1873.05.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

Τῆς 29 Μαΐου 1873.

(Τρίτη).

Ὥρα 9 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀποσταλεῖσα ἐπιτροπὴ εἰς Μεσσηνίαν μοὶ ἐπέστειλε 4 τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκω εἰς τὴν Βουλήν· τὸ πρῶτον εἶναι τοῦ Σαββάτου ἀπὸ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Παμίσου, 11 ὥρα μ.μ. «Ἀκόλουθον τηλεγράφημα διεβιβάσαμεν νομάρχην Μεσσηνίας πρό τινων στιγμῶν· κλητῆρες ἀστυνομικοὶ περιφέρονται ἔνοπλοι φατριάζοντες· εἰσήλασαν ἐντὸς τόπου ἐκλογῆς, ἔνθα ὑπεδέχθησαν ἀντιπροσώπους τινὰς καὶ ἠπείλησαν πλειοψηφίαν, ἥτις πτοηθεῖσα ἀπεσύρθη μόλις περίτρομος· ἐπείσθη νὰ ἐπανέλθῃ τόπον ἐκλογῆς, λαβοῦσα ἀνακριτοῦ καὶ στρατιωτικῆς δυνάμεως συνδρομήν. Συμβουλεύομεν ἀφοπλισμὸν κλητήρων, ἀρκετῆς οὔσης στρατιωτικῆς δυνάμεως. Διαφωτίσατε κυβέρνησιν· εἰπέτε αὐτῇ, πράγματα ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν διερεθίζονται. Νησίον, 26 Μαΐου 1873. Ἐπιτροπὴ Βουλῆς Ἀργ. Διαμαντόπουλος, Λεων. Μαυρομιχάλης.» Ἔχομεν ἕτερον τηλεγράφημα τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Ἀνδανίας. «Ἀρχαὶ ὀδύνης! Ἀνδανία κατελήφθη στρατιωτικῶς· καὶ ἄλλοι στρατιῶται ἀφίκοντο ἤδη τὸ ὅλον 120, στρατοπεδευμένων καὶ ἄλλων Μελιγαλᾶ. Σχέδιον ἀποκλεισμοῦ ἐκλογῆς ἐν αὐτοῖς τοῖς χωρίοις· στρατιῶται διεσπάρησαν εἰς χωρία, ἀποκλείουσι φίλους Κουμουνδούρου, ἀπειλοῦσι, ὑβρίζουσι, βιαιοπραγοῦσιν εἰς χωρία. Κωνσταντῖνος λοχίας Γιάνναρος μετὰ 30 στρατιωτῶν διάπραξαν ὄργια· καταγγελίαι ἐδόθησαν, τέλος πάντων στρατοκρατία πλήρης· ἅπασαι οἰκίαι Διαβολιτσίου κατελήφθησαν ὑπὸ στρατιωτῶν, καὶ αὐτὸ τὸ οἴκημά μας· ἐζητήσαμεν ἄλλο οἴκημα, ὅπου ἔχομεν ἐλευθερίαν τινὰ ἐνεργείας· λεπτομερείας ἀξιοθρηνήτους ἐν τῇ ἐκθέσει· πάντες ὑπὸ φόβου κατέχονται ἀγνοοῦντες ἀποβησόμενον. Ἡ ἐπιτροπὴ Βουλῆς Α. Χριστόπουλος, Θ. Ἀναστασόπουλος.» Τρίτον τηλεγράφημα ἔχομεν τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Παμίσου. «Ἐν Νησίῳ διήλθομεν τὴν ἡμέραν ἄνευ ἀπευκταίου καὶ ἐψηφοφόρησαν 230. Ἐπιτροπὴ Βουλῆς Α. Διαμαντόπουλος Λ. Μαυρομιχάλης.» Χθὲς τὴν νύκτα ἔλαβον καὶ τέταρτον τηλεγράφημα ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Παμίσου. «Μεθ’ ὅλας τὰς πολυειδεῖς σήμερον πιέσεις διήλθομεν ἥσυχοι τὴν ἡμέραν· ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ μέχρι τοῦδε 1191· καλὸν εἶναι διαταχθῆναι αὔριον νομαρχοῦντα παραμεῖναι μέχρι τέλους ἐκλογῆς, διότι προβλέπομεν ῥήξεις· ἀκούσατε κατὰ γράμμα παράκλησίν μας. Νησίον, 28 Μαΐου 1873. Ἡ ἐπιτροπὴ Βουλῆς Α. Διαμαντόπουλος, Λ. Μαυρομιχάλης.»

§2ΠΕΤΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ τί εἰδήσεις ἔχει.

§3ΤΙΝΕΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν ὑπουργοὺς, ἀλλ’ ὑπουργεῖον· ὅλον τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ γνωρίζῃ τί συμβαίνει εἰς τὴν ἐκλογήν. Πρὸ πάντων δὲ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἐμβῆκαν καὶ ἀπεδίωξαν τὴν ἐπιτροπήν· διότι δυσκολεύομαι νὰ τὸ πιστεύσω.

§5ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν κάμνει λόγον περὶ τούτου.

§6ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, μέχρις οὗ δὲν ἀποδειχθῇ τὸ ἐναντίον, ὀφείλω νὰ δώσω πίστιν εἰς τὰ τηλεγραφήματα τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἀπέστειλεν ἐκεῖ· ἐὰν δὲ τῷ ὄντι, κύριε πρόεδρε, ᾖναι ἀληθῆ τὰ τηλεγραφήματα δι’ ὅσα μέχρι σήμερον συμβαίνουσιν ἐν Μεσσήνῃ συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς, εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάρχῃ Βουλή.

§7ΠΕΤΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρὶν εἶπον, κύριοι, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ ἂν καὶ εἰς τὴν Ἰθώμην καὶ εἰς τὴν Ἀνδανίαν ἐτερατουργήθησαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν καὶ εἰς τὸν δῆμον Παμίσου. Πρὸ ὀλίγου δὲν ἦτο παρὼν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· μετ’ εὐχαριστήσεως τὸν βλέπω ἤδη ἐνώπιον ἡμῶν. Ἔχω καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα ἰδιωτικὸν ἐκ μέρους τοῦ ὑποψηφίου Κροντήρη πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐπειδὴ ἀλληλουχοῦνται τὰ τηλεγραφήματα τοῦ κυρίου προέδρου τῆς Βουλῆς, τοῦ κυρίου Κυβερνήτου Πετιμεζᾶ, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, μετὰ τοῦ ἰδικοῦ μου, δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα τοῦτο τοῦ Σαββάτου. «Πέτρον Μαυρομιχάλην, βουλευτήν. Ἀθήνας. «Ἀνδανίαν στρατὸς φατριάζει ψηφοθηρῶν εἰς χωρία ὑπὲρ ἀντιπάλων· πιέζει φοβερὰ ἡμετέρους φίλους Νησίου· ἀνεκλήθη Ἀζάπης, ὑπολοχαγὸς, μὲ ἀπόσπασμά του ἀντικατασταθεὶς ὑπὸ Οἰκονομίδου. Ἀμέτρητος ἀριθμὸς ἀστυνομικῶν κλητήρων πιέζει ἐνταῦθα ἡμετέρους· νομάρχης διέταξεν ἀφοπλισμόν των πλὴν δὲν ἀφοπλίζονται· αἱ διαταγαὶ γίνονται πρὸς τὸ θεαθῆναι. Διαμαρτυρόμεθα κατὰ τοιαύτης ἐπεμβάσεως διακηρύσσοντες ὅτι θέλομεν ὑπερασπισθῆ δι’ ἐσχάτων μέτρων δικαιώματά μας, ἀσεβῶς καταπατούμενα ὑπὸ ἀνθρώπων ἐξουσίας. Ἀθ. Κροντήρης». Παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν καὶ ἰδίως τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν τὰ ἐν τοῖς τηλεγραφήμασιν ἐμπεριεχόμενα ἔχωνται ἀληθείας, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω κατόπιν τὸν λόγον καὶ ἀναπτύξω καὶ σχολιάσω τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα. Ταύτην τὴν στιγμὴν λαμβάνω ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Νησίου πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον. Τηλεγραφεῖ ὁ...... «Ἀντίθετοι προβλέποντες ἀποτυχίαν των προκαλοῦσι διαφόρους συμπλοκάς· κλητῆρες ἀστυνομικοὶ ἔνοπλοι τόπῳ ψηφοφορίας μετὰ στρατιωτῶν ξυλοκοποῦσιν ἀνηλεῶς ἡμετέρους φίλους· ἐπέμβασις ἐξουσίας εἶναι ἀπροκάλυπτος· σήμερον πεντακόσιοι τριάκοντα πέντε.» Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω ἅμα ἀκούσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ ὅταν ἀφιχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς καὶ ἐκθέσῃ ὅ,τι ἀντελήφθη.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο λόγος περὶ ἐκλογῆς Μεσσήνης ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν νομάρχην Μεσσηνίας τὰ ἑξῆς. Εἶναι τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα καὶ προηγουμένως. «25 Μαΐου 1873.

ΝΟΜΑΡΧΗΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.

Καλάμας. Ἐπιστήσατε ὅλην τὴν προσοχήν σας ὅπως οὐδεμία τῶν ἀρχῶν ἀποκλίνῃ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς Μεσσηνίας εἰς τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο μέρος, συνεννοούμενος πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν καὶ μετὰ τῆς μεταβατικῆς ἀρχῆς, ἥτις ὀφείλει νὰ ἐμπνεύσῃ τὸ σέβας. Λάβετε δὲ τὰ προσήκοντα μέτρα ὅπως ἡ ἀλήθεια μὴ καλυφθῇ. Ἐν γένει ἡ περίστασις αὕτη εἶναι κρίσιμος διὰ τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν εὐθύνην.» Ἀπήντησεν ὁ Νομάρχης τὰ ἑξῆς· «Κατεπεῖγον.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Περιεχόμενον χθεσινῆς τηλεγραφικῆς διαταγῆς περὶ συμπεριφορᾶς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ λοιπῶν ὀργάνων εἰς ἐνέργειαν ἐκλογῆς ἀνεκοίνωσα δι’ ἐκτάκτου ἱππέως εἰς μοίραρχον διαμένοντα Νησίον καὶ διοικητὴν στρατιωτικῆς δυνάμεως Κονιαβίτην εἰς Μελιγαλᾶ, καὶ κατέστησα αὐτοὺς ὑπευθύνους ἐπὶ ἐκτελέσει διαταγῆς ὑπουργείου· ἐν Νησίῳ ἑτοιμασθείσης ἐνάρξεως ψηφοφορίας, ἔλαβε χώραν συμπλοκὴ διακωλύσασα ἔναρξιν. Μοιραρχία, ἀνακριτὴς καὶ ἀξιωματικὸς Ἀζάπης ἔλαβον κατάλληλα μέτρα πρὸς διατήρησιν τάξεως, ἐπελθούσης ταχέως, ἀλλὰ μέχρις ὥρας ταύτης, 11½, ψηφοφορία δὲν ἤρχισεν· ἐξ ἄλλων δήμων ἔχω πληροφορίαν. Νομαρχῶν Γραμματεὺς Μεσσηνίας Ε. Σπυράκης.» Ἅμα ἐλάβαμεν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπηντήσαμεν τὰ ἑξῆς· «Ἀθῆναι, τῇ 26 Μαΐου 1873.

ΝΟΜΑΡΧΙΑΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.

Καλάμας. Αἱ περὶ συγκρούσεως ἐν Νησίῳ πληροφορίαι τοῦ τηλεγραφήματός σας ἐλπίζομεν ὅτι δὲν προῆλθον ἀπὸ ἔλλειψιν τῆς δεούσης προνοίας. Ὅθεν ἐφιστῶμεν ὑμῖν τὴν προσοχὴν καὶ σᾶς προσκαλοῦμεν νὰ συνεννοηθῆτε μετὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν, καὶ ἰδίως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ὅπως ληφθῶσιν αὐστηρῶς ὅλα τὰ μέτρα ὅσα θέλουσι σᾶς ἐμπνεύσει τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσιν οὐδαμοῦ αἱ συγκρούσεις καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ πίεσις τῆς μιᾶς μερίδος ἐπὶ τῆς ἄλλης.

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.»

Ἡ Νομαρχία κατόπιν μοὶ ἀπήντησε τὰ ἑξῆς· «Καλάμαι, 27 Μαΐου 1873.

Λίαν κατεπεῖγον

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἐπόπται βουλευταὶ ἐν Ἀνδανίᾳ παραπονοῦνται πικρῶς προέδρῳ Βουλῆς κατὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἀπέστειλα χρειώδη διοικητῇ Κονιαβίτῃ, ἐπαναλαβὼν διαταγὰς καὶ ἐπιθυμίαν κυβερνήσεως, ἄκραν ἀποχὴν ὀργάνων αὐτῶν εἰς ἐκλογικὴν ἀνάμιξιν· μέχρι τῆς ὥρας ταύτης, 7 Μ. Μ, οὐδεμίαν ἔχω ἐκεῖθεν πληροφορίαν ἀπὸ στρατιωτικῆς δυνάμεως ἢ ἀνακριτήν· ἅμα λάβω τοιαύτας, θέλω ἀνακοινώσει ὑπουργεῖον. Ἐν Νησίῳ ἐξηκολούθησε ψηφοφορία μέχρι κεκανονισμένης ὥρας· ἔνοπλοί τινες ἐξῆλθον τῶν Καλαμῶν λάθρᾳ, ἐστάλη ἀντεισαγγελεὺς, ἀστυνόμος, εἷς ἀξιωματικὸς πρὸς ἀνακάλυψιν....τούτων, κατάσχεσιν ὅπλων. Νομαρχῶν Γραμματεὺς Μεσσηνίας Εὐθ. Σπύρακης.» Ἕτερον τηλεγράφημα τῆς Νομαρχίας ἔχει ὡς ἑξῆς· «Καλάμαι, 27.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ ἀναγγέλλει διοικητὴς στρατιωτικῆς δυνάμεως Κονιαβίτης ὅτι ἐκλογὴ ἀρξαμένη σήμερον Ἰθώμῃ καὶ Ἀνδανίᾳ ἐνηργήθη ἡσύχως μέχρι κεκανονισμένης ὥρας. Νομαρχῶν Μεσσηνίας Εὐθ. Σπύρακης.» Ἔχομεν καὶ ἕτερον τηλεγράφημα τῆς Νομαρχίας πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, διότι εἶναι ὑπογεγραμμένος καὶ ὁ εἰσαγγελεύς. «Ἐν Καλάμαις, τὴν 27 Μαΐου 73.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Ἀθήνας. Ἐκ τῶν τριῶν δήμων ἐκλογὴ ἀναγγέλλεται παρὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ ἀνακριτικῆς ἡσυχίᾳ καὶ τάξει· ἐν Παμίσῳ μόνον χθὲς εἷς ἐτραυματίσθη καὶ σήμερον ἕτερος διὰ ῥοπάλων, ἄσχετος πρὸς ἐκλογὴν· ὁ χθὲς ἑσπέρας ἀποσταλεὶς ἀνακριτὴς μεταβὰς μετὰ μοιράρχου ἀνεὗρεν ὅτι μετὰ 25–40 ὁπλοφόρων διῆλθε Πεῤῥωτῆς ἐκ.... Νομ. Γραμ. Μεσσηνίας Ε. Σπυράκης. Εἰσαγγελεὺς Τ. Γερακάρης.» Ἔχω καὶ ἕτερον τηλεγράφημα πολιτῶν· ὑπογράφονται εὐπειθέστατοι. «Νησίον (ἐπὶ χαρτοσήμου).

ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ

Ἀθήνας. Βουλευταὶ παραγνωρίσαντες ἀποστολὴν καὶ καθῆκον, ἀνέλαβον καθήκοντα διοικήσεως, ἐνεργοῦντες ἀπροκαλύπτως ὑπὲρ ἐπιτυχίας συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου, διατάττοντες ἀρχάς. Τοῦτο ἀντίκειται νόμοις· ὅθεν παρακαλοῦμεν διατάξαι διοικητικὴν ἀρχὴν ἐφαρμόσαι νόμους καὶ οὐχὶ φατριαστικὰς βουλευτῶν διαταγάς. Εὐπειθέστατοι ἐκλογεῖς Μεσσήνιοι.» Ἐπὶ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου δὲν ἔκαμα καμμίαν ἐνέργειαν, οὐδὲ ἔδωκα προσοχήν. Ἕτερον τηλεγράφημα τοῦ Νομάρχου λέγει·

«Ἐκ Καλαμῶν

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Χθεσινὴ ψηφοφορία ἐγένετο ἐν πλήρει τάξει καὶ ἡσυχίᾳ, πολλῶν ψηφοφορησάντων καὶ ἐν τρισὶ δήμοις· ἐν Ἀνδανίᾳ 361, Ἰθώμῃ 444, Παμίσῳ 435· ταῦτα ἀναγγέλλουσιν ἐκεῖθεν ἀνακριταὶ καὶ διοικητὴς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Καλάμαι, 28 Μαΐου 1873, ὥρᾳ 8 Π. Μ. Νομ. Γραμματεὺς Μεσσήνης Εὐθ. Σπυράκης.»

Ὑπάρχει δὲ καὶ τὸ ἑξῆς·

«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Ἐν Παμίσῳ καὶ ἄλλοις δήμοις ἐξακολουθεῖ μετὰ ζωηρότητος ψηφοφορία· ἐξ Ἰθώμης καὶ Ἀνδανίας οὐδὲν παράπονον μοὶ ὑπεβλήθη ἄχρι τῆς ὥρας ταύτης· ἐπόπται βουλευταὶ Παμίσου μοὶ ὑπέβαλον παράπονά τινα κατὰ ἀστυνομικῶν κλητήρων. Μεταβὰς ἐπὶ στιγμῇ τινι Νησίον, ὅπου εὗρον πλήρη τάξιν, ἐπανῆλθον παραχρῆμα ἐνταῦθα. Ἐν Παμίσῳ ἐψηφοφόρησαν μέχρι σήμερον 1191. Νομαρχ. Γραμματεὺς Εὐθ. Σπυράκης.» Βλέπετε, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐπῆγεν αὐτοπροσώπως καὶ εὑρὼν πλήρη τάξιν, ἐπανῆλθε παραχρῆμα. — Ἕτερα τηλεγραφήματα τοῦ Νομάρχου· «Λίαν κατεπεῖγον. Πρόεδρον Κυβερνήσεως Δεληγεώργην. Ταύτῃ στιγμῇ εἶδον ἔγγραφον ἀνακριτοῦ Ἀνδανίας, γνωστοποιοῦντος Εἰσαγγελεῖ ὅτι ἐδόθη αὐτῷ μήνυσις κατὰ στρατιωτῶν παρεκτραπέντων δῆθεν καθηκόντων· ἐπελήφθη ἀνακρίσεως, διαβεβαιοῖ ὅμως ὅτι ψηφοφορία ἐξακολουθεῖ ἐν τάξει καὶ ἡσυχίᾳ. Νομαρχ. Γραμματεὺς Μεσσήνης Εὐθ. Σπυράκης.» «Λίαν κατεπεῖγον. Πρόεδρον Κυβερνήσεως Δεληγεώργην Ἀθήνας. Ἅμα περιῆλθον εἰς γνῶσίν μου παράπονα ἐποπτῶν βουλευτῶν Ἀνδανίας, λίαν κατεπειγόντως ἐζήτησα λόγον παρὰ διοικητοῦ στρατιωτικῆς δυνάμεως, ὡς ἀνήνεγκον ὑπουργεῖον διὰ τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς μου 26 Μαΐου, ἐπαναλαβὼν διαταγὰς ὑπουργείου περὶ ἄκρας ἀποχῆς ὀργάνων αὐτῆς εἰς ἐκλογικὴν πάλην ἢ ἐκφράσεως συμπαθειῶν ἢ ἀντιπαθείας. Χθὲς ἑσπέρας ἔλαβον λεπτομερῆ ἔκθεσίν του ἀποκρούουσαν αἰτιάσεις ἐποπτῶν, διαβεβαιοῦντος ὅτι οὐδὲν ἔλαβε χώραν ἐκ μέρους στρατιωτῶν καὶ ὅτι ὑπαξιωματικὸς Γιάνναρος διαμένει πλησίον του ἐν Μελιγαλᾷ. Ἐν Ἀνδανίᾳ ἀνακριτὴς, ἀναφέρων χθὲς ἑσπέρας Εἰσαγγελεῖ, οὐδὲν καταγγέλλει ἄτοπον· ἐνέργειαι στρατιωτικῆς δυνάμεως περὶ ἀφοπλίσεως ἀστυνομικῶν κλητήρων. Προσεκάλεσα ἐντόνως δήμαρχον Παμίσου· ἐπανειλημμένως μοὶ ἀνέφερεν ὅτι ἐξετέλεσε διαταγάς. Παρεκάλεσα δὲ καὶ μοίραρχον καὶ ἀνακριτὴν ἀφοπλίσουσι τούτους, ἐὰν δήμαρχος δὲν ὑπήκουσεν. Ἐπόπται βουλευταὶ καλοῦσί με ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς εἰς Νησίον· ἀπέρχομαι 1. Μ. Μ. καὶ ἀμέσως μετὰ συνέντευξιν ἐπανέρχομαι· ἀντιπρόσωπος ὑποψηφίου Μπούτου συνελήφθη ὡς καταδικασμένος εἰκοσαήμερον φυλάκισιν· σύλληψις ἐπήνεγκεν ἐρεθισμόν. Ἐπιτρέπεται διὰ συνοδίας στρατιωτῶν ἐπάνοδος αὐτοῦ πρὸς ἐκπλήρωσιν καθηκόντων ἀντιπροσώπου, καὶ ἀπότισις ποινῆς μετὰ πέρας αὐτῶν; Διατάξατε τηλεγραφικῶς. Νομ. Μεσσήνης Εὐθ. Σπυράκης.» Ἐγὼ παρευθὺς ἔστειλα εἰς αὐτὸν τὴν ἑξῆς διαταγήν· «Ἐπιτρέψατε τῷ ἀντιπροσώπῳ Μπούτου ἀπελθεῖν πρὸς ἐκτέλεσιν καθηκόντων του ὡς ἀντιπροσώπου.» Καί τοι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐλάβομεν δὲ προσέτι καὶ τὰ ἑξῆς τηλεγραφήματα· «Νησίον, 27 Μαΐου 1873.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ψηφοφορία ἤρχισε δήμου Παμίσου 11½, Ἰθώμης 11¾, Ἀνδανίας ἐνηργήθη ἐν ἄκρᾳ ἡσυχίᾳ. Διοικητὴς τῆς ἐν Μεσσηνίᾳ στρατιωτικῆς δυνάμεως Κονιαβίτης, λοχαγός.» «Νησίον, 27.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἐψηφοφόρησαν σήμερον Ἀνδανίαν 211, Ἰθώμην 88, εἰς Πάμισον 220 μὲ ἡσυχίαν καὶ νομιμότητα. Διοικητὴς στρατ. δυνάμεως Μεσσηνίας Κονιαβίτης, λοχαγός.» «Νησίον, 28.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Διὰ τοῦ τηλεγραφείου Νησίου εἰς Ἀθήνας. Ἕνεκα ἐξόδου ἐνόπλων, καθ’ ἅπερ χθὲς ἀνήνεγκον, ἀπεστάλη ἔκτακτος ἀνακριτὴς Ζηλήμων ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ μοιράρχου ἐν Νησίῳ διαμένοντος καὶ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα μετὰ ἀρχηγοῦ στρατιωτικῆς δυνάμεως· ἐνταῦθα δύναμις δὲν ὑπάρχει, ἅπασα ἐν δήμοις ἐν οἷς ἐνεργεῖται ἐκλογή. Μέχρις ὥρας ταύτης οὐδὲν ἀπευκταῖον μοὶ ἀνηγγέλθη ἐν τοῖς δήμοις, ἐν οἷς ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογή. Νομ. γραμματεὺς Μεσσηνίας Ε. Σπυράκης.» «Νησίον, ἐκ Μελιγαλᾶ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Δῆμον Ἀνδανίας ἐψηφοφόρησαν 361, Ἰθώμης 443, Παμίσου 435, ἄκρα ἡσυχία καὶ τάξις ἐπικρατεῖ. Διοικ. στρατ. δυνάμεως Μεσσηνίας Κονιαβίτης, λοχαγός.»

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἢ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου μοὶ ἐπεδόθη μία ἀναφορὰ ἀπὸ δύω πληρεξουσίους τῆς ἑταιρίας Gautier, Ἀχιλλέα Σμυρλῆν καὶ Γεώργιον Ἰωαννίδην, λέγοντας ὅτι τηλεγραφικῶς εἶναι πρόθυμοι νὰ καταθέσωσι τὴν πρὸς τὸ δημόσιον ἐγγύησιν τῶν τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κτλ· ἐθεώρησα ὅμως ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον.

§10ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὁ ἄνθρωπος, φύσει κοινωνικὸς, ὡς ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀνακοινώσῃ καὶ ἀνταλλάξῃ τὰς ἰδέας του, οὕτως ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀνταλλάξῃ τὰ ἔργα του καὶ τὰ προϊόντα του. Ὁ ἄνθρωπος εἰς κοινωνίαν ἐλθὼν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ συγκοινωνήσῃ μετὰ τῶν ὁμοίων του, ἵνα ὅπου ὑπάρχει ἡ ἔνδεια τοῦ ἑνὸς, ἔρχηται εἰς θεραπείαν τὸ περίσσευμα τοῦ ἄλλου· οὕτω δὲ βοηθοῦνται αἱ κοινωνίαι διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ἔργων καὶ τῶν γνώσεών των. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς συστάσεως τῶν κοινωνιῶν ἐτέθη ἡ λύσις τοῦ προβλήματος, ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἡ ταχυτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα συγκοινωνία· δι’ αὐτῆς ἡ ἀφθονία τῶν προϊόντων δὲν καταστρέφει τὸν παραγωγὸν, ὁ δὲ ἐνδεὴς δὲν ὑποκύπτει εἰς τὰς συνεπείας τῆς ἐνδείας. Οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν ἢ μᾶλλον προσήγγισαν εἰς τὴν τελειότητα τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν γνώσεων, ἐπλησίασαν καὶ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας· διὰ τοῦτο αἱ ὁδοὶ αὐτῶν ἦσαν ἀρκούντως τέλειαι. Πολλοὶ ὑποθέτουν ὅτι αἱ ἀρχαῖαι ὁδοὶ ἦσαν ἓν εἶδος ἱπποσιδηροδρόμου, διότι εἰς μέρη, ὅπου ὑπῆρχον ὁδοὶ, εὑρίσκονται ἴχνη τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ τροχοὶ τῶν ἁμαξῶν εἰσήρχοντο εἰς αὔλακας ἐπίτηδες κατεσκευασμένας ἐν τῇ σκληρᾷ πέτρᾳ· ὑπάρχουσι μάλιστα ἴχνη διπλῶν ὁδῶν, ἀνιουσῶν καὶ κατιουσῶν. Βλέπει τις εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, ὅθεν διήρχοντο αἱ ἀρχαῖαι λεωφόροι, τέσσαρας παραλλήλους αὔλακας, διηκούσας κατὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, ὡς βλέπει τις σήμερον τὰς τέσσαρας παραλλήλους ῥάβδους τῶν διπλῶν σιδηροδρόμων. Ἐπελθοῦσα ἡ βαρβαρότης καὶ ὁ ἀπολυτισμὸς, ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν τῶν ὁδῶν. Ἡ δουλεία ἡ μακρὰ, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέκυψεν ἡ Ἑλλὰς, ἐξήλειψε πᾶν ἴχνος ὁδοποιΐας· οἱ κάτοικοι αὐτῆς ἦσαν ἠναγκασμένοι ν’ ἀναῤῥιχῶνται τὰ ὄρη καὶ κατέρχωνται τὰς φάραγγας. Πρώτη ὁδὸς, ἡ ὁποία ἐχαράχθη μετὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς πατρίδος μας, ἦτο ἡ ἀπὸ Ναυπλίου μέχρις Ἄργους, τὴν ὁποίαν κατεσκεύασεν ὁ ἀείμνηστος Κυβερνήτης. Μετὰ ταῦτα, καθὼς σᾶς ἀνέφερεν ἐν τῇ εἰσηγήσει του ὁ κ. πρωθυπουργὸς, πολὺ βραδέως καὶ πολὺ χαλαρῶς ἐνεργήθη ἡ ὁδοποιΐα. Μέχρι τοῦ 1861 400 μόνον χιλιόμετρα εἶχον κατασκευασθῆ· ἀπὸ τότε ἕως σήμερον μόνον 205, ὥστε τὸ ὅλον τῶν χιλιομέτρων εἶναι 605, αἱ δὲ πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν δαπάναι δὲν ἔφθασαν οὔτε 1% τῶν ὅσων ἐδαπάνησεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ διάστημα τῆς τεσσαρακονταετοῦς βασιλείας. Ἐκ τῶν 793 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐξωδεύθησαν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν μόνον 5,636,000 ἐχορηγήθησαν· ὥστε ἀναλογεῖ τὸ 1/15 περίπου. Ὅταν τὸ 1857 ἦλθον πρώτην φορὰν ὡς βουλευτὴς, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ συντελέσω ὥστε νὰ δοθῇ ὤθησίς τις ὅπως ἀρχίσωσι τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας μὲ μεγαλειτέραν δραστηριότητα. Ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι ὤφειλον νὰ μιμηθῶσιν ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τὸν ἀοίδιμον ἐπίσκοπον Οἰτύλου Προκόπιον, ὅστις μὲ τὸ πετραχήλιον καὶ τὸν σταυρὸν περιτρέχων τὴν ἐπισκοπήν του κατεσκεύασε τὰς δυσβάτους ὁδοὺς τῆς Λακωνίας· ἐνόμιζον ὅτι καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ ἔπαρχοι καὶ ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ δημοτικοὶ ἄρχοντες ὤφειλον νὰ κρατῶσιν εἰς χεῖρας τὸ σφυρίον καὶ νὰ κατασκευάζωσιν ὁδούς. Ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων ἐλαυνόμενος, ὅτε ὁ ὑπουργὸς Ῥαγκαβῆς ἐζήτησε τὴν γνώμην μου εἰς τί πρέπει νὰ ἀφιερώσῃ ὁ ἀείμνηστος Ζάπας τὰ χρήματά του, εἶπον, εἰς ὁδούς. Κἀμμία ἄλλη ἀνάγκη, προσέθηκα, δὲν εἶναι μεγαλειτέρα ἢ ἡ ὁδοποιΐα· εἶναι ἄθλια ἡ συγκοινωνία μας, καὶ δικαίως τὰ ἄλλα ἔθνη μᾶς θεωροῦσιν ἀγρίους, ὡς ἡμιβαρβάρους. Δὲν εἰσηκούσθη ἡ γνώμη μου, καὶ τὸ κληροδότημα ἐχρησίμευσε διὰ τὰ Ὀλύμπια. Καὶ ἄλλοτε πάλιν, κύριοι, μοὶ ἐζητήθη ἡ γνώμη εἰς τί νὰ χρησιμεύσῃ ἕτερον κληροδότημα, καὶ τότε πάλιν τὴν αὐτὴν ἰδέαν ἐξέφερον, καὶ θέλω ἐξακολουθήσει νὰ φρονῶ ὅτι ἀναγκαῖον εἶναι ὥστε ὅλα τὰ κληροδοτήματα ν’ ἀφιερόνωνται εἰς τὴν ὁδοποιΐαν. Βουλευτὴς ὢν τότε, κύριοι, συνετέλεσα καὶ εἰργάσθην εἰς τὸ νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον διὰ τὴν κατασκευὴν 16 ἐθνικῶν ὁδῶν· ἤμην δὲ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συγκροτηθείσης ὅπως φέρῃ ἐπὶ τούτῳ τὴν γνώμην της, καὶ ἠναγκάσθην νὰ μελετήσω τὰ περὶ ὁδοποιΐας. Ἀνέγνων εἰδικὸν συγγραφέα περὶ τούτου· ἠπόρησα δὲ ὅταν εἶδον ὅτι ὄχι εἰς μακρυνὴν ἀφ’ ἡμῶν ἐποχὴν ἡ Εὐρώπη δὲν εἶχε λύσει τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας. Ἐθαύμασα ὅταν ἀνέγνων ὅτι ὁ βασιλεὺς τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ ὁδοιπορήσῃ ὄχι μακρὰν τῆς πρωτευούσης, διὰ νὰ μεταβῇ εἰς Ὀξφὸρ, ἐδέησε νὰ παρασκευασθῇ ἡ ὁδός. Ἠπόρησα ὅταν εἶδον ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι του ἀγγλικοῦ ἔθνους διὰ νὰ μεταβῶσιν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας των εἰς τὸ Λονδῖνον κατέλιπον τὰς ἁμάξας των, καὶ ἔτρεχον διὰ τῶν τελμάτων, ἐπνίγοντο εἰς τοὺς ῥύακας καὶ ποταμούς. Ὅταν ἔβλεπον, ὅπως ὁ Πλούταρχος ἔλεγε, «τὰ ἐπέκεινα θῖνες καὶ ἔρημος» ὅτι ἡ Σκωτία ἦτο ἄγνωστος εἰς τοὺς Ἄγγλους, οὐδεὶς δ’ ἐτόλμα νὰ ἴδῃ τοὺς ῥύακας, τοὺς θαυμασίους καταῤῥάκτας, τὰς ἀξιοθεάτους λίμνας, τοὺς ῥομαντικοὺς βράχους καὶ ὅλας ἐκείνας τὰς μαγευτικὰς θέσεις τοῦ ἀρχαίου τούτου βασιλείου τῆς Βρεταννίας,—πολλάκις, λέγει ὁ συγγραφεὺς αὐτὸς, ὅστις ὀνομάζεται Γρότος καὶ ὅστις ἔγραψε τὴν δευτέραν δεκαετηρίδα τοῦ φθίνοντος δεκάτου ἐννάτου αἰῶνος, οἱ ὁδοιπόροι ἔμενον καὶ διενυκτέρευον εἰς τὸ μέσον τῆς ὁδοῦ, διότι ἀπήντων χάσμα καταπεσόντος ἑνὸς μέρους τῆς ὁδοῦ—τότε κατενόησα ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἦτο ἄλυτον καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Εὐρώπην. Ὁ εἰρημένος συγγραφεὺς ἀναφέρει μάλιστα, ὅτι ἡ Γαλλία εἰς τὴν δευτέραν δεκαετηρίδα τοῦ αἰῶνος τούτου εἶχε στείλει ἐπιτροπὴν εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ νὰ σπουδάσῃ τὴν κατασκευὴν, ἢ μᾶλλον τὴν συντήρησιν τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ ἀτμὸς ἔλυσε τὸ πρόβλημα τοῦτο· ἡ ἀνακάλυψις τοῦ ἀτμοῦ ἀπήλειψε τὰς ἀποστάσεις· τὰ προϊόντα πλέον δὲν σήπονται εἰς τὰς γονίμους χώρας, ἀλλὰ μεταφέρονται εἰς τὰς ἀγόνους νὰ ἀναπληρώσωσι τὴν ἔνδειαν· τὰ βιομηχανήματα δὲν μένουσιν ἄγνωστα εἰς ἀπομεμακρυσμένους τόπους· ἀπὸ περάτων ἕως περάτων μεταφέρονται. Αἱ ἀγοραὶ εἶναι πλήρεις τῶν ἐργοχείρων καὶ αἱ ἀνταλλαγαὶ πολλαπλασιάζονται. Σήμερον δὲν εἶναι ἄγνωστος οὔτε ὁ ἀρχαῖος, οὔτε ὁ νέος κόσμος. Ὀγδοήκοντα μόνον, νομίζω, ἡμέραι ἀρκοῦν ἵνα περιέλθῃ τις ὅλην τὴν γῆν. Ὀλίγαι ὧραι ἀρκοῦν ἵνα ἴδῃ τις τὴν μεγάλην ἐκείνην παγκόσμιον ἔκθεσιν τῆς Βιέννης καὶ νὰ θαυμάσῃ τὴν εὐφυΐαν καὶ τὴν ἐπίνοιαν τοῦ ἀνθρώπου· δὲν εἶναι πλέον ἀπομεμακρυσμέναι καὶ ἀπρόσιτοι αἱ χῶραι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐκώλυον τοὺς κατοίκους τοῦ Λονδίνου νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ γοητευτικὰ ἐκεῖνα μέρη καὶ νὰ εὑρίσκωσιν ἀνάπαυσιν. Ἤδη πάντες δύνανται νὰ μεταφερθῶσιν ἐκεῖ, ὅπου ὁ κεκυρτωμένος ὑπὸ τὸ βάρος τῆς τρυφῆς καὶ ὁ κεκορεσμένος τῶν ἡδονῶν σωματικῶς καὶ ψυχικῶς δύναται νὰ εὕρῃ ἀνάπαυσιν καὶ ἀναψυχήν. Ὁ Γάλλος δύναται νὰ ταξειδεύσῃ ἐπὶ τῶν Ἄλπεων καὶ ὑπὸ τὰς Ἄλπεις καὶ νὰ περιέλθῃ ἀκαριαίως τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τῆς πατρίδος του. Τὰ Πυρηναῖα, αἱ Ἄλπεις, ἡ Μασσαλία εἶναι ζήτημα ταξειδίου ὀλίγων ὡρῶν. Σήμερον, κύριοι, δὲν καταγίνονται εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπως ἄλλοτε, νὰ ἑνώσωσι βασίλεια μετὰ βασιλείου, νὰ ἑνώσωσι τὴν πρωτεύουσαν ἑνὸς νομοῦ μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ κράτους, νὰ ἑνώσωσι τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν μεταξύ των ἢ μετὰ τῶν ἐπαρχιῶν, τοὺς δήμους μεταξύ των· σήμερον τίθεται τὸ ζήτημα πῶς νὰ κατασκευάσωσιν ὁδοὺς σιδηροδρομικὰς ὅπως ἑνώσωσι τοὺς ἀγροὺς μὲ τὰ χωρία. Εἶδον ἐσχάτως ἐν τῇ ἐφημερίδι τῶν οἰκονομικῶν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀναπτύσσεται ὑπὸ ἑνὸς σοφοῦ· ἐν αὐτῷ τῷ σχεδίῳ διαγράφεται ὁ τρόπος τοῦ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ συγκοινωνία τῶν ἀγρῶν διὰ σιδηροδρόμων. Διὰ μιᾶς νέας ἐφευρέσεως σιδηροδρόμων κατορθοῦται τοῦτο· διότι κατ’ αὐτὴν θέλει ὑποτιμηθῆ τόσον ἡ κατασκευὴ ἑκάστου χιλιομέτρου, ὥστε νὰ καταντήσουν ἀντὶ 120,000 δραχμῶν, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν κατασκευὴ ἑνὸς χιλιομέτρου, ν’ ἀπαιτῶνται μόνον 35,000 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο εἶναι τὸ διπλάσιον ἢ ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ τριπλάσιον τῶν ὅσων ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ κατασκευάσωμεν τὴν ἁμαξιτὴν ὁδόν. Ἤθελε τῳόντι παραξενευθῆ ὁ ἄνθρωπος, ἤθελεν ἀδυνατήσει νὰ συλλάβῃ ἐν τῷ νῷ πρὸ 50 ἐτῶν εἰς ποίαν κατάστασιν ἤθελε φθάσει ἡ συγκοινωνία· οὐδεὶς ἠδύνατο τότε νὰ προΐδῃ τὸν βαθμὸν τῆς προόδου, εἰς ἣν ἕκαστον ἔθνος ἔφθασεν εἰς αὐτὸ τὸ ἔργον τῆς βιομηχανίας. Ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν δι’ αὐτὰ τὰ ἔργα, οὐδέποτε ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἠδύνατο νὰ κατατεθῶσιν ἐν τῇ ὁδοποιΐᾳ τοσαῦτα κεφάλαια. Ὕστερον λοιπὸν ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, νομίζω ὅτι ἀρκούντως ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου καὶ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχω ὑπὲρ τῆς τελειοποιήσεως τῆς συγκοινωνίας· εἶμαι σφοδρὸς ὀπαδὸς τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, διότι βλέπω ὅτι οἱ κοινοὶ δρόμοι οἱ ἁμαξιτοὶ εἶναι σχεδὸν περιττοί. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς τὸ ὑπουργεῖον ἔφερε μίαν σύμβασιν, ἢ ἀκριβῶς εἰπεῖν, νομοσχέδιον προκαλοῦν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἀφοῦ τὸ σύστημα τοῦτο ἐγκατελείφθη καὶ σιδηρόδρομοι πρόκειται νὰ ἑνώσωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀγρούς. Πανταχοῦ θὰ ὑπάρχωσιν ἐντὸς ὀλίγου σιδηρόδρομοι, καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγρούς· αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπικρατοῦν ἤδη σύστημα. Πρὸ χρόνων καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἠσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην κατασκευῆς σιδηροδρόμων· πολλαὶ ἐγένοντο ἀπόπειραι, ἀλλ’ ὅλαι αὗται κατέληξαν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πειραιῶς σιδηροδρόμου. Βλέπετε τῳόντι ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιχείρησις, ἥτις κατ’ ἀρχὰς ἐθεωρήθη ὡς καταστρεπτικὴ καὶ ἐπιζήμιος, ἐπέφερε πολὺ ὡραίους καρποὺς καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς ἀπάτης ἐκείνους οἵτινες ἐνόμιζον ὅτι οὐδὲν κέρδος θέλει ἀφήσει. Μετὰ ταῦτα πολλαὶ διαπραγματεύσεις ἐγένοντο περὶ ἄλλων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, καὶ κατέληξαν ὥστε ὁ Πιὰτ νὰ συνάψῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν, ἀλλ’ αὕτη δὲν ἐπραγματοποιήθη, διότι παρῆλθεν ἡ ὡρισμένη προθεσμία καὶ ὁ Πιὰτ κατεστάθη ἔκπτωτος τοῦ προνομίου του. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Πιὰτ συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ κ. Συγγροῦ συνέδεσεν ἑταιρίαν καὶ τὸ προνόμιον ἔλαβεν ὁ κ. Συγγρὸς, στηριχθεὶς εἰς τὰς μελέτας καὶ τὰ σχεδιαγράμματα τοῦ κ. Πιάτ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μεταξὺ ἑταιριῶν τινων καὶ τοῦ προηγουμένου ὑπουργείου ὑπῆρχον διαπραγματεύσεις περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν· μία ἐξ αὐτῶν ἦτο ἡ ἑταιρία τοῦ Ζαντὶ, ἀλλ’ αὕτη κατέληξεν εἰς τὸ ἀπραγματοποίητον, διότι αἱ προτάσεις αὗται ὑπέρογκοι ἀπεῤῥίφθησαν· αὗται δὲ ἀπέληγον εἰς τὴν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας κατασκευὴν δαπάναις τοῦ κράτους ὅλων τῶν ὁδῶν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ πληρόνῃ τὸ δημόσιον 10% ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας καταβληθησομένων κεφαλαίων. Ὁ ὅρος τοῦ τόκου ἦτο ἐπιζήμιος, ὥστε ἀπεῤῥίφθη. Ἡ ἄλλη ἑταιρία, ἡ ὁποία ἔφερε τὸ ὄνομα Βιτάλι, εἶχε γιγαντιαῖόν τι σχέδιον οἰκονομικὸν· ἐπρότεινε νὰ δανείσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα 150,000,000, διὰ τῶν ὁποίων νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη της μὲ τόκον καὶ χρεώλυτρον καὶ οὕτω ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης καὶ δεχθῶσι τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα· ἐπρότεινε δὲ καὶ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Ἀλλὰ οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο ἠμπόρεσε νὰ γείνῃ, διότι οἱ ὅροι ἦσαν δυσβάστακτοι εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Μετὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἔκλεισε σύμβασιν μὲ τὸν κ. Συγγρὸν ἀντὶ 15,000,000 φράγκων πληρωτέων εἰς 3 ἔτη, ἕκαστον τρίτον μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ τρίτου τοῦ ἔργου. Μετὰ ταῦτα ἐπαρουσιάσθη ἄλλη ἑταιρία ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Gautier διευθυνομένη, ὅστις ἀνέθεσεν εἰς δύω νέους ἐνταῦθα, τὸν κ. Σμυρλῆν καὶ Γ. Ἰωαννίδην, νὰ ἐρωτήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δέχεται νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, διὰ νὰ σταλῇ ἀντιπρόσωπος πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐκλογῶν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο εἰς ἀένναον ὑπουργικὴν κρίσιν, καὶ ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ στείλῃ ἀντιπρόσωπον καὶ νὰ διατρίβῃ ἐν Ἀθήναις δαπανῶν χρόνον καὶ χρήματα καὶ ἐγκαταλείπων τὰς ἐργασίας του. Ἐπερίμενε δὲ νὰ παγιωθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ τότε νὰ ἔλθῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας νὰ διαπραγματευθῇ. Τὸ ζήτημα τῆς παγιώσεως τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ τὸ ἔλυσε τὸ διάταγμα τῆς διακοπῆς, τὸ ὁποῖον ὡς θεὸς ἀπὸ μηχανῆς ἀνέστειλε τὴν ὑπουργικὴν κρίσιν. Τὴν 1 Ἀπριλίου, ἀφοῦ εἶδον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὅτι ἐπαγιώθη Κυβέρνησις, προσῆλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἐζήτησαν ἐξηγήσεις καὶ πληροφορίας ἐὰν παρεχωρήθη διὰ συμβάσεως ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Λαμίας, ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι, διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἐντολὴν, ἔλεγον, νὰ κάμωμεν προτάσεις ἐπωφελεστέρας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας, ὡς ἠκούσαμεν, ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κύριος Δεληγεώργης δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ τὰς προτάσεις, διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἔβλαπτε τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἔκλεισε σύμβασιν μετά τινος ἑταιρίας, νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ ἄλλην. Ἐζήτησαν νὰ δημοσιευθῶσιν οἱ ὅροι, καὶ τοῦτο δὲν ἐπετράπη. Ἐπερίμεναν λοιπὸν νὰ ἀνοίξῃ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ φέρουν τὰς προτάσεις των, ἀλλά, ὡς εἴδατε, ἡ Βουλὴ ἤνοιξε πολὺ ἀργὰ, καὶ ἡ σύμβασις αὕτη ἔχει ὅρον, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὴν 31 Μαΐου δὲν εἶναι ἐπικυρωμένη, ὁ Συγγρὸς ἀπαλλάσσεται πάσης ὑποχρεώσεως. Τοῦτο δὲν ἦτο γνωστὸν εἰς τοὺς εἰρημένους ἀνταποκριτὰς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, διότι βεβαίως ἤθελον γράψει νὰ ἔλθῃ ἀντιπρόσωπος, ὅστις νὰ καταθέσῃ τὰ χρήματα, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν εὐχάριστον κατάστασιν νὰ παραδεχθῇ ὠφελιμωτέρους ὅρους. Ἀλλὰ μήπως καὶ ἀφοῦ ἤνοιξεν ἡ Βουλὴ, ἡ σύμβασις αὕτη ἦτον ἐκ τῶν πρώτων εἰσαχθέντων νομοσχεδίων; μόλις εἰσήχθη τὴν 22 Μαΐου. Τοιοῦτον ἔργον βεβαίως ἤθελεν ὑποβληθῆ κατὰ προτίμησιν παντὸς ἄλλου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐσκέπτετο καλῶς· δὲν ἔπρεπε δὲ νὰ εἰσαχθῇ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν εἴς τινα προηγηθεῖσαν ὁμιλίαν του, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαπραγματευθῇ μὲ ἄλλην ἑταιρίαν, εἶχε καὶ ἀμφιβολίαν ὡς πρὸς τὴν ἰδιότητα τῶν ἀνθρώπων τούτων· τρόπον τινὰ ὑπέδειξεν ὅτι δὲν ἔχουν πίστιν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ἄνθρωποι ἀπατεῶνες, κακεντρεχεῖς, οἵτινες σκοπὸν ἔχουν νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Νομίζω ὅτι ἡ διεξαγωγὴ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ὅπως διεξήχθη, δὲν εἶναι καθαρὰ, οὔτε ἀξιοπρεπής. Εἶχε, νομίζω, τὸ καθῆκον ὄχι μόνον ὅταν τῷ ἐζητήθη, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἀκόμη νὰ θέσῃ εἰς δημοσιότητα τὴν σύμβασιν, ὥστε νὰ γνωσθῇ ὑπὸ τοῦ κοινοῦ ἐὰν θὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος ἢ ὄχι, ἐὰν τὸ ἔργον ᾖναι συμφέρον ἢ ὄχι, ἡ δὲ δημοσίευσις ἤθελε προκαλέσει καὶ τὸν συναγωνισμὸν ἄλλων ἑταιριῶν. Κακῶς ἐνόμισεν ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς, παραδεχθεὶς σύμβασιν μὲ βαρυτέρους ὅρους, νὰ διαπραγματευθῇ ἄλλην ὑπὸ ὅρους ἐλαφροτέρους, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν προσβάλλεται τὸ ἀξιοπρεπὲς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συμφέροντος· πλὴν νομίζω ὅτι ἡ περὶ ἀξιοπρεπείας ἰδέα τοῦ πρωθυπουργοῦ εἶναι πρόφασις. Αὕτη ὑπεδείκνυεν, ὅτι δὲν εἶχε μεγάλην πίστιν εἰς τοιαύτην ἑταιρίαν, διότι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς δὲν παρουσίαζον ἀξιοπιστίαν. Τούτου ἕνεκα προσηνέχθη οὕτως ὁ κ. πρωθυπουργός· ἀλλὰ καὶ τούτου δοθέντος, δὲν νομίζει ὅτι ἀπηλλάττετο ὁ κ. πρωθυπουργὸς τῆς δυσκόλου θέσεως, ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι, ἐὰν ἐζήτει νὰ γείνῃ χρηματικὴ κατάθεσις; Τί λέγει ὁ νόμος; κατάθεσε τὴν ποινικὴν ῥήτραν· ἡ κατάθεσις ἐξασφαλίζει τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ γίνεται παίγνιον τῶν κακοβούλων ἀνθρώπων. Ἐὰν λοιπὸν ἐθεώρει αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις ὡς κακῆς πίστεως, ὤφειλε νὰ στηριχθῇ εἰς τὸν νόμον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι, ὅπω κατήντησαν τὰ πράγματα, μία ἀναβολὴ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως εἶναι ἀναγκαία, διὰ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ποιήσωμεν τὴν ἀπόπειραν περὶ καλῆς πίστεως αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ἥτις κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀξιόλογος· ἔχει μεγάλην ὑπόληψιν εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν κόσμον καὶ διευθύνει μεγάλας σιδηροδρομικὰς γραμμάς. Ἡ διαφορὰ τῆς μιᾶς προτάσεως, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἄλλην εἶναι πολλὰ μεγάλη, διὰ νὰ μὴ θελήσωμεν λίαν ταχέως καὶ ἐσπευσμένως ν’ ἀποφασίσωμεν. Ὁ μὲν κ. Συγγρὸς παραδέχεται τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἀντὶ 15,000,000 φράγκων, πληρωτέων εἰς τρεῖς ἴσας ἐνιαυσίους δόσεις· ἡ ἑταιρία Gautier προτείνει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ αὐτοῦ ἔργου πλήρη μὲ τὸ ποσὸν τῶν 20 ἑκατομμυρίων φράγκων, πληρωτέων εἰς 13 ἐνιαυσίους δόσεις. Ἐὰν δανεισθῆτε τὰ 15,000,000 καθὼς καὶ τὰ 20,000,000, θὰ ἴδετε ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 15,000,000 εἰς διάστημα 3 ἐτῶν εἶναι ἀνώτερον τῶν 20,000,000 εἰς διάστημα 13 ἐτῶν, πληρωτέων κατὰ 3 περίπου ἑκατομμύρια, ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ ⅕ τῆς ἀξίας, τουτέστι, 20%, διότι, ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ 20,000,000 ταῦτα θὰ τὰ πληρώσητε εἰς 13 ἔτη, τὰ δὲ 15,000,000 εἰς 3 ἔτη, θέλετε ἴδει ὅτι θὰ πληρώσητε 3,000,000 περισσότερον.

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅσα δανεισθῆτε, θὰ τὰ πληρώσητε ὅλα, διότι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς σας, ἐὰν τὰ ἔτη τὰ 13 τὰ κάμετε 39, τότε θὰ πληρώσητε τὸ ⅓, καὶ ἐὰν τριπλασιάσητε καὶ αὐτὰ τὰ ἔτη, τότε δὲν θὰ πληρώσητε τίποτε.

§12ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λογαριασμὸς εἶναι ὁ ἑξῆς· ἀντὶ τῶν 15,000,000 φρ. θὰ πληρώσητε 39,036,298 δραχμὰς εἰς τὰ 13 ἔτη, ἐνῷ ἀντὶ τῶν 20 θὰ πληρώσητε μόνον 35,327,422 δραχ.

§13ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καὶ ἡ ὁδὸς πότε θὰ τελειώσῃ; μετὰ 13 ἔτη κ’ ἐκείνη;

§14ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ ἄλλος λόγος ἀναβολῆς ὑπάρχει· ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε δύω συμβάσεις, τὴν μίαν διὰ τὸν σιδηρόδρομον, ὁ ὁποῖος θὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸ Πόρτο– Ῥάφτι διὰ τῶν Πατρῶν εἰς Μεσολόγγιον, καὶ ἐκεῖθεν μέχρι τοῦ τελευταίου δυτικοῦ ἀκρωτηρίου τῆς Ἑλλάδος, πλησίον τῆς Πρεβέζης, καὶ τὴν ἄλλην ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὐταὶ αἱ δύω γραμμαὶ τείνουν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχωσιν· ἡ μία θέλει καταστρέψει τὴν ἄλλην, ἐὰν δὲν συγκαταστραφῶσι καὶ αἱ δύω. Ἡ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν εἶναι χρησιμωτάτη, στηριζομένη εἰς τὴν μεγάλην ἀνάγκην τοῦ νὰ συντμηθῇ ἡ ὁδὸς τοῦ ταχυδρομείου τοῦ ἐκ τῶν Ἰνδιῶν εἰς τὴν Εὐρώπην. Διὰ τῆς γραμμῆς ταύτης συντέμνεται ἡ ὁδός, καὶ τὸ ἐμπόριον ὅλης τῆς Εὐρώπης μετὰ τῆς Ἀσίας θέλει ἀπολαύσει τῶν ὠφελειῶν τῆς βραχυτέρας ἀποστάσεως. Ἡ Ἑλλὰς χρησιμεύει ὡς ἀφετηρία ἢ μᾶλλον ὡς γέφυρα, ἥτις θέλει ἑνώσει τὰ μεγαλείτερα κέντρα τοῦ πληθυσμοῦ, ἤτοι τὴν Ἀσίαν καὶ τὴν δυτικὴν Εὐρώπην· νομίζω δὲ ὅτι αὐτὴ μόνη ἡ ὁδὸς ἐκπληροῖ ὅλας τὰς ἀνάγκας καὶ εἶναι περιττὴ πᾶσα ἄλλη. Δευτέρα ὁδὸς εἶναι πολυτέλεια, εἶναι μάλιστα ἐπιβλαβής, διότι θέλει καταστρέψει καὶ αὐτὴν τὴν χρήσιμον ὁδόν. Τί θέλει ἑνώσει ἡ τοῦ Πόρτο–Ῥάφτι; τὴν Ἀνατολὴν μὲ τὴν ἀνατολικὴν Εὐρώπην, δηλαδὴ τὴν Αὐστρίαν μὲ τὴν Σμύρνην, τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἄλλας παραλίους πόλεις τῆς μικρᾶς Ἀσίας. Ἑπομένως ἀναγκαίως θέλει ἐλαττώσει τὰς ἐργασίας τῆς ὁδοῦ τῆς Λαμίας, ἥτις φθάνουσα εἰς Πρίντιζι θέλει συνδέσει ὅλην τὴν Εὐρώπην καὶ μὲ τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν Ἀσίαν, διότι ἡ διὰ τῆς Λαμίας γραμμὴ θέλει περιορισθῆ μόνον εἰς τὴν ἐκ τῆς μεγάλης Ἀσίας καὶ τῆς δυτικῆς Εὐρώπης ἐμπορίαν. Οὕτω θέλουν ἔλθει καὶ αἱ δύω γραμμαὶ εἰς ἀνταγωνισμὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς συστάσεώς των· ἕπεται λοιπὸν ὅτι ἢ θέλει καταστρέψει ἡ μία τὴν ἄλλην ἢ θέλουν καταστραφῆ ὁμοῦ καὶ αἱ δύω καὶ θέλομεν πληρώσει μέγα ποσὸν χρημάτων διὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον κατασκευάζομεν διὰ νὰ συγκοινωνήσωμεν μετὰ τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀσίας. Θεωρῶ λοιπὸν ὅτι πρὶν συζητήσωμεν καὶ τὴν σύμβασιν περὶ τῆς ὁδοῦ τοῦ Πόρτο–Ῥάφτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς γραμμῆς τῆς Λαμίας, διότι πρέπει νὰ ἴδωμεν ποία ἡ προτιμοτέρα· εἶναι ἡ τῆς Λαμίας; αὐτὴν ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν· εἶναι ἡ τοῦ Πόρτο–Ῥάφτι; αὑτὴν νὰ ψηφίσωμεν· διότι αἱ δύω δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξουν.

§15ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν θὰ προσφέρουν καὶ αἱ δύω γραμμαί;

§16ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αὐτὴν σχεδόν. — Ἀλλὰ τί λέγουν; Μὴ ἀκούετε τὴν ἀναβολὴν, διότι ὁ Συγγρὸς παραιτεῖται τότε καὶ δὲν εὑρίσκομεν ἄλλην ἑταιρίαν νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον· σπεύσατε, ἐπαναλαμβάνουν, διότι χάνετε τὴν εὐκαιρίαν, διότι θὰ χάσῃ τὸ δημόσιον τὰς 300,000 φράγκων. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν ἡ ἐπιχείρησις ᾖναι ὠφέλιμος καὶ ἐπαγγέλλεται τὰς ὠφελείας ἐκείνας κατὰ τὰς διαστάσεις τὰς ὁποίας πολλοὶ φρονοῦν, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας θέλει γείνει δεκτή· ἂν ὅμως δὲν εὕρῃ ὁ κ. Συγγρὸς ὠφέλειαν, βεβαίως θὰ προτιμήσῃ νὰ χάσῃ 300,000 φράγκων παρὰ νὰ κινδυνεύσῃ τόσα κεφάλαια. Ἡμεῖς ὅμως, προκειμένου περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, δὲν ὀφείλομεν νὰ σπεύσωμεν. Ἄλλως τε, ἔρχεται ἄλλη ἑταιρία ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος καὶ λέγει, ἐγὼ δέχομαι μὲ 4,000,000 ὀλιγώτερον· ἀλλὰ, λέγουν εἶναι κακῆς πίστεως, θέλει νὰ χάσωμεν τὴν εὐκαιρίαν. Αἴ τότε, κύριοι, δὲν μένει ἄλλο παρὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον ἰδίαις δαπάναις, καὶ σᾶς βεβαιῶ, πρὶν ἔτι ἀναγνωρισθῇ τὸ ὠφέλιμον τῶν σιδηροδρόμων ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ εὕρωμεν κἀμμίαν ἑταιρίαν ἀποφασίσουσαν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν ἰδίοις ἀναλώμασι, διότι οἱ σιδηρόδρομοι ἐν Ἑλλάδι δὲν παρέχουν ὠφελείας ἕνεκα τοῦ ἀραιοῦ πληθυσμοῦ· τὰ κεφάλαια θὰ ᾖναι δειλά. Προτιμῶνται οἱ σιδηρόδρομοι καὶ καθιδρύονται εἰς μέρη ὅπου θὰ συνδεθοῦν μεγαλειτέρου πληθυσμοῦ μέρη· ἐκ τῶν διδομένων ἐνδείξεων διαγινώσκω, ὅτι θὰ καταντήσωμεν ὥστε νὰ κατασκευάσωμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τοὺς σιδηροδρόμους, τοὐλάχιστον τοὺς ἀρχικούς. Τοῦτο μᾶς τὸ ὑποδεικνύει ἡ σύμβασις περὶ τῆς γραμμῆς Πόρτο Ῥάφτι, ἥτις ἐπιβάλλει ἡμῖν νὰ ἐξασφαλίσωμεν 36,000,000 κεφ. τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσουν εἰς κατασκευὴν 300 χιλιομέτρων σιδηροδρόμου μὲ 6%, καὶ μετὰ τοσαύτην θυσίαν ἡ ἐπιχείρησις εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ ἐργολάβου· αἱ ἄλλαι μετὰ τῶν τραπεζῶν συμβάσεις καὶ πολλαὶ ἄλλαι ἐνδείξεις ἀποδεικνύουν ὅτι τὰ κεφάλαια εὑρίσκονται σήμερον μὲ πολὺν τόκον, ἤτοι μὲ 6 ἢ 7%· ἀλλὰ καὶ μὲ 8% ἂν εὑρίσκωνται, εἶναι ἐπωφελέστερον νὰ κατασκευάσῃ ἡ κυβέρνησις τὰς γραμμὰς παρὰ νὰ πληρώσῃ 6% ὡς συνδρομήν. Δύναται νὰ μὲ εἴπῃ τις, ὅτι δὲν θέλει πληρωθῆ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 6%, διότι θέλουν ἐλαττώσει αὐτὸ τὰ ἀφαιρεθησόμενα καθαρὰ κέρδη· ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ συμβῇ νὰ ἔχωμεν καθαρὸν κέρδος περισσότερον ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως καὶ συντηρήσεως τῆς ὁδοῦ, τοῦτο εἶναι χίμαιρα· ἑκοῦσα ἄκουσα θὰ ἀναγκασθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἰδίαις δαπάναις. Διὰ αὐτοὺς τοὺς λόγους προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως τοῦ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν σιδηροδρόμου ἕως οὗ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ ἡ σύμβασις περὶ τῆς γραμμῆς Πόρτο Ῥάφτι, συζητηθῶσι δὲ καὶ αἱ δύω συγχρόνως καὶ παραλλήλως διὰ νὰ προτιμήσωμεν τὴν συμφερωτέραν. Διότι ἂν ἐπιψηφισθοῦν καὶ αἱ δύω συμβάσεις, εἶναι ἀδύνατον, ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος, νὰ βαστάσωμεν καὶ τὰ δύω βάρη, ἕνεκα δὲ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ νὰ μὴ καταστραφῶσι καὶ αἱ δύω ἀμοιβαίως.

§17ΔΡΟΣΟΣ. Ἔχετε τὸν λογαριασμὸν αὐτοῦ;

§18ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ τὸν ἔχω.

§19ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ πληρεξούσιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζουν οἱ κύριοι αὐτοὶ, δὲν εἶναι τακτικόν.

§20ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον νὰ τοὺς δώσουν καιρὸν νὰ φέρουν πληρεξούσιον τακτικὸν (θόρυβος).

§21ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Παρουσιάζεται ἕνας πληρεξούσιος, ὁ Ἰωαννίδης .... Εἶναι μία ἐπιστολὴ, τὴν ὁποίαν μὲ συγχωρεῖτε νὰ ἀναγνώσω.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§23ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Θέλω νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι καλὸν εἰς τὸ τέλος μιᾶς ἐπιχειρήσεως νὰ παρουσιάζωνται οἷοι δήποτε καὶ νὰ ἐμποδίζουν ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον ὅλος ὁ κόσμος τὸ ζητεῖ, καὶ τόσον μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ πληρεξούσιον εἶναι μία ἐπιστολὴ γεγραμμένη γαλλιστὶ, ἡ ὁποία λέγει: μὲ τὸν παρουσιαζόμενον ὡς πληρεξούσιον, πρὶν συνεννοηθῇς μετ’ ἐμοῦ δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ προβῇς εἰς διαπραγματεύσεις. Πῶς λοιπὸν ἡ Βουλὴ θὰ ἐμποδίσῃ ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὸ τέλος καὶ τὸ ὁποῖον τόσον πολὺ θὰ ὠφελήσῃ; Καὶ ἀκόμη τὸ ἔγγραφον αὐτὸ δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν ἐντολέα· εἶναι ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον ἐπικυροῦν αὐτοὶ οἱ δύω, ὁ Ἰωαννίδης καὶ ὁ ἄλλος.

§24Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ θεωρητικὸν μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βαλασοπούλου, τί λέγεις;

§25ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Σὲ παρακαλῶ· ἓν μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω διὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, ὅτι καλὸν εἶναι τὰ διαγράμματα νὰ γίνωνται ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως πρότερον, ὁ δὲ σκοπὸς εἶναι ἐπωφελὴς, διότι, καθὼς εἶπον ὁ κ. Ῥάλλης καὶ ὁ κ. Ζωχιὸς, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποῖα τὰ σημεῖα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διέλθῃ ἡ γραμμή.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι πρὶν ἢ ἡ κυβέρνησις φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς χορηγίας τῶν 15 ἑκατομμυρίων, βεβαίως προέβη καὶ ἔπρεπε νὰ προβῇ καὶ αὐτὴ εἰς προκαταρτικὰς μελέτας διὰ νὰ ὑπολογίσῃ τὰ ἔξοδα καὶ κανονίσῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐπιχορήγησιν πρὸς ἀνακούφισιν τῆς ἑταιρίας.

§27ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς δικαιόνω· αὐτὸ λέγω, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ μελέτας (études). Καλὸν εἶναι ἡ κυβέρνησις νὰ χάσῃ ὀλίγα χρήματα ἵνα κάμῃ τὰ διαγράμματα, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ διαγωνισμὸς καὶ νὰ ᾖναι ἐν γνώσει οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ἀλλὰ τώρα δὲν ἠξεύρει κἀνεὶς τίποτε. Οἱ σιδηρόδρομοι θὰ λάβουν ἐπίτασιν εἰς τὸ κράτος μας· πρόκειται νὰ γείνῃ καὶ τῆς Πελοποννήτου, καὶ λέγω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ. Θεωρῶ ὅμως ἀναγκαῖον νὰ προσκληθῇ ἕνας μηχανικὸς νὰ κάμῃ ἓν διάγραμμα. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κἀνὲν ἐμπόδιον, διότι ὁ τόπος ἐπιζητεῖ τὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχυτέραν ἀποπεράτωσιν τῶν σπουδαιοτάτων καὶ ὠφελιμωτάτων αὐτῶν ἔργων.

§28Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν ἐπωφελεστέραν αὐτὴν συμφωνίαν τῶν συμβάσεων τοῦ Gautier ἢ τοῦ Πιὰτ καὶ τοῦ Συγγροῦ. Ἀγνοῶ πῶς ὁ βουλευτὴς Λακεδαίμονος ἔκαμε τὸν λογαριασμὸν τοῦ τόκου καὶ τοῦ ἐπιτοκίου. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύω λέξεις καὶ θέλετε ἴδει ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ὑπὲρ τοῦ Συγγροῦ. Ὁ Gautier προσφέρεται μὲ 20 ἑκατομμύρια εἰς 13 ἔτη μὲ 1½ κατ’ ἔτος· ὁ Συγγρὸς 15 ἑκατομμύρια εἰς 3 ἔτη ἀνὰ 5 κατ’ ἔτος. Ὁ Gautier λοιπὸν θὰ λάβῃ 15 ἑκατομμύρια εἰς 10 ἔτη· ἄρα ἔχομεν νὰ λογαριάσωμεν ἂν ὁ τόκος καὶ τὸ ἐπιτόκιον τῶν 15 ἑκατομμυρίων, πληρονόμενα ἀπὸ 1½ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, ᾖναι ὀλιγώτερα τοῦ τόκου καὶ ἐπιτοκίου πληρονομένων ἐπὶ 10 ἔτη.

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. 13 ἔτη.

§30Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ δημόσιον θὰ δώσῃ 15 ἑκατομμύρια εἰς τὸν Gautier καὶ 15 εἰς τὸν Συγγρὸν εἰς διάστημα 10 ἐτῶν.

§31ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἔτος θὰ δίδῃ εἰς τὸν Gautier 1½ περίπου ἑκατομμύριον ἐπὶ 13 ἔτη, θὰ λάβῃ.... (θόρυβος).

§32Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐννοοῦμαι. Εἰς 10 ἔτη θὰ δώσῃ 15 ἑκατομμύρια εἰς τὸν Gautier· πέραν τῆς δεκαετίας ἡ ζημία τοῦ δημοσίου εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ διὰ τὸν Gautier καὶ διὰ τὸν Συγγρόν. Θέλω νὰ λογαριάσω τὸν τόκον καὶ ἐπιτόκιον 1 καὶ ½ ἑκατομμυρίου μέχρι τῶν 10 ἐτῶν πόσον εἶναι. Ἐκ τούτου θὰ εὕρωμεν τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ τοῦ Συγγροῦ ὑπερβαίνει κατὰ ἓν ἢ δύω ἑκατομμύρια καὶ ἑπομένως οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βαλασοπούλου δὲν στηρίζονται εἰς τὴν ἀλήθειαν (διάλογοι θορυβώδεις).

§33ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ὁ λογαριασμὸς τῶν 20 ἑκατομμυρίων φράγκων. Τὰ μὲν 20,000,000 φράγκων, πληρωτέων εἰς δέκα τρία ἔτη, ἀνατοκιζόμενα φέρουσι τὰ ἑξῆς ποσά· Τὸ πρῶτον ἔτος τὸ 1|13 τῶν 20,000,000 φρ. 1,538,461. Τὸ δεύτερον ἔτος τὰ 2|13 πλέον ὁ τόκος τοῦ πρώτου φράγκα 3,199,998. Τὸ τρίτον ἔτος τὰ 3|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 2|13 φρ. 4,994,459. Τὸ τέταρτον ἔτος τὰ 4|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 3|13 φράγ. 6,932,444. Τὸ πέμπτον ἔτος τὰ 5|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 4|13 φράγκα 9,025,500. Τὸ ἕκτον ἔτος τὰ 6|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 5|13 φράγκα 11,286,000. Τὸ ἕβδομον ἔτος τὰ 7|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 6|13 φράγκα 13,727,341. Τὸ ὄγδοον ἔτος τὰ 8|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 7|13 φράγκα 16,363,990. Τὸ ἔννατον ἔτος τὰ 9|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 8|13 φράγκα 19,211,571. Τὸ δέκατον ἔτος τὰ 10|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 9|13 φράγκα 22,286,958. Τὸ ἑνδέκατον ἔτος τὰ 11|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 10|13 φρ. 25,608,379. Τὸ δωδέκατον ἔτος τὰ 12|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 11|13 φρ. 29,206,620. Τὸ δέκατον τρίτον ἔτος τὰ 13|13 πλέον ὁ τόκος τῶν 12|13 φρ. 33,081,610. Τὰ δὲ 15,000,000 φράγκων, πληρωτέων εἰς τρία ἔτη καὶ ἀνατοκιζομένων μέχρι τοῦ δεκάτου τρίτου ἔτους, φέρουν τὰ ἀκόλουθα ποσὰ (παραλειπομένων τῶν κλασμάτων). Τὸ μὲν πρῶτον ἔτος φράγκα 5,000,000. Τὸ δεύτερον ἔτος 5,000,000, πλέον ὁ τόκος αὐτῶν, πλέον 5,000,000, ἡ δευτέρα δόσις φρ. 10,400,000. Τὸ τρίτον ἔτος 10,400,000 τὰ πληρωθέντα, πλέον ὁ τόκος αὐτῶν, πλέον ἡ τρίτη δόσις 16,232,000. Τὸ τέταρτον ἔτος 16,232,000, πλέον ὁ τόκος αὐτῶν 17,528,256. Τὸ πέμπτον ἔτος 17,528,256, πλέον ὁ τόκος 18,931,520. Τὸ ἕκτον ἔτος 18,931,520, πλέον ὁ τόκος 20,441,042. Τὸ ἕβδομον ἔτος 20,441,042, πλέον ὁ τόκος 22,081,725. Τὸ ὄγδοον ἔτος 22,081,725, πλέον ὁ τόκος 23,748,253. Τὸ ἔννατον ἔτος 23,748,253, πλέον ὁ τόκος 25,644,914. Τὸ δέκατον ἔτο. 25,644,914, πλέον ὁ τόκος 27,696 507 Τὸ ἑνδέκατον ἔτος 27,696,507, πλέον ὁ τόκος 29,918,228. Τὸ δωδέκατον ἔτος 29,918,228, πλέον ὁ τόκος 32,321,676. Τὸ δέκατον τρίτον ἔτος 32,321,676, πλέον ὁ τόκος 34,907,410. Ὅ ἐστιν εἰς τὸν Συγγρὸν θέλουσι πληρωθῆ ἐπὶ πλέον 1,825,800 φράγκων.

§34Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Θὰ συνεργασθῶμεν μαζῆ καὶ θὰ κάμωμεν τὸ λογαριασμόν.

§35ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Ζωχιὸς ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§36ΛΑΠΑΣ. Δὲν πιάνεις τίποτε ναυτικὰ διὰ νὰ εἰπῇς; (γέλως).

§37ΖΩΧΙΟΣ. Μὴ θέλετε νὰ καταστήσητε τὸ ἀντικείμενον γελοῖον. — Ἐπεχείρησέ τις νὰ ἐπαινέσῃ τὸν Ἡρακλέα ἐν Σπάρτῃ καὶ ἔλαβε τὴν ἀκόλουθον ἀπάντησιν· Τίς ψέγει τὸν Ἡρακλέα; Λοιπὸν δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἐπαίνου, οὔτε περὶ κατηγορίας τῶν σιδηροδρόμων. Ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον, συνέλαβον τὴν ἰδέαν νὰ ἐπιχειρήσω διὰ τῶν χρημάτων αὐτοῦ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀπὸ Ἀθηνῶν μέχρι Πειραιῶς σιδηροδρόμου. Συνεβουλεύθην τὸν κ. Πετιμεζᾶν τὸν κυβερνήτην, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα νὰ εἴπῃ εἰς τὸν θεῖον τοῦ Βασιλέως νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐπιχείρησιν καὶ λάβῃ μέρος. Ἦσαν ἕτοιμα τὰ χρήματα, ἀλλ’ ἕνας τυχοδιώκτης ἦλθε καὶ τὸ πρᾶγμα ἀπέτυχε. Σήμερον δὲ, ἂν ἡ σύμβασις ἐγίνετο ἐν γνώσει, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτα τὸ ἔργον, μάλιστα· ἂν ὅμως δὲν ἐμελέτησε, ἂν ἡ σύμβασις δὲν ἦναι συμφέρουσα, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι διόλου γελοῖον, διότι πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους καὶ νὰ πληρώσωμεν 15 ἑκατομμύρια. Ἐν πρώτοις εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ νὰ κατασκευάσῃ τις σιδηρόδρομον πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν, νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, κατόπιν κάμνει προμελέτην ἐπιτόπιον, ὑποστηριζομένην διὰ διαγραμμάτων, διὰ προϋπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ὑποβάλλει δι’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις παραπέμπει τὴν αἴτησιν εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων· συνέρχεται τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, συμβουλεύεται τοὺς ἀρίστους τῶν δημοσίων ὑπηρετῶν, διότι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἡ οἰκονομικὴ τοῦ ζητήματος λύσις, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ καὶ στρατιωτική. Ἠξεύρετε δὲ ὅτι ὑπάρχει ἐν Ἀγγλίᾳ ἀστεροσκοπεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀσχολεῖται εἰμὴ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς θέσεως τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Λάπας θέλει καὶ περὶ Ναυτικῶν, ἂς λαλήσωμεν καὶ περὶ αὐτῶν. Ἐζητήθη νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος καὶ δὲν ἐπετράπη ὑπὸ τοῦ κοινοβουλίου διὰ νὰ μὴ ταραχθῇ τὸ ἔδαφος τοῦ ἀστεροσκοπείου. Μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας ἐπετράπη νὰ κατασκευασθῇ παρὰ τὸ ἀστεροσκοπεῖον σιδηρόδρομος καὶ νὰ κανονοβολοῦν μάλιστα εἰς τὰ πέριξ τοῦ ἱδρύματος. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν δὲν ἐμελέτησε, καὶ τοῦτο προτίθεμαι ν’ ἀποδείξω· ἐπικαλοῦμαι δὲ μάρτυρα τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἡ σύμβασις ἐγένετο τὴν 30 Ἰανουαρίου· τοῦτο δὲ βεβαιοῦται ὑπὸ τῶν ἑξῆς· «διὸ συνετάχθη ἡ παροῦσα, σήμερον, ἐν Ἀθήναις, τὴν 31 Ἰανουαρίου τοῦ 1873 ἔτους». Ἀφοῦ ὅμως συνετάχθη ἡ σύμβασις καὶ τὰ πάντα ἦσαν ἕτοιμα, νέον Ἅγιον Πνεῦμα καταβαίνει εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν συμβαλλομένων, καὶ γίνεται μία προσθήκη, ἡ λεγομένη πρώτη, οὐχὶ ὅμως πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἐργολάβου· ἡ προσθήκη δὲ αὕτη λέγει, ἂν γείνῃ ἄλλη πρότασις νὰ κατασκευασθῇ ἄλλος σιδηρόδρομος, νὰ προτιμᾶται ὁ ἤδη συμβαλλόμενος. Ὑπογράφουν τὴν σύμβασιν οἱ ὑπουργοί. Μετὰ δὲ ταῦτα προστίθεται καὶ ἄλλη εἰς τὴν σύμβασιν οὐρὰ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἐργολάβου, διότι ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς νέας αὐτῆς προσσθήκης ἀναιρεῖ ὅ,τι ἐν τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως ὑπέγραψε. Κατὰ τὸ ἄρθρον 22 τῆς συμβάσεως, «ἐν γένει ἡ κατασκευὴ αὐτῆς θέλει γείνει καθ’ ὃν τρόπον κατασκευάζονται ἐν Εὐρώπῃ οἱ σιδηρόδρομοι τῆς ταχείας συγκοινωνίας». Ποία δὲ εἶναι αὕτη ἡ ταχεῖα συγκοινωνία; 80, 120. 60 στάδια τὴν ὥραν. Πόσον δέχεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς προσθήκης; 35, τουτέστιν ἐὰν ἔχετε μίαν καλὴν ἅμαξαν, κάμνετε αὐτὸν τὸν δρόμον (θόρυβος) φέρω δὲ ἐπισήμους ἀποδείξεις ἀπὸ τῆς Μασσαλίας μέχρι τῶν Παρισίων μεταβαίνετε εἰς διάστημα 16 ὡρῶν· Ἄλλο λοιπὸν εἶναι δρόμος ταχὺς καὶ ἄλλο δρόμος διὰ τὰ λεωφορεῖα. Ὁ ὑπὸ συζήτησιν δρόμος δὲν εἶναι διὰ τὸ ταχυδρομεῖον τῶν Ἰνδιῶν, διότι δι’ αὐτὸ ἀπαιτεῖται 120 σταδίων ταχύτης. Εἰς τοιαύτην δὲ ταχύτητα ὁ δρόμος περὶ οὗ πρόκειται δὲν ἀντέχει. Ἐκτὸς δὲ τούτου, τὸ 18 ἄρθρον λέγει· «ἐντὸς πέντε μηνῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς παρούσης ὀφείλει ὁ ἐργολάβος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον σχέδιον τοῦ ἐγγράφου τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ». Κυρίως αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τῶν ὑποχρεώσεων ὑποβάλλεται ἐν πρώτοις· τί γίνεται ὕστερον; «τὰ λοιπὰ τοῦ ἐγγράφου τῶν ὑποχρεώσεων θέλουσι ὁρισθῆ κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Brindisi». Ἐν τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν οἱ γαλλικοὶ σιδηρόδρομοι· διατί ἀλλάξατε τὸ μέτρον; Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ ἄλλως τὸ πρᾶγμα. Μὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ δώσωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον αὐτόν;

§38ΛΑΠΑΣ. Ἡ κωπαῒς διὰ τῆς Κωπαΐδος, ἔλεγαν μία φορά.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά, ἐδὼ πρόκειται νὰ ληφθῶσιν ἀπὸ τῶν βαλαντίων τοῦ δημοσίου ἑκατομμύρια (θόρυβος)· ἔστειλα νὰ ἐρωτήσω τὸν ἄλλοτε διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων πόσον ἀπέχει ὁ Πειραιεὺς ἀπὸ τῆς Λαμίας καί μοι ἀπεκρίθη ἐπισήμως, 199 στάδια ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν· ἂς εἴπωμεν 200 καὶ 10 μέχρι Πειραιῶς, 210. Ἂς λάβωμεν ὡς ὅρον συγκρίσεως τοὺς ἀμερικανικοὺς σιδηροδρόμους. Λαμβάνω δὲ πρὸς σύγκρισιν ἕν ποσὸν μέγα, 30 χιλιάδας στάδια. Ποῖος εἰς τὸ μέγα αὐτὸ διάστημα εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῆς δαπάνης; 50, 90, φθάνει μέχρις 170 χιλιάδων κατὰ στάδιον, ὁ δὲ μέσος ὅρος εἶναι 96 χιλιάδες κατὰ στάδιον· ἡμεῖς νὰ θέσωμεν 100. Διὰ τὰ 210 στάδια ἀπαιτοῦνται 21 ἑκατομμύρια. Ἂς δεχθῶμεν 23 ἑκατομμύρια· δίδομεν εἰς τὸν ἐργολάβον 15 μετρητά. Τί ἄλλο; Τὸ ἔδαφος. Περὶ τοῦ ἐδάφους δὲ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ μία ἔκθεσις, διότι πολὺ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς τιμῆς τοῦ ἐδάφους. Προσθέσατε καὶ τὴν ξυλείαν. Κατ’ ἐμὲ δὲ τὸ ἔδαφος ἔχει ἀξίαν τοὐλάχιστον τριῶν ἑκατομμυρίων, ἡ δὲ ξυλεία δύω. Ἰδού, ἔχομεν 20,000,000, τὰ ὁποῖα θὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον διὰ νὰ ἐξοδεύσῃ 22,000,000. Σημειωτέον τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν παραχωροῦν σιδηρόδρομον, εἰμὴ ἀφοῦ σχηματισθῇ ἑταιρία ἡ ὁποία ἀναδέχεται τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀφ’ οὗ δὲ σχηματισθῇ ἡ ἑταιρία καὶ ἐκδώσῃ τὰς μετοχάς της, τότε δέχεται ἡ κυβέρνησις τὰς προτάσεις αὐτῆς· ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ἀντίστροφον. Τὸ δεύτερον δὲ τῆς συμβάσεως ἄρθρον λέγει, ὅτι ὀφείλει ὁ ἐργολάβος, μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, νὰ σχηματίσῃ ἑταιρίαν· ἠξεύρετε δὲ τί σημαίνει τοῦτο; Αὐτὸς ἐπάνω κάτω γνωρίζει καλλίτερα ἀπὸ ἡμᾶς πόσον θὰ δαπανήσῃ· θὰ προσθέσῃ δὲ καί τι περισσότερον, καὶ θὰ σχηματίσῃ ἕνα στρογγυλὸν ἀριθμόν· θὰ ἀναβιβάσῃ δηλαδὴ τὴν δαπάνην εἰς 30,000,000, ἡ νέα δὲ αὕτη ἑταιρία θὰ ᾖναι συμφέρουσα εἰς αὐτὴν, διότι θὰ ἔχωμεν νέας ἀγορὰς καὶ νέας πωλήσεις μετοχῶν. Αἱ ὑποχρεώσεις δὲ τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ ποῖαι εἶναι; Κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Πρίντιζι. Προηγουμένως ἐτέθησαν ἄλλαι γενικαὶ ὑποχρεώσεις· ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ὅρος συγκρίσεως λαμβάνεται ὁ σιδηρόδρομος τοῦ Πρίντιζι. Μήπως ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων; Ποῖοι κατεσκεύασαν αὐτόν; Ξένοι. Διατί δὲν λαμβάνετε ὅρον τὸν σιδηρόδρομον τὸν γαλλικόν; Εἶναι δὲ περίεργον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ἴδια τὴν τελευταίαν ἡμέραν, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, προσθέτει νέον εἰς τὸ δημόσιον βάρος, ὅλαι δὲ αἱ νέαι προσθῆκαι καταλογίζονται εἰς βάρος τοῦ κοινοῦ καὶ ὄχι πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα, μέχρις οὗ βασανισθῇ τὸ πρᾶγμα.

§40ΛΑΠΑΣ. Ἄ!

§41ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σώπα, βρὲ ἀδελφὲ Λάπα.

§42ΛΑΠΑΣ. Τί νὰ σιωπήσω; (θόρυβος).

§43ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ μᾶς γδύσουν.

§44ΛΑΠΑΣ. Εὑρίσκονται μερικοὶ καὶ κάμουν τὸν πατριώτην καὶ φέρουν προσκόμματα· ὁ κ. Ζωχιὸς εἶναι ἀπὸ τοὺς Κορφοὺς καὶ σὺ κάθεσαι εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα.

§45ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς Κερκύρας πληρόνει (θόρυβος).

§46ΛΑΠΑΣ. Σὺ δὲν πληρόνεις τίποτε, οὔτε φόρον... (θόρυβος).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, κύριε Λάπα. Ὁρίστε, κύριε Ζωχιέ.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Λάπας ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ δίκαιον, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ τὰ εἴπῃ κατόπιν χωρὶς νὰ διακόπτῃ.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἀκολουθήσω κατὰ πόδας τὴν κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐπαρουσίασεν ἕνα νόμον περὶ ὁδοποιΐας. Ἂς ἀκολουθήσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον· τί λέγει; «Ἄρθρον 2. § 5. Τὸ ἔγγραφον τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἐργολάβου θέλει συνταχθῆ πρὸ τῆς γνωστοποιήσεως τῆς δημοπρασίας καὶ δημοσιευθῆ συγχρόνως μετ’ αὐτῆς. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο μένει ἀμετάβλητον μετὰ τὴν κατακύρωσιν.» Λοιπὸν θὰ προηγηθοῦν αἱ ὑποχρεώσεις. Κατωτέρω δὲ τί λέγει; «Ὁ δὲ προσδιορισμὸς τῶν σημείων (περὶ ὧν ἐλάλησεν ὁ κ. Σοῦτσος ὡς ἔντιμος ἄνθρωπος προχθὲς) θέλει εἶσθαι ἀποπερατωμένος τρεῖς τοὐλάχιστον μῆνας πρὸ τοῦ συναγωνισμοῦ.» Ἐὰν λοιπὸν εἰς τοὺς δρόμους τοὺς ἁμαξωτοὺς, τοὺς κοινοὺς, ἀπαιτοῦνται αὐταὶ αἱ συνθῆκαι, εἰς τοὺς σιδηροδρόμους δὲν ἀπαιτοῦνται; Ἓν ἄλλο· σοφῶς ποιοῦσα ἡ Κυβέρνησις, λέγει θὰ κάμω δρόμους, ἀλλὰ θὰ ἐπιβάλω φόρον. Δὲν τὸν λέγει δὲ φόρον, ἀλλὰ εἰσφοράν. Μάλιστα, δέχομαι νὰ πληρώσω διὰ τὸν σιδηρόδρομον φόρους τὸ δημόσιον· διότι τί σημαίνει νὰ ᾖναι ὑπέγγυον τὸ ταμεῖον τῆς Κερκύρας; Τὸ αὐτὸ θὰ ἔλεγον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ταμείου τῶν Πατρῶν, τῆς Σύρου. Πρόκειται δὲ νὰ ἀφαιρεθῶσιν οἱ πόροι τοῦ κράτους. Ἰδοὺ ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα. Ἔχετε σκοπὸν νὰ πληρώσετε ἢ ὄχι; Ὡς πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν ἐφροντίσατε· θέλετε δρόμους; θὰ πληρώσετε· θέλετε σιδηροδρόμους; θὰ πληρώσετε ἐπίσης· ἀλλ’ ἡμεῖς βάζομεν ὑπέγγυα τὰ τελωνεῖα καὶ κατόπιν, ὅστις ἔλθῃ, ἂς βουρλίζεται· πῶς θὰ μᾶς διοικήσῃ ὁ κυβερνήτης ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ χωρὶς παρᾶν; τὰ τελωνεῖα ὑπέγγυα, καὶ τὰ ἄλλα ὑπέγγυα· ἀποφάσισε λοιπὸν νὰ βάλῃς φόρους καὶ τότε ὁ σιδηρόδρομος γίνεται.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὀλίγα θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πέρυσιν ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν, διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν συμφεροτέρων ὅρων μεταξὺ τῆς ὑποβληθείσης ἤδη συμβάσεως καὶ τῶν συμφωνιῶν αἱ ὁποῖαι πέρυσι διεπραγματεύοντο. Ὡς γνωρίζετε, ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Λαμίας εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὸν Γάλλον μηχανικὸν κ. Πιάτ· ὁ σπουδαιότερος ὅρος ἦτο, ὅτι ὁ κ. Πιὰτ ἔμελλε νὰ λάβῃ ὡς ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ μὲν τὰ πρῶτα 10 ἔτη ἓν ἑκατομμύριον φράγκων κατ’ ἔτος, κατὰ δὲ τὰ 15 ἑπόμενα ἔτη ἥμισυ ἑκατομμύριον φράγκων ἐπίσης κατ’ ἔτος. Τὸ ὅλον ἑπομένως τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ἔμελλε νὰ λάβῃ ὁ Πιὰτ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς διάστημα 25 ἐτῶν, ἦτο 17½ ἑκατομμύρια φράγκων. Περιπλέον δὲ κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ὁ κύριος Πιὰτ ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ 50,000 στρέμματα γαιῶν, τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ προσδιορίσω ἀκριβῶς τὴν ἀξίαν, διότι δὲν γνωρίζω τὴν ποιότητα τῶν γαιῶν τῶν μερῶν ἐκείνων. Λοιπὸν κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε συνομολογήσει ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη μὲ τὸν Πιὰτ, ἡ ἀποζημίωσις προσδιωρίζετο εἰς 17½ ἑκατομμύρια φράγκων, ἀλλ’ εἰς διάστημα 25 ἐτῶν πληρωτέα, καὶ εἰς τὴν χορήγησιν 50,000 στρεμμάτων γῆς. Ὁ Πιὰτ δὲν ἐδύνατο νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε δι’ αὐτῆς· ἦλθεν ἑπομένως νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀδυναμίαν του ἐνώπιον τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως, καὶ ἐζήτησε νὰ κάμῃ μετ’ αὐτῆς νέας συμφωνίας, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἐδύνατο νὰ ἔλθῃ εἰς κᾀμμίαν διαπραγμάτευσιν μετ’ αὐτοῦ, ἀφ’ οὗ ἀπὸ τοῦδε ὁμολογεῖ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ συμπεφωνημένα· ὕστερον ἀπὸ πολλὰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις ὁ κ. Πιὰτ παρουσίασεν ὡς ἐκδοχέα τῶν δικαιωμάτων του τὸν Τραπεζίτην κ. Συγγρὸν, καὶ τότε ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη ἀπεφάσισε νὰ ἔλθῃ μετὰ τοῦ κ. Συγγροῦ ὡς ἐκδοχέως τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Πιὰτ εἰς διαπραγματεύσεις· καὶ λέγω ὡς ἐκδοχέως τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Πιὰτ, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ κηρύξῃ αὐτὸν ἔκπτωτον τοῦ προνομίου, ὅπερ εἶχε χορηγηθῆ εἰς αὐτόν διὰ τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νόμου ὅστις ἐκύρωσε τὴν σύμβασιν ταύτην, καθόσον δὲν εἶχε παρέλθει ἡ ταχθεῖσα προθεσμία. Ἦλθε λοιπὸν εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν κ. Συγγρὸν τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, τὸν ὁποῖον ἐθεώρησεν ὡς ἀξιόχρεων τραπεζίτην καὶ δυνάμενον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του. Ὁ κ. Συγγρὸς κατ’ ἀρχὰς ὑπέβαλε προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὰς ὁποίας οὔτε κἂν ἠθελήσαμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸ ὑπέρογκον καὶ ἀσύμφορον αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἡ ἀπαίτησις αὐτοῦ κατέληξεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 22 ἑκατομμυρίων φράγκων· καὶ αὐτὸς μὲν ἐζήτει 22 ἑκατομμύρια φράγκα, ἡμεῖς δ’ ἐδίδομεν εἰς αὐτὸν 22 ἑκατομμύρια δραχμὰς, πάντοτε ὅμως ἀφαιρουμένων τῶν 50 χιλιάδων στρεμμάτων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔμελλον νὰ παραχωρηθοῦν εἰς τὸν Πιὰτ κατὰ τὴν προγενεστέραν σύμβασιν· διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτησε τοῦτο καὶ ὁ κ. Συγγρὸς συγκατετέθη νὰ μὴ λάβῃ τὰς 50 χιλιάδας στρέμματα γαιῶν, ὅπως δὲν τὰς λαμβάνει καὶ σήμερον. Τὸ ποσὸν τῶν 22 ἑκατομμυρίων φράγκων κατὰ τὸν Συγγρὸν, ἢ δραχμῶν καθ’ ἡμᾶς, ἔμελλε νὰ πληρωθῇ ὄχι εἰς τρεῖς δόσεις, ἤγουν εἰς τρία ἔτη, ὅπως κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν συνεφωνήθη, ἀλλὰ εἰς ἕνδεκα ἔτη ἀνὰ δύω ἑκατομμύρια φράγκων κατ’ αὐτὸν, ἢ δραχμῶν καθ’ ἡμᾶς· ἡ πληρωμὴ δὲ τῆς χορηγήσεως ταύτης, ἤτοι τῆς πρώτης δόσεως ἐκ δύω ἑκατομμυρίων, ἔμελλε νὰ ἀρχίσῃ μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὴν παράδοσιν αὐτοῦ εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, ἡ ὁποία ἀποπεράτωσις τοῦ σιδηροδρόμου ὤφειλε νὰ γείνῃ μετὰ παρέλευσιν τεσσάρων ἐτῶν ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως. Ἐὰν ὑποθέσωμεν λοιπὸν ὅτι ἡ σύμβασις ἐκυρόνετο τὸν παρελθόντα Ἰούλιον, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦτο, ὁ κ. Συγγρὸς ὤφειλε τὸν Ἰούλιον τοῦ 1876 νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν τὸν σιδηρόδρομον ἐντελῶς κατεσκευασμένον· ἀπὸ τοῦ ἔτους δ’ ἐκείνου ἤθελεν ἀρχίσει ἡ πληρωμὴ τῆς ἐτησίας χορηγήσεως εἰς αὐτὸν ἀνὰ δύω ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος δραχμῶν καθ’ ἡμᾶς, ἢ φράγκων κατ’ αὐτόν, διότι αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν φράγκων ἢ δραχμῶν δὲν εἶχε λυθῆ ὁριστικῶς μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἡμῶν. Πρὶν ὅμως ἔλθῃ εἰς πέρας ὁριστικὸν ἡ διαπραγμάτευσις αὕτη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη ἀπεχώρησε τῶν δημοσίων πραγμάτων καὶ ἔμεινε ἑπομένως ἐκκρεμής. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔμελλε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν πληρόνονται 15 ἑκατομμύρια φράγκων ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν, κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ ἐκείνην, ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι 22 ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς διάστημα 15 ἐτῶν, καὶ ὅτι, ὡς προεῖπον, ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ ἡ πληρωμὴ μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου, ἤγουν μετὰ 4 ἔτη ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως· διαφορὰ δὲ οὐδεμία ὑπάρχει καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς 50 χιλιάδας στρέμματα γαιῶν, διότι καὶ κατὰ τὰς συμφωνίας ἐκείνας ἡ ἀπαίτησις αὕτη ἐγκατελείφθη ὁριστικῶς ἀπὸ τὸν κ. Συγγρὸν ὡς ἐκδοχέα τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Πιάτ· ἑπομένως περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν πρέπει νὰ γίνηται λόγος, διότι καὶ καθ’ ἡμᾶς καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν αἱ 50 χιλιάδες στρεμμάτων δὲν θὰ χορηγηθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου. Τώρα ἐξεταστέον τὸ ζήτημα ὑπὸ λογιστικὴν ἔποψιν, ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν 22 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἦναι ἀνώτερον ἢ μικρότερον τοῦ ποσοῦ τῶν 15 ἑλοτομμυρίων φράγκων· διὰ νὰ εὑρεθῇ δὲ ὁ λογαριασμὸς οὗτος θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ χρονικὰ διαστήματα, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ γείνῃ ἡ πληρωμὴ ἑκάστου ποσοῦ. Οὐδεμία ἀμφιβολία, οὐδὲ ζήτημα λογιστικὸν εἶναι, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 22 ἑκατομμυρίων πληρωτέων κατὰ δόσεις, ἀνὰ δύω ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος καὶ εἰς διάστημα 15 ἐτῶν, εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων πληρονομένων εἰς τρία ἔτη ἤτοι, ἀνὰ 5 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Ὅστις ἐξ ὑμῶν λάβῃ τὸν κόπον νὰ κάμῃ τὸν λογαριασμὸν θὰ πεισθῇ ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων διὰ τοῦ τοκισμοῦ καὶ ἀνατοκισμοῦ εἶναι ὑπέρτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 22 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ τόσον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὅσον αὐτὸς ὁ κ. Συγγρὸς ὡς ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Πιὰτ ἐγκατέλιπε τὴν ἀπαίτησιν τῶν 17½ ἑκατομμυρίων φράγκων, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη καὶ Πιάτ, πληρωτέων εἰς διάστημα 25 ἐτῶν, καὶ τὰς 50 χιλιάδας στρέμματα γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἀξίαι τριῶν ἑκατομμυρίων πρὸς 60 δραχμὰς τὸ στρέμμα, τεσσάρων ἑκατομμυρίων πρὸς 80 δραχμὰς καὶ πέντε ἑκατομμυρίων πρὸς 100 δραχμὰς κατὰ στρέμμα. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Συγγρὸς δὲν ἐπροτίμησε τὰ 17½ ἑκατομμύρια εἰς 25 ἔτη καὶ τὴν ἀξίαν τῶν 50 χιλιάδων στρεμμάτων γαιῶν, ἀλλ’ ἐπροτίμησε τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὰ ὁποῖα μέλλουν νὰ δοθοῦν εἰς αὐτὸν εἰς διάστημα τριῶν μόνον ἐτῶν. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῶν δύω ποσοτήτων εἶναι ἀναντίῤῥητος ὑπὲρ ἡμῶν, ἤτοι ὑπὲρ τῶν 22 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅστις ἐξ ὑμῶν λάβῃ, ὡς προεξέθηκα, τὸν κόπον νὰ κάμῃ αὐτὸν τὸν λογαριασμὸν διὰ τοῦ κονδυλίου, θέλει πεισθῇ εὐθὺς ἀμέσως περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δηλαδὴ τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομ. φράγκων εἶναι ὑπέρτερον τῶν 22 ἑκατομ. δραχμῶν ὡς ἐκ τοῦ διαφόρου συστήματος τῆς πληρωμῆς, θὰ παρουσιασθῇ καὶ μία μεγάλη δυσχέρεια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ τοῦ ἑπομένου ἔτους προϋπολογισμὸς μὲ 5 ἑκατομ. φράγκων χωρὶς νὰ παρουσιασθῇ κἀνεὶς πόρος, δι’ οὗ ν’ ἀναπληρωθῇ τὸ μέγα τοῦτο ποσὸν, ἢ τοὐλάχιστον ὁ τόκος καὶ τὸ χρεώλυτρον αὐτοῦ· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1875 μὲ ἄλλα 5 ἑκατομ. φράγκων, ἐν ᾧ θὰ ᾖναι ἐπιβεβαρυμένος μὲ τοὺς τόκους καὶ χρεώλυτρα τῶν 5 ἑκατομ. τοῦ προηγουμένου ἔτους 1874, καὶ ὁ τοῦ 1876 προϋπολογισμὸς μὲ ἄλλα 5 ἑκατομ. φράγκων καὶ μὲ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεώλυτρα τῶν 10 ἑκατομ. τῶν προηγουμένων δύω ἐτῶν 1874 καὶ 1875. Ἐν ᾧ κατὰ τὰς ἰδικάς μας διαπραγματεύσεις καὶ τὰς προτάσεις τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ ἑταιρία Gautier καὶ τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε πρὸ μικροῦ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Βαλασόπουλος, ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876, δηλ. μετὰ τρία ἔτη, μὲ 2 ἑκατομ. δραχμὰς, ἢ μὲ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεώλυτρον αὐτῶν καὶ οὕτω καθεξῆς· ὥστε ἤθελεν ὑπάρχει μία ἄνεσις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἀντισηκώσῃ αὐτὸ τὸ μέγιστον βάρος, μὲ τὸ ὁποῖον ἤδη ἐπιβαρύνεται· ὅθεν ἡ διαφορὰ εἶναι διττὴ, καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τῶν 20 ἑκατομ. φράγκων, ἢ 22 ἑκατ. δραχμῶν, καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς. Ἰδοὺ διατί ἡμεῖς ἐπροτιμήσαμεν τὸ περισσότερον ποσὸν τοῦ ὀλιγωτέρου, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς εὐκολίας τῆς πληρωμῆς. Κύριοι, ὅλοι γνωρίζετε ὅτι τὸ δημόσιον πωλεῖ τὰ κτήματά του ἐπὶ πιστώσει, πληρωνομένου τοῦ τιμήματος εἰς 10 δόσεις ἐτησίας ἄνευ τόκου, ὅπως ἐπίσης ἄνευ τόκου ἔμελλε νὰ πληρωθῇ εἰς τὸν κ. Συγγρὸν τὸ ποσὸν τῆς ἐτησίας χορηγήσεως. Ἐὰν πωλήσῃ τις ἓν κτῆμα τοῖς μετρητοῖς, θὰ λάβῃ π. χ. 5 χιλ. δραχμάς· ἀλλ’ ἐὰν αὐτὸ τὸ ἴδιον κτῆμα τὸ πωλήσῃ μὲ προθεσμίαν μακροτέραν ἢ συντομωτέραν, θὰ λάβῃ μίαν διαφορὰν τῆς ἀξίας ἀνωτέραν τῶν 5 χιλ. δραχμῶν· καὶ ἐξηγοῦμαι· ἂν πληρώσῃ τις τοῖς μετρητοῖς, ἡ ἀξία εἶναι 5 χιλ. δραχμαί· ἂν δὲ πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὸ τίμημα αὐτὸ εἰς 3 ἐτησίας δόσεις, θὰ λάβῃ 6 χιλ. δραχμάς, καὶ ἂν εἰς 10 ἔτη, θὰ ἔχῃ 8 ἢ 9 χιλ. δραχμῶν. Διὰ τοῦτο πωλεῖ τὸ δημόσιον σήμερον εὐκολώτερον τὰ κτήματά του ἐπὶ προθεσμίᾳ, ἐν ᾧ δὲν ἤθελε πωλεῖ ταῦτα εὐκόλως τοῖς μετρητοῖς. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῶν 2 ποσοτήτων, τὴν ὁποίαν ἐποίησάν τινες τῶν κκ. συναδέλφων, εἶναι ἀναντιῤῥήτως ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων διαπραγματεύσεων· καὶ τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθὲς καὶ βέβαιον, καθόσον καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος Συγγρὸς διὰ τῆς συμφωνίας του ταύτης βεβαιοῖ τοῦτο, προτιμήσας τὰ 15 ἑκατομ. φράγκων πληρωτέων εἰς αὐτὸν ἐντὸς 3 ἐτῶν, ἀπὸ τὰ 17½ ἑκατομ., τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ πληρωθοῦν εἰς αὐτὸν εἰς διάστημα 25 ἐτῶν, ἐν ᾧ συγχρόνως ἔμελλον νὰ χορηγηθῶσιν εἰς αὐτὸν καὶ 50 χιλ. στρέμματα γαιῶν ἀξίας 4–5 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν τούτων τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω καὶ μὲ τὴν ῥητὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Συγγροῦ, τὴν ὁποίαν εἰς ἐμὲ αὐτὸν ἔκαμε πρό τινος καιροῦ, ὅτε ἦλθον εἰς ὁμιλίαν μετ’ αὐτοῦ περὶ τῆς προκειμένης συμβάσεως· ὁ κ. Συγγρὸς ῥητῶς καὶ καθαρῶς μ’ εἶπεν ὅτι εἰς αὐτὸν εἶναι συμφερώτερον τὰ 15 ἑκατομ. φράγκα πληρωτέα εἰς τρεῖς ἴσας δόσεις καὶ ἐντὸς τριῶν ἐτῶν παρὰ τὰ 22 ἑκατομ. ἔστω καὶ φράγκων, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἀπῄτει τότε, καὶ οὐχὶ δραχμ. τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη προσέφερεν εἰς αὐτὸν πληρωτέας εἰς 11 δόσεις. Μοὶ ἔδωκε δὲ τὴν ἄδειαν νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῆς τῆς πληροφορίας του καὶ διὰ τοῦτο κάμω χρῆσιν αὐτῆς ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου. Ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Συγγροῦ, ὅταν αὐτὰ τὰ πράγματα ὁμολογοῦσι τὴν ἀναντίῤῥητον ταύτην ἀλήθειαν· ὅταν ἕκαστος ἐξ ὑμῶν λάβῃ ἀνὰ χεῖρας μίαν κόλλαν χαρτὶ καὶ κάμῃ τὸν λογαριασμὸν τοῦτον, θέλει ἴδει τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύω ποσοτήτων διὰ τοῦ τοκισμοῦ καὶ ἀνατοκισμοῦ. Ἐνόμισα καλὸν νὰ δώσω τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς εἰς τὸ κοινοβούλιον χωρὶς νὰ ἔχω σκοπὸν νὰ ψέξω τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν, διότι εἰς ἕκαστον ἔκαμεν ἐντύπωσιν αὐτὴ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ποσοτήτων τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων καὶ τῶν 22 ἑκατομμ. φράγ. ἢ δραχμῶν. Ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη, ἠδύνατό τις εὐλόγως νὰ σκεφθῇ, διεπραγματεύετο μὲ 22 ἑκατομμύρια δραχμῶν τὴν προκειμένην, συμφωνίαν καὶ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις αὐτὴν τὴν ἰδίαν συμφωνίαν τὴν ἔκαμε μὲ 15 ἑκατομμύρια. Πῶς συνέβαινε τοῦτο! Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ γείνῃ γνωστὸν ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ἑνὸς ποσοῦ καὶ τοῦ ἄλλου ὡς ἐκ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς· καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ δώσω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰς τὰς ὀλίγας ἐξηγήσεις, καὶ προσέτι νὰ βεβαιώσω τὸ κοινοβούλιον ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη δὲν ἦλθεν εἰς κἀμμίαν νέαν διαπραγμάτευσιν μετὰ τοῦ Πιὰτ, ὅπως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ κυρίου προέδρου αὐτῆς ἐξηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν κατά τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ὑπέβαλε τὴν συζητουμένην σύμβασιν. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη ἀπέκρουσε πᾶσαν νέα διαπραγμάτευσιν μετὰ τοῦ κ. Πιὰτ, καὶ τότε μόνον συγκατετέθη νὰ διαπραγματευθῇ τὴν ὑπόθεσιν, ὅταν παρουσιάσθη ὡς ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ ὁ κ. Συγγρός. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ πιστοποιήσω καὶ τὴν ἑτέραν ἐξήγησιν, ἣν ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου ἔδωκα, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη, κατὰ τὰς περυσινὰς διαπραγματεύσεις, εἶχεν ἐγκαταλείψει ὁριστικῶς τὴν παραχώρησιν τῶν 50 χιλιάδων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν νὰ δοθοῦν εἰς τὸν κ. Πιὰτ, καὶ ὁ κύριος Συγγρὸς οὐδεμίαν ἀξίωσιν τοιαύτην εἶχεν· ἡ διαφορὰ λοιπὸν εἶναι αὐτὴ, 15 ἑκατομμύρια φράγκων κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν, 22 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατὰ τὴν περυσινὴν διαπραγμάτευσιν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ δοθῶσιν αἱ ἐξηγήσεις αὗται διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἡ παροῦσα σύμβασις ᾖναι συμφερωτέρα ἀπὸ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς περυσινὰς, καὶ λέγω διαπραγματεύσεις, διότι δὲν εἶχον ἀπολήξει εἰς κἀνὲν ἀποτέλεσμα ὁριστικόν.

§51ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί διαφορὰ προκύπτει;

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι πλέον τῶν 3 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἰδικῶν μας διαπραγματεύσεων, κατὰ τὸ σύστημα τῆς πληρωμῆς τῶν 22 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ κατὰ τὸ σύστημα τῆς πληρωμῆς τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων, κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην ὀφείλω νὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων πληρόνεται εἰς τὴν ἑταιρίαν ἀνεπιστρεπτεὶ, καὶ ὄχι ὡς δάνειον, καθ’ ἃ ἐξέθηκεν ἡ κυβέρνησις κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἡ κυβέρνησις, εἰσάγουσα τὴν σύμβασιν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπεν ὅτι, ναὶ μὲν χορηγοῦμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος 15 ἑκατομμύρια φράγκων εἰς τὸν κ. Συγγρὸν, ἀλλὰ ταῦτα θὰ τὰ λάβωμεν, διότι ὅταν ὁ κ. Συγγρὸς λάβῃ 1 καὶ ½ ἑκατομμύριον φράγκων κέρδος καθαρὸν κατ’ ἔτος ἐκτὸς τῶν ἐξόδων, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρόνῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν 2½%. «Μετά τινα δὲ χρόνον, λέγει ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν εἰσήγησιν, ἠρχίσαμεν ἐκ νέου διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ κυρίου Συγγροῦ δι’ ἑαυτὸν καὶ ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Banque de Constantinople, ἔχοντος συνεννόησιν καὶ μετὰ διαφόρων ἄλλων τραπεζιτῶν, ὧν τινες ἐν Παρισίοις, καὶ ἀπελήξαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν ἐπιχορήγησιν ταύτην εἰς 15 μόνον ἑκατομμύρια». Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα ἐντελῶς ὅτι δὲν εἶναι ἐλάττωσις· ἂν δὲν ᾖναι ἐξόγκωσις, βεβαίως ὅμως δὲν εἶναι καὶ ἐλάττωσις· κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐξόγκωσις τὰ 15 ἑκατομμύρια πρὸς τὰ 22.

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ εἴτε τὸ ἓν θὰ ᾖναι εἴτε τὸ ἄλλο· αὐτὰ εἶναι μαθηματικά.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Τὰ ὁποῖα νὰ χορηγήσωμεν οὐχὶ ἀνεπιστρεπτεί· ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος εἰσπράττῃ καθαρὸν εἰσόδημα 1,500,000 φραγ. ἡ κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ 2½% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν 15,000,000 ἐκ τοῦ περιπλέον εἰσοδήματος». Κατὰ τὴν ἐξήγησιν λοιπὸν τῆς κυβερνήσεως, τὰ 16 ἑκατομμύρια δίδονται εἰς τὴν ἑταιρίαν ὡς δάνειον. Κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ βασίμως ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εἰσπράξῃ κέρδος καθαρὸν τοιοῦτον ἀπὸ Πειραιῶς μέχρις Λαμίας, καὶ νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἓν περίσσευμα, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ 2,5% ἐπὶ τοῦ κέρδους, τουτέστι 375,000 φράγκων τὸν χρόνον, εἶναι ἀδύνατον.

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τί;

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν θὰ ἔχῃ τόσας ἐργασίας ὁ σιδηρόδρομος, αἱ ὁποῖαι νὰ καλύπτουν τὰ ἔξοδά του, τὰ ὁποῖα θὰ ᾖναι μεγάλα. Ἰδοὺ διὰ τι ἐπαναλέγω ὅτι εἶναι ἀδύνατον μία τοιαύτη ἐπιχείρησις ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Λαμίας νὰ δώσῃ 3,000,000 φράγκων ἐτήσιον εἰσόδημα, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ πληρωθοῦν τὰ ἔξοδα τῆς ἑταιρίας ἐξ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, νὰ κρατήσῃ τὸ κέρδος της 1½ ἑκατομμύριον φράγκων καὶ νὰ πληρώσῃ καὶ 2½% εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 15 ἑκατομμ. φράγκων, ἤτοι 375,000 φράγκα. Τὰ χρήματα λοιπὸν πρέπει νὰ ἠξεύρῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δίδονται εἰς τὴν ἑταιρίαν ὡς ἀποζημίωσις ἀνεπιστρεπτεί· δὲν πρέπει νὰ πλανηθῇ ὅτι θὰ ᾖναί ποτε δυνατὸν νὰ λάβῃ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τόκον ὄχι 2½, ὄχι 2, ἀλλ’ οὔτε ½, οὔτε ¼, οὔτε ⅒ τοῖς ἑκατόν· διότι, τὸ ἐπαναλαμβάνω στεντορίᾳ τῇ φωνῇ, εἶναι ἀδύνατον ἡ ἑταιρία νὰ εἰσπράττῃ τόσα ποσά, ὥστε νὰ καλυφθοῦν αἱ δαπάναι της, τὸ ποσὸν τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου ὡς κέρδους καθαροῦ, καὶ νὰ πληρώσῃ καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν 375,000 φράγκων. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ οὔτε τὴν κυβέρνησιν νὰ κατηγορήσω, οὔτε τὴν σύμβασιν νὰ ψέξω· διότι τοιαῦται ἐπιχειρήσεις ἀπαιτοῦσι θυσίας ἐκ μέρους τῶν κυβερνήσεων.

§57ΛΑΠΑΣ. Μίαν λέξιν παρακαλῶ.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ᾖναι, ὁρίστε.

§59ΛΑΠΑΣ. Τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐδίδετε ἡ εὐγενία σας, τί ἤθελε γείνει; τὰ 15,000,000 θὰ χαθοῦν. Τὰ ἰδικά σας τί ἤθελον γείνει;

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον χαθῆ καὶ αὐτά.

§61ΛΑΠΑΣ. Τότε λοιπὸν ἂς χαθῇ καὶ αὐτό. Τώρα ποῦ τὸ δίδει ὁ Δεληγεώργης θὰ χαθῇ, καὶ τότε δὲν θὰ ἦτο χαμένον;

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐδίδομεν 22 ἑκατομμύρια, ὡς ἀποζημίωσιν, ἀνεπιστρεπτεὶ καὶ τὸ ἐλέγομεν καθαρὰ, ἐν ᾧ σήμερον λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὰ δίδει ὡς δάνειον. Κάμνω λοιπὸν καὶ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τί πρόκειται νὰ ψηφοφορήσῃ. Ἡμεῖς τότε ἐλέγομεν, ὅτι δίδομεν τὰ 22 ἑκατομμύρια εἰς τὴν ἑταιρίαν χωρὶς νὰ τὰ λάβωμεν ὀπίσω, ἂν καὶ εἴχομεν ἕνα ὅρον καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἐὰν τὰ κέρδη ὑπερβῶσι τὰ 8%, τὸ περιπλέον ἀνήκει εἰς ἡμᾶς· ἀλλ’ ἦτο ὅλως τυπικὸν τοῦτο· δὲν εἴχομεν κἀμμίαν ἐλπίδα ὅτι θὰ περισσεύσῃ διὰ νὰ λάβῃ τι ἡ Κυβέρνησις. Τὴν ἀλήθειαν λοιπὸν ταύτην θέλω νὰ κάμω γνωστὴν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ τώρα αὐτὸ πρόκειται νὰ γείνῃ, ὅτι δίδονται τὰ 15,000,000 χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐλπίδα τὸ δημόσιον νὰ τὰ λάβῃ ὀπίσω, διότι εἶναι ἀδύνατον. Δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναπτυχθῶ πλειότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Σπάρτης καὶ Κερκύρας ἐπρότειναν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως αὐτῆς· διότι ἀρκούντως ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι οὗτοι, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ παραδεχθῇ τὴν προτεινομένην ἀναβολὴν, ἂν συμφέρῃ εἰς τὸ Ἔθνος, ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτήν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς προκειμένης συμβάσεως διὰ νὰ ἐξετασθῶσι καὶ αἱ νέαι προτάσεις τῆς γαλλικῆς ἑταιρίας, περὶ ὧν ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βαλασόπουλος, αἵτινες ἀναντιῤῥήτως εἰσὶ συμφερώτεραι τῆς παρούσης συμβάσεως. Ἀλλὰ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ προχθὲς ἔκαμον κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως νομοσχεδίου. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τὸν λόγον διατί, ἐν ᾧ ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὸ μέτρον νὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ ποινικῆς ῥήτρας φράγκων 300,000 ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία δὲν ἤθελε κάμει ἔναρξιν ἐγκαίρως τοῦ ἔργου, ἢ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αὕτη δὲν ἤθελεν ἀποπερατώσει τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου, αὐτὴν τὴν ποινικὴν ῥήτραν τὴν χαρίζει εἰς τὴν ἑταιρίαν εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἀποπερατώσει ὁλόκληρον τὸν σιδηρόδρομον. Τὸ ἄρθρον 11 τῆς συμβάσεως ἔχει οὕτω· «Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν κάμῃ....» Ἀλλὰ πότε καταπίπτει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου; εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ἡ ῥήτρα αὕτη δὲν εἶχεν ἐπιστραφῆ εἰς τὴν ἑταιρίαν· ἐὰν δὲ ἐπεστράφη ἤδη εἰς αὐτὴν, εἶναι περιττὸν νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν λάβῃ ὀπίσω, ἀδιάφορον ἐὰν ἡ ἑταιρία αὕτη δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις της διὰ τῆς ὁλοσχεροῦς ἀποπερατώσεως τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ Κυβέρνησις ἀρκεῖται εἰς τὴν ποινικὴν ῥήτραν τῶν 300,000 φράγκων, ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν κάμῃ ἐγκαίρως ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν της, ἢ δὲν ἀποπερατώσῃ ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας τὸ ά. τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν ἀποπερατώσῃ ὁλόκληρον τὸν σιδηρόδρομον, εἰς οὐδεμίαν ποινικὴν ῥήτραν ἢ ἀποζημίωσιν ὑπόκειται αὕτη· ἐξ ἐναντίας μάλιστα δικαιοῦται ν’ ἀποζημιωθῇ πληρέστατα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παραχωρήσῃ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου εἰς ἄλλην ἑταιρίαν. Τὸ ποσὸν τῶν 300,000 φράγκων εἶπόν τινες ὅτι εἶναι ἀσήμαντον ἀπέναντι τῆς μεγάλης ταύτης ἐπιχειρήσεως καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρία, ὡς ἐκ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, ἐὰν τοῦτο δὲν συμφέρῃ εἰς αὐτήν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ παρατήρησις αὕτη ᾖναι ὀρθὴ, τότε διατί ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ λάβῃ τὴν πρόνοιαν νὰ ἐπιζητήσῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου τὴν ποινικὴν ταύτην ῥήτραν εἰς τὰς δύω ἄλλας περιπτώσεις, περὶ ὧν ἐποιησάμην ἤδη λόγον ἀνωτέρω; Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ἄρθρον 11 τῆς συμβάσεως εἶναι ἀτελὲς καὶ πρέπει νὰ προστεθῇ ἐν τῷ νόμῳ τῷ κυροῦντι τὴν σύμβασιν, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως εἰς τὴν πληρωμὴν τῆς ποινικῆς ῥήτρας τῶν 300,000 φράγκων καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἀποπερατώσει ὁλόκληρον τὸν σιδηρόδρομον Ἐὰν δὲ ἐπεστράφη ἤδη τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὀφείλει αὕτη νὰ τὸ ἀντεπιστρέφῃ εἰς τὸ δημόσιον, ἢ νὰ κρατηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἔκπτωτος ἑταιρία δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρὰ τῆς νέας, εἰς ἣν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε παραχωρήσει τὴν ἐξακολούθησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἤκουσα, κύριοι, τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, πρῶτον μὲν διότι ὤφειλον νὰ προσέξω εἰς τὰς ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας ἡ συνεδριάζουσα καὶ συζητοῦσα Βουλὴ ἔμελλε νὰ φέρῃ εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον κατήρτισε τὸ ὑπουργεῖον, καὶ δεύτερον, διότι ὤφειλα νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πάσης ἀντιῤῥήσεως, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν προέρχεται καὶ οἵα δήποτε καὶ ἂν ᾖναι. Νομίζω ὅμως ὅτι αἱ γενόμεναι παρατηρήσεις δὲν εἶναι τόσον στενῶς συνδεδεμέναι, ὅσον ηὐχόμην, πρός τε τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὑπολογισμῶν καὶ πρὸς τὴν σπουδαίαν καὶ ἀγαθὴν ἐπιῤῥοὴν ἣν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἔργον θὰ ἐξασκήσῃ ἐπί τε τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ ἐπὶ τοῦ δημοσίου. Ἐν πρώτοις παράδοξον μοὶ ἐφάνη, ἀντιπρόσωποι σοβαροὶ νὰ ὑποστηρίζωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις ὤφειλε καὶ ἡ Βουλὴ νῦν ὀφείλει νὰ σταματήσῃ ἀπέναντι προτάσεων φερομένων εἴς τε τὸ ὑπουργεῖον πρὶν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον δι’ ὧν τρόπων φέρονται καὶ δι’ ὧν προσώπων φέρονται αἱ προτάσεις τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος ἐμνημόνευσε. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο νὰ προσβάλω τὰ πρόσωπα· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι προσβολή, ὅταν τις ἀξιοῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἀκούεται, ἐνῷ δὲν ἔχει τὰ πρὸς τοῦτο προσόντα, τῶν ὁποίων ἐν τούτοις δύναται ὁ ἄνθρωπος νὰ στερῆται χωρὶς νὰ χάνῃ τὴν ὑπόληψίν του. Ἐάν τις, φέρ’ εἰπεῖν, δὲν παρέχῃ πίστιν μεγάλης χρηματικῆς δυνάμεως, νομίζω δὲν προσβάλλεται διόλου· ἡ πτωχεία δὲν εἶναι ἀτιμωτική, δὲν εἶναι ἀνυποληψία. Τὸ νὰ μὴ ἔχῃ τις διόλου πίστιν ἐν τῇ ἀγορᾷ ἕνεκα αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἡ παρελθοῦσα διαγωγή του ἐγέννησε, δύναται νὰ ᾖναι μομφή· τὸ νὰ μὴ δύναται ὅμως ὁ λόγος του νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ σταματήσῃ τὰ ἔργα μιᾶς κυβερνήσεως καὶ μιᾶς Βουλῆς ἵνα διαπραγματευθῇ μετ’ αὐτῶν ἐπιχειρήσεις 30, 40 ἢ 50 ἑκατομμυρίων, αὐτὸ δὲν εἶναι προσβολή, δὲν εἶναι ἀνυποληψία· προκαλεῖ ὅμως ἔρευναν καὶ ἐξέτασιν ἡ τοιαύτη ἀξίωσις, ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου εἰς τὴν κυβέρνησιν, εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. Οὐδέποτε ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, πῶς μία σοβαρὰ ἑταιρία κατασκευάζουσα σιδηροδρόμους ἐν Εὐρώπῃ, δύναται νὰ προσφερθῇ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν ἵνα δαπανήσῃ τὰ ποσὰ, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος σήμερον, χωρὶς νὰ προσέλθῃ πρὸς τὸν πρέσβύν μας ἐν Παρισίοις, ἐνῷ ἐκεῖ κατοικεῖ καὶ διαμένει, καὶ χωρὶς ν’ ἀποστείλῃ ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπόν της, ἢ ἐκλέξῃ τράπεζαν ἢ τραπεζίτην πληρεξούσιον, μάλιστα διὰ τὰς τόσον σπουδαίας, ὅσον αἱ τοῦ σιδηροδρόμου, ἐπιχειρήσεις. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὗται αἱ γενικαὶ βάσεις, ἐφ’ ὧν πρέπει καὶ τὰ κοινοβούλια καὶ πρὸ πάντων αἱ διαπραγματευόμεναι κυβερνήσεις νὰ βασίζωνται, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἰδιαίτεραι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀποτρέπουσι νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν μετ’ αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος δὲν παρέλειψε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι αἱ προτάσεις τῶν κυρίων τούτων ἐπῆλθον μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως μετὰ τῆς τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως. Ἀφοῦ λοιπὸν συνήφθη ἡ σύμβασις, τότε παρουσιάσθησαν δύω νέοι καὶ ἐζήτησαν νὰ διαπραγματευθῶσι περὶ τῆς ἰδίας ἐπιχειρήσεως. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, εἰσάγων προχθὲς τὰς συμβάσεις, ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δύω νέων ἐν Ἀθήναις παρουσιάσθη καὶ τρίτος ὡς πληρεξούσιος δῆθεν τοῦ ἰδίου τραπεζίτου. Ἐγὼ ἐξεπλάγην· ἠρώτησα δὲ αὐτοὺς, ποῦ εἶναι τὰ πληρεξούσιά των· μοὶ ἔδειξαν ἓν τηλεγράφημα· ἐπανῆλθον εἷς ἐξ αὐτῶν τὴν ἐπιοῦσαν ἢ τὴν παρεπιοῦσαν, καὶ τῷ εἶπον, ὅτι πλὴν αὐτοῦ παρουσιάζονται ἕτεροι δύω. Τοῖς ἐπροσδιόρισα μάλιστα καὶ ὥραν νὰ προσέλθωσι τῷ ἁρμοδίῳ τμηματάρχῃ καὶ οἱ τρεῖς. Ἀλλ’ οἱ μὲν δὲν ἀνεγνώριζον τὸν δέ. Αὐτοὶ δὲν εἶναι τίποτε, ἔλεγεν ὁ μὲν περὶ τοῦ δὲ, δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν τραπεζίτην. Καὶ τῷ ὄντι μετά τινας ἡμέρας μοὶ ἔφερεν ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν τὸ περὶ οὗ σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον φέρει ἐπὶ λέξεως τὰ ἑξῆς· «Je ne connais pas Smyrli, ni lui ai jamais écrit, ni à personne. Prevenez Excellence. Boccarie» ἤτοι, «Δὲν γνωρίζω τὸν κ. Σμυρλῆν· δὲν τοῦ ἔγραψά ποτε, καθὼς οὐδὲ εἰς κανὲν πρόσωπον ἔγραψα. Εἰδοποιήσατε τὸν ὑπουργόν».

§64ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ὁ Βοκαρὶ εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας Jenty, δὲν εἶναι τοῦ Gautieu, ὥστε ὁ Βοκαρὶ πολὺ καλὰ λέγει, ὅτι δὲν γνωρίζει τὸν Σμυρλῆν.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τίποτε ἄλλο. Αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἑταιρία ὑπάρχει· Gautier ἰδιαιτέρα ἑταιρία δὲν ὑπάρχει. Πρὶν ἐξαντλήσω αὐτὸ τὸ θέμα ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς δύω πράγματα· τὸ πρῶτον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλαβα τὴν τιμὴν προχθὲς νὰ εἴπω, ὅτι αἱ κυβερνήσεις, ὅταν συνομολογήσωσι σύμβασίν τινα, δὲν δύνανται νὰ συνομολογήσωσι δευτέραν. Ἡ κυβέρνησις εἶχε συνομολογήσει μίαν σύμβασιν μετὰ τῆς τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως καὶ μετὰ τῆς ἄλλης ὁμάδος, τῆς ἐν Παρισίοις εὑρισκομένης καὶ συγκροτουμένης ἀπὸ πρόσωπα πρωτίστης τάξεως ὑπὸ ἔποψιν τραπεζικήν. Δὲν ἠδύνατο ἑπομένως, καὶ ἂν ἀξιοπιστίαν τὰ πρόσωπα αὐτὰ εἶχον καὶ ἐὰν πληρεξουσιότητα εἶχον καὶ ἐὰν σοβαρὰς προτάσεις ἐπρότεινον εἰς τὴν κυβέρνησιν, νὰ συντάξῃ δευτέραν σύμβασιν μετ’ αὐτήν· ἡ κυβέρνησις ἔπρεπε καὶ ἐχρεώστει νὰ φέρῃ τὴν σύμβασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ δεχθῇ ἢ ὄχι αὐτήν, καὶ ἀναμφισβητήτως ἤθελε τότε λάβει γνῶσιν τῶν προτάσεων ἐκείνων. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν οὔτε κἂν εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὴν τὴν ἀρχήν· διότι, ὡς εἴδετε, οἱ κύριοι οὔτε πληρεξουσιότητα εἶχον, οὔτε ἀνταπόκρισιν εἶχον, καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀντεποιοῦντο, διεψεύδοντο καὶ ἀπεκρούοντο. Τὸ δεύτερον, εἰς ὃ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι ν’ ἀναγνώσητε τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ δύω νέοι, οἵτινες ἠμποροῦν νὰ ᾖναι λίαν ἀξιότιμοι καὶ ἀξιόλογοι, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῆς προσωπικῆς αὐτῶν ἀξίας, ἀλλὰ μᾶλλον περὶ τῶν σχέσεών των μετὰ τῶν εὐρωπαϊκῶν οἴκων καὶ περὶ τῆς δυνάμεώς των τῆς οἰκονομικῆς, τὸ σχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ δύω νέοι μοὶ ἔδωκαν δύω ἡμέρας μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὸ ἀναγνώσητε, θέλετε ἰδεῖ ὅτι εἶναι ἀντίγραφον τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέβαλον· δηλονότι, ἀφοῦ εἶδον αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἀντέγραψαν μετὰ μεγίστης συντομίας τὰ κυριώτερα μέρη αὐτῆς· ἐπειδὴ δὲ σκοπὸς αὐτῶν ἦτο ν’ ἀνοίξουν μίαν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τῆς συμβάσεως (πόθεν παρακινούμενοι δὲν γνωρίζω), ἔκαμαν μίαν μόνον μεταβολὴν, δηλ. ὥρισαν 13 ἔτη πρὸς πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλὰ τέλος πάντων ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἤθελον προτείνει, ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε καθῆκον ν’ ἀκούσῃ, διότι δὲν εἶχεν ἀπόδειξιν ὑπὲρ τῆς σπουδαιότητος τῶν προτάσεων, ἀλλ’ ἐξεναντίας ἀποδείξεις ὅτι οὐδεμίαν εἶχον σοβαρότητα. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, ἂν δηλονότι ᾖναι προτιμότερον εἰς τὸ ἔθνος νὰ κατασκευάσῃ τοὺς σιδηροδρόμους ἰδίαις αὑτοῦ δαπάναις. Εἷς μάλιστα τῶν ἀγορευσάντων ἐθαύμασεν ἰδὼν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγρούς. Διὰ τοῦτο μάλιστα ὀφείλω νὰ συζητήσω τὸ εἰρημένον ζήτημα, διότι, βλέπετε, ἡ πεποίθησις τοῦ ἀγορεύσαντος μέχρι τίνος σημείου φθάνει. Ἐγὼ ὅμως ἐξ ἐναντίας φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἦτο ἀδύνατον νὰ κατασκευάσωμεν αὐτὰς τὰς δύω γραμμὰς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε μία ἐλπὶς, ἡ ἐλπὶς ὅτι αἱ γραμμαὶ αὗται ἠδύναντο νὰ γείνωσι διεθνεῖς. Δὲν ἔχω δὲ ἀνάγκην νὰ προτείνω πρὸς τοῦτο ἐπιχειρήματα προερχόμενα ἀπὸ ἐμὲ αὐτὸν, διότι τὰ δανείζομαι ἀπὸ τῶν κατὰ τῆς συμβάσεως ἀγορευσάντων. Οἱ κατὰ τῆς συμβάσεως ἀγορεύσαντες εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσπράξῃ χρεωλυτικῶς τὴν ἐπιχορήγησιν διὰ τῆς ῥήτρας, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 2,5%· διότι οἱ σιδηρόδρομοι, εἶπον οὗτοι, ποτὲ δὲν εἶναι δυνατὸν, δὲν εἶναι πιστευτὸν ὅτι θέλουν δώσει ὠφέλειαν 5%· καὶ ταῦτα εἶπον οἱ κατὰ τῆς συμβάσεως ἀγορεύσαντες ὄχι ὑποθέτοντες ὅτι ὁ σιδηρόδρομος δὲν θὰ γείνῃ διεθνὴς, ἀλλὰ καὶ ἂν ᾖναι διεθνής. Ἑπομένως τοὺς ἐρωτῶ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἐλπὶς ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι αὐτοὶ ἦτο δυνατὸν νὰ γείνωσιν διεθνεῖς, τίς ἤθελεν ἔλθει νὰ κατασκευάσῃ αὐτοὺς ἐν Ἑλλάδι, ἀφ’ οὗ καὶ διεθνεῖς ἐὰν γείνωσι δὲν θὰ δώσουν 5%; Νομίζω ὅτι ἡ Εὐρώπη δὲν ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ τοποθετήσῃ τὰ κεφάλαιά της ἐπὶ ὠφελείᾳ ὀλιγωτέρᾳ τῶν 5%, νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς ἐπιχειρήσεις τόσον ἐπισφαλεῖς ὅπως οἱ σιδηρόδρομοι ἐν γένει. Ἀλλ’ ἐρωτῶ συγχρόνως, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτῶν τῶν ἰδίων ἐρειδόμενος, τίς Ἕλλην, ποία Κυβέρνησις, ποία Βουλὴ, ποῖος ἀντιπρόσωπος ἤθελε λάβει ποτὲ τὴν πρωτοβουλίαν νὰ προτείνῃ νὰ κατασκευάσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ τοὺς σιδηροδρόμους ἰδίοις ἀναλώμασιν; Ἡ Ἑλλὰς ἑπομένως ἀπολαμβάνει αὐτὸ τὸ πανθολογούμενον εὐτύχημα ἐκ μόνης αὐτῆς τῆς ἰδέας ἥτις ἐπικρατεῖ, ὅτι λίαν πιθανῶς οἱ σιδηρόδρομοι, περὶ ὧν ἐνασχολεῖται ἡ Βουλὴ, θέλουσι γείνει διεθνεῖς. Ἐὰν δὲν γείνωσι διεθνεῖς, ἡ Ἑλλὰς πάλιν ἐκέρδησεν· ἀνυπολογίστους ὠφελείας θέλει ἔχει καὶ ἐὰν μείνωσιν ἐσωτερικοί· καὶ ἡ πρώτη ὠφέλεια θέλει εἶναι ὅτι κατορθοῦται ξένα εὐρωπαϊκὰ κεφάλαια νὰ συντρέξωσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν εὐτυχημάτων τούτων αὐτῆς, συμμεριζόμενα κατὰ τὸ ἥμισυ τοὺς κινδύνους. Ἐὰν, κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ κατασκευῆς φυλακῶν, περὶ κατασκευῆς ἁπλῶν κτιρίων, περὶ δαπανῶν ἄλλων ὁμοίων μὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας εἴμεθα συνειθισμένοι πάντοτε νὰ δαπανῶμεν, καὶ φορολογοῦντες μάλιστα βαρέως τὸν λαὸν ἀκάρπως, ὅλαι αὐταὶ αἱ θεωρίαι ἠδύναντο νὰ ἔχουν κάποιαν ὑπόστασιν ἢ τοὐλάχιστον ν’ ἀξιωθῶσι δικαίως τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου, περὶ τῆς ταχίστης αὐτῆς συγκοινωνίας, τῆς ὁποίας ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ὄχι μόνον ἐλαττοῦται ὁ χρόνος τῆς συγκοινωνίας καὶ αἱ ἀποστάσεις, ἀλλὰ καταβιβάζεται ἡ τιμὴ τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῆς συγκοινωνίας ἐν γένει, πολλαπλασιάζεται ὁ πληθυσμὸς, ἐπεκτείνεται ἡ καλλιέργεια καὶ αὐξάνει ὅ τε ἐθνικὸς πλοῦτος καὶ ὁ δημόσιος· ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου οὐ μόνον ταῦτα τὰ πλεονεκτήματα προσφέρονται εἰς τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ συγχρόνως ἡ Ἑλλὰς, ἀφ’ οὗ ἔζησε 40 ἔτη μεμονωμένη καὶ ἀποκεχωρισμένη τῆς ἑστίας τοῦ πολιτισμοῦ, συνδέεται διὰ τῆς ταχυτέρας ὁδοῦ μετὰ τῆς Εὐρώπης καὶ ἀποκτᾷ τὴν εὐκολίαν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνατολὴν νὰ εἰσδύσῃ σχεδὸν πανταχοῦ· ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτου ἔργου, ἂς μὲ συγχωρήσουν, μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τοὺς προαγορεύσαντας, νὰ θεωρήσω ἔγκλημα τὰς ἀντιῤῥήσεις αὐτῶν. Ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος τῆς Λαμίας, περὶ οὗ πρόκειται νὰ φέρωμεν ψῆφον, μείνῃ ἐσωτερικὸς σιδηρόδρομος καὶ δὲν γείνῃ διεθνὴς, θέλομεν δαπανᾷ, δανειζόμενοι τὰ χρήματα πρὸς 6%, 900,000 φρ. κατ’ ἔτος ἢ 1,000,000, ἐὰν δανεισθῶμεν τὰ χρήματα πρὸς 7%. Καὶ θαυμάζω, κύριοι, πῶς οἱ προαγορεύσαντες ἐσταμάτησαν ἐνώπιον αὐτῆς τῆς δαπάνης, προκειμένου περὶ τοιούτου ἀγαθοῦ, ἐνῷ πολλάκις ἐψηφίσαμεν ἀνώτερα ποσὰ χωρὶς νὰ ἔχωμεν τοιαύτας ἐλπίδας ὠφελίμους εἰς ἔργα τοσοῦτον παραγωγικά. Ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος τῆς Λαμίας εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μείνῃ ἐσωτερικός· θὰ γείνῃ διεθνὴς καὶ θὰ κατορθώσῃ, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ γείνῃ ὁ τόπος τῆς διαβάσεως τῆς ἐμπορίας τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσεως, οὐχὶ βεβαίως τῆς Δύσεως ὁλοκλήρου· ἄλλως, ἤθελεν εἶσθαι λίαν τολμηρὰ ἀξίωσις καὶ γελοία συνάμα, ἐὰν ἤθελέ τις ζητήσει ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης τὴν συγκοινωνίαν νὰ τὴν φέρῃ διὰ τῆς Λαμίας. Μεταβαίνω εἰς δευτέραν δυσκολίαν παρὰ τῶν ἀντιθέτων καὶ ταύτην προταθεῖσαν καὶ ἀποδεικνύουσαν, ὅτι δύναταί τις νὰ προτείνῃ συστήματα, ἀλλὰ τὰ πράγματα εἶναι δύσκολον νὰ ἔλθουν εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων του, ἐὰν λίαν ἀπαθῶς δὲν τὰ ἐμελέτησε. Προχθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἐμφαίνοντα τὰς διαπραγματεύσεις τῆς Κυβερνήσεως μετ’ ἄλλων ἑταιριῶν. Ὅσοι τὰ ἀνεγνώσατε παρετηρήσατε ὅτι αἱ προτάσεις αἱ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν γενόμεναι στηρίζονται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον υἱοθέτησαν τινὲς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν σήμερον· ἐπὶ τοῦ συστήματος δηλονότι τοῦ νὰ κατασκευάζῃ ἡ Ἑλλὰς δαπάναις αὑτῆς τοὺς σιδηροδρόμους της. Μία τοιαύτη πρότασις εἶναι ἡ τῆς ἑταιρίας Βιτάλη, ἡ ὁποία εἶναι ἑταιρία πασίγνωστος, ἔχουσα ὅλην τὴν ἱκανότητα τοῦ κατασκευάζειν δρόμους καὶ σιδηροδρόμους, καὶ ὑποστηριζομένη ὑπὸ μεγάλων κεφαλαίων. Ὑπὸ ποίους ὅρους, κύριοι, μᾶς ἐπρότεινε νὰ μᾶς κατασκευάσῃ τοὺς σιδηροδρόμους; προσφέρομαι, μᾶς εἶπε, νὰ κατασκευάσω τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Ἑλλάδος δαπάναις αὐτῆς πρὸς 140,000 φράγκα τὸ χιλιόμετρον, ἀφοῦ δὲ σᾶς κατασκευάσω τὰς ὁδοὺς, θέλετε μοὶ τὰς παραχωρήσει ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ὅπως τὰς νέμωμαι, ἀλλὰ δὲν θέλω νέμεσθαι αὐτὰς ἄνευ ὠφελείας καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν εἰσπράττω 8,000 φράγκα δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον, τότε ἐπὶ τοῦ περιπλέον θέλει λάβει ἡ Ἑλλὰς 60%, ἐγὼ δὲ 40%, ὥστε ἐὰν περισσεύσουν 1000 δραχμαὶ, θέλει λάβει 600 δραχμ. αὐτὴ ἐγὼ δὲ 400. Ἐφαρμόζω αὐτὴν τὴν πρότασιν ἐπὶ τῶν δύω σιδηροδρόμων περὶ ὧν πρόκειται. Πρόκειται περὶ σιδηροδρόμων ἐκτάσεως 530 χιλιομέτρων τῶν δύω ὁμοῦ. Διὰ 530 χιλιόμετρα πρὸς 140,000 φράγκων ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν 74,200,000 φράγκων. Μόνον δὲ ἀφοῦ ἤθελε λάβει ἡ ἑταιρία 8,000 φράγκων ἐπὶ ἑκάστου χιλιομέτρου, ὅπερ ἀναλογεῖ εἰς 6% περίπου, τότε μόνον θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα ὄχι νὰ λαμβάνωμεν ὁλόκληρον τὸ περιπλέον μέχρις ἑνὸς ποσοστοῦ τοὐλάχιστον, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν ὁμοῦ μετὰ τῆς ἑταιρίας εἰς τὴν διανομὴν λαμβάνοντες 60%. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου οἱ δύω σιδηρόδρομοι, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε, προκαλοῦν δαπάνην 33,000,000, ἤτοι ὀλιγώτερον πολὺ τοῦ ἡμίσεος τῆς τοῦ Βιτάλη προτάσεως. Ἐὰν δὲ οὐχὶ 6% δώσῃ ὁ σιδηρόδρομος, ἀλλὰ 5 μόνον, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ χρεωλυτικῶς τὸ κεφάλαιόν της. Ὅταν δὲ ἡμεῖς διὰ τῆς συμβάσεως, φερ’ εἰπεῖν, τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν συνομολογῶμεν ἐγγύησιν 6% (διότι, ὡς γνωρίζετε, δύω συστήματα περιέχει ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος, τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως μέχρις 6% καὶ τὸ σύστημα τῆς ἐπιχορηγήσεως μέχρι 18,000,000), ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀναδέχεται τὴν ἐγγύησιν μέχρις 6% τόκου, δὲν πληρόνει οὔτε λεπτὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν κατὰ τὴν ἡμετέραν σύμβασιν. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βιτάλη τοῦ νὰ μᾶς κατασκευάσῃ τὰς ὁδοὺς περιέχει καὶ ἐγγύησιν 6% καὶ ἐπιχορήγησιν ὅλης τῆς ἀξίας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, διότι ἐζήτησε νὰ μᾶς κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους πρὸς 140.000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον δαπάναις ἡμῶν, νὰ νέμηται δὲ αὐτὴ τοὺς σιδηροδρόμους ἐπὶ 10 ἔτη πρὸς 6%· ὅταν δὲ τὸ κέρδος ὑπερβαίνει τὰ 6%, τότε μόνον νὰ λαμβάνῃ μερίδιον τὸ δημόσιον. Ἡ σύγκρισις ἑπομένως τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς σᾶς παρουσιάζομεν, πρὸς τὰς συμβάσεις τῶν ὁποίων ἐμνήσθησαν τινὲς ἐξ ὑμῶν, προτιμήσαντες τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς δαπάναις τοῦ Κράτους, περιέχει αὐτὴν τὴν διαφοράν. Κατὰ τὸ ἐπιθυμητὸν αὐτὸ σύστημα, ἐμέλλομεν νὰ δαπανήσωμεν 74 ἑκατομμύρια φράγκων, ἐνῷ κατὰ τὰς ἡμετέρας συμβάσεις θὰ δαπανήσωμεν 33 μόνον καὶ συγχρόνως ἐμέλλομεν νὰ ἐγγυηθῶμεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τὸ 6%, ἐνῷ ὅταν κατὰ τὸ σύστημα τῆς τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως θὰ ἐγγυηθῶμεν 6%, δὲν θὰ πληρώσωμεν οὔτε λεπτὸν ὡς ἐπιχορήγησιν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ μία πρότασις ἡ προερχομένη ἀπὸ τόσον σοβαρὸν οἶκον ὡς εἶναι ὁ τοῦ κυρίου Βιτάλη, κατὰ τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, τὸ ὁποῖον οἱ ἐναντίοι ἐκθύμως ἐσύστησαν σήμερον δαπάναις τῆς κυβερνήσεως. Μεταβαίνω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Jenty, ἑτέρου κατασκευαστοῦ σιδηροδρόμων. Ὁ κύριος Jenty κατεσκεύασε τοὺς ῥωσσικοὺς σιδηροδρόμους καὶ ἔχει τὴν ἱκανότητα τοῦ ἔργου. Ὁ κύριος οὗτος, ὡς εἴδετε εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσα, ἐζήτησε καὶ αὐτὸς νὰ κατασκευάσῃ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Ἑλλάδος δαπάναις αὐτῆς. Διὰ τῆς πρεσβείας, δι’ ἧς ἐνήργησα τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας, ἐζήτησα νὰ μάθω παρὰ τῆς ἑταιρίας ταύτης ὑπὸ τίνας ὅρους μᾶς προσφέρει τὰ χρήματα, καὶ μετά τινας διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ κυρίου πρέσβεως ἀπέληξεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ μᾶς ζητήσῃ δέκα τοῖς ἑκατόν. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξελέγξω τὴν πρότασιν ταύτην τὴν στηριζομένην εἰς τὴν ἰδέαν τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων διὰ χρημάτων τῆς Ἑλλάδος χορηγουμένων τῇ ἑταιρίᾳ ἐπὶ τόκῳ 10%, καὶ μεταβαίνω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅπερ εἶναι, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων, περὶ ὧν πρόκειται, οὐχὶ διὰ συνεταιρισμοῦ τοῦ δημοσίου μετά τινος ἑταιρίας, ἀλλ’ ἀποκλειστικῶς δαπάναις τῆς κυβερνήσεως, οὐ μόνον δὲν ἤθελε σοβαρῶς προταθῆ καὶ ὑποστηριχθῆ οὔτε παρὰ κυβερνήσεως, οὔτε παρὰ βουλευτοῦ ποτὲ, ἀλλὰ, καὶ ἂν ἤθελε γείνει, δὲν ἐσύμφερεν. Ἕτερος τῶν προαγορευσάντων ἔθιξεν ἕτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐπίσης ὀφείλω νὰ συζητήσω. Αὐτὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι αἱ συμφωνίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ὑπεβάλαμεν, εἶναι ἐπιβλαβεῖς. Ἤχθη δὲ εἰς μέσον ἡ θεωρία ὅτι τὰ 22 ἑκατομμύρια εἶναι ὀλιγώτερα τῶν 15. Καὶ ἐγὼ μὲν ἐθαύμασα ταῦτα ἀκούων, αὐτοὶ δ’ ἐλπίζω ἐπίσης νὰ θαυμάσωσι μετὰ τὴν ἀνάλυσιν, ἣν σκοπεύω νὰ κάμω, ἐνθυμηθέντες ὅσα εἶπον. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ λάβω δύω ἀριθμοὺς, καὶ ἀντὶ νὰ λάβω τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κυρίου Σμυρλῆ λαμβάνω μᾶλλον τοὺς ἀριθμοὺς δύω κυβερνήσεων· θέλω συγκρίνει τὰ 22,000,000 πρὸς τὰ 15,000,000, περὶ ὧν ἰδίως ἐγένετο λόγος, καὶ εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ποιοῦμαι ταύτην τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Παπαμιχαλόπουλον, ὅτι μόνον ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ διαπραγμάτευσις τῶν ὅρων, τότε ἠγέρθη ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ παρατήρησις, ὅτι ἠννόει τὸ ὑπουργεῖον διαπραγματευόμενον περὶ τῶν 22,000,000, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ φράγκων ἀλλὰ περὶ δραχμῶν· ἡ ἀντίῤῥησις δὲ αὕτη ἦλθεν εἰς τὸ μέσον βραδέως, διὰ τοῦτο καὶ ἔπεσε.

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔπεσε.

§67ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγω, ὅτι ἔπεσε, διότι τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως εὑρίσκεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον· παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Παπαμιχαλόπουλον νὰ μεταβῇ ἐκεῖ καὶ νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ τμηματάρχου, ὁ ὁποῖος καὶ τότε καὶ τώρα εἶναι ὁ αὐτὸς, νὰ τὸ ἀναγνώσῃ καὶ θέλει ἰδεῖ ὅτι τὰ ἑκατομμύρια εἶχον ὑπολογισθῆ εἰς φράγκα.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑπογεγραμμένη ἡ σύμβασις;

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, τὸ σχέδιον ὑπάρχει. Θέλω σᾶς ἐκθέσει τὸ σύστημα τῆς συμβάσεως τῆς σημερινῆς, ὅπερ συνίσταται εἰς τὰ ἑξῆς. Θὰ πληρώσωμεν 15 ἑκατομμύρια εἰς τρεῖς δόσεις ἴσας ἐτησίως. Καὶ τὸ ὑπουργεῖον τὸ σημερινὸν καὶ τὸ παρελθὸν καὶ κάθε ἄλλο ὑπουργεῖον ἤθελεν ἐξοφλήσει τὸ χρέος τοῦτο χρεωλυτικῶς. Ὁμολογουμένως οὔτε ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἰσχυρίζεται, οὔτε ἕτερός τις, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκονται εἰς τόσον ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ ἐκ τοῦ ταμείου 33,000,000, τὴν τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν δύω σιδηροδρόμων, καὶ δὲν ἤθελεν ἀναγκασθῆ, ὡς ἔπραξε πάντοτε καὶ ὡς πράττουν καὶ τὰ ἄλλα Κράτη, νὰ προσφύγῃ εἰς δάνεια χρεωλυτικά. Πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὰ 15,000,000 μὲ τὴν τριετῆ προθεσμίαν πρὸς τὰ 22,000,000 μὲ τὴν ἑνδεκαετῆ. Θέτοντες λοιπὸν ὡς βάσιν τὴν χρεωλυτικὴν ἐξόφλησιν κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις ἐπὶ ἴσῳ τόκῳ καὶ ἴσῳ χρεωλυσίῳ ἔχομεν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Τὸ δάνειον ἐκεῖνο πρὸς 6% τόκον καὶ πρὸς ἓν χρεωλύσιον θὰ ἐξοφληθῇ εἰς 33½ ἔτη· ἑκάστη δόσις περιέχει κεφάλαιον 5,000,000· ἑπομένως διὰ χρεωλύσιον καὶ τόκον φράγκα 350,000 κατ’ ἔτος, ἅτινα ἐπὶ 33 καὶ ½ ἔτη θέλουσι δώσει φράγκα 11,725,000, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν τρία δάνεια θὰ κάμωμεν ἐκ 5,000,000 ἕκαστον· ὅθεν πολλαπλασιάζοντες τὰ 11,725,000 ἐπὶ τοῦ 3 ἔχομεν 35,175,000. Ἑπομένως ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις θὰ πληρώσῃ φράγκα 35, 175,000 πρὸς ἐξόφλησιν διὰ χρεωλυτικῶν δανείων ἐπιχορηγήσεως ἐκ 15.000,000, τὰ ὁποῖα εἰς ἴσας ἐτησίας δόσεις ἐν μιᾷ τριετίᾳ θέλει θέλει χορηγήσει. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον σύστημα τῶν 22,000,000 φράγκων.

§70ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δραχμῶν, ὅπως εἶναι ἡ πρότασις.

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποία πρότασις; Πρότασιν ἐγὼ ἐννοῶ οὐχὶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισαν τότε μὲ λέξιν τὴν ὁποίαν δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ προφέρω· πρότασιν ἐννοῶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τέλους διετυπώσατε εἰς σχέδιον συμβάσεως καὶ ἐμελετᾶτε νὰ ὑπογράψητε, καὶ ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, καὶ ἥτις ἐδιορθώθη διὰ τῆς χειρὸς τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ ὑπογραφῇ τοιαύτη σύμβασις· ὑμεῖς τὸ εἴπατε κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς συμβάσεως.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγένετο τωόντι φιλονεικία, καὶ τοῦτο εἶπον ὑποβάλλων τὴν σύμβασιν. Οἱ ὑπάλληλοι ὅμως τοῦ ὑπουργείου μοὶ ἔκαμον κατόπιν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἔκαμαν λάθος, ὅτι φιλονεικία ἐγένετο, ἡ ὁποία ὅμως κατόπιν ἐξωμαλύνθη, διότι οἱ διαπραγματευθέντες εἶπον εἰς τὸν ὑπουργόν, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι καλὴ πίστις. Ἰδοὺ δὲ ὅτι καὶ ἡ σύμβασις, ἥτις φέρει ἄλλας ἰδιοχείρους διορθώσεις τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν φέρει δραχμάς, ἀλλὰ φράγκα.

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν ἔμελλε νὰ ὑπογραφῇ παρὰ τῆς κυβερνήσεως, διότι ὑπῆρχεν ἡ φιλονεικία μεταξὺ φράγκων καὶ δραχμῶν· περὶ τοῦ σχεδίου τούτου ἐγὼ δὲν ἔκαμα λόγον, διότι εἶναι σχέδιον ἀνυπόγραφον.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μήπως ὑπάρχει ἕτερον, ὅπερ ὑπέγραψεν ἡ ἑταιρία; Τὸ σχέδιόν σας τὸ διὰ τῆς χειρός σας γεγραμμένον δὲν φέρει διορθώσεις εἰς τὸ μέρος τοῦτο, καὶ ἑπομένως ἀποδεικνύει τὴν διάθεσίν σας· ἄλλως τε δὲ βλέπω ἤδη ὅτι καὶ σεῖς ἠρχίσατε νὰ διστάζετε περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν λογαριασμῶν σας, καθ’ οὓς τὰ 15 εἶναι περισσότερα τῶν 22. Μεταβαίνω εἰς τὸ σύστημα τῶν 22,000,000 φράγκων εἰς ἕνδεκα ἐτησίας δόσεις ἐπὶ ἔτη 33 καὶ ½. Κατ’ αὐτό, δι’ ἑκάστην δόσιν ἐκ κεφαλαίου φράγκων 2,000,000 μὲ χρεωλύσιον καὶ τόκους 7% ἡ ἐτησία δόσις εἶναι φράγκα 140,000. Ἐπὶ 33 δὲ ἔτη αἱ 140,000 μᾶς δίδουσιν ποσὸν 4,690,000, ἑνδεκάκις δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο μᾶς δίδει φράγκα 51,590,000. Κατ’ ἀμφότερα τὰ συστήματα θὰ δανεισθῶμεν χρεωλυτικῶς μὲ τὸν αὐτὸν τόκον, μὲ τὸ αὐτὸ χρεωλύσιον· καὶ κατὰ μὲν τὸ ἓν σύστημα τῶν 22,000,000, θὰ πληρώσωμεν φράγκα 51,590,000, κατὰ δὲ τὸ σύστημα τῶν 15,000,000 θὰ πληρώσωμεν 35,175,000. Αὐτὰ εἶναι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσωμεν εἴτε εἰς τὴν ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἴτε εἰς τὴν Ἰόνιον, εἴτε εἰς τὴν Πιστωτικὴν προσφύγωμεν καὶ χρεωλυτικῶς δανεισθῶμεν. Κατὰ τὴν σημερινὴν σύμβασιν, θὰ ἐξαχθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου φράγκα 35,175,000, κατὰ δὲ τὴν ἄλλην 51,590,000. Αἱ διαφοραὶ προέρχονται ἐκ δύω αἰτιῶν· διότι ἐντὸς τῶν 35.000,000 ὑπάρχουν κεφάλαια πρὸς ἀπόσβεσιν φρ. 15,000,000, ἐνῷ ἐντὸς τῶν 51 ὑπάρχει πρὸς ἀπόσβεσιν κεφάλαιον 22· δεύτερον, διότι ἐντὸς τῶν 35,000,000 ὑπάρχουν τόκοι 20,175,000, ἐνῷ ἐντὸς τῶν 51,000,000 ὑπάρχουν τόκοι 29,590,000. Ἑπομένως διαφορὰ κεφαλαίων φρ. 7,000,000, διαφορὰ δὲ τόκων φρ. 9,415,000· τὸ ὅλον δὲ τῆς ὠφελείας τοῦ δημοσίου 16,415,000. Δὲν σᾶς ἤρεσε, κύριοι, ὅτι ἐφαίνετο ὑπὲρ τοῦ ἔργου μας διαφορὰ πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου φρ. 7,000,000, ἠθέλατε νὰ παρουσιασθῇ μεγαλειτέρα, ἰδοὺ 16,500,000.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπολογισμοί σας δὲν εἶναι ἀκριβεῖς.

§77ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἐγὼ ἔχω δίκαιον καὶ ὄχι σεῖς. Οὐδόλως ἀπομακρύνομαι τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ τὴν πεῖραν εἰς μέσον φέρων δι’ ἀποδείξεων λέγω, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον καὶ ὄχι σεῖς. Ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον ἤθελεν ἐξοφληθῆ τὸ χρέος καὶ οὐχὶ χρεωλυτικῶς; ἠδυνάμην νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι τὸ ἓν πρέπει νὰ ἐξοφληθῇ μὲ μεγαλείτερον χρεωλύσιον καὶ τὸ ἄλλο μὲ ὀλιγώτερον; ἀλλ’ ἡ μέθοδός σας θὰ ἦτο ὁ τετραγωνισμὸς τοῦ κύκλου, ἂν ἠδύνασθε ν’ ἀποδείξετε ὅτι τὸ 22 εἶναι μικρότερον τοῦ 15. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας καταφαίνεται ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων δὲν ἦσαν ὀρθοί. Τὸ ζήτημα ὅμως δὲν ἐπεριορίσθη ἕως ἐδῶ· αἱ κατηγορίαι φέρονται οὐ μόνον εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν ἔργων ἡμῶν πρὸς τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο οἱ προκάτοχοί μας νὰ πράξωσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἔργων ἡμῶν πρὸς τὰ εἰθισμένα ἐν Εὐρώπῃ Εἷς τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων εἶπεν, ὅτι ἀκριβὰ πολὺ συνήψαμεν τὴν σύμβασιν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν. Συγχωρήσατέ μοι νὰ παραθέσω τοὺς ἀριθμοὺς ἐξ ἑνὸς τῶν ἀξιολογωτέρων συγγραμμάτων περὶ τῆς ὕλης ταύτης τοῦ κ. Perdonnet, traité élémentaire sur les chemins du fer.

§78ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ τοὺς ἀμερικανικούς.

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους· ἐγὼ θὰ ἦμαι δικαιότερος ὑμῶν καὶ πρὸς σᾶς· οἱ ἀγγλικοὶ σιδηρόδρομοι....

§80ΖΩΧΙΟΣ. Κάκιστος ὅρος.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπήτησαν διὰ τὴν κατασκευήν των κατὰ χιλιόμετρον 535,000 φράγκα, οἱ γαλλικοὶ 391,000, οἱ βελγικοὶ 270,000, οἱ γερμανικοὶ 235,000 οἱ ἀμερικανικοὶ 96 καὶ ½ χιλιάδας. Ὥστε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσης ἀναφέρων τοὺς τελευταίους ὤφειλε ν’ ἀναφέρῃ καὶ τοὺς προηγουμένους.

§82ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι παλαιοί;

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι τοῦ 1853, τοῦ 59, τοῦ 60.

§84ΖΩΧΙΟΣ. Δέχομαι τοὺς ὅρους.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον ἂν δέχησθε ἢ δὲν δέχησθε· ἡ σύμβασις θέλει οἰκονομήσει εἰς τὸ δημόσιον φράγκα 16,000,000 ἀφ’ ὅ,τι ἐπρόκειτο νὰ δαπανήσῃ. Αὐτοὶ οἱ σιδηρόδρομοι δὲ, τῶν ὁποίων ἐντελέστερον πίνακα θὰ σᾶς παρουσιάσω ἀμέσως, στηρίζονται, ἄλλοι μὲν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐπιχορηγήσεως τῆς κυβερνήσεως ἢ τῶν ἐπαρχιῶν ἢ τῶν κοινοτήτων, ἄλλοι δὲ εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως τόκου ἐκ μέρους αὐτῶν, καὶ ἄλλοι εἰς ἀμφότερα. Παρακαλῶ δὲ νὰ προσέξητε ἂν τὰ παρ’ ἄλλοις εἰθισμένα ἦναι ὡς παρεστάθησαν ἐνώπιόν σας. Οἱ ἀγγλικοὶ σιδηρόδρομοι λαμβάνουσιν ἐπιχορήγησιν 65,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον μετὰ ἐγγυήσεως 4% τόκου ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς. Ὡς πρὸς τοὺς γαλλικοὺς, κύριοι, γνωρίζετε ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος ἐγένετο κατὰ τὸ ἑξῆς σύστημα. Ἡ Κυβέρνησις, συμπραττουσῶν καὶ τῶν κοινοτήτων, κατεσκεύαζε τὴν ὁδὸν, αἱ δὲ ἑταιρίαι πρὸς ἃς ἐγένετο ἡ παραχώρησις ἔθετον τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους καὶ κατεσκεύαζον τοὺς σταθμοὺς καὶ ἐπρομηθεύοντο τὸ ἀναγκαῖον τῆς ὑπηρεσίας ὑλικόν. Ἠμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε μέχρι τίνος βαθμοῦ ἐβοήθουν τὰς ἑταιρίας ταύτας ἡ κυβέρνησις, οἱ δῆμοι καὶ αἱ ἐπαρχίαι. Οἱ δὲ γαλλικοὶ σιδηρόδρομοι ὅσοι δὲν ἐγένοντο μὲ τὸ σύστημα τοῦτο λαμβάνουσι παρὰ τῆς ἐπικρατείας, τῶν δήμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν 60,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον καὶ 4½% ἐγγύησιν τόκου ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου κεφαλαίου· οἱ βελγικοὶ 4½% ἕως 5¼% ἐγγύησιν ἐπὶ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς, ἥτις κατὰ μέσον ὅρον εἶναι 250,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον· οἱ ἀμερικανικοὶ 7% τόκον, τὸν αὐτὸν δὲ καὶ οἱ ῥωσσικοί· οἱ ἰταλικοὶ ἔχουσιν ἐπιχορήγησιν 72,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον· οἱ αὐστριακοὶ ἔχουσι τόκον 6–7%· οἱ τουρκικοὶ ἔχουσι 24,000 φράγκα ἐπιχορήγησιν κατὰ χιλιόμετρον μετὰ ἐγγυήσεως τόκου 9% ἐπὶ κεφαλαίου δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον 270,000 φράγκων.

§86Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ποίας τάξεως σιδηρόδρομοι εἶναι αὐτοί;

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους κάμνει τὴν παρατήρησιν ὅτι διαφέρει σιδηρόδρομος ἀπὸ σιδηρόδρομον. Τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην, διότι μοὶ ἀναμιμνήσκει ὅτι ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς σπουδαίαν ἀντίῤῥησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου γενομένην. Διαφέρει σιδηρόδρομος ἀπὸ σιδηρόδρομον, καὶ ἡμεῖς πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν σιδηρόδρομον ά. τάξεως. Δὲν ἠξεύρω δὲ πῶς κατώρθωσεν εἷς τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων νὰ παραστήσῃ τὸν σιδηρόδρομον τῆς Λαμίας εὐτελῆ.

§88Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Πόσας γραμμὰς ἔχει;

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν.

§90Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὁ ά. τάξεως ἔχει δύω.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ μοὶ ὑπενθυμίσητε νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς τῳόντι ὅτι ὁ σιδηρόδρομος τὸν ὁποῖον ἐσυμφωνήσαμεν εἶναι εὐτελής; Ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῆς ἐπιστήμης, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἄρθ. 12, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ εἰς 12 μέτρα, καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 22 τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὰ ἑξῆς· «Ἡ ὁδὸς θέλει ἔχει ἐπὶ τοῦ παρόντος μίαν μόνον γραμμὴν, αἱ γέφυραι ὅμως καὶ τὰ λοιπὰ τεχνικὰ ἔργα θέλουσιν ἔχει τὸ ἀναγκαῖον πλάτος, ὅπως προστεθῇ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ δευτέρα γραμμή. Εἰς τὰ μέρη ὅμως τῶν διασταυρώσεων τῶν ἁμαξοστοιχιῶν ἡ ὁδὸς ἔσεται διπλῆ. Ἐν γένει ἡ κατασκευὴ αὐτῆς θέλει γείνει καθ’ ὃν τρόπον κατασκευάζονται ἐν Εὐρώπῃ οἱ σιδηρόδρομοι τῆς ταχείας συγκοινωνίας, καὶ καθ’ ἃ εἰδικώτερον ὁρισθήσονται τὰ περὶ τούτου ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῶν ὑποχρεώσεων (cahier des charges) τοῦ ἐργολάβου.» Ἐν τῇ προσθήκῃ δὲ, ἣν θαυμάζω πῶς εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐχλεύασεν, ἀναφέρονται καὶ τὰ ἑξῆς· «Ὁ μέσος ὅρος τῆς καθ’ ἅπασαν τὴν γραμμὴν ταχύτητος ἔσεται 35 τοὐλάχιστον χιλιόμετρα καθ’ ὥραν. Τὰ λοιπὰ τοῦ ἐγγράφου τῶν ὑποχρεώσεων (cahier des charges) θέλουσιν ὁρισθῆ κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Brindizi.» Ἐσυμφωνήσαμεν λοιπὸν κατασκευὴν σιδηροδρόμου, τοῦ ὁποίου τὸ ἰσόπεδον τῆς ὁδοῦ θέλει εἶναι 12 μέτρων πλάτος, καὶ ὅστις κατ’ ἀρχὰς μὲν θέλει ἔχει μίαν μόνον γραμμὴν, ἀλλὰ τὰ τεχνικὰ αὐτοῦ ἔργα πρέπει νὰ κατασκευασθῶσιν οὕτω πῶς, ὥστε νὰ ᾖναι δεκτικὸς δύω γραμμῶν, καὶ ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν τελευταίαν προσθήκην ὀφείλει νὰ κατασκευασθῇ κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Brindizi, διὰ τοῦ ὁποίου διέρχεται τὸ ἰνδικὸν ταχυδρομεῖον. Ἐσχάτως ἀνέγνωσα τὴν ἀνάκρισιν, ἡ ὁποία κατὰ διαταγὴν τῆς Γαλλικῆς κυβερνήσεως ἐγένετο ἐπὶ τῶν σιδηροδρόμων τῶν διαφόρων κρατῶν τῆς Εὐρώπης, ἐκεῖ δὲ παρετήρησα τὴν κατάκρισιν, ὅτι δὲν πρέπει αἱ συμβάσεις καὶ παραχωρήσεις νὰ περιέχωσι τὸν ὅρον τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς ἐνταῦθα, ὅτι δηλ. οἱ σιδηρόδρομοι πρέπει νὰ κατασκευάζωνται μὲ μίαν μόνον γραμμὴν, ἀλλ’ οὕτω πῶς, ὥστε νὰ ἦναι δεκτικοὶ καὶ δευτέρας· διότι, λέγει ἡ ἀνάκρισις ἐκείνη, αἱ δαπάναι τῆς ἑταιρίας διὰ τὰ περιπλέον ταῦτα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς ἀναγκάζονται νὰ κάμουν ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἔχει παρὸν, θέλουσι σπουδαίως ἐπιβαρύνει τὴν ἐπιχείρησιν. Ἡμεῖς δὲ ἠκολουθήσαμεν αὐτὸ τὸ κατακρινόμενον σύστημα καὶ ὁ σιδηρόδρομος θέλει κατασκευασθῆ οὐχὶ διὰ μίαν μόνην γραμμὴν ἀλλὰ διὰ πλείονας. Καὶ μολαταῦτα μᾶς κατακρίνουν οἱ ἐπιθυμοῦντες τὰς πλείονας! Ὥστε νομίζω ὅτι παρουσιάζοντες εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμου ὁμοίαν μὲ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Πρίντιζι, σᾶς παρουσιάζομεν σιδηρόδρομον πρωτίστης τάξεως, καὶ δεύτερον, ποιήσαντες τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν βλέπετε ἐν τέλει τῆς συμβάσεως, ἐβελτιώσαμεν αὐτήν. Καὶ τὸ ἓν ἔργον εἶναι ἰδικόν μας καὶ τὸ ἕτερον, καὶ ἡ σύμβασις καὶ ἡ προσθήκη, καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς δυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι δὲν ἐκάμαμεν τὴν προσθήκην 2 ὥρας πρὶν, ἀλλὰ δύω ὥρας μετά. Ἀλλ’ ὁ αὐτὸς προαγορεύσας κατηγόρησεν ὡς σόλοικον καὶ τὴν πρώτην προσθήκην τῆς συμβάσεως. «Πρὶν ἢ ἡ παροῦσα σύμβασις ὑπογραφῆ, συνεφωνήθη ὅτι ἡ δευτέρα δόσις τῶν 5,000,000 φράγκων δὲν θέλει πληρωθῆ παρὰ τῆς κυβερνήσεως μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ μέχρι Λεβαδείας τμήματος κατὰ τὸ ἄρθρον 3, ἀλλ’ ἀφοῦ κατασκευασθῶσι καὶ ἕτερα 12 χιλιόμετρα σιδηροδρόμου πέραν τῆς πόλεως ταύτης». Τί σημαίνει τοῦτο, κύριοι; ὅτι δὲν θὰ πληρώσωμεν τὴν δευτέραν δόσιν ἅμα φθάσῃ τὸ δεύτερον τμῆμα εἰς τὴν Λεβαδείαν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἑταιρία κατασκευάσῃ καὶ 12 χιλιόμετρα περαιτέρω· αὐτὸ τί εἶναι; ὑπὲρ ἡμῶν τὸ ἐκάμαμεν. «Προστίθεται ὡσαύτως ὅτι ἡ κυβέρνησις παραχωρεῖ τῇ ἑταιρίᾳ δικαίωμα προτιμήσεως πρὸς πάντα ἄλλον ἐργολάβον, πρὸς κατασκευὴν ἐπὶ ἴσοις ὅροις, παντὸς σιδηροδρόμου οὐχὶ μακροτέρου τῶν 50 χιλιομέτρων ἀπολήγοντος εἰς τὴν γραμμὴν, περὶ ἧς ἡ παροῦσα σύμβασις». Εἶναι γνωστὸν ὅτι καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην αἱ πρωτεύουσαι γραμμαὶ ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ τραφῶσιν ἐκ μερικωτέρων σιδηροδρόμων, ἀπαράλλακτα ὅπως τρέφονται ἐκ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπολήγουσιν εἰς αὐτούς. Ἡ ἑταιρία ἠθέλησε νὰ προλάβῃ ἕνα κίνδυνον. Τὴν ὥραν, καθ’ ἣν εὑρίσκεται εἰς τὰς μεγάλας δαπάνας, εἴτε καὶ κατόπιν πρὶν φθάσῃ ὁ καιρὸς τῶν ὠφελειῶν αὐτῆς, ἡ ἑταιρία οἰκονομικῶς σκεπτομένη, δύναται ν’ ἀναβάλῃ τὴν κατασκευὴν τινῶν ὁδῶν, βλέπουσα ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ ὠφελιμώτερον κατόπιν· ἀλλ’ ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιασθῇ ἄλλη ἑταιρία, ἥτις ζητεῖ νὰ κατασκευάσῃ μικρόν τινα σιδηρόδρομον, ἀπολήγοντα εἰς αὐτὸν, εἰς τοιαύτην περίστασιν, καίτοι ἡ ἑταιρία δὲν ἤθελε νὰ ἐπιχειρήσῃ τόσον ταχέως τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτιμηθῇ. Τοῦτο εἶναι προνόμιον τῆς ἑταιρίας καὶ καθῆκον τῆς κυβερνήσεως νὰ τὸ παραχωρήσῃ. Τί ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ ἡ κυβέρνησις; νὰ περιορίσῃ μόνον τὴν ἀπόστασιν. Εἴπομεν λοιπὸν ἐν τῇ συμβάσει ὅτι εἰς 50 χιλιόμετρα ἐὰν ἐκτείνεται ὁ σιδηρόδρομος, παραχωρεῖται εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ ἴσοις ὅροις.

§92Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς προσθήκης αὐτῆς νομίζω ὅτι ὑπάρχει παράλειψις οὐσιωδεστάτη, ἥτις εἶναι δυνατὸν νὰ τραπῇ κατὰ τῆς κυβερνήσεως· αὕτη δὲ εἶναι ὅτι δὲν ὁρίζεται προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔχει τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς προτιμήσεως. Νομίζω ὅτι ἠδύνατο κάλλιστα ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ 1871, ὅπερ λέγει, «ἐὰν ἐντὸς 3 μηνῶν κτλ...» Καὶ εἰς τὸν Πιὰτ εἶχε δοθῇ προτίμησις, ἀλλ’ εἶχεν ὁρισθῆ καὶ προθεσμία 3 μηνῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλε κατ’ ἀνάγκην νὰ ἐνασκηθῇ αὕτη· εἰς τὴν προσθήκην τῆς συμβάσεως δὲν ὑπάρχει κἀμμία προθεσμία. Δὲν νομίζετε ὅτι δύναται τοῦτο νὰ στραφῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως;

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ προθεσμία εἶναι διὰ τὴν κυβέρνησιν περιοριστικὴ, ὥστε ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὡρισμένη προθεσμία, δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ δώσῃ προθεσμίαν 8 ἡμερῶν. Μία Κυβέρνησις δύναται ἐπ’ ἄπειρον νὰ διατηρήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἑταιρίας, καὶ μία ἄλλη ὄχι ἐπ’ ἄπειρον· ἐγὼ ὅμως εἶχον καθῆκον νὰ μὴ περιορίσω αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ὥστε ἡ κυβέρνησις διατηρεῖ πλήρη ἐλευθερίαν. Δύναται 3 μῆνας καὶ 5 ἢ 6 νὰ παραχωρήσῃ, ἀλλὰ δύναται καὶ 3 ἡμέρας μόνον.

§94Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ προθεσμία εἶναι ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου· ὀφειλέτης δὲ ἐνταῦθα εἶναι ἡ ἑταιρία. Ὅταν δὲν ὁρίζετε τὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας δέον νὰ ἐνασκηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγητε εἰς τὰ δικαστήρια διὰ νὰ ὁρισθῇ ἡ προθεσμία, καὶ τοῦτο θὰ τὸ πράξῃ ἡ ἑταιρία, ἐὰν τὴν στενοχωρήσητε.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπήντησα εἰς ὅλας τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· ὀφείλω δὲ μόνον μίαν τελευταίαν παρατήρησιν νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μέσης, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι, ἐὰν θέλετε σιδηροδρόμους, πρέπει νὰ πληρώσητε φόρους. Καὶ ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι μᾶλλον μᾶς συμφέρει ν’ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν· νομίζω δηλονότι ὅτι αἱ ἐπαρχίαι, διὰ τῶν ὁποίων οἱ σιδηρόδρομοι θέλουν διέλθει, δὲν πρέπει νὰ μείνουν ἐντελῶς ἀφορολόγητοι. Παρεσκεύασα δὲ καὶ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐδῶ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν προεσυζητήθη καθ’ ὅλα καὶ ἑπομένως δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο, περὶ οὗ σᾶς ἀναφέρω ὀλίγας λέξεις, αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἄμεσον ὠφέλειαν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου, πρέπει νὰ πληρώσωσι τὸ χρεωλύσιον τῆς δημοσίας ἐπιχορηγήσεως, ὁ δὲ τόκος πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ πάντοτε τὸ κράτος, διότι πολὺ μεγαλειτέρα θὰ ᾖναι ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν τὸ κράτος θὰ εἰσπράττῃ ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅμως, τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα, τρέφω μίαν ἐλπίδα, ὅτι, ὅταν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ φερθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἴσως ἀποκρουσθῇ, διότι ἴσως ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι προτάσεις σιδηροδρόμων, μετὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῶν ὁποίων θὰ καταντήσῃ πολὺ γενικὸν αὐτὸ τὸ συμφέρον.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν μίαν πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ τὸ προεδρεῖον εἰς τὴν Α. Μ. Πρὶν ὁμιλήσει ὁ κ. Βαλασόπουλος, πρέπει νὰ ἐρωτήσητε, κ. Πρόεδρε, τὴν Βουλὴν ἐὰν θὰ γείνῃ ἡ ἀναβολὴ ἢ ὄχι καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις αὔριον.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι αὔριον (θόρυβος).

§98ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἠξεύρετε ὅτι πάντοτε εἶμαι σύντομος, θέλω εἶμαι ἀκόμη σήμερον συντομώτερος τοῦ πρέποντος. Θέλω, κύριοι, ἀκολουθήσει τὰς ἰδέας τακτικῶς τοῦ ἐντίμου πρωθυπουργοῦ, θέλω ἀρυσθῆ δύναμιν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἀντέκρουσε τὸν λόγον μου (θόρυβος)· ἀφοῦ δὲν ἡσυχάζουν δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω.

§99ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς κάμουν ἡσυχίαν· ὅσοι δὲν θέλουν ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ δωμάτια.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§101ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐθελουσίως καὶ ἐπιμόνως ἠθέλησε νὰ διϊσχυρισθῇ, ὅτι ἡ ἑταιρία Ζαντὶ εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ τὴν τοῦ Γκοτιέ· ἐπὶ δὲ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἐσφαλμένης ἰδέας ἠθέλησε νὰ ἀποδοκιμάσῃ τοὺς νέους Σμυρλῆν καὶ Ἰωαννίδην, οἱ ὁποῖοι ἐπαρουσίασαν τὰς προτάσεις τῆς ἑταιρίας Γκοτιέ. Αὐτὸς εἶναι μόνος ὁ λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐβασίσθη ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, διότι τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν Μποκαροῦ εἶναι τηλεγράφημα τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας Ζαντί. Ὁ κύριος Μποκαροῦ, εἰς τὴν ἀπάντησιν τὴν γενομένην εἰς τὸν ἐν Γαλλίᾳ πρέσβυν μας, ὑπογράφεται «ὁ πληρεξούσιος τῆς ἑταιρίας τοῦ Ζαντὶ Mr Baucareux.» Τί κοινὸν λοιπὸν ἔχει οὗτος μὲ τοὺς πληρεξουσίους τῆς ἑταιρίας Gautier, ἑταιρίας χωριστῆς, ἑταιρίας ἀξίας λόγου; Οἱ Γ. Ἰωαννίδης καὶ Α. Σμυρλῆς παρουσιάζονται ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς ἑταιρίας Gautier, προτείνουν δὲ νὰ τοῖς δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ κάμωσι προτάσεις περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν, ὑποσχόμενοι, ὅτι ἀμέσως θέλει ἔλθει ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας Gautier νὰ καταθέσῃ τὴν ῥήτραν καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῶν ἀπαιτουμένων διαπραγματεύσεων· εἶναι σπουδαῖον τοῦτο, κύριοι, ἢ μή; Ἂν δὲ, ὡς διϊσχυρίζεται ὁ κύριος ὑπουργὸς, ᾖναι δολοπλοκία τις, διατί δὲν μεταχειρίζεσθε τὸν νόμον; Τὸ νὰ ἐπιμένῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιόπιστοι οἱ ἀνταποκριταὶ Gautier, εἶναι ἰδιόῤῥυθμος ἀπαίτησις, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ σαθρᾶς καὶ ἐσφαλμένης βάσεως. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη θὰ κατασταθῇ διεθνὴς, θὰ ᾖναι πολλοῦ λόγου ἀξία, ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν κατασταθῇ διεθνὴς, δὲν θὰ ᾖναι ἐπιζήμιος. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ λόγος, ὅστις ἐπιβάλλει σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ κατασκευασθῇ αὐτὴ ἡ ὁδὸς, εἶναι κυρίως ὅτι θὰ κατασταθῇ διεθνής. Ἐὰν ἀποῤῥίψωμεν αὐτὸν τὸν λόγον καὶ παραδεχθῶμεν ὅτι πολὺ ἀργὰ ἢ οὐδόλως θέλει κατασταθῇ διεθνὴς, θὰ ἔχωμεν μέγα βάρος ἐπὶ τῶν ἁπαλῶν ὤμων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὅτι αὐτὴ ἡ ὁδὸς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν, γενομένη διεθνὴς, θέλει παρέχει τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα, δὲν εἶναι λόγος νὰ μὴ διακινδυνεύσωμεν τὰ χρήματά μας πρὶν κατορθώσωμεν τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον, καὶ δὲν ἔπρεπε πρῶτον νὰ τὴν καταστήσωμεν διεθνῆ, καὶ ἔπειτα νὰ τὴν κατασκευάσωμεν; Ἰδοὺ λοιπὸν ἐπὶ πλέον ἕνας λόγος, ὅτι πρὶν γείνῃ διεθνὴς δὲν ἔπρεπε νὰ διακινδυνεύσωμεν τὰ χρήματα. Τὸ σύστημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα, καὶ τὸ ἐπρότεινε καὶ ἡ ἑταιρία τοῦ Ζαντὶ καὶ Βιτάλη, εἶναι τὸ καλλίτερον. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἡ κατασκευὴ τοῦ ἑλληνικοῦ σιδηροδρόμου δὲν θέλει γενῇ δημοσίᾳ δαπάνῃ· τὸ σύστημα τοῦτο δὲν φαίνεται σήμερον πρώτην φοράν· καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ εἰς τὸ Βέλγιον καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη κατεσκευάσθησαν σιδηρόδρομοι δημόσιοι. Ἰδοὺ ποίους λόγους φέρει ἡ ἑταιρία Ζαντὶ διὰ τὴν κατασκευὴν ὑπὸ τοῦ δημοσίου. «Πολλάκις συνέβη, ὥστε ἡ ἐπιχειρήσασα ἑταιρία τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου τινος, δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸν φέρῃ εἰς πέρας ἄνευ νέας προσεπιχορηγήσεως· ἡ περίστασις αὕτη, ἐπαναληφθεῖσα δὶς καὶ τρὶς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπιχειρήσεως, ἠνάγκασε τὰς κυβερνήσεις ν’ ἀναλάβωσιν ἰδίαις δαπάναις τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου.» Ἐννοεῖ ὅτι αὐτοὶ οἱ λόγοι οἱ σπουδαῖοι ἀναγκάζουσι τὰς κυβερνήσεις νὰ ἐπιχειρῶσιν ἰδίαις δαπάναις τὴν κατασκευὴν, τοὐτέστιν, ἐπειδὴ πολλαὶ ἐκ τῶν ἑταιριῶν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἔλθουν εἰς τὸ τέλος τῆς ἐπιχειρήσεως, τὸ δημόσιον ἦλθεν ἐπανειλημμένως εἰς συνδρομήν των, ἠναγκάσθη δὲ οὕτω πολλάκις νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐστηρίχθη ἡ ἀπόκρουσις τῶν ἰδεῶν μου, εἶναι ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ δι’ ὑπολογισμοῦ ὅτι τὰ 20,000,000 φράγκα, πληρονόμενα εἰς 13 ἐνιαυσίας δόσεις, φέρουν περισσότερον ποσὸν παρὰ τὰ 15 πληρονόμενα εἰς τρεῖς ἐνιαυσίας δόσεις ἀλλὰ ἐξακολουθοῦντος τοῦ ὑπολογισμοῦ εἰς ἰσόχρονον καιρὸν πρὸς τὴν τῶν 13 ἐτῶν τὴν λῆξιν τῆς πληρωμῆς τῶν 20 ἑκατομμυρίων φράγκων. Τῳόντι εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς οἱ αὐτοὶ ἀριθμοὶ δύνανται νὰ ἐξηγηθῶσι διαφοροτρόπως ἀπὸ δύω μαθηματικούς. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς, ἀφοῦ ἔκαμα τοῦτον τὸν λογαριασμὸν, ὅτι 22,400,000 δραχ. αἵτινες ἀποτελοῦσι τὰ 20,000,000 φρ. διαιρούμενα διὰ τοῦ 13 φέρουσιν ἐτήσιον τόκον δραχ. 1,723,076, ὅτι τὸ δεύτερον ἔτος μὲ τὴν προσθήκην τῆς ἐτησίας δόσεως καὶ τοῦ τόκου θὰ γείνῃ 3,583,999, ὅτι τὸ τρίτον ἔτος αἱ τρεῖς δόσεις μετὰ τοῦ τόκου αὐτῶν θ’ ἀναβῶσιν εἰς 5,593,724 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, ὥστε τὰ 20,000,000 τῶν φράγκων μετὰ τοῦ τόκου 8% θέλουν φθάσει κατὰ τὸ 13 ἔτος εἰς 35,327,422 δρ. Ἐπίσης ἐὰν λάβωμεν τὸν ἀριθμὸν 15,000,000 φράγκων, θὰ πληρώσωμεν τὸ πρῶτον ἔτος 5,000,000 καὶ τὸν τόκον, τὸ δεύτερον 5,000,000 καὶ τὸν τόκον, καὶ καθ’ ἑξῆς ὡς τὰ 13 ἔτη ἀναβαίνει ὁ τόκος καὶ τὸ κεφάλαιον εἰς δραχ. 39,096,298. Ἀπορῶ λοιπὸν πῶς τὰ ἀποτελέσματα εἶναι διαφορετικὰ εἰς χεῖράς μας καὶ διαφορετικὰ εἰς χεῖρας τοῦ Προέδρου· δὲν μένει ἄλλο παρὰ νὰ βάλωμεν πραγματογνώμονας νὰ ἐξετάσωσι καὶ εὕρωσιν αὐτὴν τὴν μεγάλην διαφοράν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διότι προτείνονται ὅροι συμφερότεροι ἀπὸ τοὺς περιεχομένους εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ διότι ἔχομεν ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὀφείλομεν πρῶτον νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν τὴν ὁδὸν διεθνῆ καὶ ἔπειτα νὰ τὴν κατασκευάσωμεν, διότι ἄλλως θὰ κινδυνεύσωμεν τὰ χρήματά μας, νομίζω ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀναβολὴ τοῦ νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ σήμερον ἡ σύμβασις εἶναι καὶ συμφέρουσα καὶ δικαία.

§102ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσθέτει, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς θὰ ᾖναι ὁ αὐτὸς μὲ τοῦ Πρίντιζι, καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος· ἀλλὰ νὰ τὸν δεχθῶμεν ἀπολύτως καὶ νὰ χαλάσῃ αὐτὴ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία εἶναι ἐδῶ· «Ὁ μέσος ὅρος τῆς καθ’ ἑκατέραν τῶν δύω γραμμῶν ταχύτητος ἔσεται 35 τοὐλάχιστον χιλιομέτρων καθ’ ὥραν.» Αὐτὸ νὰ φύγῃ καὶ νὰ γείνῃ τοῦτο· «Τὸ ἔγγραφον τοῦτο θέλει ὁρισθῆ κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Πρίντιζι·» διότι ἐὰν παραβάλωμεν αὐτὴν τὴν ταχύτητα μὲ τὴν τοῦ Πρίντιζι, ὄχι πρώτης τάξεως δὲν εἶναι ὁ σιδηρόδρομος, ἀλλ’ οὔτε δευτέρας. Ἀφαιρέσατε αὐτὸν τὸν ὅρον, καὶ τότε μάλιστα, ἂς δεχθῶμεν τοὺς ἄλλους ὅρους. Δεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἀφαιρεθῇ τοῦτο ἐκ τοῦ μέσου, τουτέστι τὸ ἔγγραφον τῶν ὑποχρεώσεων νὰ γείνῃ ὅπως εἶναι τὸ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Πρίντιζι. Θέλετε εἰς 6 ὥρας νὰ ὑπάγετε ἐκεῖ ὅπου δύνασθε νὰ ὑπάγετε εἰς 2 ἢ 3 ὥρας. Λοιπὸν νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ τῆς ταχύτητος, καὶ νὰ ληφθῇ ὡς μόνος ὅρος τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἐργολάβου ὁ σιδηρόδρομος τοῦ Πρίντιζι, διότι ἄλλως δὲν κατασκευάζετε σιδηρόδρομον, ἀλλ’ ἱπποσιδηρόδρομον. Συγχρόνως ὅμως πρέπει νὰ ἐπιβάλητε, καθὼς εἶπεν ὁ ἴδιος Πρωθυπουργὸς, φόρον εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐξ ὧν θὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος.

§103ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο ζήτημα εἶναι αὐτό.

§104ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Λαυρίου τότε πρέπει νὰ μείνωσιν εἰς τὴν Ἀττικὴν, ἀφοῦ θέλετε νὰ κάμετε αὐτὰς τὰς διακρίσεις.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν συνοψίζω τὴν συζήτησιν. Δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὑπὸ δύω ὅρους ὅμως, τὴν ἐξάλειψιν τῶν 35 σταδίων καὶ τὴν παραδοχὴν τῶν ὑποχρεώσεων ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου κατὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Πρίντιζι· πρὸς τούτοις ἐπιμένω νὰ ἐπιβληθῇ τὸ χρεωλύσιον εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐξ ὧν θὰ διαβῇ ὁ σιδηρόδρομος.

§106ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, κύριε Πρόεδρε.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλασοπούλου περὶ ἀναβολῆς.

§108Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εὐτυχῶς, κύριοι, δὲν ὑπῆρξα ὑπουργὸς, ὥστε νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὰς πράξεις μου. Οὐδόλως ἑπομένως ἐνδιαφέρομαι ἂν ἄλλαι κυβερνήσεις ἔδωκαν ἢ ἔμελλον νὰ δώσωσι 17½ ἢ 22 ἑκατομμύρια. Πρόκειται νὰ κρίνω τὴν σύμβασιν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν, καὶ πολλὰ ἠδύνατό τις ν’ ἀντείπῃ εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου λεχθέντα. Γνωρίζοντες τῷ ὄντι ἐξ εὐρωπαϊκῶν στατιστικῶν, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι κατατάσσονται ἐν γένει εἰς τρεῖς τάξεις, ὅτι διὰ τοὺς τῆς πρώτης τάξεως πληρόνονται συνήθως κατὰ χιλιόμετρον 120 χιλιάδες φρ., διὰ τοὺς τῆς δευτέρας 100 χιλιάδες καὶ διὰ τοὺς τῆς τρίτης 70–80, ὀλίγον θέλομεν ἐπηρεασθῆ ἀπὸ τὰς προτάσεις τῆς τοῦ Vitaly ἑταιρίας. Ἐὰν σκεφθῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν λόγῳ στατιστικῶν, ἐὰν ὑπολογίσωμεν ὅτι πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου 170–200 χιλιομέτρων, θέλομεν εὕρει τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων λίαν ὑπερβολικὴν, ἀδιαφοροῦντες ἂν ἄλλαι κυβερνήσεις εἶχον δεχθῆ καὶ προσφέρει 17½ ἑκατομμύρια εἰς τὸν κ. Πιὰτ, ἢ ἐπρόκειτο νὰ προσφέρωσιν 22 ἑκατομμύρια εἰς τὸν αὐτὸν ἢ εἰς ἄλλον. Δὲν δύναμαι ὅμως πλέον νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, διότι μετὰ ἑξάωρον συζήτησιν ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη, οὐδεμία δὲ ὑφίσταται ἀμφιβολία ὅτι δυστυχῶς, ὄχι ὅμως ἐξ ὑπαιτιότητός μου, θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ θὰ γείνῃ μετ’ ὀλίγον νόμος τοῦ κράτους. Ὑπάρχουν ὅμως δύω παρατηρήσεις, αἵτινες διέφυγον κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὰς ὁποίας ὀφείλω νὰ μὴ παρατρέξω. Ἀμφότεραι ἀνάγονται εἰς τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως, ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ὁποίου ἔχει οὕτως· «Ὁ κ. Συγγρὸς, ὑπὸ τὴν ἀνωτέρω ἰδιότητά του, ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον διὰ μετοχῶν ἑταιρίαν, ἧς τὸ καταστατικὸν θέλει δημοσιευθῆ κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου.» Ἡ δὲ δευτέρα παράγραφος· «ἡ ἑταιρία αὕτη δύναται μὲν νὰ ἔχῃ τὴν ἕδραν της καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος.» Ἀρχίζω ἀπὸ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμω ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε πόσον πρό τινων ἡμερῶν ἔψεξεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν· εἶπεν ὅτι αὕτη εὑρίσκεται ἐν παραλυσίᾳ καὶ καταπτώσει, καὶ ὡς λόγον τῆς τοιαύτης καταστάσεώς της ἔδωκε τὴν διεύθυνσίν της ὑπὸ διοικητικοῦ συμβουλίου μὴ ἑδρεύοντος ἐν Ἑλλάδι. Ἐπρόκειτο τότε περὶ τραπεζιτικοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνάγκην νὰ εὑρίσκεται εἰς συνάφειαν μὲ ὅλα τὰ μεγάλα κέντρα πίστεως. Ἀλλ’ ἀδιάφορον· ἐὰν τὸ κατάστημα τοῦτο διατελῇ εἰς κατάπτωσιν καὶ παραλυσίαν, τοῦτο ὀφείλεται οὐχ ἧττον κατὰ τὸν κ. πρωθυπουργὸν εἰς τὸ ὅτι τὸ συμβούλιόν του εὑρίσκεται μακρὰν αὐτοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου, δίδομεν ἡμεῖς τὸ δικαίωμα εἰς τὴν συσταθησομένην ἑταιρίαν νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν ἕδραν της ὅπου θέλει; Ποῦ δὲ πράγματι θέλει ἔχει αὐτήν; ἐν Κωνσταντινουπόλει· διότι, μὴ λησμονῶμεν, ὁ κ. Συγγρὸς ἐκπροσωπεῖ τὴν Banque de Constantinople. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι σπουδαία· ἀντίκειται προφανῶς ἡ ἐν λόγῳ διάταξις εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς προκειμένης συζητήσεως περὶ Ἰονικῆς Τραπέζης. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ διορθωθῇ, διότι, ὅταν μάλιστα πρόκειται περὶ σιδηροδρόμου ὅστις θέλει διασχίσει τὴν χώραν ἡμῶν ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο ἄκρον, δὲν πρέπει νὰ ῥυμουλκώμεθα ἀπὸ ἄλλο κράτος, καὶ ἰδίως ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ὅπου, ὡς εἶπον, βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ ἡ ἕδρα τῆς ἑταιρίας. Ἡ ἑταιρία, λέγει ἡ δευτέρα παράγραφος, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἕδραν της καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ κράτους, νόμιμον δὲ κατοικίαν ἐνταῦθα. Ἐξηγῶ τὰς λέξεις νόμιμος κατοικία, διότι ἠδύνατό τις νὰ τὰς ὑπολάβῃ ὡς correctif τῆς διατάξεως, ἐφ’ ἧς ἡ παρατήρησίς μου. Ἄλλο εἶναι ἕδρα καὶ ἄλλο κατοικία· εἰς τὴν πρώτην ἑδρεύει ἀναγκαίως τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, νόμιμος δὲ κατοικία ὁρίζεται ὁ τόπος ἐκεῖνος, ἐν ᾧ θὰ γίνωνται αἱ κοινοποιήσεις καὶ αἱ ἐπιδόσεις. Ἐὰν δὲ ἡ σύμβασις ὁρίζῃ ὅτι κατοικίαν θὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρία ἐν Ἑλλάδι, μὴ νομίζετε ὅτι καταστρέφεται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ ἑτέρα τοιαύτη, δι’ ἧς ἀφίνεται ἡ ἑταιρία ἐλευθέρα νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν ἕδραν της ἐν Εὐρώπῃ, ἐν Ἀσίᾳ, ἐν τῇ Ἀφρικῇ ἢ καὶ τῇ Ἀμερικῇ· τὸ συμβούλιον θὰ μένῃ ἐν τῇ ὁρισθησομένῃ ἕδρᾳ καὶ ὄχι ὅπου εἶναι ἡ νόμιμος κατοικία. Οὐδὲ διότι ἡ αὐτὴ παράγραφος προσθέτει «ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ ἴδιον κλάδον ἐν Ἑλλάδι» ἀφανίζεται τὸ ἄτοπον τῆς πρώτης διατάξεως. Ἡ ἑταιρία ἀφίεται ὅλως ἐλευθέρα νὰ συστήσῃ ὅπου θέλει τὴν ἕδραν της. «Ἔνθα ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ καὶ ἴδιον αὑτῆς κλάδον.» Βλέπετε ὅτι πρόκειται ἐδῶ περὶ κλάδου, δὲν θὰ ᾖναι ἐν Ἑλλάδι ἡ ἕδρα· ὁ σιδηρόδρομος ἡμῶν, ὅστις ἔδει νὰ ἐξετασθῇ κυρίως ὑπὸ στρατηγικὴν ἔποψιν, θὰ λαμβάνῃ τὰς διαταγὰς ἀπὸ τὴν Κωσταντινούπολιν, καὶ τὸ δρομολόγιόν του θὰ κανονίζεται κατὰ τὸ τουρκικὸν ὡρολόγιον. Καὶ θέλετε νὰ παρατρέξωμεν τοιαῦτα ἐλαττώματα καὶ θέλετε νὰ κυρώσωμεν τοιαύτην σύμβασιν ἀσυζητητί; Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐσκόπουν νὰ κάμω ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2. «Ὁ κ. Συγγρός, ὑπὸ τὴν ἀνωτέρω ἰδιότητά του ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον διὰ μετοχῶν ἑταιρίαν, ἧς τὸ καταστατικὸν θέλει δημοσιευθῇ κατὰ τὸ 45 ἄρθρ. τοῦ ἐμπορ. Νόμου,» λέγει ἡ ἐν λόγῳ παράγραφος. Ἴσως νομίζετε ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος δὲν θὰ μᾶς κοστίσῃ ἢ 15,000,000, τὰς γαίας μας καὶ τὴν ξυλείαν μας· θέλετε ὅμως ἰδεῖ ὅτι δὲν θὰ πληρώσωμεν μόνον 15,000,000, ἀλλὰ πολὺ περισσότερα· διπλάσια καὶ τριπλάσια. Γνωρίζετε τὴν ἀγχίνοιαν καὶ τὴν τραπεζιτικὴν ἱκανότητα τοῦ κ. Συγγροῦ· ἡ κοινωνία ἡμῶν δυστυχῶς ἔχει ἀρκετὴν πεῖραν αὐτῶν. Ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ δὲν πρόκειται μόνον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου· ὑποκρύπτεται ἐν αὐτῇ καὶ ἐπιχείρησις τραπεζιτική. «Ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον ἑταιρίαν.» Πρὶν ἢ ὅμως ἐξηγήσω τὴν διάταξιν ταύτην ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ τῷ κάμνω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ ἑτέρας διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2, ἐπὶ τῆς τρίτης § αὐτοῦ. «Ἡ ἑταιρία, καθόσον ἀφορᾷ τὸν προκείμενον σιδηρόδρομον καὶ τὰς ἐξ αὐτοῦ νομικὰς σχέσεις, θέλει ὑπόκειται εἰς πάντας τοὺς κράτους τοὺς νόμους καὶ τὰ ἑλληνικὰ δικαστήρια.» Ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τῆς τρίτης παραγράφου εἶναι περιττὴ οὐδεμία ἀμφιβολία, ἀναμιμνήσκει δὲ τὸ κοινὸν λόγιον, «ὅστις καῇ εἰς τὸ πιλάφι φυσᾷ καὶ τὸ γιαούρτι.» Ὅταν πρὸ ὀλίγου παρετήρησα εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν, ὅτι ἡ πρώτη προσθήκη τῆς συμβάσεως δὲν ὁρίζει προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ ἑταιρία νὰ ἐνασκήσῃ τὸ διδόμενον αὐτῇ δικαίωμα προτιμήσεως, μοὶ εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ τὴν προθεσμίαν ταύτην. Ὁ νόμος ὅμως τοῦ 1872 ὥρισε τὴν προθεσμίαν, διότι ἀνεχώρει ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ δικαίου ὅτι ἡ προθεσμία εἶναι ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ δανειστοῦ, ὀφειλέτης δὲ ἐνταῦθα εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ὀφείλει νὰ ἐνασκήσῃ τὸ διδόμενον αὐτῷ δικαίωμα, ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ ἂν δέχεται ἢ δὲν δέχεται διὰ λογαριασμόν του τὴν νέαν ἐπιχείρησιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 1871 ὡς πρὸς τὴν προθεσμίαν τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς προτιμήσεως ᾖναι περιττή, πῶς θέλετε νὰ ὀνομάσω τὴν διάταξιν τῆς παραγράφου αὐτῆς «ὅλαι αἱ σχέσεις τῆς ἑταιρίας διέπονται ὑπὸ τῶν ἑλληνικῶν νόμων καὶ δικαστηρίων;» Πρόκειται περὶ ἀνωνύμου ἑταιρίας, ἧς τὸ καταστατικὸν θέλει δημοσιευθῇ κατὰ τὸ 45 ἄρθρον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, καὶ νομίζετε ἀναγκαῖον νὰ εἴπετε, ὅτι αἱ σχέσεις της θέλουν διέπονται ἀπὸ τοὺς ἑλληνικοὺς νόμους καὶ τὰ δικαστήρια, καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκετε περιττὸν τὸν προσδιορισμὸν τῆς προθεσμίας διὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ τῆς προτιμήσεως δικαιώματος; Ἐὰν ἡ τελευταία αὕτη διάταξις ᾖναι περιττή, ἢ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρ. 2 εἶναι τί περισσότερον, εἶναι, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, ἐμπαιγμός, ἐκτὸς ἐὰν ἄλλοι σκοποὶ ὑποκρύπτωνται ὑπ’ αὐτήν, Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν παρατήρησιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν συσταθησομένην ἀνώνυμον ἑταιρίαν. Ὁ κ. Συγγρὸς ἔχει τὸ δικαίωμα, ὄχι τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ συστήσῃ ἑταιρίαν· τώρα ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ ἔχῃ ἓν κεφάλαιον βεβαίως· τί θὰ ἐκπροσωπῇ τὸ κεφάλαιον αὐτό; τὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία καταβάλλεται· τὸ προνόμιον, τὰ 15 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ θὰ δώσωμεν εἰς τὸν κ. Συγγρόν· τὴν ὑπὲρ τὰ 15,000,000 ταῦτα τυχὸν δαπάνην διὰ τὴν τελείαν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, τὴν ξυλείαν ἡμῶν, τὰς γαίας ἡμῶν. Καὶ τότε θέλετε ἰδεῖ τὸν κ. Συγγρόν, ὅστις ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον ἑταιρίαν, ὅστις μετὰ μεγάλης λύπης καὶ φόβου ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, νὰ ἐκδώσῃ μετοχὰς διὰ 30 ἑκατομμύρια. Ἡ πεῖρα μᾶς διδάσκει ὅτι εὐκόλως θέλει τοποθετήσει αὐτάς· θὰ πωλήσῃ δ’ οὕτως εἰς τὸ κοινὸν τὰ 15,000,000 τοῦ κεντρικοῦ ἡμῶν ταμείου, τὰς γαίας μας, τὴν ξυλείαν μας. Ἐκ τῶν εἰσπραχθησομένων διὰ τῆς ἐκποιήσεως μετοχῶν θὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, θὰ ἔχῃ δὲ ὡς κέρδος τὰ 15 ἑκατομμύρια, τὴν ἀξίαν τῆς ξυλείας ἡμῶν, τῶν γαιῶν ἡμῶν, εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς θέλει κοστίσει τὰ 15,000,000, τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν, τῆς ξυλείας, πλέον τὴν ἀξίαν τῶν μετοχῶν, αἵτινες θὰ πωληθῶσιν εἰς τὸ κοινὸν αὐτῆς· 15,000,000 θὰ τὰ ἐκχωρήσῃ εἰς τὸ κοινόν. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύω παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὤφειλον νὰ κάμω· ἡ Βουλὴ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ τὰς ἀκούσῃ. Τὴν εὐχαριστῶ, ἀλλ’ ἀμφιβάλλων περὶ τοῦ ἀποτελέσματος, ἐν συντόμῳ λέγω, ὅτι ἡ σύμβασις, ἂν παραβληθῇ πρὸς προηγουμένας, ἔχει ἴσως τί τὸ καλόν· ὑπάρχουν ὅμως ἐν αὐτῇ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι καταστρεπτικαί, ἰδίως ἡ διάταξις τῆς ά. καὶ βʹ. § τοῦ ἄρθρου 2. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῇ ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν ὅπως τροποποιήσῃ τὰς δύω παραγράφους, ὅπως ὁρισθῇ ῥητῶς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας, τὴν ὁποίαν πρόκειται ὁ Συγγρὸς κατὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρ. 2 νὰ συστήσῃ· δεύτερον, ὅπως προσδιορισθῇ ἕδρα τῆς ἑταιρίας αἱ Ἀθῆναι, ἡ Ἑλλὰς καὶ οὐχὶ ξένον κράτος.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις μόνον· ἐπιφυλάσσομαι εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς νὰ ἀποδείξω, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ εἶναι ἐσφαλμένοι, διότι ἡ διαφορὰ, ἥτις προκύπτει μεταξὺ τῶν 15,000,000 καὶ τῶν 20,000,000, εἶναι ὑπὲρ τῶν ἰδικῶν μας διαπραγματεύσεων ἕνεκα τοῦ συστήματος τῆς πληρωμῆς αὐτῶν.

§111ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλασοπούλου περὶ ἀναβολῆς.

§113ΤΙΝΕΣ. Ὑποστηρίζεται;

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὸν κ. Ζωχιόν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον (ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον).

§115ΡΑΛΛΗΣ. Ἐδῶ εἶναι αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετέ τας ἐγγράφους. (Ὁ κ. Ῥάλλης συντάττει ἐπὶ τοῦ προεδρείου τὰς τροπολογίας του).

§117ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τί γίνεται, κύριε πρόεδρε; τί χρονοτριβοῦμεν;

§118ΡΑΛΛΗΣ. Ἀμέσως. Ἰδού· (καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον τὰ τροπολογίας του). Δὲν ἐννοῶ τὰς δύω προτεινομένας τροποποιήσεις ὡς συναφεῖς καὶ ἀδιαχωρίστους· δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὴν μίαν χωρὶς νὰ δεχθῇ τὴν ἄλλην.

§119ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσέξατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Παρεδέχθη.—Ἔχομεν τώρα τὰς τροποποιήσεις τοῦ κ. Ῥάλλη. «Ὁ κύριος Συγγρὸς ὑπὸ τὴν ἀνωτέρω ἰδιότητά του ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀνώνυμον διὰ μετοχῶν ἑταιρίαν, ἧς τὸ κεφάλαιον δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 20 ἑκατομμύρια καὶ ἧς τὸ καταστατικὸν θέλει δημοσιευθῆ κατὰ τὸ ἄρθρ. 45 τοῦ ἐμπορ. Νόμου. Ἡ ἑταιρία αὕτη δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἕδραν ἢ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος.» Κατόπιν ἔχομεν τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Ζωχιοῦ.

§121Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἡ τροποποίησις αὕτη....

§122Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, κύριε πρόεδρε, ὅτι αἱ συμβάσεις δὲν τροποποιοῦνται· εἶναι συμβόλαια.

§123Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Νὰ τροποποιήσωμεν τὴν σύμβασιν ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἀπόῤῥιψιν· (θόρυβος). Παρακαλῶ νὰ τελειώσω· ἐγὼ προτείνω μίαν ἄλλην ἰδέαν· νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατὸν, ἐπικυρουμένης τῆς συμβάσεως, νὰ προβῇ εἰς ἐνεργείας ὅπως καταστήσῃ εὐκολωτέραν τὴν σύμβασιν, νὰ ἐξαλείψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῶν 35 χιλιομέτρων καὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἑκατομμύρια χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς καμμίαν τροποποίησιν.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ τροποποίησίς μου δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· λέγω λοιπὸν, εἰς τὸ τέλος τοῦ μοναδικοῦ ἄρθρου τούτου νὰ προστεθῇ· «ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ὁρισμοῦ τῆς ἕδρας ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ κεφαλαίου.»

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔκαμε λάθος· ἐνόμισεν ὅτι ἐζητήσατε νὰ τὸ θέσητε εἰς τὴν σύμβασιν. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν τροποποίησιν τοῦ κυρίου Ῥάλλη;

§126ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη. Ὁ κ. Ζωχιὸς προτείνει «νὰ τροποποιηθῇ ἡ πρώτη παράγραφος τῆς δευτέρας προσθήκης τῆς συμβάσεως ὡς ἕπεται· τὰ τοῦ ἐγγράφου τῶν ὑποχρεώσεων θέλουσιν ὁρισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Bridisi.» Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν τροποποίησιν ταύτην;

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει;

§130ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§132ΛΑΠΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, διὰ τὸ κατεπεῖγον νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικά.

§133ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν· αὔριον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 1 παρὰ 10 μ. μ.)