1873.06.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56

Τῆς 30 Ἰουνίου 1873.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 9 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Πρὸ τούτου ὀλίγας λέξεις νὰ σᾶς εἴπω περὶ ἐπείγοντός τινος μέτρου ὅπως σώσωμεν μίαν μικρὰν ἑταιρίαν. Πρό τινων ἡμερῶν εἰσήχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σύμβασις ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἥτις θὰ μετέλθῃ τὸ ἔργον τῆς μεταβιβάσεως τῶν ἐπιβατῶν μεταξὺ δύω πόλεων, Κεφαλληνίας καὶ Ληξουρίου, συγχρόνως δὲ ὑπῆρχε καὶ μία ἄλλη μικρὰ ἑταιρία ἀτμοπλοϊκή. Ὁ εἷς ἐκ τῶν τῆς μιᾶς ἑταιρίας, μᾶλλον ταχύπους, ἦλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ κατήρτισε σύμβασιν προνομίου μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὑπεβλήθη καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις, ἐγίνωσκεν ὅτι ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα ἑταιρία πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, ἥτις ἐδαπάνησεν ἀγοράσασα ἀτμόπλοια, ἄνθρακας, κατασκευάσασα παραπήγματα καὶ τὰ λοιπὰ, δὲν θὰ προέβαινεν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς τῆς συμβάσεως· καθόσον αἱ συμβάσεις χορηγοῦνται, ὅταν αἱ ἑταιρίαι δὲν ἤρχισαν τὴν ἐπιχείρησίν των, διότι ὅταν δύω ἢ τρεῖς ἑταιρίαι ἀρχίσωσι καλῇ τῇ πίστει διὰ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ καὶ κατόπιν δοθῇ εἰς τὴν μίαν προνόμιον, τοῦτο εἶναι αὐτόχρημα ἁρπαγὴ τῆς περιουσίας τῆς μιᾶς ἑταιρίας, καὶ ἀπόδοσις εἰς τὴν ἄλλην. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· παρακαλῶ μόνον νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ προσενεχθῇ μετὰ δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος εἰς ἀμφοτέρας τὰς ἑταιρίας, τουτέστιν ἐπειδὴ πρό τινων ἡμερῶν ἀπήλλαξε τὴν μίαν αὐτῶν ἀπὸ τῆς καταβολῆς τῶν λιμενικῶν δικαιωμάτων, τοῦτο νὰ πράξῃ προσωρινῶς καὶ διὰ τὴν ἄλλην· κατόπιν δὲ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἀντικειμένου καὶ λύσῃ ὅπως θέλῃ τὸ ζήτημα.

§3ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἀμφιβάλλετε περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Κυβερνήσεως;

§4ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Σεῖς ὑποστηρίζετε τὴν Κυβέρνησιν.

§5ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ σύστασις εἶναι ἔργον δικαιοσύνης.

§6ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται παρὰ νὰ φερθῇ εἰς τὰς ἑταιρίας ἐξίσου μέχρις οὗ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§7ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί εἶναι ἀπηλλαγμένη ἡ ἑταιρία ἡ μία τῶν λιμενικῶν δικαιωμάτων;

§8ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Προσωρινῶς ἀπηλλάχθη μέχρις ὅτου ἀποφανθῇ ἡ Βουλή· τοῦτο θέλομεν νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν ἄλλην ἑταιρίαν, καθόσον οὐδεὶς λόγος δικαιολογεῖ σήμερον τὴν διάκρισιν.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί θέλετε τώρα νὰ κάμῃ ἡ Βουλή; Ζητήσατε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν λόγον.

§10ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ ἁπλῶς νὰ κάμῃ μίαν σύστασιν.

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Μαυροκορδάτος ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων τὸν ἐν Νεαπόλει ναὸν Πέτρου καὶ Παύλου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἡ ὑπόθεσις ἤρχισε μέχρι τῆς σήμερον συγκεντρωθέντα καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ὁ βουλόμενος λάβῃ γνῶσιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιός.

§15ΖΩΧΙΟΣ. Ἐσκόπευον, κύριοι, νὰ μὴ λαλήσω.

§16ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ ἔκαμνες καλά.

§17ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ ἰδῆτε ὅτι κάμνω καλὰ νὰ λαλήσω. Ἐσκόπευον δὲ νὰ μὴ λαλήσω, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὐδοκιμήσῃ τις, λαλῶν περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, περὶ οὗ ἐλάλησαν πολλοὶ ἄλλοι, ἀριστεῖς μάλιστα. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, διὰ τῆς σκληρότητος τῆς γλώσσης αὐτοῦ, μὲ ἠνάγκασεν ἑκόντα ἄκοντα νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα. Ἐνθυμεῖσθε δὲ τὶ προχθὲς ὁ πρωθυπουργὸς εἶπεν. Ἔγραψα, εἶπε, καὶ ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν τὴν περὶ ἐκβολάδων, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἀφήσω ὀπίσω μου ἐλευθέραν τὴν διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ πλούτου. Οὗτοι δὲ οἱ λόγοι τοῦ πρωθυπουργοῦ ἐπάνω κάτω σημαίνουν, ὅτι ἐκτὸς αὐτοῦ ὅλοι οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουσι τὰς χεῖρας ἁγνάς.

§18ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πρακτικὰ σημειοῦσι τοῦ λόγους του.

§19ΖΩΧΙΟΣ. Πρακτικὰ εἶναι τὰ αὐτιά μου. Μοὶ ἔδωκε δὲ ὁ Θεὸς δύω, ὥστε ὅταν σφάλλῃ ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν τῶν στενογράφων, ἔχω τὸν ἄλλον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις, κατά τι λόγιον ἀρχαῖον, «χρὴ βραχυλογεῖν», δι’ ὀλίγων θὰ ἐλέγξω τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Πρῶτον δὲ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, διότι καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀπ’ αὐτῆς ἤρχισαν. Διϊσχυρίζομαι ὅμως ὅτι ἡ Βουλὴ ἦτο διαλελυμένη, ὅταν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα. Ἴσως δὲ σᾶς φανῇ τοῦτο παράδοξον, ἐγὼ ὅμως νομίζω αὐτὸ ἀληθές. Δὲν ἐξετάζω τὴν καταγωγὴν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, διότι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα· ἠξεύρω δὲ μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐῤῥαπίσθη, καὶ ἔστερξε τὸ ῥάπισμα. Βουλὴ δὲ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σκυλόδοντα, καὶ ἂν δὲν ἀπέθανε, πρέπει νὰ ἀποθάνῃ. Τὸ χρυσόμαλλον δέρας, λέγει ὁ μῦθος, τὸ ἐφρούρει δράκων. Χρυσόμαλλον δὲ δέρας εἰς τὴν πολιτείαν εἶναι τὸ Σύνταγμα· δράκων δὲ εἶναι ἡ Βουλή. Φαντασθῆτε δὲ ὅτι ὁ Ἰάσων, ἀντὶ νὰ μεταχειρισθῇ τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα τῆς Μηδείας μαγγανεύματα, ἔπαιρνεν ἕνα ματσοῦκι, καὶ ὅτι ὁ δράκων τὸ ἔστεργε. Δράκων θὰ ἦτον ἐκεῖνος; Ὁ πολυόμματος Ἄργος ἐφρούρει τὴν Ἰώ. Ὁ Ἑρμῆς ὑπῆγε νὰ τοῦ τὴν πάρῃ, ἀλλ’ ὑπῆγε μὲ φλογέρα, καὶ τὸν ἐκοίμησεν. Ἐὰν ἀντὶ φλογέρας ἐλάμβανεν ὁ Ἑρμῆς ματσοῦκα, ὁ Ἄργος δὲ τὸ ἔστεργεν, ὁ Ἄργος ἦτον Ἄργος; Τουτέστι τὸ ὑπουργεῖον ἦλθεν ἀπὸ τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ δὲν εὗρε Βουλὴν ζῶσαν. Ἂν ἦτο ζῶσα, θὰ ἐδάγκανε, καὶ ὁ νέος πρωθυπουργὸς δὲν θὰ τὴν διέλυεν· ἀλλ’ ἦτον διαλελυμένη, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐδάγκασεν. Ἦλθε δὲ ἡ νέα κυβέρνησις καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὸν προϋπολογισμόν, ἡ δὲ Βουλὴ, καθὼς ὠνόμασαν αὐτὴν οἱ φίλοι της, ἡ Βουλὴ ἡ συντηρητικὴ, ἡ κατ’ ἐμὲ ὅμως μὴ συντηρητικὴ, ἀλλὰ δουλικὴ, ἔδωκε τὸν προϋπολογισμὸν ἐν διαστήματι ὀλίγων ὡρῶν, ἔδωκε δηλαδὴ τὸν κεστόν της. Βουλὴ δὲ, ἡ ὁποία δίδει τὸν κεστόν της, οὐχὶ εἰς φίλους της, ἀλλὰ εἰς τὸν ἐχθρόν της, δὲν εἶναι Βουλή. Ἐδέχθη δὲ ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀναβάτην νέον, οὐχὶ φίλον, ἀλλ’ ἐχθρὸν, καὶ ἔπρεπε νὰ μένῃ ζῶσα; Βλέπετε ὅτι περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἔχω γνώμην ἐναντίαν καὶ τῆς γνώμης πολλῶν φίλων μου. Ἡ Βουλὴ ἔπρεπε, κατ’ ἐμὲ, νὰ διαλυθῇ, διότι δὲν ἦτον ἀξία νὰ συνεδριάζῃ ἐντὸς τοῦ ἐθνικοῦ βουλευτηρίου. Τοῦτο ὅμως λέγων, δὲν δέχομαι ὅτι δύναται ὁ καθεὶς νὰ διαλύῃ τὰς Βουλὰς, ὅταν θέλῃ. Εἶπον δέ τινες ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὴν Βουλὴν εἶναι δικαίωμα τοῦ Βασιλέως· ἀλλὰ τίς τὸ ἀρνεῖται; Δὲν ἔχει ὅμως, λέγουσιν αὐτοὶ, περιορισμὸν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ πόθεν δῆλον; Ὁ διαλύων τὴν Βουλὴν ἐρχόμενος ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν, διότι ἄλλη περίστασις διαλύσεως δὲν ὑπάρχει, ὀφείλει νὰ καταρτίσῃ Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν μάλιστα αὐτάρκη· ὀφείλει δηλαδὴ νὰ καλέσῃ Βουλὴν ἄλλην, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ διὰ μόνης τῆς συμπολιτεύσεως ν’ ἀποτελῇ ἀπαρτίαν. Διότι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν δύναται νὰ ᾖναι αὐτάρκης, δὲν εἶναι Κυβέρνησις, διότι οἱ πολεμοῦντες αὐτὴν δύνανται ἐν παντὶ καιρῷ νὰ ἀποχωρῶσι καὶ νὰ ἀφίνουν αὐτὴν ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ· βεβαίως δὲ τότε δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ. Δὲν λέγω δὲ τοῦτο διὰ τὴν Κυβέρνησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἥτις προτοῦ ἀποφασίσῃ νὰ λάβῃ τὸ βάρος τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ Κυβέρνησιν μόνη. Ὅτι δὲ τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὴν Βουλὴν ἔχει κἄποιον περιορισμὸν, βεβαιοῦται καὶ ἐκ τῶν ἑξῆς. Ἡ Βουλὴ βεβαίως εἶναι κυρία τοῦ ἐθνικοῦ βαλαντίου, ἂν οὐχὶ ἄλλου τινός. Διατί δὲ καλεῖται κατ’ ἔτος; Διότι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐθαίρετος ἂν ᾖναι, νὰ ἐπικρατήσῃ ἓν μόνον ἔτος, καὶ οὐχὶ πλέον. Ἡ Βουλὴ δὲ ψηφίζει κατ’ ἔτος τοὺς φορολογικοὺς νόμους, τοὺς στρατιωτικοὺς, τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Λέγεται ὅτι ὁ Βασιλεὺς τῆς Γαλλίας Φίλιππος, ὁσάκις τῷ ὑπέβαλλον πρὸς ὑπογραφὴν διάταγμα ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς, ἐκείνην τὴν νύκτα δὲν ἐκοιμᾶτο, διότι κατὰ τὸν νόμον ἦτο κύριος τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου τοῦ καταδικασθέντος ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Ἀνεδίφει δὲ ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν δίκην, καὶ μετὰ πόνου πολλοῦ ὑπέγραφεν, ὅταν ἔβλεπεν ὅτι τὸ δημόσιον συμφέρον ὑπηγόρευε τὴν καταδίκην. Νομίζω δὲ ὅτι οἱ Βασιλεῖς, καὶ ὁσάκις πρόκειται νὰ διαλύσουν Βουλὴν, εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν δυσάρεστον θέσιν, εἰς ἣν ὁ Βασιλεὺς τῶν Γάλλων Φίλιππος. Μένουν δὲ μόνοι χωρὶς συμβούλου, χωρὶς βοηθοῦ, εἶναι δὲ οἱονεὶ αὐταρχοῦντες, εἶναι δηλαδὴ κύριοι νὰ ἀποφασίσουν νὰ τραποῦν πρὸς τὰ δεξιὰ ἢ πρὸς τὰ ἀριστερὰ, ἀπὸ τῆς ἀποφάσεως δὲ αὐτῶν ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον τοῦ τόπου. Εἶναι δὲ οἱ Βασιλεῖς οἱ συνταγματικοὶ ἀνεύθυνοι· ἀλλὰ δίδουν εὐθύνας εἰς τὴν ἱστορίαν διὰ τὰς διαλύσεις τῶν Βουλῶν. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ Βασιλεῖς εὐδοκιμοῦσι καὶ ἐπικρατοῦσιν, ὅσοι κάμνουν ὀλιγωτέραν χρῆσιν τῆς τοιαύτης αὐταρχίας αὐτῶν. Ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνέφερε παράδειγμα ἐγχώριον, ὅτι ὁ Βασιλεὺς Ὄθων δὲν διέλυε τὰς Βουλὰς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἔπαθεν. Ἀλλὰ ἐκ τῆς μὴ διαλύσεως τῶν Βουλῶν δὲν ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ὁ πρωθυπουργὸς θέλει νὰ πορισθῇ. Κατ’ ἐμὲ δὲ, ἐὰν δὲν παρετείνετο τὸ ὑπουργεῖον τοῦ μακαρίτου Μιαούλη, ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος δὲν ἔπιπτε.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ θέμα μου δὲν ἦτο περὶ τῆς πτώσεως τοῦ Ὄθωνος.

§21ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ παρενείρατε.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε· εἶπον μόνον, ὅτι ἐὰν ἡ ἐπανάστασις τῆς δεκάτης Ὀκτωβρίου ἦτο μία ἀλήθεια, ἔπεται ὅτι ὁ Ὄθων ἐτυράννησε χωρὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως. Θέλω δὲ μὲ τοῦτο νὰ εἴπω, ὅτι καὶ τὰ δύω συστήματα δύνανται νὰ φέρουν εἰς τὸ αὐτὸ κακόν.

§23ΖΩΧΙΟΣ. Ἐλησμονήσατε ὅτι τότε ὑπῆρχε καὶ ἄλλη Βουλὴ, ἐν ᾗ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε δόντια τρομερὰ, καὶ ἂν ἔπεσεν ὁ Βασιλεὺς, τὸν ἔῤῥιψεν ἡ Γερουσία, ἡ ὁποία ἦτο πολὺ χειροτέρα ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐξετάζω τὰ αἴτια τῆς πτώσεως, διότι εἶναι πολλά.

§25ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ γράψωμεν ἱστορίαν. Ἐγένετο δὲ λόγος καὶ περὶ κοινῆς γνώμης, ἐμνήσθη δὲ αὐτῆς καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης καὶ ὁ κύριος Μακρῆς. Κοινὴ ὅμως γνώμη κοινῆς γνώμης διαφέρει. Τὸν Χριστὸν, εἰσελθόντα ἐν θριάμβῳ εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὑπεδέχθη ὁ λαὸς μετὰ βαΐων καὶ κλάδων. Δὲν παρῆλθον ὅμως πολλαὶ ἡμέραι, καὶ οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπεδέχθησαν αὐτὸν, εἶπον τὸ ἆρον, ἆρον σταύρωσον αὐτόν. Ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ἔδαφος σαλεῦον, ὡς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς δημιουργεῖ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὅταν κατορθόνωμεν νὰ σταθῶμεν μίαν στιγμὴν ὀρθοί. Εἶναι δίστομος μάχαιρα ἡ κοινὴ γνώμη, κόπτουσα καὶ ἀπὸ τὰ δύω μέρη. Καλὴ δὲ, ὀρθὴ κοινὴ γνώμη εἶναι μόνη ἡ πεφωτισμένη, οὐχὶ δὲ ἡ ἐπὶ μισθῷ χειροκροτοῦσα. Βεβαίως δὲ ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καλέσῃ ἀνθρώπους εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν· ἀλλ’ αὐτοὶ κἄτι πρέπει νὰ κάμουν. Ἂν δὲ καλῶνται ἁπλῶς νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις διὰ νὰ λέγωνται κυβερνῆται, δὲν πρέπει νὰ ἔρχωνται. Ἐλθοῦσα δὲ ἡ νέα Κυβέρνησις δὲν εἶπεν εἰς τὸ ἔθνος τί διανοεῖται, τί μελετᾷ, τί ζητεῖ, τί θέλει. Ὅτε δὲ διελύθη ἡ Βουλὴ, ἐκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις πλαγίῳ τῷ τρόπῳ, ὅτι ἦλθε νὰ διαλύσῃ μὲν τὴν Βουλὴν, διότι ἦτον ἁμαρτωλὴ, νὰ καλέσῃ δὲ ἄλλην δικαίαν. Ἔπρεπε δὲ κατὰ τῶν ὑπουργῶν τὴν γνώμην νὰ γείνῃ ἀπόπειρα, ἂν ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς νὰ πραγματοποιήσῃ νομίμους ἐκλογὰς καὶ νὰ ἀποστείλῃ ἀντιπροσώπους τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Συνελθόντες δὲ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐνταῦθα, κατ’ ἀρχὰς μὲν ἐφάνημεν καλοί, μετ’ ὀλίγον ὅμως ἐκρίθημεν ὄχι τόσον καλοί. Ἐξαρτᾶται δὲ ἀπὸ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου θὰ φέρωμεν, διὰ νὰ μᾶς εἴπωσιν, εἶσθε καλοί, εἶσθε κακοί, δεῦτε οἱ εὐλογημένοι, πορεύεσθε ἀπὸ ἡμῶν οἱ κατηραμένοι. Δὲν πρόκειται δὲ διὰ τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀποτελεσθῇ μόνον Βουλή, ἀλλὰ πρόκειται νὰ διορθωθῶσι τὰ χωλαίνοντα ἐν πολλοῖς πράγματά μας. Νομίζω δὲ ὅτι ταῦτα εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἦσαν ἐπὶ Ὄθωνος, καὶ ἴσως καὶ κἄτι χειρότερα. Κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον εἶναι χειρότερα, ὅτι τώρα χρεωστοῦμεν πολὺ περισσότερα ἢ τότε. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ μάθω ποῖον σύστημα μεταῤῥυθμίσεων ἔφερεν ἡ νέα Κυβέρνησις ἐν τῷ μέσῳ, πῶς διωργάνισε τὰ τοῦ στρατοῦ, τὰ τῆς παιδείας, τὰ τῆς Ἐκκλησίας. Περὶ οὐδενὸς ἐξ ὅλων αὐτῶν ἐφρόντισε, τὸ μόνον δὲ κατόρθωμα αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξίσωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἂν ἦτον ἀληθής, θὰ ἦτον ἄξιον λόγου πρᾶγμα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὴς, τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς, ὅστις δὲν διαφέρει ἀπὸ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς ἐπὶ Ὄθωνος. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μοῦ εἶπεν ὅτι εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπῆρα τὸν κατήφορον· ἀλλ’ ἐγὼ τὸν βεβαιῶ ὅτι γνωρίζω πῶς γίνονται οἱ προϋπολογισμοί. Τὴν τρίτην Σεπτεμβρίου ὁ προϋπολογισμὸς διέθεσε 4 ἑκατομμύρια διὰ νὰ παραδοθῶσιν εἰς τοὺς συμμάχους, τοὺς ὁποίους προσεπάθει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποτινάξῃ ἀπὸ τὴν ῥάχην της. Εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου ἔλαβον μέρος καὶ ἐγώ. Διωρίσθη δὲ τότε ἐπιτροπὴ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἰς ἣν ἐστάλησαν καὶ οἱ διευθυνταὶ τῶν ὑπουργείων· ἔκοψε δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἀπ’ ἐδῶ, ἔκοψεν ἀπὸ ἐκεῖ, καὶ περιώρισε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς δέκα ἑκατομμύρια. Ἦλθε κατόπιν τὸ ὑπουργεῖον Κωλέτου καὶ Μεταξᾶ, καὶ ἐγένετο δεύτερος προϋπολογισμός, παρόντων τῶν ὑπουργῶν καὶ ὅλων τῶν διευθυντῶν τῶν ὑπουργείων. Ἀπῄτησε δὲ ὁ μακαρίτης ὁ Μεταξᾶς νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ ἓν ἑκατομμύριον, διότι ἕνεκα τῆς ἐπαναστάσεως εἶχεν αὐξήσει. Ἠλαττώθη δὲ καὶ περιωρίσθη εἰς ἕνδεκα ἑκατομμύρια. Νομίζω δὲ, κύριε πρωθυπουργέ, ὅτι τότε μὲ τὰ ἕνδεκα ἑκατομμύρια εἴχομεν πλειοτέρας δυνάμεις, ἢ σήμερον μὲ τὰ ἑκατομμύρια τὰ ἀναρίθμητα.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ παρεξηγήσατε, νομίσαντες ὅτι σᾶς ἔκαμα τὴν παρατήρησιν διὰ τὸν προϋπολογισμόν (θόρυβος).

§27ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, ἀφοῦ ἐλάβετε μέρος εἰς μίαν σπουδαίαν μεταβολὴν, νομίζω ὅτι σήμερον ὅπου εἶσθε κύριος τῶν πραγμάτων, ἔπρεπε νὰ κατορθώσετε νὰ γείνῃ κἄτι τι τελειότερον. Μεταβαίνω εἰς τὰ τῆς διακοπῆς, καὶ τὸ περὶ αὐτῆς δικαίωμα τοῦ Βασιλέως δὲν τὸ ἀρνοῦμαι· ἀλλ’ ἂς μᾶς ἔλεγον τοὐλάχιστον τὴν ἀλήθειαν! Ἂς μᾶς ἔλεγον, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν· καὶ τῷ ὄντι ἐσκέφθησαν. Ἀλλὰ μᾶς ἀπέπεμψαν, λέγοντες, ἔφθασαν αἱ ἑορταί, κατευόδιόν σας. Οἱ Βασιλεῖς ἄλλοτε εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, ἐθανάτοναν δὲ χωρὶς νὰ δώσουν λόγον εἰς κἀνένα. Ὁ Ἀλέξανδρος ὁ μέγας ἐθανάτωσε τὸν Κλεῖτον· ὄχι δὲ μόνον εἶχε τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ εἶχε καὶ δίκαιον νὰ τὸν θανατώσῃ, διότι τοῦ ἔλεγε καθ’ ἑκάστην· «ἂν ἔγεινες Ἀλέξανδρος, ἐγὼ σὲ ἔκαμα.» Μετ’ ὀλίγον ὅμως μετενόησε· φιλόσοφός τις δὲ, Ἀνάξαρχος τὸ ὄνομα, τοῦ ἔλεγεν, «ὡς Βασιλεὺς εἶχες τὸ δικαίωμα νὰ τὸν θανατώσῃς· τί σκανδαλίζεσαι; Διὰ τοῦτο ὁ Ζεὺς ἔχει παρέδρους τὴν Θέμιδα καὶ τὴν Δίκην, διὰ νὰ ἐπικυρόνουν ὅ,τι ἂν κάμῃ, ὡς καλὰ καμωμένον.» Ἀλλὰ ἔπιασαν κατόπιν τὸν φιλόσοφον αὐτὸν εἰς τὴν Σαλαμῖνα τῆς Κύπρου, καὶ τὸν ἐβασάνισαν δυνάμει τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ὑπερασπίζετο. Εὔχομαι δὲ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ φιλοσόφου, ὅταν αὔριον θὰ λέγῃ τὰ ἐναντία. Τὸ ἰσοζύγιον δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπεδίωκε πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, τοῦτο δὲ φαίνεται καὶ εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Διὰ νὰ γείνῃ ὅμως τὸ ἰσοζύγιον, ἐξελήφθησαν ὡς ἀπαραίτητοι συμβάσεις τινὲς μετὰ τῶν δύω Τραπεζῶν, τῆς ἐθνικῆς καὶ τῆς Πιστωτικῆς, καὶ ἐγένοντο συμβάσεις μετ’ αὐτῶν τρεῖς. Ἐπειδὴ δὲ ἐλάλησα ἤδη περὶ αὐτῶν κατά, ἀναγκάζομαι νὰ λαλήσω καὶ σήμερον κατὰ ἐν ὀλίγοις. Εἰς τὸν τόπον τοῦτον ἦλθον πλούσιοί τινες καὶ ἐσύστησαν δύω Τραπέζας ἀντιφερομένας. Μετὰ ταῦτα ὅμως παρετήρησαν, ὅτι ἡ μία Τράπεζα δύναται νὰ βλάψῃ τὴν ἄλλην, καὶ συνεφώνησαν ν’ ἀποτελέσωσι μίαν, τὴν λεγομένην Πιστωτικήν. Αὐτοὶ δὲ οἱ κύριοι ἔχουν νοῦν περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ δὲν ἀγαποῦν τὰς πολλὰς Τραπέζας· εἶδον δὲ ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν χωροῦν δύω Τράπεζαι, ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς. Αἱ δύω πρῶται Τράπεζαι δὲν ἐζήτησαν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια· ὅταν ὅμως συνεχωνεύθησαν εἰς μίαν, ἐνεθυμήθησαν ὅτι τὰ γραμμάτια συμφέρουσιν εἰς αὐτάς, καὶ δι’ αὐτὸ παρένειραν τὸ πρᾶγμα ἐντὸς τοῦ καταστατικοῦ των. Ἡ Κυβέρνησις, σοφῶς ποιοῦσα, εἶπε πρὸς τὴν Πιστωτικήν, δὲν σοῦ δίδω τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια, διότι δὲν δύναμαι, καὶ ἡ Πιστωτικὴ ἤρχισε τὰς ἐργασίας της. Μετὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, ἐπιδιώκουσα τὸ ἰσοζύγιον, συνεφώνησε μετὰ τῆς Πιστωτικῆς νὰ δανεισθῇ 5,600,000 πρὸς 6%. Θεάρεστον τὸ ἔργον· ἀλλ’ ἰδοὺ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα — εὐτυχῶς δὲ ὁ κ. Κεχαγιᾶς δὲν εἶναι παρὼν καὶ δὲν μὲ ἀκούει—ἠναγκάσθη νὰ συστήσῃ παντοῦ πρακτορεῖα. Τοῦτο δὲ τὴν περιέπλεξε, καὶ ἐζήτει κατὰ πάντα τρόπον νὰ ἀποφύγῃ τὰ πολλὰ ὑποκαταστήματα. Μετὰ τὴν ἀπόλυσιν μάλιστα τῶν ἐφέδρων, δὲν εὕρισκε στρατιώτας πρὸς φρούρησιν τῶν χρημάτων της. Εἰς τὰ σχέδιά της δὲ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εὗρε πρόθυμον τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἐπιδιώκουσα τὴν ἐξίσωσιν τοῦ προυπολογισμοῦ, ἐζήτει ἐλάττωσιν χρεωλύτρου καὶ τόκων. Τί δὲ ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Ἐπέτρεψεν ἀπὸ 49 νὰ περιορίσῃ εἰς 22 τὰ ὑποκαταστήματά της, νὰ προσθέσῃ 1,000,000 δεκαδράχμων, καὶ νὰ ἐκδώσῃ χαρτονομίσματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν χρεωγράφων τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλοτε ἐγὼ ἔδωκα ὑπέγγυα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρεώγραφα, ἀξίας 1,000,000, καὶ δὲν τὰ ἐδέχθη. Φαντασθῆτε ὅτι εἰς τὰ χρεώγραφα θὰ στηριχθοῦν χαρτονομίσματα, ἤτοι χαρτιὰ ἐπὶ χαρτιῶν, ὅλα δὲ ταῦτα παρεχωρήθησαν διὰ νὰ μὴ πληρώσωμεν τὸ χρεώλυτρον, καὶ διὰ νὰ λάβωμεν 250,000 δραχμῶν δι’ ὀλίγα ἔτη. Εἶναι ἀντάξιαι αἱ παραχωρήσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ ὄφελος τοῦ δημοσίου; Δὲν ἀρκεῖ ὅμως τοῦτο, ἀλλ’ ὠφελήθη τῆς περιστάσεως καὶ ἡ ἄλλη Τράπεζα, ἡ Πιστωτική, καὶ ἐζήτησε καὶ αὐτὴ μέρος ἀνάλογον. Τί δὲ ἔδωκαν εἰς αὐτήν; Ἄλλα προνόμια· καὶ προκαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἄλλοτε, καὶ ἤδη, νὰ μοὶ εἴπῃ, τί ἔδωκεν ἡ Πιστωτικὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἀντάλλαγμα τῶν παραχωρήσεων, ἃς ἔκαμεν πρὸς αὐτὴν τὸ δημόσιον; Τίποτε. Μοὶ λέγει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου· ἀλλὰ δὲν δύναμαι, διότι προσῆλθεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἥτις θὰ ἐδάνειζε πρὸς 5 καὶ 6%, καὶ ἀπεβλήθη. Αὐτὰ μὴ τὰ ἐξετάζεις, μοῦ εἶπον, ἐξέτασον δὲ μόνον ἂν πρέπει νὰ ὑπάρχουν μία, δύω ἢ δέκα Τράπεζαι. Μετὰ συζητήσεις δὲ πολλὰς, ἠναγκάσθημεν ν’ ἀναβάλλωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος μέχρις οὗ συμβιβασθῶσιν αἱ Τράπεζαι. Σᾶς εἶπε δὲ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας εἶναι ἀρτίπους· ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἀποδείξω τὴν πλάνην του δι’ ἑνὸς ἀνεκδότου. Τὸν Λύσανδρον, ὄχι τὸν Βιλαέτην (γέλως), ἀλλὰ τὸν στρατηγὸν, διεδέχθη εἰς τὴν στρατηγίαν τοῦ στόλου ἄλλος Σπαρτιάτης, δικαιότατος καὶ ἐπίσημος, ὁ λεγόμενος Καλλικρατίδας. Ὅτε δὲ οὗτος ὑπῆγε νὰ παραλάβῃ τὸν στόλον, τοῦ λέγει ὁ Λύσανδρος, σοῦ παραδίδω τὸν στόλον θαλασσοκρατοῦντα. Ἀλλ’ ὁ Καλλικρατίδας τοῦ ἀπεκρίθη, «Ἐλθὲ νὰ παραπλεύσωμεν τὴν Σάμον, μεταβαίνοντες ἐξ Ἐφέσου εἰς Μίλητον παρὰ τὸ στρατόπεδον τῶν Ἀθηναίων.» Ἐλθὲ λοιπὸν καὶ σὺ, κύριε ὑπουργὲ, νὰ μοῦ παραδώσῃς τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν θύραν τοῦ κεντρικοῦ ταμείου. Ἀλλ’ εἶναι κεκλεισμένη (γέλως). Τότε, κύριε ὑπουργὲ, ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ᾖναι ἀρτίπους, ὅταν αἱ θύραι τοῦ κεντρικοῦ ταμείου ἀνοίξουν. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου. Τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου ἐλύθη, καὶ μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀντεκατέστησε τὴν ἑταιρίαν τὴν ξένην ἡ ἑταιρία ἡ ἑλληνικὴ, τὰ πράγματα καλῶς εἶχον, διότι δὲν μᾶς ἐπίεζον πλέον οἱ ξένοι. Ἀντὶ τῆς μιᾶς ἑταιρίας ἐπενέβη ἡ ἄλλη. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι ἔκαμα λόγον καὶ μὲ τὸν κ. πρωθυπουργὸν τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀνηγγέλθη ἡ λύσις τοῦ ζητήματος. Τὸν ἠρώτησα δὲ, λέγων, «Κύριε πρωθυπουργὲ, καὶ περὶ ἐκβολάδων; Οὐδεὶς λόγος·» μοὶ ἀπεκρίθη. «Μὴ φέρετε νόμον περὶ ἐκβολάδων, εἶπον πρὸς αὐτὸν, διότι καὶ οἱ φίλοι σας θὰ περιπλεχθῶσι, καὶ σεῖς. Ἂν δὲ θὰ φέρετε νόμον, μιμηθῆτε τὸ ἀγγλικὸν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον, προκειμένου περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος τῶν Ἰνδιῶν, ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶπεν· ἐγὼ προτάσεις ἁπλᾶς φέρω, σεῖς δὲ συμπληρώσατε τὰ ἐλλείποντα, ἀπὸ κοινοῦ δὲ ἂς καταρτίσωμεν τὸν νόμον.» Ἀλλὰ κατὰ τὸ συμβόλαιον τῆς πωλήσεως τοῦ Λαυρίου, ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρία, ἢ μᾶλλον ὁ Συγγρὸς, ἠγόρασε καὶ τὰς ἐκβολάδας· μάλιστα ἡ τῶν ἐκβολάδων ἀγορὰ μνημονεύεται εἰς δύω ἄρθρα. Ἐν ᾧ δὲ γίνεται λόγος καί περὶ ἐκβολάδων εἰς τὸ συμβόλαιον, ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας, χωρὶς οὐδὲ κὰν νὰ μνημονεύσῃ τὰς ἐκβολάδας. Ἠγοράσθη δὲ τὸ Λαύριον ἀντὶ 11,500,000 φράγκων. Ἠξεύρετε δὲ πῶς ἠγοράσθη; Εἰς τὰ στραβά. Ποῖος τὸ λέγει; Τὸ συμβόλαιον. Ἠγοράσθη τὸ Λαύριον δυνάμει ἀπογραφῆς συνταχθησομένης ἐντὸς προθεσμίας ὁρισθησομένης ὑπὸ τοῦ ἀγοραστοῦ. Δηλαδὴ πρὸ τῆς ἀγορᾶς οὐδεμία ἐγένετο ἐξέτασις τῶν ἀγορασθησομένων πραγμάτων. Σεῖς ὅμως ἂν σπουδάζοντες ἠθέλατε ν’ ἀγοράσετε τὸ Λαύριον, θὰ ἐφροντίζετε νὰ μάθετε τί ἀγοράζετε, θὰ ἐκαλούσατε ἕνα ξένον διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ πόσα ἔπρεπε νὰ δώσητε ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὁ κ. Σκαλτσούνης ἰδοὺ τί λέγει· «Κατέκρινάν τινες τὴν ἀγορὰν τῶν λαυριωτικῶν κτήσεων ὡς ἀσύμφορον καὶ ἐπιζήμιον· ἀλλ’ οἱαδήποτε χρηματικὴ θυσία πρέπει νὰ θεωρηθῇ μηδαμινὴ, ἀπέναντι τῆς διασώσεως τῆς ἐθνικῆς τιμῆς.» Ποῖοι ὅμως εἶσθε σεῖς, οἵτινες ἐσώσατε τὴν ἐθνικὴν τιμήν; Ἡμεῖς ἔχομεν Βασιλέα, ἔχομεν Κυβέρνησιν, ἔχομεν Βουλὴν, ὅλοι αὐτοὶ δὲν ἦσαν ἄξιοι νὰ σώσωσι τὴν ἐθνικὴν τιμήν; Διατί δὲν ἐλέγετε εἰς τὸν λαόν; «Μὴ ἀγοράζετε μετοχὰς, διότι πρόκειται ὄχι περὶ κέρδους, ἀλλὰ περὶ διασώσεως τῆς ἐθνικῆς τιμῆς. Ἐπειδὴ δὲ καμμία Κυβέρνησις δὲν τὴν ἔσωσεν, εὑρέθημεν ἡμεῖς οἱ καλοὶ χριστιανοὶ καὶ τὴν ἐσώσαμεν μὲ τόσα ἑκατομμύρια.» Πραγματικῶς δὲ τὸ Λαύριον δὲν ἀξίζει τόσα ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὸν σχηματισμὸν τῆς ἑταιρίας, καὶ κατ’ ἐμὲ αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἐνοχὴ αὐτῆς, ὄχι διότι ἔλαβε μέρος εἰς τὰς μετοχὰς, ἀλλὰ διότι ἐκοιμήθη καὶ ἀφῆκεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ βόσκουν. Καὶ ἐπέτρεψε μὲν ἡ Κυβέρνησις τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας, ἀλλ’ εἶπεν· «Ἐπιφυλάσσομαι νὰ διορίσω παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ βασιλικὸν ἐπίτροπον.» Διατί; Εἶχεν ὑποψίας· καὶ ἂν διώριζε τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, δὲν θὰ συνέβαινον ὅ,τι συνέβη. Διατί δὲν τὸν διώρισεν ἀμέσως; Καλλίτερον ἦτον ἂν ἐξώδευεν 600 δραχμὰς κατὰ μῆνα παρὰ νὰ συμβοῦν ὅσα συνέβησαν. Ἐφρόντισε δὲ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰς σκωρίας, διὰ τὰς ἐκβολάδας δὲ ἔμεινε τὸ πρᾶγμα μετέωρον. Ἂν ἠπατήθησαν δὲ οἱ ἀγορασταὶ τοῦ Λαυρίου, ἠπατήθησαν μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ λάβουν τὰς ἐκβολάδας. Ἐπ’ αὐτῆς δὲ τῆς ἐλπίδος στηριζόμενος ὁ κόσμος, ἐτρελάθη καὶ ἐνόμισεν, ὅτι εὗρε τὴν Καλλιφορνίαν, καὶ ὅτι ἂν ἀγοράσῃ μετοχὰς θὰ καταπλουτήσῃ. Ὁ Συγγρὸς δὲ ὅστις ἔχει τέσσαρα μάτια, εὑρῆκε καὶ τὸν καιρὸν καὶ ἐπώλησε τὰ χαρτιά του. Τὸ ζήτημα δὲ τὸ ἔλυσεν· ἀλλ’ ἀντὶ 5,000,000 ἐπῆρε 15. Ἤδη δὲ ἐπίκεινται δύω χρημάτων δόσεις, ἡ πρὸς τὴν Πιστωτικὴν, καὶ ἡ πρὸς τὴν λαυριωτικὴν ἑταιρίαν, ποῦ δὲ θὰ εὑρεθοῦν πέντε, ἓξ ἑκατομμύρια;

§28ΡΑΛΛΗΣ. Δέκα.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Τόσῳ τὸ χειρότερον. Μᾶς εἶπον δὲ ὅτι αὐτὰ ἔγειναν, διὰ νὰ ἔλθουν χρήματα ἔξωθεν· ἔγεινεν ὅμως καὶ τοῦτο ἀνάποδα. Ἀλλ’ εἶναι ὁμογενεῖς, λέγουσί τινες. Τὸ ἠξεύρω. Ἔστωσαν δὲ καὶ ἀδελφοί· καλλίτερον ὅμως εἶναι νὰ ἔχω ἐγὼ τὰ χρήματα παρὰ ὁ ἀδελφός μου.

§30ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΙΣ. Αὐτὸ λέγεται ἰδιοτέλεια.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ὁ Χριστὸς ἦτον ἰδιοτελής. Τὸν ἀπήντησε μία Χαναναία καὶ τὸν παρεκάλεσε νὰ τὴν ἐλεήσῃ· αὐτὸς δὲ τῆς ἀπεκρίθη λέγων, «Δὲν πρέπει νὰ πέρνῃ τις τὸ ψωμὶ ἀπὸ τὸ στόμα τῶν παιδιῶν του, καὶ νὰ τὸ δίδῃ εἰς τοὺς σκύλους.» (Εὖγε). Ἂν δὲ ὁ Χριστὸς εἶχε αὐτὴν τὴν ἰδέαν, μὲ συγχωρεῖτε νὰ τὴν ἔχω καὶ ἐγώ (θόρυβος). Βλέπετε ὅτι ὁμιλῶ μὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν γλῶσσαν. Ἀφ’ οὗ δὲ τὴν ὠνόμασε σκύλαν, καὶ ποῖος; ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, αὐτὴ ἡ κακομοίρα, εἶπε, «Καὶ τὰ σκυλάκια, Κύριε, τρώγουν ἀπὸ τὰ ψιχία, τὰ πίπτοντα ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν.» Διὰ τούτων δὲ τῶν λόγων ἡ Χαναναία ἐτέθη εἰς τὴν θέσιν τοῦ σκύλου, τότε δὲ ὁ Κύριος τὴν εὐηργέτησεν. Ἀλλ’ οἱ λεγόμενοι ὁμογενεῖς τίθενται εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ἀγᾶ.

§32ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦ εὐεργέτου.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Ναί, τοῦ εὐεργέτου. Καὶ ἠξεύρετε ποῖος εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ διασώσεως τῆς ἐθνικῆς τιμῆς; Ἐκεῖνος, ὅστις ἐπῆρε χρήματα καὶ ἀπὸ τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον, ἐνῷ δὲν ἦτο συγχωρημένον νὰ πάρῃ.

§34ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς; (θόρυβος).

§35ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν, καὶ κἄποιος πταίει. Ἐγὼ δὲν πταίω. Τουλάχιστον ἡ ὀλιγωρία τῆς Κυβερνήσεως ἔφερε τὴν θλιβερὰν ταύτην κατάστασιν. Εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα λόγια· νομίζω ὅμως ὅτι σᾶς εἶπα περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι ἔπρεπεν. Ὅθεν ἔρχομαι εἰς τὸ συμπέρασμα. Οἱ Μιτυληναῖοι εἶχον ἀποστατήσει κατὰ τῶν Ἀθηναίων, ὄχι τῶν σημερινῶν, ἀλλὰ τῶν παλαιῶν. Οἱ Ἀθηναῖοι τοὺς ἐνίκησαν, καὶ διὰ πλειονοψηφίας μιᾶς ψήφου τοὺς κατεδίκασαν εἰς σφαγήν. Συνηθροίσθη τὴν ἐπιοῦσαν ἡ μειονοψηφία, τὴν ὁποίαν ἀπετέλουν οἱ φρονιμώτεροι τῶν πολιτῶν, καὶ ἐγένετο πρότασις, παρὰ τὸν κανονισμὸν, νὰ ἐπανέλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ ψηφισθὲν ζήτημα· ἔκαμε δὲ τὴν πρότασιν χρηστός τις πολίτης, λεγόμενος Διόδοτος. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ ἐφώναζεν ἡ πλειονοψηφία ὅτι δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ κανονισμὸς, αὐτὸς εἶπεν· «Ὁ μὴ δεχόμενος τοὺς λόγους ὡς διδασκάλους τῶν πραγμάτων, εἶναι ἢ μωρὸς, ἢ κατεργάρης.» Ψηφοφορίας δὲ γενομένης, ἐγλύτωσαν οἱ Μιτυληναῖοι. Διατί; Ὁ Διόδοτος ἔθεσεν οὕτω πως τὸ ζήτημα· «Δὲν ἐξετάζω ποῖα δίκαια ἔχουν κατὰ τῶν Μιτυληναίων οἱ Ἀθηναῖοι, ἀλλ’ ἐξετάζω τί συμφέρει εἰς τοὺς Ἀθηναίους.» Νὰ σᾶς εἴπω δὲ καὶ ἐγὼ, ὄχι τὰ δίκαια τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ τί συμφέρει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν; Νὰ ὑπομείνωμεν ὀλίγον ἀκόμη χρόνον, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς θὰ ἔλθῃ νὰ συνταχθῇ μαζῆ μας, διότι μετ’ ὀλίγον θὰ γείνῃ καὶ αὐτὸς ἀντιπολιτευόμενος (γέλως). Μὴ γελᾶτε· ἡ αὐτὴ αἰτία, ἥτις μᾶς ἔκαμεν ἀντιπολιτευομένους, θὰ κάμῃ καὶ αὐτὸν ἀντιπολιτευόμενον. Ἐγὼ δὲ θὰ μείνω ἀντιπολιτευόμενος, ὄχι μόνον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατόπιν αὐτῆς· διότι δὲν δύναμαι νὰ συνταχθῶ μὲ κἀμμίαν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ ἐξαγοράζῃ τὴν θέσιν της διὰ δημοσίων φιλοδωρημάτων· μὲ κἀμμίαν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ δανείζεται πακτόνουσα τὰ τελωνεῖα· μὲ κἀμμίαν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ μὴ θέλῃ νὰ κυβερνᾷ αὐτὴ, ἀλλὰ νὰ δέχεται καὶ ἄλλον νὰ ἐμβάλλῃ τὸν πόδα του εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τοῦ τμήτατος κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§38ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀκούσωμεν τὶ συμπεραίνει.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Μυλάοντος οὐδεμία ὑπάρχει ἔνστασις, διὰ ταῦτα θεωροῦμεν ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν καὶ νομίμους βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας τοὺς Γ. Πλαποῦταν, Θ. Δηλιγιάννην, Β. Νικολόπουλον, Ι. Δεληγιάννην, Γ. Λαδόπουλον καὶ Α. Ἀντωνόπουλον.»

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σύμφωνον εἶναι τὸ τμῆμα;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§42ΡΑΛΛΗΣ. Μᾶς ἀνεγνώσατε ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Μυλάοντος· εἶναι καὶ δῆμος Τρικολλώνων.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἦναι καὶ περὶ δήμου Τρικολλώνων μέσα.

§44ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τυπωθῇ σήμερον καὶ νὰ ἔλθῃ τὴν δευτέραν.

Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἔχει ὡς ἕπεται·

«ΕΚΘΕΣΙΣ

Περὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς ἐν τοῖς δήμοις Τρικολλώνων καὶ Μυλάοντος τῆς Ἐπαρχίας Γορτυνίας. Πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ ϛʹ. Τμῆμα συνεδριάσαν τὴν 29 Ἰουνίου 1873, διεξελθὸν τά τε βιβλία καὶ ἔγγραφα διὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς· Αʹ. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Τρικολλώνων. Ἡ ἔναρξις τῆς ἐκλογῆς, ὡς ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 3 πράξει τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται, ἐγένετο κατὰ τὴν διὰ τοῦ προγράμματος ὁρισθεῖσαν ὥραν καὶ μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν, τοποθέτησιν καὶ σφράγισιν τῶν καλπῶν καὶ τὴν καταχώρισιν τῶν πρὸς ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας πράξεων, ἤρξατο κατὰ τὴν 2 μ. μ. ὥραν ὡς συνήθως συμβαίνει εἰς ἁπάσας τὰς ἐκλογὰς νὰ παρουσιάζωνται πρὸς ψηφοφορίαν οἱ ἐκλογεῖς. Εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 4 πρᾶξιν ἡ μὲν πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρει ὅτι «πρὸ τῆς ψηφοφορίας ἔνοπλοι ἑτεροδημόται μετὰ φυγοδίκων ἀγνώστων αὐτῇ εἶχον καταλάβει οἰκίας δεσποζούσας τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἐφρόντισεν ὅπως ἀναχωρήσωσι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας· ἡ δὲ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς λέγει ὅτι τ’ ἀνωτέρω σκοπίμως σημειωθέντα δὲν ἔλαβον χώραν. Ἐν δὲ ταῖς πράξεσι 13 καὶ 14 ἅπασα ἡ ἐπιτροπὴ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποψηφίων ἐκφράζουσι πρὸς τὸν ὑπομοίραρχον Πετιμεζᾶν καὶ τὸν ἐπιλοχίαν Ἰωάν. Νικολόπουλον τὴν πλήρη εὐαρέσκειάν των διὰ τὴν παρὰ τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας τήρησιν πλήρους τάξεως καὶ ἡσυχίας καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς. Ἐν δὲ τῇ ὑπ’ ἀριθ. 9 πράξει ἡ ἀνήκουσα εἰς τοὺς ἀποτυχόντας πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς σημειοῖ ὅτι ὁ πρόεδρος αὐτῆς ἐβράδυνε ψηφοφορῶν, ἡ δὲ βραδύτης του σκοπὸν εἶχε νὰ τὸ ῥίψῃ ἀπὸ τὸ ναὶ εἰς τὸ ὄχι τῶν καλπῶν ὅσα σφαιρίδια ἤθελεν εἶσθαι ἐπὶ τοῦ καλύμματος τῶν καλπῶν. Τὰ ἐκλογικὰ βιβλία ἀμφοτέρων τῶν δήμων εἰσὶ μονογραφημένα, ἀριθμημένα καὶ ἐσφραγισμένα ὑπὸ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας καὶ Ἐπάρχου Γορτυνίας, ὁ δὲ αὔξων ἀριθμὸς δὲν εἶναι ἔντυπος. Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ἐψηφοφόρησαν 855, ἀλλ’ ὁ αὔξων ἀριθμὸς τῆς ψηφοφορίας εἶναι 857, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι βεβαιοῦσιν ὅτι οἱ ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 325 καὶ 772 ἐσημειώθησαν κατὰ λάθος ὡς ψηφοφορήσαντες. Γενομένης δὲ διαλογῆς, εὑρέθησαν σφαιρίδια πλεονάζοντα εἰς μὲν τὴν κάλπην τοῦ Ἀντωνοπούλου 2, εἰς τὴν τοῦ Θεοδ. Δηλιγιάννη 2 καὶ εἰς τὴν τοῦ Γεωργίου Πλαπούτα 2, ἔλειπον δὲ ἀπὸ μὲν τὴν κάλπην τοῦ Ἀναστασιάδου 1, ἀπὸ τὴν τοῦ Ἰω. Δεληγιάννη 3, ἀπὸ τὴν τοῦ Θεοδ. Κολοκοτρώνη 1, ἀπὸ τὴν τοῦ Λαδοπούλου 1, ἀπὸ τὴν τοῦ Νικολοπούλου 2 καὶ ἀπὸ τὴν τοῦ Κωνσταντίνου Πλαπούτα 2. Ὁ δὲ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς εἰς μὲν τὰς πράξεις τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ψήφων τῶν ἓξ πρώτων ὑποψηφίων ὑπέγραψε, εἰς δὲ τὰς ἑτέρας ἓξ καὶ τὴν τελευταίαν τῆς γενικῆς διαλογῆς δὲν ὑπέγραψε, σημειώσας ὅτι ἔπραξεν οὕτως, ἐπειδὴ αἱ διαλογαὶ τῶν πρώτων καλπῶν τὸν ἔπεισαν ὅτι εἶχε λάβει χώραν καλπονόθευσις. Βʹ. Δῆμος Μυλάοντος. Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ἀναβληθεῖσα ἡ ἐκλογὴ ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἤρξατο τὴν δεκάτην καὶ ἔληξε τὴν δεκάτην τρίτην τοῦ αὐτοῦ μηνός, παραταθεῖσα ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀνῆκεν εἰς τοὺς ἀποτυχόντας. Οὐδεμία δὲ ἔνστασις κατὰ τῆς ἐκλογῆς ὑπάρχει ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Οἱ ψηφοφορήσαντες εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν εἰσὶ 736, ἀλλὰ κατὰ τὴν διαλογὴν εὑρέθησαν εἰς ὅλας τὰς κάλπας πλεονάζοντα σφαιρίδια ὀλίγιστα μὲν εἰς τὰς τῶν ἀποτυχόντων, πολλὰ ὅμως εἰς τὰς τῶν ἐπιτυχόντων· ἤτοι εἰς μὲν τὴν κάλπην τοῦ Ἀναστασιάδου 7, εἰς τὴν τοῦ Γεωργιάδου 4, εἰς τὴν τοῦ Γόντικα 2, εἰς τὴν τοῦ Κολοκοτρώνη 6, εἰς τὴν τοῦ Κορομάντζου 4, καὶ εἰς τὴν τοῦ Κωνσταντίνου Πλαπούτα 3, εἰς δὲ τὴν τοῦ Ἀντωνοπούλου 23, εἰς τὴν τοῦ Θεοδώρου Δηλιγιάννη 60, εἰς τὴν τοῦ Ἰωάννου Δεληγιάννη 41, εἰς τὴν τοῦ Λαδοπούλου 28, εἰς τὴν τοῦ Νικολοπούλου 29 καὶ εἰς τὴν τοῦ Γεωργίου Πλαπούτα 24. Εἰς μὲν τὸν δῆμον Τρικολώνων ἔλαβον ψήφους οἱ ὑποψήφιοι ὡς ἑξῆς·

Εἰς δὲ τὸν δῆμον Μυλάοντος ἔλαβον ψήφους οἱ ὑποψήφιοι ὡς ἑξῆς·

Μετὰ δὲ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ἀναδειχθέντων βουλευτῶν, ἐδόθησαν τὴν 17 Ἰουνίου ε. ε. παρὰ τοῦ Κωνσταντίνου Πλαπούτα ἐνστάσεις ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Τρικολώνων, καὶ ὁ ἔπαρχος Γορτυνίας ἀρωγὸς ἐρχόμενος τῶν ἀποτυχόντων φίλων τοῦ ὑπουργείου, προσπαθεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὰς βλέπων μὲν τὴν μικρὰν καὶ ἀσήμαντον διαφορὰν τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, προελθοῦσαν ἕνεκα τοῦ ὅτι ἐσημειώθησαν κατὰ λάθος ὡς ψηφοφορήσαντες δύω πλείονες τῶν πράγματι ψηφοφορησάντων, ἀλλ’ εἰς τὰ πλεῖστα, ἅτινα εὑρέθησαν πλεονάζοντα εἰς τὰς ἐν τῷ δήμῳ Μυλάοντος κάλπας τῶν ἐπιτυχόντων, ἀμβλυωπεῖ, διότι ἔχουν καὶ οἱ φιλικοὶ ὑποψήφιοι ὀλίγιστα πλεονάζοντα. Οἱ δὲ παρὰ τοῦ Κωνστ. Πλαπούτα προβαλλόμενοι τυπικοὶ καὶ οὐσιαστικοὶ λόγοι κατὰ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Τρικολλώνων εἰσὶν οἱ ἑξῆς· 1) Ὅτι ἐναντίον τοῦ Κεφαλαίου Γʹ. τῶν ὁδηγιῶν τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὰ πρωτόκολλα τῆς ψηφοφορίας δὲν φέρουσι τὴν σφραγῖδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε ἔντυπον τὸν αὔξοντα ἀριθμόν· ἀλλ’ εἶναι ἐσφραγισμένα, μονογραφημένα καὶ ἀριθμημένα παρὰ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας καὶ τοῦ ἐπάρχου Γορτυνίας. 2) Διότι παρεβιάσθησαν αἱ ὑπὸ τοῦ προγράμματος προσδιορισθεῖσαι ὧραι τῆς ψηφοφορίας, ἀρξαμένης τῆς ψηφοφορίας κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν ἀπὸ τῆς δευτέρας μετὰ μεσημβρίαν ὥρας. 3) Διότι εἰς οὐδὲν πρακτικὸν τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ψήφων εἶναι σημειωμένον ὅτι διὰ τοῦ ἄβακος ἐγένετο ἡ ἀρίθμησις τῶν ψήφων. 4) Διότι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς δὲν ὑπέγραψεν εἰς τὰς πράξεις τῆς διαλογῆς τῶν ἓξ τελευταίων ὑποψηφίων, οὔτε εἰς τὴν πρᾶξιν τῆς γενικῆς διαλογῆς. Κατ’ οὐσίαν δὲ 1) διότι ἔλαβε χώραν καλπονόθευσις, ὅπερ ἐξάγει ἐκ μετατοπίσεως δῆθεν τῶν καλπῶν. 2) Διότι ὁ συνδυασμὸς τῶν ἐπιτυχόντων ἐξώδευσε χιλιάδας δραχμῶν τριάκοντα πρὸς διαφθορὰν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων. Ἐπειδὴ συνήθως συμβαίνει εἰς ἁπάσας τὰς ἐκλογὰς νὰ μὴ γίνεται ἡ ἔναρξις τῆς ψηφοφορίας ἅμα τῇ ὡρισμένῃ διὰ τοῦ προγράμματος ὥρᾳ, ἕνεκα τοῦ δαπανωμένου χρόνου πρὸς ἐπιθεώρησιν, τοποθέτησιν καὶ σφράγισιν τῶν καλπῶν καὶ πρὸς καταχώρισιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῶν ἀπαιτουμένων πράξεων· οἱ δὲ ἐκλογεῖς πάντοτε κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, τυχοῦσαν μάλιστα ἐργάσιμον, βραδύνουν νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ὀλίγιστοι ψηφοφοροῦν· ἑπομένως ἡ βραδεῖα ἔναρξις τῆς ψηφοφορίας ἕνεκα ἐλλείψεως ψηφοφόρων δὲν δύναται νὰ ᾖναι λόγος ἀκυρότητος· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπίτηδες ἀνέβαλε τὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας, βεβαίως δὲν θὰ ἔπραξε τοῦτο πρὸς βλάβην τῆς φιλικῆς της μερίδος Κολοτοτρώνη, χάριν τῆς ὁποίας ἐσημείωσεν ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 3 πράξει της ὅτι «πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἑτεροδημόται μετὰ τῶν φυγοδίκων εἶχον καταλάβει οἰκίας δεσποζούσας τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἐφρόντισε ν’ ἀναχωρήσουν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν βεβαιότητα ἔχει ἂν ἀνεχώρησαν», ὅπερ καὶ παράδοξον εἶναι, διότι, ἂν ἦσαν ἐπὶ οἰκιῶν δεσποζουσῶν τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, βεβαίως θὰ ἦσαν πλησιέστατα αὐτοῦ φανεροὶ καὶ ἀπειλητικοί, καθ’ ὅσον κεκρυμμένοι δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ δεσπόζουν, καὶ διαψεύδεται ὑπὸ τοῦ κυρίου ἀνακριτοῦ, ὅστις ἐν τῇ ἐκθέσει του περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου τούτου πρὸς τὸν εἰσαγγελέα πλημελειοδικῶν Τριπόλεως (οὐδόλως ἀναφέρει ὅτι ἦσαν συγκεντρωμένοι εἰς οἰκίας δεσπούζας τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς), λέγει ὅτι οἱ προκαλέσαντες τοὺς ἐνόπλους τῷ ὑπεσχέθησαν τὴν ἀναχώρησίν των, καὶ ἀνεχώρησαν· ἐβεβαίωσε δὲ περὶ τούτου τὴν ἐπιτροπήν, «ἡ πλειονοψηφία ὅμως αὐτῆς ἀνήκουσα εἰς τὴν μερίδα Κολοκοτρώνη ἐπέμεινε δημιουργοῦσα κινδύνους ἀνυπάρκτους, οὓς ἀνεύρισκε πρὸς ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς ἢ τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐδέησε νὰ κάμω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ζωηρὰς καὶ ἐντόνους παραστάσεις, εἰς ἃς ἡ ἐπιτροπή, ὑπὸ φιλονόμου διαθέσεως ἐμπνεομένη, ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας·» ὥστε καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εὐθὺς ἅμα τῇ τοποθετήσει τῶν καλπῶν ὑπῆρχον ψηφοφόροι ἕτοιμοι πρὸς ψηφοφορίαν, ἡ βραδύτης τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, γινομένη παρὰ τῆς φίλης τῶν ἀποτυχόντων ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀποτυχόντων ἐγένετο. Ἐπειδὴ ὁ ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 9 πράξει ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς σημειωθεὶς ἰσχυρισμὸς ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς ἐβράδυνε ψηφοφορῶν εἰς τὴν κάλπην Λαδοπούλου (ἥτις, ὡς καὶ ἡ κάλπη τοῦ Γόντικα, ἐπιθεωρηθεῖσαι παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς σφραγίσεως καὶ τῆς ψηφοφορίας εὑρέθησαν πλημμελεῖς καὶ ἐλαττωματικαί), ἡ δὲ βραδύτης εἶχε δῆθεν σκοπὸν τὴν καλπονόθευσιν, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ὑποστηρίζεται ὑπ’ οὐδενὸς περιστατικοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀποκρούεται ὑπὸ τοῦ προέδρου τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς σημειώσαντος εὐθὺς ὑπὸ τὴν πρᾶξιν τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι σκοπίμως ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς ἐσημειώθη, καί τις ἐκ τῶν ἀντιθέτων ἐπίτηδες διὰ νὰ λάβῃ ἡ πλειονοψηφία εὐλογοφανῆ πως δικαιολογίαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ της, ἔσυρεν αὐτὸν ἐκ τῆς χειρός, λέγων «τί βραδύνεις;» ὁ δὲ ἀνακριτὴς βεβαιοῖ τὸ ἀδύνατον τῆς καλπονοθεύσεως διὰ τῶν ἑξῆς· «Τὴν τετάρτην ἡμέραν ἡ αὐτὴ νομιμότης ἐπεκράτησεν· ἐνῷ δὲ μετέβην νὰ γευματίσω περὶ τὴν μεσημβρίαν, μικρά τις καὶ στιγμιαία ταραχὴ ἔλαβε χώραν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, διότι ὁ δικηγόρος Γ. Ῥοϊλὸς ψηφοφορῶν ἐβράδυνε τὴν χεῖρά του πλέον τῆς συνήθους ὥρας εἰς τὰς κάλπας Γόντικα καὶ Κολοκοτρώνη· ἐνήργησα παραχρῆμα ἀνάκρισιν· ἀλλ’ οὐδ’ ὑπόνοια καλπονοθεύσεως ἐξήχθη. Τόσον ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς ἀνήκων εἰς τὴν μερίδα Δηλιγιάννη, ὅσον καὶ ὁ Γ. Ῥοϊλὸς ἀνήκων εἰς τὴν μερίδα Κολοκοτρώνη καὶ ἂν ἤθελον νὰ μεταφέρουν σφαιρίδια εἰσάγοντες τὴν χεῖρα αὑτῶν διὰ τοῦ στομίου τῶν καλπῶν, μετὰ δυσκολίας δύω ἢ τρία ἠδύναντο νὰ μεταφέρωσι, καθόσον ὡς ἐκ τοῦ στενοχώρου τῶν ὀπῶν δύω δάκτυλοι μόλις δύνανται νὰ εἰσδύσουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ καλύμματος τῶν σακκιδίων· οὗτοι δὲ λεπτὸν τῆς ὥρας μόλις ἐβράδυναν· καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ψηφοφορίας καὶ καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας ἤμην ἐντὸς τοῦ Ναοῦ, ἀντελήφθην ἰδίαις αἰσθήσεσι τὴν νομιμότητα ἡσυχίαν καὶ τάξιν.» Ἐπειδὴ καθ’ ἑκάστην ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων ἐβεβαιοῦτο τὸ ἀλύμαντον τῶν σφραγίδων καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἔνστασις ἢ πρᾶξις περὶ ἀλλαγῆς τῆς τάξεως, καθ’ ἣν ἀπ’ ἀρχῆς εἶχον τεθῆ ἐν τοῖς κιβωτίοις αἱ κάλπαι, φανερὸν εἶναι ὅτι ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ κατὰ λάθος δὲν ἐσημειώθησαν καθ’ ἣν τάξιν εἶχον τοποθετηθῆ· εἶναι μὲν 857 ὁ αὔξων ἀριθμὸς, ἐνῷ πράγματι 855 ἐψηφοφόρησαν, ἀλλ’ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ψηφοφορίας βεβαιοῦται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων, ὅτι οἱ ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 325 καὶ 772 «ἐσημειώθησαν κατὰ λάθος, καὶ δὲν ἐψηφοφόρησαν.» Ἐπειδὴ ἡ διαφορὰ ἐπὶ πλέον ἢ ἔλλατον ἑνὸς ἢ δύω ψήφων εἰς ὅλας τὰς κάλπας εἶναι περίστασις τυχαία καὶ ὅλως ἀσήμαντος, προελθοῦσα ἐξ ἀπροσεξίας ἢ ἀμαθείας, ὅπερ βεβαιοῦται καὶ ὑπὸ τοῦ ἀνακριτοῦ λέγοντος, «καθόσον ὡς ἐκ τοῦ στενοχώρου τῶν ὀπῶν δύω δάκτυλοι μόλις εἰσδύουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ καλύμματος τῶν σακκιδίων καὶ πολλάκις ἀμαθεῖς χωρικοὶ καὶ ἄπειροι ἐβράδυναν ψηφοφοροῦντες μὴ δυνάμενοι οὐδὲ κατανοοῦντες πῶς καὶ ποῦ νὰ ῥίψουν τὸ σφαιρίδιον.» Ἐπειδὴ ἡ ἔνστασις ὅτι δραχμῶν χιλιάδες τριάκοντα ἐξωδεύθησαν ὑπὸ τῶν ἐπιτυχόντων πρὸς ἀγορὰν 360 ψήφων εἶναι γελοία, καθόσον μάλιστα ὁ τελευταῖος ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων ὡς πρὸς τὰς ψήφους τῶν ἑτέρων ἐννέα δήμων τῆς ἐπαρχίας ὑπερέβαινε τὸν πρῶτον τῶν ἀποτυχόντων κατὰ 667 ψήφους. Ἐπειδὴ τυπικὴ ἡ παράβασις καὶ οὐδόλως προσβάλλουσα οὐσιαστικῶς τὴν ἐκλογὴν τοῦ νὰ ᾖναι τὰ βιβλία αὐτῆς ἐσφραγισμένα, μονογραφημένα καὶ ἀριθμημένα παρὰ τοῦ νομάρχου καὶ ἐπάρχου ἀντὶ νὰ φέρωσι τὴν σφραγίδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς αἱ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁδηγίαι περὶ ἐκλογῶν παραγγέλλουσιν. Ἐπειδὴ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων ἀποδεικνύεται ὅτι οὐδὲν ὑπῆρχε πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς περὶ καλπονοθεύσεως, ὃν ἐφεῦρε, μὴ θέλων νὰ ὑπογράψῃ εἰς τὰς τῶν ἓξ τελευταίων καλπῶν πράξεις διαλογῆς, ἵνα οὕτω παρέξῃ λόγον ἀκυρώσεως εἰς τοὺς φίλους του, περὶ τῆς ἀποτυχίας τῶν ὁποίων εἶχε πεισθῆ διὰ τῆς διαλογῆς τῶν ἓξ πρώτων καλπῶν· ἡ ὁποία πρόθεσίς του ἀποδεικνύεται ὡς ἐκ τῶν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἀνακριτοῦ, ἐξ ἧς ἀποσπῶμεν τάδε «ἐκεῖνο ὅπερ μὲ ἐξέπληξεν εἶναι ἡ διαλογὴ ἐνεργηθεῖσα ὑπό τινος Ταγκοπούλου ὀνόματι, ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Οὗτος εἰσέβαλε μᾶλλον εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἄγρια βλέμματα ῥίπτων πανταχοῦ, καὶ διατάσσει ὅπως ἐξέλθουν ὁ ἀνακριτὴς καὶ οἱ ἐπόπται· εἰς τὸ παράδοξον τοῦτο ἄκουσμα τοσοῦτον ἐξεπλάγην, ὥστε δὲν τὸ ἐπίστευον καὶ ἠρώτησα τὸν παράδοξον ἀντιπρόσωπον ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅ,τι ἤκουσα· οὗτος δὲ τὸ ἐπανέλαβε προσθέτων ὅτι ἔχει ἀνωτέρας τοιαύτας διαταγάς. Ἀλλὰ τὸ φοβερώτερον διὰ τὸ ὑπάλληλον τοῦτον, ὅπερ μ’ ἔκαμε νὰ σιγήσω ἐξ αἰδοῦς, διότι ἐλέγετο ὑπάλληλος, ἦτο τὸ ἑξῆς· μετὰ τὴν διαλογὴν τῶν καλπῶν τοῦ πρώτου κιβωτίου μετέβη μόνος ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ἑτέρου κιβωτίου ἔνθα ἦτον ἡ κάλπη τοῦ Θεοδ. Δηλιγιάννη· τὸν παρηκολούθησα ὄπισθέν του, τὸν εἶδον δὲ παραχρῆμα νὰ θέσῃ τὸν δάκτυλόν του εἰς τὴν σφραγίδα τῆς σιδηρᾶς ῥάβδου, καὶ τὸν ἤκουσα εἰπόντα ὅτι δὲν εἶναι ἀλύμαντοι.» Οὕτω τὴν πρᾶξιν εἶχε τελειώσει καὶ τὴν φράσιν μόνον ἐτελείωνεν, ὅτε μὲ εἶδεν ἐξ ὄπισθέν του· ἅμα ἰδών με εἶπεν ὅτι καλαὶ εἶναι αἱ σφραγίδες καὶ ἐξηκολούθησε τὸ λέργον του.» Καὶ ἐπειδὴ ἐπιβλεπόντων τῶν ἐποπτῶν καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ ἐγένετο ἡ διαλογὴ, μάλιστα παρόντος καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ εὐθὺς μετὰ τὴν διαλογὴν ὑπογράψαντος μετὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἀπόσπασμα τῆς γενικῆς διαλογῆς, ἡ μὴ ὑπογραφὴ τῶν ἓξ πράξεων διαλογῆς καλπῶν καὶ τῆς πράξεως τῆς γενικῆς διαλογῆς καθίσταται ἁπλῶς καὶ κατ’ ἐπιφάνειαν τυπικὴ ἔλλειψις, οὐδόλως προσβάλλουσα τὴν διαλογήν. Ἐπειδὴ οὐδεμία ἔνστασις ὑπάρχει κατὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀριθμήσεως τῶν ψήφων ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἡ μὴ σημείωσις αὐτοῦ ἐκ παραδρομῆς προελθοῦσα, εἶναι ἔλλειψις τυπικὴ οὐδεμίαν μομφὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐπιφέρουσα. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Μυλάοντος οὐδεμία ὑπάρχει ἔνστασις, διὰ ταῦτα θεωροῦμεν ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν καὶ νομίμους βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας τοὺς Γεώργιον Δ. Πλαπούταν, Θεόδωρον Δηλιγιάννην, Βασίλειον Νικολόπουλον, Ἰωάννην Δηληγιάννην, Γεώργιον Λαδόπουλον καὶ Α. Ἀντωνόπουλον.

Ὁ Πρόεδρος

Μ. Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ.

Τὰ μέλη Π. Β. Κωσταντᾶς, Δ. Σαῤῥιγιάννης, Δ. Ι. Κουνουπιώτης, Θ. Θερμογιάννης, Ἰω. Νέγκας, Γ. Μπούμπουλης, Α. Α. Κοντόσταυλος, Φίλιππος Π. Βάρβογλης, Α. Βαρβαρίγος, Ε. Βιρβίλης, Πέτρος Μαυρομιχάλης, Ἰω. Σ. Χαλκιᾶς.»

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§46ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Καὶ ἄλλοτε, εἶπόν τινες τῶν προλαλησάντων, ἔλαβον τὸν λόγον εἰς παρελθοῦσαν Βουλὴν, διότι ἔβλεπον χωλαίνουσαν τὴν λειτουργίαν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ τὰς ἐλευθερίας τῆς πατρίδος αὑτῶν κινδυνευούσας, καὶ ἤδη προοιμιάσθησαν μὲ τὸ αὐτὸ προοίμιον, λέγοντες ὅτι τὸν αὐτὸν κίνδυνον διορῶσι καὶ ὅτι θέλουσιν ἐκθέσει τὰς πεποιθήσεις των, τὰς ἀμφιβολίας των καὶ τοὺς φόβους των, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ θὰ ἐπέλθῃ ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Συγκεφαλαιοῦσι δὲ εἰς δύο μεγάλας αἰτιάσεις τοὺς φόβους αὑτῶν, ὧν ἕνεκα ἐμβλέπωσι κινδύνους εἰς τὴν τακτικὴν λειτουργίαν τῆς συνταγματικῆς μηχανῆς. Ἕτερος δέ τις προσῆλθεν, ὅστις προσέθηκεν καὶ τρίτην αἰτίασιν καὶ εὗρε τὰ πάντα μαῦρα καὶ σκοτεινά. Θέλω προσπαθήσει, κύριοι, ν’ ἀποδείξω, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τούτων εἶχε δίκαιον, καὶ ὅτι δύναται νὰ ἦναι εὐγενὴς ἡ φιλοτιμία καὶ ἡ συναίσθησις τοῦ καθήκοντος, ὅταν βλέπῃ τις κινδύνους ἐπιπροσθοῦντας εἰς τοὺς θεσμοὺς τῆς πατρίδος του, νὰ μεριμνᾷ περὶ σωτηρίας αὑτῶν, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως οἱ κίνδυνοι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν οὐδεμίαν ὑπόστασιν. Ὡς ἐκ μηχανῆς θεὸς, εἶπέ τις τῶν προλαλησάντων, ἦλθεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων τῆς πολιτείας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἔχει δίκαιον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὅλην τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας τὴν νεωτάτην. Πρὶν ὅμως ἔμβω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἱστορίας αὐτῆς, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ θέσω μίαν μεγάλην ἀρχήν. Ἐν τῇ συνταγματικῇ πολιτείᾳ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶναι ὁ μόνιμος ἐπόπτης ὄχι μόνον τοῦ πολιτισμοῦ, τῶν φώτων καὶ τῆς εὐημερίας τοῦ τόπου, ἀλλὰ ἀκόμη μόνη αὕτη ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων ἐξουσιῶν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βλέπῃ διαρκέστερον ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτείας, νὰ εἰσακούῃ ὅλας τὰς εὐχάς της, νὰ προλαμβάνῃ τὰς ἀνάγκας της καὶ πολλάκις νὰ διορθόνῃ καὶ τὰ λάθη της. Ἀνώτερος δὲ ἐπόπτης εἶναι ὁ ἀνώτατος ἄρχων, διότι μετέχει ὅλων τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους. Ἐὰν θέσωμεν ταύτην τὴν βάσιν, τότε θέλομεν εἰδεῖ ὅτι ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ ὑπέρτατον καθῆκον ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα νὰ μὴ ἀφήνῃ οὐδέποτε τὸν τόπον ἀκυβέρνητον. Καὶ ποῖος, κύριοι, εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν κατὰ τὸ 1867, ἐνῷ ὑφίστατο κυβέρνησις ἔχουσα πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἐσκέφθη ἄλλως καὶ ἐκάλεσε εἰς τὰ πράγματα τῆς πατρίδος τὴν μειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἐκείνης; Ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἐν τῇ συνέσει αὑτοῦ διεῖδεν ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν συνεῖδε πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας καὶ τῆς πατρίδος, καὶ θέλων νὰ ἀποσοβήσῃ πάντα κίνδυνον, ἐκάλεσεν ἐν τῇ συνέσει αὑτοῦ ἐκ τῆς μειοψηφίας τὸν κ. Βούλγαρην νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον. Ἐρωτῶ τὸν κ. Μίλησην, ἦλθεν ὁ κ. Βούλγαρης ὡς ἐκ μηχανῆς θεός; Οὐχὶ βεβαίως. Ἐὰν ἀρνηθῆτε εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ καὶ τὴν μειοψηφίαν εἰς τὰ πράγματα, ὅταν βλέπῃ ὅτι τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας εἶναι εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν πολιτικὴν, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τότε, κύριοι, ἐπέρχεται τὸ χάος καὶ θέλετε νὰ ἐπιφέρετε τὴν καταστροφὴν τῆς κοινωνίας. Λοιπὸν ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν αὐτὴν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ εἰς τὰς ἐξουσίας, τὰς ὁποίας ἐδώκατε εἰς τὸν ἡγεμόνα, νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι ὀφείλει ὁ ἀνώτατος ἄρχων νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸν τόπον ἀκυβέρνητον οὐδέποτε. Ὁ κ. Βούλγαρης λοιπὸν τότε ἦλθεν ἐκ τῆς μειοψηφίας καὶ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν. Παρῆλθεν ἓν ἔτος καὶ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη καὶ ἐκλήθη ἄλλος νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν, καὶ ἐκλήθη ἐκ τῆς μειοψηφίας, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι, καθόσον ὁ τόπος εἶχε ἀνάγκην Κυβερνήσεως. Λοιπὸν καὶ ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα κυβέρνησις ἦλθον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν κυβέρνησις ἐκ τῆς μειοψηφίας νὰ μὴ ἔλθῃ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἔπεσε καὶ τὴν διεδέχθη ἑτέρα, καὶ αὐτὴν ἄλλη, καὶ ἐκείνη ἔπεσε, καὶ πάλιν ὁ ἀνώτατος ἄρχων ἠναγκάσθη νὰ καλέσῃ ἐκ τῆς μειοψηφίας τῆς τρίτης Βουλῆς ἄλλον νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν. Ἰδοὺ καὶ τρίτον παράδειγμα ἐπενεγκὼν τὴν αὐτὴν λύσιν. Ἀλλὰ καὶ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη διαφωνήσασα πρὸς τὸν ἡγεμόνα καὶ ἀπολέσασα τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτοῦ παρῃτήθη, καὶ πάλιν ὁ Βασιλεὺς ἐν τῇ συνέσει αὑτοῦ, ἵνα μὴ ἀφήσῃ τὸν τόπον ἀκυβέρνητον, ἐκάλεσεν ἐκ τῆς μειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἕτερον νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν καὶ οὗτος ἐννοεῖται δὲν ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ παρὰ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως αὐτῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν ζήτημα ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης ἦλθεν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως, καὶ μόνον ὅσοι θέλουν νὰ ἀμφισβητήσουν καὶ τὴν φαεινοτέραν ἀλήθειαν θὰ ἀμφισβητήσουν καὶ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, διότι λέγουν, ἐλάβετε παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Μίλησης εἶπεν ὅτι μόνον εἰς μίαν περίστασιν δύναμαι νὰ εὕρω δικαιολόγησιν τῆς διαλύσεως, τὴν περίστασιν καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίπτουσα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θεωρεῖ ὠφέλιμον διὰ τὴν κοινωνίαν, ἀναγκάζει τὸν Βασιλέα νὰ κάμῃ ἔκκλησιν εἰς τὸν λαὸν, διὰ νὰ ἴδῃ τὶς εἶχε δίκαιον. Ἀλλὰ πολλάκις δὲν ἐπανέλαβεν ὁ ἀνώτατος ἄρχων τὸ πείραμα καὶ ἐκάλεσε τὴν ἑτέραν μερίδα, καὶ οὐδέποτε ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν δυναμένην νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον; Ἀλλ’ ὅταν τις κληθῇ ἐκ τῆς μειοψηφίας, τί ἄλλο θὰ πράξῃ παρὰ νὰ ζητήσῃ νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή; Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν ἡ ἀκαταμάχητος ὑπαγορεύει νὰ ἔρχηται καὶ ἡ μειοψηφία, νὰ ἔρχηται εἰς τὰ πράγματα, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως, διότι εἶναι παραδεδεγμένη ἡ ἀρχὴ εἰς τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα, ὅτι αἱ πλειοψηφίαι πρέπει νὰ κυβερνῶσι τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο γίνεται ἡ διάλυσις, ἵνα ἔλθῃ Βουλὴ σύμφωνος μὲ τὰς ἰδέας τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλά, λέγετε, κύριοι, εἰς αὐτὸ τὸ κακὸν πρέπει νὰ τεθῇ φραγμός, τὸ θεωρεῖτε κακὸν, ἐξετάζετε ἐὰν ὑφίσταται τοιοῦτον δικαίωμα ἀλληλοδιαδόχων διαλύσεων καὶ ἐὰν δὲν πρέπει νὰ τεθῇ φραγμός. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημά σας. Ἠκούσατε χθὲς μίαν θεωρίαν, ἡ ὁποία σᾶς εἶπεν ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἶναι ἀνεξέλεγκτον. Ἀλλ’ ὑμεῖς δὲν ἀρκεῖσθε εἰς αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὑμεῖς λέγετε, θέλομεν εὐθύνην· ἀλλ’ ἐκεῖ ὁποῦ τὴν ζητεῖτε, δὲν δύνασθε νὰ τὴν ἀποδώσητε, καὶ ἔρχεσθε παρακατιὸν καὶ λέγετε ὅτι τὴν εὐθύνην θέλομεν νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐδῶ πλανᾶσθε. Μία σχολὴ ὑπάρχει, ἥτις πρεσβεύει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ ἡ χρῆσίς του εἶναι ἀνεξέλεγκτος, καὶ αὐτὴ ἡ σχολὴ εἶναι τοῦ Rengamin Constent.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Βλασφημεῖτε, κ. Μαυρομαρᾶ, νὰ ἀποδίδετε εἰς τὸν Rengamin Constent τοιαύτας ἀρχάς.

§48ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διαβάσατέ τον καὶ θὰ ἴδητε· θὰ ἰδῆτε, ὅτι ὁ Rengamin Costant ἀναβιβάζει εἰς τετάρτην δύναμιν τῆς πολιτείας τὰ ἡγεμονικὰ ταῦτα δικαιώματα ἤτοι τὰς προνομίας. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς προέρχεται ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἡγεμόνος καὶ ὁ ἡγεμὼν εἶναι ἀνεξέλεγκτος, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἡ δεχομένη ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως δὲν ἔχει παρὰ ἠθικὴν εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν ἔχει ὅμως οὔτε πολιτικὴν εὐθύνην, οὔτε νομικήν. Ἔχει μόνον ἠθικὴν εὐθύνην, διότι τὴν πρᾶξιν θὰ κρίνῃ ἡ ἱστορία, δὲν ἔχει πολιτικήν, διότι ἡ διάλυσις δὲν ἀνήκει εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς πράξεις αὐτῆς καὶ διότι δὲν ἔγκειται ἡ πρᾶξις αὕτη εἰς Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον· δὲν ἔχει νομικήν, διότι δὲν παραβαίνει κἀνένα νόμον, εἶναι δικαίωμα προερχόμενον ἀπὸ τὸν Βασιλέα. Ἀλλά, κύριοι, ζητεῖτε τί μέλλει γενέσθαι, ἐὰν ἀλληλοδιαδόχως ἐπέρχωνται αἱ διαλύσεις; Καὶ διατί δὲν ζητεῖτε τὰ αἴτια τῶν διαλύσεων; Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν ἡμετέρων Κοινοβουλίων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε ὁ ἡγεμὼν δὲν ἤθελε νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως καὶ ἐκάλεσε ἐπανειλημμένως ὅλα τὰ κόμματα εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ μολαταῦτα ἀλληλοδιαδόχως ἔπιπτον ἡμέραν παρ’ ἡμέραν καὶ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ σταθῇ.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὅμως ἐγένετο πλειοψηφία.

§50ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγένετο πλειοψηφία τεχνητὴ, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα θὰ σᾶς ἐκθέσω παρακατιόν. Εἴθε νὰ μὴ ἐγείνετο ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀφῆκε τόσα κακὰ εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου.

§51ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ἐκείνη ἡ διάλυσις ἐπέφερεν ὅλα τὰ κακά.

§52ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ζητεῖτε τί εἶναι τὸ συμφερώτερον, τὸ μὴ διαλύειν παντελῶς τὴν Βουλὴν ἢ τὸ διαλύειν συνεχῶς. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύνασθε νὰ λύσητε κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, διότι ἐξαρτᾶται πάντοτε ἀπὸ τὴν κατάστασιν ἑκάστης συνταγματικῆς κοινωνίας.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι τὸ μὴ διαλύειν παντελῶς.

§54ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐὰν ἐπολιτεύεσθε, ὅπως οἱ Ἄγγλοι, βεβαίως σπανίως ὁ ἡγεμὼν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως· ἀλλὰ δυστυχῶς δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας εἶναι παντελῶς ξένη ἡ μετριοπάθεια, καὶ ἐνόσῳ ἡμεῖς δὲν κατέχομεν τὴν ἐξουσίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν τὸν ἀντίπαλον ἡμῶν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Πρώτη λοιπὸν ἡμῶν ἀφετηρία εἶναι νὰ πολεμήσωμεν ἑκάστην ἐξουσίαν. Ἐκ τούτου γεννᾶται ἡ ἀνάγκη, γεννῶνται ὅλαι αὗται αἱ συμφοραὶ αἱ κοινοβουλευτικαί, ὧν ἕνεκα ἐπέρχεται ἡ ἑτέρα ἀνάγκη τοῦ νὰ διαλύωνται τὰ Κοινοβούλια παρ’ ἡμῖν. Ἀλλά, κύριοι, σεῖς θέλετε τὸ ἀδιάλυτον τῶν Βουλῶν· πολὺ καλά, τὸ δέχομαι.

§55ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν τὸ ἐννοεῖ κἀνείς.

§56ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν θέλετε τὴν διάλυσιν, δὲν θέλετε τὸ ἀδιάλυτον· τί θέλετε λοιπόν;

§57ΡΑΛΛΗΣ. Λογικὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου.

§58ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ποία εἶναι ἡ λογικὴ ἐνάσκησις;

§59ΡΑΛΛΗΣ. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα.

§60ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὅταν σὲ καλῇ καὶ κάμνῃς Κυβέρνησιν ἐκ τῆς πλειοψηφίας καὶ ὕστερον καταῤῥέῃς μόνος σου, τί θέλεις νὰ σοῦ κάμῃ ὁ ἡγεμών; Νὰ ἀφήσῃ τὸν τόπον ἀκυβέρνητον;

§61ΖΑΛΩΝΗΣ. Οὐδεὶς εἶναι κατὰ τοῦ ἡγεμόνος.

§62ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Οὐδεὶς σᾶς κατηγορεῖ ὅτι εἶσθε κατὰ τοῦ ἡγεμόνος, ἀλλὰ λέγετε, ὅτι ἡ χρῆσις τῆς διαλύσεως πρέπει νὰ γίνηται λογικῶς. Νὰ μοὶ εὕρητε τὸν λόγον τὸν ὀρθόν, καὶ ὅταν σεῖς δὲν στέκεσθε εἰς τὴν λογικὴν, τί θέλετε νὰ πράξῃ ὁ ἄλλος διὰ νὰ σᾶς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν λογικήν; Ἠξεύρετε τί συνεπείας ἔχει τὸ ἀδιάλυτον;

§63ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ δὲν τὸ καθιεροῦμεν.

§64ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ ἀδιάλυτον δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλην συνέπειαν, εἰμὴ νὰ καθιερώσητε τὴν μεγαλειτέραν τυραννίαν τῶν πολλῶν ἀπέναντι τοῦ ἑνός. Ἡ νομοθετικὴ συνέλευσις τῆς Γαλλίας, κύριοι, τοῦ 1818 εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ ἀδιαλύτου· ἀλλὰ διατί; διότι εἶχεν ὑπεύθυνον πρόεδρον. Λοιπὸν θέλετε τὸ ἀδιάλυτον; τότε πρέπει νὰ εἴπητε καθαρὰ θέλομεν Δημοκρατίαν, δὲν θέλομεν ἄρχοντα ἀνεύθυνον, θέλομεν ὑπεύθυνον, ἄλλως δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ συμβιβάσητε τὸ ἀνεύθυνον τοῦ ἡγεμόνος μὲ τὸ ἀδιάλυτον, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε. Ἀλλά, κύριοι, φρονεῖτε, ὅτι δὲν καλεῖται συνεχῶς ὁ λαὸς εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῶν ἐλευθεριῶν. Πλανᾶσθε ὅμως, διότι τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῆς ἰδέας σας, διότι ἐλευθερώτερον πολίτευμα εἶναι ἡ Δημοκρατία ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν μοναρχίαν, καὶ μόλα ταῦτα εἰς τὰς δημοκρατίας οἱ λαοὶ καλοῦνται λίαν συνεχῶς εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτῶν δικαιώματος.

§65ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὄχι ὅμως διὰ διαλύσεων.

§66ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐκεῖ δὲν εἶναι ἡγεμὼν ἀνεύθυνος νὰ διαλύῃ, ἐκεῖ εἶναι πρόεδρος ὑπεύθυνος. Κατηγορούμεθα ὅμως, κύριοι, παρ’ ὑμῶν, ὅτι εἴμεθα ὀπαδοὶ τοῦ προσωπικῆς κυβερνήσεως· ἡμεῖς ὀπαδοὶ τῆς προσωπικῆς κυβερνήσεως! ἡμεῖς ὄργανα τυραννίδος!! Διατί, κύριοι; διότι καὶ ἡμεῖς ἐκλήθημεν ἅπαξ νὰ κάμωμεν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν οἱ πρὸ ἡμῶν διαλύσαντες δὲν ἦσαν ὄργανα τυραννίδος, ἀλλὰ καὶ ὑπηρέται τῆς προσωπικῆς κυβερνήσεως. Ἦτον ἀνάξιον, κύριοι, νὰ ἀπαντήσῃ τις εἰς τοιαύτην αἰτίασιν, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει εἴτε μέγαν εἴτε μικρὸν πολιτικὸν βίον καὶ παρελθόν· ἀλλὰ ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς καὶ ἂν ἐζητήσαμεν τὴν ἐξουσίαν ὡς νόμιμον δικαίωμα, δὲν ἠσεβήσαμεν ὅμως ὅπως σεῖς, οἱ κατηγοροῦντες ἡμᾶς, ἠσεβήσατε ἄλλοτε πρὸς τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν. Ὑπῆρχεν ἄλλοτε ἐνταῦθα σῶμα κυρίαρχον, τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν καὶ τὸ ὁποῖον μόνον εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαλυθῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ, καὶ ὅμως σεῖς ἐζητήσατε, ἐπιβληθέντες, τὴν διάλυσιν αὐτοῦ. Ἡμεῖς, κύριοι, ὄργανα τυραννίδος! ἐξ ὧν οἱ πλεῖστοι ἀγνοοῦμεν καὶ αὐτὸν τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα προσωπικῶς! Καὶ ποῖοι, κύριοι, μᾶς κατηγοροῦσιν; Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τὰ τυφλότερα ὄργανα τοῦ Σπόνεκ. Ἀλλά, κύριοι, καί τοι τινὲς ἐκ τῶν κατηγορησάντων τὴν κυβέρνησιν ὡμολόγησαν, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐπέκριναν αὐτὴν, διότι δὲν ἔκαμε χρῆσιν τοῦ τοιούτου δικαιώματος ἀμέσως. Ἐνταῦθα νὰ μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. Ζαΐμης νὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτὸν, πρῶτον διότι ἐλησμόνησεν ἑαυτὸν, καὶ δεύτερον διότι δὲν ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα βαθύτερον. Ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κύριος Ζαΐμης, ὅτι κληθεὶς τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1869 εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος, ἐδέχθη τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν καὶ ἐδέχθη τὴν ἐντολὴν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἔκαμε χρῆσιν εὐθὺς ἀμέσως τοῦ τοιούτου δικαιώματος; Ὄχι· ἡ κυβέρνησις ἐκείνη μετὰ δύω μῆνας διέλυσε τὴν Βουλήν.

§67ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τὸ ἀνεγνώσατε. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι ἀνέλαβε τὴν κυβέρνησιν τοῦ Κράτους ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, ὅπως ὁ λαὸς ἀποφασίσῃ περὶ τῆς Κυβερνήσεως· τὸ εἶπεν ἀμέσως.

§68ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν τὴν μέμφομαι διὰ τοῦτο, ἀλλὰ πότε ἔκαμε χρῆσιν; μετὰ δύω μῆνας.

§69ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν παρουσιάσθη ὅμως τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ προϋπολογισμόν.

§70ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν μέμφομαι τὸν κ. Ζαΐμην, ἐφέρθη πολὺ σωφρόνως· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ τις εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ νὰ θελήσῃ, ὥστε ἀμέσως αἱ ἰδέαι του νὰ ᾖναι ἐφαρμόσιμοι· διότι οὔτε τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως, οὔτε τὰ ὄργανα τῆς ἐμπιστοσύνης, οὔτε ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων εἶναι πάντοτε πρόχειρος, ὥστε νὰ κυβερνήσῃ ἐπιτυχῶς. Λοιπὸν ἡ αἰτίασις τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης κακῶς ἔπραξε νὰ μὴ διαλύσῃ ἀμέσως τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι δικαία, διότι οὔτε αὐτὸς ὁ κ. Ζαΐμης δὲν ἔκαμε χρῆσιν τοῦ τοιούτου δικαιώματος ἀμέσως. Εἶπα δὲ, ὅτι καὶ πράγματι δὲν ἔχει δίκαιον εἰς τὴν αἰτίασιν αὐτὴν, διότι ἑκάστη κυβέρνησις, ὅταν ἀναλαμβάνῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, δὲν εὑρίσκεται πάντοτε ἐπὶ ῥόδων. Ὅτε ὁ κύριος Δεληγεώργης ἦλθεν, ἡ δημοσία ἀσφάλεια δὲν ἦτον ἐντελῶς παγιωμένη· καὶ μολονότι κατὰ τὸ 1870 ὅλοι οἱ φυγόδικοι τῆς Πελοποννήσου ἦσαν εἰς τὰς φυλακὰς, ἤρκεσαν δύω ἔτη διὰ νὰ ἐπανέλθουν πάλιν εἰς τοὺς κόλπους τῆς κοινωνίας καὶ νὰ ταράξουν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἡ κατάστασις λοιπὸν τῶν πραγμάτων ἐδεῖτο προπαρασκευῆς σπουδαίας· ἑπομένως ἦτο δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ὑποχρέωσις μάλιστα νὰ μὴ διαλύσῃ ἀμέσως τὴν Βουλὴν. Ἔρχεται, κύριοι, ἡ ἑτέρα αἰτίασις, ἔρχεται ἡ αἰτίασις ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρηνόμησε διακόψασα τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Διατί παρηνόμησεν ἡ κυβέρνησις; Μήπως τὸ δικαίωμα τῆς διακοπῆς δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι; Ἀλλὰ λέγουσι, δὲν ἐδύνατο ἡ Κυβέρνησις, πρὶν καταρτισθῇ τὸ προεδρεῖον, νὰ κάμῃ τὴν διακοπὴν αὐτήν. Καὶ ποῦ εὑρίσκετε αὐτὴν τὴν διάταξιν ἀναγεγραμμένην;

§71ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις.

§72ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ποίας;

§73ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κ. Μαυρομαρᾶ, ἀπὸ τὰ 1830 ἕως τὰ 1848, ἐπὶ Φιλίππου, μία καὶ μόνη διακοπὴ ἐγένετο τῆς Βουλῆς εἰς διάστημα 18 ἐτῶν.

§74ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Λοιπὸν εἰς διάστημα ὀκταετὲς συνταγματικοῦ βίου παρ’ ἡμῖν ἔχουν γείνει τρεῖς διακοπαὶ, μία ὑπὸ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου εἰς τὰ 1865, μία ὑπὸ τοῦ κυρίου Ζαΐμη, καὶ μία αὐτή.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐξελέγχομεν τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ ζητοῦμεν εὐθύνας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινήν.

§76ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Λοιπὸν ζητεῖτε νομολογίαν οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ σας· σεῖς λοιπὸν εἶσθε ἀναμάρτητοι καὶ ἀνεύθυνοι.

§77ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ σεῖς εἶσθε οἱ ἀναμορφωταὶ τοῦ τόπου.

§78ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ποῦ λοιπὸν εὑρίσκετε τὴν διάταξιν ὅτι δὲν δὲν δύναται νὰ διακοπῇ ἡ Βουλὴ, πρὶν ἀκόμη καταρτισθῇ τὸ προεδρεῖον;

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Φέρετέ μας ἓν παράδειγμα.

§80ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θὰ σᾶς φέρω. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ κ. Βούλγαρης εἰς τὰ 1857 ἔπραξαν τὸ αὐτὸ ἐπὶ Ὄθωνος. Ἀλλὰ πόθεν ἐξάγετε ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς διακοπῆς, πρὶν καταρτισθῇ τὸ προεδρεῖον; Νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ὑφίσταται ὡς πολιτικὸν σῶμα, ἀφοῦ κηρυχθῇ ἡ ἔναρξίς της; Πλανᾶσθε, κύριοι. Καὶ διατὶ κάμνει ἀποφάσεις καὶ ἐξελέγχει ἐκλογάς; Λοιπὸν εἶναι Σῶμα πολιτικὸν, ἔχον ζωὴν, ἔχον ἡλικίαν, ἔχον ὕπαρξιν. Πῶς λογίζεται, κύριοι, ὁ χρόνος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς; Ὁ ἐλάχιστος ὅρος παρ’ ἡμῖν ἑκάστης συνόδου εἶναι τριῶν μηνῶν, ὁ ἀνώτατος ἕξ· ἡ προθεσμία τῶν τριῶν μηνῶν ἢ τῶν ἓξ ἀπὸ πότε λογίζεται; ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν εἶναι ἢ ὄχι πολιτικὸν σῶμα; Καὶ ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς διακοπῆς; Ποῦ λοιπὸν εὑρίσκετε τὸ ἀντισυνταγματικόν, τὸ παράνομον τῆς πράξεως αὐτῆς; Διατί νὰ γείνῃ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου; Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, τὶ σᾶς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνώτατος ἐπόπτης τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, καὶ ὅτι ἔγκειται ἐν τῇ συνέσει καὶ κρίσει αὐτοῦ νὰ κάμνῃ ἢ ὄχι χρῆσιν ἑνὸς δικαιώματος ἐξ ὅσων τῷ παρέχει τὸ Σύνταγμα· ὅπως λοιπὸν ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ ἐξελέγξῃ τὴν διαγωγὴν τὴν ἰδικήν σας διὰ τὰς πράξεις σας καὶ τὰς σκέψεις σας, οὕτω καὶ σεῖς δὲν δύνασθε νὰ κρίνητε τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε προτήτερα τοῦ 1857...

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, νὰ τελειώσῃ.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Εἴπατε ὅτι οἱ κύριοι Βούλγαρης καὶ Κουμουνδοῦρος ἐνήσκησαν τὸ δικαίωμα.....

§84ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐσᾶς δὲν σᾶς διακόπτει κἀνεὶς, ἀφήσατε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἰδέας του καὶ νὰ τελειώσῃ· θέλομεν νὰ ἀκούσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰ 1857 δὲν ὑπῆρξε, νομίζω, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπὸ τὸν Βούλγαρην.

§86ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἔζης φαίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦσο παιδί.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Μετ’ αὐτὸν προσεκλήθη ὁ κ. Μιαούλης καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἶχε λάβει μέρος καὶ ὁ πατήρ μου μετὰ τῶν κ. Κουμουνδούρου καὶ Ζαΐμη.

§88ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἦτον ὑπὸ τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Βούλγαρη ἀπὸ τὰ 1850 ἕως τὰ 1857, ὁπότε ἔπεσεν ὁ κ. Βούλγαρης.

§89ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Μαυρομμαρᾶ, ἐπειδὴ ἔγεινεν ἡ μικρὰ διακοπὴ, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐὰν ἔγεινε τότε ἡ διακοπὴ, πρὶν συγκροτηθῇ τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἐκείνης.

§90ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πρὶν, μάλιστα.

§91ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι γεγονός.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1856, ὅτε ἐνήργησε τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐκλογὰς, δὲν ἔκαμε διακοπὴν, ἀλλὰ ἀναβολὴν, καὶ ἑπομένως ἀντὶ νὰ ἀρχίσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της τὴν πρώτην Νοεμβρίου ἤρχισε τὴν 10 Δεκεμβρίου 1856, καὶ διήρκεσαν αὗται ἕως τὸν Ἰούνιον τοῦ 1857. Ἔκτοτε κἀμμία διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν ἐγένετο. Κατόπιν μίαν διακοπὴν ἔκαμεν εἰς τὰ 1865 τὸ ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου· ἑτέραν τὸ ὑπουργεῖον Μωραϊτίνη τὴν 22 Δεκεμβρίου 1867 ἐπὶ τεσαράκοντα ἡμέρας, καὶ τρίτην διακοπὴν ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη τὴν πρώτην Νοεμβρίου 1871· ἐκτὸς τῶν διακοπῶν τούτων ἐγένοντο καὶ δύω ἄλλαι ἀναβολαὶ, ἡ μία τὸ ἔτος 1866, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Βούλγαρη, καὶ ἡ ἑτέρα τὸ 1870, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ἱστορία τῶν διακοπῶν καὶ ἀναβολῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§93ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αὐτὰ εἴπετε εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Πέτρου Μαυρομιχάλη, ὅστις λέγει ὅτι δὲν ἔχομεν παραδόσεις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἐκτὸς τῶν δύω τούτων αἰτιάσεων οἱ κατηγοροῦντες τὴν Κυβέρνησιν εὗρον αὐτὴν ἁμαρτήσασαν καὶ εἰς τὴν λοιπὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους· ἀλλὰ κατηγορίαν κἀμμίαν δὲν ἔφεραν καὶ κατέφυγαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ πολλοὶ μὲν ὡμολόγησαν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν νομίμως, ἄλλοι ὅμως δὲν εὗρον εἰμὴ ἓν καὶ μόνον παράδειγμα διὰ νὰ κατηγορήσουν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης ἐγὼ αὐτὸς ἔλαβον τὸν λόγον, καί τοι φίλος τῆς κυβερνήσεως, καὶ ἐζήτησα τὴν ἀκύρωσιν αὐτῆς καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἠκυρώθη. Ἡ ἐκλογὴ ἐπαναλήφθη, καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν αὐτήν. Κύριοι, μόλον ὅτι τὸ δεδικασμένον εἶναι σεβαστὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑμεῖς αὐτοὶ ἐνταῦθα ἐξετάζοντες τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκρίνατε πολλὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, αἵτινες φέρουσι τὴν ἰσχὺν τοῦ δεδικασμένου, διὰ τοῦτο μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι ζήτημα, ἐὰν ἡ δευτέρα ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης ἦτον ἢ δὲν ἦτο νόμιμος ἢ δικαία.

§94ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς δὲν τὴν ὑπερασπίζετε τώρα....

§95ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μήπως σεῖς, κατακρίνοντες τὴν σύμβασιν τῶν σιδηροδρόμων, δὲν προσβάλλετε τὸ δεδικασμένον;

§96ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§97ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Καὶ νομίζετε, ὅτι δεδικασμένον εἶναι ἄλλον παρὰ τυπικὴ ἀλήθεια καὶ ὅτι ἡ τυπικὴ ἀλήθεια δὲν εἶναι καὶ αὐτὴ ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια; Ἄρα ἡ τυπικὴ ἀλήθεια, δὲν εἶναι ἀλήθεια, εἶναι ἀλήθεια ὑποχρεωτικὴ μόνον, δὲν εἶναι ἡ ζῶσα ἀλήθεια, ἡ αἰώνιος ἀλήθεια. Λοιπὸν εἶναι ζήτημα, κύριοι, ἐὰν ἡ ἀπόφασις ἐκείνη ἦτο δικαία, καὶ ἐὰν δὲν ἐπεβάλλετε εἰς μίαν ἐπαρχίαν νὰ ἀποφασίζῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡς εἶπον, ἐκείνη δὲν ἤθελε νὰ ἀποφασίσῃ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἀναζητῶν τὴν νόμιμον ἢ μὴ ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ὡμολόγησεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὡμολόγησε μὲν ὅτι ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ πατρίδι ἐγένετο ἐλευθέρα χρῆσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρξε καὶ ἐξαίρεσις· κυρίως ὅμως τὴν ἐλευθέραν καὶ νόμιμον ἐξάσκησιν τῆς ἐκλογῆς τῆς πατρίδος του δὲν ἀπέδωκεν εἰς τὰς ὁδηγίας καὶ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς στρατιωτικῆς ἐκεῖ δυνάμεως, τὸν ὁποῖον ἐπῄνεσε. Νομίζω ὅμως ὅτι ὅσον ἀξιαίπενος καὶ ἂν ᾖναι ἐκεῖνος ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ὅσον ἀκριβῶς καὶ ἐὰν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, τὸ τοιοῦτον δίδει ἓν ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ ὄχι ὑπὲρ αὐτοῦ· διότι, κύριοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐνεργήσῃ παρανόμους ἐκλογάς, τότε δὲν ἤθελε φερθῇ, ὅπως ἐφέρθη εἰς τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων, καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς δὲν ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐτυχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη.

§98ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἡ Τῆνος Καλάβρυτα.

§99ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Νὰ μάθετε, κ. Πετιμεζᾶ, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις, ὅταν θέλῃ νὰ κάμῃ χρῆσιν παρανόμων μέτρων, δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς πάντας.

§100ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. ... (θόρυβος).

§101ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὰ Καλάβρυτα δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ.

§102ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διατί ὁ Ὄθων ἐπεβάλλετο εἰς τὰ Καλλάβρυτα; Πλανᾶσθε, ἂν νομίζητε ὅτι ἐν Ἑλλάδι εἶναί τις ἀκαταμάχητος.

§103ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι καὶ ἐπαρχίαι, ὅπου ἡ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ.

§104ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς κατηγορῶν τὴν Κυβέρνησιν δὲν εὗρεν οὐδεμίαν πρᾶξιν ἱκανὴν διὰ νὰ τὴν ἐπαινέσῃ, εὗρε Κυβέρνησιν στάσιμον, ἄπειρον καὶ ἀνίκανον. Ἐπειδὴ ἡ μορφὴ αὕτη εἶναι κυρίως προσωπικὴ ῥιπτομένη ἐνώπιον τῶν ὑπουργῶν, δὲν ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον, νὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον μίαν ἀντίφασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Κεχαγιᾶς νομίζει ὅτι εὗρεν ἐπὶ ἑνὸς λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἑνὸς ἄρθρου μιᾶς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι θιασώτης τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ λέγει ὅτι δὲν εὗρε σύμφωνον μίαν διάταξιν αὐτῆς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ· διότι ὁ μὲν κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη φέρει τὴν καινοτομίαν ὅτι πάντοτε ὑποχρεόνει τὴν Τράπεζαν νὰ δανείζῃ διὰ μετρητῶν, ἐνῷ εἰς τὰ πράγματα δὲν ἔχει οὕτως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως ἐκείνης. «Ἄρθρον 7. Τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια θέλουσι πραγματοποιεῖσθαι τοῖς μετρητοῖς. Ὁ πληρωτέος τόκος αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 8% κατ’ ἔτος, τὸ δὲ δι’ ἔξοδα διοικήσεως δικαίωμα τὸ 1%. Δύναται δὲ ἡ Τράπεζα νὰ δανείζῃ καὶ διὰ τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν, ἐὰν ἐπραγματοποίησεν εἰς δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ ἢ πρὸς τὸ δημόσιον, τοὺς νομούς, τὰς ἐπαρχίας ἢ τοὺς δήμους, τὰ ἐκ τῆς πωλήσεως ἢ προπωλήσεως τῶν κτηματογράφων αὑτῆς εἰσπραχθέντα μετρητά.» Ἐὰν αὐτὸ τὸ ἄρθρον τὸ ἐξετάσητε καλῶς καὶ τὸ συνδυάσητε μὲ τὰς παρακατιούσας διατάξεις, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, δὲν εἶναι ἀληθές. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ θέτει τὸν κανόνα ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι πάντοτε ὑπόχρεως νὰ δανείζῃ τοῖς μετρητοῖς, ἐπιφέρει ὅμως μίαν ἐξαίρεσιν, καὶ ταύτην ἐξαρτωμένην ἐκ τοῦ ἐκλεκτικοῦ δικαιώματος τοῦ δανειζομένου. Ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσῃ ἡ Τράπεζα εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ νὰ δανείσῃ καὶ διὰ κτηματογράφων, πρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ προτήτερα ὅλους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλει ἡ σύμβασις· τοὐτέστι κατά τι ἄλλο ἄρθρον δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ οὐδὲν κτηματόγραφον ά. ἢ βʹ. σειρᾶς, ἂν δὲν δανείσῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ διὰ μετρητῶν 12,000,000 δραχμῶν. — Κατ’ ἄλλην διάταξιν, δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ κτηματόγραφα, ἂν δὲν ἔχῃ πραγματοποιήσῃ ἰσαξίους ὑποθήκας εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν της. Ἔγκειται ὅμως εἰς τὸ συμφέρον ἑκάστης Τραπέζης, ἂν πραγματοποιήσῃ 12 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον δραχμῶν, νὰ ἐκδώσῃ κτηματόγραφα τῆς ά. σειρᾶς ἑτέρων 12 ἑκατομμυρίων. Διὰ νὰ δανείσῃ δὲ διὰ κτηματογράφων, πρέπει νὰ πραγματοποιήσῃ εἰς νέα δάνεια τὰ μετρητά, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐκ τῆς πωλήσεως ἢ προπωλήσεως τῶν ὁμολογιῶν. Ὁ ἀνώτατος λοιπὸν ὅρος τῶν κτηματογράφων τῆς ά. σειρᾶς τῆς πρώτης ἐκδόσεως δὲν δύναται νὰ ᾖναι πέραν τῶν 12 ἑκατομμυρίων, τῆς δὲ δευτέρας πέραν τῶν 17 ἑκατομμυρίων· θέλομεν ἔχει λοιπὸν 17 καὶ 12=29 καὶ 12=41 ἑκατομμύρια. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅμως ὅτι δὲν ἐκδίδει καθόλου ὁμολογίας τῆς βʹ. σειρᾶς, θὰ ἐκδώσῃ τῆς ά. ἔχει λοιπὸν 12 καὶ 12=24 ἑκατομμύρια· πρέπει νὰ δανείσῃ καὶ τὰ ἕτερα 12 ἑκατομ. Μόνον ἐὰν δὲν ἔχῃ χρήματα εἰς τὰ ταμεῖά της, τότε μόνον δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς δανειζομένους, ἐπραγματοποίησα, ἐξήντλησα τὰ χρήματά μου, δὲν ἔχω πρόχειρα, καὶ ἂν θέλετε δύνασθε νὰ δανεισθῆτε διὰ κτηματογράφων. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀντίφασις; ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ δανειζομένου. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῦ εἶναι ἡ ἀντίφασις τοῦ κανόνος, ὅστις τίθεται μὲ τὴν ἐξαίρεσιν, ἡ ὁποία θὰ ᾖναι σπανία. Πολλά, κύριοι, ἐῤῥέθησαν καὶ περὶ τοῦ λαυωριτικοῦ ζητήματος. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τούτου τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πάντως θέλει εἶσθαι ἀντικείμενον ἑτέρας συνεδριάσεως, ἀλλὰ λέγω τοῦτο μόνον ὅτι αἱ μομφαί, τὰς ὁποίας ὁ κ. Μίλησης ἐζήτησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως, ἦσαν ὅλαι ἄδικοι καὶ ἀνυπόστατοι, διότι αἱ ἀξιώσεις τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη προϋπῆρχον καὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον ἄλλη Βουλὴ συνέταξε καὶ ἀνεγνώρισε καὶ καθιέρωσε τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ὅπως περιέχονται εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον. Ἂς ἐνθυμηθῶσι δὲ οἱ κατήγοροι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἄλλη Κυβέρνησις, θεωροῦσα λελυμένον τὸ ζήταμα τῆς ἰδιοκτησίας ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη, ἔφερε νόμον οὐχὶ περὶ διαθέσεως, ἀλλὰ περὶ φορολογίας τῶν ἐκβολάδων ὑπὲρ αὐτῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὁ κ. Δεληγεώργης παραίτιος τοῦ διπλωματικοῦ ζητήματος, καὶ θὰ ᾖναι ἡ μεγαλειτέρα ἀδικία, καὶ ἡ μεγαλειτέρα συκοφαντία νὰ ἀρνῆταί τις πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ ὑφήλιος ὁλόκληρος ὁμολογεῖ καὶ ἀναγνωρίζει. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἄπειρα νομοσχέδια ἡ Κυβέρνησις τότε τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἔφερε περὶ φορολογίας τῶν ἐκβολάδων, καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη τὰ ἀπέῤῥιψε· καὶ διατί; Διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὴν ἐσφαλμένην ἰδέαν ὅτι ἡ ἑταιρία Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη ἔχει δικαιώματα ἀναμφισβήτητα ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐν γένει ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, καὶ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν αὐτῆς τὴν διοικητικὴν ἐνέργειαν, ὀλίγην πρόνοιαν εἶχε περὶ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ πλούτου. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε ἤμην δικηγόρος εἰς τὰς ὑποθέσεις τῆς μονῆς Πεντέλης· ἡ μονὴ Πεντέλη ἔχει ἓν μέγα κτῆμα εἰς τὰ Λεγραινὰ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπὶ τοῦ Σουνίου. Ἡ ἑταιρία Ῥοῦ εἶχεν ἐνοικιάσει ἐπὶ 8 ἔτη τὰς σκωρίας τὰς ἐν τῷ κτήματι τῆς μονῆς ἐκείνης· ἀλλ’ ἡ προθεσμία παρῆλθε καὶ ἡ ἑταιρία ἐκείνη ἐπέμενε νὰ ἐκκαμινεύῃ τὰς ἐν τῷ χωρίῳ σκωρίας παρανόμως. Ἐκτὸς ὅμως τῶν σκωριῶν, κύριοι, ἡ ἑταιρία ἐκείνη ἐξεκαμίνευε τὰς ἐν τῷ κτήματι ἐκβολάδας. Διὰ νὰ προφυλάξωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου, διότι εἶχεν ἐπέλθει ὁ νόμος ἐκεῖνος περὶ ἐκβολάδων, ἀνεφέρθημεν εἰς τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ πλούτου, τὸν ὁποῖον ἡ ἑταιρία ἥρπαζεν ἐκ τοῦ κτήματος τούτου. Τί νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἔπραξε τότε ὁ κ. Σωτηρόπουλος; Δὲν ἔπραξε, κύριοι, τίποτε· ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἠρκέσθη νὰ δεχθῇ χώματα τυχαῖα, καὶ νὰ τὰ ὑποβάλῃ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν νὰ τὰ ἀναλύσῃ· ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἀναλύσασα αὐτὰ, τὰ εὗρε κοινὰ χώματα. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, καίτοι τῆς ἐπιτροπῆς εὑρούσης αὐτὰ κοινὰ χώματα, διέταξε τὸν γενικὸν ἔφορον Λαυρίου νὰ μὴ ἐμποδίσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν χωμάτων αὐτῶν καὶ νὰ τὰ ἐκκαμινεύῃ. Ἀλλὰ τὰ χώματα ἐκεῖνα, κύριοι, ἦσαν ἐκβολάδες. Καὶ δὲν ἦσαν κοινὰ χώματα, διότι αὐτὰ ταῦτα τὰ χώματα μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἠναγκάσθη ὑπὸ τῆς τότε Βουλῆς ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ τὰ παραδεχθῇ ὡς ἐκβολάδας, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἰδία ἀναλύσασα αὐτὰ τὰ ἀληθῆ χώματα καὶ οὐχὶ τὰ ψευδῆ, ἠνάγκασε τὸν κ. Σωτηρόπουλον νὰ φέρῃ ἐπὶ τέλους ἄλλο νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως αὐτῶν καὶ νὰ παραδεχθῇ ὅτι δὲν ἦσαν κοινὰ χώματα. Διὰ νὰ μὴ νομίζῃ δὲ κἀνεὶς ὅτι συκοφαντῶ κἀνένα, φέρω τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τοῦ ἰδίου ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον διεύθυνε τότε ὁ κύριος Σωτηρόπουλος, διὰ νὰ ἴδητε πόσον ἐπεμελεῖτο τὰ τοῦ δημοσίου πλούτου. Πρὶν δὲ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον, θὰ σᾶς ἐκθέσω καθαρώτερα πῶς ἐγένετο τὸ τοιοῦτον. Μετὰ τὴν αἴτησιν τῆς Μονῆς ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου διαρπάζονται, διότι περιέχονται ἐκβολάδες, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Μονῆς, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καθ’ ἃ ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου, λέγει ὅτι ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐξέτασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τὰ χώματα ἐκεῖνα, καὶ ὅτι τὰ εὗρε κοινά· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα αὐτὰ ταῦτα τὰ χώματα ἐξηκολούθει ἡ ἑταιρία Ῥοῦ νὰ τὰ μεταφέρῃ ἀπὸ τὸ κτῆμα τῆς μονῆς εἰς τὴν θέσιν Μπερτζέκα, διότι αὐτὰ ταῦτα τὰ χώματα ἦσαν ἐκβολάδες, καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ ἔκαμε μετ’ ὀλίγον ἐξέτασιν αὐτῶν τῶν χωμάτων κατ’ ἐπιταγὴν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, καὶ τὰ εὗρε πλούσια, μεταλλοῦχα, τὰς καλλιτέρας ἐκβολάδας, ἀφ’ ὅσας ὑπάρχουν εἰς τὸ Λαύριον.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί πταίει ὁ ὑπουργὸς, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἄλλοτε ἔλεγεν ὅτι ἦσαν κοινὰ χώματα, καὶ ἄλλοτε μεταλλοῦχα;

§106ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πταίει ὁ ὑπουργὸς, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ ἴδῃ, ἦσαν ἢ ὄχι ἐξ ἐκείνου τοῦ μέρους, διότι ὁ ὑπουργὸς διὰ τῆς ἀμελοῦς διαγωγῆς του ἔδωκε καιρὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἀφαιρέσῃ ὅλον τὸν πλοῦτον ἐκεῖνον ἐκ τοῦ κτήματος τῆς Μονῆς· ἄλλως, ἂν ἦσαν κοινὰ χώματα, τί ἐχρησίμευον εἰς τὴν ἑταιρίαν; καὶ διατί ὁ ὑπουργὸς διὰ κοινὰ χώματα νὰ διατάξῃ τὸν γενικὸν ἔφορον Λαυρίου νὰ μὴ ἐμποδίζῃ τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ τοῦ νὰ τὰ ἀφαιρῇ; Τί σημαίνουσιν ὅλα ταῦτα; Τί δὲ λέγει τὸ ἔγγραφον; Ἀπαντᾷ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ὑπεβάλομεν τὴν αἴτησιν. «Ἀριθ. πρωτ. 42389. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 21 Αὐγούστου 1871. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν Πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἐγκλείστως λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστρέψωμεν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 6141 ἀπὸ 20 τοῦ λήγοντος ἤδη ὑμετέραν ἐπισημείωσιν μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι κατὰ τὴν ἔγγραφον γνωμοδότησιν τῆς παρὰ τῶν εἰδημονεστέρων καὶ τῶν παρ’ ἡμῖν ἐπιστημόνων συστηθείσης ἐπιτροπῆς «αἱ κατὰ τὰς θέσεις Λεγραινᾶ, Σούνιον, Πουνταλίζες ὑπάρχουσαι σκωρίαι δὲν εἶναι ἀναμεμιγμέναι, καθόσον γνωρίζει ἡ ἐπιτροπή, μὲ ἐκβολάδας· ἀπεφήνατο ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὅτι ἡ ἑταιρία Ῥοῦ καὶ Σα δύναται νὰ λαμβάνῃ ἀκωλύτως τὰ μὲ τὰς εἰς τὰς ῥηθείσας θέσεις ὑπαρχούσας σκωρίας μεμιγμένα χώματα.» Συνεπείᾳ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης διετάξαμεν τὸν γενικὸν ἔφορον Λαυρίου νὰ μὴν ἀπαγορεύσῃ τὴν εἰς Μπερτζέκαν μετάθεσιν τῶν μετὰ τῶν εἰς τὰς ῥηθείσας θέσεις Λεγρανᾶ κλπ. ὑπαρχουσῶν σκωριῶν μεμιγμένων χωμάτων, ἀφοῦ ταῦτα εἶναι κοινὰ χώματα, καὶ οὐχὶ ἐκβολάδες· ἀρκεῖ ἡ τοποθέτησις των εἰς Μπερτζέκα νὰ γίνηται κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς μέρος, ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν ἐκβολάδες. Ἑπομένως ἐὰν ἡ ἱερὰ Μονὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Παναγίας Πεντέλης εὑρίσκῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς ἑταιρίας ὡς ἀντικειμένην εἰς τὸ μετ’ αὐτῆς συμβόλαιον καὶ νομίζῃ ὅτι βλάπτονται ἐξ αὐτῆς τὰ συμφέροντά της ἢ τὰ δικαιώματά της, ἁρμόδιον νὰ παρέξῃ τὴν συνδρομήν του εἰς τὴν ἱερὰν Μονὴν δὲν εἶναι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἀντιπροσωπεῦον τὸ δημόσιον καὶ διαχειριζόμενον τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, εἰς ἣν παρακαλεῖσθε νὰ παραπέμψητε τοὺς ἁγίους πατέρας τῆς Μονῆς.

Ὁ ὑπουργὸς

Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.»

Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἄλλοι εἶναι οἱ ὀλιγωρήσαντες ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ δημοσίου πλούτου, καὶ ὄχι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔθεσε μίαν ἀρχὴν, ὅτι αἱ ἐκβολάδες αὗται εἶναι ἐθνικὴ περιουσία, πρέπει νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους· καὶ μ’ ὅλην τὴν περιπλοκὴν, τὴν ὁποίαν ἐγέννησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ προστατεύσῃ δικαιώματα ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπῆρχον, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἦλθεν, ἐνήργησεν, ἔλυσε τὸ ζήτημα, καὶ αἱ ἐκβολάδες σήμερον εἶναι τοῦ δημοσίου.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ τῆς συμβάσεως δὲν μᾶς λέγετε;

§108ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν εἶμαι εἰδικὸς διὰ τὴν σύμβασιν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Χατζίσκος.

§110ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν πολυσήμαντον τῳόντι καὶ ποικίλην συζήτησιν ταύτην, καθ’ ἣν ἐξετυλίχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σπουδαῖα οἰκονομικά τε ἅμα καὶ πολιτικὰ ζητήματα, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον· πρὸ πάντων, διότι μέλος ὢν καὶ ἐγὼ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ καταταχθῶ διὰ τῆς ὑμετέρας ψήφου, μόλις ἀρξαμένης τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἐθεώρησα πρέπον, ἀποτεινόμενος πρὸς αὐτὴν, νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους νὰ παρέλθῃ ἐν σιωπῇ τὴν περίστασιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἰσάγεται, μεσοῦντος ἤδη τοῦ 1873 ἔτους, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ πρόκειται. Καὶ δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ, εἶπον, ἐν σιωπῇ, διότι ἡ Κυβέρνησις, εἰσαγαγοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν, ἐκπροθέσμως, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ ἡμῶν νόμου, εἶναι ὑπαίτιος τοῦ ὅτι ἐδαπάνησεν ἄνευ νόμου, ἀφοῦ εἰσέπραξε φόρους ἐπίσης ἄνευ νόμου. Καὶ εὑρέθη μὲν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πράξῃ πάντα ταῦτα, καίτοι μὴ ὑπάρχοντος νόμου· ἀλλ’ εἶναι ὑπαίτιος καὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι αὐτὴ, ἥτις ἐδημιούργησε τὴν ἀνάγκην τούτων διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἄνευ λόγου. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους, ἐκπληροῦσα τὴν ἀποστολήν της, ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ ἐπὶ τούτῳ δυσπιστίαν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Εἰς τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς μοὶ ἐγένετο ἀντιπαρατήρησις περὶ τοῦ προώρου αὐτῶν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦτο, ἀλλὰ τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω πλέον τὸ μὴ βάσιμον καὶ τὸ ἐσφαλμένον τῆς ἰδέας ταύτης. Ἐπειδὴ ὅμως ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σεβαστὸς ἀνὴρ, ὁ σεβαστός μοι φίλος κ. Ζαΐμης, ἔθετο ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ζήτημα πολιτικὸν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ κατὰ συγκυρίαν συμπίπτει ἡ γνώμη μου, ἣν ἐξέφρασα ἤδη, μὲ τὴν πρότασιν, ἣν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐξέθεσε, θεωρῶ καθῆκόν μου ν’ ἀναπτύξω τὸ θέμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπαίτιος καὶ ὀφείλει εὐθύνας, ὡς διοικήσασα ἄνευ προϋπολογισμοῦ τὸ Κράτος, καὶ ἑπομένως ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους ὀφείλει, κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ ἄρῃ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην της. Οὕτω θὰ προβῶ εἰς τὸ ἐκπρόθεσμον τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀκολούθως θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, καθόσον τὸ ἐκπρόθεσμον ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν συνεπάγεται τὸ ἀπαράδεκτον, ἀλλ’ ἐγείρει μόνον τὸ πολιτικὸν ζήτημα. Τὸ ἐκπρόθεσμον, κύριοι, τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν προῆλθεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης, ἣν ἐπροκάλεσε καὶ ἐδημιούργησεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ διὰ τῆς μὴ ἐλλόγου διαλύσεως τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τῆς μὴ ἐλλόγου ἐπίσης καὶ ἀπροσδοκήτου διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ἐνῷ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ λάβῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ μετ’ ὀλίγον ἀρξομένου ἔτους, καὶ ἀκολούθως νὰ σκεφθῇ περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς, τοὐναντίον, διέλυσε τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς τελευταίας στιγμὰς τοῦ φθίνοντος ἐπίσης ἔτους 1872, χωρὶς νὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν, διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ἐπίσης μὴ ἔχουσα τὸν προϋπολογισμόν. Ἐπειδὴ δὲ, ἥ τε διάλυσις καὶ ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μὴ ἐλλόγως γενόμεναι, ἐπήνεγκον τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ διοικηθῇ τὸ Κράτος ἄνευ προϋπολογισμοῦ, οὕτω δὲ ἡ πολιτικὴ ὡδήγησε τὸ παρὸν ὑπουργεῖον εἰς τὴν γενομένην διάλυσιν, καὶ εἰς τὴν ἐπελθοῦσαν διακοπὴν, ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑπουργείου ἐτέθη ὑπεράνω τῶν νόμων τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀνεκτὸν πλέον τοιοῦτον ὑπουργεῖον. Προβαίνων ἤδη, κύριοι, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἰδέας μου ταύτης, ἐρωτῶ πρῶτον, τί ἐστὶ καθεστὼς, εἰς τὴν στενὴν σημασίαν τῆς λέξεως. Καὶ μὴν ἀπορῆτε διὰ τὴν ἐρώτησίν μου ταύτην. Ποῦ εὕρηται ἡ οὐσία τῆς ἡμετέρας Πολιτείας, ἡ ἐν πάσῃ μεταβολῇ ἡ αὐτὴ διαμένουσα; Τὸ καθεστὼς, κύριοι, πρὸ πάντων εὕρηται ἐν μιᾷ ἀρχῇ ἀκραδάντῳ, ἀρχῇ, ἣν οὐδεὶς δύναται νὰ παρασαλεύσῃ, ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ Ἀνευθύνου. Τὸ ἀνεύθυνον εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν καθεστώς. Ὅπου ἂν εὕρωμεν τὸ ἀνεύθυνον, ἀποκαλύψωμεν τὴν κεφαλὴν ἡμῶν. Καὶ λοιπὸν, ἐνώπιον τοῦ ἀνευθύνου τοῦ Βασιλέως, ἐνώπιον τῆς Μεγαλειότητός του, πρῶτος ἐγὼ ἀποκαλύπτω τὴν κεφαλήν μου. Ἀλλ’ ἀποκαλύψατε πάντες ἐπίσης τὴν κεφαλήν σας, ἐνώπιον τοῦ ἀνευθύνου τῆς Βουλῆς, ἀποκαλύψατε αὐτὴν ἐνώπιον αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Ὅπου ὑπάρχει τὸ ἀνεύθυνον, ἐκεῖ ἔγκειται ἡ βάσις τῆς Πολιτείας, τὸ εἶναι τῆς Πολιτείας, ἡ οὐσία αὐτῆς. Τὸ ἀνεύθυνον δὲ, κύριοι, παράγει τὸ Ὑπεύθυνον, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως. Τὸ δὲ ὑπεύθυνον, εἶναι ὑπεύθυνον, ἐνώπιον τοῦ ἀνευθύνου, ὡς παραγόμενον τούτου. Ἐκ τούτου προκύπτει, ὅτι οἱ τιθέμενοι λειτουργοὶ τῶν νόμων, ἤτοι τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι ἐκτελεσταὶ τῆς βουλήσεως τοῦ ἀνευθύνου, διατετυπωμένης εἰς νόμον τοῦ Κράτους· διὸ καὶ τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ὑπεύθυνον καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἡγεμόνος καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἤτοι τὸ ὑπεύθυνον, καὶ ὡς ὑπεύθυνον, ἐνώπιον τοῦ ἀνευθύνου. Αἱ ἀρχαὶ αὗται εἶναι ἀκράδαντοι, κατὰ τούτων δὲ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, διότι, κύριοι, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι φύσει ἀνεύθυνος, καὶ αἱ ἐνασκοῦσαι τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Βασιλεία, εἰσὶν ἀνεύθυνοι· ὑπεύθυνος δὲ ἡ Κυβέρνησις, ἤτοι ἡ ἐκτελεστικὴ δύναμις· διότι ἐκτελεῖ τὰς διαταγὰς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· διότι ἐκτελεῖ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς καὶ ὀφείλει νὰ τὰς ἐκτελῇ, κατὰ τὴν βούλησιν αὐτῆς. Τὸ ὑπουργεῖον, κύριοι, ἐρωτῶ, εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὴν κύρωσιν, ἢ μὴ τῶν νόμων παρὰ τῆς Βασιλείας; Ὄχι· τὸ ὑπουργεῖον δὲν φέρει κἀμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν κύρωσιν τῶν νόμων παρὰ τοῦ Βασιλέως ἢ διὰ τὴν μὴ κύρωσιν αὐτῶν, διότι αὕτη κέκτηται καθαρῶς νομοθετικὸν χαρακτῆρα. Ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπουργείου ὁρίζεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Ἐρωτῶ ἤδη, κύριοι, ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, προκαλουμένη διὰ Β. Διατάγματος, ἡ διακοπὴ τῆς Βουλῆς, προκαλουμένη διὰ Β. Διατάγματος, εἶναι νομοθέτησις ἢ εἶναι ἐκτέλεσις Νόμου; Εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἐκτέλεσις νόμου. Εὐθύνεται λοιπὸν ἡ προκαλοῦσα ἐξουσία τὴν ἐκτέλεσιν ταύτην τοῦ νόμου· εὐθύνεται τὸ ὑπουργεῖον ἑπομένως διὰ τὴν διάλυσιν καὶ διὰ τὴν διακοπὴν τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, τὸ παρ’ ἄλλων ῥηθὲν, πῶς δύνασθε νὰ κρίνητε τὴν βασιλικὴν προνομίαν; Πλανῶνται οἱ τοιοῦτοι· δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὰς βασιλικὰς προνομίας, κρίνομεν μόνον περὶ τῆς ἐλλόγου ἐνασκήσεως αὐτῶν παρὰ τῆς ὑπευθύνου ἐξουσίας, ὡς κρίνομεν, καὶ δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, περὶ ἐκτελέσεως τῶν νόμων· διότι περὶ τούτου πρόκειται, δὲν πρόκειται περὶ κυρώσεως νόμου, ὅτε τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ἀνεύθυνον. Πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ ἐκτελέσεως νόμου, καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐκτελέσεως εὐθύνεται ἡ ἐξουσία. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀναγνωρίσητε μᾶλλον τὸ ἀκριβὲς τῶν λόγων μου, συγχωρήσατέ μοι νὰ φέρω συγκρίσεις δικαιωμάτων καὶ προνομίων· διότι αἱ συγκρίσεις τῶν ἰδεῶν καθιστῶσι καταληπτοτέρας τὰς ἐννοίας. Ἀποκαλοῦσι τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως προνόμιον, ἔστω· ἀρέσκει ὅμως εἰς ἐμὲ κάλλιον τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, λέγον, «δικαίωμα διαλύσεως.» Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὁποῖα δικαιώματα εἶναι ἡ χάρις καὶ ἡ ἀμνηστεία; Ἡ χάρις, κύριοι, εἶναι δικαίωμα μέγα τοῦ Βασιλέως καὶ ἐπιφέρει τὴν ἀναστολὴν τῶν νομίμων ἀποφάσεων τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας· εἶναι δικαίωμα κολοσσιαῖον. Ἡ ἀμνηστεία μέγα δικαίωμα ἐπίσης, διότι ἐπιφέρει τὴν ἀναστολὴν τῶν Νόμων κατὰ πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Ποῖα ἄλλα δικαιώματα εἶναι μείζονα τούτων; Οὐδέν. Καὶ ὅταν, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Λομβάρδος ἔθετο πέρυσι σπουδαίαν ἐπερώτησιν περὶ χαρίτων, οὐδεὶς ἐφαντάσθη νά τῷ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον ἐνεργὸν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ εἶχον ἐναντίαν ἰδέαν, καὶ ὑπερασπίσθην τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ μετ’ ἐμὲ, ὁ κ. Δεληγεώργης, ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἀντέκρουσε πάντας τοὺς ὑπερασπισθέντας τὸν τότε ὑπουργόν· καὶ ὅμως οὐδεὶς ἐφαντάσθη νὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι ἀρνεῖται τὸ προνόμιον τοῦ Βασιλέως. Τί ἔπραξεν ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ καταψηφίσαντες τότε; Ἠμφισβήτησαν τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος; Ὄχι· τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος παρέστησαν, ὡς κατάχρησιν, καὶ ὡς μὴ ἐλλόγως γενομένην τότε. Σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Καὶ ἐγὼ σήμερον δὲν ἀμφισβητῶ τὸ προνόμιον τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ἀμφισβητῶ τὴν λογικὴν χρῆσιν τοῦ προνομίου τούτου ἐπὶ τῆς γενομένης διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ ὑπουργεῖον δὲ εἶναι ὑπεύθυνον, διὰ τὴν μὴ λογικὴν χρῆσιν τοῦ προνομίου, οὐδ’ ἀληθὲς εἶναι τὸ πρό τινος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τάνου ὑποστηριχθὲν, ὅτι ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ὡς ἀνήκουσα εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Βασιλέως, ἀπαλλάττει τὸ ὑπουργεῖον. Διότι ἁπλῶς παρεδέχθη τὸ ὑπουργεῖον τὴν διάλυσιν, εἶναι ὑπεύθυνον ἐπ’ αὐτῇ. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος, καὶ πρῶτοι ἡμεῖς ἀποκαλύπτομεν τὴν κεφαλήν μας, ἐνώπιον αὐτοῦ, ὡς τοιούτου. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τοῦ Βασιλέως καὶ τῶν βασιλικῶν δικαιωμάτων, ἀλλὰ περὶ τῆς λογικῆς χρήσεως αὐτῶν παρὰ τοῦ ὑπευθύνου ὑπουργείου. Καὶ ἐπειδὴ ἡ χρῆσις αὐτῶν ἀποτελεῖ ἐκτέλεσιν νόμου, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶναι ὑπεύθυνος ἀκριβῶς ἐπὶ τούτῳ. Προβαίνω περαιτέρω, κύριοι. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβασμίου γέροντος κ. Βούλγαρη παρῃτήθη πέρυσι, τότε δὲ προσεκλήθη ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς νῦν κυβερνήσεως κ. Δεληγεώργης νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον. Ἦτο δικαίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ προσκαλέσῃ οἱονδήποτε ἔκρινε κατάλληλον· δὲν ἀμφισβητῶ τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ καταρτισθεῖσα Κυβέρνησις ἀνῆκεν εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Εἶχεν αὕτη δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν; Δέχομαι, κύριοι, καὶ αὐτὸ, ὅτι ἡ μειονοψηφία, προσκαλουμένη εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν· διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ ἐν αὐτῇ. Ἀλλ’ ἔκαμε χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου; Ὁ κ. Δεληγεώργης, εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι δὲν διέλυσε τὴν Βουλήν· εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη τῷ ἔδωκε τὸν προϋπολογισμόν. Τί ἔδειξε διὰ τούτου, κύριοι; Ὅτι ἔχει ἀναμφιβόλως ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἐννοῶ διαφορετικὰ τὰ πράγματα. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἔδωκε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸ ἐνεστὼς ὑπουργεῖον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως πρὸς αὐτὸ, ἕπεται, ὅτι ἠνέχθη τὸ παρὸν ὑπουργεῖον ἡ περυσινὴ Βουλή. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἂν ὡς ἔργον τοῦ προκατόχου ὑπουργείου παρίστατο ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος. Ἀρκεῖ, ὅτι ἠνέχθη τὸ ὑπουργεῖον ἡ Βουλή. Τί εἴχετε λοιπὸν, κύριε πρωθυπουργὲ καὶ κύριοι ὑπουργοὶ, ἐνώπιόν σας; Βουλὴν, ἀνεχθεῖσαν ὑμᾶς. Ἤλθετε λοιπὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἰργάσθητε μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ μετὰ ταῦτα διελύσατε τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ ἀντιπράξῃ εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως. Ποῖος λοιπὸν λόγος διαλύσεως τῆς τοιαύτης Βουλῆς ὑφίστατο; Ἀπαύστως μᾶς ἀντιτάσσουσι τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος· «Ἡ Βουλὴ διαλύεται παρὰ τοῦ Βασιλέως.» Καὶ ἡμεῖς τότε ἀνταπαντῶμεν μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος· «Οἱ βουλευταὶ ἐκλέγονται κατὰ τετραετίαν.» Ἐπιμένοντες λοιπὸν ἐρωτῶμεν, διατί διελύσατε τὴν Βουλήν; Ἐνταῦθα ἔγκειται ἡ ἀπορία, κύριοι. Ἓν διάταγμα ἐξεδόθη, περὶ οὗ ἤκουον καὶ δὲν τὸ ἐπίστευον, ἂν δὲν τὸ ἀνεγίνωσκον εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, διατάσσον, ὅτι διαλύεται ἡ Βουλή. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ σύγκρουσις μεταξὺ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή; Δὲν τὸ ἐννοῶ. Τότε βεβαίως ἡ νομοθεσία περιέχει τὸν ἐχθρὸν ἑαυτῆς ἐντὸς ἑαυτῆς. Ἡ Βουλὴ εἶναι τετραετὴς, κατὰ τοὺς θεσμοὺς τοῦ πολιτεύματός μας· δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε τὴν τετραετῆ περίοδον. Ἄνευ λόγου ὅμως ἐνασκουμένου τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως, καταργεῖται προφανῶς ἡ διάταξις τῆς τετραετοῦς περιόδου. Τότε ἡ διάταξις αὕτη εἶναι χάρτης ἄγραφος, δὲν ἐννοῶ πλέον τί σημαίνει. Ἀλλ’ ἡ νομοθεσία δὲν περιλαμβάνει, οὔτε δύναται νὰ περιλαμβάνῃ τὸν ἐχθρὸν ἐντὸς ἑαυτῆς. Ἄλλως τε, πῶς λέγετε, ὅτι εἴχετε τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως, ἐνῷ δὲν εἴχετε οὐδένα λόγον πρὸς τοῦτο; Ἀνοίξατε λοιπὸν τὰς φυλακὰς δι’ ἑνὸς Διατάγματος χάριτος· ὅλοι θὰ ἐξέλθουν αὐτῶν, διότι τὸ Διάταγμα ἰσχύει. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνάσκησις τοῦ βασιλικοῦ προνομίου τούτου δὲν θὰ ἦτο παράλογος; Δύνασθε ἐπίσης νὰ ἀμνηστεύσητε πάντα τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα· ἀλλὰ πρέπει νὰ ᾖναι λογικὴ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, οὔτε δύνασθε νὰ ποιῆσθε χρῆσιν τοιούτου δικαιώματος ἀεννάως. Ἠξεύρετε πότε δύνασθε νὰ κάμητε χρῆσιν; ἐκτάκτως μόνον, διὰ νὰ ῥίψητε βάλσαμον εἰς τὰς τυχὸν ἀναφαινομένας πολιτικὰς πληγάς, ἢ ὅταν κινδυνεύῃ τὸ πολιτικὸν οἰκοδόμημα ἀμνηστεύσατε, διὰ νὰ σώσητε καὶ πάλιν αὐτό. Οὕτω μόνον ἡ νομοθεσία δι’ ἀντιθέτων διατάξεων σώζει ἑαυτήν. Ἄλλως, ἡ νομοθεσία, ἐπαναλαμβάνω, περιέχει τὸν ἐχθρόν της ἐντὸς ἑαυτῆς, ὅπερ δὲν εἶναι λογικόν, οὔτε δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν. Λοιπὸν διελύσατε τὴν Βουλήν, κύριοι ὑπουργοί, διὰ ποῖον λόγον; Πλειοψηφίαν εἴχετε. Δὲν παραδέχομαι, ὅτι εἶσθε μειονοψηφία, ἀφοῦ πλέον ἡ Βουλὴ εἶπε, σᾶς δίδω τὸν προϋπολογισμόν, ὅ,τι ἂν θέλετε, ἀφοῦ σᾶς ἠνέχθη καὶ ἀπῆλθεν. Ἡ Βουλὴ ἀνέχεται, ἐπιδοκιμάζει ἢ ἀποδοκιμάζει ὑπουργεῖα· ὁ Βασιλεὺς διορίζει αὐτά. Ἡ Βουλὴ σᾶς ἠνέχθη, διορισθέντας. Τί εἴχετε λοιπὸν κατ’ αὐτῆς; Ἀλλ’ ἡ ἐγκύκλιός σας πρὸς τοὺς νομάρχας λέγει, ὅτι διαλύεται ἡ Βουλὴ παρὰ τῆς μειοψηφίας, καλουμένης εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὠφείλατε ὅμως νὰ πράξητε τοῦτο ἀμέσως· δὲν τὸ ἐπράξατε, καὶ ἀνεδείχθητε ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφία. Οὕτω δὲν εἴχετε πλέον τὸ δικαίωμα νὰ τὴν διαλύσητε. Ἀλλά, λέγετε συγχρόνως, ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο νόθος, ἀποτέλεσμα ἀνελευθέρων ἐκλογῶν. Τοιαῦται ἰδέαι ἀνεπτύχθησαν ὑπὸ πολλῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων Κ. Ζαΐμης ἐπέμεινε, χαρακτηρίζων τὴν Βουλὴν ἐκείνην νόθον. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀντιπαρατηρήσω, δὲν συμφωνῶ πρὸς τὰς ἰδέας ταύτας. Οὐδείς, κύριοι, δύναται νὰ εἴπῃ, καὶ μάλιστα ἡ ἐξουσία, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι νόθος. Προβαίνω δὲ καὶ ἐπέκεινα τούτου· δὲν δύναται νὰ εἴπῃ οὔτε δημοσιογράφος, οὔτε πολίτης, οὔτε βουλευτής, οὔτε οὐδείς...

§111ΤΙΝΕΣ. Ἄ, ἄ, ἄ. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν.

§112ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, κύριοι. Ἡ Βουλὴ παρ’ οὐδενὸς δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ νόθος. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν δὲ μεταξὺ Βουλῆς καὶ μεταξὺ ἐκλογῶν· δύνασθε νὰ εἴπητε, αἱ δεῖνα ἐκλογαὶ δὲν ἦσαν γνήσιαι· περὶ Βουλῆς ὅμως λαλοῦντες, Βουλῆς καταρτισθείσης, ἐξελεγχθείσης παρ’ ἑαυτῆς, νομοθετούσης καὶ πολιτικῶς ὑφισταμένης, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε πλέον, «Βουλὴ νόθος.» Δύναμαι νὰ παραδεχθῶ καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ δεῖνα ἐκλογὴ δὲν ἦτο γνησία, π. χ. ἡ ἐκλογή, ἔστω, τῶν Πατρῶν, δὲν ἦτο γνησία, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἐξάγεται συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος ἦτο νόθος· διότι τότε οὐδεμία Βουλὴ εἶναι γνησία, ἐὰν ἀρκῇ πρὸς τοῦτο ἡ ἐλαχίστη ἔλλειψις νὰ ὑπάρχῃ. Οὕτω καταστρέφετε τὴν Βουλήν. Τότε μόνον δύνασθε ν’ ἀποκαλέσητε μίαν Βουλὴν νόθον, ὅταν, μόλις συνελθοῦσα, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐξελέγξεις, εἰσέρχεται εὐθὺς εἰς τὰ ἔργα της μὲ ἓν ψήφισμα, δι’ οὗ κηρύσσει περιττὰς τὰς ἐξελέγξεις· τὴν διάκρισιν δὲ ταύτην θεωρῶ σπουδαίαν. Οὐδέποτε ὅμως δυνάμεθα νὰ ἀποκαλέσωμεν τὴν Βουλήν, ὡς Βουλήν, νόθον. Ἀλλά, κύριοι, ἔστω πρὸς στιγμήν, ἂς παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ δημοσιογράφος ἢ ὁ πολίτης δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ μίαν Βουλὴν νόθον. Ἐρωτῶ, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἥτις ὑπογράφει ἓν διάταγμα διαλύσεως, δύναται νὰ στηρίξῃ τὸν λόγον τῆς διαλύσεως εἰς τὸ νόθον τῆς Βουλῆς; Δὲν ἐπεμβαίνει τοιουτοτρόπως ἡ ἐξουσία εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῆς Βουλῆς, ὅπερ βεβαίως δὲν εἶναι δικαίωμά της; Ἀφοῦ λοιπὸν λόγος διαλύσεως τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχει, ἐρωτῶ πάλιν, διατί τὴν Βουλὴν διελύσατε; Διελύσατε αὐτὴν χάριν ἁπλῶς πολιτικῆς ἀνάγκης ἐδικῆς σας, χωρὶς νὰ σκεφθῆτε, ὅτι δὲν εἴχετε προϋπολογισμόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσπράξητε καὶ νὰ ἐξοδεύσητε ἄνευ νόμου. Ἐντεῦθεν, κύριοι, ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ ῥητῶς, ὅτι αἴρει τὴν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ἐμπιστοσύνην της, καί τοι προβαίνουσα εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι κυρίως καὶ μάλιστα εἰσέπραξε καὶ ἐξώδευσεν ἄνευ νόμου. Καὶ δὲν ἤρκεσε μόνη ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπῆλθε καὶ ἡ διακοπὴ αὐτῆς. Πρὸς τί καὶ ἡ διακοπή; Ποῖος ὁ λόγος; Βεβαίως δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι λόγῳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα ἔγεινε τοῦτο, ὅπως τόσῳ εὐχερῶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὡς σπουδαῖον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠμφισβήτησεν εἰς ὑμᾶς τοὺς ἀντιδοξοῦντας τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ πῶς κρίνετε περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς διακοπῆς, μᾶς εἶπε; Μόνον εἰς μίαν περίπτωσιν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῆς, εἰς τὴν δευτέραν διακοπήν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐπακολουθήσῃ ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς. Πῶς δύνασθε ὅμως νὰ κρίνητε περὶ τῆς πρώτης διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου; Τοιοῦτόν τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸ ἤκουσα, καὶ ἐπειδὴ πᾶν ὅ,τι λέγεται ἐνταῦθα θεωρεῖται σπουδαῖον, καὶ μάλιστα ἀπὸ Πρωθυπουργὸν, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀπαντήσω. Ἐὰν, κύριε πρωθυπουργὲ, περὶ δευτέρας διακοπῆς δὲν δύνασθε νὰ σκεφθῆτε ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς, τοῦτο δὲν συνεπάγεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ εὐθύνας παρ’ ὑμῶν περὶ τῆς πρώτης διακοπῆς. Σημαίνει τοῦτο μόνον, ὅτι ἐὰν ἐκδώσητε Διάταγμα διακοπῆς δευτέρας, ὅπερ ἀδύνατον, ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς, τὸ διάταγμά σας δὲν ἰσχύει. Δύνασθε νὰ ἐκδώσητε ὅσα ἂν θέλητε τοιαῦτα Διατάγματα· ἡμεῖς θὰ ἔλθωμεν νὰ συνεδριάσωμεν, καὶ δὲν θὰ σᾶς ἀκούσωμεν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου· πρόκειται ἐὰν ἡ πρώτη διακοπὴ ἦτο λογική. Καὶ ὅταν δὲν ἔχητε λόγον, στηριζόμενον εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, κακῶς ἐπράξατε νὰ διακόψητε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Καὶ διατί τὰς διεκόψατε; Διὰ νὰ ἀναβάλητε βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦ προέδρου, καὶ οὐχὶ, ὅπως τόσον εὐχερῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, «ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα.» Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔθεσε τότε τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου, ἡ δὲ Βουλὴ, ἀποῤῥίψασα αὐτὴν, ὥρισε τὴν ἐπιοῦσαν πρὸς ἐκλογήν· ἐνῷ δ’ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, Διάταγμα διακοπῆς ἀναστέλλει αὐτήν. Πῶς θεωρεῖτε τοῦτο, κύριοι; Δὲν πείθεσθε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀντεστρατεύθη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς; Ἡ δὲ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς οὐδέποτε ἀναστέλλεται διὰ διακοπῆς, ἀλλὰ μόνον ἐκκαλεῖται ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων διὰ διαλύσεως. Ἑπομένως κακῶς ἔπραξε τὸ ὑπουργεῖον διαλύσαν τὴν Βουλὴν ἐκείνην, ἀνεχθεῖσαν αὐτό· διότι ὁ Τόπος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του δὲν ἀπεφάνθη τότε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ἄνευ συγκρούσεως μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν. Οὐδέποτε δὲ προσεδόκων, κύριοι, ὅτι τὸ παρὸν ὑπουργεῖον ἐπεθύμει τὴν διατήρησίν του, μόνον διὰ διαλύσεων καὶ διακοπῶν. Ἀπορῶ δὲ πρὸς τοῦτο μάλιστα διὰ τοὺς γέροντας, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§113ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἀπορῶ διὰ τοὺς νέους, ὄχι διὰ τοὺς γέροντας.

§114ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Οὔτε λοιπὸν ἡ διάλυσις, οὐδὲ ἡ διακοπὴ τῆς Βουλῆς στηρίζονται, κύριοι, εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος. Βεβαίως τὰ βασιλικὰ προνόμια ὑφίστανται ἀκέραια, ἀναμφισβήτητα· ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐν τῇ συνειδήσει των ἄλλην γνώμην παρὰ ταύτην, ὅτι δηλαδὴ ἐγένετο κακὴ χρῆσις αὐτῶν παρὰ τῆς ὑπευθύνου ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἐνῷ, κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἐνῷ ἀξιότιμοι ῥήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνήφερον, ὅτι οὐ μόνον ταῦτα ἐγένοντο, ἀλλὰ νέα ἀπειλὴ διαλύσεως διαδίδεται παρὰ βραχνῶν τινων ὀργάνων τοῦ παρόντος ὑπουργείου, ὅπερ ἐγὼ δὲν πιστεύω, ὁ κ. πρωθυπουργός, λαβὼν τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, εἶπεν, «ὁ Ὄθων ἐτυράννησε τὸν τόπον διὰ τῶν μὴ διαλύσεων.» Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ὡς ἄτομον ἔλεγε τοιοῦτόν τι, βεβαίως δὲν ἤθελα τῷ ἀπαντήσει, ὄχι δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλὰ διότι οὔτε ἤθελα τὸν πείσει, οὔτε ἤθελε μὲ πείσει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡς πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ὡμίλησε περὶ τοῦ πρώτου βασιλέως τῆς πατρίδος μας, τὸν ὁποῖον βεβαίως ἐδέχθη ἐπὶ τέλους ξένος τόπος, θὰ ἀπαντήσω ἐγώ, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἁβροφροσύνη ἀπῄτει ἀπὸ τὸν πρωθυπουργὸν τοῦ Βασιλέως, νὰ μὴ ταράξῃ τὸν ὕπνον οὐδὲ τὴν σκιὰν τοῦ πρὸ ὀλίγου κοιμηθέντος πρώτου Βασιλέως τῆς πατρίδος, τόσον σκληρῶς καὶ ἀδίκως, ἀφοῦ μάλιστα καὶ διὰ τοῦ θανάτου του ἐπέταξε ἡμῖν: Εἰρήνη ὑμῖν.» Ἐγὼ λοιπόν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς πατρίδος μας θέλων νὰ καθησυχάσω τὴν σκιὰν τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Ὄθωνος, κλίνω τὸ γόνυ ἐνώπιον τῆς λάρνακος Αὐτοῦ, ἥτις ξενίζεται σήμερον ἐν τῇ πρωτευούσῃ πόλει τοῦ πρώτου καὶ μεγάλου φιλέλληνος Βασιλέως Λουδοβίκου, ὅστις διάδοχος ὢν τοῦ θρόνου ἔγραφεν, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ἀφυπνίσθη, «κάλλιον πολίτης Ἕλλην παρὰ βασιλέως θρόνος.» Κλίνω, λέγω, τὸ γόνυ ἐνώπιον τῆς λάρνακος τοῦ υἱοῦ τοῦ Λουδοβίκου καὶ τριακονταετοῦς Βασιλέως τῆς ἀναγεννηθείσης πατρίδος μας, καὶ ἀποτείνω πρὸς αὐτὸν τὸν ἀσπασμὸν τῆς εὐγνωμοσύνης, ὡς Ἕλλην καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους μας (βαθεῖα σιγὴ καὶ συγκίνησις). Καὶ ἐὰν τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι ὁ Ὄθων ἐτυράννησε τὸν τόπον διὰ τῶν μὴ διαλύσεων τῶν Βουλῶν, ἦτο παρὼν ὁ εὐγενὴς καὶ σεβαστὸς ἡμῶν Βασιλεὺς Γεώργιος, ἤθελεν εἰπεῖ πρὸς τὸν πρωθυπουργόν του, «σκληρὰ καὶ ἄδικος ἡ γλῶσσά σου.» Ναί, κύριε πρωθυπουργὲ, ὅταν ἐσκόπεις νὰ κατακρίνῃς τὸ παρελθὸν, ὤφειλες μᾶλλον, ἔχων γλῶσσαν συνταγματικὴν, νὰ ἀποταθῇς πρὸς τοὺς συναδέλφους σου καὶ γέροντας συνυπουργούς σου, κυρίους Χρηστίδην καὶ Καλλιφρονᾶν, ὑπουργοὺς καὶ τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος, οἵτινες καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 ἦσαν ἐπίσης ὑπεύθυνοι (εὖγε), καὶ νὰ μὴ ῥίπτῃς, ὡς πρωθυπουργὸς Βασιλέως, εὐθύνας εἰς τοὺς Βασιλεῖς (εὖγε).

§115ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἔθνος ἀπεφάσισε τὴν 10 Ὀκτωβρίου.

§116ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θέλετε νὰ ἐννοήσητε τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγράφη τὴν 10 Ὀκτωβρίου; Τίς ἀρνεῖται τὸ γεγονός; Τίς ἀρνεῖται τὴν νέαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων; Καὶ ἐγὼ σέβομαι αὐτὴν, καὶ ἀποκαλύπτω τὴν κεφαλήν μου ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως Γεωργίου· παρατηρῶ μόνον, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Δεληγεώργης ν’ ἀποδώσῃ εὐθύνας εἰς τοὺς Βασιλεῖς. Σέβομαι μὲν τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἔθνους μας, ἀλλ’ αἰσθάνομαι καὶ εὐγνωμοσύνην πρὸς ὅλους τοὺς ὑπηρετήσαντας τὴν πατρίδα μας κατὰ τὸ παρελθόν. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔπταισε τὸ παρελθὸν, καὶ ἔπταισε μάλιστα εἰς τὰς ἐκλογάς· ἔπταισαν ὅμως οἱ ὑπουργοί. Δὲν πρόκειται ν’ ἀποφανθῶ, δὲν ἀποφαίνομαι περὶ τοῦ καλοῦ ἢ κακοῦ τῆς μεταβολῆς τῆς 10 Ὀκτωβρίου. Ἡ ἱστορία θὰ κρίνῃ καὶ λαὸν καὶ Βασιλέα. Σέβομαι τὰ πάντα· οὐδὲ ἀρνοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ πανταχοῦ γνήσιοι. Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὰ γεγονότα; Καὶ διὰ τοῦτο τὸ παρελθὸν μέμφονται πάντοτε οἱ κατακριταί του. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, διὰ τῶν συχνῶν διαλύσεων, ὁποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; Σήμερον ἔχομεν ὁμολογουμένως ἐθνικὸν Κοινοβούλιον, ἔχομεν ἐλευθέρας ἐκλογάς. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε ν’ ἀπειλῆτε καθεκάστην τὸ Κοινοβούλιον, διὰ τῶν συχνῶν διαλύσεων· διότι τότε θέλομεν φθάσει εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ἤτοι εἰς τὴν μὴ εἰλικρινῆ ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξώδευσε καὶ εἰσέπραξε φόρους ἄνευ νόμου, εὑρεθεῖσα εἰς τὴν ἀνάγκην ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐπειδὴ τὴν ἀνάγκην ταύτην ἐδημιούργησεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς διαλύσεως καὶ τῆς διακοπῆς, συμπεραίνω, ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους, κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτῳ. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ συγχρόνως ὁ πολιὸς καὶ σεβαστὸς φίλος μου κ. Χρηστίδης νὰ εἰσέλθω ὀλίγον εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς, κύριοι, δὲν εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι περιέχει ἀρετάς· καὶ ἐὰν εὑρεθῇ ὅτι περιέχει ἀρετὰς, χειροκροτήσατε. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως οὐδεμίαν ἀρετὴν περιέχει· καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν σκληρὰν ταύτην ἔκφρασιν, στηριζομένην εἰς τὴν ὁμολογίαν του. Δὲν θὰ σκληρυνθῇ διὰ τοῦτο ἐναντίον μου· αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐν ἀρχῇ τοῦ εἰσαγωγικοῦ του λόγου, εἶπε ῥητῶς ὅτι οὐδεμίαν ἀρετὴν περιέχει ὁ προϋπολογισμὸς του ἄλλην ἢ τὸ ἰσοζύγιον. Ἀλλ’ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι θὰ μοὶ ἀντείπῃ «διαιρεῖς τὴν ὁμολογίαν μου· ἐγὼ εἶπον, ὅτι οὐδεμίαν ἄλλην ἀρετὴν ἔχει εἰμὴ τὸ ἰσοζύγιον.» Ἀλλ’ ἐὰν ἀποδείξω, ὅτι οὔτε ἰσοζύγιον ὑπάρχει, τότε βεβαίως εἶναι σύμφωνος μαζῆ μου, ὅτι οὐδεμία ἀρετὴ ἐνυπάρχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τὸ ἰσοζύγιον, κύριοι, δὲν ὑφίσταται ἄλλως ἢ διὰ τῆς ἐκκοπῆς δαπανῶν. Ὅταν τις ἐκκόπτῃ δαπάνας, ἰσοζύγιον ἐπέρχεται. Καὶ ἂν τὸ ὑπουργεῖον προβῇ διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ ἐκκόψῃ π. χ. τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, θὰ ἦτο καὶ περίσσευμα. Εὐκολώτατον ἦτο τὸ ἰσοζύγιον, ὅταν βλέπετε ὅτι ἐκκόπτεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ποσὸν διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τοῦ ἔθνους εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Σήμερον καὶ τὸ Μαυροβοῦνι καὶ ἡ Σερβία καὶ ἡ Βλαχία καὶ ὅλαι αἱ ἡμικυρίαρχαι ἐπικράτειαι ζητοῦν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ νὰ ἔχωσιν διπλωματικοὺς πράκτορας. Ἡ Ἑλλὰς, τῆς ὁποίας βεβαίως τὸ μεγαλεῖον εἰς τὸ μέλλον εἶναι μέγα, ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, ὁ πυρὴν τῆς Ἀνατολῆς, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ σήμερον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀντιπροσωπείαν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ της; Φαντασθῆτε τὸν σκοπὸν καὶ τὴν στέρησιν, καὶ συγκρίνατε.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν βλέπετε κἀμμίαν διαφορὰν εἰς τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε σχετικῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Δὲν βλέπετε, ὁποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ἔθνους ἡμικυριάρχου, τὸ ὁποῖον περιπαθῶς ζητεῖ τὸ δικαίωμα, καὶ ἔθνους κυριάρχου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλὰ σκέπτεται περὶ τῶν λοιπῶν συμφερόντων του;

§118ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Βλέπω τὴν διαφορὰν, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ὁποῖον ἔχει, πρέπει νὰ τὸ ἐξασκῇ ἀξιοπρεπῶς, καὶ ἡ ἐθνικὴ φωνὴ καὶ ὑπερηφάνεια πρέπει νὰ ᾖναι ἐνεργὸς καὶ οὐχὶ σιωπηρὰ, δι’ οἰκονομίαν 200,000 δραχμῶν.

§119ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχετε νὰ παραπονεθῆτε ὡς πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας.

§120ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Προσβάλλεται ἡ ἀξιοπρέπειά μας, ἂν δὲν ἔχωμεν πρέσβεις εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶναι μικροφιλοτιμία.

§122ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη διαφορὰ, ὅτι τὰ ἡμικυρίαρχα κράτη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὸ κυριαρχικὸν τοῦτο δικαίωμα, ἀγωνίζονται διὰ πάσης θυσίας νὰ τὸ ἀποκτήσουν· ἡμεῖς δὲ οἱ ὁποῖοι τὸ ἔχομεν, τὸ θυσιάζομεν εἰς οἰκονομίας διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν.

§123ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως, ὅτι τὴν κυριαρχίαν δὲν τὴν ἀκολουθεῖ τὸ δίκαιον τῆς ἀντιπροσωπεύσεως. Ἐκεῖνοι ζητοῦν νὰ τὸ ὑπερπηδήσουν, ὅπως ἡμεῖς διὰ τοῦ ἀγῶνος μας τὸ ἀπεκτήσαμεν.

§124ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν κάμετε ὅμως χρῆσιν.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁπόταν θέλομεν, δυνάμεθα, ὅπως ὑμεῖς ὁπόταν θέλετε μεταχειρίζεσθε τὸ παλαιόν σας καπέλον, ὁπόταν θέλετε τὸ καινούριο.

§126ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Χαίρω, κύριοι, διότι ἡ γνώμη αὕτη, τοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὑπεστηρίχθη καὶ παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Τὴν ἰδέαν ταύτην ὑπεστήριξα πρῶτος καὶ μόνος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔλθῃ τὸ ἰσοζύγιον, ἡ Κυβέρνησις ἔφερεν προϋπολογισμὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀφήρεσε 280 χιλιάδας δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλει εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἐνῷ νόμος τοῦ Κράτους ὑποχρεοῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δίδῃ τὸ ποσὸν τοῦτο κατ’ ἔτος. Καὶ ὅμως τὸ ποσὸν δὲν ἐνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Διατί; διὰ νὰ ἔλθῃ τὸ ἰσοζύγιον.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴν τὸ βάλωμεν.

§128ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ λέγει, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ τὸ ἐγγράψωσι· καὶ ἐννοῶ τὸν λόγον· διότι ζήτημα ἀνεφύη ἂν ὑπάρχῃ ὑποχρέωσις ἢ οὐχί, ἐὰν ὑπάρχῃ δηλονότι νόμος ἢ οὔ. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα. Τῳόντι ἠγέρθη ἡ ἑξῆς ἀμφιβολία ἐν τῇ Κυβερνήσει, τοῦ ὅτι νόμος, καί τοι κυρωθεὶς ἐντὸς δύω μηνῶν, μὴ δημοσιευθεὶς ὅμως ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης, ἂν ᾖναι νόμος. Τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα, ἐπαναλαμβάνω, διότι καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἰσὶ καθαρὰ, σαφῆ καὶ πρόδηλα. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς κυροῖ καὶ δημοσιεύει τοὺς νόμους· ἐὰν δὲ μὴ ἐπέλθῃ ἡ κύρωσις ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, ὁ νόμος ἀκυροῦται. Πρῶτον, τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος διακρίνει τὴν κύρωσιν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως. Περὶ δημοσιεύσεως ὅμως οὐδεὶς λόγος γίνεται, ὅταν τὸ Σύνταγμα ὁρίζῃ, ὅτι ἡ μὴ κύρωσις τοῦ νόμου, ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου ἐπιφέρει ἀκύρωσιν. Διότι ἡ κύρωσις, κύριοι, εἶναι νομοθετικὴ ἐνέργεια, καὶ ἀπόφασις τοῦ Βασιλέως· ἡ δημοσίευσις δὲ, ἡ publicatio δὲν εἶναι νομοθέτησις sanctio legis, ἀλλ’ ἔναρξις ἐκτελέσεως. Τὸ δὲ Σύνταγμα πραγματεύεται κυρίως ἐνταῦθα περὶ σιωπηροῦ veto, ὡς ἐκ τοῦ χρόνου προερχομένου. Διὰ τὴν κύρωσιν δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις· διὰ τὴν δημοσίευσιν ὅμως εὐθύνεται, διότι ἀποτελεῖ αὕτη ἐκτέλεσιν. Ἑπομένως ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ δημοσίευσις, μὴ γενομένη ἐντὸς δύω μηνῶν, ἐπιφέρει τὴν ἀκύρωσιν, τότε ἕπεται, ὅτι δύναται ἓν ὑπουργεῖον νὰ μὴ δημοσιεύσῃ νόμον, καί τοι κυρωθέντα, καὶ νὰ μηδενίσῃ τὴν νομοθετικὴν δύναμιν τοῦ Βασιλέως. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην παρεδέχθησαν καὶ τὰ δικαστήρια εἰς τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, ὃν, καί τοι κυρωθέντα ἐντὸς δύω μηνῶν, ἀλλὰ μὴ δημοσιευθέντα ἐννόμως, δὲν ἐφήρμοσαν ἀμέσως, ἀλλὰ δημοσιευθέντα μετὰ πέντε μῆνας ἐφήρμοσαν τὸν νόμον, ὡς ἰσχυρόν. Λοιπὸν ὅταν ἡ Κυβέρνησις διαγράφῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, εἰς ὃ ὑποχρεοῦται διὰ νόμου, οὐ μόνον παραλείπει τὰς ἐννόμους ὑποχρεώσεις της, ἀλλὰ συγχρόνως παραλείπει καὶ τὴν συγκοινωνίαν καθ’ ὁλοκληρίαν παρ’ ἡμῖν, ἔνθα τὰ πελάγη εἰσέρχονται εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς ἡμετέρας χώρας.

§129ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ διὰ πράξεώς της ἀνεγνώρισε τὸ ἔγκυρον τοῦ νόμου τούτου.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νόμου σήμερον· μὴ διακόπτετε.

§131ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λυποῦμαι ἐπὶ τέλους, κύριοι, διότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸν εἰσαγωγικόν του λόγον, εἰπὼν, ὅτι θὰ δεχθῇ καὶ ἄλλας οἱασδήποτε ἐλαττώσεις, δὲν ἐμνημόνευσεν, ὅτι θέλει δεχθῆ καὶ προσθήκας. Λυποῦμαι δὲ, λέγω, διότι θεωρῶ καθῆκόν μου ἀπὸ τοῦδε, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Φθιώτιδος, τῆς ὁποίας ἀντιπροσωπεύω καὶ τὰς ἀνάγκας καὶ τὴν φωνὴν, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἔντιμοι συνάδελφοί μου, νὰ παραπονεθῶ, ὅτι δὲν βλέπω δαπάνας ἀναγκαίας, ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Δὲν βλέπω νὰ περιέχωνται αὗται σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ δὲ Σπερχειὸς ποταμὸς ἀπειλήσει καὶ πάλιν νὰ καταπλημμυρύσῃ τὸ φθιωτικὸν πεδίον, καὶ νὰ παραβλάψῃ σπουδαῖα κοινωνικὰ καὶ δημόσια συμφέροντα. Ἀπὸ τοῦδε δ’ ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ φέρῃ προσθήκας, διότι δὲν δέχεται παρὰ μόνον ἐλαττώσεις. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν ἐν δέοντι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ πρότασίν μου, περὶ διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, περὶ γεφυρώσεως αὐτοῦ, κατὰ τὸ μεταξὺ Λαμίας καὶ Ὑπάτης μέρος, ὡς καὶ περὶ συστάσεως τηλεγράφου, κατὰ τὸν δῆμον Μακρακώμης, χάριν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Ἐνταῦθα περαίνω τὸν λόγον μου, κύριοι, συμφώνως πρὸς τοὺς προαγορεύσαντας, προτείνω, ὅπως ἡ Βουλὴ, πρὶν προβῇ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκφράσῃ τὴν ἄρσιν τῆς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ἐμπιστοσύνης της.

§132ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας.

§133ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ γίνομεν τότε ἀπρόσεκτοι.

§134ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σεῖς, κύριε Ῥάλλη, νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, διότι καὶ ἐγὼ οὐδέποτε διακόπτω τινά. Προλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω ὅτι θέλω περιορισθῆ εἰς ὀλίγα, καὶ ἐννοεῖται, δὲν θέλω ἐπαναλάβει ὅσα παρ’ ἄλλων ἤδη ἐλέχθησαν. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου, δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ἐκφράσω ἀπορίαν τινὰ, ἡ ὁποία μὲ κατέχει. Ἐτέθη, κύριοι, ζήτημα ἐμπιστοσύνης· τὸ ζήτημα τὸ ἔθεσεν ὁ κύριος Ζαΐμης· ἂν τὸ προεκάλεσεν ὁ κύριος Βαλασόπουλος, ἂν ἔῤῥιψε λέξεις τινὰς καὶ ἐξ αὐτῶν προεκλήθη τὸ ζήτημα, ἀδιάφορον, ὁ κύριος Ζαΐμης τὸ ἔθεσεν· ἀλλ’ ἡ συνέπεια τῆς λύσεως τοῦ τοιούτου ζητήματος ὁποία ἔσεται; ἂν λυθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ διαδεχθῇ ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ τοιαύτη πρότασις λοιπὸν προϋποθέτει τὴν ἀντιπολίτευσιν ἡνωμένην, μετὰ προηγηθεῖσαν συνεννόησιν, προηγηθεῖσαν ἀπόφασιν καὶ μὲ σύστημα ἀρχῶν ὡρισμένον. Ἀλλὰ τί βλέπομεν καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς συζητοῦμεν τὸ προκείμενον ζήτημα; ἐκ μέρους μὲν τῆς Κυβερνήσεως βλέπομεν ἑνότητα, τὰς αὐτὰς ἀρχὰς, ἓν καὶ μόνον σύστημα μεταξὺ αὐτῆς καὶ φίλων της, τὴν ὑποστήριξιν τῶν πράξεών της, τὴν δικαιολόγησιν αὐτῶν· ἐκ μέρους δὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τῆς θεσάσης τὸ ζήτημα, ἐξεναντίας, βλέπομεν ἀμοιβαίας ἐγκλήσεις, ἀντεγκλήσεις ἀντιθέτους καὶ συγκροτουμένας ἀρχὰς καὶ ἰδέας, δηλώσεις διαφόρους, περιέργους καὶ ἀντιφατικὰς πρὸς τὸ ζήτημα. Προτοῦ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, οὐδεὶς ἠδύνατο ν’ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης, ὡς ἀρχηγὸς τῷ ὄντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἔθεσε τὸ ζήτημα τῆς ζωῆς ἢ θανάτου τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἡ ἐπιοῦσα μετέβαλε τὰ πάντα, ὁ λόγος τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου καὶ κατόπιν τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἐπήνεγκον τὴν μεταβολήν. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐν ὀνόματι τῆς ἐντίμου μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, ἐκήρυξεν ὅτι αὕτη δὲν θέλει λάβει μέρος εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος περὶ ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ θέλει περιορισθῆ κατόπιν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὑποβάλει παρατηρήσεις εἰς κονδύλιά τινα· μετὰ τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον ἦλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Ζαΐμης, ὅστις λησμονήσας τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔθεσε τὴν προτεραίαν, μετέβαλε τὸ πᾶν, καὶ οὕτω ἡ ἀντιπολίτευσις διχάζεται· δὲν ὡμίλησεν ὡς τὴν προτεραίαν, δὲν ἐκήρυξεν ὅτι ἐπιμένει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ἄλλην τινὰ δήλωσιν ἔκαμε, τὴν δήλωσιν ὅτι θέλει εἶσθαι ἀντιπολιτευόμενος μετριοπαθὴς, θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῶν καλῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, θὰ μεμφθῇ καὶ θὰ πολεμήσῃ τὰς κακὰς, καὶ ὅτι δὲν ἐπιδιώκει τὴν ἐξουσίαν· ῥητῶς, καθαρῶς εἶπε τοῦτο ὁ κ. Ζαΐμης πρὸς τιμήν του. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν μετὰ τοιαύτην δήλωσιν τοῦ φαινομένου ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἐπιζητῆται ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως; Θέλετε ἴσως σεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τὸν τόπον ἀκυβέρνητον ἢ ὑπουργεῖα ἐφήμερα καὶ ἄχροα; Καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν θὰ ἦσθε σεῖς οἱ προκαλοῦντες τὰς διαλύσεις; Πῶς θὰ δυνηθῆτε νὰ μεμφθῆτε εἴτε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, εἴτε τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν, εἴτε τὴν δημοσίαν γνώμην τοῦ τόπου, ἂν κηρύξωσιν εἰς τὸ πανελλήνιον ὅτι τοιαύτη ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι ἀξία νὰ διαδεχθῇ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν πλειοψηφήσῃ πρέπει νὰ διαλυθῇ καὶ αὐτὴ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη; Κύριοι, μεταξὺ ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εὐγνωμονῶ διὰ τοῦτο, σιγὴ τηρεῖται ἐπὶ τοῦ παρόντος· ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐξηγήσεως προκλητικῆς ὑπῆρχε βεβαίως περίπτωσις νὰ μοὶ γείνῃ διακοπή τις ἢ ἀπάντησις (θόρυβος εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα).

§135ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν σιωπῶμεν, ἀντλεῖτε ἐπιχειρήματα ἐκ τῆς σιωπῆς μας, ἐὰν ὁμιλῶμεν παραπονεῖσθε· ἔπειτα σεῖς εἴπατε νὰ μὴ σᾶς διακόψωμεν (θόρυβος).

§136ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι, ὅτι εἶσθε εὔκολοι εἰς τὰς θορυβώδεις διακοπάς, ἀλλὰ δὲν προεκάλεσα θορυβώδεις διακοπάς· ἐγὼ ἠννόουν τοῦτο. Ἐὰν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ζαΐμη δὲν ἦτον ἀκριβὴς, ὡς τὴν ὑπέλαβον, καὶ ἀληθὴς, ὤφειλεν ὁ κ. Ζαΐμης νὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης.

§137ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τὶ θὰ εἴπω ὅταν θὰ ὁμιλήσω.

§138ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμά σας νὰ εἴπητε ὅ,τι θέλετε καὶ ὅταν θέλετε· προχωρῶ. Ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ προνομίων βασιλικῶν καὶ πολλὰ ἑκατέρωθεν ἐλέχθησαν· τίς δύναται ὅμως ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι, ὑπαρχούσης διαφωνίας μεταξὺ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει κἀνένα ἄλλον ὁδηγὸν εἰς τὰς ἐνεργείας του εἰμὴ τὴν θέλησίν του, καὶ κἀνένα κριτὴν εἰμὴ τὴν συνείδησίν του; Ἀποκαλεῖτέ τινες τὴν Βουλὴν κυρίαρχον· ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω ὅτι λανθάνεσθε, ἴσως ἄλλην ἔννοιαν δίδετε εἰς τὴν λέξιν αὐτὴν τῆς κυριαρχίας. Κυρίαρχον εἶναι μόνον τὸ ἔθνος, μόνον ἀπὸ τὸ ἔθνος πηγάζουσιν ὅλαι αἱ ἐξουσίαι, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι καὶ αὐτὴ μία τῶν ἐξουσιῶν, ἥτις ἔχει ἴσα δικαιώματα πρὸς τὰς ἄλλας, ἰδίως μὲ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Βασιλέως, τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ σέβηται πᾶσαν ἄλλην ἐξουσίαν συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα. Πάνυ κακῶς, κύριοι, ἐννοοῦμεν τὸ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος· ναὶ, εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ ὑπὸ τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔθεσεν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα· ἐκτὸς τῶν ὁρίων τούτων δὲν εἴμεθα τίποτε. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἀμφισβητήσητε τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως, τοῦ ὁποίου ἐγένετο χρῆσις; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεμφθῆτε τὴν γενομένην διακοπήν; Δύνασθε τὸ πολὺ νὰ εἴπητε ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ἀναδεχθὲν νὰ συμπράξῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τοιούτων βασιλικῶν δικαιωμάτων, ἔχει εὐθύνην ἠθικὴν, οὐδέποτε ὅμως εὐθύνην πολιτικὴν, τοιαύτην ὥστε ν’ ἀναγκάσῃ σᾶς, ὡς προβλέποντας δῆθεν κίνδυνον κατὰ τοῦ Συντάγματος, διὰ διαδόσεων, διὰ σπερμολογιῶν διὰ θεωριῶν ἐπικινδύνων, καταστρεπτικῶν τῶν βάσεων τοῦ Συντάγματος, νὰ θέλετε ν’ ἀφαρπάσητε ἓν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τὴν ἠθικὴν εὐθύνην ἡ σημερινὴ κυβέρνησις οὐδέποτε τὴν ἠρνήθη, ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τοιαύτην ἔδωκεν ἀφορμήν. Τρέμετε...

§139ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὄχι δά.

§140ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ σᾶς καὶ διὰ τὸν διακόψαντά με, ἀλλὰ τρέμετε χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, διὰ τὸν κίνδυνον τὸν ἐπικείμενον ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων διαλύσεων! Οἱ φόβοι σας, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, εἶναι ὅλως διόλου ἀνυπόστατοι. Καλῶς ἔπραξεν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰπὼν ὅτι αἱ Βουλαὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν κατάστασιν τὴν ἐπικρατήσασαν τότε. Ἐὰν ἡ κατάστασις ἐκείνη ἦτο τυραννικὴ ἢ ὄχι, εἶναι ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω. Τὴν κατάστασιν ἐκείνην εὑρίσκω τυραννικὴν καὶ ἐγὼ, μόνον καθ’ ὅσον ὁμολογουμένως ἐλεύθεραι ἐκλογαὶ δὲν ἐγίνοντο.

§141ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠνοίγοντο καὶ ἐπιστολαί.

§142ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠνοίγοντο καὶ ἐπιστολαί, μάλιστα· ἔχεις δίκαιον κ. Ἀναστασόπουλε· ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖς αὐτὰ τὰ πράγματα, συμβουλεύθητι τὸν κ. Ζαΐμην, τὸν κ. Δηλιγιάννην, τὸν κ. Σωτηρόπουλον καὶ ἄλλους ἐὰν ἔχῃς ὄρεξιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νὰ φωτισθῆτε.

§143ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι πολὺ δύσκολον τὸ ζήτημα τοῦτο.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι περασμένα πράγματα.

§145ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι περασμένα πράγματα, ὑπάρχουν καὶ ἀναδέχομαι τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών μου· ἡ πρᾶξίς μου ἐγένετο πρὸς περιστολὴν τῆς γενομένης καταχρήσεως ἐν καιρῷ ἀνωμάλων περιστάσεων. Λοιπὸν, κύριοι, εἶχε δίκαιον ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ ἀείμνηστος βασιλεὺς Ὄθων ἐτυράννησε διὰ τῆς μὴ διαλύσεως τῶν Βουλῶν. Ὁ Κωλέτης διέλυσε, καὶ ἡ πρᾶξις ἐκείνη, καθὼς χθὲς παρετηρήθη παρά τινος τῶν ἀγορευσάντων, ἐθεωρήθη κακὴ καὶ ἀξία μομφῆς· ἀλλὰ διατί; ὄχι διὰ τὴν διάλυσιν, διότι ἦτο δικαίωμα βασιλικὸν, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατό τις νὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς κατόπιν γενομένας, τρόπῳ τῳόντι Κωλετικῷ, ὡς εἶπέ τις· ἐξ ἐναντίας, ἀφ’ ὅτου ἤρχισαν αἱ διαλύσεις ἐπὶ Ὄθωνος, ἔκτοτε δύναται νὰ εἴπῃ τις ἀνέκυψε τὸ Σύνταγμα, διότι ἡ τελευταία διάλυσις προεκάλεσε τὸ Ἔθνος εἰς τὴν ἔκφρασιν τῶν ἐλευθέρων αἰσθημάτων του.

§146ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα.

§147ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ ἀγορεύων, ἐκ τῆς ὑπερβολῆς τοῦ κακοῦ προκύπτει τὸ καλὸν, διότι καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ κακὸν ἐκ τῆς αὐτῆς φύονται ῥίζης· τὸ λέγει ὁ Πλάτων.

§148ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγετε, κύριε Μίληση, τί εἶπον ἄλλοι; Αἱ ἀλλεπάλληλοι διαλύσεις θ’ ἀποθαῤῥύνουν τὸ Ἔθνος, καὶ αἱ Βουλαί μας θὰ ἦναι τοῦ λοιποῦ πειθήνιοι. Αὐτὸ λέγετε σεῖς. Ἐγὼ θὰ σᾶς διαψεύσω καὶ ἰδίως διὰ τοῦ παραδείγματος τῆς Ἑπτανήσου. Ὅταν μετὰ μίαν διάλυσιν γίνωνται ἐκλογαὶ παράνομοι, καὶ σεῖς, ὄχι ἡμεῖς, εἴπατε ὅτι ἔγειναν παρ’ ἡμῖν, βεβαίως αἱ ἐπανειλημμέναι διαλύσεις μετὰ ἐπανειλημμένων παρανόμων ἐκλογῶν φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον φοβεῖσθε· ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητέ τι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο τὸ ἀντικείμενον, κατὰ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, διότι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἔδωκε τὸ πρῶτον παράδειγμα, τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἐνεργῶνται αἱ ἐκλογαί.

§149ΤΙΝΕΣ. Τὸ πρῶτον;

§150ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἔχω ἐγώ. Βεβαίως ἂν διαλύεται ἡ Βουλὴ καὶ ἐνεργοῦνται κατόπιν ἐκλογαὶ νόθοι καὶ διὰ βίας καὶ ἐν ἀποτυχίᾳ ἐπαναλαμβάνεται ἡ διάλυσις, καὶ δεύτεραι ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται κατὰ τὸν αὐτὸν παράνομον τρόπον, θὰ φθάσωμεν εἰς τοιοῦτον κακὸν ἀποτέλεσμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦναι περιττὸν νὰ ἐκτιθέμεθα· πρέπει ἢ νὰ κύψωμεν τὸν αὐχένα ἢ νὰ λάβωμεν ἡρωϊκόν τι μέτρον. Ἀλλὰ εἰς ποῖον λέγετε τὰ ἐναντία, δυσπιστοῦντες; Μήπως τὰ λέγετε εἰς ὑμᾶς αὐτούς; Τότε ἔχεται δίκαιον. Εἰς τὴν παροῦσαν ὅμως Κυβέρνησιν δὲν δύνασθε νὰ εἴπητέ τι. Ἡ παροῦσα Βουλὴ εἶναι ἁγνή. Ποῦ εὑρίσκετε νοθεύσεις; Ποῦ εὑρίσκετε παραβιάσεις; εὑρίσκετε εἰς τὴν Μεσσήνην, εἰς τὴν Γορτυνίαν, καὶ ὅμως οἱ ἐκλεχθέντες, καὶ τοὺς ὁποίους θεωρεῖτε ὡς γνησίους βουλευτὰς, παρακάθηνται σήμερον ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Λέγετε ὅτι ἔλαβον χώραν ἐπεμβάσεις εἰς τὴν Μεσσήνην, καὶ ὅμως τῆς Μεσσήνης οἱ βουλευταὶ ἀκόμη ἐδῶ δὲν παρακάθηνται, διότι ὑπάρχει Βουλὴ τοιαύτη, ἡ ὁποία καὶ ἐπὶ ἁπλῇ ὑποψίᾳ ἐδέχθη δὶς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ προσάψητε εἰς κὴν παροῦσαν Βουλὴν τὸ παραμικρόν.

§151ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡμεῖς ἠκυρώσαμεν τὴν ἐκλογήν· ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ὑμᾶς ἠθέλατε τὴν ἐπικυρώσει.

§152ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς τίς ἔφερεν ἐδῶ; σᾶς ἔφερεν ἡ ἐλευθέρα θέλησις τοῦ λαοῦ. Λοιπὸν ἡ ἐλευθέρα θέλησις τοῦ Ἔθνους δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνεχθῇ παρανόμως διεξαχθείσας ἐκλογὰς, καὶ ἂν ὑπῆρχον τοιαῦται ἔπεσαν· ἀλλ’ ἐὰν ἀνθ’ ὑμῶν ἐξελέγοντο ἄλλοι παρανόμως, τί ἠδύνατο νὰ συμβῇ; ὅ,τι καὶ ἄλλοτε. Λοιπὸν ἡ παροῦσα Βουλὴ ἀναμφισβητήτως εἶναι παρὰ πᾶσαν ἄλλην ἁγνοτάτη.

§153ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Συμφωνῶ.

§154ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ.

§155ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διὰ τὴν Ἑπτάνησον τί ἐλέγετε;

§156ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπῆρχεν ἡ προστασία, ὑπῆρχον οἱ Ἄγγλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεθύμουν νὰ ἐπιβάλλουν τὴν θέλησίν των εἰς τὸ Ἔθνος, στενοχωροῦντες καὶ πιέζοντες αὐτό. Τὰς ἐκλογὰς τῶν Βουλῶν ὅμως ἀφῆκαν πάντοτε ἐλευθέρας. Ἀμφιβάλλετε ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἂν ἐγίνετο χρῆσις τοῦ παρανόμου μέτρου, τοῦ ὁποίου ἐγένετο παρ’ ἡμῖν ἄλλοτε, διὰ νὰ σχηματίζωνται Βουλαὶ τοῦ χεργιοῦ τῆς ἐξουσίας, ἐὰν ἐγίνοντο αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Κωλέτου, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἂν ἐγγίζω τὴν μνήμην ἑνὸς ἀνδρὸς ἐνδόξου, τὸν ὁποῖον ὅμως σεῖς μοὶ ἐνθυμίσατε, ἐὰν μετεχειρίζετο ἡ ἀγγλικὴ προστασία μέσα, ὁποῖα ἐδοκίμασαν καὶ κατὰ τὸ 1843 κατὰ τὰς πρώτας ἐκλογὰς, ἀμφιβάλλετε, λέγω, κύριε Λομβάρδε, ὅτε οὔτε σεῖς ἠθέλατε ἐπανειλημμένως εἰσέλθει εἰς τὰς Βουλὰς, οὔτε οἱ λοιποὶ ἔνδοξοι σύντροφοί σας, οὔτε ἤθελεν εὐδοκιμήσει ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑπτανήσου; Ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων σᾶς ἔκαμε νὰ θριαμβεύσητε κατὰ τῶν ἐπανειλημμένων διαλύσεων. Εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ ἢ ὄχι;

§157ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§158ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, μὴ φοβεῖσθε τὰς διαλύσεις, ἀλλὰ προσπαθήσατε νὰ μὴ δίδετε ἀφορμὴν εἰς διαλύσεις (θόρυβος ἀριστερά). Νὰ μὴ δίδωμεν ἔστω. Εἰσί τινες ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οἱ κακίζοντες ὅλας τὰς γενομένας διαλύσεις· εἰς ἐμὲ ἂς συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὅτι καμμία ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀδικαιολόγητος. Δὲν ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὰς περιστάσεις τοῦ 1865, τὸν ἀλλεπάλληλον ἐκεῖνον σχηματισμὸν τῶν ὑπουργείων;

§159ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν διελύθη τότε.

§160ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου, ὑπουργεῖον Δεληγεώργη, Βούλγαρη, πάλιν Κουμουνδούρου, πάλιν δεληγεώργη, Ῥούφου καὶ δεύτερον Ῥούφου, ἀνασχηματισμὸς ὑπουργείων, προσθῆκαι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς προσώπων κεχρωματισμένων καὶ ἀχρωματίστων καὶ τὰ τοιαῦτα (θόρυβος ἀριστερά).

§161ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς γείνῃ ἡ παρατήρησις ὅτι ἐὰν τοιουτοτρόπως φέρωνται, δὲν θὰ ἀφήσωμεν πλέον κἀνένα νὰ ὁμιλήσῃ.

§162ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1866 καὶ 1867 τὰ ἴδια, ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου, ὑπουργεῖον Μωραϊτίνη, διακοπὴ τῆς Βουλῆς ὑπ’ αὐτοῦ, ὑπουργεῖον Βούλγαρη, διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἐπόμενον ἦτον ἡ διάλυσις. Δύναται δὲ εὐλόγως νὰ εἴπῃ τις καὶ ὅτι κατὰ τι τὸ σύστημα τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὄθωνος ἐπενήργησε καὶ αὐτὸ εἰς τὴν ὑπουργικὴν μεταβολὴν καὶ τὴν ἀπαραίτητον καταστᾶσαν διάλυσιν. Εἰς τὰ 1869, κύριοι, ἡ διάλυσις δὲν ἦτο δεδικαιολογημένη δὲν ἦτο τοὐλάχιστον δεδικαιολογημένη καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη, καὶ ἀπορῶ, σεῖς, πῶς τὸν ἐλησμονήσατε! Ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἦτον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ κ. Λομβάρδος· θὰ συμφωνήσητε ὅτι τότε ἦτο καλὴ ἡ διάλυσις· ἀλλ’ ὄχι, ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ἐκείνην τὴν πολεμεῖ. Δὲν ἠξεύρω τί θὰ εἴπῃ σήμερον ἀλλ’ ἀνέγνωσα προσλαλιὰν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ἐν Ζακύνθῳ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του, δι’ ἧς προσβάλλει ἁπάσας τὰς διαλύσεις. Κατόπιν ἀνάγκη νέας διαλύσεως παρουσιάζεται, καὶ διατί, κύριοι; Διότι συνεταιρισμοὶ ἀνειλικρινεῖς καὶ πρόσκαιροι, οἱ συνεταιρισμοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τὰς διαλύσεις, οἱ συνεταιρισμοὶ οἱ ὅμοιοι τῷ τωρινῷ συνεταιρισμῷ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Πῶς ἦτο δυνατὸν, κύριοι, νὰ συμβιβασθῇ τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Ζαΐμη καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Κουμουνδούρου; Καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν ἐπ’ ὀλίγον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν ἐπὶ πολὺ, εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τῷ ὄντι νὰ δυνηθῇ τὸ ὑπουργεῖον αὐτῶν νὰ προκόψῃ, νὰ προβῇ, νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ σχέδια τὰ ἐθνικὰ, τὰ ὁποῖα, ἐν εἰλικρινείᾳ τὸ λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτε νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δὲν ἔχουν εἰς τὴν καρδίαν των καὶ εἰς τὸν νοῦν των· ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ δὲν θὰ ἀφήσῃ αὐτοὺς ποτὲ νὰ κάμουν βῆμα. Διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν, διότι προΐσταται αὐτῆς ἄνθρωπος ὅστις ἀπεσκοράκισε πάντοτε τοὺς συνεταιρισμοὺς (θόρυβος δεξιά). Ὅτε ὁ κ. Ζαΐμης ἐσχάτως παρῃτήθη, ἐκλήθησάν τινες ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἐκλήθησαν τρεῖς ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι.

§163ΖΑΪΜΗΣ. Διατί παρῃτήθην; Παρῃτήθην, διότι ἤμην ἀπέναντι ἑνὸς συνεταιρισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἦτον ὁ κ. Δεληγιώργης.

§164ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ σπεύδετε· θὰ εἴπω καὶ περὶ τούτου τὰ δέοντα. Ὁ Βασιλεὺς ἐκάλεσεν εἰς τὰ ἀνάκτορα τρεῖς, τοὺς λεγομένους ἀρχηγοὺς τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως σχηματίσωσι Κυβέρνησιν νέαν.—Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ἢ ὄχι;

§165ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§166ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἐπιδοκιμάζω, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ χαρακτηρίσω καὶ αὐτὸ ὡς πλημμελὲς, ὡς περιέχον ἐν αὑτῷ τὸ σπέρμα τῆς διαιρέσεως. Διατί διελύετο ἡ Βουλή; διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἐκ τῶν τεσσάρων διεστωσῶν πολιτικῶν μερίδων μία μόνη ἵνα διοικήσῃ, ἀλλ’ ὅμως ἐκλήθησαν τρεῖς ν’ ἀναδεχθοῦν τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, οἱ κύριοι Βούλγαρης, Κουμουνδοῦρος καὶ Δεληγιώργης· ὁ κ. Δεληγιώργης ἐδήλωσε τότε· «Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ μετ’ ἄλλων, ἀντεπολιτεύθην ἐξ ἀρχῆς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Ζαΐμη, ἔμεινα εἰς τὸ σημεῖόν μου, εἰς οὐδεμίαν συνεννόησιν ἦλθον μετὰ τῶν ἄλλων, αὐτοὶ κατόπιν προσετέθησαν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν·» καὶ ἀληθῶς κληθεὶς νὰ συμπράξῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως μελλούσης νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον, καλῶς ἔπραξεν ἀρνηθεὶς, διότι τὸ μέτρον τῆς μικτῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο τὸ κατάλληλον ὡς προεξέθεσα. Ἤθελον ὁμοῦ διοικήσει ἕνα μῆνα, δύω μῆνας, κατόπιν ἤθελον ἀρχίσει αἱ μεταξὺ των ἔριδες, ἐνταῦθα, ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ ἐξ ἀνάγκης ἤθελε καταστῆ ἀδύνατος ἡ διοίκησις, καὶ ἤθελεν ἐπέλθει ταχύτερον, ὡς ἐπῆλθεν, ἡ νέα διάλυσις. Καὶ δὲν ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον ὠθεῖτε τὰ πράγματα καὶ σήμερον; Τὴν ἀνάγκην τῆς διαλύσεως τὴν γεννᾶτε σεῖς· ἀποτελεῖτε διαφόρους μερίδας πράγματι ἐχθρικὰς πρὸς ἀλλήλας, καὶ κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν δύνασθε ν’ ἀποτελέσητε ἓν σύνολον ἔχον μίαν θέλησιν, μίαν ἀπόφασιν, ἓν σύστημα δυνάμενον νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον διαρκῶς καὶ ἐπιτυχῶς, ἀφοῦ διαφωνεῖτε καὶ εἰς τὰ ἐλάχιστα, ἀφοῦ αἱ ἀρχαὶ τοῦ ἑνὸς προσβάλλονται ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἄλλου, ἀφοῦ ὅ,τι λέγει ὁ εἷς ἄσπρο, ὁ ἄλλος τὸ λέγει μαῦρο, ἀφοῦ εἰς τὰς ἐπαρχίας οἱ φίλοι σας εἶναι διῃρημένοι καὶ ἕκαστος τῶν φίλων σας ἔχει τὸ συμφέρον νὰ δεσπόζῃ αὐτὸς μόνος.

§167ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ἐν τῷ ὑπουργείῳ εἶσθε ὁμονοοῦντες εἰς τὰς ἐπαρχίας;

§168ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ· καὶ ἔπειτα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ προσβάλλετε τὸ ὑπουργεῖον ὡς ἀπειλοῦν τὴν Βουλὴν διὰ διαλύσεως; Πότε ἔπραξε τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον; Ὁποία πρᾶξις αὐτοῦ ἀποδεικνύει τὴν τοιαύτην αἰτίασιν;

§169ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐπίσημα φύλλα σας.

§170ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε τίς ὁ κ. Δεληγεώργης εἶναι; Ὁ κ. Δεληγεώργης κατηγορεῖται ἴσα ἴσα διὰ τὴν ἐχεμύθειάν του, διὰ τὸν μυστικισμόν του, διὰ τὴν ὑπερηφάνειάν του μέχρι βαθμοῦ, ὥστε τὸν ἀποκαλεῖτε σεῖς ἐγωϊστὴν καὶ οἰηματίαν. Ἀπὸ τὰ χείλη λοιπὸν τοῦ κ. Δεληγεώργη οὔτε ὅτε ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ γενομένη διάλυσις, οὔτε τώρα ποτὲ ἐξῆλθε δήλωσίς τις ἢ ἔκφρασίς τις, ἢ πρᾶξίς τις ἐνηργήθη δυναμένη νὰ προδώσῃ τοιαύτην ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος διάθεσιν. Ἀλλά, κύριοι, ὁ τύπος γράφει, λέγετε σεῖς. Ἀλλὰ τί εἶναι ὁ τύπος;

§171ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ μισθωτὸς τύπος.

§172ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν εἴπητε, κ. Ῥάλλη, περὶ μισθωτοῦ τύπου, δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ εἰπῆτε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι χειροτέρα τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων· καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἀκόμη ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Δεληγεώργη ἔχει μισθωτὸν τύπον, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν εἶναι κατακριτέα διὰ τοῦτο, διότι ἐὰν κατὰ τοῦτο ἡ Κυβέρσις θεωρηθῇ ἀξία μομφῆς, ἄλλαι Κυβερνήσεις προλαβοῦσαι πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ἄξιαι σταυρώσεως. Λοιπὸν τὸν τύπον δὲν πρέπει νὰ ὑβρίζωμεν ὡς ὠνητόν, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, πρέπει νὰ τὸν σεβώμεθα, καὶ σεῖς μάλιστα οἱ ὁποῖοι διδάσκεται νὰ σεβώμεθα τὰς ἐλευθερίας μας........

§173ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ κάμετε δημοκοπίας. Κατηγορῶ τὰς ἐφημερίδας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πληρόνονται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἓν φύλλον, τὸ ὁποῖον πληρόνεται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅπως ὑβρίζῃ μόνον, ἀντιπροσωπεύει τὸν πάτρωνά του καὶ οὐδένα ἄλλον.

§174ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σέβεσθε τὸν τύπον, δὲν λέγετε ἀλήθειαν.

§175ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης ὁμιλεῖ περὶ μιᾶς καὶ μόνης ἐφημερίδος, ὄχι περὶ τύπου.

§176ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκεῖ ὅτι ὁμιλεῖ περὶ ἐφημερίδων. Δὲν εἶναι μία ἐφημερίς, εἶναι πολλαί, εἶναι καὶ αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἐκφράζουν τὴν αὐτὴν γνώμην...............

§177ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθῶ τὸν λόγον, μου. Φρονῶ ὅτι ὡς ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἐκ τῶν ἀμοιβαίως συγκρουομένων ἰδεῶν αὐτῆς, ὡς ἐκ τῶν προθέσεών της κατέστη εἰς τὸ ἔθνος ἀντιδημοτική· σεῖς ἔχετε ἄλλην γνώμην, ἀλλ’ ὁ τύπος καὶ ὁ τόπος, ὡς ἐκ τῶν ὅσα προεξέθεσα, μορφόνει τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ διαλυθῇ, ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις ὑπερισχύσῃ· τί δὲ κοινὸν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τόπου; Ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖται ὑπεύθυνος δι’ ἐκδηλώσεις εἴτε τοῦ τύπου, εἴτε τῶν ἰδιωτῶν, εἴτε τῶν ἐπαρχιῶν (διάλογοι καὶ ψιθυρισμοί). Ἀφίνω τὸ περὶ ἀπειλῆς τῆς διαλύσεως, φέρω δὲ τὸν λόγον περὶ τῆς τελευταίας διαλύσεως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διέλυσε καλῶς τὴν Βουλὴν ἐκείνην μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας. Περὶ τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλα προηγούμενα, καὶ λέγων τοῦτο δὲν ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, ἀλλὰ τὸ ἀναφέρω διὰ ν’ ἀποδείξω ὅτι ὡς δὲν εἶναι ἀξιοκατάκριτοι ἐκεῖναι, οὕτω δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀξία μομφῆς καὶ ἡ παροῦσα· ἀλλὰ διατί λησμονεῖτε, κύριοι, καὶ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τὸ Κράτος ἀμέσως μετὰ τὴν διάλυσιν; Ἐλησμονήσατε, κύριοι, τὰ μετὰ ταῦτα ἀπαραίτητα καταστάντα ἔργα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Λησμονεῖτε, κύριε Ζαΐμη καὶ κύριε Πετιμεζᾶ, λησμονεῖτε ὅτι ἄνευ μέτρων τινῶν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργήσωσιν ἐκλογὰς οὔτε ἐν Καλαβρύτοις;

§178ΖΑΪΜΗΣ. Εἶσθε ἠπατημένος.

§179ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ...

§180ΖΑΪΜΗΣ. Εἴχετε σεῖς ἀνάγκην ἐκ τῆς παρατάσεως εἰς Πάτρας, ἡμεῖς δὲν εἴχομεν ἀνάγκην εἰς τὰ Καλάβρυτα. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ μοῦ δίδετε ἀφορμὴν νὰ σᾶς διακόπτω.

§181ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Μεσσήνην, κύριοι, παρακαλῶ....

§182ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλησμονήσατε τὸν συνάδελφόν των κύριον Σωτήριον Πετιμεζᾶν.

§183ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν πρὸ τῆς διαλύσεως γεγονότων.

§184ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν ἐκλογήν.

§185ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἂν ἡ Κυβέρνησις κακῶς διέλυσε τὴν Βουλὴν βραδέως· καὶ πρὸς τί τάχα ἀναφέρετε τὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον πρόσληψιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ; Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον προσεφέρθη νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς μερίδος τοῦ Δεληγεώργη· δὲν προσεφέρθη ὡς ἀνήκων καὶ ἐμμένων εἰς ἄλλο κόμμα, καθὼς προσεφέρθησαν ἄλλοτε ἄλλοι ἐκ τῶν ἀντιπάλων του, καὶ δὲν ἐγένοντο δεκτοί· θέλετε ἴσως νὰ εἴπητε ὅτι ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς μετέσχε παραβιάσεων καὶ νοθεύσεων κατὰ τὴν προηγουμένην ἐκλογήν του. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐνθυμήθητε τὴν ἐκλογὴν Κλειτορίας.

§186ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἀρκετά.

§187ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων εἴτε ὑπῆρχε λόγος εἴτε δὲν ὑπῆρχε τῆς διαλύσεως, καὶ ἂν ἔγεινε βραδέως, τὸ βασιλικὸν δικαίωμα εἶναι ἀναμφισβήτητον· μόνον εἰς τοῦτο ἔπρεπε νὰ προσέξητε, νὰ γείνουν αἱ ἐκλογαὶ ἐλευθέρως, ὡς ἔγειναν. Περὶ τῆς διακοπῆς δὲν ἐπαναλαμβάνω ὅσα εἶπον οἱ ἄλλοι, μίαν μόνον παρατήρησιν ἐπιφέρω, ὅτι τὰ βασιλικὰ δικαιώματα τῆς ἀναβολῆς, τῆς διακοπῆς καὶ τῆς διαλύσεώς εἰσιν ὅμοια· διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν καταρτίζεται διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου, ἀλλ’ ἅμα αἱ ἐκλογαὶ ἐξελεγχθῶσιν, ἡ Βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη, ὡς ἀποδεικνύει τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος· διαφορὰ μεταξὺ ἀναβολῆς καὶ διακοπῆς δὲν ὑπάρχει, εἰμὴ κατὰ τοῦτο, ὅτι εἰς μὲν τὴν μίαν εἶναι ἡ Βουλὴ παροῦσα, εἰς δὲ τὴν ἄλλην ἀποῦσα· ὅθεν ἕπεται ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη καὶ ἂν πρόεδρος δὲν ὑπάρχῃ διότι ἐὰν ἦτον ἀπαραίτητος ἡ ἐκλογὴ τοῦ προεδρείου ἔπρεπε, προκειμένου περὶ ἀναβολῆς, νὰ καλεῖται ἡ Βουλὴ προηγουμένως πρὸς τοῦτο, καὶ ἀκολούθως νὰ ἀναβάλλεται· τὸ αὐτὸ παρατηρῶ καὶ ὡς πρὸς τὴν διάλυσιν, ἀπούσης τῆς Βουλῆς.

§188ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νέον συνταγματικὸν δίκαιον αὐτό.

§189ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σύνταγμα τί λέγει; εἰς τὴν ἔναρξιν ἑκάστης συνόδου ἡ Βουλὴ ἐκλέγει τὸν πρόεδρον, τοὺς ἀντιπροέδρους καὶ τοὺς γραμματεῖς (ἄρθρον 74). Ἡ διάρκεια τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ πολὺ ἑξάμηνος (ἄρθρον 54). Παρελθούσης ἑξαμήνου προθεσμίας, προεδρεῖον δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχει ὅμως Βουλὴ μὴ ἔχουσα πρόεδρον, ἀντιπροέδρους κλπ. καὶ οὕτω ἔχουσα δύναται νὰ ἀναβληθῇ, νὰ διαλυθῇ. Προσέτι δεικνύετε ὅτι φρονεῖτε, ὅτι ἡ διακοπὴ δὲν εἶναι δικαίωμα κυβερνητικόν. Διατί δὲν δίδετε εἰς αὐτὸ τὴν ἀληθῆ σημασίαν του; Νομίζετε ἴσως ὅτι ἡ διακοπὴ εἶναι ἁπλῆ περιποίησις πρὸς τὴν Βουλήν; ὄχι, καὶ τὸ ἠξεύρεται· ἡ διακοπὴ εἶναι δικαίωμα, τοῦ ὁποίου δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις, ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία βλέπει ἐκ τῶν προτέρων τὴν Βουλὴν ὅπως δήποτε διατεθειμένην κατὰ τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀγαθῶν σκοπῶν τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ ἡσυχάσατε.

§191ΤΙΝΕΣ. Ὡραῖον, ὡραῖον.

§192ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, λέγω τὴν ἀλήθειαν.

§193ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Εὐχαριστοῦμεν.

§194ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ τὴν διακοπὴν κυρόνει ἡ βασιλικὴ ὑπογραφὴ δυνάμει τοῦ βασιλικοῦ δικαιώματος, πῶς ἐγείρεσθε κατὰ τοῦ τοιούτου δικαιώματος καὶ ἐπιῤῥίπτετε μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, μόνον καὶ μόνον διότι φρονοῦσα ὅτι θὰ διοικήσῃ καλῶς ἐθεώρησε ἀναγκαῖον νὰ προτάξῃ ἓν μέτρον τοιοῦτον; Περιμείνατε, ἔχετε ὑπομονὴν, προσβάλλετε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως καὶ διὰ τὰς πράξεις της, οὐχὶ διὰ τὴν ἁπλῆν χρῆσιν τοῦ βασιλικοῦ προνομίου. Ἐὰν σᾶς ᾖναι δυνατὸν, καταδείξατε ὅτι διὰ τῶν ἔργων τῆς ἡ Κυβέρνησις ἐπεβουλεύθη τὸ Σύνταγμα ἢ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἢ τέλος πάντων καθὼς κατηγόρησεν αὐτὴν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, εἴπατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι στάσιμος, ἄπειρος καὶ ἀνίκανος· δὲν εἴπετε τοῦτο, κ. Κεχαγιᾶ;

§195ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Βέβαια.

§196ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διατί εἶναι ἀνίκανος; Διατί εἶναι ἄπειρος; Διατί εἶναι στάσιμος; Ὑποτεθείσθω ὅτι ἀπολύτως δὲν ἔπραξέ τι νέον καλόν. Καὶ τί περισσότερον σεῖς ἐπράξατε; Εἰς ποῖα καλὰ δὲν σᾶς ἐμιμήθη ἡ Κυβέρνησις αὐτή; Δύνασθε νὰ εἴπητε «ἐμιμήθη ἡμᾶς» ἀλλά μιμουμένη ὑμᾶς, εἶναι ἀνίκανος, εἶναι στάσιμος, εἶναι ἄπειρος; Δὲν ὑβρίζετε οὕτω ἑαυτούς;

§197ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι, διότι δὲν προχωρεῖ, ὅπως προχωρεῖ ὁ χρόνος.

§198Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ὅταν ἔλθετε ἐσεῖς, τότε θὰ ἴδωμεν τὴν πρόοδόν σας.

§199ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσα κακὰ προῆλθον ἐξ αἰτίας τῆς ἀνικανότητος τῶν κυβερνησάντων καὶ πόσα καλὰ καταστραφέντα; Ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα ἐξ ἐναντίας, ἐπροσπάθησε καὶ προσπαθεῖ νὰ βελτιώσῃ τὰ πράγματα, καὶ ἔχομεν λόγους ἀποχρῶντας νὰ πιστεύωμεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος της πόθος· τί δύνασθε νὰ εἴπητε, κύριοι, περὶ τῆς καταστολῆς τῆς φυγοδικίας, περὶ τῆς καταστροφῆς τῆς ληστείας; Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο τὸ Ἔθνος ὡς ἐκ τῆς ληστείας καὶ τῆς φυγοδικίας; ὅσοι ἀνήκουν εἰς τὴν ἐμπορικὴν πόλιν τῶν Πατρῶν γνωρίζουν περισσότερον ἀπὸ ἄλλους ποία ἦτον ἡ κατάστασις τῆς Μεσσήνης. Πρὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν Ἠλείαν ἦτον ἀδύνατον νὰ γείνῃ δικαστικὴ ἐπίδοσις, δὲν ἐτόλμων οἱ κλητῆρες, ἀπῃτοῦντο μεγάλα μέσα· καὶ αὐταὶ αἱ ἐπιδόσεις ἐχρησίμευον ὡς ῥοσφέτια. Εἰς δὲ τὴν Μεσσήνην ἀδύνατος ἀπέβαινε ἡ ἐκτέλεσις τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων· πολλοὶ εἰς τὰς Πάτρας ἔχοντες ἀποφάσεις ἐρήμην κατὰ Μεσσηνίων ὀφειλετῶν των, οὐδέποτε ὡς ἐκ τῆς ἀφοβίας προσερχομένων εἰς τὰ δικαστήρια, ἔχοντες, λέγω, ἀποφάσεις τοιαύτας, ἦτον ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὰς, καὶ μέχρι πότε κύριοι; μέχρι τῶν πρώτων ἡμερῶν τοῦ ὑπουργείου τούτου. Οἱ Πατρεῖς πάντοτε παρεπονοῦντο, ἀπαντῶντες τοιαῦτα προσκόμματα· τινὲς μὲ συνεβουλεύθησαν περὶ τούτου, ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος ὑπουργείου, τοῖς εἶπον νὰ ἐπιχειρήσουν τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἂν ἀπαντήσουν δυσκολίας νὰ τηλεγραφήσουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον· οὕτως ἔπραξαν, καὶ τῷ ὄντι αὐστηραὶ διαταγαὶ ἐδόθησαν καὶ ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις καὶ ἔκτοτε ἀκωλύτως ἐκτελοῦνται· πρότερον ἴσχυε τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου, ἡ ἰσχὺς τῶν φυγοδίκων. Ταῦτα εἶναι, κύριοι, ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ. Ἠρώτησα κατοίκους πολλῶν ἐπαρχιῶν καὶ χωρικοὺς καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, ἀνήκοντας καὶ εἰς τὴν ἀντίθετον τοῦ ὑπουργείου μερίδα, καὶ ἐξ Ἠλείας καὶ πάντες μοὶ εἶπον ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀρνηθῶσι τὴν σημερινὴν διαφορὰν, τὴν σημερινὴν εὐάρεστον κατάστασιν τοῦ τόπου ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν.

§200ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σαθρὰ τὰ ἐπιχειρήματά σας.

§201ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ᾖναι σαθρὰ, θὰ μὲ κρίνῃ τὸ κοινὸν, θὰ μὲ κρίνουν οἱ ἀκούοντες.

§202ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε λῃστὰς, οὔτε φυγοδίκους ἔχομεν.

§203ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν τώρα βέβαια· ἀλλὰ δὲν ὡμίλησα διὰ σᾶς.

§204ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε διὰ τὰ Καλάβρυτα.

§205ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ Καλάβρυτα σεῖς ὁ ἴδιος, κύριε Διαμαντόπουλε, ἐν Πάτραις μοὶ ἐκάματε παράπονα κατὰ φυγοδίκων, μὴ τὸ λησμονεῖτε, καὶ ἐζητήσατε τὴν μεσολάβησίν μου πρὸς καταδίωξίν των, σᾶς εἶπον δὲ καὶ ἐτηλεγραφήσατε.

§206ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί μοὶ ἔκαμεν ἡ μεσολάβησίς σας;

§207ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω λοιπὸν, κύριοι, ποῦ ἠμπορεῖτε νὰ προσβάλλητε τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν μάλιστα, ὥστε νὰ τὴν παραστήσετε ὡς ἀναξίαν νὰ κυβερνᾷ. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς εὑρῆκε καὶ ἄλλο τι νὰ προσάψῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, φαίνεται δι’ ὅσα αἱ ἐφημερίδες ἔγραψαν ὑπὲρ αὐτῆς διὰ τὴν αἰφνιδίαν τωρινὴν πρόοδον τοῦ τόπου, διότι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸ ἐλάττωμα νὰ μὴ καυχᾶται· ἄλλοι δὲ πάλιν κατέφυγον εἰς μικρολογίας περὶ ἀναφορῶν καὶ πράξεων δημοτικῶν συμβουλίων. Ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἵτινες δὲν ἠθέλησάν ποτε νὰ ἀρύωνται τὴν ἰσχὺν αὑτῶν ἀπὸ τὰ τοιαῦτα· ἵστανται ἀρκετὰ ὑψηλὰ, τοῦ προέδρου δὲ ἡ ἀγερωχία εἶναι γνωστὴ, καὶ δὲν καταδέχεται τοιαῦτα μέσα. Ἀλλὰ τί λέγει ὁ κ. Κεχαγιᾶς; «ἐκαυχήθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς της ἀνέκυψεν ἡ δημοσία πίστις, προήχθη ὁ τόπος, συνεκεντρώθησαν κεφάλαια, ἦλθον ὁμογενεῖς, ἀνακαινοῦνται αἱ Ἀθῆναι, αἱ Πάτραι»... καὶ τὴν πρόοδον μὲν ταύτην ὁ κ. Κεχαγιᾶς δὲν ἀρνεῖται, ἀλλὰ λέγει ὅτι ἀνεπτύχθη ἡ πίστις, (λεπτοτάτη ἡ ἰδέα αὐτοῦ, ἀλλὰ συνήθως αἱ εὐφυεῖς καὶ λεπταὶ ἰδέαι δὲν εἶναι ἀληθεῖς), ἀνεπτύχθη ἡ πίστις, καὶ οὕτω ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἡ Κυβέρνησις ἤρχισε νὰ ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις της προῆλθον τὰ καλά. Καὶ ποία εἶναι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη; εἶναι ἡ ἐποχὴ, λέγει, ἀφ’ ἧς τακτικῶς πληρόνονται οἱ τόκοι τῶν δημοσίων χρεωγράφων. Τὰ δάνεια ὅμως αὐτὰ καὶ τὸ τελευταῖον εἶναι παλαιᾶς ἐποχῆς, ἐνῷ ἡ πρόοδος εἶναι σημερινή. Τὰ δάνεια ἐγένοντο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῇ συστάσει καὶ μεσολαβήσει τῆς Τραπέζης, καὶ τοῦτο δεικνύει τὴν ταπεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν σύστασιν τῶν δανείων· ἐστερεῖτο τότε πίστεως ἡ Ἑλλάς.

§208ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, μὲ συγχωρεῖτε· ὅταν μία Κυβέρνησις δίδει τὰ τελωνεῖα εἰς ὑποθήκην διὰ νὰ κάμῃ ἕνα σιδηρόδρομον, πίστις εἶναι αὐτή; Χρειάζεται νὰ λέγῃ τις τὰ πράγματα ὅπως εἶναι.

§209ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε.

§210ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτον ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ἐὰν ἔλεγεν ὅτι τῳόντι ἡ Ἑλλὰς δανεισθεῖσα ἐφάνη ἀκριβὴς εἰς τὰς πληρωμάς της, καὶ ἀνεπτύχθη οὕτω ἡ πίστις, ἀλλὰ δανεισθεῖσα δι’ ἐνεχυριάσεως τῶν τελωνείων της καὶ διὰ τῆς μεσολαβήσεως ἑνὸς ἄλλου, τῆς Τραπέζης, δεικνύεται ἀναξιόχρεως.

§211ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἐμεσολάβησεν ἡ Τράπεζα.

§212ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Τράπεζα ἀνέλαβε πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δανειστῶν ὄχι τὴν ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ τὴν καλωσύνην νὰ πληρόνῃ τοὺς τόκους· καὶ πῶς; μετὰ τὴν ἐνεχυρίασιν τῶν τελωνείων.

§213ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι τὴν ὑποχρέωσιν.

§214ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι λέγω καὶ ἐγώ.

§215ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι ὡς εἷς τραπεζίτης, ὅστις εἰσπράττει καὶ πληρόνει εἰς λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου.

§216ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διατί, κύριε Κεχαγιᾶ, μεσολαβεῖ ἡ Τράπεζα;

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι ἐγγύησιν.

§218ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι, ἀλλὰ ἡ μεσολάβησίς της ἀπῃτήθη, διότι αἱ θύραι τῆς Τραπέζης εἶναι πάντοτε ἀνοικταί· διότι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ἐγγύησις τῆς Τραπέζης, ὑπάρχει ἄλλη ἐγγύησις, ἡ ἐνεχυρίασις τῶν τελωνείων. Εὑρῆκε λοιπὸν ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὸν λόγον, ἀλλὰ κρίνατε σεῖς ἐὰν αὐτὸς ᾖναι ὁ λόγος, ὅστις ἐπήνεγκε τὴν παροῦσαν εὐάρεστον κατάστασιν. Ὁ προϋπολογισμὸς, εἶπόν τινες, εἶναι ψευδὴς, δὲν φέρει τὸ ἰσοζύγιον, καὶ κατὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου ὡμίλησαν καὶ θὰ ὡμιλήσουν ἄλλοι· ἀλλ’ ἔστω. Δύνασθε ὅμως νὰ εἴπητε ὅτι εἶναι χειρότερος τῶν προλαβόντων προϋπολογισμῶν; Ζητεῖτε λοιπὸν, κύριοι, τὴν κεφαλὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ πίνακι διὰ ποῖον λόγον; διότι δὲν ἐφάνη ἀνωτέρα τῶν προλαβουσῶν Κυβερνήσεων, διότι ἔφερε προϋπολογισμὸν ὅμοιον τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῦ παρελθόντος; Εἷς λόγος σπουδαῖος αὐτός; Δὲν ἔπραξέ τι δὲν ἐπενόησέ τι, δὲν μετεῤῥύθμισε τὸ φορολογικὸν σύστημα, δὲν ἐφεῦρε νέα μέσα παραγωγικά· καὶ ποῖοι τὰ λέγουν αὐτά; Καὶ διὰ παραλείψεις θέλετε νὰ μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ τότε τί γίνονται αἱ προλαβοῦσαι Κυβερνήσεις; Πῶς, κύριοι, δι’ ὅσα καὶ σεῖς δὲν ἠδυνήθητε νὰ πράξητε, θεωρεῖτε τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν ἀξίαν κατακρίσεως; Περὶ Λαυρίου δὲν λέγω εἰμὴ ὅτι τὰ ἔγγραφα περὶ τῶν ὁποίων πολὺς λόγος ἔγεινε χθὲς, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Μίλησης, εἶναι ἡ ἔκθεσις τῶν ὅσων ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶπεν ὅτι τὸ Λαυριωτικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα. Ὁ κ. Δεληγεώργης μετὰ τῶν φίλων του ἰσχυρίσθη πάντοτε ὅτι ὁ λαυριωτικὸς πλοῦτος εἶναι δημόσιος, κατ’ οὐδὲν δὲ ἀπεμακρύνθη τῆς ἰδέας ἐκείνης, καὶ διὰ τῶν ἀπαντήσεών του καὶ διὰ τοῦ ὑπομνήματός του τὸ αὐτὸ ὑπεστήριξεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπαυσε λέγουσα ὅτι ἡ περιουσία τοῦ Λαυρίου εἶναι περιουσία ἐθνικὴ, καὶ ἔχει δίκαιον νὰ καυχᾶται ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της ἀπεδείχθη ὅτι τῷ ὄντι ζήτημα λαυριωτικὸν οὔτε ὑπῆρξεν, οὔτε ὑπάρχει· αἱ πρεσβεῖαι ἔπαυσαν νὰ μᾶς κατακρίνουν, καὶ αἱ Δυνάμεις φιλικώτατα διάκεινται πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ὅμως προσβάλλεται ἡ Κυβέρνησις διότι ἐπολέμησε κατὰ τῶν ξένων; διότι ἀντετάχθη εἰς τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὰς ἀξιώσεις των διὰ θελήσεως ἰσχυρᾶς, σιδηρᾶς· αἱ περιστάσεις δὲ ἀπέδειξαν ὅτι διὰ τῆς ὑπομονῆς της ἔλαβεν ἡ ὑπόθεσις τὴν λύσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ πάντοτε ἀπ’ ἀρχῆς προσεδόκα· ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα.

§219ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς τὸ ἐγεννήσατε·

§220ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ ἐγέννησεν, οὔτε ὁ κ. Δεληγιώργης, σεῖς ὑπηγορεύσατε τὰς ξενικὰς διακοινώσεις.

§221Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς κατεκρίνετε τοὺς ἄλλους, ἐνῷ αἱ διακοινώσεις ἦτο συνέπεια τῶν γνωμοδοτήσεών σας;

§222ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ αἱ διακοινώσεις οὐδεμίαν ἔφερον βλάβην. Δύνασθε νὰ μεμφθῆτε τὸν Δεληγιώργην διότι δὲν συμμερίζεται τὴν γνώμην πολλῶν ἐξ ὑμῶν, οἵτινες ἔχουν τὴν γνώμην τοῦ κ. Μίληση, ἀγορεύσαντος ἄλλοτε ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Σερπιέρη κατὰ τῶν ἀξιώσεων δὲ τοῦ δημοσίου; Κἂν ἐκρεμὲς ἦτο τὸ ζήτημα, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ἤθελε στραφῆ κατ’ ἐκείνων, μεθ’ ὧν συμφωνεῖ ὁ κ. Μίλησης, οὐχὶ δὲ κατὰ τῶν ἀντιπάλων των τῶν διασωσάντων τὸν Λαυριωτικὸν πλοῦτον. Δυνάμεθα σήμερον ὅπως θέλωμεν νὰ διαθέσωμεν αὐτόν· ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους νὰ τὸν παραχωρήσῃ ἢ μή· ἡ δὲ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν ἔθεσεν ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπέναντι τῶν ξένων, διότι τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ ὦσιν ἡ μόνη προσφυγὴ τῶν ἐκδοχέων τοῦ Σερπιέρη. Ἐγένετο ὅμως σύμβασις ἐπωφελὴς, θὰ ἴδωμεν ἂν αἱ νέαι προσφοραὶ ἦναι σπουδαῖαι καὶ δὲν ἦναι αἱ ἀποῤῥιφθεῖσαι παλαιαί.

§223ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ δὲ νόμος τί γίνεται;

§224ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί γίνεται ὁ νόμος, κύριε Κεχαγιᾶ· ἤθελεν εἶσθαι τὸ ὁποῖον εἴπετε ὀρθότατον, ἂν ἡ Κυβέρνησις συνεβάλλετο μετὰ τῆς ἑταιρίας, χωρὶς νὰ φέρῃ νόμον· μὴ λησμονήσετε δὲ ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1871 ὁμιλεῖ ἐν γένει περὶ ἐκβολάδων καὶ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰς ἐκβολάδας τοῦ Λαυρίου, ἀλλὰ τὰς κειμένας εἰς οἱονδήποτε μέρος τοῦ Κράτους. Ἑπομένως δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἴπετε προχθὲς, νὰ ὑποβάλῃ προηγουμένως νέον νόμον ὅπως τροποποιήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον περὶ ἐκβολάδων, καὶ καταργήσῃ ἀπολύτως τὸν συναγωνισμὸν, διότι ἡ τοιαύτη κατάργησις ἤθελεν ἐπιφέρει τὴν κατάργησιν τοῦ συναγωνισμοῦ διὰ πάσας τὰς ἐκβολάδας τὰς κειμένας καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ἐγένετο περὶ τῶν ἐκβολάδων Λαυρίου ἡ σύμβασις· ἂν αὐτὴ φανῇ ἐπωφελὴς καὶ τὴν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, τότε βεβαίως θέλει παραδεχθῇ αὕτη τὸν ἐξαιρετικὸν σὺν τῇ συμβάσει ὑποβληθέντα νόμον· ἂν τοῦτο γείνῃ, δὲν θὰ ὑπάρχῃ νόμος τροποποιῶν τὸν πρῶτον· ἂν τὸ νομοσχέδιον ἀποῤῥιφθῇ, οὐδεμίαν τὸ ὑπουργεῖον θὰ φέρῃ εὐθύνην, διότι ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας συνήφθη ἡ σύμβασις (θόρυβος). Ἀλλὰ διὰ παντὸς τρόπου ζητεῖτε νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν σταθμίζετε δεόντως τοὺς λόγους σας, ἀνυπόμονοι ὄντες νὰ τὴν διαδεχθῆτε (θόρυβος). Πρὸς τούτοις δὲν ἠμπορῶ νὰ παρασιωπήσω ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς περὶ τῆς Βουλῆς· «ἂς ἀνυψωθῇ, εἶπεν, ἡ Βουλὴ, ἂς μὴ κυλίεται εἰς τὸν βόρβορον, καὶ τότε θέλετε ἰδεῖ ὅτι θὰ ᾖναι ἰσχυρὰ καὶ ἀπρόσβλητος.» Αὐτὸ καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ἀνυψώσατε τὴν Βουλὴν, καταστήσατε αὐτὴν σεβαστὴν διὰ τῶν πράξεών σας, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι θὰ ἐνισχύσητε αὐτὴν, ὅπως ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησίν της κατὰ παντὸς, ὅστις ἤθελε παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὰς πατριωτικὰς ἐνεργείας της. Ηὐχόμην, κύριοι, ὅτε κατὰ πρῶτον συνήλθομεν, ἡ ἕνωσις τῶν συνιστώντων τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα νὰ ἦτον εἰλικρινὴς καὶ διαρκὴς, ηὐχόμην συγχώνευσιν τῶν κομμάτων των. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, ἐσώζετο τὸ ἔθνος, ἠθέλομεν εἰσέλθει εἰς ἕνα τακτικὸν δρόμον. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἀποφεύγει τὰς ἑνώσεις· μόνος ἄνευ συνεταιρισμῶν θὰ ὑπάρξῃ, ἄλλως ἐπανέρχεται εὐχαρίστως εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον καὶ τὴν πολιτικὴν ἀνυπαρξίαν. Σεῖς, ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐξ ἐναντίας, ἀσπάζεσθε τὰς ἑνώσεις· πολὺ καλὰ, ἀλλ’ ἑνωθῆτε πράγματι, συγχωνευθῆτε εἰς ἓν κόμμα, ἐκλέξατε τὸν ἀρχηγόν σας, ὑποταχθῆτε εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, συνασπισθῆτε εἰλικρινῶς καὶ διαρκῶς καὶ ἀναδειχθῆτε οὕτω ἀντιπολίτευσις ἠθικὴ, ὄντως ἐθνικὴ, μὴ ἔχουσα ἄλλο τι ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ τὴν πρόοδον τοῦ Κράτους. Τότε, κύριοι, θέλετε ἐξαγάγει τῷ ὄντι τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν θεωρεῖ ὁ κ. Πετιμεζᾶς κυλιομένην· ἀνορθώσατε τὴν ὑπόληψίν της. Ἐὰν δὲν πράξητε οὕτω, καὶ ἀπειλὰς πρέπει νὰ φοβῆσθε καὶ μομφὰς τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ διαλύσεις καὶ κἄτι περισσότερον· θὰ θεωρηθῶμεν ἐπὶ τέλους ὡς ἐκ τῆς διαγωγῆς σας καὶ ἀνάξιοι συνταγματικῶν θεσμῶν. Ἐκτιμῶ τὸν κ. Λομβάρδον διότι εἶναι πάντοτε εἷς καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ διαφωνεῖ πρὸς σᾶς ὅλους. Ἔχει ἀρχὰς καὶ ἐπιμένει εἰς αὐτὰς, τὰς ὁποίας ἐξ ἀρχῆς ἐκήρυξε· δὲν συμμερίζομαι καὶ ἀποκρούω, ἐννοεῖται, τὰς ἀρχάς του, ἀλλὰ τὸν ἐκτιμῶ διότι εἶναι ὁ αὐτὸς, δὲν ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτόν. Σεῖς ὅμως οἱ ἄλλοι ἀντιφάσκετε ὁσημέραι πρὸς ἀλλήλους· τὸ παραμικρὸν κίνημα τοῦ ἑνὸς, ἡ παραμικρὰ ἔκφρασις παρεξηγεῖται ἀπὸ τὸν ἄλλον τὸν παρακαθήμενον. Ταχθῆτε τοὐλάχιστον ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Λομβάρδου, τότε σᾶς ἐννοῶ· ἀλλὰ καὶ σεῖς πιστεύω δὲν συμμερίζεσθε τὰς ἀρχάς του, τοὐλάχιστον εἰς τὸ φανερόν· ἢ ἂς ταχθῇ ὁ κ. Λομβάρδος ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Ζαΐμη, ἢ ταχθῆτε πάντες ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Βούλγαρη, τότε πάλιν σᾶς ἐννοῶ· τότε δύναμαι εἰπεῖν θὰ κάμετε πρᾶξιν πατριωτικὴν, τότε πιστεύω θὰ σᾶς σεβασθῇ ὁ κόσμος, διότι θὰ ἀποτελέσετε ἓν κόμμα ἀληθῶς κοινοβουλευτικὸν καὶ θὰ φθάσητε εἰς ἀποτέλεσμα εὐάρεστον τῇ πατρίδι. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ ἡμᾶς, ἀκολουθοῦμεν τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ τὸν ὑποστηρίζομεν, καὶ ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον καὶ ἐγὼ ἐργάζομαι τὸ κατὰ δύναμιν ὑπὲρ τῆς μερίδος του, διότι αὐτὸς ἀποκρούει τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ μένει μόνος ἀντιμέτωπος ὑμῶν ὅπως ἀνορθωθῇ ἡ ὑπόληψις τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ σχηματισμοῦ δύω μόνων κομμάτων ἀντιθέτων καὶ εὐδοκιμήσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον κηρύττετε κινδυνεῦον. Ἀλλὰ πόθεν φοβεῖσθε τὰς ἐνέδρας καὶ κινδύνους κατὰ τοῦ Συντάγματος; Ἐκπίπτετε εἰς μικρολογίας «συνηντήθης μετὰ τοῦ δεῖνος· ἐκαλημέρησες τὸν ἄλλον» ἰδοὺ οἱ κίνδυνοι τοῦ πολιτεύματος· καὶ τίνες λέγουσιν αὐτά; αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἔπιπτον εἰς τοὺς πόδας τῶν τοιούτων καὶ ἐσχημάτισαν ὑπουργεῖα μετ’ αὐτῶν, ἐκεῖνοι οἵτινες καὶ τίτλους ἀπένειμαν καὶ ἄσυλα καὶ ἀγήματα ἐπενόησαν. Ναὶ αὐτοί· δύνασθε νὰ ἀντείπητε εἰς ταῦτα; εἶναι ἀλήθεια πικρά· ἀλλ’ ἐξερχόμενα τοῦ στόματός μου ἴσως δὲν ἔχουν τὴν βαρύτητα, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον ἂν ἐξήρχοντο τοῦ στόματος ἄλλων, τῶν καυχομένων ὅτι κατέχουν τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ πολιτείᾳ. Λυποῦμαι διότι ἐγὼ δευτερεύων εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοῖς ὑπομνήσω τὰ τοιαῦτα. Τελειόνων τὸν λόγον μου, ἀνακεφαλαιῶ αὐτὸν λέγων, ὅτι, προκειμένου περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος μερίς, νὰ ὑπάρξῃ ἀντιπολίτευσις συγκεχωνευμένη εἰς ἓν, ὁμοειδὴς καὶ ἀδιαίρετος, ἱκανὴ νὰ διαδεχθῇ τὴν ὑπάρχουσαν Κυβέρνησιν. Ἂν ἦσθε ὑμεῖς ἕτοιμοι πρὸς τοῦτο, ἔλθετε. Ἀλλά, κύριοι, αἱ ἐξηγήσεις σας, αἱ ἐκθέσεις σας, αἱ ἀντιμαχόμεναι ἀρχαί σας εἰς οὐδένα γεννοῦν αὐτὴν τὴν πεποίθησιν· ἂν τοιαύτη πεποίθησις ἐγεννᾶτο, βεβαιωθῆτε ὅτι θὰ ἤμην σύμφωνος μαζῆ σας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἴδω καὶ μίαν ἄλλην μερίδα συσσωματωμένην διαρκῶς ἡνωμένην καὶ δυσκαταμάχητον, τὸ ὅλον μερίδας δύω ἀντιθέτους. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη πεποίθησις οὔτε εἰς σᾶς ὑπάρχει, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς τὴν κοινωνίαν μας (θόρυβος). Πολλοὶ συνηγορήσατε ὑπὲρ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, εἴπετε ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἀπεκλείσθη τῆς Βουλῆς ἀπ’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν.

§225ΤΙΝΕΣ. Πάλιν τὰ ἴδια;

§226ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι περισσότερον ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς τὴν ἔλευσιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐν τῇ Βουλῇ, διότι αὐτὸς ἔχει τοὺς φίλους του ἐν αὐτῇ· μίαν δὲ μόνην ψῆφον θὰ προσθέσῃ καθ’ ἡμῶν ἡ παρουσία του, παρ’ ὅσον τὴν ἐπιθυμεῖτε τινὲς μεταξὺ ὑμῶν. Ναί, πολλοὶ μεταξὺ ὑμῶν εἶναι οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν τὴν εἴσοδον τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν, κ. Πρόεδρε, τὴν Δευτέραν· παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τί ἐσηκωθήκατε; καθήσατε, παρακαλῶ.

§229ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν πλέον, παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε πρῶτον, σᾶς παρακαλῶ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω μίαν μικρὰν παρατήρησιν· βλέπετε ὅτι πλησιάζει ὁ καιρὸς ὅπου ὅλοι μας θὰ φύγωμεν· ἔχομεν ἀκόμη σπουδαιότατα ἔργα· ἂν θέλετε, νὰ σᾶς τὰ ἀπαριθμήσω ἓν πρὸς ἕν.

§231ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§232ΕΤΕΡΟΙ. Τὰ ἠξεύρομεν.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταγινόμεθα μίαν ἑβδομάδα ὁλόκληρον, καὶ ὁ θεὸς νὰ μᾶς φυλάξῃ ἂν ἴσως καὶ τὴν ἄλλην ἑβδομάδα δὲν τὴν ἐξαντλήσωμεν ὅλην εἰς τὰς ὁμιλίας, χωρὶς ἀποτέλεσμα διότι καὶ ἀπὸ τὰς ὁμιλίας τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, ὡς φαίνεται, δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶναι ἄδικον; Εἶμαι φίλος τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ὅπως καὶ σεῖς. Τέλος πάντων πρέπει νὰ ἀποφανθῶμεν ὁριστικῶς πότε θὰ τελειώσωμεν ἀπ’ αὐτό.

§234ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀπόφασις ὁριστικὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, διότι τὸ ἐμποδίζει ῥητῶς ὁ κανονισμός· ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι θὰ ὁμιλήσουν.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι καὶ εἷς ἂν μείνῃ δύναται νὰ κρατήσῃ τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀδικεῖ τὸν ἑαυτόν της, διότι μένουν τόσα νομοθετήματα ἐκκρεμῆ, καὶ αὔριον θὰ ᾖναι ἠναγκασμένη νὰ φύγῃ.

§236ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφ’ οὗ τελειώσουν οἱ 6 μῆνες, θὰ φύγῃ.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν 6 μηνῶν. Ἀλλὰ διὰ τὰς ἐργασίας σας δὲν θὰ φύγετε; Λοιπὸν δὲν θὰ ᾖναι Βουλὴ τότε.

§238ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν τί ὁρίζετε νὰ κάμωμεν; Νὰ συντομεύσουν καὶ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἂς καθήσωμεν δύω καὶ τρεῖς ὥρας νὰ τελειώσωμεν.

§240ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Εἴμεθα ἀπὸ τὰς 7 ἐδῶ, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν πλέον· ἂς ἔρχωνται καὶ ἄλλοι ἀπὸ τὰς 7, τὴν κανονισμένην ὥραν.

§241ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἂς ἀναγνωσθοῦν τὰ ἀντικείμενα τὰ νομοθετικὰ τὰ ἐκκρεμῆ.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ γνωρίζουν.

§243ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ ἀναγνώσατέ τα. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἡμερησίας διατάξεως, οὔτε περὶ κανονισμοῦ, ἀλλὰ περὶ κοινοῦ συμφέροντος καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ.

§244ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ γνωρίζομεν, διότι εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ὅπου εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν εἶναι τίποτε.

§246ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ὅλον, ἂν τὸ ἔχετε αὐτοῦ.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ νομοσχεδίου τῆς ὁδοποιΐας, ἡ συζήτησις τῶν συμβάσεων, ἐν γένει τῶν λοιπῶν.

§248ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ Τραπεζῶν.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις περὶ τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, τῆς Γεωργικῆς ἑταιρίας, ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου, τῶν σιδηροδρόμων.

§250ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐτυπώθησαν ἀκόμη.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐκκρεμῆ.

§252ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προβῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§253ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ κοινοῦ συμφέροντος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα ἅπαντες· καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἐνδιαφερόμεθα εἰμὴ μόνον, ὅταν καταφρονήσωμεν τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου μας. Λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθοῦν αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, διότι ἡ σπουδαιότης των εἶναι ἀνωτέρα πάσης ἐπικρίσεως· δὲν θὰ εὑρεθῇ κἀνεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας νομοσχέδια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα καὶ ἂν μείνουν καὶ εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον, δὲν πειράζει, διότι δῆθεν τὸ ἔθνος δὲν περιμένει τίποτε ἐξ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο εἶπα ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ ἀντικείμενα, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ οὐσιώδη.

§255ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ὁποῖα πρῶτον εἶναι μεγίστης καὶ πρωτίστης ἀξίας, ὡς μέλλοντα νὰ ἐξασκήσωσιν ἄμεσον καὶ μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας· καὶ δεύτερον διότι εἶναι ἀρκετὰ πολλὰ διὰ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους, καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα. Ἑπομένως ἂς σκεφθῶμεν ἐδῶ ὡς ἀδελφοὶ, ἐὰν ἦναι ἢ δὲν ἦναι ἀληθὲς ὅτι ἕνεκα τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐργασιῶν καὶ συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ὡς μέλος τῆς κοινωνίας ἔχει, δὲν θὰ συμβῇ ὅ,τι συμβαίνει ἀείποτε, μετά τινας ἡμέρας ἡ Βουλὴ νὰ μὴ συνεδριάζῃ. Αὐτὸ εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ἂν ἐρωτήσῃ ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, ὅλοι ἐκ συμφώνου θὰ θελήσωμεν νὰ μὴ φανῶμεν ὑστεροῦντες εἰς καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν τόσον γενικά.

§256ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§257ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ· καὶ ἐπειδὴ εἴμεθα σύμφωνοι, ἂς προβῶμεν. Ἤρχισεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, δύω ἑβδομάδας ἤδη.

§258ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἀπὸ τὴν Δευτέραν.

§259ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε ἤρχισεν ἡ πολιτικὴ συζήτησις, ἀλλ’ ἡ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι δύω ἑβδομάδες.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν, καὶ Παρασκευὴν χθὲς, εἶναι 9–10 ἡμέραι.

§261ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺ καλὰ, 10 ἡμέραι· ἀφήσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εὑρισκόμεθα εἰς συζήτησιν πολιτικοῦ ζητήματος, καὶ ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ ἀποφασίσῃ νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι δὲν ἔχει τὸ συμφέρον οὐδὲ αὐτὴ, καθόσον θὰ εὑρεθῇ αὔριον εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἀφίνῃ τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ ἐκκρεμότητα, νὰ τὴν ἀφίνῃ ὑπὸ κατηγορίαν καὶ νὰ μὴ φέρῃ ψῆφον ὁριστικήν. Ἂν δύναται, ἂς ὑπερισχύσῃ, ἐὰν δὲ δὲν δύναται, νὰ πέσῃ ἡ πρότασίς της. Δὲν ἐννοῶ ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠμποροῦμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ συμφωνήσωμεν. Ἠμπορεῖ νὰ θέλῃ τις νὰ εἴπῃ, ἔχομεν ἀκόμη νὰ ὁμιλήσωμεν· ἀλλὰ τέλος πάντων ἀφοῦ ἑπτὰ ἡμέρας πολλὰ λέγονται καὶ ἐῤῥέθησαν, μοὶ φαίνεται ὅτι εὐλόγως δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἔμειναν τὰ οὐσιώδη ὥστε χάριν αὐτῶν γαία μιχθήτω πυρί. Βεβαίως ἔχομεν ἕνα Κανονισμὸν, ὅστις δὲν δίδει λαβὴν ἵνα φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, διότι ἐν ὅσῳ ὑπάρχουν ῥήτορες ἐγγεγραμμένοι χρεωστεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ὑπομένῃ· ἀλλ’ ὅταν ἐτέθη αὐτὴ ἡ διάταξις εἰς τὸν Κανονισμὸν, ἐτέθη διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν κατάχρησιν τοῦ ἐναντίου συστήματος· κἀνεὶς ὅμως δὲν ἐνόησεν ὅτι τὸ νέον σύστημα τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποβῇ εἰς κατάχρησιν· καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἴμεθα ἤδη εἰς κατάχρησιν κατ’ αὐτὴν τὴν συζήτησιν καθὼς καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Διὰ τοῦτο ἀνέφερα προτήτερα ὅτι ἔχομεν ἐκκρεμῆ ἔργα ἔχοντα μεγίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ εἶναι πολλὰ, τὰ ὁποῖα ἐξ ἀνάγκης θὰ παρατείνουν τὰς συνεδριάσεις μας ἐπὶ πολὺ, καὶ θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὰ ἐγκαταλείψωμεν καὶ θὰ ἀναδεχθῶμεν εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ τόπου. Διὰ τοῦτο εἶπα νὰ συννενοηθῶμεν ἡ συμπολίτευσις πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν πότε θέλει νὰ τὰ ψηφίσῃ. Ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι πάντοτε ἓν σῶμα καθὼς καὶ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι διόλου δύσκολον εἰς αὐτὴν, ἔπειτα ἀπὸ συζήτησιν ἓξ, ἑπτὰ ἡμερῶν, νὰ εἴπῃ, ὅτι μίαν ἡμέραν ἀκόμη θὰ συζητήσωμεν, καὶ νὰ ὁμιλήσῃ εἷς ἢ δύω ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ, ἂς ὁμιλήσῃ εἷς ἢ δύω ἐκ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι περιορισμὸς τοῦτο τοῦ λόγου, ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὴν συνεννόησιν αὐτῶν τῶν δύω ὁμάδων ὡς πολιτικῶν κομμάτων, τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑποθέτω ὅτι σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦτε νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς ψήφου τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἓν πολιτικὸν ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ὀφείλετε νὰ προσέξητε ὡς πολιτικὸν κόμμα καθὼς ὀφείλει καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅτι οὔτε σεῖς, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀξιοῖ τὰ ἠθικῶς ἀδύνατα, δηλονότι τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν πλέον προφανῶν συμφερόντων τοῦ τόπου.

§262ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, αἰσθάνομαι καθὼς ὅλοι μας, ὅτι ἴσως ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἔρχεται ἡ φυσικὴ ὥρα τοῦ ἔτους, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ καὶ ἴσως μείνωσιν ἐκκρεμῆ, ἀσυζήτητα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσιν. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τοῦτο δὲν πταίομεν ἡμεῖς.

§263ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁρίστε, κύριε λομβάρδε.

§264ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐχάσαμεν τὸν καιρόν μας ἡμεῖς, καθόσον, ἐὰν ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν τοῦ ἔτους, αἰτία εἶναι ἡ διακοπὴ τῶν 40 ἡμερῶν καὶ ἡ βραδεῖα πρόσκλησίς μας. Συμφωνῶ ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι ἓν σῶμα πολιτικὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης ἓν σῶμα πολιτικὸν, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, τὰ δύω αὐτὰ σώματα πρέπει νὰ ἑνωθῶσι, καὶ ἂν τυχὸν ἐγένετο κατάχρησις λόγου, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, πρέπει καὶ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο νὰ συναισθανθοῦν τὴν κατάχρησιν καὶ νὰ τὴν περιστείλωσι· καὶ ἐὰν συμφωνοῦμεν μὲ τὸν κ. πρόεδρον ὅτι ἐγένετο κατάχρησις λόγου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, δὲν συμφωνοῦμεν ὅμως ὅτι ἐγένετο κατάχρησις λόγου εἰς τὰ διοικητικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει· δὲν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, ὅστις τὸ ζήτημα τοῦτο ἔθηκε, καὶ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις τὸ ζήτημα τοῦτο ἐδέχθη, πῶς τὸ ἔθεσαν; Δὲν τὸ ἔθεσαν ἁπλῶς μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλὰ καὶ ὁ μὲν κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐνεργοῦσαν ἐκτὸς καὶ κατὰ τοῦ Συντάγματος, καὶ ὁ δὲ κατηγόρησε τὴν ἀντιπολίτευσιν ὡς ἐπαναστάτην· εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν ἀκόμη καὶ ἡ μία μερὶς καὶ ἡ ἄλλη ἐννοοῦν καὶ αὐτὸν ὅστις ἔθετε, καὶ αὐτὸν ὅστις ἐδέχθη τὸ ζήτημα.

§265ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν περὶ αὐτῶν τὰ ὁποῖα εἴπομε, ἄλλως εἴμεθα εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν.

§266ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ λόγου σας, ὁ Ζαΐμης ἐπαναστάτης, ἡ Κυβέρνησις ἀντιπράττουσα κατὰ τοῦ πολιτεύματος· σεῖς μᾶς εἴπατε ὅτι φερόμεθα καὶ ὑποστηρίζομεν διαγωγὴν ἐπαναστατικήν· τὸ ζήτημα, ὅπερ τίθεται κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν ἦλθε παρ’ ἅπαξ μόνον ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ ἀφ’ ὅτου Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ὑπάρχει· δὲν εἶναι ἁπλοῦν ζήτημα. Τρὶς ἴσως ἦλθεν, ἂν ἴσως θελήσῃ τις τὴν πρώτην ἐμφάνησιν κατὰ τὸ 1869 νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ τότε ἢ δὲν ἐπενοήθη ἢ δὲν εἶχον τὴν δύναμιν νὰ κάμουν νὰ τοὺς ἐννοήσωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ὑπεκίνησαν, διότι ἔμειναν δύω μόνον. Καθ’ ἑαυτὸ ὑπεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὸ 1871 πρώτην φορὰν καὶ δευτέραν φορὰν σήμερον, καὶ σήμερον ἐν πολλῇ μεγαλειτέρᾳ διαστάσει, μὲ μεγαλείτερα ἐπιχειρήματα, καὶ ἐὰν θελήσητε νὰ παραδεχθῆτε, ἀξιότιμε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις λόγου ἀπ’ αὐτὸ τὸ μέρος τῆς Βουλῆς (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα), δὲν θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὸ αὐτό· ἀλλὰ μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐρωτήσω, κύριε πρόεδρε, δὲν ἐγένετο κατάχρησις λόγου καὶ ἀπὸ τούτου τοῦ μέρους (δεικνύει τὴν ἀριστεράν); Ἀπὸ αὐτὴν (τὴν δεξιάν) δὲν ὡμίλησαν ἀκόμη ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἴσως προκαλοῦνται νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ἐπροκλήθησαν μὲ πολλὰς ἀποτάνσεις πρὸς αὐτούς. Ἔπειτα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο ἀπὸ τὴν πτέρυγα ταύτην (τὴν ἀριστερὰν), πρὸς αὐτὴν (τὴν δεξιὰν), ὕστερον ἀπὸ τὰς σημερινὰς ἀγορεύσεις, νομίζετε ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ τελειώσωμεν σήμερον; Ὄχι, κύριε πρόεδρε. Τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία ἀφίνει ἐλεύθερον τὸν λόγον, ὀφείλωμεν νὰ τὴν τηρήσωμεν. Ἐὰν ὁ τόπος ἐνδιαφέρεται διὰ νομοσχέδια ἰδίου συμφέροντος, μείνατε βέβαιοι ὅτι ἐνδιαφέρεται πολὺ περισσότερον νὰ μάθῃ ποῖος εἶναι ἐπαναστάτης ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος ἡμεῖς ἢ ὑμεῖς ἢ οὐδείς.

§267ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔξω ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἰδέα.

§268ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοιαῦτα καὶ ἡμεῖς καὶ σεῖς τὰ εἴπατε.

§269ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐδῶ τὰ εἴπαμεν.

§270ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὅσα λέγονται ἀπ’ ἐδῶ, τὰ ἀκούει καὶ τὰ σκέπτεται ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§271ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἀκούει, ἀλλὰ δὲν τὰ φρονεῖ.

§272ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἴδωμεν ἂν τὰ φρονῇ καὶ ἂν τὰ φρονῆτε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος. Ἐκτὸς τούτου προσθέτω ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀφήσῃ τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς ἐπὶ πολὺ, ἀλλὰ ἐννοεῖ νὰ τὸ συζητήσῃ καθὼς ἄχρι τοῦδε ἐμβρυθῶς καὶ σοβαρῶς, ἐννοεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν διὰ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν βάσιν τῆς Κυβερνήσεως κυρίως, διότι περὶ τοῦ ἀποτελέσματος πρόκειται· περὶ τῆς ψηφοφορίας ἀδιαφορεῖ, ἀδιαφορῶ καὶ ἐγὼ, καθὼς εἶπε πολὺ καλὰ καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ἀλλὰ διὰ νὰ φανῇ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τάσσονται μὲ μίαν γνώμην καὶ ποῖοι μὲ τὴν ἄλλην· ἡ ψηφοφορία θὰ δείξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Ἡλιόπουλος νὰ ἴδῃ, ἐὰν καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ὑποστηρίζῃ καὶ μάχηται ὑπὲρ μιᾶς ἰδέας, ἢ ἐὰν ᾖναι διατετμημένη εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα τὴν παρέστησεν ὅτι εἶναι διατετμημένη ὑπὲρ ἰδέας, ἀξιότιμε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ βουλευτὰ Πατρῶν, ἡ ὁποία εἶναι αὐτὴ καὶ ἡ ὁποία ἐτέθη ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν τῶν ἐργασιῶν μιᾶς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως ἢ προσωπικῆς! Σεῖς ὑποστηρίζητε, ὅτι εἶσθε κοινοβουλευτικοὶ, ἡμεῖς σᾶς τὸ ἀρνούμεθα. Ἰδοὺ τί πρόκειτε νὰ συζητήσωμεν ὅπως μάθῃ ὁ κόσμος....

§273ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰσχυρίζεσθε σεῖς ὅτι εἴμεθα προσωπικὴ κυβέρνησις; Ἡμεῖς οἵτινες σᾶς ἐκυβερνήσαμεν τετράκις ὡς αὐτοτελὴς Κυβέρνησις καὶ σᾶς ἀντεπολιτεύθημεν σταθερῶς ὡς πλήρης, κοινοβουλευτικὴ καὶ ἐθνικὴ ἀντιπολίτευσις; διότι αὐτὸ θὰ εἰπῇ προσωπικὴ Κυβέρνησις· θὰ εἴπῃ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι πολιτικὸν κόμμα· ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι πολιτικὸν κόμμα, ποτὲ δὲν εἶναι προσωπική.

§274ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσωπικὴ Κυβέρνησις θὰ εἴπῃ κατ’ ἐμὲ, κύριε πρόεδρε, — καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διότι ἐθίξατε τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν,—προσωπικὴ Κυβέρνησις, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔρχεται, διατηρεῖται, καὶ προσπαθεῖ νὰ διατηρηθῇ διὰ τῶν δικαιωμάμων, τῶν προνομιῶν τῶν ἐξουσιῶν, ὅπως θέλετε, τὰς ὁποίας ἀπονέμει τὸ Σύνταγμα εἰς ἓν καὶ μόνον πρόσωπον· προσωπικὴ Κυβέρνησις, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔρχεται, διατηρεῖται καὶ προσπαθεῖ νὰ διατηρεῖται καὶ διατηρεῖται οὐχὶ διὰ τῆς ἐκπεφρασμένης, καθαρᾶς, πλήρους, ἀνεξαρτήτου ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἐπαναλέγω προσπαθεῖ νὰ διατηρεῖται διὰ τῆς ἐνασκήσεως τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀποδίδει εἰς ἓν καὶ μόνον ἄτομον καὶ τὰ ὁποῖα ἐνασκοῦνται ὑπὸ τὴν εὐθύνην ὑμῶν.

§275ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατί ἐδόθησαν αὐτὰ τὰ δικαιώματα; Νὰ μὴν ἐξασκῶνται;

§276ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§277ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, σᾶς παρακαλῶ· διότι δὲν ἀνέχομαι ὡς Κυβέρνησις νὰ λέγητε ὅτι εἴμεθα Κυβέρνησις μειονοψηφοῦσα.

§278ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ συζητεῖται.

§279ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθές· διότι δείξατέ μας μίαν ψηφοφορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡττήθημεν· συζητεῖτε θεωρίας συνταγματικὰς μόνον, ἀλλὰ περὶ τοῦ πράγματος δὲν εἴπατε τίποτε. Δείξατέ μας ἂν ἐχάσαμεν τὴν δεῖνα ψηφοφορίαν ἔχουσαν σημασίαν πολιτικὴν, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ χωρισθῇ ποῦ εἶναι ἡ πλειοψηφία καὶ ποῦ ἡ μειονοψηφία· τὰς τοιαύτας ψηφοφορίας τὰς ἐχάσατε σεῖς καὶ ἡττήθητε. Ὅταν τοῦτο σᾶς λείπει, πῶς μᾶς λέγετε ὅτι εἴμεθα προσωπικὴ Κυβέρνησις;

§280ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπωμεν, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξωμεν.

§281ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε ἑπτὰ ἡμέρας· ἐν τούτοις ἐπαναλαμβάνεται πάντοτε τὸ θά.

§282ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐλάβαμεν ἀκόμη τὸν λόγον.

§283ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν ἑπτὰ ἡμέρας, ἀλλὰ δὲν ἐρχόμεθα ἀπὸ τὰς ἑπτὰ ἡ ὥρα τὸ πρωῒ νὰ ἐργασθῶμεν. Ἡμεῖς μερικοὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν συνεδρίασιν ἀπὸ τὰς ἑπτά. Τώρα ἕως εἰς τὰς δύω ὅπου καθήμεθα ἠμποροῦμεν νὰ ἐργασθῶμεν περισσότερον;

§284ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ εἶπαν ἀπ’ ἐδῶ ὅτι «ἠξεύρομεν, κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι ἂν σᾶς δώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν θὰ λήξετε τὴν σύνοδον καὶ δὲν σᾶς τὸν δίδομεν.» Δὲν τὸ εἶπε εἷς ἀπ’ ἐδῶ; Δὲν θέλω νὰ τὸν ὀνομάσω.

§285ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§286ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶπε, καὶ μάλιστα εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων.

§287ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄλλο εἶπε (θόρυβος), μείνατε βέβαιοι. Λοιπὸν θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τελειώσωμεν μίαν ὥραν ἀρχήτερα, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ τελειώσωμεν σήμερον.

§288Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔργα ἀφορῶντα εἰς τὸ δημόσιον καλὸν νὰ μὴ μείνωσιν ἐκκρεμῆ· ἀλλὰ τὸ λάθος, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, δὲν κεῖται εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διέκοψε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ πολὺ καλλίτερον· τοῦτο φέρει κατὰ μέγα μέρος τὴν εὐθύνην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπολίτευσιν, εἶσθε μάρτυς ὅτι τακτικῶς ἔρχεται, ἔτι καὶ τὰς ἑορτὰς, καὶ χθὲς καὶ σήμερον. Ἄλλοτε αἱ ἀντιπολιτεύσεις, εἰς ἃς ἀνῆκεν ὁ κ. Δεληγεώργης, δὲν ἤθελον νὰ προσέλθουν εἰς ἑορτὴν νὰ ἐργασθοῦν· ἡμεῖς ὅμως ἀπὸ τὰς 8 εἴμεθα ἐδῶ. Πρόθεσις παρατάσεως τῶν συζητήσεων δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἦτον ἡ φυσικὴ συνέπεια τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν μὲν τὸ ὑπουργεῖον, ἔθηκα δὲ ἐγώ. Καὶ κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου τότε εἶπον, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν θέλει ἀναπτυχθῇ ὁλόκληρος ὁ βίος καὶ ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑπουργείου, καὶ τοῦτο θέλει ἀπαντήσει, ὥστε νὰ μὴ φωτισθῇ μόνον ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ τὸ κοινὸν φρόνημα. Ἂν λοιπὸν αἱ συζητήσεις παρετάθησαν, δὲν παρετάθησαν ἀπὸ πρόθεσίν τινα πλαγίαν, ὡς εἶπον, παρετάθησαν ἕνεκα τῆς φυσικῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, καὶ τὰς συζητήσεις δὲν τὰς παρέτεινε μόνον ἡ ἀντιπολίτευσις· ἂν αἱ συζητήσεις παρετάθησαν, παρετάθησαν βεβαίως καὶ ἕνεκα βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς, οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, ἀνέπτυξαν θεωρίας, τὰς ὁποίας ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ δὲν ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ. Σήμερον ἀκόμη, κύριοι, ὁ κ. Ἡλιόπουλος ἐπροκάλεσε συζητήσεις, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀφήσωμεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Τὰ δόγματα, αἱ προσβολαὶ τοῦ κ. Ἡλιοπούλου εἶναι ἀδύνατον νὰ παρέλθωσι μετὰ σιωπῆς. Πρέπει λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης εἷς ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων ν’ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς τὰ δόγματα τούτου καὶ εἰς ἄλλα δόγματα, ἅτινα ἐξετέθησαν περὶ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ τὰ ὁποῖα ἔφερον μίαν ὀπισθοδρόμησιν ἴσως 70 ἐτῶν ὡς πρὸς τὰς θεωρίας περὶ Συντάγματος. Ἐλπίζω βεβαίως ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἰδίως ὁ κ. Δεληγεώργης, δὲν συμμερίζεται τοιαῦτα δόγματα τῶν φίλων αὐτῆς, ἀλλ’ ἴσως εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἴσως εἶναι ἀνάγκη διὰ τὸ ἔθνος, νὰ μάθῃ ἂν ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως συμμερίζεται τὰ τοιαῦτα δόγματα, καὶ ἴσως εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Δεληγεώργης νὰ ἐξηγηθῇ. Θὰ ἦτον ἁπλῆ μάχη περὶ Κυβερνήσεως, ἂν ἐπρόκειτο νὰ πέσῃ ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ἔλθῃ ἄλλος. Εἶναι συζήτησις ἀποβλέπουσα τὴν ἑδραίωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὸ συμφέρον εἶναι κοινὸν μεταξὺ ἀντιπολιτεύσεως καὶ συμπολιτεύσεως, διότι μετ’ ὀλίγον καιρὸν εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ εὑρεθῇ εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ εὑρεθῇ μεθ’ ἡμῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα τόσον ἁπλοῦν, ὥστε μὲ 2, 3 συνεδριάσεις νὰ τελειώσῃ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχει ν’ ἀρνηθῇ τὸν προϋπολογισμόν. Μετὰ τὴν περαίωσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν της, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις νικήσῃ, θὰ τῇ χορηγήσῃ ὅλα τὰ μέσα νὰ ζήσῃ, διότι δὲν θέλομεν, οὔτε ἀσπαζόμεθα ἀντιπολίτευσιν ἀρνουμένην τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναται νὰ ζήσῃ. Ἐπομένως σήμερον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περαιωθῇ ἡ συζήτησις αὕτη. Θὰ προσπαθήσωμεν ὅμως ὥστε τὴν προσεχῆ Δευτέραν, εἰ δυνατόν, πολλοὶ ἐκ τῶν φίλων ἡμῶν, οἵτινες εἶναι ἐγγεγραμμένοι, νὰ παραιτηθῶσιν ἀπὸ τοὺς λόγους, ὥστε νὰ ἀφήσωσιν ἕνα ἢ δύω τῶν ἀντιπολιτευομένων νὰ ὁμιλήσωσι. Τοῦτο βεβαίως, ἂν τὸ κατορθώσωμεν, θέλει συντομεύσει κατὰ πολὺ τὴν συζήτησιν· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἂς προσπαθήσῃ καὶ ἡ δεξιὰ νὰ μὴ δίδῃ ἀφορμὰς καὶ ἀναπτύσσῃ δόγματα, ἅτινα προκαλοῦσι συζητήσεις καὶ ἀνταπαντήσεις. Περὶ τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων βεβαίως εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ὅτι ὅσα ἀποβλέπουν εἰς δημόσια καλά, θὰ τ’ ἀποδεχθῶμεν μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως καὶ ἄνευ ἴσως οὐδεμιᾶς συζητήσεως· ἐπὶ τούτων εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§289ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα εἶναι τοιαῦτα, κύριοι, ἐσεῖς τὸ εἴπατε.

§290ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλα θὰ τὰ ψηφίσωμεν.

§291ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εὔχομαι καὶ αὐτὸ ζητῶ.

§292ΖΑΪΜΗΣ. Ἄρνησις προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ ὑπάρξῃ.

§293ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χρεωστῶ ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν κύριον Λομβάρδον καὶ εἰς τὸν κύριον Ζαΐμην ὡς πρὸς ἓν ζήτημα καὶ μόνον. Εἶπαν ὅτι ἡ βραδύτης προῆλθεν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔκαμε τὴν τεσσαρακονθήμερον διακοπήν. Ἐν πρώτοις θαυμάζω πῶς ἀρνοῦνται ὅτι αἱ διακοπαὶ ἤθελον ἐπέλθει αὐτομάτως, ἔστω ἐπὶ 30 ἡμέρας· διότι βουλευτής, ὅστις ἀναχωρῶν ἕνεκα τοῦ Πάσχα καὶ μίαν ἑβδομάδα πρὸ τοῦ Πάσχα, πηγαίνει εἰς τὴν πατρίδα του καὶ εὑρίσκει τὰς ὑποθέσεις του ὅπως καταντῶσι μετὰ σάλον ἐκλογικόν, παρακαλῶ, πότε εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιστρέψῃ;

§294ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πέρισυ δὲν εἴχομεν Πάσχα καὶ ἐκαθήσαμεν; (θόρυβος).

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὁ κ. Ζαΐμης ὡμίλει καὶ ἔλεγε περὶ εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, κἀνεὶς δὲν ἀντέκρουε, τώρα διατί ἀντικρούετε;

§296ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι, βλέπετε, αὐτὴ ἡ βάσις ὅλου τοῦ οἰκοδομήματος. Βλέπετε αὐτὸ τὸ σύστημα, ὅπερ κατὰ τοὺς ἀντιπάλους μας ἀντιπροσωπεύομεν ἡμεῖς, τῆς ἐπιβουλῆς τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς καταστροφῆς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος θεμελιοῦται ἐπάνω εἰς αὐτὴν τὴν τρίχα, δηλονότι τὴν διακοπήν, καὶ διὰ τοῦτο τόσον πολὺ παρενείρουν τὸ περὶ διακοπῆς ὅπως ἀρνηθῶσι πράγματα τόσον πασιφανῆ. Ἀλλὰ περιπλέον, κύριοι, ἡμεῖς συνεκαλέσαμεν τὴν Βουλὴν 15 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν τὴν συνεκάλεσαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις.

§297ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἦτο τὸ κατάστημα χαλασμένον.

§298ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄ! εὕρατε καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα. Ἐπήρατε αὐταῖς ταῖς κολόνες (δεικνύει τὰς στηριζούσας τὴν αἴθουσαν) διὰ νὰ ὑποστηρίξητε οἰκοδόμημα (θόρυβος). Τὸ κοινοβούλιον τὸ παρελάβομεν τῳόντι ἀπὸ τοὺς προκατόχους σαθρὸν καὶ τὸ ἐπεσκευάσαμεν. — Λοιπὸν ὅλαι αἱ κυβερνήσεις συνεκάλουν ἕνα μῆνα μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐκλογῶν τὴν Βουλὴν, ἡμεῖς ἐνηργήσαμεν τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς 27 Ἰανουαρίου, τὴν 1 Φεβρουαρίου ἐγένετο ἡ διαλογὴ καὶ τὴν 14 Φεβρουαρίου ἔπρεπε νὰ ᾖναι καὶ ἦτον ἐδῶ ἡ Βουλὴ, δηλ. 15 ἡμέρας πρίν. Λοιπὸν ἡ διακοπὴ δύναται ὑπὸ τοῦ φατριασμοῦ νὰ κατακριθῇ ὡς προσβαλοῦσα τὸ Σύνταγμα, ὅπερ τὴν καθιέρωσεν, ἀλλ’ ὡς ἀπώλεια χρόνου οὐδέποτε.

§299Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ὅταν συνεκλήθη ἡ Βουλὴ, ἦσαν αἱ ἀποκρέω, καὶ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν ἠδύναντο κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἀποκρέω ν’ ἀφήσουν τὰς οἰκίας των.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 καὶ ½ μ. μ.