1873.06.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

Τῆς 20 Ἰουνίου 1873.

(Τετάρτη).

(Ὥρα 9 Π. Μ.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἔχει τὸν λόγον.

§2ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λαμβάνω, κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως πρὸς μόρφωσιν γεωργικῆς ἑταιρίας, τῆς ὁποίας σκοπὸς εἶναι ἡ σύστασις πρακτικῶν ἀγροκηπίων καθ’ ὅλους τοὺς νομοὺς τοῦ κράτους καὶ δύω θεωρητικῶν σχολῶν, ἔτι δὲ ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς τελειοτέραν ἐκπαίδευσιν καὶ πρᾶξιν τῶν ἐν ταῖς θεωρητικαῖς σχολαῖς ἀριστευόντων καὶ ὁ συνδυασμὸς πάντων τούτων μετὰ εὐρείας γεωργικῆς καλλιεργείας. Τὰ τῆς γεωργίας παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχουσιν ὁμολογουμένως ὅσον ἦτον ἡμῖν δυνατὸν καλῶς, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν μεγάλων προόδων, τὰς ὁποίας ἡ γεωργία ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καὶ ἰδίως ἐπ’ ἐσχάτων ἐποιήσατο βοηθουμένη ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πεφωτισμένης πείρας. Τὰς περὶ τούτου ἀποδείξεις γνωρίζετε πάντες πολὺ κάλλιον ἐμοῦ· μία δὲ καὶ μόνη ἀπόδειξις ἀρκεῖ νὰ πείσῃ τὸν ἀγνοοῦντα, ὅτι τῷ ὄντι ἡ γεωργία εἶναι ἐν Ἑλλάδι στάσιμος σχετικῶς πρὸς τὸν βαθμὸν τῆς προόδου, εἰς τὸν ὁποῖον ἠδύνατο νὰ διατελῇ. Χώρα λίαν ἐνδεῶς ἐνασχολουμένη περὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ ἔχουσα ἔδαφος ἐπιτηδειότατον πρὸς γεωργίαν, εἶναι βεβαίως θαυμαστὸν πῶς δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ ἀναγκάζεται νὰ εἰσάγῃ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς τόσῳ μέγα ποσὸν σιτηρῶν, ὥστε ἐξάγει ὅλον τὸ ἀργύριον καὶ ἔτι πλέον, ὅπερ εἰσπράττει ἐκ τοῦ πλουσιωτέρου προϊόντος αὐτῆς, τῆς σταφίδος. Αἰτία εἶναι μεταξὺ ἄλλων ἡ ἔλλειψις κεφαλαίων προσιτῶν τῇ γεωργίᾳ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ἡ γεωργία στερεῖται τῆς πολυτίμου βοηθείας τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πεφωτισμένης πείρας, ἔτι δὲ τῶν τελειοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ μηχανῶν, δι’ ὧν, ὡς γνωρίζετε, αἱ ἀνθρώπιναι δυνάμεις πολλαπλασιάζονται καὶ ἡ φυσικὴ τῆς γῆς γονιμότης αὐξάνει. Τὰ κεφάλαια εἶναι σπουδαιότατος σύμμαχος καὶ βοηθὸς τῆς γεωργίας, καθὼς εἶναι ἐν γένει τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου· διότι ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῶμεν ὅτι ἡ τιμὴ τῶν προϊόντων ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς των διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ὁποίαν ἰσχυρὰν δύναμιν ἐξασκεῖ ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς ἡ ἀφθονία ἢ ἡ ἔλλειψις τῶν χρηματικῶν κεφαλαίων. Ὅταν τὰ χρηματικὰ κεφάλαια ᾖναι ἀρκετὰ καὶ ᾖναι συγχρόνως προσιτὰ καὶ εἰς τιμὴν συμφέρουσαν, αἱ δαπάναι τῆς παραγωγῆς ἐλαττοῦνται, ἡ τιμὴ ἑπομένως τῶν προϊόντων συνελαττοῦται καὶ αὐτὴ, αὐξάνει δὲ τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, καὶ δύναται ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἰδίων αὑτοῦ ἀναγκῶν ἐν εὐτελεῖ τιμῇ ν’ ἀπολαμβάνῃ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συναγωνίζεται πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν παραγωγήν. Καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ὑπάρχει αὐτὴ ἡ μεγάλη σημασία εἰς τὴν παρατήρησιν καὶ τὴν σύγκρισιν, ἥτις γίνεται μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἐν τῇ ἐμπορίᾳ τῶν διαφόρων κρατῶν. Διότι, ἐὰν ὑποθέσητε πάντα ταῦτα ὑπάρχοντα ἔν τινι χώρᾳ, ἡ χώρα ἐκείνη θέλει ἐξάγει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μετὰ τῆς βεβαιότητος τοῦ ἐπικερδοῦς συναγωνισμοῦ τὰ περισσεύοντα τῆς χώρας προϊόντα καὶ θέλει ἀναπληροῖ τὸ ἀργύριον, ὅπερ ἐκ τῆς χώρας ἐξάγεται διὰ τὰ προϊόντα ἐκεῖνα, ὧν ἡ χώρα στερεῖται καὶ ἅτινα ἔξωθεν εἰσάγει. Ἂν δὲ ὑποθέσητε τὰ ἐναντία, θέλετε ἔχει τὰ ἐναντία ἀποτελέσματα, ὧν τὸ τελικὸν εἶναι ἡ πτωχεία, πτωχεία καὶ τῆς κοινωνίας, πτωχεία καὶ τοῦ κράτους. Τὸ ἐφ’ ἡμῖν, κύριοι, προσεπαθήσαμεν ὅσον ἠδυνήθημεν, ἀγνοοῦμεν δὲ ἂν εὐχαριστήσαμεν τοὺς πάντας, προσεπαθήσαμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς δύο ταύτας ἀνάγκας, δηλονότι νὰ προσελκύσωμεν κεφάλαια καὶ καταστήσωμεν αὐτὰ προσιτὰ τῇ γεωργίᾳ καὶ τῇ παραγωγῇ, καθὼς ἐπίσης τῇ ἐμπορίᾳ καὶ τῇ βιομηχανίᾳ, καὶ νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῆς ἑτέρας ἀνάγκης, δηλονότι τῆς γεωργίας, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἀληθῶς καὶ πράγματι τῶν νεωτέρων προόδων, τὰς ὁποίας ἡ τέχνη αὕτη ἐποιήσατο εἰς τὸν πεφωτισμένον καὶ εὐημεροῦντα κόσμον. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ δὲ νὰ παρατηρήσω ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη ἡ θεωρία τινὸς τῶν χθὲς ἀγορευσάντων, ὅστις εἶπεν ὅτι ἐκ τῶν Τραπεζῶν μόνη ἡ Κτηματικὴ εἶναι κεκλημένη νὰ συντρέξῃ εἰς τὴν γεωργίαν· διότι τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι καὶ ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα ὑποστηρίζει τὴν βιομηχανίαν καὶ τὴν ἐμπορίαν, καὶ αἱ λεγόμεναι Προεξοφλητικαὶ Τράπεζαι δὲν εἶναι ἀποκλειστικῶς προωρισμέναι μόνον εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐμπορίας καὶ βιομηχανίας, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς γεωργίας. Ἄλλως τε, οἱ περὶ τῶν Τραπεζῶν, τῶν ὁποίων τὰς συμβάσεις ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅροι καὶ συμφωνίαι εἶναι τοιαῦται καὶ ἡ πλοκὴ, ὥστε ὅλαι ὁμοῦ ὑπάρχουσαι συντελοῦσι καὶ διὰ τῶν ἐργασιῶν αὑτῶν καὶ διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίζωσι καὶ τὰς μὲν ἀνάγκας καὶ τὰς δέ. Ὑπὲρ τῆς γεωργίας, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισεν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, διότι, ἅμα τούτου συστηθέντος, τῳόντι ἐλήφθη φροντὶς περὶ τοῦ πράγματος· ἀλλὰ διὰ πολλὰς αἰτίας ἡ φιλότιμος αὕτη τάσις καὶ ἐπιθυμία ἀπέτυχε, καὶ ἀπέτυχε, τὸ μὲν διότι οὐδένα παρήγαγε καρπὸν, τὸ δὲ διότι ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε 1,600,000 δραχμῶν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν σημειωμένων μόνον κονδυλίων ὅσα εὕρομεν, διότι προκειμένου περὶ τῶν παλαιοτέρων ἐποχῶν, οἱ ἀριθμοὶ δὲν εἶναι πλήρεις. Μοὶ φαίνεται δὲ ὅτι ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς ἀποτυχίας εἶναι τὸ ἀδύνατον τῆς ἐκπαιδεύσεως ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ εἰς ἐπιστημονικὴν γεωργίαν διὰ τῆς συστάσεως μιᾶς μόνης δημοσίας πρὸς τοῦτο Σχολῆς, καὶ ταύτης λίαν περιωρισμένης, ὡς ὑπῆρξεν ἐκείνη τῆς Τίρυνθος. Ἡ τάξις τῶν γεωργῶν ὡς πρὸς τὸ ἔργον αὑτῆς, ὡς γνωρίζετε πάντες, κατέχεται ὑπὸ ἰσχυρῶν προλήψεων, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι σφόδρα προσκεκολλημένη, καὶ περιπλέον, ζῶσα ἐξ αὑτῆς καὶ μόνης τῆς βιομηχανίας, φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀποστρέφεται τοὺς νεωτερισμοὺς, τῶν ὁποίων ἴσως ἤκουσε μόνον καὶ ἀτελῶς καὶ ἀμεθόδως τὰς εὐτυχίας, χωρὶς οὔτε νὰ γνωρίσῃ τὴν μέθοδον ἐπακριβῶς, οὔτε ἐνώπιόν της νὰ ἴδῃ τὰ παραγόμενα καὶ ἀποτελέσματα. Ἕνεκα τούτου καὶ μετὰ τεσσαρακονταετίαν ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι ἐν τῇ αὐτῇ ἀμαθείᾳ, ἐν ᾗ εὑρίσκετο καὶ πρὶν, μὲ ὅλην τὴν δραστηριότητα, ἣν ἀνάπτυξε, τὴν θαυμασίαν καὶ καταπληκτικὴν, ἕνεκα τῆς ὁποίας μετέβαλε τὰ ἐρείπια τῆς πρὸ ὀλίγου χρόνου ἐλευθερωθείσης χώρας εἰς τόσον παραγωγικὰς γαίας καὶ κατεκάλυψε λίαν ἐκτεταμένας ἐκτάσεις διὰ φυτειῶν καὶ σπορῶν καὶ ἄλλων γεωργικῶν ἔργων. Τὰ δὲ μέσα ἅτινα καὶ σήμερον ἀκόμη ἔχει πρὸς γεωργίαν μετὰ τεσσαρακονταετῆ ἐλεύθερον βίον, εἶναι τὰ αὐτὰ, ἀτελῆ ὡς ὑπῆρχον πάντοτε. Καὶ εἰ μὲν ὁ ἄλλος κόσμος, ὁ περὶ ἡμᾶς, δὲν προώδευε τόσον καταπληκτικῶς, ὅσον προώδευσεν, ἠδύνατό τις νὰ θεωρήσῃ τὸ δυστύχημα ἥττονος λόγου ἄξιον· ἀλλὰ μετὰ τὰς καταπληκτικὰς αὐτὰς προόδους, καὶ συγχρόνως τὸν παλλαπλασιασμὸν τῆς συγκοινωνίας, τὸ ἀτύχημα εἶναι μέγα, διότι οὐδεὶς ἐπιτρέπεται συναγωνισμὸς, ἂν θελήσωμεν νὰ μείνωμεν εἰς τὴν αὐτὴν στασιμότητα. Καὶ παρατηρήσατε ἓν παράδειγμα, λαμβάνοντες αὐτὸ ἐκ τῆς ναυτιλίας. Ἐνομίζαμεν μέχρι πρὸ μικροῦ, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ συντηρήσωμεν τὴν δύναμιν τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας διὰ μόνων τῶν ἱστίων, καὶ εἴχομεν δίκαιον νὰ τὸ πιστεύωμεν ὡς κατοικοῦντες ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἥτις παράγει ὁμολογουμένως τὰ μεγαλεῖτερα ποσὰ τῶν σιτηρῶν καὶ ἥτις εἶναι ἡ πηγὴ, ἐξ ἧς μέγα μέρος τῆς Εὐρώπης ἀντλεῖ τὸν ἄρτον· ἀλλ’ αἴφνης αἱ πρόοδοι ἄλλου ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀκατασχέτως βαδίζει ἐν τῇ ὁδῷ αὑτῶν, μᾶς ἀφήρπασεν ἢ ἐπαισθητῶς ἠλάττωσεν αὐτὸν τὸν πόρον καὶ αὐτὴν τὴν δύναμιν, κατορθῶσαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῶν μέσων τῆς ταχείας συγκοινωνίας νὰ ἐκτελῇ διὰ τοῦ ἀτμοῦ τὰ ἔργα τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ πολλαπλασιάσῃ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα γινώσκετε, τὴν παραγωγὴν ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ χώρᾳ, τῇ Ἀμερικῇ, καὶ οὕτω νὰ διατρέφῃ ἐκεῖθεν μέγα μέρος τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πληθυσμοῦ. Πρὸς ὑποστήριξιν ὡς πρὸς τοῦτο τῆς ἡμετέρας γεωργίας ἐνομίσαμεν καὶ νομίζομεν, ὅτι πρέπει ἡ διδασκαλία, ἡ πρακτικὴ πρὸ πάντων, νὰ ἐξαπλωθῇ εἰς πᾶσαν γωνίαν τῆς ἐπικρατείας, νὰ πλασθῇ δὲ εὐρύ τι στάδιον ἁμίλλης καὶ συναγωνισμοῦ, ὅστις, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ὁ ἰσχυρότερος μοχλὸς τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητος, καὶ συγχρόνως νὰ προσφερθῶσιν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ λαοῦ εἰς τρόπον, ὥστε νὰ βλέπῃ προχείρως αὐτὰς τὰς προόδους, τὰς ὁποίας αἱ βελτιώσεις τῆς γεωργικῆς τέχνης παράγουν. Δύω συστήματα πρὸς τοῦτο ὑπάρχουσι· τὸ μὲν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀναδεχθῆ τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπως τὸ ἔπραξε κατὰ τὸ παρελθόν, τὸ δὲ, ἂν ἤθελεν ἀνατεθῆ τὸ ἔργον εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἐνέργειαν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ δεύτερον σύστημα ἦτο προτιμότερον καὶ ἐπροτιμήθη. Τῳόντι κατωρθώθη ὥστε τὸ ἀντικείμενον τοῦτο νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῶν δυναμένων νὰ προσφέρωσι κεφάλαια καὶ τῶν ἐχόντων τὴν εὐχαρίστησιν νὰ καταγείνωσιν εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ὅπως δὲ θέλετε παρατηρήσει ἐκ τῆς συμβάσεως, οἱ συνεταιρισθέντες δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐπιχειρήσει τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην πρὸς κερδοσκοπίαν, ἐφ’ ᾧ καὶ αἱ Τράπεζαι καὶ οἱ τραπεζῖται, οἵτινες πρὸς τοῦτο συνεταιρίσθησαν, ἔλαβον λίαν περιωρισμένον ποσὸν συμμετοχῆς, καὶ ἱκανὸν κεφάλαιον ἔμεινεν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν φίλων τῆς γεωργίας. Βάσις τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι· πρῶτον, ὁ εὐρὺς συνεταιρισμὸς, δεύτερον, ἀποχρῶσα ἐξασφάλισις τῶν κεφαλαίων, καὶ τρίτον, συνδυασμὸς τῆς πρακτικῆς καὶ θεωρητικῆς διδασκαλίας μετὰ εὐρείας καλλιεργείας τῆς γῆς. Ἕνεκα τούτου ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε πρὸς τὴν ἑταιρίαν παραχώρησιν ἱκανῆς ἐκτάσεως γῆς περὶ ἕκαστον ἀγροκήπιον, δηλαδὴ καθ’ ἕνα ἕκαστον νομὸν, καὶ συνεφωνήθη ὅπως εἰς τοὺς νομοὺς, ὡς ἐν Ἑπτανήσῳ, εἰς οὓς δὲν ὑπάρχουσιν ἐθνικαὶ γαῖαι, ἡ ἑταιρία συστήσῃ, ἀγοράζουσα ἰδιωτικὰς, τὰ ἀγροκήπια ταῦτα, καὶ λαμβάνουσα εἰς ἄλλους νομοὺς τὴν ἔκτασιν, ἥτις ἔλειπεν εἰς τοὺς νομοὺς ἐκείνους. Ἡ εὐρεῖα καλλιέργεια θέλει φέρει τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ὄχι μόνον θέλει παρουσιάσει, οὐχὶ ἐν σμικρῷ, ἀλλ’ εὐρέως τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ πεπειραμένης γεωπονίας, ἀλλὰ συγχρόνως θέλει συντελέσει εἰς τὴν παραγωγὴν κερδῶν τῇ ἑταιρίᾳ, ὅπερ θέλει ἐλαττώσει τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου καὶ συγχρόνως θέλει προσδίδει τῷ δημοσίῳ πρόσοδον ἐκ τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων, ἅτινα ἡ ἑταιρία θέλει παράγει. Προσθέτω δὲ συγχρόνως ὅτι ὑπάρχει κληροδότημα ὑπερβαῖνον τὰς 600,000 δραχμῶν, κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τοῦ φιλογενοῦς κ. Τριανταφυλλίδου, τὸ ὁποῖον κατὰ γνωμοδότησιν τῆς συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, εἰς τὴν ὁποίαν παρὰ τοῦ διαθέτου εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ τοιαύτη ἐντολὴ, θέλει χρησιμεύσει πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας ἐν Ἑλλάδι. Ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ παραδοχὴ ἢ μὴ ὅλων τῶν συμβάσεων, θέλει ἐγκρίνει τὴν πρωτοβουλίαν, ἣν ἐλάβαμεν ὡς πρὸς τὰς παραχωρήσεις τῇ τοιαύτῃ ἑταιρίᾳ, ἥτις πρώτην φορὰν κατορθοῦται, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἰσχυρὰν ἀνάγκην, ἡ ὁποία, ὡς προεῖπον, ὑπάρχει. Ἔχομεν δὲ καὶ τὸ παράδειγμα τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν. Εἰς τὴν Πρωσσίαν ἡ ἐτησία δαπάνη τοῦ κράτους πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας ἀναβαίνει εἰς 2,863,000 ταλλήρων, κατὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ 1872 εἰς τὴν Αὐστρίαν 2,856,000 φιορινίων· εἰς τὴν Γαλλίαν 7,683,000 φράγκων· εἰς τὴν Ἰταλίαν 3½ ἑκατομμύρια. Παρετήρησα εἰς τὰς τελευταίας συζητήσεις τῆς Γαλλικῆς συνελεύσεως, ὅτι τὸ ψηφισθὲν ποσὸν ἀνεβιβάσθη εἰς φράγκα 9,602,000. Ἡ ἡμετέρα συνδρομὴ συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ κεφάλαια τῆς ἑταιρίας, τὰ ὁποῖα ἐντὸς τετραετίας θέλουσι καταβληθῆ ἐκ 2,000,000 δραχμῶν, θέλει ἀσφαλίσει ἡ Κυβέρνησις (καθόσον καταβάλλονται ἀνὰ 500,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος) δι’ ἐγγυήσεως τόκου 8%. Ὥστε μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τετραετίας, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι οὐδεμία θέλει προσδίδεται εἰς τὴν ἑταιρίαν ὠφέλεια καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρον τὴν ἐγγύησιν τοῦ 8% θέλει καταβάλει, ἡ δαπάνη τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως θέλει εἶσθαι 160,000 δραχμῶν. Φρονῶ δὲ ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη, καί τοι σμικρὰ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν προωρισμένη, ἔχει ἀξίαν μόνον κατὰ τὸ φαινόμενον· διότι, ὡς προεῖπον, τὰ εἰσοδήματα ἀφ’ ἑνὸς τῆς ἑταιρίας θέλουν διὰ τῆς καλλιεργείας τῶν παραχωρουμένων αὐτῇ ἐκτάσεων πολλαπλασιασθῆ καὶ ἑπομένως ἡ ἐπιχορήγησις τῆς Κυβερνήσεως θέλει εἶσθαι κατωτέρα τοῦ 8%, καὶ ὠφέλειαν θέλει ἀποδώσει τῇ Κυβερνήσει ἡ καλλιέργεια αὕτη διὰ τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων αὐτῆς. Ἀλλὰ πολλῷ μείζων θέλει εἶσθαι ἡ ὠφέλεια τοῦ κράτους διὰ τοῦ χρόνου, ἂν πράγματι ἡ ἑταιρία καλῶς διοικουμένη κατορθώσῃ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τοῦ νὰ ἐξαπλώσῃ ἐντὸς τῆς ἡμετέρας χώρας καὶ εἰς πάσας τὰς γωνίας αὐτῆς τὴν πρόοδον καὶ βελτίωσιν, τὴν ὁποίαν ἡ γεωργία ἀπήλαυσε κατὰ τοὺς σημερινοὺς χρόνους. Εἰσάγω προσέτι σύμβασιν μετὰ τῆς ἀγγλικῆς ἑταιρίας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἀνατολικὴ ὑποβρύχιος τηλεγραφικὴ ἑταιρία,» δι’ ἧς συνωμολογήσαμεν τὴν σύστασιν διαφόρων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν. Αἱ ἐξωτερικαὶ γραμμαὶ εἶναι μεταξὺ Χίου καὶ Σύρου, μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου, μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας· αἱ ἐσωτερικαὶ εἶναι μεταξὺ τῶν παραλίων τῆς Πελοποννήσου καὶ Ζακύνθου, μεταξὺ Ζακύνθου καὶ Κερκύρας, μεταξὺ παραλίας τῆς Πελοποννήσου καὶ Σπετσῶν μεταξὺ παραλίας τῆς Πελοποννήσου καὶ Ὕδρας, νὰ παρεκτείνῃ μέχρι Πειραιῶς τὸ μεταξὺ Σύρου καὶ Σουνίου ὑπάρχον καλώδιον, καὶ μεταξὺ Σύρου καὶ Τήνου, Ἄνδρου καὶ Εὐβοίας. Δυνάμει ἰδιαιτέρου πρωτοκόλλου ἀνεδέχθη ἡ ἑταιρία νὰ ἐκτελέσῃ ἐν μέρει τὴν παροῦσαν σύμβασιν καὶ πρὶν ἀκόμη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐγκριθῇ, καὶ συνωμολόγησεν ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ τὰ πάντα εἰς βάρος αὐτῆς νὰ μείνωσιν, ἂν τυχὸν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποῤῥίψει τὴν σύμβασιν ταύτην. Εἰσάγω ἤδη τὴν συνομολογηθεῖσαν κατὰ τὴν 29 Ἀπριλίου ἐνεστῶτος ἔτους σύμβασιν περὶ παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου. Ἀπὸ τῆς 4 Δεκεμβρίου 1872 ἐγένετο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρότασις πρὸς παραχώρησιν τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων, ἐνῷ ἀκόμη τὸ διπλωματικὸν ζήτημα ὑφίστατο, καὶ ὑφίστατο εἰς τὴν ἀκμήν του. Οἱ πρῶτοι προσφερθέντες πρὸς τὸν ἀγαθὸν τοῦτον σκοπὸν ἦσαν οἱ κύριοι Ῥενιέρης, Βασ. Μελᾶς, Α. Συγγρὸς, Ι. Σκαλτσούνης. Τὰς προτάσεις των ἐμελέτησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ δι’ ἐμοῦ ἐποιήσατο πρὸς τοὺς προτείναντας τινὰς παρατηρήσεις, χωρὶς οὔτε νὰ ἀποκρούσῃ τὰς προτάσεις των, οὔτε νὰ τὰς δεχθῇ· ἀλλὰ παρεκάλεσε τοὺς ἰδίους νὰ μελετήσωσι τῆς Κυβερνήσεως τὰς παρατηρήσεις, νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἀλλ’ οἱ προτείναντες τὴν 7 Δεκεμβρίου 1872 ἐκοινοποίησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνήγγελλον, ὅτι ἀποσύρονται καὶ παραιτοῦσι τὰς προτάσεις αὑτῶν, διότι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου ἐν Λαυρίῳ ἡ Κυβέρνησι ἐποιήσατο αὐταῖς, δὲν τοῖς ἐπιτρέπει στάδιον διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ–Σερπιέρη. Μετὰ τὰς προτάσεις ταύτας τῶν εἰρημένων κυρίων τὴν 30 Δεκεμβρίου 1872 ἐγένοντο νέαι πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν προτάσεις παρὰ τῶν κυρίων Σ. Βούρου, Γ. Σκουζὲ, Γ. Βασιλείου, Π. Θεολόγη, Α. Παπούδωφ, Μ. Ἀξελοῦ καὶ Π. Ῥεβελάκη. Ἐπὶ τῶν προτάσεων τούτων ἐπίσης ἐγένετο συζήτησις, μετὰ τὴν ὁποίαν τὴν 4 Ἰανουαρίου 1873 οἱ συνεταῖροι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, ἀπηύθυναν νέαν αἴτησιν τροπολογοῦσαν ἐν πολλοῖς τὴν πρώτην. Καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐπῆλθε συζήτησις καὶ οὐδὲν ἐγένετο. Ἐν τῷ μεταξὺ, δηλ. τὴν 26 Ἰανουαρίου 1873, ἡ Ἑλληνικὴ Μεταλλευτικὴ Ἑταιρία ἐπρότεινε καὶ αὐτὴ προτάσεις, ζητοῦσα τὸ αὐτὸ δικαίωμα τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων. Τὴν 1 Φεβρουαρίου ἡ προειρημένη ἑταιρία τῶν κυρίων Βούρου, Σκουζὲ κλπ. ἐπανῆλθε πάλιν πρὸς συζήτησιν τοῦ αὐτοῦ θέματος, καὶ ἐμείναμεν μετ’ αὐτῆς σύμφωνοι εἴς τινας ὅρους, τοὺς κυριωτέρους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὰς βάσεις μιᾶς συμβάσεως. Φαίνεται δὲ ὅτι διεπραγματεύοντο οἱ κύριοι οὗτοι περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ μετά τινος ἐκ τῶν ἐν Γαλλίᾳ συνεταίρων τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη καὶ εἶχον πᾶσαν πιθανότητα ὅτι ἠδύναντο νὰ φθάσωσιν εἰς ἀποτέλεσμα· τοῦτο ἠδυνήθην νὰ ἐξαγάγω ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν. Τὴν 6 δὲ Φεβρουαρίου 1873 ἀπηύθυνεν ἡ ἰδία ἑταιρία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀναφορὰν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη συνεφώνησεν αἴφνης μετὰ τοῦ κυρίου Συγγροῦ καὶ οὕτως ἡ ἑταιρία αὕτη ἔμεινε χωρὶς νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν, ὃν προέθετο. Τὴν 30 Ἰανουαρίου (11 Φεβρουαρίου) 1873 ὁ ἐν Λονδίνῳ ἡμέτερος πρέσβυς μοὶ ἀνήγγειλε δι’ ἐγγράφου του ὑπ’ ἀριθμὸν 45, ὅτι σπουδαῖοι Ἄγγλοι ἐπιχειρηματίαι ἀπεφάσισαν νὰ συνεταιρισθῶσι μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν ἐξ Ἑλλάδος τοῦ διασήμου γεωγνώστου κυρίου Ἄνστετ πρὸς ἐπιχείρησιν τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων, καὶ ὅτι ἀπέστελλον ἐν Ἑλλάδι τὸν κύριον Καράλη καὶ τὸν κύριον Ἰωαννίδην, ὅπως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως διαπραγματευθῶσι. Συγχρόνως δὲ ὁ κ. Ἄνστετ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἤτοι τὴν 30 Ἰανουαρίου, μοὶ ἔγραψεν ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας μοὶ ἀνήγγελλεν ὅτι, ὅπως ὑπάρξῃ ὠφέλιμος τῇ Ἑλλάδι, ἐπανελθὼν ἐκ τῆς ἐν Ἀθήναις ἐκδρομῆς του, διεφώτισέ τινας τῶν δυναμένων νὰ ἐπιχειρήσωσιν ἐπιχείρησιν τοιαύτην καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς πρὸς τοῦτο, καὶ ὅτι τῳόντι συνιστᾶται ἑταιρία πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ παρεκάλει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ τὴν συνδρομὴν αὐτῆς. Οἱ ἀπεσταλμένοι ἦλθον εἰς Ἀθήνας καὶ τὴν 15 Φεβρουαρίου ὑπέβαλον ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ᾗ ἐξετίθεντο οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ᾐτοῦντο τὴν παραχώρησιν. Ἡ Κυβέρνησις προθύμως ἐδέχθη τὴν μετ’ αὐτῶν διαπραγμάτευσιν, ἀλλὰ συγχρόνως τὴν 24 Φεβρουαρίου ἔγραψε πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ ἡμέτερον πρέσβυν τοὺς γενικοὺς προκαταρκτικοὺς ὅρους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ γείνῃ διαπραγμάτευσις πρὸς συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, καθὼς ἐπίσης ἀνέθηκεν αὐτῷ τὴν ἐντολὴν νὰ ἐρευνήσῃ ἐπισταμένως καὶ μετὰ μείζονος προσοχῆς περὶ τῆς ἀξιοχρεότητος τῶν προσφερομένων. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς εἶπον, πολλαὶ ἐπίσης ἐγένοντο προτάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ παραχωρήσεως τοῦ αὐτοῦ πράγματος ὑπὸ διαφόρων ἑταιριῶν, ἔσπευσα καὶ τηλεγραφικῶς νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κυρίου πρεσβευτοῦ ταχεῖαν ἀπάντησιν. Ὁ κύριος πρέσβυς μοὶ ἀπήντησε τὴν 7 Μαρτίου τηλεγραφικῶς, ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἐδέχθησαν τοὺς προκαταρκτικοὺς ὅρους ἐκτὸς ἑνὸς μόνου, διὰ τὸν ὁποῖον ἤθελον νὰ ζητήσωσιν ἐξηγήσεις· ἦτο δὲ ὁ ὅρος οὗτος ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἀνελάμβανον νὰ συγκαμινεύσωσι μετὰ τῶν ἐκβολάδων κατὰ τὴν ἀναλογίαν 15% μεταλλίτιδα, τὸ αὐτὸ πληρόνοντες δικαίωμα εἰς τὸ δημόσιον, ὅπερ καὶ διὰ τὰς ἐκβολάδας. Περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος μοὶ ἔγραψεν ὁ πρέσβυς καὶ ἔγγραφον ὑπ’ ἀριθμὸν 96 τῆς 8ης Μαρτίου 1873. Μετ’ ὀλίγον δὲ ἡ ἑταιρία αὐτὴ, ἡ Ἀγγλικὴ, ἀπέστειλεν εἰς Ἀθήνας ἕνα ἀντιπρόσωπον Ἄγγλον, μεθ’ οὗ ἐπὶ 40 ἡμέρας ἐξηκολουθήσαμεν τὰς διαπραγματεύσεις. Μετ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔφθασεν εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα· διετύπωσε τὴν σύμβασιν, συζητήσασα καὶ μεταῤῥυθμίσασα αὐτὴν πολλάκις. Ἔπειτα ὁ ἀντιπρόσωπος οὗτος τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρίας ἐδήλωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ νὰ ἐπιδείξῃ αὐτὸ τὸ ἴδιον ἔγγραφον σχέδιον τῆς συμβάσεως εἰς τοὺς συνεταίρους, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἐπῆλθον μεταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν τῷ ἐπέτρεπον νὰ ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως. Αἱ διαφοραὶ αὗται ἦσαν αἱ ἑξῆς· Αʹ. εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν ἀποστείλει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐλέγαμεν ὅτι ἡ μεταλλῖτις ἀναμιγνυομένη νὰ συγκαμινεύεται μετὰ τῶν ἐκβολάδων κατ’ ἀναλογίαν 15%· ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας ἰσχυρίσθη ὅτι 15% σημαίνει 100 μέρη ἐκβολάδων καὶ 15 μεταλλίτιδος· ἀλλ’ ἐγὼ παρετήρησα εἰς αὐτὸν ὅτι πιθανὸν νὰ ᾖναι ἀνακριβὴς ἡ ἔκφρασις, ἠννοοῦμεν ὅμως ὅτι ἡ ὕλη, ἡ εἰσαγομένη εἰς τὴν κάμινον, ἔμελλε νὰ σύγκειται ἀπὸ 85 μέρη ἐκβολάδων καὶ ἀπὸ 15 μεταλλίτιδος· Βʹ. ἡ ἀρχικὴ πρότασίς των ἦτο νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων πλὴν τῶν διαφιλονεικουμένων ἐν Λαυρίῳ, καθὼς καὶ τῶν καθ’ ὅλον τὸ κράτος ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν. Ἐγὼ παρετήρησα εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς ἑταιρίας ταύτης, ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ τάσις πρὸς ἀναζήτησιν μεταλλείων καί τοι ὑπῆρξεν ἐπ’ ἐσχάτων μεγίστη, μολαταῦτα δὲν ἀνεκαλύφθησαν ὄγκοι οὔτε σκωριῶν οὔτε ἐκβολάδων, παρουσιάζοντες ἀξίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ ζητηθῇ περὶ αὐτῶν ἀποκλειστικὸν προνόμιον. Εἶναι μὲν, τοῖς εἶπον, ἀναμφισβητήτως εἰς διάφορα μέρη τοῦ κράτους διεσκορπισμέναι καὶ σκωρίαι καὶ ἐκβολάδες, ἀλλὰ δὲν συμφέρει εἰς ἑταιρίαν νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ἐκκαμίνευσιν αὐτῶν, ἐγκαθισταμένη εἰς πολλὰ μέρη, διότι, προσέθηκα, δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὴν παραχώρησιν ταύτην καὶ τὸ προνόμιον χωρὶς νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐκκαμινεύσῃ αὐτὰς ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου. Αὗται ἦσαν αἱ κύριαι μεταβολαί. Προσθέτω μετὰ τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, ὅτι τῳόντι παρεδέχθη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας νὰ περιορισθῇ ἡ σύμβασις εἰς τὰς ἐν Λαυρίῳ μόνον ἐκβολάδας καὶ νὰ μὴ ἐξογκωθῇ ἄνευ λόγου καὶ κατασταθῇ δυσεκτέλεστος. Ὁ τῆς ἑταιρίας ἀντιπρόσωπος ἐζήτησε προθεσμίαν 12 ἡμερῶν ὅπως μεταβῇ εἰς Λονδῖνον, συμβουλευθῇ τοὺς ἐντολεῖς του καὶ ἀναγγείλῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν εἰς τὸν ἡμέτερον πρέσβυν· συνεφωνήσαμεν δὲ ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο καὶ αὐτὸς μένει ἐλεύθερος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ πρακτικοῦ ἀπεφάσισεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ περιμείνωμεν τὴν παράτασιν, διότι σᾶς ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὰς προτάσεις τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας ἐθεωρήσαμεν διὰ πολλοὺς λόγους ὠφελίμους. Μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν 12 ἡμερῶν τούτων μᾶς ἀνηγγέλθη διὰ τοῦ κ. πρέσβεως καὶ κατόπιν δι’ ἑνὸς τῶν ἀντιπροσώπων ἐνταῦθα, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρία ἀφίσταται καὶ παραιτεῖται τῶν προτάσεών της, διότι δὲν εὑρίσκει συμφέρον νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ἐπιχείρησιν ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παραχωρεῖ αὐτήν. Ταῦτα πάντα θέλετε εὕρει σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῆς 6ης Μαΐου 1873, τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν ἀπέστειλε πρὸς τὸν κ. Βράϊλαν. Τὴν 4ην Ἀπριλίου 1873 ἑτέρα ἑταιρία, τῶν κ. Ἀριστ. Μπαλτατζῆ, Σωτηρίου Βούρου, Γ. Κούπα, Π. Καλλιγᾶ, Π. Θεολόγη, Γ. Βασιλείου καὶ Π. Κλάδου, ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αἴτησιν περὶ διαπραγματεύσεως πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν. Τὴν 5ην Ἀπριλίου ἡ ἑταιρία αὕτη δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν της, τοῦ κ. Θεολόγη, μοὶ ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν καὶ ἐζήτησε παρ’ ἐμοῦ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις διεπραγματεύθη μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας. Κατ’ ἀρχὰς μὲν ἐδιστάσαμεν νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τοὺς εἰρημένους ὅρους, μετέπειτα ὅμως ὑπερίσχυσεν ἡ ἰδέα ὅτι μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπωμεν τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐπροβάλαμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ τοῖς ἀνεκοινώσαμεν τὰς διαπραγματεύσεις τῆς νέας ἑταιρίας μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν 11 Ἀπριλίου ἡ αὐτὴ ἑταιρία ἀπηύθυνε πρὸς ἡμᾶς ἑτέραν ἀναφορὰν περιλαμβάνουσαν τοὺς ὅρους, διότι ἡ πρώτη ἀναφορὰ δὲν περιεῖχεν αὐτοὺς διατετυπωμένους. Τὴν 18 Ἀπριλίου ἐγένετο συνέντευξις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ δύω ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἑταιρίας ταύτης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα εἰς αὐτοὺς ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχουσι προτάσεις ὠφελιμώτεραι τῶν ὑπ’ ἐκείνων προτεινομένων καὶ ὅτι ἀπόκειται εἰς αὐτοὺς νὰ σκεφθῶσι περὶ τῶν περαιτέρω. Ἀφοῦ δὲ τὴν 16 Ἀπριλίου ἡ αὐτὴ ἑταιρία ἀπηύθυνεν ἑτέραν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνέντευξις ἐγένετο πάλιν καὶ συζήτησις, ἡ ἑταιρία ἀπηύθυνεν ἀναφορὰν τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας, διὰ τῆς ὁποίας μᾶς ἀνήγγειλεν ὅτι ἐπιφυλάττεται εἰς ἄλλας περιστάσεις νὰ προτείνῃ, ἂν τὸ νομίσῃ συμφέρον, νέους ὅρους, καὶ ὅτι πρὸς τὸ παρόν, μὴ δυναμένη νὰ βελτιώσῃ τὰς προταθείσας, ἀποσύρει τὰς προτάσεις της. Τὴν 19 Ἀπριλίου ἡ Ἑλληνικὴ Μεταλλευτικὴ ἑταιρία ἀνενέωσε τὰς προτάσεις αὑτῆς, καὶ τὴν 20, γενομένης συζητήσεως μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς καὶ ἐμοῦ, διετυπώθησαν πέντε ὅροι, οἵτινες ἀφέθησαν εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν 29 Ἀπριλίου, ἤτοι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς χορηγηθείσης εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρίαν προθεσμίας, συνετάχθη ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν σήμερον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ σύμβασις αὕτη, ὡς γνωρίζετε, διαιρεῖται εἰς δύω· τὸ πρῶτον μέρος αὑτῆς ἀφορᾷ εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν ἐκβολάδων, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ χώρου τοῦ μεταλλείου, ὅπερ αἱ Κυβερνήσεις τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868 εἶχον παραχωρήσει εἰς τὸν Ἰωάννην Β. Σερπιέρην, μετὰ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ συγκαμινεύσῃ ἡ νέα ἑταιρία μετὰ τῶν ἐκβολάδων καὶ τὰς σκωρίας, ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἀποδίδουσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν δικαίωμα δι’ ἀμφότερα· τὸ δὲ δεύτερον μέρος τῆς συμβάσεως διαλαμβάνει ὅτι, ἂν ἡ κυβέρνησις μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ὁριστικῶς ἀποφανθῆ περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, δὲν ἤθελε συνάψει ἑτέραν σύμβασιν, τότε καὶ αἱ λοιπαὶ ἐκβολάδες θέλουν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους συμπαραχωρηθῆ τῇ ἑταιρίᾳ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τότε τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου θέλει εἶσθαι οὐχὶ τόσον, ὅσον εἶχε συνομολογηθῆ διὰ τὰς πρώτας ἐκβολάδας, ἀλλὰ πρὸς 50%, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τῶν καμίνων ἔμελλε νὰ ἀναβιβασθῇ κατὰ τὸ τρίτον ἔτος εἰς 42. Τὴν 3 Μαΐου 1873 μᾶς ἐδόθη ἑτέρα αἴτησις δῆθεν ὑπ’ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρίας, καὶ τὴν 7 Μαΐου ἑτέρα δῆθεν πάλιν ὑπ’ αὐτῆς. Εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ ὑπογράψαντες τὰς ἀναφορὰς ταύτας, τὰς ὑπέγραψαν καλῇ τῇ πίστει φυσικῷ τῷ λόγῳ, διότι δὲν εἶχον ἀκόμη τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐντολῆς των, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε λάβει τὴν ἀπάντησιν ἐξ Ἀγγλίας, δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρήσῃ τὰς ἀναφορὰς ταύτας ὡς προερχομένας ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην· κατόπιν δὲ καὶ αὐτοὶ βεβαίως ἔλαβον τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐντολῆς των καὶ τὴν προσταγὴν νὰ καταπαύσωσι πᾶσαν διαπραγμάτευσιν, διότι ὁ κ. Γαλάτης μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἐπιστολὴν ἀπευθυνομένην παρὰ τῆς ἑταιρίας πρὸς τὸν ἕνα τῶν δύω ἀντιπροσώπων, μεθ’ ὧν διεπραγματεύετο ἡ Κυβέρνησις ἐνταῦθα, καὶ συμφώνως πρὸς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ ἀντιπρόσωπος ἀναχωρῶν διὰ τὴν Ἀγγλίαν εἶχεν ἀφήσει πρὸς αὐτὸν τοῦ νὰ ἀνακοινώσῃ τὴν ἐπιστολὴν, ἣν ἐκεῖθεν ἤθελε λάβει, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν, τὴν 3 Μαΐου, ἐδόθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀναφορὰ ὑπογεγραμμένη παρὰ τῶν κκ. Πλατὺ, ὡς διοικητοῦ τῆς μεταλλευτικῆς ἑταιρίας «ὁ Περικλῆς», Μελετοπούλου, ὡς διοικητοῦ τῆς μεταλλευτικῆς ἑταιρίας «τὸ Σούνιον», Δοσίου, ἐντολῇ τοῦ διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἑταιρίας «Λαύριον», Π. Ἐμ. Γιαννοπούλου, ἐντολῇ τοῦ Συμβουλίου τῶν συνιδιοκτητῶν τοῦ Λαυριωτικοῦ Ὀλύμπου, διὰ τῆς ὁποίας ἀναφορᾶς παριστῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἐξαιρεθῶσι πάσης παραχωρήσεως αἱ ἐκβολάδες, αἱ περιλαμβανόμεναι ἐντὸς τῆς περιφερείας ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν μεταλλείων, τὰ ὁποῖα διευθύνουσι. Μετὰ τῶν κυρίων τούτων συνδιελέχθην καὶ προφορικῶς τὴν 8 Ἰουνίου, συνδιελέχθην δὲ προσέτι καὶ προχθὲς τὴν 16. Τὴν 8 Μαΐου ε. ε. οἱ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐγκαταλιπόντες τὰς διαπραγματεύσεις, ὡς προεῖπον, δηλ. οἱ κύριοι Βαλτατζῆς, Καλλιγᾶς, Θεολόγης, Βασιλείου καὶ Βοῦρος, δι’ ἀναφορᾶς των τῆς ἰδίας ἡμερομηνίας ἐπανέλαβον πάλιν τὰς προτάσεις των. Διὰ τῶν προτάσεων τούτων ἀπαιτοῦσιν ὅλας τὰς ἐν Λαυρίῳ ἐκβολάδας, εἰδοποιοῦντες τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ λάβωσι τὴν πρὸς αὐτοὺς παραχώρησιν τῶν ἀμφισβητουμένων ἐκβολάδων, πρόθυμοι ὄντες νὰ ὑπομείνωσι τὸ τέλος τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος, ὅστις ἤθελεν ἐγερθῆ μεταξὺ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου καὶ τοῦ δημοσίου, καὶ ὑποσχόμενοι νὰ μὴ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν, ἂν τυχὸν ἡ δίκη αὕτη ἤθελεν ἀποβῆ κατὰ τοῦ δημοσίου· προσφέρουσι δὲ δικαίωμα εἰς τὸ δημόσιον 60 τοῖς ἑκατὸν ἐκ τοῦ καθαροῦ κέρδους τῶν ἐκβολάδων. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη τὴν πρότασιν ταύτην καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς σκέψεώς της τὸ ἀνεκοίνωσε πρὸς τοὺς προτείναντας. Τὰ 60 τοῖς ἑκατὸν εἶχον προταθῆ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν παρὰ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου πολὺ πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συμβάσεως παρεδέχθημεν, δηλονότι ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου ἐπρότεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληρόνῃ 60 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων, νὰ πληρόνῃ δὲ ἐπὶ τῶν σκωριῶν συμφώνως μὲ τὸν νόμον τοῦ 1867 πρὸς 10 ἢ 30% κατὰ τὴν ἔκβασιν τῶν ἐκκρεμῶν εἰς τὰ δικαστήρια δικῶν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο, προτιμήσασα τὸ 44 τοῖς ἑκατὸν, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ τῶν σκωριῶν, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους θέλετε ἰδεῖ ἐν τῷ πρακτικῷ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον συνυποβάλλω. Μετά τινας δὲ ἡμέρας ἡ αὐτὴ ἑταιρία ὑπέβαλεν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀτυχῶς δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω, ἀλλ’ ἡ ὁποία οὐδὲν ἄλλο καινὸν περιεῖχεν, εἰμὴ τοῦτο μόνον, ὅτι ἀνεβίβαζε τὸ προσφερόμενον παρ’ αὐτῆς δικαίωμα εἰς 65 τοῖς ἑκατόν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἱστορία τῶν διαπραγματεύσεων τῆς συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι συνῆψε σύμβασιν, ἥτις καὶ τότε, ὅταν παρ’ αὐτῆς συνήφθη, ἦτον ἡ ἀρίστη, καὶ ἤδη, μετὰ τὴν γενομένην νέαν πρότασιν, ἐξακολουθεῖ νὰ φέρῃ αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα. Ὑπάρχουσι καί τινα ἄλλα ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν προλαμβάνω σήμερον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐλπίζω ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ ὑποβάλω σύμβασιν περὶ κατασκευῆς ἑπτὰ σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ.

§3ΤΙΝΕΣ. Ἑπτά;

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἑπτά.

§5ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὸν δρόμον τοῦ χωρίου μας δὲν τὸν φτιάνετε.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὅταν θὰ γείνῃ συζήτησις, τότε λέγετε ὅλα τὰ παράπονά σας.

§7ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κυρίου Λούντζη ὡς δικαίαν, εἰμὴ μόνον διὰ τὸ μέλλον. Ἡμεῖς μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ ἡ Στερεὰ καὶ ἡ Πελοπόννησος, ἐστερεῖτο καὶ αὐτῆς τῆς ὁδοποιΐας, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εὐτυχῶς εἰς τὰς νήσους τοῦ πρῴην Ἰονίου Κράτους· καὶ ναὶ μὲν παρουσιάζεται ἤδη μία ἐλπὶς πλείονος βελτιώσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας εἰς τὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα προανέφερα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι ἀείποτε θέλει ὑπάρξει ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ἴση προθυμία πρὸς ὑποστήριξιν καὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος του καὶ τῶν λοιπῶν νήσων, καθόσον ἤθελον παρουσιασθῆ αἱ πρὸς τοῦτο εὐκαιρίαι.

§8ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐλπίς.

§9ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐλπίς, στηριζομένη εἰς ἓν αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀκράδαντον μεταξὺ ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων καὶ ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ποιοῦνται διάκρισιν μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Ἑλλήνων. Ἐλπίζω ὡσαύτως ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, ἢ τὸ πολὺ κατὰ τὴν προσεχῆ, νὰ ὑποβληθῶσι καὶ δύω ἕτερα ἔργα· τὸ μὲν, ἀφορῶν τὸν διοργανισμὸν τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, τὸ δὲ, ἀφορῶν τὰ περὶ στρατολογίας. (Ὅρα ἐν τέλει παράρτημα).

§10ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου εἶναι σπουδαία ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, καὶ ὑπὸ ἔποψιν τοῦ δημοσίου συμφέροντος καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, φρονῶ ὅτι ὅλα τὰ ὑποβληθέντα ἔγγραφα σήμερον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς κυβερνήσεως καλὸν εἶναι νὰ τυπωθῶσι, προσέτι δὲ νὰ τυπωθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ διπλωματικὰ, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς....

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον ἢ αὔριον θὰ διανεμηθῶσι.

§12ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πολὺ καλά. Ἐπίσης νὰ τυπωθῇ ἡ εἰσαγωγικὴ ὁμιλία, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι, φρονῶ, ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων ἀντικειμένων πρέπει νὰ γίνωνται ἔγγραφοι αἱ ἐκθέσεις· ἀλλ’ ἀδιάφορον, ἀναπληροῦται ἡ ἔγγραφος διὰ τῆς τυπώσεως τῆς ἀγορεύσεώς του, ὥστε ἐν καιρῷ τῆς συζητήσεως νὰ δύναται ἕκαστος τῶν βουλευτῶν νὰ γνωρίζῃ ὄχι μόνον τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ καὶ τὶ εἶπε καὶ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους παρεδέχθη τὴν μίαν πρότασιν καὶ ἀπέῤῥιψε τὴν ἄλλην. Πιστεύω ὅτι οὔτε ἡ κυβέρνησις, οὔτε ἡ Βουλὴ ἔχει ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πιστεύω, κύριε πρόεδρε, νὰ προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας τίποτε παρ’ ὅ,τι ἡ κυβέρνησις καὶ ἔπραξε καὶ προεκάλεσε. Τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα κατετέθησαν πρὸ πολλοῦ, ἡ τύπωσις ἐπεραιώθη καὶ σήμερον διανέμονται· ἡ δὲ ἀγόρευσίς μου ἀρκεῖ, νομίζω, ἀντὶ ἐκθέσεως, τὰ δὲ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν σήμερον, ἐννοῶ βεβαίως νὰ τυπωθῶσι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§15ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπαναφέρω τὴν χθεσινὴν πρότασιν, ἥτις ἀνεβλήθη, διότι δὲν ἦτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· σήμερον εἶναι. Προτείνω ἑπομένως τὴν ἀνάγνωσιν τῆς συμβάσεως περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀντίῤῥησις.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν στέκει ἀπὸ σᾶς, οὔτε ἀπὸ ἐμὲ, οὔτε ἀπὸ κἀνένα. Ἐὰν ἕνας εἴπῃ ζητῶ τὸν λόγον, ἐτελείωσεν ὁ λογαριασμός· τότε τί θὰ κάμωμεν;

§17ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς ζητήσῃ τὸν λόγον καὶ ἂς ἀναβληθῇ.

§18ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα ἤρχισεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§19ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχεται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ προταχθῇ εἰς συζήτησιν ἡ σύμβασις περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καθήσατε νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§21ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως θέλετε· ὁ σκοπὸς εἶναι μόνος καὶ μόνος ἡ ἀναβολὴ τῶν ἔργων (θόρυβος).

§23ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ μὴ λάβῃ κἀνεὶς τὸν λόγον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνίας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κλείσωμεν.

§25ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ψηφολέκται νὰ ἔλθουν.

§27ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὔτε δεκαπέντε ὑποστηρίζουν τὴν πρότασιν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, οὔτε ὁ κ. Κεχαγιᾶς πιστεύω νὰ ἐπιμένῃ νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Σῶμα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, ἰδοὺ, ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κύριος Οἰκονομόπουλος ἔχει ἀντίῤῥησιν.

§29ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἔχῃ κἀνεὶς ἀντίῤῥησιν, προτείνω νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης. Λοιπὸν ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν δι’ ἀναστάσεως διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ νὰ διακοπῇ ὁ κ. Σωτηρόπουλος λαλῶν....

§31ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε.

§32ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι δύω λέξεις. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ τύπου, πιστεύω ὅτι ὁ κ. Κεχαγιᾶς οὐδεμίαν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος κύριος Σωτηρόπουλος καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν, εἶναι νὰ θεωρηθῇ ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα ὡς ἓν ἐκ τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων (θόρυβος ἀριστερά), ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει ταχέως νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλή. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ τοῦτο σκοπεῖ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαίων ἱδρυμάτων, καὶ ὅτι θέλει ἔχει διὰ τὸν τόπον ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Εἴπομεν, ὅτι εἶναι προτακτέα ἡ περὶ αὐτῆς συζήτησις πάσης ἄλλης, διότι θέλομεν ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι ἡ Βουλὴ εὐχαρίστως καταγίνεται εἰς σπουδαῖα ἔργα ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς συνδέεται πάντοτε μὲ τὴν πολιτικήν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά... Τὰ πρακτικὰ λέγουν, ὅτι διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας ὁ κ. Σωτηρόπουλος διέκοψε τὴν ὁμιλίαν του καὶ πρόκειται νὰ τὴν ἐπαναλάβῃ ἤδη. Τώρα θέλει ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ διακόψῃ τὸν κ. Σωτηρόπουλον.

§34ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ διακοπῆς τῆς ἀγορεύσεώς μου· ἡ ἀγόρευσίς μου διεκόπη χθὲς αὐτοδικαίως, διότι ἡ ὥρα προεχώρησε. Μετὰ τὴν διακοπὴν αὐτὴν ἐπῆλθον πολλὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελον ἐπέλθει ἐὰν ἐξηκολούθουν νὰ ὁμιλῶ· διότι τότε σεῖς δὲν ἠθέλατε ἀναγνώσει ὀνομαστικὸν κατάλογον καὶ πρακτικὰ συνεδριάσεως, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελεν ὑποβάλει συμβάσεις· αὐτὰ ἐπῆλθον διότι ἔγεινεν ἡ διακοπή. Ἀφοῦ λοιπὸν παρενέβησαν τόσα ἄλλα πράγματα, δύναται νὰ μεσολαβήσῃ καὶ ἄλλο ἀντικείμενον· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν θέλῃ νὰ διακόψῃ ἐμὲ ἀγορεύοντα. Ἡ ἀγόρευσίς μου διεκόπη (θόρυβος). Δὲν ἠγόρευσα λοιπὸν διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας· ἑπομένως θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, κύριε πρόεδρε, ἂν, πρὶν ἐπαναλάβω τὴν ἀγόρευσίν μου, θέλῃ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Λοιπὸν τὸ θέμα εἶναι, ἂν, πρὶν ἐπαναλάβῃ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Σωτηρόπουλος, θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι ἄλλοι ἔχουν ἐναντίαν γνώμην.

§36ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παραιτεῖσθε, κ. Σωτηρόπουλε, ἀπὸ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀγορεύσεώς σας;

§37ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μὰ τί εἶναι αὐτά;

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κύριε ὑπουργὲ, πρὶν ὑποβάλῃ τὰ νομοσχέδια, ἂν εἶχον σκοπὸν νὰ διακόψω τὴν ὁμιλίαν μου; Λοιπὸν ὅπως ἡ Κυβέρνησις, οὕτω καὶ ἕνας βουλευτὴς δύναται νὰ φέρῃ οἱανδήποτε πρότασιν.

§39ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Σωτηρόπουλε, εἶσθε πολυχρόνιος βουλευτὴς καὶ ἠξεύρετε τὴν τάξιν καὶ τὸν κανονισμόν. Ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νομοσχεδίων μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν προηγεῖται πάσης ἄλλης ἐργασίας· ἀναγινώσκονται καὶ ἀναφοραὶ καὶ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι κατατίθενται διὰ νὰ λάβωσι τὴν σειράν των (θόρυβος).

§40ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν ἐννοοῦν οἱ κύριοι, ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου θὰ γείνῃ ἡ ἀνάγνωσις....

§41ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, μετὰ τὸ πέρας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θέλῃ νὰ γείνῃ πρώτη ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως περὶ τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης.

§43ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Τώρα, τώρα....

§44ΣΑΡΡΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ὅπως τὴν διατυπώνει.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἄλλοι ἔχουν ἐναντίαν πρότασιν.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἐπαναλάβω τὴν ἀγόρευσίν μου, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔρχεται ἄντικρυς εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ καὶ αὐτὴ θὰ ψηφοφορηθῇ· εἶναι ἡ πρότασις ἐὰν πρέπει νὰ διακοπῇ ὁ ἀγορεύων κ. Σωτηρόπουλος.....

§48ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ποῖος τὴν ἔκαμε;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητριάδης.

§50ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει διαφωνία περὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ ἀπωτέρα πρότασις. Ὅταν κατὰ τὸν κανονισμὸν ὑπάρχῃ τοιαύτη διαφωνία, ἐρωτᾶται ἡ Βουλή. Ἂς ἐρωτηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ ποίαν τῶν δύο προτάσεων προτιμᾷ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τώρα θὰ κάμωμεν μίαν ψηφοφορίαν ἵνα ἐρωτήσωμεν ποίαν ἐννοεῖ ἀνωτέραν πρότασιν ἡ Βουλή.

§52ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνω ἐγώ, κύριε πρόεδρε, δὲν ἀποκλείει τὴν ἰδέαν σας· διότι τί προτείνω; νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἠγόρευεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν περὶ συστάσεως τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης.

§53Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω τοῦτο, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, διότι ἀγορεύει ὁ βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος.

§54ΤΙΝΕΣ. Ποῦ εἶναι ὁ κ. Σωτηρόπουλος;

§55ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀδιάφορον, ὑποτίθεται ὅτι ἀγορεύει. Προτείνω λοιπὸν τὸ ἀπαράδεκτον (θόρυβος).

§56Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἡμερησίαν της διάταξιν, εἶναι ἄλλο πρᾶγμα· τὸ νὰ ἰσχυρίζωνται ὅμως τινὲς καὶ νὰ θέλῃ τὸ προεδρεῖον νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν ἐὰν πρέπει νὰ διακοπῇ ὁ ἀγορεύων βουλευτὴς Τριφυλίας κ. Σωτηρόπουλος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, τοῦτο εἶναι ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται οὔτε τὸ προεδρεῖον νὰ θέσῃ· καὶ ὁ λόγος, κ. πρόεδρε, εἶναι σαφὴς, διότι ἐὰν ἤθελε τεθῆ ἓν τοιοῦτον θέμα, ἤθελε τεθῆ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθές. Αὔριον θὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικά· εἰς τὰ πρακτικὰ τί θὰ εἴπητε; Ὅτι ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐπεκυρώθησαν, ὅτι μετὰ ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦλθε καὶ εἰσήγαγε διαφόρους συμβάσεις, μετὰ ταῦτα δὲ ἦλθεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ ἔκαμε τὴν δεῖνα πρότασιν. Δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἠγόρευεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος; Ὄχι βέβαια. Λοιπὸν, ἐὰν θέσητε ὡς θέμα ὅτι διακόπτεται ὁ ἀγορεύων καὶ ἔρχεται μία πρότασις, τὸ θέμα δὲν εἶναι ἀληθές· ἑπομένως δὲν εἶναι ἄξιον νὰ τεθῇ οὔτε ἀπὸ τὸ προεδρεῖον, οὔτε νὰ ψηφοφορηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἄλλο τὸ ζήτημα τώρα, ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις ἢ ὄχι· θέμα ὅμως τοιοῦτον τὸ προεδρεῖον δὲν δύναται ποτὲ νὰ θέσῃ.

§57ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὑπὸ συζήτησιν εἶναι ὁ προϋπολογισμός. Εἰς τὰ πολυμελῆ σώματα διὰ τοῦτο ἰσχύει ὁ κανονισμὸς, ἵνα ἐμποδίζῃ τὰς θελήσεις ἑνὸς ἑκάστου. Ζητοῦν ἤδη τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ. Λέγω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν κανονισμόν· ἀλλὰ ἐὰν ἐπιμένουν, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν ἐπὶ ματαίῳ, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχηται τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ.

§58Π. Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶμαι συμφωνότατος, κ. πρόεδρε, μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 29 τοῦ κανονισμοῦ; «Ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος κανονισμοῦ, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ ὅταν προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐὰν τὰς προτάσεις ταύτας ὑποστηρίζωσι καὶ δέκα ἄλλοι βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει πρῶτον περὶ τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων, εἶτα δὲ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου.» Κάμνουν πρότασιν νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουσιν ὄχι δέκα βουλευταὶ, ἀλλὰ πεντήκοντα καὶ ἑξήκοντα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ, κύριοι, εἷς τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔφερε μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία συμφωνεῖ σχεδὸν μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κεχαγιᾶ· «Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται, πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ἀγορεύσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, νὰ προηγηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ σύμβασις περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης».

§60ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοὶ)· ὑπάρχει ἀμφιβολία. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὸ ἀντίθετον (θόρυβος). Ἐγὼ τὸ εἶπα νὰ γείνῃ διὰ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἀλλὰ σεῖς τὸ ἐπολεμήσατε· ὁ κ. Λομβάρδος τὸ ἐπολέμησε.

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ εἶπα διὰ νὰ τελειώσωμεν ταχύτερα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ διακοπῇ ὁ κ. Σωτηρόπουλος...

§64ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ὄχι νὰ διακοπῇ.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλά. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι, πρὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου, νὰ συζητηθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀπεῤῥίφθη λοιπὸν ἡ πρότασις.

§66ΤΙΝΕΣ. Διὰ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔ! αὐτὰ πλέον εἶναι τερτίπια (θόρυβος). Κύριε Κεχαγιᾶ, ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὁ γραμματεὺς, λέγει ὅτι δὲν ἀπεῤῥίφθη. Θέλετε διὰ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§68ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ (διάφοραι συνδιαλέξεις). Κύριοι, διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά. (Ὥρα 10½ Π. Μ). Ὥρα 11 παρὰ ¼.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καταλάβετε τὰς ἕδρας σας. Ὁρίστε, κ. Σωτηρόπουλε.

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ χθεσινῇ ἀγορεύσει μου ἔλαβον, κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω ὅτι μετὰ τὰ μεγάλα ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα εἶχον αἱ χρήσεις τοῦ 1869 καὶ 1870, καὶ μετὰ τὴν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους εὑρίσκοντο ἐν ἀρχῇ τοῦ 1871, εὐτυχῶς ἡ χρῆσις τοῦ 1871 ἔκλεισε μὲ περίσσευμα. Τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως ἐκείνης ἀνέβησαν, ὡς προεῖπον, εἰς 35,500,000, τὰ δὲ ἔξοδα συμποσοῦνται εἰς 35,100,000, ὥστε ὑπάρχει ἓν πραγματικὸν περίσσευμα 400,000 δραχμῶν περίπου. Χθὲς, κύριοι, παρεπονέθην κατὰ τοῦ σεβαστοῦ φίλου μου κ. Χρηστίδου διὰ δύω τινά· ά) διότι αὐθαιρέτως ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ 1871 ἀφῄρεσε κονδύλιά τινα, διὰ νὰ παραστήσῃ ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1871 ἔκλεισε μὲ ἔλλειμμα, καὶ βʹ.) διὰ τὴν πικρίαν, μὲ τὴν ὁποίαν μὲ κατεμέμφθη διὰ μίαν πρόῤῥησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ φυτειῶν. Θεωρῶ ἔργον δικαιοσύνης νὰ εὐχαριστήσω σήμερον τὸν κ. Χρηστίδην, διότι εἰς ἓν ἄλλο ἀντικείμενον, ἔχον σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1871, δὲν συνετάχθη μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ συστήματος ἠθέλησαν νὰ κατηγορήσουν τὸ 1871. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ὑπῆρχον εἰς τὸ παθητικὸν τοῦ κράτους κονδύλιά τινα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται καὶ εἰς τὴν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Χρηστίδης ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1870 εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Τὰ κονδύλια ταῦτα συνίσταντο εἰς δικαστικὰς ἀποζημιώσεις, εἰς ἓν χρέος πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ εἰς διάφορα χρέη προερχόμενα ἐκ κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἓν ἄλλο ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐζήτει ἐπιμόνως τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἐξαιτούμενον παρ’ αὐτοῦ νὰ ἐξαγοράσῃ ὁμολογίας τινὰς τοῦ ἐθνικοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων, ἡ ἀξία τῶν ὁποίων ἀνέβαινεν εἰς 700,000 δραχμῶν. Ἡ κυβέρνησις τοῦ 1871, ἐνθαῤῥυνθεῖσα ἐκ τῆς προόδου τῶν εἰσπράξεών της καὶ φρονοῦσα ὅτι διὰ τὰς δαπάνας τοῦ 1871 δὲν ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς κἀνὲν δάνειον, ἀπεφάσισε νὰ τακτοποιήσῃ τὰς ἐκκρεμεῖς ταύτας ὀφειλὰς, ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ ἡ ὑπηρεσία προσέκοπτε καὶ ἡ ὑπόληψις τοῦ δημοσίου προσεβάλλετο. Ἐζήτησεν ἑπομένως παρὰ τῆς Βουλῆς τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις καὶ δάνειον ἐκ 4,000,000 φράγκων. Ἐσκέφθη ὅτι παρὰ νὰ ὑπάρχουν πολλὰ καὶ διάφορα χρέη ζητούμενα ἀπὸ τὸν μὲν καὶ δὲ, ἦτο καλλίτερον νὰ πληρωθοῦν ὅλα αὐτὰ, καὶ νὰ συνομολογηθῇ πάγιον δάνειον, διὰ τὸ χρεωλύσιον καὶ τοὺς τόκους τοῦ ὁποίου ἔμελλε νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ ἐτήσιος προϋπολογισμὸς μὲ ποσὸν κατώτερον ἴσως ἀπὸ τοὺς τόκους, οἱ ὁποῖοι ἐπληρώνοντο διὰ τὰ χρέη ἐκεῖνα. Ἔκαμε λοιπὸν τὸ δάνειον τῶν 4,000,000 φράγκων, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσέπραξεν ἐντὸς τοῦ 1871 δραχ. 3,500,000 καὶ ἐπλήρωσε τὰς ὀφειλὰς ἐκείνας. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εὑρέθησαν πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι, διὰ νὰ ἐπιβαρύνουν τὴν χρῆσιν τοῦ 1871, ἰσχυρίσθησαν ὅτι αὐταὶ αἱ ὀφειλαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς πολὺ παλαιοτέρας χρήσεις, εἶναι ἔξοδα τοῦ 1871 καὶ ἔπρεπε νὰ καταταχθοῦν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως ταύτης. Ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς εἶναι ἄδικος καὶ ἀνυπόστατος, νομίζω ὅτι δὲν ἔχετε δυσκολίαν νὰ τὸ ἐννοήσητε, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀναπτύξω. Ὁ κ. Χρηστίδης ὡς ἄνθρωπος ἐντριβὴς περὶ τὰ οἰκονομικὰ δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιοῦτον σολοικισμὸν· ἀφαιρεῖ ἑπομένως τὰ κονδύλια αὐτὰ ἀπὸ τὰ κύρια ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1871. Δυστυχῶς ὅμως εὗρε καὶ εἰς τὴν πρᾶξίν μας αὐτὴν ὁ κ. Χρηστίδης κἄτι, ὅπως μεμφθῇ τὴν χρῆσιν τοῦ 1871. Εὗρε δηλ. ὅτι ἐνῷ κατὰ τὸ 1871 εἰσεπράχθησαν 3,500,000 ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 4,000,000, δὲν ἐπληρώθησαν ἴσης ποσότητος χρέη παλαιὰ, ἀλλ’ ἐπερίσσευσαν 1,100,000, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ ἀποφανθῇ ὅτι ἐχρησίμευσεν εἰς ἀνάγκας τοῦ 1871. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. Χρηστίδης νὰ παρατηρήσω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Διὰ νὰ ἀποφανθῇ τις, ὅτι ποσόν τι εἰσπραχθὲν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐχρησίμευσε πράγματι εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ ἔσοδα αὐτοῦ δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὰ ἔξοδά του, διότι, ἄλλως, τὰ εἰσπραχθέντα, ὅσα καὶ ἂν ᾖναι, χρησιμεύουν εἰς τὴν ἐν γένει δοσοληψίαν τοῦ κράτους, ἡ ὁποία περιέχει διάφορα κονδύλια ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ, ἢ μένουν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς μετρητά. Ἐπερίσσευσαν ἀληθῶς ὀλίγα χρήματα ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 4,000,000· ἀλλὰ πῶς δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἐξωδεύθησαν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1871, ἀφοῦ ἡ χρῆσις αὕτη παριστᾷ περίσσευμα; Λησμονεῖτε ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπληρώθη ἡ ἐκ δεκακισχιλίων λιρῶν ἀποζημίωσις τῆς χήρας Λόϋδ καὶ τὰ ἐκ 400,000 δάνεια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1870 συνωμολογήθησαν μὲ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν καὶ μὲ κεφαλαιούχους τινὰς ἐν Κερκύρᾳ; Σᾶς εἶπα, κύριοι, ἀκόμη χθὲς ὅτι τὰ εὐάρεστα αὐτὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1871 ὀφείλονται οὐ μόνον εἰς τὴν συνδρομὴν τῶν περιστάσεων, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ εἰς διάφορα ἄλλα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπιψηφισθοῦν. Σᾶς προσέθηκα ἀκόμη ὅτι δὲν ἠρκέσθη ἡ κυβέρνησις τοῦ 1871 εἰς ὅσα ἐπεψηφίσθησαν. Ἔφερε νομοσχέδια περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ διανεμητικοῦ φορολογικοῦ συστήματος· καὶ ὅταν παρετήρησεν ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία δὲν ἦτον ἀκόμη ἕτοιμος διὰ νὰ ἀποδεχθῇ ἓν τοιοῦτον σύστημα, ἀπεφάσισε νὰ λάβῃ τὸ τολμηρὸν μέτρον τῆς παντελοῦς καταργήσεως τῶν δεκάτων καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῶν δι’ ἄλλων φόρων, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς περιγράψω χθές. Ἤθελον τελειώσει, κύριοι, ἕως ἐδῶ διὰ τὸ 1871, ἂν δὲν ἔβλεπον πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, ὅστις, ἀφοῦ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν διάφορα νομοσχέδια, ἀπηρίθμησε καὶ ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποβάλῃ. Ἐκ τούτου παραδειγματιζόμενος καὶ ἐγὼ, σᾶς λέγω ἐν παρόδῳ ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ 1871 εἶχεν ἑτοιμάσει καὶ πολλὰ ἄλλα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων, κατὰ τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις της, ἐνόμιζεν ὅτι καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους ἤθελε βελτιωθῆ καὶ ὁ τόπος ἤθελε πολὺ ὠφεληθῆ. Εἶχεν ἑτοιμάσει νομοσχέδιον περὶ μισθοδοσίας τοῦ κλήρου, εἶχεν ἑτοιμάσει νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, διάφορα δικαστικὰ νομοσχέδια, νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ κεκλεισμένας χρήσεις καὶ πολλὰ ἄλλα. Ἐπιτευχθέντος, κύριοι, ἅπαξ τοῦ ἰσοζυγίου μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων κατὰ τὸ 1871 διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων καὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, ἐννοεῖται, δὲν ἦτο δύσκολος ἡ θέσις τῶν πραγμάτων διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, τὸ 1872. Τὸ 1872 στηριζόμενον εἰς τὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν κατὰ τὸ 1871, ἠδύνατο νὰ κλείσῃ ἄνευ ἐλλείμματος· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐθεωρήθη ἐν ἀρχῇ ἀπίστευτον, καθὼς ἀπίστευτον ἐθεωρεῖτο μέχρι τινὸς, ὅτι καὶ τὸ 1871 δὲν ἤθελεν ἀφήσει περίσσευμα. Διὰ τοῦτο πάντες οἱ μετ’ ἐμὲ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέμενον ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἔλλειμμα, διεφώνησαν δὲ μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν αὐτοῦ. Ὁ πρῶτος μετ’ ἐμὲ ὑπουργὸς, ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Δηλιγιάννης, ὅστις εἶχε τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ 1871 ἔμελλε ν’ ἀφήσῃ δύω καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια ἔλλειμμα, μ’ ὅλας τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1872, παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν φέροντα ἔλλειμμα ἀνώτερον τῶν 3,000,000· ἀλλὰ μετὰ 6 μῆνας ἄλλος ὑπουργὸς, ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐνθαῤῥυνόμενος ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1871, ἅτινα ἤγγιζον εἰς τὴν πλήρη αὐτῶν βεβαίωσιν, ηὔξησε τὰ ἔσοδα τοῦ 1872 ἀπὸ 33,200,000 εἰς ὅσα τὰ ὑπελόγιζεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, εἰς 35,700,000. Ἑπομένως, κατ’ αὐτὸν, τὸ ἔλλειμμα θὰ ἦτον ἀσήμαντον, ἐὰν δὲν προσέθετε διάφορα ἔξοδα πρὸς θεραπείαν διαφόρων ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, συμποσούμενα εἰς 1,400,000. Ὁ κ. Χρηστίδης, ὅστις ἔχει ἀνὰ χεῖρας τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1872, μᾶς βεβαιόνει εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα θέλουσι πραγματοποιηθῆ ὅπως προϋπελογίσθησον εἰς 35,700,000, περὶ δὲ τῶν ἐξόδων δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀποφανθῇ ἀπὸ τοῦδε· ἐγὼ δὲ φρονῶ ὅτι ἐὰν δὲν ὑπάρχουν ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις διὰ τὸ 1872, — διότι, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἕως τώρα δὲν ἐζητήθησαν τοιαῦται ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν— τὸ 1872 ἢ δὲν θὰ ἀφήσῃ κἀνὲν ἔλλειμμα, ἢ θέλει ἀφήσει πολὺ μικρόν. Μετὰ τὸ 1872, κύριοι, ἔρχεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1873. Περιττὸν εἶναι νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ μὲ ποίαν ἀνυπομονησίαν τὸ κοινὸν ὁλόκληρον καὶ ἡ Βουλὴ ἐπερίμενε νὰ ἴδῃ ἕνα προϋπολογισμὸν συντεταγμένον ἀπὸ τὸν κ. Χρηστίδην, ὅστις ἔχει τὰ πρωτεῖα μεταξὺ ὅλων ἡμῶν, ὅσοι ἀσχολούμεθα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους. Ὁ κ. Χρηστίδης ἦλθε μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ηὐτύχησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμόν. Κατὰ τὸ 1866 ἔκαμε μὲν τὴν συνήθη ἔκθεσίν του, διὰ τῆς ὁποίας παρίστανεν ἀθλίαν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ κράτους καὶ ὑπέσχετο ὅτι θέλει φέρει τὸ ἰσοζύγιον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ κυβέρνησις, ἧς ἀπετέλει μέρος, δὲν εἶχε τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἠναγκάσθη ν’ ἀποσυρθῇ τῶν πραγμάτων, ἅμα ἡ Βουλὴ συνῆλθε. Κατὰ τὸ 1870, ἔκαμε πάλιν τὴν ἔκθεσίν του, ἐθρήνησε διὰ τὴν ἀθλιότητα τῶν οἰκονομικῶν, ὑπεσχέθη ὅτι θέλει φέρει τὴν διόρθωσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπειδὴ καὶ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἶχεν, ἡ δὲ Αὐτοῦ Μεγαλειότης δὲν ἐνέκρινε τὴν διάλυσιν, τὸ ὑπουργεῖον ἀπεχώρησε τῶν πραγμάτων πρὶν ἡ Βουλὴ ἐκείνη συνεδριάσῃ, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν εὐτυχήσαμεν νὰ ἴδωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1871, τὸν ὁποῖον, ὡς ἐλέγετο, τότε εἶχε παρασκευάσει ὁ κ. Χρηστίδης, καὶ ὅστις ἔφερεν ἰσοζύγιον. Ἐφέτος, διὰ νὰ μὴ συμβοῦν τὰ αὐτά, γνωρίζετε ὅτι διελύθη ἡ Βουλή, παρὰ τὴν θέλησιν καὶ τὴν γνώμην τῆς ὁποίας ἦλθεν ὁ κ. Χρηστίδης καὶ οἱ συνάδελφοί του εἰς τὴν ἐξουσίαν. Γνωρίζετε δὲ ἀκόμη, ὅτι ἐπειδὴ καὶ ἡ νέα Βουλὴ δὲν ἐφάνη πολὺ εὐμενὴς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, ἐγένετο διακοπὴ αὐτῆς καὶ ἐστάλημεν οἱ βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ νὰ ἑορτάσωμεν τὸ Πάσχα καὶ νὰ ἐκπληρώσωμεν ἐν ἡσυχίᾳ τὰ θρησκευτικὰ ἡμῶν καθήκοντα. Ἐπειδὴ δὲ ἔκτοτε δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶμεν ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἐν Ἀθήναις, κατωρθώθη νὰ διατηρηθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ κερδίζουσα τὰ διάφορα ζητήματα πότε μὲ μίαν ψῆφον καὶ πότε μὲ ἡμίσειαν ψῆφον, ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν τὸ εὐτύχημα νὰ κρατῶμεν ἀνὰ χεῖρας τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον συνέταξεν ὁ ἐμπειρότερος τῶν παρ’ ἡμῖν ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλά, κύριοι, λυποῦμαι πολὺ εὑρισκόμενος εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ σᾶς προαναγγείλω, ὅτι τὸ ἔργον δὲν εἶναι ἀντάξιον οὔτε τῶν μεγάλων κόπων, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τοσούτους μῆνας κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, οὔτε τῆς οἰκονομικῆς φήμης τοῦ κ. Χρηστίδου. Ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς ᾖναι τὸ πόρισμα ὅλων τῶν σκέψεων καὶ ἡ συγκεφαλαίωσις ὅλων τῶν μέτρων, ἅτινα λαμβάνει μία Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν περιλαμβάνει τίποτε, ἀπολύτως τίποτε. Ἐν τούτοις ὁ κ. Χρηστίδης διὰ νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου μέγα διέπραξε κατόρθωμα, ἰσχυρίζεται κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι τὰ προηγούμενα ἔτη ἔχουσιν ἔλλειμμα καὶ ὅτι μόνος αὐτὸς πράγματι ἔφερε τὸ ἰσοζύγιον πλῆρες κατὰ τὸ 1873. Ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἐξαγόμενον τοῦτο, ἄλλοτε ἐλαττόνει τὰ ἔσοδα τοῦ 1871, ἄλλοτε δὲ αὐξάνει τὰ ἔξοδα. Ἀφοῦ ἐν σελ. έ. τῆς ἐκθέσεώς του καταβιβάζει τὰ ἔσοδα εἰς 33,797,000, εἰς τὴν σελ. ί. ἐπιφέρει κατὰ λέξιν ταῦτα· «Μεθ’ ὅλας δὲ τὰς μέχρι τοῦδε διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπενεχθείσας ἐλαττώσεις δαπανῶν ἐπὶ τῶν ἐξόδων τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας, τὰ ἐν γένει ἔξοδα», —προσέξατε, σᾶς παρακαλῶ —«ἀνεβιβάσθησαν εἰς ποσὸν δραχ. 36,500,000 μέχρι 37,000,000, ἐνῷ τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ κατ’ αὐτὰ τὰ δύω παρελθόντα ἔτη 1871 καὶ 1872, καθ’ ἃ συνετέλεσε σπουδαίως εἰς τὴν αὔξησιν αὐτῶν ἡ ἐν γένει ἀνάπτυξις τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου» (καθ’ ἃ δηλαδὴ οἱ προκάτοχοι δὲν ἔκαμαν τίποτε) «δὲν ὑπερέβησαν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων, τὸ ποσὸν δραχ. 35,700,000». Τί σᾶς λέγει; τὰ ἔσοδα τῶν προηγουμένων ἐτῶν — καὶ ὅταν ὁμιλεῖ περὶ προηγουμένων, ἐννοεῖ τὸ 1871, διότι τοῦ 1872 δὲν ἐτελείωσεν ἡ χρῆσις — συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων, δὲν ὑπερέβησαν τὰ 35,700,000. Τουλάχιστον ἐνταῦθα ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ περιλαμβάνῃ καὶ τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, διότι καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873 περιλαμβάνει τοιαῦτα, ὡς θέλω σᾶς εἴπει παρακάτω. Ἀλλὰ καὶ τούτων περιλαμβανομένων, πάλιν ὑπάρχει ἔλλειμμα ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, διότι τὰ ἔξοδα δὲν ἦσαν ποτὲ ὀλιγώτερα τῶν 36,500,000 ἢ 37,000,000. Ἀλλὰ πῶς βεβαιοῦται τοῦτο, κύριε Χρηστίδη; Ἀφοῦ κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1871, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς ὑπεβάλατε εἰς τὴν Βουλήν, τὰ ἔξοδα εἶναι μόνον 35,101,000, τὰ δὲ ἔσοδα, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων, 37,700,000, ποῦ ὑπάρχει τὸ ἔλλειμμα; Τοιαῦται ἀτέλειαι καὶ τοιαῦται ἀντιφάσεις εἰς δημόσια ἔγγραφα δὲν εἶναι συγκεχωρημέναι. Ἂς ἴδωμεν, κύριοι, ἐγγύτερον ποῖα εἶναι τὰ κατορθώματα τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873. Ἀρχίζω, κύριοι, ἀπὸ τὰ ἔσοδα· ταῦτα δὲν εἶναι παρὰ ἁπλῆ σχεδὸν ἀντιγραφὴ τῶν ἐσόδων τοῦ 1871. Τὸ 1873 ἀντιστοιχεῖ κατὰ τὴν παραγωγὴν πρὸς τὸ 1871, διότι, ὡς ἠξεύρετε, ὑπάρχουν προϊόντα τινὰ, τῶν ὁποίων ἡ παραγωγὴ εἶναι μεγαλειτέρα κατὰ τὸ ἓν καὶ μικροτέρα κατὰ τὸ ἄλλο ἔτος· ἑπομένως πᾶν ἔτος ἀντιστοιχεῖ ἀκριβῶς οὐχὶ μὲ τὸ ἀμέσως προηγούμενον, ἀλλὰ μὲ τὸ πρὸ αὐτοῦ.

§72ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Τί ἔγεινεν αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ διάδοχός σας;

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὰς καταστάσεις· ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειμμα. Εἷς ἐκ τῶν διαδόχων μου, πρὶν ἐκκαθαρισθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1871, διότι ταῦτα ἔγειναν ἐντελῶς γνωστὰ μόνον μετὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ ἑπομένου ἔτους 1872, εἶπεν ὅτι θέλει ὑπάρχει ἔλλειμμα δύω ἑκατομμυρίων· ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν ἀπεδείχθη τοῦτο ἀληθές. Παραπονοῦμαι δὲ κατὰ τοῦ κ. Χρηστίδου διότι, καί τοι ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὸν ἀπολογισμὸν, δὲν θέλει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι τὸ 1871 ὄχι μόνον δὲν ἔχει ἔλλειμμα, ἀλλ’ ἀφῆκε καὶ περίσσευμα. — Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1873 ὑπολογίζει τὰ ἔσοδα εἰς 35,900,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1871 εἰσεπράχθησαν 35,531,000, ὃ ἐστὶ κατὰ τὸ 1873 δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἱ ὑπουργοὶ νὰ σᾶς ἀναγγείλουν, οὔτε νὰ σᾶς ὑποσχεθοῦν κἀμμίαν εἴσπραξιν ἀνωτέραν ἀπὸ τῆς γενομένης κατὰ τὸ 1871. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπουν βεβαίως, ὅτι ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873 ἐλλείπουν ἔκτακτά τινα ἔσοδα, ἅτινα ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τὸ 1871 καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν κατὰ τὸ 1873· ποῖα δὲ καὶ πόσα εἶναι τὰ ἔσοδα ταῦτα; Εἶναι πρῶτον 507,000 ἀπὸ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν 450 μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ δεύτερον 469,000 ἀπὸ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν προκαταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ ἐθνικὰς γαίας καὶ ἐθνικοϊδιοκτήτους φυτείας εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1871, καὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὁ κ. ὑπουργὸς προϋπολογίζει ὅτι θέλει εἰσπράξει ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸ 1873, διότι κατὰ μὲν τὸ 1871 εἰσεπράχθησαν 969 χιλιάδες, κατὰ τὸ 1873 προϋπολογίζονται 500 χιλ. Λοιπὸν 469 χιλ. δραχμῶν ἀπὸ τὴν διαφορὰν τῶν προκαταβολῶν, καὶ 507 χιλ. ἀπὸ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν μετοχῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 976 χιλ. ἀποτελοῦσι τὸ σύνολον τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἐλλείπουσιν ἀπὸ τὸ 1873. Ἀλλὰ ἀντὶ τούτου τὸ 1873 ἔχει ἄλλα ἔσοδα ἔκτακτα ἢ τακτικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχε τὸ 1871, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα προπαρεσκεύασε τὸ 1871. Ἔχει πρῶτον μίαν διαφορὰν ἀπὸ 300 περίπου χιλ. δραχμῶν μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων· διότι κατὰ τὰ 1871 δὲν εἴχομεν δι’ ὅλον τὸ ἔτος τὸν νέον νόμον περὶ καταδιώξεως, ὅστις ἐμβῆκεν εἰς ἐνέργειαν μετὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1871. Ἔχει δεύτερον 400,000 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι θέλουν εἰσπραχθῆ περιπλέον ἀπὸ τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου· διότι, καθὼς σᾶς εἶπον καὶ χθὲς, ἡ δίκη μεταξὺ δημοσίου καὶ τῆς κοινότητος Κερατέας ἐτελείωσε, καὶ τὸ δημόσιον δὲν θὰ λαμβάνῃ 10%, ἀλλὰ 30%, διὰ τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ὁποίων εἰς οὐδὲν συνετέλεσεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις, διότι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀποπερατώσεως μιᾶς δίκης ἐκκρεμοῦς, ἡ δὲ ἀποπεράτωσις αὐτῆς ὀφείλεται εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ 1871. Ἔχει ἀκόμη αὔξησιν τῶν τηλεγραφικῶν ἐσόδων δραχ. 100,000 ἕνεκα τῶν νέων τηλεγραφικῶν γραμμῶν, αἵτινες κατὰ τὸ 1871 καὶ 1872 ἐσυστήθησαν· ἔτι δὲ 300 χιλ. ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος. Αὐτὰ τὰ τέσσαρα κονδύλια, διὰ τὰ ὁποῖα, πλὴν τοῦ τελευταίου, εἰς οὐδὲν συνετέλεσεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις, εἶναι ἱκανὰ νὰ ἀντικαταστήσωσι τὰς 976 χιλ. τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1871 ἀπὸ ἔκτακτα ἔσοδα εἰσέπραξε. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τὸ 1873 στηρίζεται εἰς τὰς βάσεις τοῦ 1871 καὶ ὅτι ἡ σημερινὴ διοίκησις δὲν συνετέλεσεν οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον πρὸς αὔξησιν αὐτῶν. Ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κομπάζων λέγει, ὅτι μεγάλοι ἀγῶνες κατεβλήθησαν, καὶ μετ’ ἐπιμελείας ἀνεκρίθησαν οἱ πόροι τοῦ κράτους· ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγει, παρακαλῶ, εἰς τί περιεστράφη ἡ ἀνάκρισις αὕτη, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν; Ἀνάκρισις τῶν φόρων καὶ τῶν πόρων μιᾶς ἐπικρατείας θέλει νὰ εἰπῇ, ὡς γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ φίλος μου κ. Χρηστίδης, λεπτομερὴς καὶ ἀκριβὴς ἐξέτασις τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων, ἐφ’ ὧν ἕκαστος φόρος πίπτει, ἔρευνα τῶν προσκομμάτων, ἅτινα τυχὸν ἐπιφέρει εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν· διότι πᾶν πρόσκομμα ἐπὶ τῆς παραγωγῆς ἐλαττόνει τὸ ποσὸν τῶν προϊόντων, πᾶν δὲ πρόσκομμα ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ἐλαττόνει τὴν τιμήν· ἀμφότεραι δὲ αἱ ἐλαττώσεις αὗται ἀποβαίνουν πρὸς μεγάλην ζημίαν τοῦ τόπου. Ἀνάκρισις τῶν πόρων θέλει νὰ εἰπῇ ἀναθεώρησις τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν γίνεται ἡ βεβαίωσις, καὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν γίνεται ἡ εἴσπραξις ἑκάστου φόρου πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν ἀδικημάτων καὶ τῶν καταπιέσεων αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ στάδιον αὐτῶν λαμβάνουσι τυχὸν χώραν, τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, καὶ τῆς ἀνελλιποῦς εἰσπράξεως· διότι εἶναι σκανδαλωδεστάτη ἀνισότης ἄλλοι νὰ πληρόνουν καὶ ἄλλοι νὰ καθυστεροῦν. Τοιαύτην ἀνάκρισιν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1871, καὶ ἐκ ταύτης προέκυψαν αἱ γενόμεναι εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον μεταβολαί. Ἰδοῦσα ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν Ἄργους καὶ Ναυπλίας ἐπιέζοντο κατὰ τὴν φορολογίαν τῶν καπνῶν, ἐκανόνισε νὰ εἰσπράττεται ὁ φόρος αὐτῶν εἰς τὰ τελωνεῖα· εὑροῦσα ὅτι δὲν ἦτον ὀρθὸν τὸ σύστημα τοῦ νὰ παρουσιάζωσιν οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν ἐγγείων φόρων τὰ διπλότυπα ἀντὶ μετρητῶν — διότι τὰ πλεῖστα ἦσαν πλαστὰ καὶ εἰκονικὰ — ἐκήρυξεν αὐτοὺς ὑποχρέους διὰ τὴν εἴσπραξιν, τοιουτοτρόπως δὲ καὶ τὰ καθυστεροῦντα ἠλάττωσε, καὶ τὰ εἰκονικὰ διπλότυπα κατέπαυσεν. Ἐκ τῆς ἰδίας ἀνακρίσεως ἐπείσθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγῃ τοὺς νόμους περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, διότι δὲν ἦτο πλέον συγκεχωρημένον νὰ μένῃ ἐκκρεμὴς μία τοσοῦτον μεγάλη ἰδιοκτησία. Ἐκ ταύτης εἶδεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους εἴχομεν περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων καὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου, δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς. Ἔφερε λοιπὸν ὁλόκληρον κώδικα καταδιώξεως, ὅστις ψηφισθεὶς ἔφερεν αἴσια ἀποτελέσματα, ὅπως καὶ αὐτὸς ὁ κ. Χρηστίδης ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ. Ἡ ἀνάκρισις αὕτη ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ὅτι ἦτον ἁμάρτημα νὰ ἀφίνῃ τὸν φορολογούμενον λαὸν ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς φορολογίας. Ἔσπευσεν ἑπομένως νὰ φέρῃ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς αὐτοῦ καὶ ἀντικαταστάσεως διὰ τοῦ διανεμητικοῦ, καὶ ὅταν πάλιν εἶδεν ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία δὲν ἦτον ἕτοιμη νὰ τὸ δεχθοῦν, ἐσκέφθη καὶ εὗρεν ἄλλο μέσον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν πεποίθησίν της ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν μάστιγα ταύτην.

§74ΔΡΟΣΟΣ. Καυχᾶσθε δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα τὸ Κοινοβούλιον δὲν ἐδέχθη.

§75ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Κοινοβουλίου.

§76ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν δὲν τὰ δέχεται ἡ κοινωνία, δὲν εἶναι σπουδαῖα.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ διανεμητικοῦ συστήματος, ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ἐδέχθη.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια. Καὶ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1872 ἐξηκολούθησε τὴν ἀνάκρισιν τῶν φόρων καὶ τῶν πόρων. Ἔκαμε διαφόρους μεταβολὰς εἰς τὸ δασμολόγιον καὶ ἐφήρμοσε τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῶν καπνῶν τῆς Ἀργολίδος καὶ εἰς διαφόρους ἄλλας ἐπαρχίας, ὁ δὲ κ. Χρηστίδης ὡμολόγησεν ὅτι εἶχε πολὺ δίκαιον νὰ τὸ κάμῃ.

§79ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀπέτυχε.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πειράζει· διορθόνομεν ὅσα ἀπέτυχον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μένωμεν stato quo.

§81ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης)....

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγετε, κ. ὑπουργέ;

§83ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ μὴν ᾖμαι ὑπουργὸς, διὰ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πταίουσιν ὅλοι.

§84ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἆ! καὶ εἶσαι μόνος ἀθῶος! Ἆ! (Γέλωτες).

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν εὐτυχῆ θέσιν εὑρίσκονται, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, πάντες ὅσοι δὲν ἐγένοντο ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἵτινες ἀδιακόπως κρίνονται καὶ κατακρίνονται. Κατὰ τὸ 1873 ὅμως ἡ κυβέρνησις, καίτοι ἀνηρεύνησεν, ὡς λέγει, 10 ὁλοκλήρους μῆνας τοὺς πόρους τοῦ δημοσίου, δὲν εὗρε τίποτε ἐπιλήψιμον, τίποτε χρῇζον διορθώσεως· εὗρε τὰ πάντα λίαν καλὰ, καὶ δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἦτον ἀναγκαῖον νὰ προτείνῃ μεταβολήν τινα οὔτε εἰς τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, οὔτε εἰς τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν. Ἐκ τῆς μεγάλης ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ἓν μόνον εὗρε κακὸν, ὅτι ὁ φόρος τοῦ ἅλατος εἶναι πολὺ μικρὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἔσπευσε νὰ δανεισθῇ, ὡς λέγει, ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς κύριος Παπαμιχαλόπουλος εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἀπὸ 10 ἀνεβιβάζετο εἰς 15 λεπτὰ. Ἂν ἡ πρότασις αὕτη ἦτον ἀνεκτὴ, καὶ ἴσως ἀναγκαία φερομένη εἰς τὴν Βουλὴν ἐν ἀρχῇ τοῦ 1872, ὅτε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 71 δὲν ἦσαν γνωστὰ ἀκριβῶς καὶ ὅτε ἐπαπειλούμεθα ἀπὸ μεγάλα ἐλλείμματα, εἶναι ἐντελῶς ἀσυγχώρητος ὁ ὑπουργὸς ἐπαναλαμβάνων αὐτὴν κατὰ τὸ 73, ἀφοῦ ἐξ ἑνὸς μὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὅτι μία προηγουμένη χρῆσις ἠδυνήθη νὰ ἰσοζυγίσῃ τὰ ἔσοδα πρὸς τὰ ἔξοδα ἄνευ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λέγει ὅτι ἔκαμε διαφόρους οἰκονομίας, διὰ τῶν ὁποίων ἐκάλυψε πᾶν ἔλλειμμα. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ νὰ κρατῇ ἡ κυβέρνησις τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος καὶ νὰ τὸ πωλῇ εἰς ὡρισμένας τιμὰς σημαίνει, ὅτι ἐπιβάλλει φόρον ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ἅλατος, διότι ἄλλως ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ ἐλεύθερον τὸ ἐμπόριον τοῦ ἅλατος, διὰ νὰ πωλῆται εἰς τιμὴν ἀνάλογον μὲ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ παραγωγῆς. Ἡ αὔξησις ἑπομένως τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος εἶναι αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ἅλατος. Ἀλλὰ τὸ ἅλας εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ φορολογῆται βαρέως, ἀλλ’ εἰ δυνατὸν, δὲν ἔπρεπε νὰ φορολογῆται ποσῶς· διότι ὡς ἀντικείμενον καταναλώσεως καταναλίσκεται ἐξ ἴσου ἀπὸ πλουσίους καὶ πένητας, ὁ δὲ ἐπιβαλλόμενος εἰς αὐτὸ φόρος ἀντίκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ πολῖται ὀφείλουν νὰ πληρόνουν ἀναλόγως τῆς περιουσίας των· ὁ φόρος τοῦ ἅλατος ἐπιβάλλεται κατὰ κεφαλὴν, κατ’ ἄτομον, εἶναι μὲ ἄλλας λέξεις φόρος κεφαλικὸς, διότι ἕκαστος πολίτης, εἴτε πλούσιος εἶναι εἴτε πτωχὸς, εἴτε ἔχει περιουσίαν εἴτε δὲν ἔχει, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φάγῃ ἅλας· οἱ πτωχοὶ μάλιστα τρώγουν περισσότερον τῶν πλουσίων, καὶ ἑπομένως ἐκεῖνοι φορολογοῦνται περισσότερον τούτων.

§86ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὑπάγεται καὶ ὁ καπνός.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ χρῆσις τοῦ καπνοῦ εἶναι προαιρετική. Ἐγὼ π. χ. δὲν καπνίζω.

§88ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ὁ καπνὸς εἶναι ἡ μόνη πολυτέλεια τοῦ πτωχοῦ.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρώτην φορὰν ἀκούω ὅτι ὁ καπνὸς καὶ τὸ ἅλας ὑπάγονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Ἄνευ ἅλατος δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ περάσῃ, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ φάγῃ ἀνάλατον ψωμί· ἄνευ ὅμως καπνοῦ περνᾷ πολὺς κόσμος.

§90ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Κατήντησε τῆς πρώτης ἀνάγκης.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὸ ἅλας δὲν εἶναι μόνον ἀντικείμενον καταναλώσεως, εἶναι καὶ ἀντικείμενον πρώτης ὕλης, χρησιμευούσης εἰς βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς πλειότερον τῶν ἄλλων καταπιέζονται, ἐνῷ ἔπρεπε πρὸ πάσης ἄλλης νὰ προστατεύωνται. Τὸ ἅλας χρησιμεύει εἰς τοὺς ποιμένας διὰ τὴν τυροκομίαν, εἰς τοὺς παραγωγοὺς τῶν ἐλαιῶν διὰ τὸ ἁλάτισμα αὐτῶν, καὶ εἰς τοὺς ἁλιεῖς διὰ τὴν ταρίχευσιν τῶν ἰχθύων. Εἶναι δὲ ἐναντίον πάσης οἰκονομικῆς ἀρχῆς νὰ φορολογῇ τις τὴν πρώτην ὕλην, διότι ἡ φορολογία τῶν πρώτων ὑλῶν παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, καὶ φέρει τὸν ἐγχώριον βιομήχανον εἰς θέσιν νὰ μὴ δύναται νὰ συναγωνισθῇ μὲ τοὺς ξένους. Πέρυσιν ὁ κ. Χρηστίδης χειροκροτῶν ἐψήφισεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ διὰ τοῦ ὁποίου κατηργεῖτο τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ φλοιοῦ τῆς πίτυος, ὅστις χρησιμεύει εἰς τὴν βυρσοδεψίαν, τῆς σόδας, ἥτις χρησιμεύει διὰ τὴν ὑελουργίαν, τῶν ἐλαιοπυρήνων, οἵτινες χρησιμεύουσι διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν. Εἶχε δὲ μέγα δίκαιον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ κάλλιστα ἔπραξεν ὁ κ. Χρηστίδης καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπεψηφίσαμεν.

§92ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τῶν ἐλαιοπυρήνων ἦτον ἀπὸ τὰ 68 κατηργημένον.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ τόσην πρόνοιαν λαμβάνομεν διὰ τοὺς βυρσοδέψας, ὑελουργοὺς καὶ σαπωνοποιοὺς, δὲν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πολὺ περισσοτέραν διὰ τοὺς ποιμένας, τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς ἁλιεῖς, ἢ εἶναι πεπρωμένον εἰς αὐτὸν τὸν τόπον ὅλα τὰ βάρη καὶ ὅλα τὰ ἐμπόδια νὰ τὰ ὑφίστανται οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ ποιμένες; Ἀντὶ νὰ ἐκζητήσωμεν ἐκ παντὸς τρόπου τὰ μέσα ὅπως ἀπαλλάξωμεν τὴν μεγάλην ταύτην τάξιν, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν ὑλικὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους, ἀπὸ τὰ δυσβάστακτα βάρη, τὰ ὁποῖα ὑποφέρει, ἔρχονται ἤδη καὶ μᾶς προτείνουν νὰ φορολογήσωμεν τόσον ἁδρῶς καὶ τὴν πρώτην ὕλην, ἡ ὁποία χρησιμεύει εἰς τὴν βιομηχανίαν των. Διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος ὁ κ. ὑπουργὸς, τί λέγει; τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ ἐξ αὐτῆς, θέλουσι χρησιμεύσει εἰς σύστασιν νέων ἁλαταποθηκῶν εἰς μέρη ἀπόκεντρα, ἔνθα τὸ ἅλας ὑπερτιμᾶται παρὰ τῶν κερδοσκόπων. Ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι τοῦτο ἀληθὲς, ὁποίαν σχέσιν ἔχει ἡ αὔξησις μὲ τὴν οἰκονομίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατὰ τίνα τρόπον θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ ἰσοζύγιον, ἀφοῦ ὅσα θὰ λάβωμεν μὲ τὴν μίαν θὰ τὰ δαπανήσωμεν μὲ τὴν ἄλλην χεῖρα πρὸς σύστασιν ἁλαταποθηκῶν; Ἐὰν ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τοιοῦτος καὶ οὐχὶ ταμιευτικὸς, ἡ αὔξησις εἶναι περιττή· διότι δὲν εὑρίσκω δίκαιον, ὅπως εὐκολύνωμεν τὸν κάτοικον τῆς Εὐρυτανίας π. χ. ἢ τὸν κάτοικον τῆς Γορτυνίας, νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν πτωχὸν ἁλιέα τοῦ Μεσολογγίου, τὸν ποιμένα τῆς Ἀκαρνανίας καὶ τὸν ἐλαιοπαραγωγὸν τῆς Τριφυλίας καὶ Λακεδαίμονος.

§94ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Καὶ τῆς Ἑπτανήσου.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς εὑρίσκεσθε εἰς καλλιτέραν θέσιν ὡς πρὸς τὸ ἅλας. Ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ συστηθῶσι τῳόντι ἁλαταποθῆκαι εἰς μέρη κείμενα μακρὰν τῆς θαλάσσης, δύναται εἰς τὰς ἀποθήκας αὐτὰς νὰ πωλῆται τὸ ἅλας εἰς τιμὴν ἀνωτέραν, ἵνα καλύπτωνται τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ ἅλατος. Τελειώνω τὴν ἀνάλυσιν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, διότι οὐδὲν ἕτερον ἔχω νὰ εἴπω. Σᾶς ἀπέδειξα, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, συντάττουσα τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ 1873, ἐστηρίχθη εἰς τὰς βάσεις τοῦ 1871, καὶ ὅτι ἂν λείπουσιν ἀπὸ τὰ 73 ἔσοδα ἔκτακτα, τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ 1871, τὰ ἔσοδα ἐκεῖνα ἀναπληροῦνται ἀπὸ ἄλλα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1871 δὲν ὑπῆρχον, καὶ διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν ὁποίων κατ’ οὐδὲν συνετέλεσεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἔκαμεν, εἶναι ἡ πρόσοδος τοῦ ἅλατος, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι ταύτην ἡ Βουλὴ δὲν θέλει τὴν παραδεχθῇ.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπεῤῥίφθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον. Ἔρχομαι εἰς τὰ ἔξοδα, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας τὸ παρὸν ὑπουργεῖον μετῆλθεν ἵνα ἐπιφέρῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ὡς μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς οἰκονομίας, καὶ αἱ οἰκονομίαι ἔδωκαν αὐτοῖς σπουδαῖα ποσὰ, διὰ τῶν ὁποίων κατωρθώθη τὸ ἰσοζύγιον. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν ποῖα εἶναι τὰ σπουδαῖα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ᾠκονόμησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν πρώτοις λέγει, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπέφερεν, ἔφερεν ἐλάττωσιν συμποσουμένην εἰς 3,555.000 δραχμάς. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἐπιφέρει ὁ ἴδιος δὲν εἶναι διὰ τὸ 1873, ἀλλὰ διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, διότι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐσκέφθησαν, ἐφηρμόσθησαν περὶ τὰ μέσα τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ ὄχι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ. Μὲ ἄλλας λέξεις, ὁ κ. ὑπουργὸς προφητεύει ὁποίας οἰκονομίας θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ 74 χωρὶς νὰ ὑποπτεύσῃ, ὅτι εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας κάμνουν, νὰ ᾖναι ἀδύνατοι ἢ ἐπιζήμιοι. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸ 1874 θέλω φέρει τὰς κρίσεις μου, ἐὰν ᾖμαι τότε εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ περιορίζομαι ἤδη εἰς τὸ 1873. Κατὰ τὸ 1873 ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει ὅτι κατώρθωσεν οἰκονομίαν 1,413,000 δραχμ. Τὴν οἰκονομίαν ταύτην, ἢ νὰ εἴπω καλλίτερον, τὴν ἐλάττωσιν ταύτην διαιρεῖ ὁ ἴδιος εἰς οἰκονομίας πραγματικὰς καὶ εἰς πιστώσεις περιττὰς καὶ ἀχρήστους.

§98ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αἱ πραγματικαὶ εἶναι 1,400,000, αἱ ἐλαττώσεις τῶν πιστώσεων εἶναι ἄλλαι 600,000. Ἀλλ’ ἐξακολουθεῖτε, θὰ σᾶς ἀπαντήσω κατόπιν.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Τὸ ὅλον εἶναι 2,000,000. Δύω λοιπὸν εἰδῶν ἐλαττώσεις ἔκαμεν ὁ κ. Χρηστίδης, ἤτοι οἰκονομίας πραγματικὰς καὶ ἀφαιρέσεις ἀχρήστων πιστώσεων. Ὅπως ἐννοήσητε, κύριοι, τὴν ἀξίαν τῶν οἰκονομιῶν, ἀρκεῖ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ προεισαγωγικῇ ἐκθέσει κάμνει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, χωρίζων τὰς περιττὰς πιστώσεις ἀπὸ τὰς πραγματικὰς οἰκονομίας. Ἐκεῖ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἰς τὰς πραγματικὰς οἰκονομίας κατατάσσει 490,000 δραχμὰς, ὑπαγομένας εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐὰν δὲ ἀνοίξετε τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι αὗται· ά) ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἀφηρέθησαν 170,000 δραχμαί. Ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς, εἶναι τοῦτο οἰκονομία πραγματικὴ, ἢ ἁπλῆ ἐλάττωσις περιττῆς πιστώσεως; Ἀφοῦ ἡ ληστεία δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ κράτει, ἀφοῦ οἱ λῃσταὶ ἀπεβλήθησαν ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς ἑλληνικῆς ἐπικρατείας, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ ἀμοιβὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐξώδευσε τὸ μεγαλείτερον μέρος, δὲν ἔχει ἀνάγκην μεταβατικῶν. Ἑπομένως ἂν ἀφήρεσεν 170,000 δραχμ. ἔπρεπε νὰ τὰς θέσῃ εἰς τὰς τακτικὰς πιστώσεις καὶ οὐχὶ εἰς τὰς οἰκονομίας· βʹ) ἀφαιρεῖ 280,000 διά τινα συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔδιδεν εἰς τὴν ἀτμοπλοΐαν, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν θέλει λείψει ὁριστικῶς ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι μετεβλήθη ἡ σύμβασις, εἴτε εὑρέθη ἑτέρα ἑταιρία, καθόσον τὰ περὶ τούτου δὲν ἀπεφασίσθησαν ἀκόμη ὁριστικῶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο ὁριστικῶς ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ προκείμενον ἔξοδον, πάλιν ἔπρεπε νὰ καταταχθῇ οὐχὶ εἰς τὰς πραγματικὰς οἰκονομίας, ἀλλ’ εἰς τὰς περιττὰς πιστώσεις.

§100ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πρὸς τί τὰ λέγετε τώρα αὐτά; Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, τὰ ἀναφέρετε καὶ θὰ λάβετε τὴν ἀπάντησιν.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα τινὰ ἐν παραδείγματι θ’ ἀναφέρω. γʹ.) ἀφαιρεῖ 85,000 δραχμάς, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον κατὰ τὸ 1872 πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων καὶ πρὸς ἀνέγερσιν φάρων, κονδύλιον δηλ. προσδιωρισμένον διὰ δημόσια ἔργα, καὶ τὴν ἀφαίρεσιν ταύτην παρουσιάζει ὡς οἰκονομίαν πραγματικήν. Ἐκ τούτων βλέπετε ὅτι αἱ 492,000 δραχ., τὰς ὁποίας σημειόνουν ὡς πραγματικὰς οἰκονομίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ποσὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετάζω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἂν θὰ πληρωθῶσιν ἢ ὄχι, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα, ἂν λείψουν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ὅπως καταταχθῶσι μεταξὺ τῶν πραγματικῶν οἰκονομιῶν. Μεταξὺ τῶν ἐλαττώσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὰς ὁποίας ὅλας κατατάσσουν εἰς τὰς πραγματικὰς οἰκονομίας, ὑπάρχει καὶ ἓν κονδύλιον 85,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ ἐκτάκτους πιστώσεις τοῦ 1872, καὶ ὡς τοιαύτη φανερὸν εἶναι ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς πραγματικὴ οἰκονομία. Ἡ μεγαλειτέρα ὅμως τῶν οἰκονομιῶν, διὰ τὴν ὁποίαν καυχᾶται ἡ κυβέρνησις, εἶναι ἡ ἀναγομένη εἰς τὸ δημόσιον χρέος. Διὰ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμε μετὰ τῶν Τραπεζῶν ἡ Κυβέρνησις, ἰσχυρίζεται ὅτι θὰ κερδίζῃ τὸ δημόσιον ἐτησίως 1,197,000 ἢ 1,367,200. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι ἡ οἰκονομία αὕτη ἔχει σχέσιν μὲ τὰς συμβάσεις περὶ Τραπεζῶν, αἵτινες δὲν εὗρον πολλὴν ὑποδοχὴν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀγνοῶ δὲ ὁποία θέλει εἶσθαι ἡ τύχη των, διότι γνωρίζετε τίνι τρόπῳ ἐπεψηφίσθησαν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι θέλουν ἐπιψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ πραγματοποιηθῆ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον ἔχει· πρόκειται τῳόντι νὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον τὴν ἀνωτέρω ποσότητα;

§102ΔΡΟΣΟΣ. Αὐτὸ ἐξηγήθη. Σεῖς εἶσθε ἀρχαῖος ὑπάλληλος καὶ εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα· δὲν γνωρίζετε πῶς κατατάσσονται αἱ διαφοραί; Λαμβάνονται τὰ στελέχη τῶν εἰσπράξεων τῶν προηγουμένων ἐτῶν καὶ συντάσσεται ὁ προϋπολογισμός. Ὅλαι αἱ διαφοραὶ ἔπρεπε νὰ καταδειχθῶσι· τόση ἐλάττωσις ὑπάρχει ἐδῶ, τόση αὔξησις ἐκεῖ, καὶ οὕτω καθεξῆς.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δὲν περιωρίσθη νὰ εἴπῃ ὅτι ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ διῄρεσε τὴν ἐλάττωσιν εἰς οἰκονομίας πραγματικὰς καὶ εἰς περιττὰς πιστώσεις, καὶ ἀπεφάνθη ὅτι ἔκαμε πραγματικὰς οἰκονομίας. Θέλετε ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον αὐτὴν τὴν κατάταξιν, ὅταν εὑρίσκω ὅτι μεταξὺ τῶν πραγματικῶν οἰκονομιῶν κατατάσσει τὴν συνδρομὴν πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ τὰ ποσὰ πρὸς ἀποξήρανσιν λιμνῶν καὶ ἀνέγερσιν φάρων; Τὰ αὐτὰ λέγω καὶ διὰ τὸ δημόσιον χρέος. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἂν ἐπιψηφισθῶσιν αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἔφερεν, ἡ πραγματικὴ οἰκονομία τοῦ δημοσίου κατ’ ἔτος θέλει εἶσθαι μόνον 230,000 δραχμαί. Διὰ τῶν συμβάσεων τούτων χρεωλυτικά τινα χρέη τοῦ κράτους, διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνομεν τόκον καὶ χρεωλύσιον, πρόκειται νὰ μεταβληθῶσιν εἰς χρέη ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ μὲ τόκον μικρότερον, ὥστε τὸ Δημόσιον ὠφελεῖται τὴν διαφορὰν τοῦ τόκου, αὐτὸ δὲ ὑποχρεοῦται καὶ ὡρισμένως λαμβάνει τὴν εὐκολίαν νὰ πληρόνῃ ὅσον μέρος τοῦ κεφαλαίου δύναται. Καὶ ἡ μὲν ἐλάττωσις τῶν τόκων εἶναι τῳόντι πραγματικὴ οἰκονομία, ἀλλ’ ἡ ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς τοῦ κεφαλαίου ὄχι μόνον δὲν εἶναι τοιαύτη, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας διαιωνίζει τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ εἶναι ἀπόδειξις οἰκονομικῆς στενοχωρίας· διότι μόνοι οἱ ἐν στενοχωρίαις διατελοῦντες ἀθετοῦσι τοὺς ὅρους τῆς πληρωμῆς τῶν χρεῶν των καὶ ἐπιζητοῦσιν ἀπὸ τοὺς δανειστάς των μακροτέρας προθεσμίας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοιοῦτόν τι διενοήθημεν νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸ 1871· ἀλλ’ ἐὰν ἤμεθα κάπως δικαιολογημένοι ἡμεῖς διαδεχθέντες ὑμᾶς, οἵτινες προανηγγέλλετε μεγάλα ἐλλείμματα, εἶσθε ἐντελῶς ἀδικαιολόγητοι ὑμεῖς, ἐλθόντες μεθ’ ἡμᾶς, οἵτινες σᾶς παρεδώκαμεν ἀπολογισμὸν μὲ περίσσευμα. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου φέρει, ὡς προεῖπον, ἐτησίως 230,000 δραχ. ἀλλὰ διὰ τὸ 1873 ἡ οἰκονομία περιορίζεται εἰς ἑκατὸν χιλιάδας δραχμὰς περίπου, ἡ δὲ ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς τοῦ κεφαλαίου εἶναι ἁπλῆ ἀφαίρεσις πιστώσεως, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ πραγματικὴ οἰκονομία.

§104ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πραγματικὰ εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, καὶ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς εἴπομεν.

§105ΤΙΝΕΣ. Ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸ παρὸν καὶ ῥίπτονται εἰς τὸ μέλλον.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας τὸ παρὸν ὑπουργεῖον ἔκαμε, δύνανται νὰ συγκεφαλαιωθῶσιν εἰς τὰ ἑξῆς· 1) ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου τοῦ δημοσίου, μόνον ἐὰν ἐπιψηφισθῶσιν αἱ συμβάσεις, τὸ ὁποῖον τὸ θεωρῶ ἀμφίβολον, διότι ναὶ μὲν ἀνακουφίζεται τὸ δημόσιον, ἀλλὰ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἡ Βουλὴ τὰς ἐπιψηφίσῃ· ἡ ἐλάττωσις αὕτη διὰ τὸ 1873 συνίσταται εἰς δραχ. 100,000· 2) ἡ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν, ὅπερ θέλομεν ἐξετάσει ἀκολούθως ἐὰν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἢ ὄχι· ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ οἰκονομία διὰ τὸ 1873 περιορίζεται εἰς 100 περίπου χιλιάδας δραχμὰς, καὶ 3) ποσά τινα οἰκονομούμενα ἐκ τῆς ἀπολύσεως τῶν ἐφέδρων καὶ τοῦ ἀφοπλισμοῦ τῶν πολεμικῶν πλοίων, ὑπολογιζόμενα παρὰ τῶν ὑπουργῶν εἰς 700,000 δραχμὰς, ἀλλ’ ὅταν φθάσωμεν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων, τότε θέλομεν ἐξετάσει ἐὰν αἱ ἐλαττώσεις ἀναβαίνωσι πράγματι εἰς τὴν ποσότητα ταύτην καὶ ἐὰν δύνανται νὰ διατηρηθῶσιν ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Κατ’ ἐμὲ, αἱ πραγματικαὶ οἰκονομίαι εἶναι ἀσήμαντοι, καὶ νομίζω ὅτι μικρὰν θέλουσιν ἐξασκήσει ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τελειώνω, κύριοι, διότι καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ ἐγὼ ἐμακρυγόρησα παρὰ τὸ σύνηθες.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, κύριοι, ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 12).