1873.06.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

Τῆς 8 Ἰουνίου 1873.

(Παρασκευή).

Ὥρα 8 Π. Μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Παραμυθιώτης.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, κύριε πρόεδρε.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς δὲν εἴμεθα;

§3ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Οὔτε 80 δὲν εἴμεθα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα 100 τοὐλάχιστον. Θέλετε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος;

§5ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, ν’ ἀναγνωσθῇ. Καταλαμβάνει τὴν θέσιν του ὁ πρόεδρος κ. Δεληγιάννης.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία;

§7ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐν συνειδήσει σᾶς λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἓν ζήτημα....

§9ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι, κύριε πρόεδρε· νὰ ἔρχωμαι ἐγὼ ἀπὸ τὰς 7 καὶ νὰ μᾶς λέγουν δὲν εἰργάσθης!

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὰ δωμάτια ὅλοι οἱ βουλευταί.

§11ΜΑΚΡΗΣ. Εἶναι εἴκοσι βουλευταὶ εἰς τὰ δωμάτια.

§12ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῦ; Οὔτε τέσσαρες δὲν εἶναι.

§13ΜΑΚΡΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω πόσοι εἶναι εἰς αὐτὸ; ἰδοὺ εἶναι εἰς αὐτὸ ἐννέα.

§14ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐπιμένομεν, κύριε πρόεδρε, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§15ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπιμένομεν, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα...! Τέλος πάντων ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος διὰ νὰ ἴδωμεν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὸν μῆνα Μάϊον. Τρίτη ἀνάγνωσις.

§17ΜΑΝΟΥΣΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§18ΤΙΝΕΣ. Μπᾶ, μπᾶ, εἴμεθα περισσότεροι ἀπὸ 120.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἡ γνώμη σας δὲν γίνεται δεκτή· Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ κατὰ σύνολον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως τοῦ μηνὸς Μαΐου. Ἐπίσης καὶ ἡ σύμβασις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικυρώσεως συμβάσεως ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας Μπάρης καὶ Μάκ–Ἴβερ, εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Μακρῆς.

§21ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε· ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως εἰς ἓν ἀντικείμενον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἐμβήκαμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§23ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ· τὰ λαχεῖα, ὡς γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις πολὺ καλὰ, ἀπαγορεύονται δυνάμει ἑνὸς διατάγματος πρὸ τοῦ 1843, ἑπομένως ἔχοντος ἰσχὺν νόμου. Ἐν τούτοις παρετήρησα μίαν πομπώδη εἰδοποίησιν ἑνὸς λαχείου εὐρωπαϊκοῦ τοιχοκολλημένην εἰς διάφορα μέρη τῆς πόλεως καὶ εἰς τὴν γαλλικὴν καὶ εἰς ἄλλας γλώσσας. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπει εἰς πολίτας Ἕλληνας νὰ ἐνεργοῦν λαχεῖα παρὰ ἀδείᾳ αὐτῆς, κατὰ μείζονα λόγον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν τοιαύτην δημοσίαν διαπραγμάτευσιν τῶν λαχείων. Ἐφιστῶ λοιπὸν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§25ΜΑΚΡΗΣ. Κατὰ τὸ 1852 εἶχεν ὑποβάλει ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδιον περὶ τελωνειακῆς κλίμακος τῶν σιτηρῶν ἐν τῇ ἑλληνικῇ Βουλῇ· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διάφοροι ἐκ τῶν ῥητόρων τοῦ Κοινοβουλίου ἔφεραν ἐπιχειρήματα ἐκ τῶν διαφόρων εὐρωπαϊκῶν συγγραμμάτων καὶ ἠθέλησαν νὰ ἀποδείξωσι περίπου, ὅτι τὰ ἐπικρατοῦντα εἰς τὴν Γαλλίαν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ ἐν Ἑλλάδι· ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὴν Ἀγγλίαν πρέπει νὰ νομοθετηθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐπὶ τῶν ἰδεῶν αὐτῶν εἷς ἐκ τῶν σπουδαίων δημοσιογράφων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶπε τὰ ἑξῆς· «Δὲν ἀρκεῖ τις νὰ μεταβῇ εἰς ἓν βιβλιοπωλεῖον νὰ δώσῃ ὀλίγα χρήματα ὅπως ἀγοράσῃ μερικὰ οἰκονομολογικὰ συγγράμματα καὶ ῥίψῃ τὰς ἰδέας ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ πείσῃ τὸ Κοινοβούλιον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετήσῃ τις συγγράμματα διὰ νὰ ἐννοήσῃ τὰς οἰκονομολογικὰς θεωρίας, ἀλλ’ εἶναι πρὸ πάντων ἐπάναγκες νὰ ἐξετάσῃ τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, νὰ ἐννοῇ ὁλόκληρον τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ὅστις προκαλεῖ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐφαρμογῆς τῶν συζητουμένων οἰκονομικῶν νόμων. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν νομοθεσίαν ὁλόκληρον. Ὅταν τις δὲν ἐξετάζει ἀλλ’ ἀντιγράφει καὶ μεταφέρει νόμους εὐρωπαϊκοὺς χωρὶς νὰ ἐξετάζῃ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ τόπου, οἱ νόμοι οὗτοι δὲν ἀποβαίνουσιν ἐπωφελεῖς.» Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις, π. χ. εἰς τὴν γεωργικήν· ὅλοι λέγουσι, μεταχειρισθῆτε τὴν εὐρωπαϊκὴν καλλιέργειαν, φέρετε εὐρωπαϊκὰ ἄροτρα, μηχανικούς· ἀλλὰ δὲν ἐξέτασαν ποία ἡ δύναμις τῶν ἵππων ἐν Ἑλλάδι, ποῖα τὰ κεφάλαια, ποία ἡ διδασκαλία τῆς ἐπιστήμης, ποία ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, ἀνέγνωσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς γεωπονικὰ συγγράμματα, ἀλλὰ μόνον ἐκ δύω ἀρχῶν ὠφελήθην. Ὁ περιώνυμος συγγραφεὺς Tallieur ἀναφέρει, ὅτι ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον τὸ ἔλαιον εἰς τὴν λυχνίαν, τόσον εἶναι τὰ λιπάσματα εἰς τοὺς ἀγρούς. Σπεῖρε τόσους ἀγρούς, εἰς ὅσους δύνασαι νὰ ῥίψῃς λιπάσματα. Τὴν ἀρχὴν ταύτην πολλοὶ ἐφήρμοσαν καὶ ὠφελήθησαν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Λομβάρδος ἀνέφερεν, ὅτι δὲν ἀνέτρεξε νὰ σπουδάσῃ οἰκονομολογικὰ συγγράμματα, οὐχ ἧττον ὅμως ἀνέφερε τὴν γηραιὰν Εὐρώπην καὶ ἠθέλησε νὰ στηριχθῇ, ὅτι τὸ προνόμιον τῶν τραπεζῶν σώζει τοὺς λαούς. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο ἡ Εὐρώπη, ὅταν παρεχώρησε τὰ προνόμια ταῦτα (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε. Τὸ προνόμιον τῆς ἀγγλικῆς τραπέζης ἐχορηγήθη ἐπὶ Γουλιέλμου Γʹ. κατὰ τὸ 1694.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 1644.

§27ΜΑΚΡΗΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ σύγγραμμα de la monnaie du crédit et de l'impôt par Dupugnode, deuxième édition. Εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην λοιπὸν τὸ προνόμιον ἐδόθη, διότι ὑπῆρχεν ὁ πόλεμος μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας καὶ τὸ δημόσιον εὑρίσκετο εἰς μεγάλην ἀμηχανίαν. Ὁ Γουλιέλμος ἤθελε κεφάλαια. Ἡ τράπεζα ἐδάνεισεν 1,000,000 λίρας, δηλ. τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου της, καὶ τοιουτοτρόπως παρεχωρήθη τὸ προνόμιον. Ἔκτοτε ὅμως δὲν ἔπαυσαν τὰ παράπονα κατὰ τοῦ προνομίου αὐτοῦ, καὶ πολλοὶ συγγραφεῖς διαμαρτύρονται· πολλοὶ μάλιστα λέγουσιν, ὅτι ὅσον ταράττουσι τὸν ἠθικὸν κόσμον τὰ ἐγκλήματα, τόσον ταράττουσι τὸν οἰκονομολογικὸν κόσμον τὰ προνόμια. Τὸ κοινοβούλιον ἐπώλησε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε. Τὸ κοινοβούλιον δὲν ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ τὸ προνόμιον, ὡς δὲν ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ τὸ προνόμιον τῆς βιβλιοπωλίας. Ἡ γαλλικὴ τράπεζα πότε ἔλαβε τὸ προνόμιον; τὸ ἔλαβε τὴν 22 Ἀπριλίου 1806. Ἡ τράπεζα ἐκείνη ἐδάνεισε τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ τόκου τοῦ δημοσίου, εὐκόλυνε τὰς ἐργασίας τοῦ δημοσίου διὰ δανείων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν πρώτην περίστασιν ἀνέβησαν εἰς 500,000,000 φράγκων. Ὁ Ναπολέων τὴν ἐβίασε νὰ παραδώσῃ τὸ κεφάλαιον ἀντὶ δημοσίων χρεωγράφων· εἰς τὸν ἴδιον συγγραφέα ἀπαντᾶτε τὴν ἱστορικὴν ταύτην ἀλήθειαν. Τὸ ἱστορικὸν τοῦτο γεγονὸς δὲν ἀναφέρει μόνον ὁ Dupugnode, τὸ ἀναφέρει καὶ ὁ Batbie εἰ τὸ σύγγραμμά του ἐπιγραφόμενον Nouveau Cour d’ économie politique, professé à la faculté de droit de Paris 1864, proffesseur d’ économie politique. Παρατηρεῖτε λοιπόν, ἔντιμοι βουλευταί....

§28ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ, καθ’ ἣν ἔγγραφοι λόγοι ἀπαγορεύονται.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι δὰ, ὄχι, σημειώσεις τινὰς ἔχει μόνον.

§30ΜΑΚΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκετὰ ἀπεδοκίμασε τὴν ἰδέαν σας· τὸ νὰ ἀναφέρῃ τις ἕνα συγγραφέα δὲν εἶναι καὶ γραπτὸς λόγος. — Ἐκτὸς τούτου ὁ κύριος Λομβάρδος ἐφοβήθη τρομερὰ μήπως φυγαδευθῶσι τὰ κεφάλαια ἐκ τῆς Ἑπτανήσου διὰ τῆς συστάσεως νέας τραπέζης· ἡ νέα τράπεζα δὲν θὰ ἐκβάλῃ διὰ τοῦ ἀνατολικοῦ κόσμου, θὰ εἰσάξῃ κεφάλαια. Ὁ ἀνατολικὸς κόσμος, ἔντιμε βουλευτὰ, δὲν πρέπει νὰ φυγαδευθῇ· ὁ ἀνατολικὸς κόσμος δὲν ἦλθεν ἐδῶ πρὸς βλάβην, ἦλθε διὰ νὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον. Τὸ ὄνειρον ὅλων ἡμῶν ποῖον ἦτο εἰς παρελθούσας ἐποχάς; Ὅλοι ηὐχόμεθα νὰ ἀποκατασταθῇ τάξις, ὅλοι ηὐχόμεθα νὰ χορηγήσωμεν ἐκείνας τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες ἀπαιτοῦντες διὰ νὰ ἔλθουν ὁμογενεῖς, νὰ ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὸν τόπον καὶ φέρωσι κεφάλαια. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἐὰν ἐνόει τὰ ἔργα τῶν τραπεζῶν αὐτῶν, δὲν ἤθελεν ὁμιλήσει, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ φράσις, μετὰ τόσης περιφρονήσεως κατὰ τῶν ἐλθόντων νὰ ἐγκατασταθῶσι ξένων. Τί ἔγκλημα ἔπραξαν οἱ κύριοι οὗτοι; πρῶτον, συνέστησαν τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν· βʹ. συνέστησαν τράπεζαν κτηματικήν· γʹ. κατασκευάζουσι σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι μεθορίων· δʹ. σιδηρόδρομον ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι μέχρι Πατρῶν καὶ Βονίτσης. Ἰδοὺ λοιπὸν τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διαπράττουσιν οἱ ὁμογενεῖς αὐτοὶ, οἱ ἐλθόντες ἀπὸ τῆς Ἀνατολῆς (θόρυβος). Ὁ κύριος Λομβάρδος εἶπεν, ἂς ὑπάγωσιν ἀλλοῦ.

§31ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο· μὴ συγχύζετε τὰ ἄλλα ἔργα, διότι ἀδικεῖτε τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον, ἐὰν πιστεύσῃ κἀνεὶς ὅτι ἤθελον λεχθῆ τοιαῦται βλασφημίαι. Ἐὰν θέλετε νὰ λέγετε ὅ,τι θέλετε, ἄλλο πρᾶγμα.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅ,τι λέγετε σεῖς τὸ λέγετε, κύριε Μακρῆ.

§33ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ λέγουσι τὰ πρακτικά· ἂς μεταβῶσιν ἀλλοῦ, εἴπατε. Ἐδῶ πρέπει νὰ ῥιφθῶσι μερικαὶ ἰδέαι, διότι ἡ κοινωνία δὲν ἀνέχεται νὰ ἀναφέρωμεν τοὺς ἐντίμους αὐτοὺς πολίτας ὡς νὰ ἦλθον ὡς δορυκτήτορες καὶ κατακτηταὶ εἰς τὸν τόπον τοῦτον. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη συνεζητήθη καὶ εἰς τὸν τύπον. Ἠθέλησάν τινες νὰ εἴπουν, ὅτι τὰ χρεώγραφα ἢ οἱ τίτλοι τῶν μετοχῶν διαφόρων ἑταιριῶν, ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τα, ὁμοιάζουσι τὰ χρεώγραφα τῆς Βιέννης, χωρὶς νὰ ἐξετάσουν τί ἀντιπροσωπεύουν τὰ χρεώγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφεραν τόσην ἀναστάτωσιν εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον.

§34ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τὰς μετοχὰς τοῦ Λαυρίου;

§35ΜΑΚΡΗΣ. Πᾶν ὅ,τι εἶναι χρεώγραφον ἐν Ἑλλάδι, ἀντιπροσωπεύει ἀξίαν, καὶ αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθν. Τραπέζης ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν, αἱ μετοχαὶ τῆς Μεταλλουργικῆς Ἑταιρίας τοῦ Λαυρίου ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν, αἱ μετοχαὶ τῆς Μεταλλευτικῆς Ἑταιρίας τῆς Καρύστου, τοῦ Περικλέους καὶ τόσων ἄλλων Ἑταιριῶν ἐπίσης ἀντιπροσωπεύουσιν ἀξίας· ὥστε δὲν διατρέχει κίνδυνον κἀνεὶς, διὰ νὰ τὴν ὀνομάζωμεν Χαβιαρόχανον τὴν κινουμένην ἀγοράν μας, καθὼς τὴν ὀνομάζουν διὰ τοῦ τύπου καὶ θέλουν διὰ τοῦ σατυρισμοῦ νὰ ἐλαττώσουν τὴν προθυμίαν τοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῶν ἐπιχειρήσεων.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ....

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε, ἔλθετε ἀπὸ τὸ βῆμα, κ. Ῥάλλη.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Κατήντησαν νὰ λέγουν οἱ συμπολῖταί μας, ὅτι αὐταὶ αἱ μετοχαὶ δὲν εἶναι τίποτε (θόρυβος).

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Μακρῆς ἀπευθύνεται κυρίως εἰς ἐμὲ καὶ δύναται νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει· τοῦ λέγω ὅμως ὅτι θὰ τοῦ ἀπαντήσω ἀρκούντως.

§40ΜΑΚΡΗΣ. Μετὰ τὸν κ. Λομβάρδον ὡμίλησεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς. Ὁμολογῶ τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Κατὰ τὰ 1864, ὅτε εἷς πεπαιδευμένος βουλευτὴς καὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ δι’ ἐπιχειρημάτων σοφιστικῶν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης ἦτον ἰδέα χιμερικὴ, ὁ κ. Κεχαγιᾶς πολὺ εὐγλώττως ὡμίλησε καὶ ἀπέδειξεν ὅτι ἡ σύστασις τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ὅτι δύναται νὰ ὠφελήσῃ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἠθέλησε νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῶν τραπεζῶν, δὲν ἀνέφερεν ὅμως, ὡς προεῖπα, τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τοῦ μονοπωλίου. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συνεστήθη κατὰ τὴν 12 Ἰουλίου 1843 ὡς τράπεζα προεξοφλητικὴ καὶ ὑποθηκική· διὰ δὲ τοῦ Νόμου τοῦ 1860 ἀνενέωσε τὸ προνόμιόν της, καὶ διὰ τοῦ 2 καὶ 3 ἄρθρου μετεβλήθη ἢ ἀνέλαβεν ἐργασίας κτηματικῆς πίστεως καὶ γεωργικῆς τραπέζης. Ἐπίσης ἀνέλαβε καὶ ἐπιχειρήσεις ὀλίγας μὲν ἀλλ’ ὁμοιαζούσας τὸ Credit mobilier, ἐδάνεισε πρὸς τούτοις τὸ δημόσιον. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ, ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Ἔθνους, καὶ διὰ τῆς ἔμφρονος διαγωγῆς της ἀνέπτυξε τὴν πίστιν της εἰς τὸν ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν κόσμον. Οὐδὲν λοιπὸν ἔχω ν’ ἀναφέρω κατ’ αὐτῆς. Ἐπειδὴ ὅμως ἔλαβε πολλὰς καὶ ποικίλας ἐπιχειρήσεις, ἐπειδὴ ἄλλαι ἦσαν αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου, ὅταν συνεστήθη, καὶ ἄλλαι εἶναι τὴν σήμερον, διὰ τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ. Ὡς πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ ὡς πρὸς τὴν πρόοδον αὐτοῦ, ἀναφέρω ἓν παράδειγμα ἐπαρχιακόν· ἡ κατάστασις τῆς Ἠλείας ποία ἦτο κατὰ τὰ 1843; ὁ δῆμος Λετρίνων παράγει σήμερον 3 ἑκατομμύρια περίπου κορινθιακῆς σταφίδος, ἐνῷ τότε δὲν εἶχεν οὔτε 1,000,000 καὶ ἴσως οὔτε εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐμφύτευσις.

§41ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὸ ἀποδίδετε τοῦτο;

§42ΜΑΚΡΗΣ. Εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Ἔθνους. Τὰ κεφάλαια λοιπὸν σχετικῶς ἔπρεπε νὰ ὑπάρξουν περισσότερα ἀναλόγως τῆς προόδου τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὀχυρωθεῖσα εἰς τὸ προνόμιόν της, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπεκτείνῃ συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου τὰ κεφάλαιά της. Ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι κεφάλαια εἰς τὸν τόπον σήμερον ἢ ὄχι ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἑξῆς: ὁσάκις ἠθέλησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ 1,500 δραχ. νὰ ζητήσῃ ἐγγραφὴν μετοχῶν, ὅλοι ὁμοθύμως ἔσπευσαν νὰ καλύψωσι κατὰ τὸ πενταπλάσιον τὰς ἐγγραφάς. Ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ἀποδεικνύει ὅτι ὑπάρχουσι κεφάλαια, καὶ αἱ ὑπάρχουσαι ἐπιχειρήσεις εἰς τὸν τόπον ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὑπάρχουσι κεφάλαια. Ἀλλὰ δύνανται αὐτὰ τὰ κεφάλαια νὰ συστήσουν Τράπεζαν; Ὄχι. Διατί; διότι ὑπάρχει τὸ προνόμιον. Ὁ σκοπὸς τῶν τραπεζῶν εἶναι ἡ συγκέντρωσις τῶν κεφαλαίων καὶ ἡ διοχέτευσις τούτων εἰς τὰς διαφόρους τάξεις τῆς βιομηχανίας. Τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι μὲ τὰ κεφάλαια τῆς τραπέζης, διότι ἡ Ἐθν. Τράπεζα ἔχει τὸ μονοπώλιον, τὸ δὲ προνόμιον δίδει μέρισμα ὄχι ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἐνεργητικότητος τῶν κεφαλαίων, δηλ. τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν κεφαλαίων της διὰ τῶν γραμματίων. Ἐὰν ἡ τράπεζα τοκίσῃ σήμερον πρὸς 4–5%, δύναται νὰ ὠφεληθῇ· τὰ ἰδιωτικὰ ὅμως κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ τοκισθῶσι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Τί συμβαίνει; αὐτὰ ἀναγκάζονται νὰ λάβωσιν ἄλλας ἐπιχειρήσεις, ἢ νὰ κατατεθῶσιν ὡς ἐναποταμίευμα εἰς τὰς τραπέζας. Τί ἐπιθυμεῖ κατὰ τὸ παρὸν ἡ τράπεζα, καὶ ῥίπτεται ἡ ἰδέα πάντοτε θεωρητικῶς; Θέλει νὰ λυθῇ ἐκ τοῦ δεσμοῦ τοῦ τόκου, καὶ τοῦτο διατί; διὰ νὰ δανείσῃ, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, καὶ αὕτη μὲ τὸν νόμιμον τόκον πρὸς 12%· ἐὰν ἐπ’ ὀλίγον σταματήσῃ τὰ δάνεια καὶ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία, οἱ κτηματίαι, ἀμέσως δὲν δυσκολεύεται νὰ δανείσῃ πρὸς 12%. Μᾶς ἀνέφεραν ὡς παράδειγμα τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ καὶ ἡ Τουρκία μήπως δὲν πληρόνει 80 ἑκατομμύρια φράγκων εἰς τόκους καὶ χρεωλύσιον διὰ τὰ δάνεια ἀπὸ τοῦ 1854; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἡ ἐλευθερία τοῦ τόκου ἐν Τουρκίᾳ. Ὁ τόκος, κύριοι, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν τῶν νομολόγων, εἶναι τὸ καταστρεπτικώτερον τῆς κοινωνίας μέσον· ὁ τόκος τρέχει ὅπως ὁ χρόνος· ἀσθενεῖ ὁ κτηματίας, θεομηνία ἐπέρχεται καὶ καταστρέφει τὰ κτήματά του· ἀσθένειαι καὶ ἄλλαι συμφοραὶ συμβαίνουν εἰς αὐτὸν καὶ ὡς ἐκ τούτων διακοπὴ τῆς ἐργασίας, καὶ ὅμως ὁ τόκος τρέχει καὶ ἐπιβαρύνει τὰ κτήματα τῶν δανειζομένων καὶ καταντᾷ καὶ ὁ μέτριος τόκος νὰ φέρῃ πολλάκις καταστροφὰς εἰς πολλὰς οἰκογενείας. Μόνον ὁ ἐμπορικὸς κόσμος ῥιπτόμενος εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις ἀψηφεῖ τοὺς κινδύνους, κυκλοφορεῖ τὰ κεφάλαια καὶ ἐκ τῆς μεγάλης κυκλοφορίας παράγει κεφάλαια, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κεφάλαια. Μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος, ὅτι τὸ μονοπώλιον ἀνήκει εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τὸ χορηγήσῃ, διότι τὸ χαρτονόμισμα κυκλοφορεῖ ὡς νόμισμα. Αὐτὴ ἡ θεωρία εἶναι ψευδὴς, διότι τὸ χαρτονόμισμα δὲν περιέχει καμμίαν ἀξίαν· τότε ἐμπεριέχει τοιαύτην, ὅταν εἰς τὰς ἀποθήκας ἑκάστης Τραπέζης ὑπάρχει τὸ ἀντίτιμον εἰς μεταλλικὸν καὶ ἀντιπροσωπεύεται διὰ τῶν βραχυπροθέσμων συναλλαγμάτων.

§43ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τί τὸ θέλουν τὸ χαρτονόμισμα ἀφοῦ δὲν ἔχει ἀξίαν;

§44ΜΑΚΡΗΣ. Ὑπάρχει ἐκ συμβάσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι νόμισμα. Πῶς δὲν ὀνομάζομεν νομίσματα καὶ τὰ συναλλάγματα τῶν ἐμπόρων; Ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τούτων καὶ ἐκείνων; τὰ μὲν δὲν ἀναφέρονται εἰς πρόσωπα καὶ ἐξαργυρόνονται εἰς τὴν ὄψιν, τὰ δὲ ἀναφέρονται εἰς πρόσωπα καὶ παραδίδονται ὡς κεφάλαια καὶ ἔχουσι προθεσμίαν· λοιπὸν πῶς δὲν εἶναι τὰ ἰδιωτικὰ συναλλάγματα νόμισμα; καὶ αὐτὰ ἀντιπροσωπεύουσι τὴν πίστιν τῶν ἐμπόρων καὶ καθεξῆς. Τὸ ἐπιχείρημα λοιπὸν ὅτι εἶναι νόμισμα τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι ἀληθές.

§45ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι εἶναι νόμισμα.

§46ΜΑΚΡΗΣ. Κυκλοφορεῖ ὡς νόμισμα, εἴπατε. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος μᾶς ἀνέφερεν, ὅτι αἱ πολλαὶ τράπεζαι φέρουσι τὴν καταστροφήν· ἀφ’ ὅτου ἐδόθη ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ ἐπιτήρησις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, δὲν φέρουσι καταστροφήν. Καταστροφαὶ ἔλαβον χώραν ἐν Ἀμερικῇ καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης κατὰ τὰ 1837, ἀλλὰ τότε τί συνέβη εἰς τὴν Ἀμερικήν; ἐξεδόθησαν χρεώγραφα ἱκανῆς ἀξίας, διότι εἰκονικαὶ ἦσαν αἱ ἐπιχειρήσεις· ἐξαργυρόνοντο συναλλάγματα ἄνευ ἐγγυήσεως· τὸ ψεῦδος διὰ τοῦ ψεύδους ἐπάλαιε καὶ ἕνεκα τούτου ἐπῆλθεν ἡ καταστροφή. Ἔκτοτε ὅμως ἐδόθησαν ἄλλαι ἐγγυήσεις καὶ ἤδη ἀποδεικνύεται, ὅτι ὅσον αἱ τράπεζαι εἶναι πλειότεραι, τοσοῦτον τὰ γραμμάτια εἶναι ὀλιγώτερα ἀναλόγως τοῦ μεταλλικοῦ ἐναποταμιεύματος. Διατί; διότι ὑπάρχει ὁ συναγωνισμός. Εἰς τὴν Σκωτίαν αἱ τράπεζαι ἐκδίδουσι γραμμάτια τὸ ἥμισυ πλέον τοῦ ἐναποταμιεύματος, εἰς δὲ τὴν Ἀμερικὴν τὰ ¾ πλέον τούτου.

§47ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐξέπεσαν ἀπὸ τὴν ὀνομαστικὴν των ἀξίαν.

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ πίστις εἰς τὴν τράπεζαν καὶ ἂν στηρίζωνται εἰς τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ποτὲ δὲν ἐκπίπτουν.

§49ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω γεγονὸς, εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐξέπεσαν.

§50ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν δὲν φέρει τὰς δυσκολίας ἐκείνας τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος· ἐὰν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ὑπάρχῃ μία τράπεζα, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια θὰ ἀπαντήσουν δυσκολίαν εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν. Τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης τὰ γραμμάτια κἀνὲν ἐμπόδιον δὲν ἀπήντησαν εἰς τὴν δυτικὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς Πάτρας· κυκλοφοροῦσι διότι ὑπάρχει ἡ καλὴ πίστις· ἔπειτα τὰ ὑποκαταστήματα δύνανται νὰ ἀναπληρώσωσι τὴν ἀνάγκην ταύτην. Παρατηρεῖτε τί ἀποτελέσματα ἔφερεν ἡ σύστασις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· ἐχορήγησε δάνειον εἰς τὰς Πάτρας δύω ἑκατομμυρίων δραχμῶν περίπου, τὰ ὁποῖα ὁ δῆμος τῶν Πατρῶν δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ. Ἡ σύστασις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ ἔκαμεν ἀμέσως τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν νὰ ἔλθῃ δι’ ἀναφορᾶς της....

§51ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§52ΜΑΚΡΗΣ. Τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ κ. Λεων. Βούλγαρης καὶ καταβιβάζει τὸν τόκον. Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ, ὅταν παρουσιάσθη ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ 1864, νομίζω ὅτι τὰ δάνειά της τὰ κατεβίβασεν εἰς 7%, ἔπειτα πάλιν τὰ ἀνεβίβασεν, ἀφοῦ παρῆλθεν ὁ κίνδυνος.

§53ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας περὶ αὐτοῦ;

§54ΜΑΚΡΗΣ. Δόσατε.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τελειώνωμεν, κύριοι· μὴ διακόπτετε.

§56ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅταν τὸ ἐπιτρέπει ὁ ἀγορεύων......

§57ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν εἰς τὸ 1860, ὅπως πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. Μακρῆς, ἐλήφθη τὸ προνόμιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ τόκος ἔφθασεν εἰς 7% ἐπὶ τῶν δανείων ἐπὶ ὑποθήκῃ, ἐννοεῖται· ὅτε δὲ διὰ νόμου ὡρίσθη ὁ τόκος, ἐδόθησαν δάνεια πρὸς 7%, ἀλλὰ ἐλάχιστον μέρος, διότι ὅσα κεφάλαια εἶχον διαθέσιμα τὰ ἐδάνεισαν. Ὅταν εἰς τὰ 1864 παρουσιάσθη ἡ σύμβασις τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ παρεδέχετο ὡς τόκον 9% διὰ τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, τότε ὁ ἴδιος κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε διὰ τί εἰς τὴν Κτηματ. Τράπεζαν νὰ ἐπιτρέπωμεν 9% διὰ τὰ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ; καὶ ἀνεβιβάσθη διὰ νόμου ὁ τόκος ἀπὸ 7 εἰς 8%. Ἑπομένως ἡ ἐλάττωσις δὲν προῆλθεν ἀπὸ ἀνάγκην· ἀπεναντίας, ὅταν παρεδέχθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ Ὀπεγχάϊμ, ἡ ὁποία ἐχορήγει τὸ δικαίωμα νὰ δανείζῃ αὕτη πρὸς 9%, τότε ἔλαβε καὶ ἡ τράπεζα αὕτη τὸ δικαίωμα ν’ αὐξήσῃ τὸν τόκον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ὅλως τὸ ἐναντίον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος Μακρῆς· διότι ὁ κ. Μακρῆς εἶπεν, ὅτι τότε ἡ τράπεζα ἠναγκάσθη νὰ ἐλαττώσῃ τὸν τόκον, ἐνῷ τότε τὸν ηὔξησε.

§58ΜΑΚΡΗΣ. Ἀπεναντίας, διότι ὅτε εἶχε τὸ μέρισμα, τότε δὲν ἀνεβιβάσθη.

§59ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§60ΜΑΚΡΗΣ. Παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς πτέρυγος αὐτῆς (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα) δὲν ἔχουν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσουν.

§61ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἀπεναντίας, προσέχομεν πάρα πολύ.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Διδάσκοντες καὶ διδασκόμενοι τυγχάνομεν.

§63ΜΑΚΡΗΣ. Ὁ ἔντιμος λοιπὸν βουλευτὴς Παρνασσίδος εἶπε καὶ ἄλλα τινὰ, ὅτι ὁ στόμαχος δὲν χωνεύει πλειότερα γραμμάτια· νομίζω, τὸ εἴπατε, κ. Κεχαγιᾶ;

§64ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅπως ὁ στόμαχος δέχεται τὴν τροφὴν, οὕτω καὶ τὸ ἔθνος τὰ γραμμάτια, καὶ ὅπως ὁ στόμαχος δὲν χωνεύει περισσοτέραν τροφὴν, οὕτω καὶ τὸ ἔθνος περισσότερα γραμμάτια.

§65ΜΑΚΡΗΣ. Τὰ κεφάλαια τὰ ἴδια τῆς Τραπέζης τὰ χωνεύει, τὰ ἄλλα κεφάλαια δὲν τὰ χωνεύει· εἶναι δύσπεπτα ἢ ἔχουν τόκον βαρύτερον; Λοιπὸν ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων καὶ τὰ κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι παρὰ μόνον διὰ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἐφοβήθη μήπως φυγαδευθῶσι τὰ κεφάλαια ἐκ τῶν νήσων καὶ ἐρημωθῇ ὁ τόπος.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο.

§67ΜΑΚΡΗΣ. Τὰ κεφάλαια διασχίζουσι τὰ ἀχανῆ πελάγη τῶν Ὠκεανῶν καὶ τὰς ἐρήμους τῆς Ἀφρικῆς διὰ νὰ εὕρωσι κέρδη, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ ἡ Ἑπτάνησος δὲν διατρέχει οὐδένα κίνδυνον. Ἰδοὺ, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εὐκαιρίαν ζητεῖ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην τὴν ἔχει ἴσως· ἰδοὺ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα..... Ἡ Ἑπτάνησος ἀποκτᾷ δύω Τραπέζας ἀντὶ μιᾶς, δηλ. διπλασιάζει τὰ κεφάλαιά της. Ἐξ ὅσων λοιπὸν, κύριοι, εἶπον καὶ ὡμίλησα σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου αὐτοῦ, ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων· ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ προνόμιον, ἤθελον εἶναι ταύτην τὴν στιγμὴν συστημέναι Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι νὰ δανείζουν πρὸς 2%, διότι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου εἶναι μέγα, καθόσον ὁ τόκος τῶν 5% γίνεται 10 καὶ 12 διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων. Ἐὰν ὑποστηρίζεται εἰσέτι ἡ τοκογλυφία εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, ὑποστηρίζεται διότι δὲν ὑπάρχουν ὑποκαταστήματα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας· καὶ ὁμολογῶ, πρὸς τιμὴν τῆς Τραπέζης, ὅτι ἅμα μετέβη εἰς Μεσολόγγιον τὸ ὑποκατάστημα, ἡ τοκογλυφία σχεδὸν κατέπαυσε. Σᾶς φέρω δὲ ὡς παράδειγμα ἓν χωρίον τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, τὸ Νεοχώριον, τὸ ὁποῖον παράγει κατὰ μέσον ὅρον 100,000 κοιλὰ κατ’ ἔτος σιτηρῶν, καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ πλούσιος τόπος ὑπέκυψεν εἰς τὰ ἰδιωτικὰ χρέη καὶ κατεμαστίζετο ὑπὸ τῆς τοκογλυφίας, καὶ ἰδοὺ πῶς· ἤρχετο ὁ καιρὸς τῆς σπορᾶς καὶ δὲν εἶχεν ὁ χωρικὸς 10 ἢ 20 κοιλὰ, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην νὰ σπείρῃ· τὰ ἐδανείζετο ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους. Τὸ ἓν ἔτος ἐπειδὴ δὲν εἶχον νὰ τὰ ἀποδώσωσι, τὰ μετέβαλον εἰς χρήματα, καὶ τὸ ἄλλο ἔτος τὰ χρήματα εἰς γεννήματα, καὶ τοιουτοτρόπως, ἐνῷ εἰς τὸ χωρίον τοῦτο τὰ πραγματικὰ δάνεια δὲν ὑπερβαίνουν τὰς 50 ἢ 75 χιλιάδας δραχμῶν, τὸ κεφάλαιον τώρα διὰ τῆς μυθώδους τοκογλυφίας ἔφθασεν ἴσως εἰς 500 χιλιάδας δραχμῶν. Ἦλθεν ἡ Τράπεζα, ἐπαρουσιάσθησαν οἱ χωρικοὶ καὶ ἐδανείσθησαν ἀπὸ 300, 500 καὶ μέχρι χιλίων καὶ οὕτω ἀπηλλάγησαν τῆς τοκογλυφίας· καὶ δύναμαι νὰ ἀναφέρω πρὸς τιμὴν τῆς ἐπαρχίας, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ὑπάρχει παράδειγμα οὔτε ἀπὸ ἕνα ὅτι ἔχασε. Πρὸς ἐξοικονόμησιν δὲ τοῦ χωρίου τούτου διὰ τὰ χρέη τῶν χωρικῶν πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα, διὰ νὰ σώσῃ τοὺς χωρικοὺς διὰ τῆς ὑποθήκης τῶν κτημάτων των.

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§69ΜΑΚΡΗΣ. Ἐὰν τὰ κεφάλαια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦσαν ηὐξημένα καὶ ἠδύνατο νὰ συστήσῃ καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ὑποκαταστήματα, ἤθελε καταῤῥεύσει ἡ ἐπάρατος τοκογλυφία, ἥτις μολύνει τὸν τόπον στεροῦσα πολλὰς οἰκογενείας τὸν ἄρτον καὶ βλάπτουσα τὴν κοινωνίαν εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον. Ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς νὰ συστηθῇ ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα, ὅταν ἔλθῃ καιρὸς νὰ πολλαπλασιασθῶσι τὰ κεφάλαια αὐτῆς μέχρι 30,000,000 καὶ δανεισθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται μὲ τὸν τόκον τῶν 8 ἢ 9% καὶ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους, τότε ἡ κοινωνία θὰ αἰσθανθῇ τὰ καλὰ τῆς συστάσεως τῶν Τραπεζῶν. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν τὴν ὑπὸ συζήτησιν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται τὸ προνόμιον εἰς τὴν ἑπτανησιακὴν τράπεζαν τῆς ἐκδόσεως γραμματίων, ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρκετὰ τὴν ἀνέπτυξε κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καὶ ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὴν σύμβασιν ταύτην εἰς τὰς λεπτομερείας της. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἀποφασίσῃ σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου σήμερον νὰ ἐκδώσῃ περιπλέον μετοχάς, εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ 40,000,000 ἐὰν ζητήσῃ καὶ 50 ἐὰν ζητήσῃ, μετὰ θορύβου καὶ πατάγου ἤθελον πάντες σπεύσει νὰ λάβωσι μετοχὰς εἰς οἱανδήποτε τιμὴν καὶ ἂν ἐτίμα τὰς μετοχάς, καὶ ἀκόμη μέχρι 2,000 δραχμῶν· τόσα εἶναι τὰ κεφάλαια σήμερον ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ὑπάρχουσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι 400,000, 500,000, 1,000,000 δραχμῶν. Τὰ κεφάλαια αὐτά, κ. βουλευτὰ Παρνασσίδος, δὲν δύνανται νὰ διατεθῶσιν ὅπως νομίζει ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἐπιθυμῶν νὰ καταθέσῃ τὰ κεφάλαιά του εἰς τράπεζαν καὶ νὰ λαμβάνῃ ὀκτὼ, ἑπτὰ καὶ 6% καὶ νὰ ἀναπαύεται· δὲν δύνανται ὅλοι νὰ κάμωσι τὸν τοκογλύφον, νὰ ὑπάγωνται εἰς τόσας καταστροφὰς καὶ νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐγείρωσι δίκας. Τὰ κεφάλαια λοιπὸν καὶ τὰ μικρότερα, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ, ἐὰν ὑπῆρχον τράπεζαι καὶ κατετίθεντο εἰς μικρὰς μετοχάς, θὰ κατετίθεντο. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι τώρα ἤρχισαν νὰ συσταίνωνται μικραὶ τράπεζαι τοῦ λαοῦ, εἰς ἃς ὁ ἐργάτης καὶ τὸ τάλληρον καὶ τὴν δραχμὴν καταθέτει, καὶ ὅταν ἀποκτήσῃ τὸ κεφάλαιον 50 δραχμῶν, ἀποκτᾷ μίαν μετοχήν. Τὰ διεσκορπισμένα λοιπὸν κεφάλαια διὰ νὰ συγκεντρωθῶσιν ἀπαιτοῦσι τὴν ὕπαρξιν τραπεζῶν. Ἀλλὰ θὰ μὲ εἴπουν, ὅτι τὸ κέρδος ἕνεκα τῆς συστάσεως τραπεζῶν εἶναι μεγαλείτερον. Ἀφ’ ὅτου ἀνεπτύχθησαν αἱ οἰκονομικαὶ θεωρίαι, ἐδόθησαν αἱ ἀποχρῶσαι ἐγγυήσεις, οὐδὲν δυστύχημα ἔλαβε χώραν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐδέποτε ἐκλονίσθη· ἐὰν δὲ ποτὲ ὀλίγον ἐκλονίσθη, ἔπαθε τὸν κλονισμὸν τοῦτον ἐκ καταδρομῆς, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ. Ἡ καταδρομὴ τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς ἔγεινε κατὰ τὰ 1850 ἐκ μέρους ἑνὸς τραπεζίτου, κατὰ δὲ τὰ 1868 παρὰ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ τόπου ἦτον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ κλονίσῃ τὴν πίστιν της καὶ τὰ κεφάλαιά της. Ἐν γένει λοιπὸν ἡ Ἐθνικὴ ἔχω πεποίθησιν ὅτι δύναται ν’ αὐξήσῃ τὰ γραμμάτιά της καὶ κατὰ 30 καὶ κατὰ 40 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἀκόμη συμφώνως μὲ τὸ ἐναποταμίευμα χωρὶς νὰ διατρέχῃ κανένα κίνδυνον. Πόσαι ἐπαρχίαι δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὸ κράτος, εἰς τὰς ὁποίας δύναται νὰ δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα 1,000,000 δραχμῶν; Ἐγὼ γνωρίζω πλείστας ὅσας τοιαύτας ἐπαρχίας. Εἰς τὸ Ἀγρίνιον ἐσύστησεν ὑποκατάστημα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα· τὸ Ἀγρίνιον ἐμαστίζετο πρότερον ὑπὸ τῆς τοκογλυφίας. Οἱ παρουσιασθέντες νὰ δανεισθῶσι μὲ τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις ἐζήτησαν δάνεια, τὰ ὁποῖα εἰς ποῖον ποσὸν νομίζετε ὅτι ἔφθασαν; εἰς 1,000,000 περίπου δραχμῶν. Λοιπὸν πολλαὶ ἐπαρχίαι τοῦ κράτους, πολλαὶ κωμοπόλεις ἠδύναντο νὰ παρέξωσιν ὠφέλειαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην· καὶ ὅταν συστηθῶσι τοιαῦτα ὑποκαταστήματα, δὲν ἐννοῶ πῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν αὐτὰ τὰ κεφάλαια εἰς τὸν γεωργικὸν, εἰς τὸν βιομηχανικὸν καὶ εἰς τὸν κτηματικὸν κόσμον. Εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὅπου ὁ πλοῦτος εἶναι περισσότερος, ὅπου πραγματικῶς μία μόνη ἐπαρχία ἀντιπροσωπεύει πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν κεφάλαιον, εἰς τὴν Τριφυλίαν, εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ εἰς ἄλλας πολλὰς ἐπαρχίας δύνανται νὰ ἱδρυθῶσιν ὄχι μόνον τραπεζικὰ καταστήματα, ἀλλὰ καὶ ὑποδεέστερα. Αἱ τράπεζαι λοιπὸν ἐὰν συστήσουν τοιαῦτα ὑποκαταστήματα, θέλει εὐεργετηθῇ ὁ λαός. Τὰ κεφάλαια ὑπάρχουσι, διότι ἡ κατωτέρα τάξις χορηγεῖ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ τόπου αὐτοῦ. Τὰ χρεώγραφα, ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τα, τῆς ἀγορᾶς τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύονται διὰ τῶν ἑταιριῶν τὰς ὁποίας ἀνέφερα, παρέχουσι πίστιν καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἔχωμεν φόβους διὰ τὴν σύστασιν νέων τραπεζῶν πρέπει νὰ ἐνθαῤῥυνθῶμεν, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ νὰ μὴ θέλωμεν διὰ τῶν φόβων νὰ ἐξογκόνωμεν τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐκ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν γραμματίων. Συμπεραίνων τὸν λόγον, κύριοι, εὔχομαι νὰ πεισθῶσιν οἱ πάντες, ὅτι ἡ σύστασις τῶν τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ θέλει φέρει λαμπρὰ ἀποτελέσματα εἰς τὸν τόπον, διότι ἡ περιουσία τῶν Ἑπτανησίων εἶναι ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένη καὶ παρέχει ἀρκετὰς ἐγγυήσεις.

§70ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρετε καλλίτερα ἀπὸ ἡμᾶς.

§71ΜΑΚΡΗΣ. Αἱ σχέσεις μου μετὰ τῶν Ἑπτανησίων εἶναι μεγαλείτεραι ἀπὸ τὰς ἐδικάς σας, ἔντιμε βουλευτὰ κύριε Ζωχιέ· δὲν ὑπάρχει μία στιγμή, καθ’ ἣν νὰ μὴ ἔλθω εἰς Μετολόγγιον εἰς συνάφειαν μὲ Ἑπτανήσιον. Γνωρίζω λοιπὸν ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς Ἑπτανήσου. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ φοβῆται ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Ζακύνθου πρέπει νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ἀκράδαντον, πρέπει νὰ ἐνθαῤῥυνθῇ διότι συσταίνεται νέα τράπεζα. Μάταιος λοιπὸν ὁ φόβος ὅτι θὰ ἀποσυρθῇ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα. Ἰδού, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀμέσως θέλει λάβει μέρος καὶ θὰ δανείσῃ ὅσα ἔχει δανείσει ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ ἀκόμη πλειότερα. Ἀλλὰ νομίζω, ὁμιλοῦντες περὶ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ὁμιλεῖτε περὶ μετόχων. Ποῖοι εἶναι οἱ μέτοχοι; Νομίζω ὅτι κατὰ ¾ εἶναι ξένοι, καὶ τοῦτο λέγων δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν θέλομεν τὰ ξένα κεφάλαια νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον· ἀπεναντίας θέλομεν νὰ πολλαπλασιασθῶσι καὶ νὰ χορηγήσωσιν εἰς ἡμᾶς ὅλας τὰς ἐγγυήσεις διὰ νὰ ὠφεληθῇ καὶ ὁ τόπος. Οἱ φόβοι λοιπὸν τοῦ κ. Λομβάρδου διὰ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ διότι τὸ κλίμα αὐτῆς εἶναι λαμπρὸν καὶ διότι πλεῖστα ὅσα πλεονεκτήματα ἔχει ὁ τόπος, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι σοβαροί. Τὰ κεφάλαια δύνανται νὰ συῤῥεύσωσι πανταχόθεν καὶ δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἕνεκα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης.

§72ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὅταν, κύριοι, ἔρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συμβάσεις περὶ σπουδαίων ἔργων, ἀποβλεπόντων εἰς μεγάλα τοῦ κράτους συμφέροντα, ὅταν αἱ συμβάσεις αὗται ἀποβλέπουσιν ἰδίως ἔργα τεχνικὰ, τὰ ὁποῖα συνήθως δὲν ἑλκύουσιν εὐκόλως τὰ κεφάλαια, τότε ὁμολογῶ ὅτι, ἂν καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίας τινὰς καὶ ἀντιῤῥήσεις, ἐν γένει κλίνω νὰ παραδεχθῶ ἀδιστάκτως τὰς συμβάσεις ταύτας. Τοῦτο ἰδίως ἐφαρμόζεται εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ἀμοιρεῖ ὁ τόπος, ὡς εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι, αἱ ἀποξηράνσεις λιμνῶν καὶ τὰ τοιαῦτα· καὶ διὰ τοῦτο ὅταν ὑποβάλλωνται ἡμῖν τοιαῦται συμβάσεις, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ, χωρὶς νὰ ἐξετάζῃ ἂν εἰς τὰς λεπτομερείας ὑπάρχουσί τινες ἀντιῤῥήσεις, πρέπει μετὰ θάῤῥους νὰ ἐπιψηφίζῃ τὰ τοιαῦτα ἔργα. Ὑπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης κατέχομαι ἐγὼ τοὐλάχιστον, καὶ διὰ τοῦτο καθόσον ἀφορᾷ τὰς συμβάσεις περὶ τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῆς Λαμίας καὶ τοῦ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἰς Πάτρας καὶ Ἄκτιον, κηρύττομαι ὑπὲρ αὐτῶν. Αἱ συμβάσεις αὗται ἀποτελοῦσι συμβόλαια μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ἑταιριῶν ἢ τῶν κεφαλαιούχων τῶν συμβαλλομένων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν οὔτε κεραίαν χωρὶς νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων μερῶν ν’ ἀποσυρθῇ, καὶ οὕτω ἀντὶ νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακὸν καταστρέφομεν τὴν ὅλην ὑπόθεσιν καὶ στερούμεθα τῆς ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ὠφελείας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν ἐφαρμόζεται εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις καὶ εἰς ὅλας τὰς προτάσεις τῶν κεφαλαιούχων· δὲν ἐφαρμόζεται ἰδίως καθόσον ἀφορᾷ τὰς περὶ τραπεζῶν συμβάσεις, διότι αἱ τράπεζαι ἀπαιτοῦσι μὲν εἰδικάς τινας γνώσεις, φερεγγυότητα καὶ ἐπιδεξιότητά τινα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν δυσκόλων καὶ τεχνικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι μελέτας μακρὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουσι προηγούμενα καὶ τὰ ὁποῖα ἂν ἀποῤῥίψωμεν, κινδυνεύομεν νὰ μὴ ἴδωμεν ἐπαναλαμβανομένας ὁμοίου εἴδους προτάσεις. Ἐπὶ τῆς προκειμένης ἰδίως περιστάσεως καὶ ἀποβλέπων εἰς τὰς συμβάσεις, περὶ ὧν πρόκειται, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν ἔτι μᾶλλον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, καθόσον παρατηρῶ ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν καταφαίνεται ἱκανῶς μεμελετημένον τὸ ζήτημα, αἱ δὲ νέαι προτάσεις, αἵτινες ἦλθον κατὰ τὸ διάστημα τῆς συζητήσεως, ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ προκειμένη διαπραγμάτευσις ἠδύνατο νὰ παραταθῇ πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν ἐπί τινα εἰσέτι χρόνον. Ταῦτα λέγων οὐδένα σκοπεύω νὰ ἀδικήσω, διότι ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ πράξῃ ὅ,τι ἠδυνήθη καλλίτερον, πλὴν μετ’ ἴσης βεβαιότητος πέποιθα, ὅτι ἂν προβῶμεν μετὰ σκέψεως, δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ κερδήσωμεν. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην δὲν ἐμπνέομαι ἀπὸ συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης τῶν συναγωνιζομένων Τραπεζῶν, οὔτε ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς, οὔτε ὑπὲρ τῆς Ἰονικῆς, οὔτε ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς. Ὅλαι ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των καὶ ὡς πρὸς τὴν κοινωνίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν πολιτείαν καὶ ὡς πρὸς τὰ ἄτομα ἀναλόγως τῶν μέσων, ἀναλόγως τῆς πείρας, ἀναλόγως τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν· ἀκόμη δὲ ὀλιγώτερον πρόκειται περὶ προσώπων ἢ περὶ τῶν κεφαλαιούχων, καὶ ἐλυπήθην ὅταν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον κ. Μακρῆν ὑποδεικνύοντα, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς διαθέσεις κατὰ τῶν κεφαλαιούχων, οἵτινες ἔρχονται ἐδῶ νὰ ἀναλάβωσιν ἐπιχειρήσεις. Δὲν δέχομαι, κύριοι, ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι, οἱ ἐρχόμενοι ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀναλαμβάνοντες σπουδαίας ἐπιχειρήσεις, πράττουσι τοῦτο ἀπὸ αἴσθημα μόνον πατριωτισμοῦ. Αὕτη εἶναι ἰδέα λίαν πεπλανημένη καὶ δὲν δύναται παρὰ νὰ φέρῃ σφαλερὰ ἀποτελέσματα. Οἱ ἐπιζητοῦντες τὰς ἐπιχειρήσεις κεφαλαιοῦχοι πράττουσι τοῦτο ὅπως ὠφεληθῶσι, καὶ οὐδόλως τοὺς κατακρίνω διὰ τοῦτο· ἀπεναντίας ἀπεύχομαι ἐπὶ τοιούτων ὑποθέσεων νὰ εἰσακούηται ὁ πατριωτισμὸς, διότι, προκειμένου περὶ τοιούτων ἔργων, δὲν θέλει ἐπέλθει καλὸν ἀποτέλεσμα. Ἀληθῶς, ἂν κεφαλαιοῦχός τις ἔλθῃ ἐνταῦθα πρὸς ἐπιχείρησιν τοιούτων ἐργασιῶν, ἐμπνεόμενος μόνον ἀπὸ αἰσθήματα, χωρὶς νὰ μελετήσῃ ἂν τὸ ἔργον δύναται πράγματι νὰ δώσῃ ὠφέλειαν εἰς τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα θὰ κατατεθῶσι, ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; θέλει ζημιωθῆ ὁ κεφαλαιοῦχος, καὶ ζημιούμενος θὰ βλάψῃ ὄχι μόνον τὴν ἐπιχείρησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν τόπον κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν θὰ ἔλθωσιν εὐκόλως ἄλλα κεφάλαια νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ τόπου πρὸς ἔργα τοιαύτης φύσεως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπὶ τῆς παρελθούσης Βασιλείας πολλάκις ἐγένοντο προτάσεις περὶ σπουδαίων ἔργων τοιούτου εἴδους, καὶ εἴτε ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῆς σκέψεως τοῦ τότε Ἡγεμόνος, εἴτε διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀρκετὴ πεῖρα, κατεβάλλετο πάντοτε προσπάθεια, ὥστε νὰ ἐπιβληθῶσιν ὅροι ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπαχθεῖς εἰς τὰς ἑταιρίας ἐκείνας. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; τὸ ἀποτέλεσμα ἦτον ὅτι τὰ ἔργα δὲν ἐπεχειροῦντο. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀπὸ τὸν οἶκον τοῦ Βερναρδάκη καὶ τοῦ Σίνα ἐγένετο πρότασις διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ ὑποβάλῃ τοὺς κεφαλαιούχους εἰς ὅρους λίαν βαρεῖς καὶ τέλος ἀπέῤῥιψε τὰς προτάσεις ἐκείνας· ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἐγένετο οὔτε τότε, οὔτε μετὰ ταῦτα ἐπὶ πολὺν χρόνον, διότι ἄλλα κεφάλαια δὲν ἦλθον νὰ ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη αἱ Ἀθῆναι ἐστερήθησαν αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, ὅστις ὅσον μικρὸς καὶ ἂν ἦναι, παρέχει καὶ αὐτὸς τὴν ὑπηρεσίαν του. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν ἑπομένως οὐδόλως τὸ ζήτημα τοῦ πατριωτισμοῦ, ἀλλὰ μόνον τοῦ κοινοῦ συμφέροντος. Ἐὰν δὲ τὰ προτεινόμενα συμφέρουσιν εἰς τὸν τόπον, πρέπει προθύμως νὰ τὰ δεχθῶμεν. Ἀλλ’ αἱ συμβάσεις, περὶ ὧν πρόκειται, ἐπιδέχονται κατ’ ἐμὲ ἀντιῤῥήσεις σπουδαίας· ἐπιδέχονται ἀντιῤῥήσεις καὶ καθόσον ἀποβλέπει τὰς ἀρχὰς, ἐπιδέχονται ἀντιῤῥήσεις καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα, διότι ὑπάρχουσι πολλὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ θεωρία βεβαιοῖ τι, καὶ μολαταῦτα εἰς κράτη, καὶ ἰδίως πρωτόπειρα ὡς τὸ ἡμέτερον, αἱ θεωρίαι αὗται δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἐφαρμοστέαι. Ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν προτίθεμαι νὰ ὑποστηρίξω, ἀναγνωρίζω πόσον εἶναι δύσκολον νὰ εἴπῃ τις καινόν τι μετὰ τὴν εὔγλωττον καὶ ἀληθῶς διδακτικὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κεχαγιᾶ, τοῦ τοσοῦτον ἐντριβοῦς ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων, ἐφ’ ὧν ὅλως ἐξαιρετικὴν κέκτηται εἰδικότητα. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν· καὶ ὅταν λέγωμεν ἑνιαῖον, ἐννοοῦμεν βεβαίως ὄχι τὸ νὰ ὑπάρχῃ μία μόνον Τράπεζα ἐν Ἑλλάδι, διότι τοῦτο οὐδεὶς τὸ ἐπιθυμεῖ, ἀλλὰ μία τράπεζα νὰ ἦναι ἐντὸς ἑνὸς κράτους, ἥτις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὅταν πρόκειται περὶ ἀντικειμένων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἰδίαν πεῖραν, εἶναι ἀνάγκη νὰ προστρέχωμεν εἰς τὴν πεῖραν ἄλλων μεγάλων καὶ ἀρχαίων κρατῶν. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐ μόνον ἔχομεν τὴν πεῖραν τῶν ἄλλων κρατῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν πεῖραν τὴν παρ’ ἡμῖν. Τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν εὑρίσκετε, κύριοι, εἰς ὅλην τὴν ἠπειρωτικὴν Εὐρώπην μὲ μίαν μόνον ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθησάν τινες, τὴν τῆς Σκωτίας· ἀλλ’ ἐκτὸς ὅτι εἶναι περιωρισμένη ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐν Σκωτίᾳ, δὲν εἶναι βέβαιον ἂν καὶ μία μόνον τράπεζα εἰς χεῖρας τοῦ νοήμονος ἐκείνου λαοῦ δὲν ἤθελε φέρει ἐπίσης καλὸν ἀποτέλεσμα, καὶ δὲν πιστεύω ἡ Ἑλλὰς νὰ μεταβάλῃ σύστημα, ὅπερ ἤθελε θεωρήσει ὀρθὸν, διότι εἰς ἓν ἄκρον τῆς Εὐρώπης εὑρίσκεται μεμονωμένον τοιοῦτον παράδειγμα. Ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην τὸ σύστημα τῶν πολλῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ ὑπάρχουσι παραδείγματα ἐθνῶν μεγάλων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον τὸ ἑνιαῖον καὶ τὸ καθιέρωσαν μετὰ πολλὴν πεῖραν καὶ μελέτην, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει παράδειγμα εὐρωπαϊκοῦ κράτους, ἔχοντος μίαν τράπεζαν ἐκδίδουσαν τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ μεταβαλόντος σύστημα.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ Ἡνωμέναι πολιτεῖαι.

§74ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης. Ἓν παράδειγμα μεταβολῆς τοιαύτης ὑπῆρχεν ἀληθῶς καὶ αὐτὸ εἶναι τῆς Ἑπτανήσου. Ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπῆρχε τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν καὶ εἰσήγαγον τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἑνδεκάτου Κοινοβουλίου. Ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα; ὅτι δὲν παρουσιάσθη κᾀμμία ἄλλη Τράπεζα νὰ συναγωνισθῇ, καὶ ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδία Ἰονικὴ Τράπεζα αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὸ προνόμιον. Καὶ ἡμεῖς αὐτοί, ἂν σκεφθῶμεν ὀρθῶς, πιστεύω ὅτι θὰ ἀποφασίσωμεν ὅτι ὄχι μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι καλὸν νὰ ᾖναι μία Τράπεζα ἔχουσα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλὰ προβαίνοντες περαιτέρω, ἴσως εὐχηθῶμεν εἰς ὅλον τὸ ἑλληνικὸν κράτος νὰ ὑπάρχῃ μία μόνη Τράπεζα ἔχουσα τὸ προνόμιον τοῦ χαρτονομίσματος. Ὑπῆρχεν ἄλλοτε ἀρχαία θεωρία, καθ’ ἣν μόνη πραγματικὴ ἀξία ἦτον ἐκείνη τοῦ πολυτίμου μετάλλου· μόνος ὁ χρυσὸς καὶ ὁ ἄργυρος, κατὰ τὴν θεωρίαν ἐκείνην, εἶχεν ἀξίαν τινά, καὶ ἐπειδὴ ἐνόμιζον ὅτι αἱ Τράπεζαι, διὰ τῶν μετοχικῶν κεφαλαίων καὶ τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ἐμπνέουν, σύρουν τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον, ἐφρόνουν ὅτι πολλαπλασιάζοντες τὰς Τραπέζας εἵλκυον τὸ πολύτιμον μέταλλον, καὶ ὅτι οὕτω πράττοντες ηὔξανον τὸν πλοῦτον τῆς χώρας. Εὐφυέστατα ἐπολέμησε τὴν θεωρίαν ταύτην ὁ Βολταῖρος ὅταν ἀνέφερε τὸ παράδειγμα συντάγματος Ἱσπανικοῦ ἐν Ἀμερικῇ, τοῦ ὁποίου ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ εἶχον ξίφη χρυσᾶ, καὶ ἐν τούτοις ἀπέθνησκον τῆς πείνης. Ἐπίσης δύναμαι νὰ ἀποδείξω τὸ σφαλερὸν τῆς θεωρίας ἐκείνης ἀναφέρων παράδειγμα νήσου ἐρήμου, στερουμένης ὅλων τῶν χρησίμων πρὸς τὸν βίον, εἰς τὴν ὁποίαν ἠθέλετε ῥίψει σάκκους χρυσοῦ· ἤθελεν ἆρά γε πλουτήσει ἡ νῆσος ἐκείνη; Ἑτέρα θεωρία, ἥτις εὗρεν ὑποστηρικτάς, καί τοι ἐπίσης σφαλερά, εἶναι ὅτι τὸ χαρτονόμισμα εἶναι πλοῦτος. Ἀφοῦ ἔχετε τὸ δικαίωμα, λέγουσί τινες, νὰ δίδετε ἀξίαν εἰς τὸν χάρτην, ὅστις δὲν ἔχει ἀξίαν ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἕπεται ὅτι δημιουργεῖτε ἀξίαν μὴ ὑπάρχουσαν, ἣν ὑμεῖς ἐκ τοῦ μηδενὸς πλάττετε. Κατασκευάσατε λοιπὸν ἄφθονα τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ὅταν κατορθώσητε νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς μεγάλην ποσότητα εἰς τὸ κράτος, θέλετε ἔχει τὸν πλοῦτον. Ἡ θεωρία αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ σπουδαίαν βάσανον· ὄχι μόνον ὁ χάρτης δὲν ἔχει ἐσωτερικὴν ἀξίαν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀποκτᾷ ἀξίαν εἰμὴ εἰς ὡρισμένας περιστάσεις· βάσις δὲ τῶν περιστάσεων τούτων εἶναι ἡ πίστις. Μόνον λοιπὸν διὰ τῆς πίστεως δύνασθε νὰ τῷ δώσητε ἀξίαν τινὰ, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ δώσητε αὐτὴν πέραν ὡρισμένου τινὸς σημείου, δηλαδὴ πέραν τῶν ἀναγκῶν τῆς κυκλοφορίας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος, κ. Κεχαγιᾶς, σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυκλοφορίαν, ὁμοιάζει πρὸς τὴν τροφὴν τοῦ στομάχου, αἱ δὲ κοινωνίαι ἐξομοιοῦνται πρὸς τὸν στόμαχον, ὅστις δὲν δύναται νὰ δεχθῇ πλειότερον τῆς ἀναγκαίας φυσικῆς τροφῆς. Ἠδύνατο ὁ ἀξιότιμος φίλος νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ παράδειγμα αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἂν ἐξετάσετε τὰς καταστάσεις της, θέλετε εὕρει ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐξήγαγε χαρτονόμισμα πολὺ ἀνωτέρου ποσοῦ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ῥίπτῃ εἰς τὴν κυκλοφορίαν· πιστεύω ὅτι κατὰ μίαν ἐποχὴν ἐξήγαγε μέχρι 250 ἑκατομμυρίων ἐντὸς ἑνὸς ἔτους.

§75ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὸ 1872.

§76ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Λοιπὸν κατὰ τὸ 1872 ἐξήγαγεν ἡ Τράπεζα ἐκ τῶν ταμείων της γραμμάτια ἀντὶ 250,000,000 ἀλλὰ μήπως αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐῤῥίφθη καὶ ἔμεινεν εἰς τὴν κοινωνίαν; Βεβαίως ὄχι· ἐξῆλθεν ἀφ’ ἑνὸς ἐκ τῶν ταμείων τῆς Τραπέζης καὶ δι’ ἄλλης ὁδοῦ εἰσῆλθε πάλιν εἰς αὐτὰ, διότι τὸ χαρτονόμισμα χρησιμεύει εἰς τὰ δάνεια καὶ εἰς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, οἱ δὲ δανεισταὶ καὶ ὀφειλέται, ἐκτελοῦντες τὴν πληρωμὴν τῶν χρεῶν αὑτῶν, ἀναγκάζουσι τὸ χαρτονόμισμα νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὴν Τράπεζαν ἀφ’ ἧς ἐξῆλθε. Ποῖος εἶναι, κύριοι, ὁ τρόπος τοῦ νὰ εὕρωμεν πόσον χαρτονόμισμα δύναται νὰ ἐκδώσῃ Τράπεζά τις, καὶ ποῖοι οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὀφείλουν νὰ ἐκδίδουν αὐτὸ αἱ Τράπεζαι, τοῦτο μόνον αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου, ἡ πρόοδος εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν δύναται νὰ τὸ εἴπῃ. Ὅταν τόπος τις προβαίνει εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὅταν ἀναπτύσσονται οἱ πόροι αὐτοῦ, τότε αὐξάνει ἡ κυκλοφορία τοῦ χρήματος. Ἡ πρόοδος καὶ ἡ κίνησις φέρει τὴν πίστιν καὶ ὡς συνέπεια πάντων τούτων κατ’ ἀνάγκην ἔρχονται αἱ Τράπεζαι. Αἱ Τράπεζαι ὅταν συστηθῶσι λαμβάνουσιν ἐνίοτε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδουν χαρτονόμισμα καὶ ὅπως αὐξήσωσι τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου αὑτῶν καὶ ὅπως δώσωσιν εὐκολίας εἰς τὴν κυκλοφορίαν· ἀλλ’ αἱ Τράπεζαι δὲν γεννῶσι τὴν ἀφθονίαν. Χρησιμεύουσι βεβαίως ὅπως τὴν αὐξήσωσιν, οὐδέποτε ὅμως προηγοῦνται αὐτῆς, διότι ἡ παραγωγὴ τῶν προϊόντων ἔρχεται πρώτη, μετὰ ταῦτα δὲ ἡ κυκλοφορία αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Μακρῆς μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Ἠλεία σήμερον παράγει 30 ἑκατομμύρια σταφίδος, ὅτι ὁ πλοῦτός της ηὔξησε διότι ἐσυστήθη ὑποκατάστημα τῆς Τραπέζης, ἠδύνατό τις νὰ τὸν ἐρωτήσῃ ἂν πρὸ δεκαπέντε ἢ εἴκοσιν ἐτῶν ἡ Τράπεζα συνίστα ὑποκατάστημα εἰς τὴν Ἠλείαν, μήπως διὰ μόνης τῆς συστάσεως ταύτης ἤθελεν αὐξήσει τὸν πλοῦτόν της; Ὄχι· ἔπρεπε νὰ προαχθῇ ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία, καὶ ἀφ’ οὗ ἀναπτυχθῇ ὁ τόπος, ἂν ἔλθῃ μία Τράπεζα, ἠμπορεῖ διὰ τῶν κεφαλαίων της νὰ χρησιμεύσῃ. Ἀλλ’ ἂν πρὸ 15 ἐτῶν συνίστατο Τράπεζα ἐν Ἠλείᾳ καὶ ἔμενεν ἡ ἐπαρχία αὕτη στάσιμος καθ’ ὅλα, ἤθελεν ἐπέλθει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα διὰ τοῦ παραδείγματος τῆς ἐρήμου νήσου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ῥίπτει τις σάκκους χρυσίου (θόρυβος). Διὰ τῆς εὐκόλου δὲ κυκλοφορίας καὶ διὰ τῆς ἀφθονίας, τὴν ὁποίαν φέρουσιν αἱ Τράπεζαι, τῶν κεφαλαίων, μόνον διὰ τῶν μέσων τούτων δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου, ἥτις πρέπει νὰ ᾖναι τὸ διαρκὲς μέλημα τῶν κοινωνιῶν· ἀλλὰ τὴν ἐλάττωσιν αὐτὴν, ὡς ὀρθῶς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, δὲν δυνάμεθα διὰ τῆς βίας νὰ φέρωμεν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὁ τόκος δύναται νὰ ᾖναι κατώτερος ὡρισμένου ποσοῦ. Ὑποθέσατε ὅτι ἔρχεσθε καὶ ὁρίζετε αὐτὸν νομοθετικῶς εἰς 3%· νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ εὕρητε νὰ δανείζησθε πρὸς 3%; ἀπατᾶσθε. Ὁ τόκος ἀκολουθεῖ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, τὰ μέσα ἅτινα ὑπάρχουν, τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ὁ τόκος ἐπίσης εἶναι εὐθηνότερος ὅταν τὸ δανεῖζον τραπεζικὸν κατάστημα ἔχει μεγαλειτέραν πίστιν καὶ μεγαλειτέραν κυκλοφορίαν. Ὅταν λοιπὸν μία μόνη Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια, δύναται νὰ καταβιβάσῃ τὸν τόκον πολὺ πλειότερον ἢ ὅταν ὑπάρχουσι πολλαὶ τοιαῦται. Δὲν συμφωνῶ ἀπολύτως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου μὲ τὸν κ. Κεχαγιᾶν. Δὲν συμφωνῶ εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἀπεριόριστος ὁ ἀνώτερος ὅρος τοῦ τόκου, διότι ἡ θεωρία αὕτη, ἡ ὁποία ἴσως εἶναι ὀρθὴ, εἰς τὰ πράγματα καὶ ἰδίως παρ’ ἡμῖν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὑπάρχουν πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ θεωρία ἀποφαίνεται αὐθεντικῶς, καὶ τὰ ὁποῖα, ὅταν ἔλθουν εἰς ἐκτέλεσιν, φαίνονται δυσεφάρμοστα. Μεταξὺ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ἦτο καὶ ἡ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ τόκου. Νομίζω ἀληθῶς, ὅτι, ὅσον ὀρθὴ καὶ ἂν φαίνεται κατὰ θεωρίαν ἡ ἀρχὴ ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἀπεριόριστος ὁ τόκος, τόσον ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν θεωρίαν εἰς τὰ πράγματα. Λέγω ὅμως ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὸν τόκον κάτω σημείου τινὸς χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν τὰ συμφέροντα, ἅτινα σκοπεύομεν νὰ ὑπηρετήσωμεν. Εἰς ἀπόδειξιν τούτου ἐνθυμίζω εἰς τὸν κ. Κεχαγιᾶν, ὅτι ὅταν ἐσυστήθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τὴν μὲν προηγουμένην ἡμέραν ὁ τόκος ἦτο μέγιστος, ἴσως 20%, μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας ὁ τόκος κατέβη εἰς 12%, καὶ ἔκτοτε ἀκόμη περισσότερον. Βεβαίως τὰ αὐτὰ κεφάλαια ὑπῆρχον, βεβαίως ἡ κυκλοφορία δὲν ηὔξησεν ἐπὶ πολὺ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, τὸ γεγονὸς ὅμως ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ συναγωνισμός, ἡ ὕπαρξις ἀνωτάτου ὅρου τοῦ τόκου καὶ ἡ ἰδέα ὅτι ἤθελεν ἐκτελεσθῆ ὁ ὅρος τοῦ νόμου, ἐπήνεγκον τὸν καταβιβασμὸν τοῦ τόκου. Ἐξετάτωμεν ἤδη, κύριοι, ποῖον εἶναι τὸ ἔργον τῶν τραπεζῶν. Δὲν ἔχουσι μόνον καθῆκον νὰ δανείζωσι τὰ μετοχικὰ αὑτῶν κεφάλαια· τοῦτο εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαίων καθηκόντων των, ἀλλὰ πρὸ πάντων καθῆκον ἔχουσι διὰ τῆς πίστεως νὰ ἑλκύωσι τὰ κεφάλαια, νὰ τὰ συγκεντρῶσι καὶ νὰ τὰ ῥίπτωσι πάλιν εἰς τὴν κοινωνίαν αὐξανόμενα ἐνίοτε καὶ διὰ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλά, κύριοι, νομίζετε ὅτι ἂν αὐτάς τὰς ἐργασίας τῶν Τραπεζῶν τὰς πολλαπλασιάσητε ἢ ἂν αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν Τραπεζῶν, θὰ αὐξήσῃ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων; θ’ αὐξήσῃ ἡ ἀφθονία τοῦ πλούτου; Βεβαίως ὄχι· δύνασθε νὰ ὁρίσητε τὸ σημεῖον, μέχρι τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν κοινωνία τις νὰ προχωρήσῃ ἐφ’ ὅσον μένει εἰς τὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν θέσιν· ἂν ἀρκοῦσι δύω Τράπεζαι, ἡ τρίτη ἔσται περιττή, ἂν τρεῖς, ἡ τετάρτη ἔσται περιττή. Καθόσον μάλιστα ἀφορᾷ τὸ χαρτονόμισμα, μία μόνη Τράπεζα εἶναι ἀρκετή, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἡ δευτέρα θὰ βλάψῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς πρώτης. Εἶμαι, κύριοι, κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῶν μονοπωλίων, κατὰ τῶν προνομίων εἰς τὰς λοιπὰς κοινωνικὰς σχέσεις καὶ εἰς τὰς οἰκονομικὰς διατάξεις· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν Τραπεζῶν, νομίζω ὅτι τὸ μονοπώλιον εἶναι ἀναγκαῖον. Πολλοὶ συγγραφεῖς ἐξετάζοντες ἂν ᾖναι ἢ δὲν ᾖναι μονοπώλιον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκδίδῃ μία Τράπεζα τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀπεφάνθησαν ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς πολιτείας, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει νὰ δοθῇ χάριν τῆς εὐκολίας τῆς κυκλοφορίας ἀξία εἰς ἀντικείμενα μὴ ἔχοντα ἐσωτερικὴν ἀξίαν· αὐτὸ ὅμως τὸ δικαίωμα τὸ χορηγεῖ εἰς ἓν μόνον κατάστημα, τὸ ὁποῖον παρέχει ἱκανὴν πίστιν. Ἂν τὸ δώσητε καὶ εἰς δεύτερον κατάστημα, ἀντὶ νὰ αὐξήσητε τὰ μέσα τῆς κυκλοφορίας τὰ ἐλαττοῦται. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἅμα ἔχετε δύω, τρεῖς Τραπέζας ἐκδιδούσας χαρτονόμισμα, ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; ἡ μία δὲν θὰ δέχηται τὸ χαρτονόμισμα τῆς ἄλλης. Ἅμα λοιπὸν τὸ χαρτονόμισμα τῆς μιᾶς πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς συναλλαγὴν μεταξὺ προσώπων, ἓν ἐκ τῶν ὁποίων ἔχει συναλλαγὰς καὶ μὲ τὴν ἄλλην Τράπεζαν, πρέπει νὰ τρέχῃ πρῶτον εἰς τὴν Τράπεζαν, τῆς ὁποίας ἔχει τὸν χάρτην, νὰ τὸν ἀλλάσσῃ καὶ ἔπειτα νὰ κάμνῃ τὴν πληρωμὴν εἰς τὸν μετ’ αὐτοῦ συναλλαττόμενον. Τοιουτοτρόπως ἐπανερχόμενα τὰ χαρτονομίσματα εἰς τὴν Τράπεζαν, ἥτις τὰ ἐξέδωκεν, ἀντὶ ν’ αὐξάνουν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐλαττοῦνται. Τοῦτο ἀκριβῶς ἤθελε συμβῆ, ἂν ἐφηρμόζετο ἡ πρώτη τῶν συμβάσεων, μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ὑποθέσατε ὅτι, ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ ἀπεριορίστου τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως λ. χ. ἡ ά. σύμβασις χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Γεν. Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα καὶ ἐκδίδῃ γραμμάτια εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἔνθα δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὑποθέσατε, λέγω, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα συνιστᾷ ὑποκατάστημα καὶ ἐκδίδει τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Μεγάροις· τί ἤθελε συμβῆ; ἤθελον βεβαίως χρησιμεύσει εἰς τὰς πληρωμὰς ἐν Μεγάροις, ἤθελον εἶσθαι δεκτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα Μεγάρων· ἀλλ’ ἅμα ὁ ταμίας Μεγάρων, ὁ δεχθεὶς τὸ χαρτονόμισμα, ἔχει ἀνάγκην νὰ πέμψῃ χρήματα εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, πρῶτον ἔργον ἤθελεν ἔχει νὰ ἀλλάξῃ τὰ χαρτονομίσματα καὶ τοιουτοτρόπως νὰ πέμψῃ χρήματα εἰς Ἀθήνας· διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἤθελεν ἐπιτρέψει νὰ κυκλοφορήσουν τὰ χαρτονομίσματα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἀθήναις (διάλογοι θορυβώδεις). Ἀπαντῶ εἰς τοὺς διακόπτοντας με ὅτι δὲν ἐπρόσεξαν, φαίνεται, εἰς ὅ,τι εἶπον· δὲν διενοήθην νὰ εἴπω ὅτι τὸ ἐν Μεγάροις κυκλοφοροῦν τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς νέας Τραπέζης δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀξίαν, οὔτε ὅτι δὲν δύναται κατ’ ἀνοχὴν νὰ κυκλοφορήσῃ ἐν Ἀθήναις· ἰσχυρίζομαι ὅμως ὅτι τὰ ταμεῖα τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύνανται νὰ τὰ δεχθῶσι καὶ τὰ πέμψωσιν εἰς Ἀθήνας χωρὶς νὰ προσβάλωσι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ προνόμιον. Τοῦτο δὲ ἐσκόπουν ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ πλειονότης τῶν τραπεζῶν καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν τραπεζικῶν γραμματίων οὐδόλως αὐξάνει τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων. Δὲν πληροῦσι δὲ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τὸν σκοπὸν αὐτῶν, ὅταν δυσκολεύεται ἡ κυκλοφορία αὐτῶν, διότι τότε δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν ἀκριβῶς οὔτε ἀναπληροῦσι τὸ νόμισμα. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν μοὶ λέγει, ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως νὰ δέχηται εἰς τὰ ταμεῖά της γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἢ μή. Δὲν ἀντιλέγω, ἐπιμένω ὅμως ὅτι δύναται νὰ παραπονεθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ δικαίως, ἂν ἡ κυβέρνησις ἐδέχετο εἰς τὰ ταμεῖά της τραπεζικὰ γραμμάτια ἄλλων Τραπεζῶν ἐν ἐπαρχίαις, ὅπου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει ὑποκαταστήματα.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐν Ἑπτανήσῳ ἡ Ἰονικὴ καὶ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἔχουν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων· ὅπως πρόκειται ἤδη νὰ δοθῇ, δὲν δύναται οὔτε ὁ ταμίας, οὔτε οἱ πολῖται νὰ δεχθῶσι γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· διότι, ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ἀντίθετον, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐκδίδει τραπεζικὰ γραμμάτια ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ταῦτα μεταφέρονται ἐνταῦθα, νομίζετε ὅτι δύναται τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ δέχηται τοιαῦτα γραμμάτια; Τότε ποῦ εἶναι τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον; εἶναι μηδέν. Τὸ νὰ δεχθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον γραμμάτια μὴ ἔχοντα τὸ δικαίωμα κυκλοφορίας εἰς μίαν ἐπαρχίαν τί θὰ εἰπῇ; ὅτι ἐνισχύει τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων καὶ ἑπομένως δολιεύεται τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς μίαν ἑταιρίαν, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ἑταιρία ἐκείνη νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν, διότι ἐν γνώσει προσβάλλεται τὸ παραχωρηθὲν δικαίωμα, καὶ νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠξεύρετε πῶς ἐγεννήθη ἡ ἀμφιβολία· ὁ κύριος Μαυροκορδάτος εἶπεν, ὅτι ἂν εἰς τὰ Μέγαρα ἤθελε συστηθῆ ὑποκατάστημα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τὸ ταμεῖον ἐλάμβανε γραμμάτια αὐτῆς, δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ στείλῃ εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ εἰς τὴν Πιστωτικὴν καὶ νὰ στείλῃ χρηματόδεμα· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπήντησεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι τὸ προνόμιον οὐδένα ἀφορᾷ εἰμὴ μόνον τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον περιβάλλεται αὐτό. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, εὑρισκομένη εἰς τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ μόνον ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια, δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ καὶ νὰ θέσῃ ἑπομένως εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια. Τὸ δικαίωμα ὅμως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν προχωρεῖ μέχρι τοῦ σημείου, ὅπου θέλετε νὰ τὸ ὠθήσητε, δηλαδὴ ὅτι δύναται αὕτη νὰ στείλῃ εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι σήμερον ὁ Α. ἔδωκεν εἰς τὸν Β. τραπεζικὸν Ἰονικὸν γραμμάτιον καὶ τὸν καταγγέλλω. Τὸ ἐμπόδιον τῆς κυκλοφορίας δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐπεκτείνητε καὶ ἐπὶ τῶν πολιτῶν· δύνασθε νὰ καταδιώξητε τὸ πιστωτικὸν κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἤθελε θέσει εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὸν γραμμάτιον· τὸν πολίτην ὅμως δὲν δύνασθε. Περὶ τοῦ δημοσίου ταμείου δύνασθε νὰ τὸ ἰσχυρισθῆτε, ἀλλὰ πότε; ὅταν εἰς τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον σεῖς ἔχετε ὑποκατάστημα, τὸ ἄλλο τραπεζικὸν κατάστημα προσφέρει αὐτῷ ἀντὶ πληρωμῆς γραμμάτια ἰδικά του· ἐνταῦθα ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τοῦ παραδείγματος τῶν Μεγάρων, ὅπου ἡ Πιστωτικὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν καὶ κυκλοφορεῖν τραπεζικὰ γραμμάτια.

§79ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ὁ ταμίας τῶν Μεγάρων εἰσπράττῃ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, δύναται νὰ τὰ στέλλῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον;

§80ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ ἑνὸς παραδείγματος θέλετε πεισθῆ ὅτι δύναται, διότι τί εἶναι ὁ ταμίας; εἶναι ἕνας ἐντολοδόχος τοῦ δημοσίου· ὁ ἐντολοδόχος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ στείλῃ ὡς ἐμπόρευμα τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον; Ὁ ταμίας τῶν Μεγάρων ἀναγνωρίζετε ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἀρνεῖσθε δὲ εἰς αὐτὸν νὰ τὸ στείλῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην του, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου τὸ ἐπῆρεν.

§81ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου.

§82ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ κεντρικὸν ταμεῖον θὰ τὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Κέρκυραν.

§83ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κεντρικὸς ταμίας δὲν δέχεται ὡς ἐμπόρευμα τὰ γραμμάτια, ἀλλὰ χρεοῦται, δέχεται χρήματα, καὶ ἅμα ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ κεντρικὸς ταμίας δέχεται χρήματα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τῶν ὁποίων ἡ κυκλοφορία ἀπαγορεύεται, ἐννοεῖται ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον παραβιάζει τὸ κεκτημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν εἰς μίαν ἑταιρίαν, καὶ ὑπόκειται εἰς ἀποζημίωσιν. Λέγω εἰς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Τράπεζα πρὸ ἡμερῶν τινων συνεκρότησε δικηγορικὸν συμβούλιον ἀπὸ τοὺς διακεκριμένους δικηγόρους τῆς πρωτευούσης καὶ πάντες συνεφώνησαν ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Τράπεζα, ἂν γείνῃ τοῦτο εἰς τὰς ἐπαρχίας εἰς τὰς ὁποίας ἐχορηγήθη ἀποκλειστικὸν προνόμιον, νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἂν αὐτὸ ἔλαβε, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας, οἵτινες γνωρίζουσιν ὅτι τὸ νόμισμα αὐτὸ δὲν κυκλοφορεῖ.... (θόρυβος). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τῆς ἑταιρίας, εἶναι τὸ πλέον ἄδικον.

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἰσχυρίσθην αὐτὸ, δὲν εἶπον ὅτι ἡ Τράπεζα ὀφείλει ἀποζημίωσιν διότι ἐκυκλοφόρησαν οἱ πολῖται τραπεζικὰ γραμμάτια αὐτῆς ἀπηγορευμένα· εἶπον ὅτι ἡ Τράπεζα ὀφείλει ἀποζημίωσιν, ἂν εἰς ἀπηγορευμένον μέρος ἐκδώσῃ.

§85ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος Μαυροκορδάτος εἶναι ὀρθὸν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ζημιώσετε τὸ κεντρικὸν... κρατοῦντες τὰ γραμμάτια· ἅμα εἶναι νόμισμα, πρέπει νὰ τὸ θέσητε εἰς κυκλοφορίαν, ἀλλ’ ἂν τὸ θέσητε, παραβιάζετε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρεχωρήσατε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἓν μόνον δύνασθε νὰ κάμητε διὰ νὰ μὴ τὸ παραβιάσητε, νὰ τὰ στείλητε εἰς τὴν Κέρκυραν, ὅπου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπηγόρευσεν εἰς τὸ ἐν Κερκύρᾳ ὑποκατάστημα τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν ἰδικῶν της γραμματίων, διότι, ἄλλως, ἤθελεν ἐνισχύσει τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων τῆς εἰς περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει δικαίωμα, καὶ διὰ τοῦτο τὰ γραμμάτιά της ἐκεῖ ἔχουν ὑποτίμησιν.

§86ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, βλέπω ὅτι ἡ συζήτησις ἔλυσεν ἓν ζήτημα, τὸ ὅτι ἡ δυσκολία τὴν ὁποίαν ὑποθέτετε τῆς κυκλοφορίας ὅλων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων μεταξὺ ἀτόμων δὲν ὑπάρχει· ἂν ἔχῃ δυσκολίαν τὸ δημόσιον, ἀφήσατέ την διὰ λογαριασμόν του.

§87ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἡ γενομένη διακοπὴ ἔσχε τοῦτο τὸ καλὸν, ὅτι ἦλθεν εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω. Ἀποδεικνύεται τῷ ὄντι ἐκ τῶν διαφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν, καὶ ἐκ τῶν ἀντιφατικῶν γνωμῶν, ὅτι πολλῶν Τραπεζῶν γραμμάτια κυκλοφοροῦντα ἐν Ἑλλάδι δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἐπιφέρωσι πολλὰς δυσκολίας, καὶ αἱ δυσκολίαι αὗται δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ἔχωσι κακὰ ἀποτελέσματα ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν, διότι, καὶ ἂν ὑποθέσητε ὅτι ὁ πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἀθήναις ἢ τῆς Ἐθνικῆς ἐν Κερκύρᾳ, εἶναι βέβαιον ὅμως ὅτι θὰ ὑποστῇ πολλὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι ἀρκοῦν, ἂν οὐχὶ νὰ φέρουν ὑποτίμησιν τοῦ χαρτονομίσματος, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ καταστήσουν τὸν πολίτην προσεκτικώτερον, ὅταν πρόκειται νὰ τὸ λάβῃ. Καὶ ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα ὅταν γείνῃ προσεκτικώτερος; θὰ προσπαθήσῃ νὰ τὸ ἀποφύγῃ· καὶ ὅταν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ἣν ἔλαβον ὡς βάσιν, πρόκειται νὰ ἔλθῃ ἀπὸ Μεγάρων εἰς Ἀθήνας, πρώτη σκέψις του θὰ ᾖναι νὰ τρέξῃ εἰς τὸ κατάστημα τῆς Πιστωτικῆς, τὸ ἐν Μεγάροις, καὶ νὰ ἀνταλλάξῃ τὸ χαρτονόμισμά του.

§88ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Θὰ τὸ φέρῃ μαζῆ του.

§89ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Δὲν θὰ τὸ φέρῃ· διότι ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Κερκύρᾳ. Ἐν Κερκύρᾳ κυκλοφοροῦν τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κυκλοφοροῦν ὅμως μὲ ὑποτίμησιν ἢ μὲ δυσκολίαν τινά. Ἐγὼ ὁ ἴδιος εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ ἔχω γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι πάντοτε μὲ δυσκολίαν τὰ ἐκυκλοφόρησα καὶ ἀπέφευγον νὰ ἔχω μέγα ποσὸν, μὲ ὅλην τὴν μεγάλην πίστιν, τῆς ὁποίας δικαίως ἀπολαμβάνει. Ἡ πίστις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε τὰ γραμμάτιά της κυκλοφοροῦν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Κωνσταντινουπόλει ὅπως καὶ τῆς Ἰονικῆς ἐν Ἀθήναις. Τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πίστεως τῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ πέραν περιωρισμένου τινὸς κύκλου· καὶ ἰδοὺ, σᾶς φέρω παράδειγμα ὁμοίας φύσεως. Ἔτυχε νὰ ἔχω εἰς χεῖράς μου γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας καὶ τὰ ἐξαργύρωσα χωρὶς μεγάλην ἔκπτωσιν. Ἀλλὰ μήπως τοῦτο ἀποδεικνύει, ἂν ἐνταῦθα ἤρχοντο πολλὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας, ὅτι ἤθελον κυκλοφορήσει εὐκόλως, ἢ μήπως τοῦτο πράττοντες ἠθέλομεν ὑπηρετήσει τὴν κοινωνίαν; Μία Τράπεζα ὑπηρετεῖ πολὺ καλλίτερα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκδοσιν τοῦ χαρτονομίσματος καὶ ὑπ’ αὐτὴν μόνον τὴν ἔποψιν, τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω μετὰ πεποιθήσεως τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Εὔχομαι δὲ ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς Τραπέζας, τὰς μὴ ἐχούσας τὸ προνόμιον τοῦτο, νὰ συστηθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότεραι καὶ νὰ κυκλοφορήσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλεῖτερα ποσὰ χάριν τῆς εὐημερίας καὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ εὐεργετήματα τῶν Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια, ἐὰν θέλωμεν νὰ εὕρωμεν τὰς ἀληθεῖς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας χορηγοῦν, δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὁμαλὰς περιστάσεις ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει δυσπιστία ἢ κίνδυνός τις γενικὸς καὶ κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν πολλῶν ἑταιριῶν γραμμάτια νὰ κυκλοφορήσωσιν ἐνταυτῷ καὶ πάντα νὰ ἀπολαμβάνουν ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς δυσχερεῖς ἐκείνας περιστάσεις καὶ περιπλοκὰς, εἰς ἃς τὰ ἔθνη πολλάκις δυστυχῶς εὑρίσκονται, καὶ τότε θέλετε ἴδει πῶς τὰ κράτη ἔχουν ἀνάγκην νὰ προστρέχωσιν εἰς τὴν πίστιν καὶ τὴν ὑποστήριξιν μιᾶς Τραπέζης ἐκδιδούσης τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὅταν ἡ Γαλλία ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸν κλύδωνα τοῦ 1848, καί τοι ἐν πλήρει δημοκρατίᾳ εὑρίσκετο, καί τοι διετέλει ὑπὸ τὸ κράτος φιλελευθέρων θεσμῶν, ἐγένοντο σπουδαιόταται συζητήσεις ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν· καὶ ποῖον ἦτο τὸ συμπέρασμα τῆς δημοκρατουμένης Γαλλίας; τὸ συμπέρασμα ἦτον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ μίαν μόνην Τράπεζαν ἀντὶ τῶν ὀκτὼ ἢ δέκα, αἵτινες ὑπῆρχον προτοῦ. Καὶ δὲν ἔσχεν ἀφορμὰς νὰ μετανοήσῃ διότι ἀπέκτησε μίαν μόνην τράπεζαν ἐκδίδουσαν γραμμάτια. Ὅταν ἦλθεν ὁ φοβερὸς κατακλυσμὸς τὸ 1871, ἡ Γαλλία ἠδυνήθη νὰ προστρέξῃ εἰς τὰ ἀνεξάντλητα κιβώτια τῆς μεγάλης αὐτῆς Τραπέζης καὶ ἔλαβε παρ’ αὐτῶν ποσά, τὰ ὁποῖα ἀληθῶς θεωροῦνται μυθώδη, καὶ ἠδυνήθη νὰ ἀντιστρατευθῇ κατὰ τοῦ χειμάῤῥου, ὁ ὁποῖος ἐπέπεσε κατ’ αὐτῆς. Νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἂν ἡ Γαλλία δὲν εἶχε τὴν Banque de France ἀλλ’ εἶχε τὰς 8 ἢ 10 Τραπέζας, ὅσαι ὑπῆρχον πρὸ τοῦ 1848, ἠδύνατο νὰ καταπολεμήσῃ τὸν κλύδωνα ἐκεῖνον καὶ ν’ ἀνορθωθῇ οἰκονομικῶς; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ μοὶ λέγετε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ κράτη δύνανται νὰ χορηγήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· βεβαίως, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐξαιρετικὸν καὶ μέγα προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνηται συχνά. Πλὴν τούτου, εἶναι πολὺ δυσκολώτερον νὰ χορηγηθῇ τὸ προνόμιον εἰς πολλὰς Τραπέζας, διότι, ὅταν ἔχετε μίαν Τράπεζαν καλῶς κατηρτισμένην, δύνασθε ἐν καιρῷ ἀνάγκης νὰ χορηγῆτε εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ ἀναγκαστικῶς τὰ γραμμάτιά της· ὅταν ὅμως ἔχετε 5 ἢ 6 Τραπέζας, δὲν δύνασθε ἀκινδύνως νὰ χορηγήσητε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐὰν προστρέξωμεν καὶ εἰς τὰ ἡμέτερα, θέλομεν ἀνεύρει ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι Τράπεζαι προσήνεγκον ὑπηρεσίας ἐν καιροῖς κρισίμοις εἰς τὸ κράτος· καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἐδόθησαν περιστάσεις νὰ ἔλθωσιν εἰς συνδρομὴν τοῦ κράτους, καὶ ἔπραξαν τοῦτο πάντοτε λίαν ἀξιεπαίνως. Ἡ εὐγνωμοσύνη βεβαίως ὀλίγον κατέχει τόπον εἰς τὴν πολιτικὴν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ καταστημάτων σπουδαίων, πρέπει τις νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας τυχὸν ἔσχον ἀφορμὴν νὰ προσφέρωσι· καὶ ὅταν Τράπεζαι πρὸ πολλοῦ συστημέναι, ὡς ἡ Ἰονικὴ, ἔρχονται καὶ ζητοῦν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν προτάσεις, νομίζω, ὅτι τὸ ὀλιγώτερον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, εἶναι νὰ τὰς θέσωμεν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὰς ἄλλας καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις αὐτῶν, νὰ τὰς μελετήσωμεν καὶ νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως πρὶν τὰς ἀποκρούσωμεν. Τί ἔρχεται ἀληθῶς καὶ προτείνει ἡμῖν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα; ἡ Τράπεζα αὕτη, μετὰ φόβου βλέπουσα τὴν σύστασιν ἄλλης τραπέζης, μετὰ φόβου ἴσως διότι θὰ κινδυνεύσῃ, ἴσως διότι φρονεῖ ὅτι δύναται νὰ παράσχῃ τὰς αὐτὰς καὶ καλλιτέρας ὑπηρεσίας παρ’ ὅσας δύναται νὰ παράσχῃ νεωστὶ συσταινομένη Τράπεζα, ἴσως καὶ ἁπλῶς ἀπὸ λόγους συμφέροντος, ἀλλὰ δὲν ὀφείλω τοῦτο νὰ ἐξετάσω, ἔρχεται καὶ ὑποβάλλει ἡμῖν προτάσεις τινὰς, μεταξὺ τῶν ὁποίων μία ἰδίως κάμνει εἰς ἐμὲ μεγάλην ἐντύπωσιν· εἶναι ἐκείνη τοῦ νὰ δανείζῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ πρὸς 5 καὶ 6% καὶ ἀποδιδομένου τοῦ κεφαλαίου χρεωλυτικῶς εἰς 23 ἔτη. Καὶ ἠδύνατο μὲν νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησίς τις, ἂν τὸ πλεονέκτημα τοῦτο εἶχεν ὡς ἀντιζύγιον ἐπὶ κακῷ τὸ μειονέκτημα, ὅτι θέλει δανείζει ἐπὶ μεγάλῳ τόκῳ καθόσον ἀφορᾷ τὰς προεξοφλήσεις· ἄλλο ὅμως νεώτερον ἔγγραφον τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης βεβαιοῖ ἡμᾶς, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἶναι διατεθειμένη καὶ ὡς πρὸς τὰς προεξοφλήσεις νὰ κάμῃ μεγάλας εὐκολίας δανείζουσα πρὸς 7%. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία βεβαίως παρέχει μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν κοινωνίαν, ἔχει κεφάλαιον 14,000,000· διέθεσε δὲ αὐτὸ κατὰ τὸ πλεῖστον, διότι εἰσέτι δὲν ἔλαβεν ὅλον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόνον τὸ ἥμισυ.

§91ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐπίσης προτείνει ἡμῖν νὰ κάμῃ κατάστημα ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Τί μᾶς ἐμποδίζει, λέγουσι τινὲς, νὰ ἐπιτρέψωμεν καὶ τοῦτο καὶ ἐκεῖνο; Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ διαφορά· ἡ μὲν Ἰονικὴ Τράπεζα θὰ ἐξακολουθῇ τὰς προεξοφλήσεις αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ δανείσῃ καὶ ἐπὶ ὑποθήκῃ ποσὸν σπουδαῖον 5,000,000 πρὸς 5 καὶ 6% καὶ πληρωτέον εἰς 23 ἔτη. Ταῦτα δὲ προστιθέμενα εἰς τὰ 4 ἑκατομμύρια, ὅσα ἔχει ἤδη δανεισμένα, ἀποτελοῦσιν 9 ἑκατομμύρια ὑποθηκικῶν δανείων, πρᾶγμα σπουδαιότατον, ὅπερ δὲν χορηγεῖ ἡμῖν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Δὲν προτίθεμαι νὰ κάμω σύγκρισιν μεταξὺ τῆς Ἰονικῆς καὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης· ἀμφότεραι ἔχουν κατὰ διάφορον λόγον δικαιώματα ἐπὶ τῆς κοινωνίας, ἀμφότεραι ἄχρι τοῦδε ἐξεπλήρωσαν, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀναλόγως τῆς ἀρχαιότητος καὶ ἀναλόγως τῶν κεφαλαίων αὐτῶν ὑπηρεσίας οὐκ ὀλίγας. Ἀλλ’ ὅταν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐμμένωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν, ἀντιστρατευομένην κατὰ τῶν προτάσεων, αἵτινες ὑποβάλλονται ἡμῖν· ὅταν ἐπὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἔχωμεν προτάσεις συμφεροτέρας· ὅταν ἔρχεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ λέγει ὅτι ὑπόσχεται νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡμᾶς καὶ νὰ χορηγήσῃ ἡμῖν δάνεια καὶ πλειότερα καὶ ἐπὶ μακρότερον χρόνον καὶ μὲ μικρότερον τόκον, ἠθέλαμεν ἀδικήσει αὐτὴν ἂν δὲν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις της. Μοὶ ἔκαμε πολλὴν ἐντύπωσιν ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε προχθὲς περὶ τῶν διαγραφῶν, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ἀληθῶς ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, χορηγοῦσα εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ χαρτονομίσματος, ἐνόμισεν ὅτι ἐξασφαλίζει τὰ δικαιώματα τῆς κοινωνίας ἐξαλείφουσα δύω ἢ τρεῖς παραγράφους ἐκ τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς. Καὶ καλῶς μὲν ἔπραξεν ἡ κυβέρνησις ἀπαλείψασα τὰ ἐδάφια δʹ καὶ ε τοῦ ἄρθρου 5 ἀπὸ τὸ καταστατικὸν τῆς Πιστωτικῆς, ἅμα ἐχορήγησε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια· ὅταν Τράπεζά τις ζητεῖ τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, εἶναι ἑπόμενον ὅτι ὀφείλει τὸ κράτος νὰ ἀσφαλίζῃ τὴν κοινωνίαν δι’ ὅλων τῶν μέσων. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὅταν διὰ τὴν ἀσφάλειαν ταύτην δὲν ἀρκοῦσι τὰ μετοχικὰ τῆς ἑταιρίας κεφάλαια, ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ ἐντὸς τοῦ χαρτοφυλακίου της καὶ ἕτερα ποσὰ ἀντιπροσωπευόμενα ὑπὸ ἄλλων τίτλων ἢ γραμματίων. Ἀλλ’ αἱ ἀξίαι αὗται δὲν εἶναι ὅλαι τῆς αὐτῆς φύσεως, δὲν παρέχουν καὶ τὰς αὐτὰς ἐγγυήσεις εἰς τὴν κοινωνίαν· διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις φρονίμως ποιοῦσα, ἅμα ἐχορήγησε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Πιστωτικήν, ἀπήλειψεν ἀπὸ τοῦ καταστατικοῦ τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ ἀγοράζῃ καὶ πωλῇ δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἐμπορεύματα καὶ ἀγοράζῃ καὶ μεταπωλῇ μετοχὰς ἢ ὁμολογίας ἑταιριῶν μὴ ἐγκεκριμένων κτλ. Ἀλλ’ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἔκαμε τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐξαιρέσεων καὶ μεταβολῶν τοῦ καταστατικοῦ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης δὲν περιελήφθη καὶ ἡ παράγραφος ἕκτη τοῦ ἄρθρου ἕκτου, δι’ ἧς ἀναδέχεται ἡ Τράπεζα σπουδαίας ἐργασίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ κράτους καὶ τὸ δικαίωμα νὰ διαπραγματεύεται δάνεια ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ δι’ ἴδιον τῆς ἑταιρίας λογαριασμόν. Νομίζετε ὅτι ἤθελον εἶσθαι ἀρκούντως ἐξησφαλισμένοι οἱ λαμβάνοντες τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς, ἐνόσῳ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐντὸς τοῦ καταστατικοῦ; λέγω ὄχι. Καὶ ἐλαττοῦντες τὴν ἀσφάλειαν τῶν κατόχων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν μεθαύριον τὴν ἀξίαν τῶν γραμματίων αὐτῶν μειουμένην, ὅπερ βεβαίως πάντες ἀπευχόμεθα. Ἀλλ’ αἱ δύω συμβάσεις αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς ἡμᾶς ἔχουν καὶ τοῦτο τὸ κακὸν, ὅτι στηρίζονται ἐπὶ διαφορετικῶν βάσεων καὶ ἀρχῶν· ἡ μὲν ά. παραδέχεται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν χαρτονόμισμα εἰς πολλὰς τραπέζας, διότι δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Πιστωτικὴν νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα εἰς οἱανδήποτε τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος θέλει, ἀρκεῖ νὰ μὴ ἔχῃ κεκτημένον δικαίωμα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα· διὰ τῆς βʹ. συμβάσεως ἀπεναντίας, συνδυαζομένης μετὰ τῆς συμβάσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπαλείφεται καὶ χορηγεῖται ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ. Μεταξὺ τῶν ἀρχῶν τούτων δικαίως δύναται νὰ ταλαντεύεται ἡ Βουλή, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἤθελον προτιμήσει νὰ ἴδω τὴν κυβέρνησιν φέρουσαν τὴν μίαν ἐκ τῶν δύω συμβάσεων αὐτῶν καὶ ὑποστηρίζουσαν αὐτήν, διότι βασίζονται ἐπὶ διαφόρων ἀρχῶν. Μᾶς εἶπον, ὅτι αἱ συμβάσεις αὗται εἶναι ἀλληλέγγυοι καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ μία ἄνευ τῆς ἄλλης. Ἐὰν ὁ φόβος αὐτὸς κατέχῃ τὴν Βουλήν, πιστεύω ὅτι δὲν δύναται νὰ μὴ ἀρθῇ πᾶς δισταγμὸς μετὰ ὥριμον σκέψιν καὶ ἐξέτασιν. Ἀληθῶς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνέλαβεν ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως ὑποχρέωσίν τινα, τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ συγκεντρώσῃ ἓν μέρος τοῦ δανείου αὐτῆς, τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ἀναλάβῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 9 ἑκατομμυρίων καὶ ἄλλα διάφορα δάνεια, τὸ ὅλον 3,850,000 δραχμῶν, νὰ ἐλαττώσῃ σπουδαίως τὸν τόκον ἐπὶ τῶν ποσῶν αὐτῶν τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, καὶ ἀπέναντι τῶν εὐκολιῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας χορηγεῖ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἔχῃ τὸ μονοπώλιον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ πρώην Βασιλείου. Ἀλλά, κύριοι, ὑποθέσατε ὅτι ἡ Βουλή, διαφωνοῦσα καθὅσον ἀφορᾷ εἴτε τὴν ἀρχὴν εἴτε τὰς λεπτομερείας τῶν δύω πρώτων συμβάσεων, καταψηφίζει αὐτὰς ἢ ἀναβάλλει ὅπως ἐξετάσῃ ἐμβριθέστερον τὸ ζήτημα· νομίζετε, ὅτι θὰ ᾖναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἀποσυρθῇ καὶ νὰ εἴπῃ, ἐγὼ συνεβλήθην μετὰ τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ συνεβλήθην ὅτε ὑπῆρχον καὶ ἄλλαι δύω συμβάσεις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς, ἑπομένως ἐγὼ σήμερον, ἐπειδὴ ἡ ἑτέρα τῶν συμβάσεων ἔπεσεν, ἀποσύρομαι; Νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ θὰ τὸ εἶχεν ἡ κυβέρνησις νὰ εἴπῃ, ἐπειδὴ ἔπεσεν ἡ ἑτέρα τῶν συμβάσεων, ἐγὼ δὲν συμβάλλομαι μετὰ σοῦ. Πολὺ ἀμφιβάλλω ὅμως ἐὰν δικαιοῦται ἡ Τράπεζα νὰ ἀποσυρθῇ, ἅμα ἡ κυβέρνησις τῇ ἔλεγε, συνεβλήθητε μετ’ ἐμοῦ, ἔλθετε νὰ τηρήσητε τὴν ὑποχρέωσίν σας.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει πρωτόκολλον.

§93ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον δεσμεύει, ὡς ὑποθέτω, τὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως, οὐχὶ τὴν κυβέρνησιν ἀπέναντι τῆς Τραπέζης.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰς τραπέζας πρὸς ἀλλήλας, καὶ τὴν κυβέρνησιν πρὸς αὐτάς.

§95ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἴσως ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπιδέχεται ὡριμωτέραν ἐξέτασιν. Εἶπον, ὅτι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ φέρῃ τὴν σύμβασιν ἐνώπιον ἡμῶν μὲ ὅρους ὅσον τὸ δυνατὸν συμφερωτέρους, τὰ πράγματα ὅμως ἀπέδειξαν ὅτι ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ἔτι συμφερώτεροι· καὶ πρότασις ὑπάρχει ἐνώπιον ἡμῶν τῆς Ἰονικῆς τραπέζης καὶ ἡ συζήτησις ἀποδεικνύει ὅτι ἐξ ὡριμωτέρας σκέψεως ἠδύνατο νὰ προκύψῃ μεγαλειτέρα ὠφέλεια εἰς τὸν τόπον. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, τοῦ νὰ παραπεμφθοῦν αἱ συμβάσεις αὗται, καθὼς καὶ αἱ ἕτεραι προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἰς εἰδικήν τινα ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ συνεννοουμένη μετὰ τῆς κυβερνήσεως νὰ φέρῃ ἐκ νέου τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μετὰ ὡριμωτέραν σκέψιν.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐπρότεινεν αὐτό.

§97ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Λοιπὸν προτείνω ἐγὼ νὰ παρακληθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα, νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ, καὶ ἀφοῦ μελετήσῃ ὡρίμως νὰ τὸ ἐπαναφέρῃ ἐνώπιον ἡμῶν μὲ ὅρους ὅσον τὸ δυνατὸν συμφερωτέρους.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βαλέττας.

§99ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὑπὸ διπλοῦν χαρακτῆρα παρέστη, κύριοι βουλευταὶ, ὁ κατὰ τῶν συμβάσεων πόλεμος. Ὑπὸ τὸν ἕνα ἀνεπτύχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, ὑπὸ τὸν ἕτερον ὑπὸ τῶν δύω ἀξιοτίμων βουλευτῶν Παρνασσίδος καὶ Ἄνδρου.

§100ΤΙΝΕΣ. Δυνατώτερα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§102ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ τῶν κινδυνευόντων συμφερόντων τῶν Ἑπτὰ νήσων, προεῖδε κινδύνους καὶ ὠνειρεύθη καταστροφὰς ἐκεῖ, ὅπου οὐδὲν ἄλλο ὤφειλε νὰ ἴδῃ, εἰμὴ ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ τῶν κατοίκων μεγαλειτέραν ἐλπίδα εἰς τὴν ἀπόκτησιν κεφαλαίων, καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἐργασίας.

§103ΤΙΝΕΣ. Δυνατώτερα.

§104ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὅσον ἠμπορῶ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος ἠγωνίσθη τὸν ἀγῶνα τὸν ἐπιστημονικὸν, προσθεὶς καὶ τὴν ἰδίαν του πεῖραν εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων του. Καὶ τὰ μὲν ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κατέπεσαν ὑπὸ τῆς ὁμολογίας αὐτοῦ τοῦ ἰδίου· ὅπως τὸ βέλος τοῦ Τηλέφου ἐθεράπευε τὰς προξενουμένας ὑπ’ αὐτοῦ πληγὰς, οὕτω καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Ζακύνθου κατέπεσαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν κατέπεσαν, ἐχαντάκωσαν.

§106ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὡμολόγησεν ὅτι οὐδὲ γρὺ ἀπὸ οἰκονομολογικὰ γνωρίζει· ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς οἰκονομολογικὸν, ἕπεται ὅτι ὅσα ἐπιχειρήματα μετεχειρίσθη δὲν ἦσαν ἀποτελέσματα γνώσεων καὶ πείρας· ἄρα καὶ ἀνεξέλεγκτα πρέπει νὰ μείνωσιν.

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς εἶσθε οἰκονομολόγος;

§108ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅτι εἶμαι, ἀλλ’ ἐμελέτησα τὸ ζήτημα. Τὸ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ζήτημα εἶναι μία εἰδικὴ περίπτωσις μεγάλου καὶ γενικοῦ ζητήματος, τοῦ ζητήματος τοῦ μονοπωλίου. Πρὸ ἀρκετοῦ καιροῦ, ἀφ’ ὅτου ὁ Ἀδὰμ Σμὶτ προεῖδε διὰ τοῦ διαγνωστικοῦ αὐτοῦ νοὸς καὶ ὥρισε τοὺς κανόνας, καθ’ οὓς κινοῦνται ἐν τῇ κοινωνίᾳ τὰ κεφάλαια καὶ διέπονται αἱ ἐπιχειρήσεις καὶ αἱ ἐργασίαι, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, λέγω, ἐκείνης κατέστη ἀξίωμα οἰκονομολογικὸν, ἀξίωμα τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, ὅτι ἡ ἐλευθερία ἐν τῇ ἐργασίᾳ, ἡ ἐλευθερία ἐν τῷ ἐμπορίῳ εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι εἶναι τὸ μόνον ἐλατήριον, δι’ οὗ προάγονται τὰ ἔθνη καὶ ἡ οἰκονομολογικὴ αὐτῶν κατάστασις βελτιοῦται. Μετὰ τοῦτον ὁ μέγας Σέϋ ἀνέπτυξε τὸ ἀξίωμα αὐτὸ καὶ κατέστη πλέον ἀρχὴ πάγκοινος. Μόνον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ ἓν μέρος τοῦ ἀξιώματος τούτου πολεμεῖται καὶ πολεμεῖται λίαν ἀσυνεπῶς· διότι ὅπως ἐν τῇ πολιτείᾳ αἱ ἀρχαὶ τοῦ δεσποτισμοῦ, αἱ ἀρχαὶ τῆς κηδεμονίας τῶν λαῶν κατέπεσαν καὶ ὁσημέραι καταπίπτουν, οὕτω καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ οἰκονομίᾳ αἱ ἀρχαὶ τοῦ προνομίου καὶ μονοπωλίου καὶ τῶν προστατευτικῶν νόμων κατέπεσαν καὶ καταπίπτουν. Πρὸ ὀλίγου χρόνου ὁ κανὼν ἦτο τὸ μονοπώλιον, τὸ προνόμιον καὶ οἱ προστατευτικοὶ νόμοι· σήμερον εἶναι ἐξαίρεσις καὶ κανὼν εἶναι ἡ ἐλευθερία ἡ ἀληθής. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει συναγωνισμὸς εἴτε ἐν τῇ ἐργασίᾳ εἴτε ἐν τοῖς κεφαλαίοις, ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει πρόοδος ἀλλὰ καταστροφή; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει πολιτικὴ καὶ δημοτικὴ ἐλευθερία, ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει πρόοδος, ἀλλ’ ἡ πρόοδος ὑπάρχει ἐκεῖ ὅπου εἶναι δεσποτισμὸς καὶ κηδεμονία; Παράδοξον δὲ μοι ἐφάνη νὰ ὑποστηρίζωνται αἱ ἀρχαὶ αὗται, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, γνωστοῦ διὰ τὰς τόσον φιλελευθέρας αὑτοῦ ἀρχὰς ἐν τῇ πολιτείᾳ, τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, γνωστοῦ ἐπίσης ἐν τῷ οἰκονομικῷ κόσμῳ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑποστηρίξαντος ἄλλοτε τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ κηρύξαντος εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1864, ὅτι καὶ ἡ κατάργησις τῶν τελωνείων καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ γείνῃ ἀκόμη.

§109ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποτέ· ὁ βουλευτὴς Σύρου, ὁ Εὐμορφόπουλος.

§110ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἦσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις διωρίσθη ὅπως σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ ἡ γνώμη σας ἦτο ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν ὁποῖον λέγω· οὕτω πως νομίζω.

§111ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι.

§112ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι, τὸ ἀνακαλῶ. Ἐπειδὴ δὲ οὔτε αὐθεντίαν δύναμαι νὰ ἀξιῶ ὅτι ἔχω ὅπως ἄλλοι, οὔτε πεῖραν, δι’ αὐτὸ ἕκαστον ἐπιχείρημά μου καὶ ἕκαστον λόγον μου θὰ τὸν στηρίζω εἰς ξένους συγγραφεῖς, εἰς τὴν ὁμολογίαν καὶ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν. Καὶ ὅτι τὸ μονοπώλιον ἤδη εἶναι ἐξαίρεσις ἀναγράφεται ὑπὸ τοῦ γνωστοῦ Γάλλου Horn· Jadis le monopole...

§113ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Περὶ μονοπωλίου τραπεζῶν πρόκειται;

§114ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μάλιστα· ἔγραψε la liberté des banques. «Jadis le monopole fut la règle, le droit suprême: la liberté fut l'exception, la dérogation: elle ne put être admise — si parfois on daignait l'admettre — qu'autant qu'elle reussit à prouver son utilité et sa nécessité supérieures. Maintenant c'est l'inverse: la liberté est la règle, le droit primordial; le monopole constitue l'exception, la dérogation.» Θέλω προσπαθήσει νὰ ὁρίσω τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ὑποστηριζόντων τὸ μονοπώλιον εἰς τὰς Τραπέζας τὰς ἐκδιδούσας τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅπως τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα εὑρίσκονται εἰς τὸν κράτιστον τῶν πολεμίων τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατὰ μέγα μέρος ἐστηρίχθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος, τὸν Βολόβσκην· δὲν θέλω δὲ οὐδόλως προσπαθήσει νὰ ἀναιρέσω τὸ ἐπιχείρημα καὶ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄνδρου ἀνέπτυξαν, δηλ. τὴν δυσκολίαν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἕνεκα τῆς συγχύσεως, ἡ ὁποία γεννᾶται ἐκ τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ὑπὸ δύω ἢ πλειοτέρων Τραπεζῶν. Λέγω δὲν θέλω ἀναιρέσει τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, διότι, ἐνῷ πρὸ πολλοῦ ἠγέρθη πόλεμος ἐν Εὐρώπῃ περὶ τῆς μιᾶς ἢ πλειόνων Τραπεζῶν, οὐδεὶς ἐφαντάσθη ποτὲ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο νὰ τὸ φέρῃ. Οὐδὲν δὲ ἄλλο τοῦτο ἀποδεικνύει, εἰμὴ ὅτι ὅπου ὑπάρχουν πλείονες τῆς μιᾶς Τράπεζαι οὐδέποτε τὸ περιστατικὸν τοῦτο ἔλαβε χώραν. Αὐτὸ καὶ μόνον, νομίζω, ἀρκεῖ ὅπως καταῤῥίψῃ πρόῤῥιζον τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας μου δὲν θέλω τὸ πολεμήσει. Ὁ Βολόβσκης ὡς πρῶτον λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενος ὑπερμαχεῖ ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς τραπέζης τῆς ἐκδιδούσης τραπεζικὰ γραμμάτια, ἔχει τὸν ἑξῆς· εἰς τὸ κράτος ἀνήκει τὸ κόπτειν νόμισμα, εἰς τὸ κράτος ἀπόκειται νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἄλλον. Ἐπειδὴ ὡς νόμισμα δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῶν τραπεζικῶν ἐργασιῶν, ἀπόκειται εἰς τὸ κράτος νὰ ἐπιτρέψῃ τινὶ τραπέζῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν χαρτίνων νομισμάτων, ὅπως τὰ ὀνομάζει papier monnaie. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲ τοῦ λόγου ἐστηρίχθησαν καὶ οἱ ἐνταῦθα πολεμήσαντες τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν. Δεύτερος λόγος εἶναι, τὸν ὁποῖον ἀπορῶ πῶς μόνον ὑπαινίχθη, ὡς νομίζω, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος καὶ δὲν τὸν ἀνέπτυξεν, ὅτι διὰ τῆς πλημμύρας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἔκπτωσις καὶ ἡ εὔκολος ἀναβίβασις καὶ ὑποβίβασις τοῦ νομίσματος ἐν γένει. Τρίτος, ὅτι ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων ὑπὸ πολλῶν Τραπεζῶν φέρει κρίσεις ἐμπορικάς. Ἕκαστον τούτων θέλω προσπαθήσει νὰ πολεμήσω, δανειζόμενος τὰ πρὸς τοῦτο μέσα ἀπὸ τοὺς ἐν Εὐρώπῃ πολεμίους τοῦ συστήματος. Καὶ πρῶτον, τί ἐστὶ τραπεζικὸν γραμμάτιον; οὐδέποτε καὶ οὐδεὶς ἐκτὸς τοῦ κυρίου Βολόβσκη, ὡς νομίζω, τὸ ὑπεστήριξεν ὅτι εἶναι νόμισμα. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι περίπου γραμμάτιον εἰς διαταγήν· τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν ἀντιπροσωπεύει πραγματικὴν ἀξίαν ἐν ἑαυτῷ ὑπάρχουσαν· ἀντιπροσωπεύει πρῶτον, μέρος τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου τοῦ μεταλλικοῦ τοῦ εὑρισκομένου ἐν τῇ ἐκδιδούσῃ αὐτὸ Τραπέζῃ· δεύτερον, ἀντιπροσωπεύει τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης ταύτης, καὶ τρίτον, ἀντιπροσωπεύει κεφάλαια τῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα αὕτη εἰς διαφόρους ἔχει ἐπιχειρήσεις, ἐν αὐτῇ δὲ ὑπάρχουσιν αἱ ἀποδείξεις καὶ τὰ πειστήρια, ὅτι τὰ κεφάλαια ταῦτα εἰς κυκλοφορίαν εὑρίσκονται· ἄρα τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι ἄλλο τι εἰμὴ μικρά τις εἰκὼν τῆς οἰκονομολογικῆς καταστάσεως τῆς ἐκδιδούσης αὐτὸ Τραπέζης, ἐν σμικρῷ ἐκπροσωποῦν τὴν ἀξίαν, τὸν πλοῦτον καὶ τὴν πίστιν τῆς ἐκδιδούσης αὐτὸ Τραπέζης· ἑπομένως ὁ λόγος, ὅτι τὸ μονοπώλιον δύναται νὰ στηριχθῇ εἰς τὸ ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι νόμισμα, καὶ ἐπειδὴ εἶναι νόμισμα, τὸ δημόσιον ἢ τὸ κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ κόπτειν νομίσματα, ἑπομένως τοῦ μεταβιβάζειν τὸ δικαίωμα τοῦτο περιωρισμένως εἰς μίαν καὶ οὐχὶ ἄλλην Τράπεζαν, ὁ λόγος οὗτος καταπίπτει. Βος λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ σύστημα τοῦ κυρίου Βολόβοσκη, εἶναι, ὡς εἶπον, ἡ κατ’ αὐτὸν βεβαίως προξενηθησομένη πλημμύρα τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἥτις θὰ φέρῃ πτῶσιν εἰς τὸ μεταλλικὸν ἐν γένει καὶ εἰς τὰ ἄλλα νομίσματα. Τοῦτο ἀπεδείχθη ὑπὸ τῆς πείρας ἐντελῶς ὡς σκέψις ἐπιπόλαιος, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν πλειότεραι σχετικῶς τράπεζαι παρὰ εἰς πᾶν ἄλλο μέρος τοῦ κόσμου, ἡ ἀναλογία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὰ πραγματικὰ κεφάλαια τῶν τραπεζῶν εἶναι 2 πρὸς 1, ἐνῷ εἰς οὐδὲν κράτος τῆς Εὐρώπης, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει τὸ μονοπώλιον, εἶναι μικροτέρα ἀναλογία τοῦ 3 ἢ 3½ πρὸς 4. Ὁ λόγος λοιπὸν καὶ οὗτος καταπίπτει. Δὲν ἐμμένω δὲ εἰς αὐτὸν, οὐδὲ ἀναφέρω ἄλλα ἐκ τῶν πολλῶν ὑπαρχόντων ἐπιχειρημάτων, διότι οἱ πολέμιοι τῶν συμβάσεων δὲν ἀνέπτυξαν τὸν λόγον τοῦτον. Ἔρχομαι εἰς τὸν τρίτον λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ οἱ πολέμιοι τοῦ συστήματος τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολεμήσαντες τὰς συμβάσεις κυρίως ἐστηρίχθησαν, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπιφέρει κρίσεις ἐμπορικάς. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος κυρίως εἰς αὐτὸν τὸν λόγον ἐστηρίχθη καὶ ἐπεκαλέσθη μάλιστα καὶ τὴν αὐθεντίαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἄλλοτε ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου ὑπάρχουν πλείονες τῆς μιᾶς Τράπεζαι ἐκδίδουσαι τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐκεῖ ἐπῆλθον αἱ μεγαλείτεραι ἐμπορικαὶ κρίσεις καὶ καταστροφαί. Νομίζω ὅτι ὁσάκις θέλει τις νὰ λάβῃ δίδαγμα ἐκ τῆς πείρας καὶ ἐξετάζει ὡρισμένα γεγονότα, πρέπει νὰ τὰ ἐξετάζῃ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις· δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι διότι ὑπάρχουν πολλαὶ Τράπεζαι ἐν Ἀμερικῇ, ἐπῆλθον δὲ μεγάλαι ἐμπορικαὶ κρίσεις, ἄρα αἰτία τούτου εἶναι αἱ πολλαὶ Τράπεζαι, ὅπως δὲν δύναται ἐπίσης νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπειδὴ εἰς τὰ κράτη, ὅπου ὑπάρχει μία μόνη Τράπεζα, δὲν ἐπῆλθον ἐμπορικαὶ κρίσεις, ἄρα τὸ ἑνιαῖον τῶν τραπεζῶν εἶναι προτιμότερον· διότι ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν καὶ τὰ ἄλλα δεδομένα εἶναι τὰ αὐτά. Καὶ πρῶτον ἂς ἐξετάσωμεν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῶν ἐμπορικῶν κρίσεων. Εἷς εἶναι ὁ κύριος λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπέρχονται ἐμπορικαὶ κρίσεις. Ὁ λόγος εἶναι ἡ μεγάλη πλάνη, ἥτις αἰφνιδίως γίνεται γνωστὴ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν τραπεζικῶν καὶ βιομηχανικῶν ὑποθέσεων μιᾶς ἀγορᾶς. Συνήθως δὲ αἰτίαι τούτων εἶναι μεγάλαι σιτοδεῖαι, εἶναι οἱ ἕνεκα πολιτικῶν λόγων πανικοὶ φόβοι, καὶ τρίτον, σύνολον καὶ συνδυασμὸς ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων κακῶς ὑπολογισθεισῶν. Τώρα δύναταί τις νὰ εἴπῃ τίνα ἐκ τῶν λόγων τούτων συντρέχει ἢ ὑποβοηθεῖ τὸ σύστημα τῶν πολλῶν Τραπεζῶν; τὰς σιτοδείας; ὄχι βεβαίως τοὺς πολιτικοὺς πανικοὺς φόβους; ὄχι βεβαίως· τὴν σύλληψιν ἐν τῷ νῷ τὴν ἐσφαλμένην συνόλου ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως κακῶς ὑπολογιζομένης; ἀλλ’ ἐρωτῶ, αἱ Τράπεζαι, αἵτινες περικλείουν ἐν ἑαυταῖς τοὺς σπουδαιοτέρους κεφαλαιούχους, τὰ μεγαλεῖτερα συμφέροντα, τοὺς νοημονεστέρους ἐμπόρους καὶ τούτων τὴν ἱκανότητα οὐχὶ μεμονωμένην ἀλλὰ ἐν συνόλῳ, αὗται αἱ Τράπεζαι δύνανται νὰ σφάλλωσι περισσότερον παρὰ οἱ ἔμποροι;

§115ΡΑΛΛΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι πρόκειται περὶ Τραπέζης ἀνωνύμου, εἰς ἣν τὰ πρόσωπα οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν, οὐδεμίαν φέρουσιν ἐγγύησιν. Γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι κατὰ τὸν ἐμπορικὸν Νόμον, ἐκτὸς τῆς μετοχικῆς, ἧς καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς ὡς ἑταιρίας ἀμφισβητεῖται, ὑπάρχουσι τριῶν εἰδῶν ἑταιρίαι, ἡ ὁμόῤῥυθμος, ἡ ἑτερόῤῥυθμος καὶ ἡ ἀνώνυμος. Εἰς τὴν πρώτην, καθαρῶς προσωπικὴν, εὑρίσκομεν τὴν ἐγγύησιν τῶν προσώπων. Ἐν αὐτῇ ὁ ἑταῖρος εἶναι ὑπεύθυνος ἐπ’ ἄπειρον καὶ ἀναγκαίως προσφέρει τῷ κοινῷ τὴν ἰδίαν του εὐθύνην. Ἡ ἑτερόῤῥυθμος εἶναι συγχρόνως ἑταιρία προσώπων καὶ κεφαλαίων. Οἱ ὁμόῤῥυθμοι ἑταῖροι φέρουσιν ἐν τῇ ἑταιρίᾳ τὴν προσωπικήν των εὐθύνην καὶ ἐγγύησιν, οἱ ἑτερόῤῥυθμοι μόνον τὸ κεφάλαιόν των. Ἡ δὲ ἀνώνυμος εἶναι ἁπλῶς ἑταιρία κεφαλαίων· τὸ πρόσωπον τῶν μετόχων ὑπὲρ τὴν καταβολήν του οὐδὲ ὑποχρέωσιν, οὐδὲ ἐγγύησιν εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην φέρει. Οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν ἐὰν διοικητικὸν συμβούλιον αὐτῆς ᾖναι, λόγου χάριν, ὁ Συγγρὸς ἢ ὁ Βαλτατζῆς, ὁ Α. ἢ ὁ Β. Δι’ οὐδὲν ἄλλο εὐθύνονται οὗτοι ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας ἢ διὰ τὴν καταβολήν των καὶ ὑπὲρ αὐτὴν οὐδεμίαν φέρουσιν ἐν τῇ ἑταιρίᾳ ἐγγύησιν. Μὴ δὲ ὑπολάβετε ὡς σπουδαίαν τὴν ἐκ τοῦ καταστατικοῦ τυχὸν ὑποχρέωσιν τῶν Συμβούλων τοῦ νὰ ἔχωσιν ἀριθμόν τινα μετοχῶν. Ἡ ἐκ τούτου ἐγγύησις εἶναι καθαρῶς εἰκονικὴ, ὅλως illusoire, καὶ ὅταν τὰ τῆς ἑταιρίας ἤθελον τραπῆ τὴν ὁδὸν τῆς καταστροφῆς, βεβαίως οἱ σύμβουλοι, γνωρίζοντες τὴν θέσιν τῆς ἑταιρίας, θέλουσι φροντίσει νὰ σώσωσι πρῶτον ἑαυτοὺς ἐκποιοῦντες τὰς μετοχάς των, καὶ ἀδιάφορον θέλει τοῖς εἶναι ἐὰν ἐκ τῆς μὴ κατοχῆς ἱκανοῦ ἀριθμοῦ μετοχῶν θέλουν παύσει νὰ ᾖναι σύμβουλοι ἑταιρίας τεινούσης εἰς τὴν καταστροφήν της, καθόσον μάλιστα συνήθως μόνον μέρισμα ἀντὶ πάσης ἀμοιβῆς λαμβάνουσιν οἱ σύμβουλοι, ὅπερ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἤθελεν εἶναι ἀνύπαρκτον. Τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ προκειμένη Τράπεζα· μὴ ἀποβλέπετε λοιπὸν εἰς τὰ πρόσωπα τ’ ἀποτελοῦντα τὸ διοικητικόν της συμβούλιον.

§116ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ἀμέσως, κ. Ῥάλλη· εἶπον ὅτι αἱ Τράπεζαι συνδέουν τὰ μεγαλεῖτερα κεφάλαια καὶ ἑνώνουν τὰς μεγαλειτέρας ἐμπορικὰς ἱκανότητας· δὲν ἑνόουν δὲ διὰ τούτου ὅτι εἶναι γνωστὰ τὰ πρόσωπα καὶ ὅτι ὡς ἄτομα, ὡς πρόσωπα ἐμπορικὰ ἐνεργοῦσιν· λέγω ὅμως ὅτι μία Τράπεζα οἵα δήποτε, εἰς ἓν μέρος ἐγκατεστημένη καὶ ἔχουσα διανείμει μετοχὰς, θὰ ἔχῃ μετόχους πλείστους, μεταξὺ τῶν ὁποίων βεβαίως καὶ τοὺς πλουσιωτέρους καὶ τοὺς ἱκανωτέρους ἐμπόρους· αὐτοὶ δὲ κατὰ φυσικὸν λόγον, κατὰ τὴν λογικὴν, θὰ ἔχουν τὰς πλείονας μετοχάς. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διοίκησις τῶν Τραπεζῶν καὶ ἡ διεύθυνσις ἀποῤῥέει ἀπὸ τὴν πλειονότητα τῶν μετόχων καὶ κανονίζεται κατὰ τὰς ἰδέας τῆς πλειονότητος αὐτῆς, διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐπιμένω ὅτι καὶ οἱ διοικηταὶ τῶν Τραπεζῶν εἶναι ἐκ τῶν τοιούτων προσώπων. Λόγου χάριν, ἐν Ἀθήναις ποῖος διευθύνει τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; δὲν φέρω τὴν Πιστωτικὴν, ἡ ὁποία εἶναι προσφάτως ἐγκατεστημένη, ἀλλὰ τὴν Ἐθνικήν· οἱ σπουδαιότεροι κεφαλαιοῦχοι τῆς Ἑλλάδος ἔχουσι μέρος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τὸ συμβούλιον τὸ διοικητικὸν ἐκλέγεται ἀπὸ τὴν ὁλομέλειαν τῶν μετόχων. Κατὰ λόγον λοιπὸν τῆς πλειονότητος τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἱκανότητος, ἥτις πλειονότης εἶναι τῶν πλουσιωτέρων καὶ ἱκανωτέρων ἐμπόρων, διευθύνεται ἡ Τράπεζα· ὥστε ἡ ἀντίῤῥησίς σας, κ. Ῥάλλη, νομίζω ὅτι εἶναι ὀλίγον ἀβάσιμος.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφύγετε ἀπὸ τὸ ζήτημα, διότι εἴπατε ὅτι ἡ εὐθύνη......

§118ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης· δὲν εἶπα εὐθύνην ἐγώ.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν τὸ ἀνακαλῆτε, τὸ ἀνακαλῶ καὶ ἐγώ.

§120ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὄχι· διότι δὲν τὸ εἶπα, καὶ ὅ,τι δὲν εἶπα δὲν ἀνακαλῶ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι οἱ ἔμποροι οἱ ἱκανώτεροι δύνανται εὐκολώτερον νὰ διευθύνωσι, καὶ ἐνομίσατε ὅτι εἶπα εὐθύνην· νὰ διευθύνωσιν εἶπα, καὶ ἑπομένως μεγαλειτέρα ἐγγύησις εἶναι εἰς αὐτοὺς περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν συναλλαγῶν των καὶ περὶ τῆς ἱκανότητός των εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις. Ὅτι δὲ αἱ κρίσεις αἱ ἐμπορικαὶ δὲν εἶναι βεβαίως ἀποτέλεσμα τῆς πλειονότητος τῶν Τραπεζῶν, τοῦτο ἐξάγεται ἐξ αὐτῆς τῆς στατιστικῆς. Αἱ ἐμπορικαὶ κρίσεις δὲν εἶναι ἐλάττονες ἐν Ἀγγλίᾳ ἢ ἐν Σκωτίᾳ, αἱ ἐμπορικαὶ κρίσεις δὲν εἶναι πλείονες ἐν Σκωτίᾳ ἢ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως δὲν εἶναι πλείονες ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν Αὐστρίᾳ. Λέγω ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν Αὐστρίᾳ, διότι οἱ προστατευτικώτεροι νόμοι καὶ τὰ μεγαλείτερα προνόμια εἶναι ἐν Αὐστρίᾳ. Ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ ἀρχὴ σήμερον εἶναι τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ χωρίου τοῦ Horn σᾶς ἀπέδειξα, νομίζω, ὅτι ὁ κανὼν σήμερον εἶναι ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν, ἐξαίρεσις δὲ τὸ μονοπώλιον. Θέλω ἤδη ἐξετάσει διὰ βραχέων τὴν σπουδαιότητα καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἡ σύστασις τῶν Σκωτικῶν Τραπεζῶν, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν πολεμίων τῶν συμβάσεων ἐλέχθη, ὅτι οὐδεμίαν ἐνήσκησαν ταῦτα ἐπιῤῥοὴν, καὶ αἱ ἐπιχειρήσεις αὐτῶν καὶ ἐλάχισται καὶ περιωρισμέναι ἦσαν. Κατὰ πρῶτον συνεστήθησαν Τράπεζαι ἐν Σκωτίᾳ ἀπὸ τὰ 1695 ἕως τὰ 1746 ἀνώνυμοι 3, δώδεκα ἄλλαι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 18 αἰῶνος καὶ 29 κατὰ τὸν παρόντα αἰῶνα. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ αἱ Τράπεζαι αὗται εἰργάζοντο, μία μόνη χρεωκοπία Τραπέζης ἐγένετο· μετὰ μακρὸν δὲ ἔλεγχον καὶ λεπτομερέστατον ὅλων τῶν λογαριασμῶν καὶ τῶν ἐπιχειρήσεων ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη εἶχεν εἰς τέσσαρας οἴκους ἐμπορικοὺς δανείσει, ὑπόπτου φερεγγυότητος, μεγάλα ποσὰ, οἵτινες ἐχρεωκόπησαν καὶ οἱ τέσσαρες, καὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου κατέπεσε. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ πτῶσίς της συνέβη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης καὶ ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου κατέπιπτον ἐν Εὐρώπῃ αἵ τε τράπεζαι καὶ οἱ οἶκοι οἱ ἐμπορικοί. Τοιαύτην δὲ καὶ τοσαύτην ἐξήσκησαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἄλλης προόδου τῆς Σκωτίας, ὥστε ὁ .......... ὁμιλῶν περὶ βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου ἐν Σκωτίᾳ, ἀποδίδει ὅτι αἰτία τῆς ἀναπτύξεως ταύτης κατὰ τὰ 9/10 εἶναι ἡ σύστασις Τραπεζῶν· ὁ δὲ Μακώλεϋ περιγράφων τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο κατὰ τὸ δεύτερον ἥμισυ τοῦ δεκάτου ἑβδόμου αἰῶνος ἡ Σκωτία, καὶ μεταβαίνων εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν μετὰ τὴν σύστασιν τῶν Τραπεζῶν ἐν Σκωτίᾳ, ἀποδίδει, καὶ δικαίως, τὸν μεγάλον πλοῦτον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας καὶ εὐδαιμονίας τῶν κατοίκων κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς συσταθείσας Τραπέζας. Μὴ νομίσῃ δέ τις ὅτι, ὅπως ἰσχυρίσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μικρὰ καὶ περιωρισμένα εἶναι τὰ κεφάλαια τῶν τραπεζῶν τούτων, διότι μέχρι τοῦ 1857 ἦσαν ἀνώτερα τῆς Τραπέζης τῆς μεγάλης τῆς Γαλλίας· εἰς πληθυσμὸν δηλαδὴ 3,000,000 ψυχῶν ὑπῆρχον κεφάλαια εἰς κυκλοφορίαν ἴσα μὲ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα κυκλοφορεῖ ἡ μόνη Τράπεζα ἡ ἐκδίδουσα τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι 38 ἑκατομμύρια. Δὲν νομίζετε ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀπόδειξις, ὅτι διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ διὰ τοῦ συστήματος τῶν πολλῶν Τραπεζῶν κυκλοφοροῦν περισσότερα κεφάλαια, ἑπομένως μεγαλείτεραι ἐπιχειρήσεις γίνονται, ἡ βιομηχανία πλειότερον προάγεται, τὸ ἐμπόριον καὶ ἀσφαλέστερον καὶ εὐχερέστερον αὐξάνει καὶ ἐκτείνεται; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος καὶ ὁ μετ’ αὐτοῦ συμφωνῶν ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄνδρου ὑπεστήριξαν, ὅτι διὰ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν δὲν αὐξάνει ἡ κυκλοφορία τῶν χρημάτων, καὶ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν θὰ αὐξήσῃ· καὶ τοῦτο τὸ ἐθεώρησαν ὡς ἀρχὴν καὶ ὡς ἀξίωμα οἰκονομολογικὸν ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος τὸ παράδειγμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἥτις ἔχει εἰς κυκλοφορίαν πραγματικὴν καὶ τακτικὴν 32,000,000 δραχ. μόνον τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Παρνασσίδος, πρὸ 10 ἐτῶν πόσον ποσὸν ἦτο εἰς κυκλοφορίαν;

§121ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὀλιγώτερον.

§122ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Διατί;

§123ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διότι ηὔξησεν ὁ πλοῦτος τώρα, ὁ στόμαχος ἔγεινε μεγαλείτερος.

§124ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἆ! λίαν ἐλαστικὸν τὸν εὑρίσκετε σήμερον τὸν στόμαχον.

§125ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς κυκλοφορίας αὐξάνει καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν γραμματίων· ἐὰν ἡ Τράπεζα ἡ ὑπάρχουσα ἐδύνατο νὰ χορηγήσῃ τὸ ἀναγκαιοῦν ποσὸν τῶν γραμματίων διὰ τὴν κυκλοφορίαν, πᾶσα ἄλλη Τράπεζα ἤθελεν εἶναι περιττὴ καὶ οὐδεμίαν ἤθελε παραγάγει διὰ τὴν κοινωνίαν ὠφέλειαν.

§126ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ἐλέγατε, ὅτι σήμερον κυκλοφοροῦν περισσότερα τραπεζικὰ γραμμάτια παρὰ πρὸ 10 ἐτῶν διότι συνεστήθησαν περισσότεραι τράπεζαι, ἠθέλατε μὲ ἐκνικήσει, ἀλλὰ διότι ὑπάρχει μία τράπεζα καὶ ηὔξησε τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων, τοῦτο εἶναι ἐναντίον σας.

§127ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν μὲ ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὴν ἰδέαν μου.

§128ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Μὴ διακόπτετε (θόρυβος).

§129ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοούμεθα κάλλιστα μὲ τὸν κ. Βαλέτταν· ἑπομένως μὴ ἀναμιγνύεσθε.

§130ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐνόησα, κ. Ῥάλλη, τί θέλετε νὰ εἴπητε· καὶ τὰ ἑπόμενα ὅσα μέλλω νὰ εἴπω....

§131ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει εἰς κυκλοφορίαν ὅλον τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον δίδει δικαίωμα τὸ καταστατικόν; Αὐτὸ ἐρωτήσατε, καὶ τότε θὰ μάθετε ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη αὐξήσεως κεφαλαίων.

§132ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐρωτήσω αὐτὸ, οὔτε θέλω νὰ εἴπω αὐτό· τώρα θὰ ἴδητε τί θέλω νὰ εἴπω. Ἐγὼ λέγω ὅτι ηὔξησεν ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ηὔξησαν τὰ κεφάλαια.

§133ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ηὔξησαν αἱ ἀνάγκαι.

§134ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἂν ὑπῆρχεν ἄλλη Τράπεζα, κ. βουλευτὰ Παρνασσίδος, δὲν ἤθελε κάμει ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις; Δὲν εὑρέθητε πολλάκις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ζητοῦντας δάνεια ἐκ τῆς Ἐθν. Τραπέζης, ὅτι ἔχετε ἐξηντλημένον τὸ κονδύλιον αὐτό; Τοῦτο θὰ εἰπῇ λοιπὸν ὅτι ἡ κοινωνία ἔχει ἀνάγκην πλειόνων κεφαλαίων, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ κοινωνία ἡ ἑλληνικὴ, καὶ γενικῶς ἐνταῦθα καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἔχει ἀνάγκην μεγάλων κεφαλαίων. Ὅταν λοιπὸν τὰ κεφάλαια ταῦτα εὑρεθῶσιν, ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θὰ αὐξήσῃ, διότι θὰ αὐξήσῃ ἡ ἐργασία, διότι τὰ κεφάλαια αὐτὰ ἀντιπροσωπεύουν συναλλαγὰς καὶ θὰ καταναλωθοῦν. Ὅταν λοιπὸν αὐξήσουν αἱ συναλλαγαὶ, κατὰ φυσικὸν λόγον θὰ αὐξήσῃ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· ὅπως πρὸ 10 ἐτῶν ἦσαν μικρότερα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, σήμερον δὲ ηὔξησαν, ἀκόμη περισσότερον θὰ αὐξήσουν εἰς τὸ μέλλον ἕνεκα τῆς συστάσεως τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἥτις διὰ τῆς χορηγήσεως κεφαλαίων μέλλει νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν συναλλαγῶν, εἰς τὴν πρόοδον τῆς βιομηχανίας. Νομίζω ὅτι εἶναι λογικὰ ὅσα λέγω....

§135ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον (θόρυβος).

§136ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀνάγκης τῶν κεφαλαίων μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ χαρτονομίσματος, αἱ κοινωνικαὶ ἀνάγκαι τῆς Ἑλλάδος ἔχουν ἀνάγκην κεφαλαίων νέων, αὐτὸ τὸ δεχόμεθα· ἀλλὰ πρέπει νὰ μᾶς ἀποδείξητε ὅτι ἡ ἀγορὰ τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ χωρέσῃ καὶ περισσότερα τραπεζικὰ γραμμάτια (θόρυβος). Ἔχομεν ἀνάγκην 100,000,000 δανείου· νομίζετε ὅτι ἐὰν ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος θὰ μᾶς ἐκδώσῃ 100,000,000 χαρτονόμισμα, πληροῦνται αἱ ἀνάγκαι;

§137ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὄχι.

§138ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μὰ λοιπόν!

§139ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κάμετε διάκρισιν, κ. Βαλέττα, μεταξὺ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ κεφαλαίων.

§140ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Αὐτὸ προσπαθῶ νὰ κάμω.

§141ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διότι ἄλλο τὸ ἓν ζήτημα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Ἠμπορεῖ μία Τράπεζα νὰ χορηγήσῃ 100 ἑκατομμύρια ἐπὶ ὑποθήκῃ, καὶ νὰ τὰ δώσῃ ὅλα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· τὴν ἐπιοῦσαν θὰ ἔλθουν καὶ θὰ μείνουν μόνον ὅσα δέχεται... Λοιπὸν ἡ χορήγησις δανείου δὲν συνεπιφέρει τὴν αὔξησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Τοῦτο νὰ προσέξετε, παρακαλῶ· μὴ συγχύζετε τὰ δάνεια μὲ τὰ κεφάλαια, μὲ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι, ὅπως σᾶς ἔφερα τὸ παράδειγμα τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἡ συγκοινωνία ἔχει ἀνάγκην 10 ἁμαξῶν· ἐὰν διπλασιάσητε τὰς ἁμάξας, νομίζετε ὅτι θὰ αὐξήσητε τὴν συγκοινωνίαν; ὄχι.

§142ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μὴ μοῦ ἀποδίδετε ἰδέαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶπα (θόρυβος).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα. Ὁρίστε, κ. Βαλέττα.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. Βαλέττας δέχεται παρατηρήσεις.

§145ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μάλιστα, μάλιστα, καὶ ἂν σφάλω, θέλω νὰ τὰ διορθώσω. Κύριε βουλευτὰ Παρνασσίδος, λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ σήμερον ὑπάρχουσι κεφάλαια ὡρισμένα, ναὶ ἢ ὄχι; διὰ τῆς συστάσεως νέων τραπεζῶν θὰ προστεθοῦν νέα κεφάλαια, ἢ ὄχι;

§146ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δάνεια θὰ γείνουν, τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν θὰ αὐξήσῃ.

§147ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, λέγω τὸ ἑξῆς· σήμερον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἢ ἡ Ἰονικὴ παρέχει εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὡρισμένον κεφάλαιον, 10· διὰ τῆς συστάσεως ἐκεῖ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐχούσης τὸ προνόμιον τοῦ χαρτονομίσματος τί θὰ γείνῃ; θὰ δοθοῦν κεφάλαια εἰς τὴν Ἑπτάνησον· δὲν ἐννοῶ ὅτι θὰ δοθῇ χαρτονόμισμα, ἀλλὰ τὸ ἓν ποσὸν θὰ ἀντιπροσωπεύηται ὑπὸ χαρτονομίσματος. Θὰ αὐξήσουν τὰ κεφάλαια τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Ἑπτανήσου; ἅμα αὐξήσουν τὰ κεφάλαια αὐτὰ, θὰ αὐξήσουν αἱ συναλλαγαὶ, τὸ ἐμπόριον; ἄρα θὰ αὐξήσῃ καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§148ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ αὐξάνετε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁμαξῶν, ἐννοεῖτε ὅτι θὰ αὐξήσῃ ἡ συγκοινωνία; αὐτὸ λέγετε· ὄχι, δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο (θόρυβος).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§150ΤΙΝΕΣ. Τὰ προκαλεῖ, κ. πρόεδρε.

§151ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι.

§152ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ μὲ ἐρωτᾶτε, σᾶς ἀπαντῶ. Ἐγὼ δὲν τὸν διακόπτω, κ. πρόεδρε.

§153ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος σήμερον πάσχει ἀπὸ ἔλλειψιν κεφαλαίων;

§154ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Παραδέχομαι ἐγὼ ὅτι ὅλος ὁ κόσμος καὶ ὅλη ἡ Ἑλλὰς πάσχει ἀπὸ ἔλλειψιν κεφαλαίων.

§155ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν πάσχει ἀπὸ ἔλλειψιν κεφαλαίων, ἀλλ’ ἀπὸ τὰς εὐκολίας ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόκον.

§156ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ ἴδιον εἶναι καὶ ὑποστηρίζει τὴν ἰδέαν μου (θόρυβος). Ἐγὼ λέγω, ὅτι διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν Τραπεζῶν πολλαπλασιάζονται τὰ κεφάλαια, ἑπομένως ἡ συναλλαγὴ, ἡ παραγωγὴ, αἱ ἐμπορικαὶ πράξεις· συγχρόνως διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ἐλαττοῦται ὁ τόκος. Ἀπόδειξις δὲ τοῦ λόγου μου αὐτοῦ, ἐκτὸς τῆς διὰ λογικῶν συμπερασμάτων ἀποδείξεως, εἶναι αὐτὴ ἡ πεῖρα. Πῶς 54 Τράπεζαι ἐνεργοῦν ἐν Σκωτίᾳ; ἀφ’ οὗ συνεστήθη μία δευτέρα, τρίτη, τετάρτη, διὰ τί ἔφθασαν μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 54 εἰς πληθυσμὸν 3,000,000; Τὸ αὐτὸ δὲ λέγω καὶ περὶ τῆς Ἀμερικῆς· ἡ αὔξησις τῶν Τραπεζῶν, ὁ πολλαπλασιασμὸς αὐτῶν ἦτο βαθμιαῖος καὶ ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔφερε.

§157ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε λοιπὸν νὰ γείνουν 10 Τράπεζαι εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§158ΕΤΕΡΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§159ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τοῦτο θὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι σύμφωνος μὲ ἡμᾶς διὰ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ.

§160ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δηλαδὴ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς συστάσεως τῶν Τραπεζῶν· ἀλλὰ προκειμένου νὰ προτιμήσω τὴν μίαν ἢ τὰ δύω, ἐννοεῖται ὅτι πρέπει νὰ μὴν ἦμαι συνεπὴς εἰς τὰς ἀρχάς μου, διὰ νὰ μὴ προτιμήσω τὴν μίαν.

§161ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Παραδεχθῆτε καὶ τὰς τρεῖς.

§162ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εὐχαρίστως.

§163ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Νὰ τὸ παραδεχθῇ καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ συμφωνοῦμεν καὶ ἡμεῖς.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§165ΖΩΧΙΟΣ. ... (θόρυβος).

§166ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἂν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάμῃ, προτείνατέ το· διὰ τί ὄχι; (θόρυβος).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ, κύριοι.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἐπειδὴ πάλιν ἔγεινε λόγος περὶ τοῦ ποῖον σύστημα ἔχετε ἐνώπιόν σας, ἐγὼ δὲ εἶπα ἀπὸ τοῦ βήματος, εἰσάγων τὰς συμβάσεις αὐτὰς, ὅτι καὶ τὰ δύω συστήματα ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἀκολουθήσητε ἐλευθέρως, σᾶς κάμνω τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ πρώτη σύμβασις τῆς 2 Νοεμβρίου περιεῖχε τὴν ἀρχὴν τῶν ἐλευθέρων Τραπεζῶν καθ’ ὅλον τὸ κράτος, καὶ ὅτι κατόπιν ἔγειναν αἱ δεύτεραι συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν αὐτὴν τὴν πλοκὴν, ὅτι ἂν δὲν γείνουν ὅλαι δεκταὶ, ἀρκεῖ νὰ γείνῃ ἡ πρώτη χωρὶς νὰ καταστραφῇ τὸ συνάλλαγμα μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως. Ἂν ὑποθέσητε ὅτι ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ διαιρεθῇ εἰς δύω συστήματα, τῶν ἐλευθέρων Τραπεζῶν καὶ τοῦ μονοπωλίου, δὲν θὰ ἀποῤῥιφθῶσι καὶ αἱ 3 συμβάσεις, οἱονδήποτε ἐκ τῶν συστημάτων ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ. Ἂν ὑπερισχύσῃ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, θὰ γείνουν δεκταὶ καὶ αἱ τρεῖς συμβάσεις· ἂν ὑπερισχύσῃ τὸ σύστημα τῶν ἐλευθέρων Τραπεζῶν, πάλιν δὲν θὰ ἀποῤῥιφθῶσιν ὅλαι αἱ συμβάσεις, ἀλλ’ αἱ δύω τελευταῖαι καὶ θὰ μείνῃ ἡ πρώτη.

§169ΖΩΧΙΟΣ. Βέβαια.

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ κάμω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δύναται, χωρὶς νὰ ἀποῤῥίψῃ τὰς τρεῖς συμβάσεις, νὰ παραδεχθῇ οἱανδήποτε θέλει.

§171ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποίαν ὑποστηρίζει ἡ κυβέρνησις;

§172ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω ἀπὸ τὸ βῆμα ἄλλοτε· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ ὁποίαν θέλει, χωρὶς νὰ πέσῃ τὸ ἔργον τῆς κυβερνήσεως· θὰ μείνῃ ἡ πρώτη, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν. Τώρα τί ὑποστηρίζει ἡ κυβέρνησις, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα θὰ σᾶς τὸ εἴπῃ.

§173ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε λοιπὸν ὅτι, ἐὰν ἀποῤῥιφθοῦν αἱ δύω ἄλλαι, ἠμπορεῖ νὰ παραδεχθῇ ἡ πρώτη;

§174ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχομεν καὶ τὸ μονοπώλιον καὶ τὴν ἐλευθερίαν, ἀμφοτέρας τὰς ἀρχὰς διατετυπωμένας εἰς ἰδίαν σύμβασιν.

§175ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ ἄνευ τῶν συμβάσεων ἔχομεν τὴν ἐλευθερίαν· διότι κατὰ τὸν Ἰόνιον νόμον δύναται πᾶσα Τράπεζα, καταθέτουσα 40 χιλ. λίρας, νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα (θόρυβος).

§176ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐλεύθερον περιορισμὸν (θόρυβος).

§177ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πότε, νομίζετε, ἡ ἀπόῤῥιψις τῶν δύω συμβάσεων συνεπιφέρει τὴν παραδοχὴν τῆς πρώτης συμβάσεως; (θόρυβος).

§178ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι τρομερὸν νὰ μὴ συνεννοούμεθα.

§179ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Βαλέττα, διὰ νὰ ἦσθε συνεπής, ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξητε καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν τριῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ.

§180ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Στέργω τὰ παρόντα καὶ ζητῶ τὰ βελτίω. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, οὔτε ὑπὲρ τοῦ προνομίου, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν.

§181ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τοῦ διπωλίου.

§182ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐὰν μὲ σοφίσματα θέλετε νὰ γελάσωμεν, ἂς τὸ ῥίψωμεν εἰς τὰς ἀστειότητας.

§183ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν φέρουν κἀμμίαν ζημίαν· διασαφηνίζουν μάλιστα τὸ ζήτημα.

§184ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι καὶ διασκεδαστικόν.

§185ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Φέρουν κἀμμίαν ζημίαν;

§186ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφήσατε, ἂς τελειώσῃ· ἔχομεν τὸν καιρόν.

§187ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐπειδὴ ἐκπλήττεται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος πῶς ὑποστηρίζομεν ὅτι ἡ πλειονότης τῶν Τραπεζῶν αὐξάνει τὰ κεφάλαια τῆς παραγωγῆς καὶ ὅτι ὠφελεῖται ἐν γένει τὸ κοινὸν, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ ἀναγνώσω ἀπὸ τὸν Horn μίαν περικοπὴν ὡς συνέπειαν τῆς ὅλης συζητήσεως καὶ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τοῦ ἑνιαίου ἢ τῆς πολλαπλότητος τῶν Τραπεζῶν. De quelle façon et sous quel point de vue on envisage la question, la libre multiplicité des banques d’ émission ne nuirait à personne et serait avantageuse à tout le monde: à ceux qui sont en quête de capitaux, à ceux qui ont de capitaux à placer, et partant aussi à la communauté, souverainement interessée à ce qu'aucun instrument de production (capital) et aucune faculté productrice (travail) ne restent inemployées.

§188ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν τὸ μεταφράζετε;

§189ΛΑΠΑΣ. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν Γαλλικὰ κατὰ δυστυχίαν, οἱ πλεῖστοι εὑρισκόμεθα εἰς ἄγνοιαν· ὥστε πρέπει νὰ τὸ μεταφράσετε.

§190ΒΑΛΕΤΤΑΣ. «Καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ὑφ’ οἱανδήποτε ἔποψιν θεωρήσετε τὸ ζήτημα, ἐλεύθερος πολλαπλασιασμὸς τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια οὐδένα δύναται νὰ βλάψῃ καὶ θέλει εἶναι λυσιτελὴς εἰς ὅλον τὸν κόσμον....»

§191ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ λησμονήσετε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε, «ὁ ἐλεύθερος πολλαπλασιασμὸς τῶν τραπεζῶν» διότι αὐτὸ ποτὲ δὲν θὰ εἴπῃ νὰ γείνῃ ἕνας νόμος καὶ νὰ ζητῶνται ἐγγυήσεις. Ἀλλοίμονον εἰς τὸν Horn! αὐτὸς ὑποστηρίζει τὴν ἀποχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις· τὸν ἀδικεῖτε τὸν Horn λέγοντες, ὅτι ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν ἰδέαν· αὐτὸς ὑποστηρίζει la liberté des banques, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπῃ ἐλευθερία εἰς τὸ ἄτομον καὶ εἰς τὰς ἑταιρίας νὰ κάμουν τὰς ἐπιχειρήσεις των ἄνευ ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως. Πολὺ μακρὰν ἀπέχει ἀπὸ τὸ πνεῦμα καὶ τὸν νοῦν τοῦ Horn, ὅστις ὑποστηρίζει τὸ liberté des banques. Αὐτὸς ὑποστηρίζει καὶ τὸ pluralité des banques, διότι ἅμα δώσει ἡ ἐπικράτεια τὸ δικαίωμα αὐτὸ, εἶναι συνέπεια ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν Τραπεζῶν. Μὴ συγχύζετε λοιπὸν τὸ liberté des banques μὲ τὸ pluralité des banques, διότι ἡ ἐπικράτεια δι’ ἑνὸς νόμου ἔρχεται καὶ θέτει ὅρια. Ποῦ εἶναι ἡ ἐλευθερία; ὅταν ἔρχεται ἡ κοινωνία καὶ λέγει, διὰ νὰ ἐκδώσῃς τραπεζικὰ γραμμάτια, πρέπει νὰ κάμῃς τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα, εἶναι ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν;

§192ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐτελειώσατε;

§193ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§194ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶσθε εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸν ἑαυτόν σας, διότι χθὲς ὑπεστηρίζατε ἄλλα· τώρα δὲ θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς αὐτό. Ὁ Horn ὑποστηρίζει τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν· πῶς λέγετε τὴν ὑποστηρίζει; καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοικήσεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐργασιῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Τραπεζῶν. Ἐδῶ λοιπὸν πρόκειται καθαρῶς la libre multiplicité des banques· μόνον αὐτὸ τὸ ζήτημα εἰς αὐτὸ τὸ χωρίον ἀναγράφει. Ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα εἰς τὸ ὅλον σύστημα· ἀλλὰ ἐπειδὴ σεῖς προσβάλλετε τὸ ὅλον σύστημα, καὶ εἴπατε ὅτι ἡ multiplicité des banques εἶναι ἐξαίρεσις, καὶ ὅτι ὅλα τὰ κράτη τὰ πλουσιώτερα καὶ τὰ ἐμπορικώτερα παρεδέχθησαν τὴν unité des banques, δι’ αὐτὸ τὸ εἶπον, καὶ διότι μᾶς ἠρνήθητε ὅτι ἡ σύστασις τῆς δευτέρας Τραπέζης δύναται νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαια καὶ τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλὰ θὰ μὲ εἴπετε, ἀφοῦ κατ’ ἀρχὴν παραδέχομαι καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, διατί δέχομαι τὸ ζήτημα τῶν δύω Τραπεζῶν; διότι θεωρῶ ὡς ἐπιβλαβὲς τὸ ἀντίθετον· θέλω νὰ ὑπάρχουν πολλαὶ διὰ νὰ ὑπάρχῃ συναγωνισμὸς, καὶ τὸν συναγωνισμὸν τὸν θέλω ἄκρον, ἄνευ ὅρων, ἄνευ περιορισμοῦ. Τώρα, ἔχων αὐτὴν τὴν πεποίθησιν, τί πρέπει νὰ προτιμήσω; τὴν ἔλλειψιν παντὸς συναγωνισμοῦ ἢ τὴν ἔλλειψιν τοῦ πλήρους καὶ ἀπολύτου συναγωνισμοῦ; Ἐγὼ κρίνω περὶ τῶν ὑπαρχόντων καὶ περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἀπαιτεῖτε ἀπὸ ἐμὲ νὰ φέρω τροποποιήσεις· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ εἴπετε διατὶ δὲν φέρω. Ἐγὼ ἐκφράζων τὴν πεποίθησίν μου λέγω, ὅτι προκειμένου νὰ παραδεχθῶ μίαν ἢ δύω, προτιμῶ τὰς δύω· προκειμένου δὲ νὰ παραδεχθῶ δύω ἢ πλείονας, προτιμῶ τὰς πλείονας. Δύνασθε δι’ αὐτὸ νὰ μὲ κατηγορήσετε, ὅτι εἶμαι ἀσυνεπής; ἠμπορῶ νὰ θέλω τὴν ἄκραν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ στερηθῶ καὶ τὴν μετρίαν.

§195Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἦσθε ὀπαδὸς ἑνὸς συστήματος μικτοῦ, τότε βεβαίως ἤθελον σᾶς δικαιολογήσει, ἤθελον ἐννοήσει, ὅτι μεταξὺ δύω συστημάτων ἠθέλατε προτιμήσει τὸ ὀλιγώτερον ἐπιβλαβὲς διὰ τὰς ἀρχὰς, ἃς πρεσβεύετε· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐκηρύχθητε ὀπαδὸς τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας, ὑποστηρίζοντες τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δὲν τρέπεσθε κατὰ τῶν ἀρχῶν σας;

§196ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω; Οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑποστηρίξαντες τὴν σύμβασιν...

§197Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμένα δὲν μὲ ἠκούσατε εἰσέτι.

§198ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἔλθετε καὶ τότε θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ὁ κύριος Λομβάρδος εἶπεν, ὅτι ἐὰν καὶ δευτέρα Τράπεζα συστηθῇ ἐν Ἑπτανήσῳ, θὰ καταστραφῇ ἡ μία τούτων, θὰ καταστραφῇ ἡ Ἰονική· ὁ κύριος Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ἑνιαῖον εἶναι τὸ σωτήριον· ὁ κύριος Μαυροκορδάτος εἶπε νὰ ἑνωθῇ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα μὲ τὴν ἐθνικήν· ἄρα οἱ λαλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπεστήριξαν τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν. Ἐγὼ δὲ, διότι ὑποστηρίζω τὰς τρεῖς, θὰ μὲ εἴπητε ἀσυνεπῆ;

§199Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ θέτετε οὕτω τὸ ζήτημα...

§200ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ καθεστὼς δὲν τὸ ὑποστηρίζετε, διότι ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα τῶν πολλῶν Τραπεζῶν· αἱ συμβάσεις εἶναι ἡ ἀνατροπὴ τοῦ καθεστῶτος· λοιπὸν ἀποροῦμεν πῶς ὑποστηρίζετε τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ καθεστῶτος!

§201ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐδῶ βλέπω, κύριε βουλευτὰ Ἑρμιονίδος, προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ ἤκουσα καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν προτάσεων τούτων, ὅπως μόνη αὐτὴ λάβῃ τὸ προνόμιον. Ἔρχομαι λοιπὸν καὶ πολεμῶ αὐτὸ καὶ εἶμαι μᾶλλον ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, καί τοι παραδεχόμενος κατ’ ἀρχὴν, ὅτι ἡ ἐλευθερία ἡ ἀπόλυτος τῶν Τραπεζῶν εἶναι ἡ καλλιτέρα.

§202ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἀποκρούετε ἀμφότερα.

§203ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι εἶπον.

§204ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ποῖον;

§205ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε ἐγὼ δὲν τὸ εἶπον.

§206ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ποῖον;

§207ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς διακόψω· αὐτὴν μόνον τὴν παρατήρησιν κάμνω.

§208Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σήμερον ὑπάρχει πρότασις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὑπάρχει δὲ καὶ μία σύμβασις, ἥτις ἀφορᾷ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Τώρα, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποῤῥίψωμεν τὰς προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, παραδεχόμεθα ἀναγκαίως τὰς προτάσεις τῆς Ἰονικῆς; Ὄχι· λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημά σας καταπίπτει. Λοιπὸν δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξητε τὰς συμβάσεις, διὰ νὰ σώσητε ἓν λείψανον τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν.

§209ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐγὼ διὰ νὰ ὑποστηρίξω αὐτὰς τὰς ἰδέας ἔλαβον τὸν λόγον. Λάβετε καὶ σεῖς τὴν καλωσύνην νὰ ἔλθετε νὰ ὑποστηρίξετε τὸ ἄλλο, καὶ τότε θὰ ἀπαντήσω. Ἐσεῖς νομίζετε ὅτι ὅ,τι σκέπτεσθε δύναμαι νὰ τὸ γνωρίζω.

§210Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπεναντίας.......(θόρυβος).

§211ΤΙΝΕΣ. Κατεχράσθητε τῆς ὑπομονῆς.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βαλέττα.

§213ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως παρεβιάσθη ὁ κανονισμὸς, διότι πολλοὶ ὡμίλησαν πεντάκις καὶ ἑξάκις.

§214Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θαυμάζω ἐκείνους οἵτινες κάμνουν παρατηρήσεις διὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν καὶ προκαλεῖ αὐτὸς ὁ ἀγορεύων· πολλοὶ εἶναι βεβαίως ἐκεῖνοι οἵτινες ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης θέλουν νὰ φωτισθῶσι, καὶ ἐγὼ πρῶτος, ἐπὶ ζητημάτων ὅλως ἀγνώστων ἡμῖν. Ἐκεῖνοι οἵτινες μόνον κεφάλαιον ἐν τῷ κοινοβουλίῳ ἔφερον τὴν σιγὴν, ἂς τηρήσουν αὐτὸ ἀσφαλῶς.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βαλέττα.

§216ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀνακεφαλαιόνων ἐν ὀλίγοις τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἐστήριξα τὴν ἰδέαν μου, ἤτοι ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν δὲν εἶναι προτιμότερον, δὲν εἶναι ὠφελιμώτερον τοῦ συστήματος τῶν πλειόνων, ἀνακεφαλαιῶν ἐν ὀλίγοις τούτους, λέγω ὅτι οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους προβλέπουσιν οἱ ὑπερασπισταὶ τοῦ συστήματος τοῦ ἑνιαίου ἐπαπειλοῦντας τὴν κοινωνίαν ἐν περιπτώσει συστάσεως πλειόνων Τραπεζῶν, δὲν εἶναι βάσιμοι, διότι οὔτε αἱ χρεωκοπίαι τῆς Ἀμερικῆς πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν Τραπεζῶν, οὔτε αἱ ἐμπορικαὶ ἐν γένει κρίσεις, ὡς ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα ἀλλαχοῦ· οὔτε δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ δύσκολος ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ θὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις τούτων, διότι εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου, ὅπου πλείονες τῆς μιᾶς ὑπάρχουν συστημέναι Τράπεζαι, συνέβη τὸ τοιοῦτον, καὶ παράδειγμα ἡ Σκωτία καὶ ἡ Ἀμερική. Τοὐναντίον δὲ ἡ σύστασις τῶν πλειόνων τῆς μιᾶς Τραπεζῶν φέρει ὡς ἀποτέλεσμα ἄφευκτον τὸν συναγωνισμὸν, συντελεῖ εἰς τὸν καταβιβασμὸν τοῦ τόκου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ σπουδαιότερος λόγος τῆς προόδου καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, φέρει τὴν αὔξησιν τῶν κεφαλαίων, καὶ ἑπομένως τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς· ἐν γένει δὲ παράγει τὴν ἅμιλλαν πρὸς πᾶν ὅ,τι καλὸν καὶ μέγα. Ὁ συναγωνισμὸς ὡσαύτως συντελεῖ εἰς τὴν κραταίωσιν καὶ αὔξησιν τῆς κοινῆς πίστεως, δι’ ἧς σήμερον τὰ μεγαλείτερα ἐπιτυγχάνονται ἀποτελέσματα. Ἕνεκα τούτων ὅλων φρονῶ ὅτι μεταξὺ τῶν δύω συστημάτων, τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ πολλαπλοῦ, οὐδεὶς δύναται δισταγμὸς νὰ ἐγερθῇ περὶ τοῦ ποῖον ἐστὶ τὸ κρεῖττον· προκειμένου δὲ ὡσαύτως μεταξὺ μιᾶς ἢ πλειόνων τῆς μιᾶς, ἐπίσης οὐδεὶς δισταγμὸς δύναται νὰ ἐγερθῇ, διότι, καὶ ἐὰν προῆλθόν τινα ἄτοπα ἐκ τῆς πλειονότητος τῶν Τραπεζῶν, ταῦτα οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχουσιν ἐπὶ τῆς ὀρθότητος τῆς ἀρχῆς τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους προτείνω τὴν παραδοχὴν τῶν συμβάσεων τῶν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν καὶ εὔχομαι εἰς τὸ μέλλον ὅπως ἡ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ μεγαλειτέρα ἀνάπτυξις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας ἐπιφέρωσι καὶ τὴν λύσιν τῶν δεσμῶν τούτων καὶ ἀνακηρυχθῇ ἡ πλήρης ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν, ἥτις μὲ τὴν πρόοδον τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τὴν αὔξησιν τῶν κεφαλαίων θὰ καταστῇ ἀναπόφευκτος. (Χειροκροτήματα).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δ. Βούλγαρης, ὁ κύριος Ζωχιός.

§218ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἴμεθα ἀπὸ τῆς 7ης καὶ τώρα εἶναι δωδεκάτη.

§219ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κύριε Ζωχιὲ, δὲν θέλετε νὰ συζητήσωμεν;

§220ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον, κύριε πρόεδρε (θόρυβος).

§221ΖΩΧΙΟΣ. (Ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§222ΤΙΝΕΣ. Ὅποιος θέλει ἂς ὁμιλήσῃ.

§223ΖΩΧΙΟΣ. Ἐζήτησα πρῶτος τὸν λόγον, προσῆλθεν ἄλλος, παρεχώρησα. Νομίζω, ὅτι μετὰ πέντε ὡρῶν συζήτησιν καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη καὶ ἐγώ.

§224ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§225ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον, αὔριον.

§226ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κύριε Ζωχιὲ, ἔχομεν ὄρεξιν νὰ σὲ ἀκούσωμεν.

§227ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἐρωτήσω, κύριε Ζωχιὲ, ἂν θὰ παρατείνετε πολὺ τὴν ὁμιλίαν σας;

§228ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, θὰ τὴν παρατείνω.

§229ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀφήσωμεν ἐπὶ πλέον τὸν στόμαχον κενόν.

§230ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως δὲν δυσκολεύεται νὰ μείνῃ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον ....

§231ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἀλλὰ σᾶς κάμνω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, πότε θὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις;

§232Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως ἔχω τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε (θόρυβος).

§233ΤΙΝΕΣ. Νὰ καθήσῃς κάτω.

§234Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δικαίωμά μου καὶ δὲν ἀκούω κἀνένα. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν καὶ ζητῶ τὸν λόγον διὰ τὴν ἀναβολήν. Εἶναι σπουδαῖον, κύριοι, τὸ ζήτημα.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Ῥάλλη, εἰς τὸ βῆμα.

§236Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ ὑπεκφυγῆς τῆς συζητήσεως, πρόκειται περὶ μιᾶς ἐξηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ λάβω ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν. Ἡ κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τριῶν συμβάσεων, ἐν ᾧ αὗται θεωροῦνται ὡς ἕν· μετέπειτα ἔρχεται ὁ κύριος πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ μέσον τῆς συζητήσεως καὶ μᾶς λέγει, ὅποιαν θέλετε δεχθῆτε, ὅποιαν θέλετε ἀποῤῥίψατε ἀπὸ τὰς τρεῖς. Νομίζω ὅτι ἐὰν ἐπιμένῃ εἰς αὐτήν του τὴν δήλωσιν, τὸ ζήτημα ἀλλάζει. Ὀφείλομεν, νομίζω, πρὸ παντὸς νὰ ἐρωτήσωμεν ἐὰν ἀνακαλῇ αὐτὴν τὴν δήλωσιν, διότι ὅταν λέγει, ὁποίαν θέλετε δεχθῆτε, ὁποίαν θέλετε ἀποῤῥίψατε, πῶς θέλετε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἐν ὅλῳ ζητεῖ τὴν ἐπικύρωσιν καὶ τῶν τριῶν συμβάσεων; Δὲν εἶναι πλέον δυνατὴ δι’ ἡμᾶς ἡ περαιτέρω συζήτησις. Νομίζω, ὅτι ποτὲ ὀλιγώτερον εἰλικρινὴς δήλωσις κατὰ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου δὲν ἔλαβε χώραν ἐκ μέρους κυβερνήσεως. Ὅταν ἔκαμα τινὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυροῦτο ἡ σύμβασις τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου, ἐνταῦθα μὲν μοὶ ἀντετάξατε τὴν σιωπὴν, ἐξωδίκως δὲ εἴπατε ὅτι ἡ πρότασις δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ δεκτὴ, ὡς μὴ δυνατῆς τῆς τροποποιήσεως συμβάσεως. Τώρα ἔχομεν τρεῖς συμβάσεις, ἀλλ’ αὗται ἀποτελοῦν ἓν ὅλον (καὶ ὅτι ἀποτελοῦν ἓν ὅλον τὸ βλέπομεν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἄλλως καὶ αὐτὸς ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος). Δὲν ἐννοῶ ἐντεῦθεν τὴν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ εἰς τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν. Ἰδοὺ τρεῖς συμβάσεις, μᾶς εἶπεν, ἡ μὲν καθιεροῖ τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, αἱ δὲ τὸ προνόμιον· ἐκλέξατε, παραδεχθῆτε ὁποίαν τῶν τριῶν θέλετε καὶ ἀποῤῥίψατε πάλιν ὁποίαν θέλετε. Καὶ τολμᾶτε νὰ μᾶς λέγετε ὅτι ἔχετε πεποιθήσεις, καὶ νάνοι Λιλιπούτιοι τὸ ἀνάστημα θέλετε νὰ παίξητε τὸ πρόσωπον τῶν γιγάντων, θέλετε νὰ παίξητε τὸ πρόσωπον τοῦ μεγάλου Θιέρσου κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν! Ἐὰν ἔχετε πεποιθήσεις, εἴπατέ μας, ὑποστηρίζομεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, ἢ ὑποστηρίζομεν τὸ ἑνιαῖον, τὸ προνόμιον. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς μᾶς λέγετε, ὑποστηρίζομεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, ἀφ’ ἑτέρου μᾶς φέρετε συμβάσεις καθιερούσας ἀντιθέτους ἀρχὰς προσθέτοντες, ὁποίαν θέλετε ψηφίσατε.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ συμπέρασμά σας, κύριε Ῥάλλη;

§238ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρις ὅτου κανονισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐπιμένει τὸ ὑπουργεῖον νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς τρεῖς συμβάσεις, ἢ ἐννοεῖ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν τύχην των αὐτὰς, λέγον κάμετε ὅ,τι θέλετε;

§239ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δὲν ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ πῶς πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν αἱ δύω συμβάσεις καὶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρώτη; ἐὰν αὐτὸ ἐννοῇ ἡ δήλωσις, εἶναι ὀρθὴ, ἐὰν ἄλλο, τότε θὰ σκεφθῶμεν.

§240Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε ὀφείλει ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον ἡ κυβέρνησις καὶ νὰ φέρῃ νέον.

§241ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐννοῇ αὐτὸ, τότε βεβαίως θὰ σκεφθῶμεν, διότι ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἡ σύμβασις.

§242ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πυλίας δίδω τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν. Ὅπως ἠξεύρει ἡ Βουλὴ, κατὰ πρῶτον συνήφθη ἡ σύμβασις τῆς 2 Νοεμβρίου 1872· αὕτη συνίστα εἰς τὸ Σῶμα τὴν ἐλευθέραν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων· δι’ αὐτῆς ἐπετράπη εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον, χωρὶς νὰ δύναται νὰ προσβάλῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα καὶ προνόμια. Συνεπείᾳ αὐτῆς τῆς συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου, ἐὰν ἤθελεν ἐγκριθῆ, ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἤθελεν ἐκδίδει εἰς τὰς ἐπαρχίας τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα, καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας τραπεζικὰ γραμμάτια. Κατόπιν αἱ δύω Τράπεζαι, ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ Πιστωτικὴ, συνεβιβάσθησαν καὶ παρεκάλεσαν ἀμφότεραι τὴν κυβέρνησιν, ἐὰν δέχηται νὰ συναφθῶσι δύω συμβάσεις, ὅπως αὗται συνήφθησαν κατόπιν. Συνεπείᾳ τῶν δύω τούτων συμβάσεων, ἐὰν δεχθῇ αὐτὰς ἡ Βουλὴ, θέλει εἶσθαι ἀπηγορευμένον εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐντὸς τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Βασιλείου· ἔμεινε δὲ τοῦτο τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὴν καὶ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, νὰ ἐκδίδωσι τοιαῦτα εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας. Ὥστε ἐκ τούτου πρέπει νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δὲν δύναται χάριν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ παραιτήσῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐκέκτητο, τὸ ὅτι εἶχε σύμβασιν συνάψει μετὰ τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποστηρίξει ἡ κυβέρνησις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐδέχθη νὰ παραιτηθῇ τῆς συμβάσεως ἐκείνης καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ σύμβασις τῇ ἔδιδεν, ὑπὸ τὸν ὅρον ἐὰν αἱ νέαι συμβάσεις ἐγίνοντο δεκταί· ἐὰν δὲ δὲν ἐγίνοντο δεκταὶ, ἐννοοῦσε νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ σύμβασις τῆς 2 Νοεμβρίου. Κατὰ συνέπειαν ἡ κυβέρνησις εἰσήγαγε τὰς τρεῖς αὐτὰς συμβάσεις, τὰς εἰσήγαγε δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τὰς εἰσήγαγε κατὰ συνεννόησιν μάλιστα μὲ τὰς δύω τραπέζας, ζητήσασα παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ δεχθῇ αὐτὰς ὡς ἔχουσιν· ἀλλὰ συγχρόνως, ἐνῷ ἔχει ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν της τὰς 3 συμβάσεις αὐτὰς, ἔχει καὶ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως, ὅπερ λέγει· «Ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος συναινεῖ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἄρθρων 15 καὶ 16 τῆς ἀπὸ 2 Νοεμβρίου 1872 συμβάσεως μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως τῆς παρούσης. Ταύτης ἀποῤῥιφθείσης, διατηρεῖ ὅλον τὸ κῦρος αὐτῆς ἡ εἰρημένη σύμβασις.» Μήπως ὅλα τὰ λοιπὰ ὑπεβλήθησαν καὶ μόνον τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ὑπεβλήθη; Ὅπως ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις τῆς 2 Νοεμβρίου, οὕτως ὑπεβλήθη καὶ τὸ ἄρθρον αὐτό. Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις δὲν ἔρχεται σήμερον νὰ καινοτομήσῃ, νὰ μεταβάλῃ γνώμην, νέας προτάσεις, νέαν μέθοδον προτείνουσα, ποσῶς. Ὅ,τι δὲ διὰ συμβάσεως συνωμολόγησεν ἡ κυβέρνησις, δηλ. τὸ ἄρθρον 5, αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν της νὰ τὸ ἀναιρέσῃ. Ἡ δὲ Βουλὴ, προκειμένου περὶ συμβάσεων, ἐπίσης θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον οἱ συμβαλλόμενοι ἐχάραξαν· δύναται νὰ δεχθῇ ἢ μὴ τὰ συμφωνηθέντα. Μία συμφωνία ὑπάρχει· ἂν ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάζῃ τὰς τελευταίας συμβάσεις, θὰ ἔλθῃ νὰ φέρῃ ψῆφον ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου καὶ θὰ εἴπῃ ἂν τὴν δέχεται ἢ δὲν τὴν δέχεται.

§243ΚΕΧΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§244ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτῶ ἤδη, εἶχεν ἢ δὲν εἶχεν ἡ κυβέρνησις δίκαιον νὰ εἴπῃ καὶ εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ σήμερον, ὅτι καὶ τὰ δύω συστήματα κεῖνται ἐνώπιόν σας; Εἶσθε ὑπὲρ τῆς τελευταίας ἰδέας, ἣν διετύπωσεν ἡ κυβέρνησις ὑποβαλοῦσα καὶ ζητοῦσα τὴν παραδοχὴν τῶν 3 συμβάσεων; Καθιεροῦτε τὸ μονοπώλιον εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν συναγωνισμὸν τῶν δύω Τραπεζῶν εἰς τὸ πρώην Ἰόνιον Κράτος· μὲ ἄλλας λέξεις παραδέχεσθε προνόμιον ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑλλάδι εἰς τρεῖς Τραπέζας. Δὲν παραδέχεσθε τοῦτο; τότε ἔχετε τὸ σύστημα τῆς συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου, ὅπερ καθιεροῖ τὴν ἐλευθέραν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων καθ’ ὅλον τὸ κράτος. Ὥστε βλέπετε ὅτι ἀμφότερα τὰ συστήματα κεῖνται εἰ τὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς. Δύναται νὰ δεχθῇ τὸ πρῶτον, ἢ ἂν δὲν εὐχαριστῆται εἰς τοῦτο, δύναται νὰ δεχθῇ τὸ δεύτερον. Συγχρόνως δὲ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἦτον ἀνάγκη τῶν ἐξηγήσεων τούτων, διότι τὸ ἄρθρον 5 ἦτον ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἦτο καινοτομία ὅ,τι εἶπον, διότι κεῖται ἐντὸς τῶν συμβάσεων. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ παραλείψωμεν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ μετὰ τῶν συμβαλλομένων μερῶν συμφωνία.

§245ΖΩΧΙΟΣ. Τοῦτο φοβοῦμαι, ὅταν συζητῶ μαζῆ σας, ὅτι μοῦ ἀλλάζετε ἑκάστοτε τὸ ἔδαφος τῆς συζητήσεως καὶ τοὺς γορδίους δεσμοὺς δὲν τοὺς λύετε, ἀλλὰ τοὺς κόπτετε διὰ τῆς μαχαίρας. Σήμερον σᾶς ἐνόησα, κύριε πρωθυπουργέ. Ἐδῶ δὲ βλέπω, εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν συμβάσεων, ὅτι εἴπατε· «Καὶ τὰς τρεῖς δὲ ταύτας συμβάσεις εἰσάγομεν ὡσεὶ μίαν σύμβασιν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ μεταξύ μας συνεννόησις καὶ διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ χωριστὰ ἡ μία τῆς ἄλλης».

§246ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ σήμερον.

§247ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν τώρα ἀλλάσσει τὸ ἔδαφος. Σήμερον ἄλλο καὶ αὔριον ἄλλο....

§248ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ εἶναι περιττὸν πλέον......(θόρυβος).

§249ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἄλλαξε τὸ θέμα, μὰ τὸν Θεόν!

§250ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἤλλαξε τὸ θέμα!

§251ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται περὶ πολυγαμίας, μονογαμίας, διγαμίας (γέλως). Ὅλα τὰ ἤλλαξε.

§252ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ποίου συστήματος εἶσαι σύ;

§253ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἰπῶ· ἀλλὰ σεῖς ἀλλάσσετε πάντοτε. Δὲν ἔρχομαι οὔτε μὲ τοῦ Πηγάσου τὰ πτερὰ, αὐτὰ τὰ ἀφίνω εἰς τὸν κ. Κεχαγιᾶν, οὔτε μὲ...... τὰ ἀφίνω διὰ τὸν κύριον Λομβάρδον....

§254ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Μέσης νὰ χωρίσῃ τὰ δύω ζητήματα, τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει πολὺ ὀλίγον, καὶ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν ἐτήρησα τὸν λόγον μου ἢ τὸν ἀνῄρεσα....

§255ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, μὲ παρεξηγεῖτε.....

§256ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπαντῶν σᾶς εἶπον καὶ σήμερον ὅ,τι καὶ εἰς τὴν ἔκθεσίν μου, ὑποβάλλων αὐτὰς τὰς συμβάσεις. Ἡ κυβέρνησις εἰσάγει ὡς μίαν καὶ τὰς τρεῖς συμβάσεις, δηλ. ζητεῖ μίαν ψῆφον καὶ διὰ τὰς τρεῖς, διότι αἱ τρεῖς ἀντιπροσωπεύουν τὰς συμφωνίας της.

§257ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν καταδικάσωμεν καὶ τὰς τρεῖς;

§258ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καταδικάσητε καὶ τὰς 3 ἢ καὶ τὰς δύω καὶ νὰ δεχθῆτε τὴν πρώτην. Τὸ νομοσχέδιον φέρει· (τὸ ἀναγινώσκει). Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ εἴπῃ, γίνεται δεκτὴ ἡ πρώτη, ἀποῤῥίπτονται αἱ λοιπαὶ, ἢ ὅ,τι ἄλλος συνδυασμὸς δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὥστε ἡμεῖς δὲν μετεβάλομεν γνώμην καὶ ἐπιμένομεν ὅτι εἰσάγομεν ὡς μίαν καὶ τὰς τρεῖς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 5 ὅμως, ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς δευτέρας συμβάσεως δὲν ἐπιφέρει τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς ἀπὸ 2 Νοεμβρίου κατὰ τὴν περὶ τούτου συμφωνίαν μετὰ τῆς Τραπέζης (θορυβώδεις διάλογοι).

§259ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι κἄπως κουρασμένη· νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον (θόρυβος).

§260ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ τελειώσῃ σήμερον ἡ πρώτη ἀνάγνωσις καὶ εἰς τὴν δευτέραν νὰ ὁμιλήσετε; (διάλογοι θορυβώδεις).

§261ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ λόγος ὁ βασιλικὸς εἶναι ἐκεῖ. Ἰδοὺ, εἴμεθα ἕτοιμοι· ἔχει καὶ νομοσχέδια καὶ συμβάσεις καὶ πολλὰ ἄλλα. Ἐτελείωσαν αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, ἦλθεν ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν, συνῆλθεν ἡ Βουλὴ τὴν 10 Μαΐου· εἶσθε ἕτοιμοι; Πότε ὑπεγράψατε τὰς συμβάσεις τὰς νέας; τὴν 13, τὴν 15 Μαΐου.

§262ΜΑΚΡΗΣ. Διὰ μιᾶς γίνονται ὅλα;

§263ΖΩΧΙΟΣ. Πῶς θέλετε λοιπὸν εἰς μίαν ἑβδομάδα νὰ τελειώσωμεν; Ὥστε μὴ μᾶς καταδικάζετε ἂν δὲν ἐτελείωσαν γρήγορα. Ἦλθον τὴν 15 Μαΐου αἱ συμβάσεις καὶ τὴν 1 ὥραν μετὰ τὰ μεσάνυκτα ἦλθεν ὁ κλητὴρ καὶ φέρει τὸ βιβλίον, καὶ μοὶ ἐφάνη παράξενον ὅταν μοῦ εἶπεν ὁ κλητὴρ, ἡ Βουλὴ (γέλως.)

§264ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι....

§265ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι μοῦ ἦλθε τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον· ἔχω πολλὰ ἐλαττώματα, ἀλλὰ δὲν ἐψεύσθην ποτὲ (θόρυβος). Μὰ μίαν μετὰ τὰ μεσάνυκτα κἄπως θὰ ἐκρυολογοῦσα. Μήπως...... τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Τί νὰ πρωτοκάμω; Λοιπὸν δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἡ κυβέρνησις ἐνέχεται, διότι ἠδύνατο καὶ μὅλα ταῦτα δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ἀμέσως, αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου (θόρυβος).

§266ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς τὸν λόγον.

§267ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον, κύριε Ζωχιέ;

§269ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, δι’ αὔριον.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§271ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ συζήτησις διὰ νὰ ἀναβάλωμεν;

§272ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, θὰ γείνῃ συζήτησις καὶ ψηφοφορία (θόρυβος).

§273ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, λέγουν, καὶ θὰ ψηφοφορήσωμεν. Δὲν λέγω ὄχι· ἀλλὰ λέγω πρὶν συζητήσωμεν καὶ ψηφοφορήσωμεν πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἀναμεταξὺ τῆς μιᾶς μερίδος καὶ τῆς ἄλλης πρέπει νὰ τηρῆται ἐκείνη ἡ ἁβρότης, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ κοινοβουλευτικὴ συζήτησις· πρέπει νὰ τηρῆται ἐκείνη ἡ ἁβρότης, ᾗ ἐδώκαμεν ἐπανειλημμένως τὸ παράδειγμα. Προχθὲς ἠγόρευεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἦτο 12 ἀκόμη ἡ ὥρα· ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν διότι ἐκουράσθη, τοῦ εἴπομεν μετὰ χαρᾶς. Προχθὲς ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἐκουράσθη ὁμιλῶν καὶ ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν, καὶ τοῦ εἴπομεν μετὰ χαρᾶς, ἐνῷ ἦτο 11 καὶ ½ ἡ ὥρα. Εἶναι ἤδη ἡ 12 καὶ ¼· ἤλθομεν ἀπὸ τὰς 8. Χθὲς μᾶς ἐκάματε τὴν παρατήρησιν νὰ μὴ καταναλίσκωμεν τὸν καιρὸν εἰς ἐπερωτήσεις καὶ ἄλλα, καὶ εἴπομεν μετὰ χαρᾶς, μολονότι ἔχομεν πολλὰς νὰ κάμωμεν. Παραδεχόμεθα καὶ ἓν ἄλλο, ἂν θέλετε· μὴ ἀπαντᾶτε ἀμέσως. Καὶ σήμερον ἐσυζητούσαμεν ἀπὸ τὰς 8. Ἔρχεται ἡ σειρὰ τοῦ κ. Ζωχιοῦ καὶ σᾶς λέγει· εἶμαι γέρων, ἐκουράσθην (συμπάθησέ με, κ. Ζωχιὲ, διότι νομίζω γέροντες εἴμεθα καὶ οἱ δύω). Ζητῶ ν’ ἀναβληθῇ, σᾶς λέγει ὁ κ. Ζωχιὸς, ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον ὅπως ἔγεινε καὶ διὰ τὸν κ. Κεχαγιᾶν καὶ διὰ τὸν κ. πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως. Πρὸς τούτοις ἔρχεται νέα φάσις, ἂν ὄχι νέον ζήτημα, καὶ ὅτι εἶναι νέα φάσις δι’ ἐμὲ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ· ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς οἰκονομολόγους. Προχθὲς εἶπον ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἐννοήσω ὅ,τι εἴπατε δὶς, ὅτι εἶναι καὶ τὰ δύω συστήματα ἐνώπιόν μας. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως μοῦ εἶπε, θέλω σοῦ τὸ ἐξηγήσει· τὸν εὐχαρίστησα καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Νέα λοιπὸν φάσις τοῦ ζητήματος. Καὶ ἂν ἠθέλαμεν νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν, ἠδυνάμεθα καὶ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς νὰ συζητήσωμεν. Δὲν ἐννοοῦμεν ὅμως νὰ φέρωμεν προσκόμματα· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἁβρότης μεταξύ μας, ἄλλως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ κἀμμία συζήτησις, Προτείνομεν τὴν ἀναβολὴν, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὴν ἀρνηθῆτε· διότι ἂν ἀναβῇ νὰ ὁμιλήσῃ καὶ σᾶς εἴπῃ κατόπιν ἐκουράσθην, ἠμπορεῖτε νὰ τοῦ εἴπητε συζητήσατε, ἀφοῦ καὶ εἰς τὸν κ. Κεχαγιᾶν καὶ εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν διεκόψατε;

§274Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν ἔχει λόγον ἡ ἀναβολὴ ἀφοῦ ὑπάρχει δευτέρα καὶ τρίτη συζήτησις, κατὰ τὰς ὁποίας ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε ὅσον θέλετε (θόρυβος).

§275ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν θέλωμεν νὰ ἐπιμείνωμεν μὲ πεῖσμα, βεβαιωθῆτε δὲν κάμνετε τίποτε.

§276ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κ. πρόεδρε· ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Πολλοὶ τῶν βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς πτέρυγος ἐγείρονται καὶ ἀποχωροῦν.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐπιθυμοῦν τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσι.

§278ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§280ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί λέγετε;

§281ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ ἐξασκηθῇ πίεσις, εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα· ἂν ὅμως πρόκειται νὰ συζητήσωμεν εἰλικρινῶς, ὅπως μέχρι τοῦδε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ ἐξακολούθησις ἔγεινε δεκτή (θόρυβος).

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν ἀναβολήν.

§283ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἴπομεν, δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος).

§284ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἀρχίζουν αἱ συνεδριάσεις ἀπὸ τῆς 8 πρωϊνῆς ὥρας καὶ διαρκοῦν συνήθως μέχρι τῆς 12. Ἂν θέλετε νὰ μεταβάλωμεν τὴν ὥραν, νὰ συνεδριάζωμεν μετὰ μεσημβρίαν.

§285ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Κύριε πρόεδρε, ἐμπρός· ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη· τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἀπηγγείλατε (θόρυβος.)

§286ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν κατορθόνετε τίποτε, διότι καὶ μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία καὶ θὰ φύγωμεν.

§287ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Φύγετε· ὥρα σας καλή.

§288ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ φύγω.

§289ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔκαμα τὴν ἔνστασιν ῥητῶς, κ. πρόεδρε, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι πλῆρες.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος (θόρυβος).

§291ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε;

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§293ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ μᾶς πιέζετε! Ἐκφωνουμένου τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἀποχωροῦσιν οἱ πλεῖστοι ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος. Ἀκούονται ἀποδοκιμασίαι ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία εἰς τὸ ἀκροατήριον. Ἐξακολουθεῖ καὶ ἀποπερατοῦται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι μόνον 88 εἶναι οἱ παρόντες. Θέλουν δημοσιευθῆ τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων. — Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 παρὰ 20/60 Μ. Μ.)