲ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἠναγκασμένη νὰ ἔχῃ ὑποκαταστήματα καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους ἄνευ συμφέροντος καὶ μὲ μεγίστην αὐτῆς ζημίαν, ἐζήτησε τὴν μεταῤῥύθμισιν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἤθελον συζητήσει καὶ ἀποδεχθῆ αἱ δύω Τράπεζαι καὶ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἐπειδὴ, κύριοι, ἔγεινε λόγος περὶ τούτου, περὶ τῆς διαδοχῆς δηλονότι τῶν τριῶν αὐτῶν συμβάσεων, χρεωστῶ νὰ σᾶς προσθέσω, ὅτι οἱ δύω πρόεδροι καὶ διευθυνταὶ τῶν Τραπεζῶν, τῆς «Πιστωτικῆς» καὶ τῆς «Ἐθνικῆς», συνενοήθησαν κατὰ πρῶτον μεταξύ των καὶ ἔφεραν κατόπιν ἐκ συμφώνου τὴν περὶ νέων συμβάσεων πρότασιν, διότι ἡ κυβέρνησις ἦτον εὐχαριστημένη μὲ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ἡ πρώτη αὕτη σύμβασις δὲν ἔφερε κἀμμίαν καινοτομίαν εἰς τὰς ἰδέας καὶ ἀρχὰς, αἵτινες νομοθετικῶς διεῖπον τότε τὰ τῶν Τραπεζῶν. Τὸ μονοπώλιον τῆς «Ἐθνικῆς Τραπέζης» ἐστηρίζετο ἐπὶ νόμου, καὶ ὁ νόμος ἔμενεν ὡς ὑπῆρχεν. Ἡ ἵδρυσις τῆς «Πιστωτικῆς Τραπέζης» ἐν Ἑπτανήσῳ οὐδένα προσέβαλλε νόμον ἢ σύμβασιν, ἑπομένως ἐδύνατο αὕτη νὰ λάβῃ ἄδειαν ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐδύνατο δὲ νὰ πράττῃ τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἔνθα ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα» δὲν εἶχεν ὑποκαταστήματα. Οὔτε ὁ νόμος ὁ ὑποστηρίζων τὴν «Ἐθνικὴν Τράπεζαν,» οὔτε ὁ νόμος ὁ ὑποστηρίζων τὴν «Ἰονικὴν» ἐμπόδιζε τὴν σύστασιν μιᾶς τρίτης Τραπέζης ἐχούσης δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια· ἑπομένως καὶ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἦτο πολὺ εὐχαριστημένη· διότι ἀπέκτα ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ἓν νέον κεφάλαιον 14,000,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ δανείζεται πρὸς αὐτὴν μὲ τόκον ἐλάσσονα τῶν 7%, καὶ νὰ διπλασιασθῇ μάλιστα διὰ τῆς προσθήκης τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· μέρος δ’ αὐτοῦ ἤθελε δοθῆ εἰς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, δι’ ὠφελίμους καὶ παραγωγικὰς δαπάνας ἐπὶ τόκῳ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδόθη ἐν Ἑλλάδι, ἀπὸ χρόνων πολλῶν, πρὸς 6% εἴτε 5½% εἴτε καὶ 5· καὶ προσέτι ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀπέκτα ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ἕν ἄλλο ἀγαθὸν, ὅτι προσετίθετο τρίτη Τράπεζα, ἔχουσα πλὴν τῶν κεφαλαίων καὶ ἀρκετὰ ἱκανοὺς διευθυντὰς, ὥστε ἤθελεν ἐγερθῆ πράγματι συναγωνισμὸς περὶ τὰς τραπεζικὰς ἐργασίας, ὁ ὁποῖος χρεωστοῦμεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἦτο πάντη ἄγνωστος τὸ πρίν.

§169ΖΩΧΙΟΣ. Τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης» δὲν ἦσαν ἀναγκαστικὰ, καὶ ἔπρεπε νὰ γείνουν ἀναγκαστικά;

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔφθασα εἰς αὐτό, ὁμιλῶ ἀκόμη περὶ τῆς πρώτης συμβάσεως· τώρα θὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Λοιπὸν ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἦτον εὐχαριστημένη μὲ τὴν πρώτην σύμβασιν, ὅτε αἱ δύω Τράπεζαι συνεννοηθεῖσαι ἦλθον καὶ τῇ προσέφεραν τὴν δευτέραν καὶ τρίτην. Τί ἐζήτει ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα»; Ἐζήτει νὰ τὴν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὴν βαρεῖαν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ διατηρῇ παντοῦ ὑποκαταστήματα ἄνευ ὠφελείας καὶ μὲ ζημίαν της· ἐζήτει πρὸ πάντων νὰ τὴν ἀναπαύσωμεν ἀπὸ ἕνα αἰώνιον κίνδυνον, ὅτι ἐνόσῳ δὲν καταλάβῃ καὶ τὴν τελευταίαν ἐπαρχίαν τοῦ κράτους, ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ αἰφνιδίως ἐνώπιον μιᾶς δευτέρας Τραπέζης, ἴσως καὶ τρίτης· ἰδοὺ τί ἐζήτει νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα». Ἡ δὲ «Πιστωτική», ἐνδίδουσα εἰς τὰς ἀξιώσεις ταύτας τῆς «Ἐθνικῆς», ἔλεγε· ζητῶ ἕν ἀντάλλαγμα. Τὸ ἀντάλλαγμα εἶναι, ὅτι τὰ γραμμάτια τὰ τραπεζικὰ ἐν Ἑπτανήσῳ θέλω νὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν καὶ τιμὴν, ἣν ἔχουν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς «Ἐθνικῆς» ἐν Ἑλλάδι. Ἐγὼ, κύριε Ζωχιὲ, οὐδὲν περισσότερον παρεχώρησα.

§171ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἐνόησα. Ἐδῶ βλέπω, ὅτι κερδίζει ἡ Τράπεζα· τὸ δημόσιον τί κερδίζει καὶ ἡ κοινωνία τί κερδίζει; μοὶ μένει ἀπορία.

§172ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περιμένετε, εἶσθε ὅλος ἀπορία· δὲν ἀπορεῖτε ὅμως εἰς τίποτε. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὁποῖα εἶναι τὰ κυριώτερα ὠφελήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τώρα θέλω σᾶς προσθέσει καί τινα, τῶν ὁποίων ἄλλα μὲν ἴσως ἠμποροῦν νὰ θεωρηθῶσι δευτερεύοντα, ἓν ὅμως πρέπει νὰ θεωρηθῇ πρωτεῦον. Τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως δημιουργεῖ ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἓν δικαίωμα πολυτιμότατον καὶ μέγα. «Ἄρθρον 2. Τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀπὸ 11 Ἀπριλίου 1859 Νόμου ἐν γένει παθητικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θέλει ἀντιπροσωπεύεσθαι εἰς τὸ ἑξῆς οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀξιῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ εἰρημένον ἄρθρον, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ χρεωγράφων τῆς Κυβερνήσεως μεταγενεστέρων τοῦ ἔτους 1862.» Ὅστις δὲν γνωρίζει ὁποίαν σημασίαν ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅπερ δίδει εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων στηριζομένη ἐπὶ τῶν χρεωγράφων τοῦ δημοσίου, ἅτινα ἔχει εἰς χεῖράς της......

§173ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν;

§174ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι νὰ ᾖναι χρεώγραφα καὶ τὸ ἴδιον νὰ ᾖναι μέταλλον;

§175ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς· πρότερον ἡ Τράπεζα ὑπεχρεοῦτο νὰ ἔχῃ εἰς τὸ ταμεῖόν της τὸ ἓν τρίτον τῶν πρὸς κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ἀλλ’ ἔχει ἕνα ἄλλον περιορισμόν· ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ μεταλλικοῦ καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον. Ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς δύω ὅρους διέπεται ἡ ἔκδοσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§176ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχετε ὅμως τόσας ἀξίας ἄνευ τῶν χρεωγράφων τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ ἠμπορῆτε νὰ φθάσητε τὸν ἀνώτατον ὅρον· τώρα, ὅτε σᾶς δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ προσθέσητε καὶ τὰ χρεώγραφα, δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς τὸν ἀνώτατον αὐτὸν ὅρον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§177ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς εἶπον διὰ τὴν ἀντιπροσωπείαν. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος κατὰ τὸ 1843, ὁμολογίαι τοῦ ἐθνικοῦ δανείου δὲν ὑπῆρχον, καὶ ἑπομένως ἡ ἐργασία αὕτη ἦτον ἄγνωστος παρ’ ἡμῖν· ὅταν κατόπιν ἐκυκλοφόρησαν χρεώγραφα τοῦ ἐθνικοῦ δανείου, τότε ἡ Τράπεζα ἀλληλοδιαδόχως ἐλάμβανε μέρος τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν· ἔπρεπεν αὐταὶ αἱ ὁμολογίαι ν’ ἀντιπροσωπεύουν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. Νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην· ἑπομένως δὲν ἦτον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης. Ἦτο μία εὐκολία, διὰ τὴν ὁποίαν πρὸ παντὸς ἄλλου ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ εὐχαριστῆται. Συμβιβάζεται μὲν καὶ τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνίας.

§178ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶσθε εἰς ἀντίθεσιν.

§179ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴμεθα συμφωνότατοι, καὶ μὲ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἐδώκατε, πάλιν σύμφωνοι εἴμεθα. Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἐξέτεινε τὰ ὅρια, πέραν τῶν ὁποίων δὲν δύνασθε νὰ ἐκδώσητε γραμμάτια τραπεζικά· ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι, ὅτι σᾶς ἔδωκε τὴν εὐκολίαν νὰ κάμητε πλήρη χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Εἰς πολλὰς περιστάσεις μὴ ἔχοντες τοσαύτας ἀξίας, ὅσαι ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐκδώσητε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, δὲν τὸ ἐξεδίδετε καὶ δὲν ὠφελεῖσθε ἐκ τούτου· δὲν ἠδύνασθε νὰ φθάσητε τὰ ὅρια τοῦ δικαιώματός σας. Αὐτὰ ἦταν, κύριοι, τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἡ σύμβασις ἡ μεταγενεστέρα ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐδημιούργει. Σᾶς εἶπον προσέτι, ὅτι ἐδημιούργει ἓν ἀγαθὸν ὑπὲρ τῆς «Πιστωτικῆς Τραπέζης», ὅτι ἐξωμοίου τὰ τραπεζικὰ αὐτῆς γραμμάτια ἐν ταῖς ἑπτὰ νήσοις μὲ τὰ γραμμάτια τῆς «Ἐθνικῆς Τραπέζης» ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὡς πρὸς τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῶν καμμία διαφορά· ἀντὶ δὲ αὐτοῦ τοῦ πλεονεκτήματος, ἡ «Πιστωτικὴ» παρῄτει ὑπὲρ τῆς «Ἐθνικῆς Τραπέζης» τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκδώσῃ αὕτη ἀποκλειστικῶς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Οὕτως ἡ «Ἐθνικὴ Τράπεζα» ἀπέκτα πρῶτον τὴν ἀνάπαυσίν της κατὰ παντὸς φόβου, ὅτι ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἐντὸς τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν εἰς ἀνταγωνισμὸν μετ’ ἄλλης τινὸς Τραπέζης· δεύτερον ἀπηλλάττετο τῆς ὑποχρεώσεως νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, διότι κατὰ τὰς συμβάσεις μόνον μὲ 22 ὑποκαταστήματα ἔχει πλῆρες τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ παλαιᾶς ἐποχῆς ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐνομοθέτησεν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἡ κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὰς προτάσεις αὐτάς. Παραδεχομένη δὲ αὐτὰς, ἀπήλαυσε τῷ ὄντι πλεονεκτήματά τινα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, διότι τὸν ἀνοικτὸν λογαριασμὸν ἀνεβίβασεν ἀπὸ κατωτέρου ποσοῦ εἰς ἀνώτερον· δεύτερον δὲ, διότι ὑπεχρέωσε τὴν «Ἐθνικὴν Τράπεζαν» νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐξόφλησιν χρεῶν, τὰ ὁποῖα ἐπὶ βαρεῖ τόκῳ εἶχε συνομολογήσει εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν πρὸς τὸ δημόσιον. Τὸ ἓν ἐκ τῶν χρεῶν τούτων, ὡς γνωρίζετε, εἶναι συνωμολογημένον πρὸς 9,5%, τὰ ἄλλα πρὸς 8%.

§180ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ κοινωνία τί ἀπήλαυσεν;

§181ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτοῦν ἤδη καὶ ἀκαταπαύστως ἐπαναλαμβάνουσιν· αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνήψατε, τί ἐδημιούργησαν ὑπὲρ τῆς κοινωνίας; Λυποῦμαι διὰ τοὺς ἐρωτῶντας, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς, μελετῶντες ἀκαταπαύστως καὶ ἐπὶ δύω ἔτη τὰς συμβάσεις αὐτὰς, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἴδουν τὸ τί δημιουργοῦν ὑπὲρ τῆς κοινωνίας· διότι ἴσα ἴσα τὰ δημιουργούμενα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται ὑπὲρ τῆς κοινωνίας· ἀλλ’ ὅταν δὲν θέλουν νὰ τὰ ἴδουν, τότε μόνον ἐννοῶ διατὶ ἐρωτοῦν. Θέλουν τὴν νεκρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ τῶν Τραπεζῶν, καὶ θαυμάζω μάλιστα μὲ τοὺς ὑπερμάχους τῶν ἑπτανησιακῶν συμφερόντων, πῶς αὐτοὶ θέλουν αὐτὴν τὴν νεκρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ τῶν Τραπεζῶν εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ πῶς δὲν ἐννοοῦν ὅτι μόνον ἡ ἀρχὴ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἀνταγωνισμοῦ γινομένου διὰ προσθήκης ἑνὸς νέου στοιχείου ἀρκετὰ ἰσχυροῦ, ἰσχυροῦ κατά τε τὴν χρηματικὴν καὶ κατὰ τὴν διαχειριστικὴν δύναμιν, πῶς λέγω, αὐτὸς ὁ ἀνταγωνισμὸς δὲν προξενεῖ εἰς αὐτοὺς κᾀμμίαν ἐντύπωσιν! καὶ δὲν δύνανται νὰ πεισθῶσιν ὅτι ὁ ἀνταγωνισμὸς οὗτος θὰ φέρῃ μεγίστην ὠφέλειαν καὶ εἰς τὴν ἐμπορίαν καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς Ἑπτανήσου!

§182ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν γεωργίαν;

§183ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πταίουν διὰ τὴν γεωργίαν αἱ συμβάσεις, πταίετε σεῖς ὁ ὁποῖος δὲν γίνεσθε γεωργός. Δὲν ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Ζωχιὸς πῶς δύναται νὰ βοηθηθῇ ἡ παραγωγὴ, καθὼς δὲν ἐνόησαν καὶ ἄλλοι πέρυσι πῶς ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ περιορισμὸς τοῦ τόκου καὶ πῶς ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τόκου δύναται νὰ προκύψῃ μία ὠφέλεια. Ἂς ἐξετάσουν ἀπαθῶς τὰ πράγματα, ἂς τὰ ἐξετάσουν σχετικῶς μὲ τὴν κοινωνίαν μας, καὶ θὰ φθάσουν εἰς ἓν ἐξαγόμενον, ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν δύνανται νὰ ἀποφασισθῶσι διὰ γενικῶν καὶ ἀπολύτων θεωριῶν, ἀλλὰ πάντοτε διὰ θεωριῶν καὶ ἰδεῶν σχετικῶν μὲ τὸν τόπον. Ἐννοῶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν τὸ δόγμα ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου εἶναι ἓν ἀγαθὸν σύμπτωμα, πρέπει ὅμως νὰ προέρχηται ἀπὸ τὴν φυσικὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων χωρὶς οὐδενὸς περιορισμοῦ. Ταῦτα εἶναι ἀρχὴ ἀλάνθαστος· ἀλλὰ τὴν πρεσβεύουν ἀργὰ εἰς τὴν Ἀγγλίαν· τὴν πρεσβεύουν, ἀφοῦ διὰ μυρίων μέσων κατώρθωσαν νὰ πλάσουν τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία φυσικῶς ἤθελεν ἐπιδράσει ἐπὶ τοῦ τόκου. Ὅτε δὲ ἐγίνετο αὐτὴ ἡ διάπλασις καὶ μόρφωσις, ἄπειρος περιορισμὸς ὑπῆρχε καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς βιομηχανίας καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τοκισμοῦ. Ἡ δὲ Ἑλλὰς ποῦ εὑρίσκεται; εἰς τὸ τελευταῖον ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ εὐτυχὴς ἤδη Ἀγγλία; ἢ εὑρίσκεται εἰς τὴν πρώτην περίοδον τῆς κατασκευῆς αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Περιπλέον ἡ Ἀγγλία εἶναι εἰς τὸ κέντρον τοῦ τῶν κεφαλαίων διαγωνισμοῦ, καὶ ὅταν ἔχητε ἕνα τόσον ἀπέραντον διαγωνισμὸν τῶν κεφαλαίων, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ προσφύγητε εἰς τὴν νομοθεσίαν διὰ νὰ περιορίσητε τὸν τόκον· ἀλλ’ ὁμιλοῦντες περὶ τῆς Ἑλλάδος, τῆς ἀποκεχωρισμένης ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἰσχυρισθῆτε; Εἶμαι ἐναντίος παντὸς περιορισμοῦ ἐπιβαλλομένου αὐθαιρέτως ἀπὸ τὸν νομοθέτην· ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εἶναι ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου τὸ νὰ δεχθῶ μίαν τοιαύτην πρότασιν, προτεινομένην ὑπὸ μιᾶς Τραπέζης ἢ ὑπὸ δύω Τραπεζῶν. Ὅταν ἡ ἰδία Τράπεζα προτείνῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν· «δέχομαι νὰ μοὶ παραχωρήσῃς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδω τραπεζικὰ γραμμάτια ἴσα μὲ τὸ κεφάλαιόν μου καὶ οὐχὶ πλειότερα, καὶ νὰ δανείζω ἐπὶ τόκῳ κατωτέρῳ τῶν 7%.» Ὅταν αὐτὴ ἡ ἰδία Τράπεζα προσφέρεται, τότε σᾶς ἐρωτῶ αἱ θεωρίαι σας ὁποίαν σημασίαν ἔχουν; καὶ πῶς μὲ κατηγοροῦσιν ὅτι διὰ τῆς νομοθεσίας καθυποβάλλω περιορισμούς; Ἐξεναντίας, τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα πρεσβεύουν τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ, εἰς τὴν νομοθεσίαν των ἔχουν τὸν περιορισμὸν τοῦ τόκου, ὅστις παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ὑπάρχει. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἀποκρούωσί τινες ἐκ τῶν συναδέλφων ὡς ἀνωφελὲς καὶ ἀντιβαῖνον εἰς τὰς νεωτέρας ἀρχὰς τὸ διὰ τῆς συμβάσεως συνομολογηθὲν, ὅτι ὁ τόκος δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 7%, καλὰ θὰ ἔκαμνον ἐὰν ἐξήταζον ὁποίας ὁ περιορισμὸς οὗτος ὠφελείας δύναται νὰ φέρῃ. Ἡ παραγωγὴ, κύριοι, ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων. Τὰ κεφάλαια τὰ καταβαλλόμενα διὰ τὴν παραγωγὴν ἐξασκοῦσι μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων· κατὰ συνέπειαν, ὅσον εὐθηνότερα εἶναι τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν προϊόντων, τόσον ἡ παραγωγὴ ἀφ’ ἑνὸς γίνεται εὐθηνοτέρα καὶ ἡ τιμὴ τῶν προϊόντων ἑπομένως εἶναι κατωτέρα, καὶ ὁ τόπος πορίζεται τὰ προϊόντα τῆς παραγωγῆς εἰς κατωτέραν τιμὴν, καὶ τὰ προϊόντα ταῦτα τῆς παραγωγῆς, δι’ ὀλιγωτέρων ἐξόδων γινόμενα, δύνανται νὰ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς τὰ ἐξωτερικὰ προϊόντα καὶ νὰ ὑπάρξῃ ἐξαγωγή· καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ εὐθηνία τῶν κεφαλαίων φέρει ἄλλο ἀποτέλεσμα, ὅτι πολλαπλασιάζει τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν παραγωγήν. Τὸ νὰ ᾖναι λοιπὸν εἰς ἕνα τόπον τὰ κεφάλαια εὐθηνὰ δὲν εἶναι πρᾶγμα ἐπουσιῶδες. Καὶ ἐὰν μὲν ἡ νομοθεσία, τὸ ἐπαναλέγω, ἤρχετο νὰ ἐπιβάλῃ αὐτὸν τὸν θεσμὸν εἰς τοὺς κεφαλαιούχους καὶ τοὺς τραπεζίτας καὶ νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ ἐκ τῶν προτέρων, νὰ ὑποχρεώσῃ δηλαδὴ ἀγνώστους τραπεζίτας, ἀγνώστους Τραπέζας, νὰ δανείζωσιν ἐπὶ ὡρισμένῳ τόκῳ, ἡ διάταξις πιθανὸν ἢ βεβαίως θὰ ἦτον ἀξιοκατάκριτος. Ἀλλ’ ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ἡ ἰδία Τράπεζα, μία ἢ δύω προσφέρονται νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν τιμὴν τῶν ἰδίων κεφαλαίων, δὲν ἔχει κἀνὲν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα τοὺς περιορισμοὺς τοὺς γενικοὺς ἤθελον καταστήσει ἀξιοκατακρίτους· ἔχει μόνον ἓν πλεονέκτημα, τὸ πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον σᾶς προανέφερον. Καὶ σημειώσατε, κύριοι, ὅτι μία Τράπεζα δυναμένη νὰ ἀντιπαραταχθῇ πρὸς τὰς ἄλλας τὰς ὑπαρχούσας, διότι ἔχει ἀρκετὰ κεφάλαια πρὸς τοῦτο καὶ ἀρκετὴν δεξιότητα, θὰ ἐπιφέρῃ φυσικῷ τῷ λόγῳ τὴν πτῶσιν τοῦ τόκου καὶ ἐκείνων τῶν Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν συνωμολόγησαν τὸ ὅριον τοῦτο τοῦ δανείζειν· καὶ ὁ τόκος τοιουτοτρόπω, εἰς τὸν τόπον θέλει εἶσθαι ὑπὸ τὸ ποσοστὸν αὐτὸ, καὶ τὰ κεφάλαια θέλουν εἶσθαι εὐθηνότερα, εὐθηνότερα ἀφ’ ὅ,τι ὑπάρχουν τὴν σήμερον. Σὺν τοῖς ἄλλοις δὲ, δὲν ἐλαττοῦται μόνον ὁ τόκος διὰ τῶν συζητουμένων συμβάσεων, ἀλλ’ αὐξάνουν καὶ τὰ κεφάλαια· δημιουργεῖται μία νέα Τράπεζα πρὸς τῇ «Ἐθνικῇ» καὶ τῇ «Ἰονικῇ», αἱ ὁποῖαι κυκλοφοροῦν κατ’ ἔτος πολλὰ ἑκατομμύρια, ὅπως καὶ αὐτὴ προσθέσῃ ἕτερα 80 ἢ 100 ἢ 120 ἑκατομμύρια ἐργασιῶν κατ’ ἔτος. Λοιπὸν ἡ σύμβασις περιέχει αὐτὰς τὰς δύω μεγάλας βελτιώσεις ὑπὲρ τῆς κοινωνίας· τὴν μὲν, ὅτι προσφέρει νέα κεφάλαια εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπὲρ τῆς γεωργίας, τῆς ἐμπορίας, τῆς βιομηχανίας καὶ πάσης ἄλλης παραγωγῆς. Τοῦτο δὲ τὸ κεφάλαιον συγκρινόμενον πρὸς τὰ ὑπάρχοντα κεφάλαια τῶν δύω Τραπεζῶν ὁμοῦ ἀποτελεῖ τὰ ⅔ αὐτῶν. Τράπεζα λοιπὸν ἐξ 20,000,000 κεφαλαίου, ὅπως εἶναι αἱ τελευταῖαι προτάσεις τῆς «Πιστωτικῆς», δὲν εἶναι Τράπεζα ἀξία περιφρονήσεως, ἀλλὰ Τράπεζα, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ μεγάλην μεταβολὴν εἰς τὴν τιμὴν τῶν συναλλαγῶν. Ἂν θέλετε, κύριοι, ἠμπορεῖτε νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα εἰς τὸν ἰσολογισμὸν αὐτῆς τῆς Τραπέζης, τὸν ὁποῖον ἐδημοσίευσε τὴν 31 Δεκεμβρίου. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσίν της, διὰ τῆς ὁποίας περιέγραψε τὰς ἐργασίας της, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐγγραφῶν τῶν κεφαλαίων τῶν «Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου», αἱ ἐργασίαι της ἀνέβησαν εἰς 150,000,000 ἐντὸς τοῦ 1873. Ἐδάνεισεν εἰς δήμους, ἐδάνεισεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐδάνεισεν εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις, εἰς ἑταιρίας μεταλλευτικὰς, ὅπως εἶναι ὁ «Περικλῆς», ἔλαβε μέρος εἰς πολλὰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι πρωτίστης ἀξίας, δηλονότι εἰς τὰ «Μεταλλουργεῖα τοῦ Λαυρίου», εἰς τοὺς δύω σιδηροδρόμους, καὶ τέλος πάντων παρουσιάζεται ἑτοίμη νὰ δώσῃ νέαν ὤθησιν καὶ νέαν ζωὴν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἐὰν εἰς αὐτὴν τὴν Τράπεζαν προσθέσητε τὴν ἀπονομὴν τοῦ προνομίου, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τῆς πρώτης συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τῶν δύω ἑπομένων συμβάσεων, θέλετε ἔχει πολλαπλάσια τὰ ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν παρεμπίπτουν ἰδέαι τινὲς περὶ συμφερόντων ἑπτανησιακῶν, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἄξια μεγάλης προσοχῆς· καὶ αὐτὸ τὸ αἴσθημα εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑπάρχει γενικὸν εἰς πάντας τοὺς συναδέλφους. Ἐὰν δὲ ἀληθὲς ᾖναι, ὅτι πάντες οἱ συνεδριάζοντες ἐνταῦθα ἐμφορούμεθα τῳόντι ἀπὸ τὸ αἴσθημα νὰ μὴ ἀδικηθῇ κατ’ ἐλάχιστον ἡ Ἑπτάνησος, παρακαλῶ τοὺς προβάλλοντας τὰ Ἑπτανησιακὰ συμφέροντα νὰ ὑπάρξουν ἀνεκτικώτεροι ἀφ’ ὅ,τι ὑπῆρξαν πρὸς τὰς ἰδέας ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ηὐτυχήσαμεν νὰ ἔχωμεν ὡς πρὸς τοῦτο τὴν αὐτὴν γνώμην μὲ αὐτούς. Πρέπει νὰ πιστεύσουν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν διὰ τῆς παραδοχῆς τῶν συμβάσεων νὰ βλάψωμεν τὴν Ἑπτάνησον κατ’ ἐλάχιστον. Πρέπει νὰ πιστεύσουν ὅτι αἱ συζητήσεις τὰς ὁποίας κάμνομεν, ἡ ἐπιμονὴ, τὴν ὁποίαν δεικνύομεν, προέρχεται ἀπὸ τοῦτο, ὅτι διαφωνοῦμεν εἰς αὐτὸ ἴσα ἴσα τὸ ζήτημα ἂν βλάπτεται ἡ Ἑπτάνησος ἢ δὲν βλάπτεται. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω πολὺ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μας κύριον Ζωχιὸν, ὅταν ἐπαναλάβῃ πάλιν τὸν λόγον, νὰ μὴ ἔλθῃ μὲ τόσην ὁρμὴν καὶ τόσην ὀργὴν εἰς τὸ βῆμα.

§184ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ ἀπορία ὅμως ἔμεινεν ἀπορία.

§185ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ παραλείψω τὸ μέρος τοῦτο τῆς συζητήσεως τὸ ἀφορῶν τὴν βλάβην τῶν ἑπτανησιακῶν συμφερόντων, νὰ τὸ παραλείψω, λέγω, τὴν στιγμὴν αὐτήν· διότι οὐδεὶς ἦλθε νὰ εἴπῃ τίποτε θετικὸν καὶ ὡρισμένον. Ὑποθέτουν ὅτι ἀρκοῦν ὅσα εἶπον πέρυσιν, ἐνῷ ἂν ἤρκουν ὅσα ἐῤῥέθησαν πέρυσι, τότε ἦτο περιττὴ καὶ ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας· διότι ὅσα εἴπομεν πέρυσιν, ἐμόρφωσαν μίαν ἰδέαν ὑπὲρ τῶν συμβάσεων, αἵτινες δὶς ἐγένοντο πέρυσι δεκταὶ μετὰ πολυήμερον καὶ ἐπίμονον συζήτησιν. Ἐν τούτοις ὁ κύριος Ζωχιὸς ζητεῖ ἐναντίαν ψῆφον ἤδη, ἄρα πρέπει νὰ ἀγωνισθῇ περισσότερον ἐφέτος διὰ νὰ μεταβάλῃ τὰς ἰδέας τῆς Βουλῆς, ἀφ’ οὗ ζητεῖ ἀποτελέσματα ἐναντία τῶν περυσινῶν. Μολαταῦτα πρὶν καταβῶ τοῦ βήματος, παρατηρῶ ὡς πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑπτανήσου, ὅτι ὄχι μόνον δὲν βλέπω καμμίαν βλάβην εἰς αὐτὰ, ἀλλ’ ἐξεναντίας βλέπω ὠφελείας. Ἐὰν συγκρίνητε τὰς προτάσεις τῆς «Ἰονίου Τραπέζης», ἡ ὁποία, σημειώσατε, προτάσεις μόνον κάμνει, ἐν ᾧ ἡ ἄλλη ἔχει σύμβασιν πλήρη, ἐὰν παραβάλητε τὰς προτάσεις τῆς «Ἰονικῆς Τραπέζης» μὲ τὰς προτάσεις τῆς «Πιστωτικῆς», νομίζω ὅτι ἡ ἑξῆς μόνον ὑπάρχει διαφορά. Ἡ «Ἰονικὴ Τράπεζα» προτείνει 1½ ἑκατομμύριον ὑπὲρ τῶν γεωργῶν καὶ προτείνει νὰ τὸ δανείζῃ πρὸς 5%. Ἡ «Πιστωτικὴ» προτείνει 1 ἑκατομμύριον καὶ τὸ προτείνει, νομίζω, πρὸς 6%. Κάμετε, κύριοι, τὴν διαφορὰν μεταξὺ 1½ ἑκατομμυρίου πρὸς 5% καὶ 1 πρὸς 6%.

§186ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ 3½ πρὸς 6.

§187ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα τὰ ἄλλα τὰ δέχεται.

§188ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν....

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἔλθετε νὰ ὁμιλήσετε περὶ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Ἑπτάνησος θὰ πάθῃ, θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ὕστερον ἀπὸ τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκω γενικῶς εἰς τὸ κράτος ἐκ τῆς παραδοχῆς εἴτε τῆς πρώτης συμβάσεως, εἴτε τῶν τριῶν, μετὰ τὴν ὠφέλειαν ἣν πρόκειται νὰ πορισθῶμεν ὑπὲρ ὅλης τῆς κοινωνίας, πρέπει νὰ μᾶς ἀποδείξητε ὅτι αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῇ ἡ Ἑπτάνησος, εἶναι τόσον φοβεραὶ, ὥστε νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμούς. Ἀλλὰ νὰ ἁρπάσητε κλαίοντες ὑπὲρ τῶν χωρικῶν τῆς Ἑπτανήσου μίαν ψῆφον ἡμῶν, τοῦτο δὲν εἶναι συγκεχωρημένον. Λοιπὸν ἔλθετε αὔριον ἐδῶ, διότι σήμερον βεβαίως ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, νὰ μᾶς εἴπητε κατὰ τί βλάπτεται ἡ Ἑπτάνησος καὶ νὰ συγκρίνετε τὴν ζημίαν σας μὲ τὴν κοινὴν ὠφέλειαν.

§190ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§191ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σήμερον νὰ τελειώσωμεν.

§192ΤΙΝΕΣ. Σήμερον.

§193ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον;

§195ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· ἀπόψε.

§196ΖΩΧΙΟΣ. Μᾶς εἶπον ὅτι κλαίοντες θέλομεν νὰ ἁρπάσωμεν τὴν ψῆφόν σας, καὶ ὄχι διὰ τῆς πειθοῦς, ὄχι διὰ τοῦ λόγου. Θέλουν δὲ νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν τὰ συμφέροντά μας, καὶ ὅτι πρέπει νὰ μένωμεν ὑπὸ κηδεμονίαν. Τί συμφέρει εἰς τὴν Ἑπτάννησον, μᾶς λέγουσι, δὲν τὸ ἐννοεῖτε. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν συμφέρῃ εἰς τὴν Ἑπτάννησον, τὰ μεγάλα καλὰ, τὰ ὁποῖα θὰ γείνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, παραβαλλόμενα πρὸς τὰς ζημίας τῆς Ἑπτανήσου εἶναι ἀσύγκριτα. Δὲν πρέπει δὲ νὰ γείνῃ θῦμα ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Μετὰ μεγίστης δὲ προσοχῆς ἤκουσα τὸν πρώην πρωθυπουργὸν ἀναπτύσσοντα τὸ ζήτημά του· εἶπον δὲ πρὸς αὐτὸν καὶ τοῦ ἐπαναλέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὴν ἀπορίαν μου δὲν τὴν ἔλυσε, καὶ ἐλπίζω νὰ σᾶς πείσω ὅτι δὲν μοῦ τὴν ἔλυσε.

§197ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§198ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶχον τὴν ἀξίωσιν προτήτερα νὰ μὴ γείνῃ θόρυβος διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Δεληγεώργης· λοιπὸν νομίζω, ὅτι θὰ ᾖναι πολὺ δίκαιον νὰ ἀποδώσουν τὰ ἴσα καὶ εἰς τὸν κύριον Ζωχιόν.

§199ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν δευτέραν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης σύμβασιν δὲν τὴν ἐνόησα. Ἐλπίζω δὲ νὰ πείσω καὶ σᾶς, ὅτι εἶναι ἀκατάληπτος. Ἐδέχθη δὲ ἡ κυβέρνησις τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ὡς ἔχουσαν δικαιώματα κεκτημένα, καὶ ὅτι μέρος τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς τῶν κεκτημένων τὰ παραχωρεῖ αὕτη εἰς τὴν ἄλλην Τράπεζαν, τὴν Ἐθνικήν. Ἀλλὰ, κύριε πρώην πρωθυπουργὲ, εἶχε δικαίωμά τι κεκτημένον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ ῥίπτει ψιχία εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν, διὰ νὰ τὴν δελεάσῃ πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ προνομίου; Παραχωρεῖ κατὰ τὸ λέγειν τῆς πρώην κυβερνήσεως ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Ἀλλὰ τί δύναται νὰ παραχωρήσῃ πρὸ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς καὶ παραχωρεῖται αὐτῇ τὸ προνόμιον τῶν γραμματίων; Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ, λέγει ἡ πρώην κυβέρνησις, ἔλαβεν ἀντάλλαγμα. Παρακαλῶ, κύριοι, προσέξατε εἰς τοῦτο, διότι εἶναι κἄπως λεπτόν. Ὁ πρώην πρωθυπουργὸς μᾶς παρέστησε τὴν Τράπεζαν τὴν Πιστωτικὴν ὡς ἔχουσαν δικαιώματα, καὶ ὡς παραχωροῦσαν μέρος τῶν δικαιωμάτων της αὐτῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἕνεκα δὲ τῆς μεγάλης ταύτης παραχωρήσεως, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Πιστωτικὴν ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὠφελήθη μεγάλως, διότι ἀντὶ νὰ ἔχῃ 40 ὑποκαταστήματα, διατηρεῖ 22. Ὠφελήθη δὲ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ τὸ δημόσιον ποίαν ἔλαβεν ὠφέλειαν; Ἀλλὰ, λέγουσιν, ἅμα ἐκδοθῶσι τὰ χρηματικὰ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς, θὰ ἰδῆτε, πόσοι θησαυροὶ θὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἀπὸ πέρυσιν αὐτοὶ οἱ θησαυροὶ ἦλθαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ φρονῶ, ὅτι ἐφέτος εἴμεθα πτωχότεροι ἀπὸ πέρυσιν· ἐὰν δὲ ἐξετάσωμεν καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ περὶ κοινοῦ πλουτισμοῦ ζήτημα, ἐὰν προβῶμεν μὲ τὰς ἀποδείξεις τὰς ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐὰν ἐπιμείνωμεν εἰς τοὺς λόγους μας, οὓς ἐλέγομεν, τουτέστιν ὅτι θὰ θαυματουργήσωμεν, ὅτι θὰ διέλθωμεν τὴν ἐρυθρὰν θάλασσαν ἀβρόχοις ποσὶν, ἡ κοινὴ συμφορὰ καθίσταται προφανεστάτη. Μίαν δὲ μόνην φορὰν διῆλθεν ὁ Μωϋσῆς τὴν ἐρυθρὰν ἀβρόχοις ποσὶν, ἄλλος δὲ οὐδεὶς δὲν θὰ διαβῇ πλέον. Σᾶς εἶπον δὲ πάντα ταῦτα, διὰ νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν ἀπορίαν μου, τὴν περὶ τῆς δευτέρας συμβάσεως, ἡ ὁποία καὶ πέρυσιν ἔμεινεν ἄλυτος. Σᾶς εἶπον δὲ, ὅτι τὰ δάκρυά μας δὲν τοὺς συγκινοῦν. Πρῶτον ἡμεῖς δὲν ἐκλαύσαμεν· ἀλλὰ καὶ ἐὰν τῷ ὄντι ἐκλαίομεν, τόσῳ σκληρὰ εἶναι ἡ καρδία των, ὥστε νὰ μὴ δίδουν καὶ τὴν ἐλαχίστην εἰς τοὺς κλαίοντας προσοχήν; Διὰ νὰ κλαίουν, οἱ κλαίοντες κἄτι ἔχουν καὶ κλαίουν· διὰ νὰ στενοχωροῦνται, κἄτι τοὺς θλίβει, κἄτι τοὺς πιέζει. Σᾶς εἶπον δὲ, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δανείζει 1,000,000 πρὸς 6%. Ἀλλ’ ἡ Ἰονικὴ δανείζει 1,500,000 πρὸς 5%. Δανείζει δὲ 1,500,000 ἐνόσῳ τὰ κεφάλαιά της εἶναι 10,000,000· ἅμα ὅμως γείνουν 20,000,000, θὰ δανείσῃ 3,000,000. Κύριε δὲ πρώην πρωθυπουργὲ, εἰς τὴν Ἰονικὴν θὰ δίδω ἀντάλλαγμα τὸ κτῆμά μου διὰ νὰ λάβω χρήματα. Σὺ δὲ εἰς ποῖον δανείζεις; δανείζεις μὲ ὑπογραφάς. Ποῦ θὰ τὰς εὕρω ὅμως ἐγὼ ὁ ταλαίπωρος; Ἐν ἄλλοις λόγοις, σὺ συγκροτεῖς Τράπεζαν, ἥτις δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς σὲ, ἀλλ’ εἰς ἐμὲ ὄχι. Καὶ ποῦ σκοπεύεις νὰ δανείζῃς; εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Καὶ τί μὲ μέλλει, λέγεις, ἂν ᾖσαι βιομήχανος; Τί μὲ μέλλει ὅμως καὶ ἐμὲ, ἂν ᾖσαι ἔμπορος; Ἀφ’ οὗ δὲ ἡ τύχη μ’ ἔκαμε γεωργὸν, ἀφ’ οὗ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ᾖμαι βιομήχανος, ἀφ’ οὗ δὲν εἶμαι ἔμπορος, ἀλλὰ γεωργὸς, δὲν πρέπει νὰ δανεισθῶ; Ἀφ’ οὗ δὲ ἔλαβες πρόνοιαν περὶ ὅλων τῶν ἄλλων κοινωνικῶν τάξεων, ὤφειλες νὰ λάβῃς καὶ διὰ τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία σχεδὸν ἀποτελεῖ τὴν Ἑπτάνησον ὅλην, διότι ὅλοι οἱ Ἑπτανήσιοι εἶναι γεωργοὶ, ἐξαιρουμένων πολλὰ ὀλίγων ἀνθρώπων. Λέγει δὲ ἡ πρώην κυβέρνησις, καὶ ποίαν ἐγγύησιν ἔχετε ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν; Δὲν μᾶς λέγεις ὅμως καὶ σὺ, ἀπὸ τὰς πολλὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβες, ποία εἶναι ἀσφαλής; Θέλομεν νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἀφίνετε ἡσύχους. Πέρυσι μᾶς ἐλέγετε, ὅτι οἱ καταῤῥάκται τοῦ οὐρανοῦ θὰ ἀνοίξουν, καὶ ὅτι ἡ εὐδαιμονία θὰ κατακλύσῃ τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν εἴχομεν δὲ πρόχειρον τὸν λόγον τὸν βασιλικὸν, θὰ κατεφαίνετο τί ἐβάλετε εἰς τὸ στόμα τοῦ βασιλέως....

§200Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν παρουσιασθῇ τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν, τότε νὰ τὰ εἴπητε αὐτά.

§201ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῦ τὸν ηὕρατε αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι, νὰ ἐμποδίζητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου;

§202ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶσαι πρόεδρος σύ.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§204ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί ἐπιμένετε ἀπόψε νὰ τὸ ψηφίσητε;.... (Θόρυβος).

§205ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Δημητριάδη, ὑπάρχει ποταμός τις λεγόμενος Νεῖλος, ἔχων τὸ λεγόμενον νειλόμετρον. Βάλε καὶ σὺ παρὰ τὸ βῆμα τοῦτο νειλόμετρον, διὰ νὰ γνωρίζωμεν πόσους λόγους ἐπιτρέπεταί τις νὰ εἴπῃ.

§206ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τρεῖς φορὰς ὡμίλησας σήμερον.

§207ΖΩΧΙΟΣ. Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν καὶ μοῦ τὴν ἔδωκαν.

§208ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος;

§209ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ Βουλή. Καὶ δὲν ἐντρέπεσαι;....

§210ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Μπούμπουλη, δὲν εἶσαι πρόεδρος.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν φαίνεται παρ’ ἅπαξ ἐγγεγραμμένος.

§212ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε; Πρέπει νὰ ἐπιβάλητε τὴν τάξιν.

§213ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν συμβάσεων, κύριοι. Χαρακτῆρα εἰς τὰς συμβάσεις πολιτικὸν δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω, οὔτε συμφέρον ἔχω, νὰ δώσω τοιοῦτον εἰς αὐτὰς χαρακτῆρα. Ἐπειδὴ ὅμως μᾶς λέγουσιν· ἡμεῖς φέρομεν ἀλλὰ σεῖς, τὶ φέρετε; οὐδὲν φέρετε· λοιπὸν στέρξατε ὅ,τι σᾶς φέρομεν, ἀποκρίνομαι λέγων· Κύριε πρώην πρωθυπουργὲ, θέλεις ν’ ἀνοίξωμεν τὰ παλαιὰ κατάστιχα; Πέρυσι διὰ τοῦ ἱεροῦ στόματος τοῦ Βασιλέως μᾶς εἶπες, θὰ σᾶς φέρω τοῦτο, θὰ σᾶς φέρω ἐκεῖνο. Σὲ παρακαλοῦμεν δὲ σήμερον νὰ μᾶς εἴπῃς, ἐξ ὅσων διὰ τῆς Α. Μεγαλειότητος μᾶς ὑπεσχέθης κατώρθωσες ἕν; Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὸ παρελθόν· νομίζεις ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ σιωπήσω καὶ διὰ τὸ μέλλον; Καὶ ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο περὶ μόνων τῶν ἀρχαίων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος, ἤθελον σιωπήσει· προκειμένου ὅμως περὶ τῆς Ἑπτανήσου, θέλεις ἐγὼ ὁ ἑπτανήσιος γεωργὸς νὰ πιστεύσω, ὅτι ἐὰν δανεισθῶ πρὸς 5%, μὲ βλάπτει, καὶ ἐὰν δὲ δανεισθῶ πρὸς 6%, μὲ ὠφελεῖ; Ἐὰν δανεισθῶ ἐπὶ ὑποθήκῃ, εἶναι κακόν, ἐὰν δὲ δανεισθῶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὅστις θὰ μοῦ ἀγοράσῃ τὴν ψῆφόν μου, εἶναι καλόν! Τὸ πρᾶγμα ὅμως εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥστε ἔπρεπε νὰ ὑποθέσῃς τοὺς ἑπτανησίους, τοὺς ὑπερασπισθέντας τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, δαιμονισμένους, ἐὰν δὲν ἐπροστάτευον αὐτὸ τὸ ἑπτανησιακὸν συμφέρον. Τίς δὲ ἡ ἀνάγκη, ἡ ἀναγκάζουσα ἡμᾶς νὰ αἰσθανώμεθα ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἶναι συμφέρουσαι; Αἰσθανόμεθα τὸ συμφέρον αὐτὸ, διότι μᾶς πιέζουν ἄλλοι. Ποῖοι; ἐκεῖνοι οἵτινες μᾶς ἀπέστειλαν. Ὁ κύριος Δεληγεώργης λαλεῖ ὡς πρωθυπουργὸς, ἐγὼ ὅμως λαλῶ ὡς ἀπεσταλμένος μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι γεωργοὶ καὶ θέλουν νὰ ἔχουν ὀλίγα χρήματα ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ κτήματός των.

§214ΧΑΛΚΙΑΣ. Καὶ ἡ προθεσμία.....

§215ΖΩΧΙΟΣ. Ἀκούσατε, τὶ λέγει; Δὲν λογαριάζουν οἱ ἐναντίοι μας καὶ τὴν προθεσμίαν, ἤτοι δὲν λογαριάζουν ὅτι θὰ ᾖναι τὰ δάνεια χρεωλυτικά. Ἀλλ’ ἂς τελειώσῃ ἡ μακρηγορία, διότι ὁ κύριος Δεληγεώργης μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἤλθομεν νὰ ἀναπτύξωμεν καινόν τι. Ἐγὼ ὅμως τὸν ἐρωτῶ ἐν συνειδήσει, τί μᾶς εἶπε σήμερον καινόν; ἐπανέλαβε τὰ παλαιὰ ἐν ἐκτάσει· τὰ αὐτὰ λόγια, ὅσα πέρυσιν ἐῤῥέθησαν, ἐπανελήφθησαν καὶ ἐφέτος. Διαβεβαιοῦμεν δὲ τὸν κύριον Δεληγεώργην, ὅτι δὲν δακρύομεν· ἐὰν δὲ ἐδακρύομεν, ἔπρεπε τὰ δάκρυά μας νὰ τὸν συγκινήσουν, διότι θὰ ἦσαν δάκρυα μυριάδων ἀνθρώπων. Ὅτι δὲ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑπτανήσου τὰ ἐννοοῦμεν πολὺ καλὰ, καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν χρείαν διδασκαλίας, περιττὸν εἶναι νὰ τὸ ἀποδείξωμεν· τὸ κύριον δὲ εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν δύναται, δὲν ἠδυνήθη, οὔτε θὰ δυνηθῇ νὰ δώσῃ λόγον, ποῦ στηριζόμενος ἔκαμε τὴν δευτέραν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς σύμβασιν. Μᾶς παρουσιάζει τὸ φάντασμα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἥτις παραχωρεῖ μέρος τῶν δικαιωμάτων της. Ἀλλὰ ποῖα κεκτημένα δικαιώματα, κύριε Δεληγεώργη, παραχωρεῖ; τὰ μήπω ἀποκτηθέντα. Ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχῃ κεκτημένα, καὶ τότε μάλιστα. Ἀλλ’ ἦλθεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὡς θεὸς ἐκ μηχανῆς καὶ θαυματουργεῖ πρῶτον, θαυματουργεῖ δεύτερον, θαυματουργεῖ τρίτον, καὶ μᾶς ὑπόσχεται τὸν ἀνταγωνισμόν. Ἐπειδὴ δὲ θέλεις τὸν ἀνταγωνισμὸν, διατί δὲν ἀφίνεις καὶ τρίτην, καὶ τετάρτην Τράπεζαν; ἀλλὰ δὲν εἶναι ὠφέλιμοι, λέγεις, αἱ τρεῖς, αἱ τέσσαρες Τράπεζαι, αἱ δύω μόνον εἶναι ὠφέλιμοι. Ἐνόσῳ δὲ ζητεῖ τὸ προνόμιον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἡ αἴτησις αὐτῆς εἶναι προνόμιον· ἐὰν δὲ δοθῇ καὶ εἰς τὰς δύω Τραπέζας τὸ προνόμιον, τότε δὲν εἶναι προνόμιον. Ἀλλὰ διατί δὲν μεταβαίνει εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, διατί δὲν καταβάλλει 40,000 λίρας, διὰ νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζιτικὰ γραμμάτια; Ποῖος σὲ ἐμποδίζει; Νὰ σᾶς προσθέσω καὶ ἄλλο τι οὔτε ἐγὼ ἔχω ὄρεξιν, οὔτε σεῖς περιμένετε ἀπὸ ἐμὲ τίποτε περισσότερον. Ἁπλῶς ἐῤῥέθησαν ὅσα εἶπον, διὰ νὰ πείσω τὸν ἔντιμον κύριον Δεληγεώργην, ὅτι οὔτε τὰς ἀπορίας μας ἔλυσεν, οὔτε ἐδακρύσαμεν, οὔτε ἀπὸ ὅσα ἐῤῥέθησαν δυνάμεθα νὰ μάθωμεν ποῖα εἶναι τὰ συμφέροντα τῆς Ἑπτανήσου. Μεταξὺ δὲ ὅλων τῶν λοιπῶν συστημάτων τοῦ λαοῦ, τὸ κυριώτερον σύστημα ἀποτελοῦσιν οἱ γεωργοί· ἐὰν δὲ ὁ κύριος Δεληγεώργης τοὺς καταφρονῇ, κύριος εἶναι νὰ φρονῇ ὅ,τι θέλει. Ἡμεῖς ὅμως οἱ ἑπτανήσιοι ἐπιμένομεν, ὄχι ἐξ ἰδιοτροπίας ἢ ἐκ μωρίας, ἐξ ἀγνοίας δηλαδὴ τὶ εἰς τὸν τόπον μας συμφέρει, ἀλλ’ ἐν καθαρᾷ πεποιθήσει ὅτι ὠφελοῦμεν καὶ τὴν Ἑπτάνησον ἰδίως, καὶ τὴν Ἑλλάδα ἐν γένει.

§216ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Βαλέττας.

§218ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Αὔριον, κ. πρόεδρε...

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Μαυρομαρᾶς· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ προχωρήσῃ.

§220Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπεφάσισε.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως νὰ ἐγερθῶσι.

§222ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν ἀναβολὴν δηλαδή, διότι αὐτὴ προτείνεται.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονταί τινες).

§224ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς τὰ δωμάτια οἱ βουλευταί, κ. πρόεδρε.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξέλθουν οἱ κ. βουλευταὶ ἀπὸ τὰ δωμάτια.

§226ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ.— Ἐπεκράτησε κύριοι, ἕως τώρα......

§227ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριε πρόεδρε, δὲν πειράζει νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 καὶ ¼ Μ. Μ).