1871.05.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84.

Τῆς 21 Μαΐου 1871.

(Παρασκευή.)

Ὥρᾳ 3 Μ.Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθησαν παρόντες οἱ ἑξῆς βουλευταί.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός.). Κύριοι, σᾶς ὑποβάλλω μίαν σύμβασιν, τῆς ὁποίας ἡ χρησιμότης θὰ φανῇ, νομίζω, τόσον καταφανὴς εἰς τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ προτάξῃ σχεδὸν τὴν παραδοχὴν τῆς ά. συζητήσεώς της. Ἰδοὺ τί ἐμπεριέχει. Δύο κύριοι, παρουσιασθέντες, ἐζήτησαν νὰ τοῖς χορηγήσωμεν ἀποκλειστικὸν προνόμιον νὰ διορθώσουν ἢ κατασκευάσουν τὴν ὁδὸν μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πύργου, νὰ ἔχουν δὲ ἀποκλειστικὸν προνόμιον μόνον νὰ βάζουν εἰς ἐνέργειαν ἀτμαμάξας, ὄχι νὰ κατασκευάσουν σιδηρόδρομον, ἀντὶ ἵππων θὰ θέτωσιν εἰς ἐνέργειαν ἀτμόν· ἡ ταχύτης βεβαίως δὲν θὰ ᾖναι ἡ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ὀλιγωτέρα, ἴσως 12 ἢ 18 μιλλίων. Αὐτοὶ λοιπὸν ζητοῦν ἀποκλειστικὸν προνόμιον δι’ αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν ἁμαξῶν, χωρὶς νὰ ἀπαγορεύουν εἰς ἄλλα ἁμάξια νὰ τρέχωσι τὴν ὁδὸν κλπ. Ζητοῦν δὲ κατὰ τρεῖς δόσεις νὰ τοῖς πληρωθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ, ὡς ἀνώτερος ὅρος τίθεται 3000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον· θέλει ἐνεργηθῆ τότε ἐκτίμησις τῶν ἐξόδων, καὶ ἄν τὰ ἔξοδα ᾖναι ὀλιγώτερα, θέλουν πληρωθῆ, περισσότερα δὲν θέλουσι πληρωθῶσι. Λοιπὸν κατ’ ἀνώτατον ὅρον θέλομεν πληρώσει 250,000 δραχμάς, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ἐξοδευθῶσι 3000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ὑποχρεοῦνται δὲ νὰ διατηρῶσιν εἰς καλὴν κατάστασιν τὴν ὁδὸν αὐτὴν καὶ μᾶς τὴν παραδώσουν εἰς καλὴν κατάστασιν μετὰ 20 ἔτη· ζητοῦν δὲ ὥστε νὰ προτιμῶνται ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν, ἡ ὁποία προτείνει τὴν κατασκευὴν τοιούτου εἴδους ὁδῶν εἰς ἄλλα μέρη. Βλέπετε ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ὠφέλιμος. Ἐντὸς τῆς συμβάσεως ὁρίζεται καὶ ἡ διατίμησις τῶν ἀγωγίων ὑπὸ τὸν ὅρον μετὰ τρία ἔτη ἡ διατίμησις αὕτη νὰ ἐλαττοῦται κατὰ τὸ ⅒. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εὐαρεστηθῇ, παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ ἡ παροῦσα ἀνάγνωσις ὡς ἀ. ἀνάγνωσις.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Γνωρίζετε περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ κ. Πιάτ· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ βραδύτης ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τὴν ἐπιχείρησιν νὰ ναυαγήσῃ, διότι πολλοὶ παρουσιάσθησαν νὰ λάβουν μέρος, ἀλλὰ θέλουν τὴν ἐπικύρωσιν· ἡ δὲ βραδύτης τῆς ἐπικυρώσεως εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ, ὥστε ἡ ἐπιχείρησις νὰ ἀποτύχῃ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας νὰ προτάξωμεν τὴν σύμβασιν.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠξεύρω ὅτι πολλαὶ ῥᾳδιουργίαι γίνονται ἐναντίον τοῦ Πιάτ, καὶ ἡ κυριωτέρα εἶναι ὅτι ὁ Πιὰτ δὲν εἶναι ὁ τελευταῖος ἀποκτήσας τὸ δικαίωμα, ἢ ὁ τελευταῖος συνδιαλεχθεὶς μὲ τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν ἐργολαβίαν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ πιστεύω ὅτι θὰ τὴν συζητήσῃ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ὑπαγόμεθα εἰς μίαν ποινικὴν ῥήτραν, νὰ πληρώσωμεν 30 χιλ. δρ. ἐὰν δὲν ἐγκρίνωμεν τὴν σύμβασιν.

§8ΔΑΓΡΕΣ. Πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, κύριοι, μίαν ἀναφοράν. «Ἡ ἐν Ἀθήναις ἑταιρία τῆς ἐπὶ σκοπὸν βολῆς ζητεῖ συνδρομήν.» Νομίζω νὰ τὴν στείλωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα· μὲ σύστασιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ χήρα Μέτου παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ αὐτῆς νομοσχέδιον.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΜΠΟΥΤΟΣ. Γνωρίζετε, κ. πρόεδρε, ὅτι......

§14ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς τελειώσῃ πρῶτον αὐτό.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ἀναγινώσκομεν. «Ἄρθρον 1. Τὰ κατὰ τὸν ΣΚΖʹ. τῆς 18 Ἀπριλίου 1853 νόμον παραχωρητέα εἰς τὸν Ὀθωμανὸν Μέτον Ὀστᾶ Μπραχόπουλον καὶ τὴν σύζυγον αὐτοῦ Ξαλιχὲ (νῦν δὲ Ἀναστασίαν) Σαλῆ Μπερτσελιώτου κτήματα θέλουσι παραχωρηθῆ πρὸς αὐτοὺς, ἐφόσον πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἀνῆκον ἀτομικῶς εἰς αὐτοὺς ἢ τοὺς γονεῖς αὐτῶν.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. «Ἄρθρον 2. Ἐάν τι τῶν κτημάτων τούτων διετέθη ἤδη, τὸ δημόσιον δὲν ὑποχρεοῦται εἰς ἄλλην ἀποζημίωσιν πρὸς τοὺς ἀνωτέρω εἰμὴ μόνον εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ εἰσπραχθέντος τιμήματος. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§20ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τοῦ συνοικισμοῦ εἶναι ἀναγκαῖον.

§21ΤΙΝΕΣ. Νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης, κ. πρόεδρε.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Μεσσήνης· ἔχει τις τὸν λόγον;

§23ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Χθὲς εἴπετε τὸ Σάββατον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς ἀναφορὰς εἴπομεν.

§27ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, τὴν ἐκλογὴν εἴπετε τὸ Σάββατον.

§28ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὁ νόμος σᾶς ὑποχρεοῖ, κ. πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐκλογῆς.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογήν.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα· εἶναι ὁ κανονισμός.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀντίῤῥησις εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς;

§32ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§33ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§35ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι βουλευταὶ, γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης εἶχε προκηρυχθῆ, γνωρίζετε, ὅτι ἐγένετο λόγος, ὅτι ἡ ἐκλογὴ προεκηρύχθη χωρὶς νὰ κληρωθῶσι σύμφωνα μὲ τὸν νόμον αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαί· ἀλλ’ ἐνηργήθη ὑπὸ τὸ κράτος παλαιῶν καὶ νέων ἐπιτροπῶν, τουτέστιν ἐπιτροπῶν τοῦ 1872 καὶ 1874 καὶ 1871· ἠρωτήθη ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς καὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἀγνοεῖ· ἐν τούτοις μετὰ δύο ἡμέρας ἦλθεν ἐνώπιόν σας καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦτο λαμβάνει χώραν, καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν τί πρέπει νὰ πράξῃ. Ἡ Βουλὴ ἄφησε αὐτὸν νὰ ἐνεργήσῃ καθὼς ἐνήργησε, καὶ ἐπεφυλάχθη νὰ ἐξετάσῃ. Δὲν λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ὑποστηρίξω κατηγορίαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἵνα ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὅπως ἀπομακρύνῃ εἰς τὸ μέλλον ὄργανα, τὰ ὁποῖα καὶ πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐνεργοῦν ὡς ὑπάλληλοι. Μὲ γράφουν περιστατικά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ ἐξετάσω ἐνταῦθα, διότι μοῦ γράφουν, ὅτι ἔκαμαν μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦνται ἀπὸ ἐπίσημα ὄργανα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρω ἂν συνέβησαν, διότι ἐγὼ χθὲς μόλις εἶδα τὴν ἔκθεσιν καὶ δὲν εἶχον καιρὸν νὰ ἐξετάσω. Γνωρίζετε δὲ συγχρόνως, κύριοι, ὅτι λόγος ἐγένετο ἐνταῦθα περὶ δύο ἐνωμοταρχῶν, περὶ τῶν ὁποίων πολλὰ εἶχον παράπονα ἐκεῖ· ὁ εἷς μάλιστα, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἀνέλαβε νὰ μεταφέρῃ καταδίκους ἐκ Τριπόλεως εἰς Πύλον· ὁ εἷς εἶχε καταδικασθῆ εἰς 7 ἐτῶν εἱρκτὴν, διότι ἐπυροβόλησε τὸν ἀδελφόν του. Μὲ συνεκίνησε τὸ περιστατικὸν τοῦτο, καὶ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐβεβαίωσεν αὐτὸ, ὅτι οἱ ἐνωμοτάρχαι αὐτοὶ κατηγγέλθησαν ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, καὶ ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις, καθ’ ἃ δὲ μοὶ εἶπεν ὁ πρώην εἰσαγγελεὺς Καλαμῶν, ἡ ἐνοχὴ αὐτῶν ἀπεδείχθη, καὶ ἡ δικογραφία ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ στρατοδικεῖον, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη ἐχαρακτηρίσθη ὡς στρατιωτικὴ, καὶ οὐχὶ ὡς ὑπαγομένη εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια. Ἐν τούτοις φαίνεται, ὅτι οἱ ἐνωμοτάρχαι αὐτοὶ ὄχι μόνον διετηρήθησαν ἐν τῇ Μοίρᾳ Μεσσήνης, ἀλλὰ καὶ ἐφόρευσαν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Καὶ παρακαλῶ τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἀπαντήσουν περὶ τούτου. Δεύτερον, ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἕδρα ἑνὸς δήμου τῆς Εὔας πρὸ ὀλίγου καιροῦ, πρὸ μηνῶν τινων μετεφέρθη, χωρὶς νὰ προηγηθῶσι τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα, τουτέστι χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, καὶ νὰ ἐκδοθῇ τὸ ἀπαιτούμενον διάταγμα.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἀπῃτεῖτο.

§37ΔΑΓΡΕΣ. Τρίτον, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι πλῆθος πολλῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκ Γορτυνίας καὶ ἐκ Μεγαλοπόλεως καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν μετέβησαν καὶ ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης.— Ἐκ τῆς βεβαιώσεως ἢ ἀνακρίσεως αὐτῶν θέλετε σχηματίσει πεποίθησιν, καὶ ἐγὼ αὐτὸς θέλω πεισθῆ, ἂν πρέπῃ νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἢ ὄχι. Πρὶν λοιπὸν δώσουν οἱ ὑπουργοὶ τὰς πληροφορίας ταύτας..........

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν.

§39ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχει μεγίστην σχέσιν.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι μία ἐπερώτησις ἐναντίον μου, ὑποθέτω.

§41ΔΑΓΡΕΣ. Ἐναντίον ὅλης τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω κ. Δαγρὲ, δι’ αὐτὸ ὅπου μὲ ἐρωτᾶτε, ὅτι ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Εὔας....

§43ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι καιρός.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ.......

§45ΔΑΓΡΕΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαντήσητε κατόπιν.

§46ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν.

§47ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχουν μεγίστην σχέσιν.—Λοιπὸν ἐπιθυμῶ, πρὶν ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως τῆς οὐσίας, θέλω νὰ μάθω, ἂν οἱ ἐνωμοτάρχαι, τῶν ὁποίων ἔχετε γνῶσιν, καὶ εἶναι σημειωμένα τὰ ὀνόματά των εἰς τὰ πρακτικὰ, οἱ ὁποῖοι κατηγγέλθησαν ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἂν αὐτοὶ ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐκλογήν. Δεύτερον, ἂν ὡρισμένα πρόσωπα ὑπαλλήλων περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, τοὐτέστιν ὁ ἔπαρχος Γορτυνίας, ὁ δασονόμος Μεγαλοπόλεως......

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν γίνεται λόγος περὶ αὐτῶν εἰς τὰς ἐνστάσεις.

§49ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ γραμματεὺς τῆς ἐφορίας Καλαμῶν, καὶ τοσοῦτοι ἄλλοι ὑπάλληλοι μετέβησαν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς καὶ ἔλαβον μέρος ἐνεργὸν ὑπὲρ τοῦ ἐπιτυχόντος ὑποψηφίου.

§50ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Κύριε βουλευτὰ, πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, μίαν στιγμήν· διότι θέλω ἡ ἀλήθεια νὰ ᾖναι γνωστὴ εἰς τὴν Βουλήν. Πρὸ πολλοῦ ἄνευ γνωμοδοτήσεως τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν συμβουλίων, ὅπως ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, εἶχε μετατεθῆ ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Εὔας.

§52ΔΑΓΡΕΣ. Πότε;

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ πολλοῦ.

§54ΔΑΓΡΕΣ. Πρὸ 3 ἐτῶν.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρᾶξις αὕτη διὰ δικηγορικοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον συνεκρότησεν ὁ κ. Ζαΐμης καὶ ἐγὼ, ἐθεωρήθη ἄκυρος αὐτοδικαίως, ἦτο πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ ἐδύνατο νὰ ἀνακαλέσῃ εὐθὺς διὰ διατάγματος, ἐπειδὴ τὸ διάταγμα τῆς μεταθέσεως δὲν ἦτο διάταγμα στηριζόμενον εἰς τὸν νόμον, ἑπομένως διὰ τὴν ἀνάκλησιν αὐτοῦ τοῦ διατάγματος δὲν ἀπῃτεῖτο γνωμοδότησις συμβουλίου οὐδεμία, διότι συμβούλιον κανὲν δὲν εἶχε προτείνει τὴν μετάθεσιν. Ἰδοὺ διατὶ τῇ γνωμοδοτήσει τῶν ἁρμοδίων ἀνθρώπων ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἐντὸς τοῦ νόμου ἐδυνάμην πρὸ πολλοῦ ἀκόμη νὰ μεταφέρω τὴν πρωτεύσαν τοῦ δήμου αὐτοῦ ὅπου ἀρχικῶς ὑπῆρχε καὶ νομίμως.

§56ΔΑΓΡΕΣ. Ἀφ’ οὗ ἐκάθισε τρία χρόνια εἰς ἄλλο μέρος.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀδιάφορον· δὲν ἐμάθετε ἀκόμη, ὅτι ὁ χρόνος δὲν καλύπτει τὴν παρανομίαν· ἂν ὑπῆρξε μία παρανομία, δὲν καλύπτεται οὔτε ἂν παρέλθουν ἓν ἢ πολλὰ ἔτη. Κύριοι, ὑπάρχουν ἐκ Μεσσήνης πολλοί, καὶ ὑπάλληλοί τινες κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐζήτησαν ἀδείας νὰ ὑπάγουν εἰς τὸν τόπον των. Θέλετε τίποτε περισσότερον; διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀρνηθῶ εἰς τοὺς πολίτας νὰ ὑπάγουν νὰ ψηφοφορήσουν· καὶ παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον βουλευτὴν, ὅτι οὔτε οἱ ἀντίπαλοι, οὔτε αἱ ἐπιτροπαὶ, οὔτε κανεὶς πολίτης ἐν τῷ τόπῳ ἤγειρεν οὐδεμίαν ἔνστασιν· οὐδεμία φαίνεται εἰς τὰ πρακτικά. Κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, 2 ἢ τριῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξήσκουν τὸ δικαίωμά των ὡς πολῖται ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσουν, ἔνστασις κατ’ αὐτῶν οὐδεμία ὑπάρχει· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ, δὲν ἐμποδίζει ὁ νόμος νὰ ὑπάγουν οἱ πολῖται νὰ ἐξασκήσουν τὸ δικαίωμά των. Ἐν τούτοις, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω, καὶ ἡ ὁποία διεξήχθη καθ’ ὃν καιρὸν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον, οὐδεμία ἔνστασις ἀπὸ τοὺς ἐναντίους ἠγέρθη κατὰ παραβιάσεως οὐδεμιᾶς ἐκ μέρους στρατιωτικῶν ἢ πολιτικῶν ἀρχῶν. Προκαλῶ τοὺς κατηγόρους νὰ ἀποδείξουν, ἄν ὑπάρχῃ μία ἔνστασις, ὅτι ὑπάλληλοι, ἄνθρωποι ἀνήκοντες εἰς τὴν ἐξουσίαν ἔκαμαν τὴν παραμικρὰν παραβίασιν ἢ ἐπέμβασιν. Κύριοι, ἐγὼ αὐτὸ ὤφειλον νὰ πράξω, ὡς δημόσιος ἄνθρωπος, ὡς κυβερνήτης, νὰ παραγγείλω αὐστηρὰν ἀμεροληψίαν καὶ τὴν τήρησιν τῶν νόμων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης, καὶ αὐτὰ ἐτηρήθησαν· δὲν τὴν βεβαιῶ ἐγώ, ἀλλ’ οἱ ἴδιοι οἱ ἀντίθετοι, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν παράπονον ἤγειραν· ὁ κ. Δαγρὲς ὅσα παράπονα θέλει, ἠμπορεῖ νὰ κάμνῃ τώρα· ἀλλ’ ἐν τῷ τόπῳ οὐδὲν ἠγέρθη.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Πρέπει νὰ ἀπαντήσητε ὡρισμένως· εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀφέθησαν κατάδικοι παρὰ τὸν νόμον....

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι ψεῦμα.

§60ΜΠΟΥΤΟΣ. Κυτάξατε, κύριε Δαγρὲ, τὰ πρακτικὰ νὰ ἴδητε ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον πρᾶγμα· εἶναι ψεῦδος.

§61ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς τὰς ὕβρεις αὐτὰς οὔτε δέχομαι....

§62ΜΠΟΥΤΟΣ. Σὺ ὑβρίζεις.

§63ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐστάλη δικογραφία ἀφορῶσα αὐτοὺς τοὺς δύω ἐνωμοτάρχας;

§64ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω διόλου περὶ τούτου.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἐπεστρέψατε τὴν δικογραφίαν εἰς τὸν εἰσαγγελέα;

§66ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω· δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἀλλ’ εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω.

§67ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε, διὰ νὰ ἴδητε ἂν πλάττωμεν συκοφαντίας ἢ ὄχι· διότι καὶ ἄλλοτε ἐζητήσατε πληροφορίας καὶ ἐμάθετε τὴν ἀλήθειαν. Δὲν πλάττομεν λοιπὸν ἡμεῖς· λέγομεν, φωνάζομεν, διότι ἔγειναν καὶ θέλομεν νὰ τὰ μάθωμεν (θόρυβος). Ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τοῦ βουλευτοῦ, καὶ σᾶς προκαλῶ νὰ εἴπητε, ἂν κατάδικοι δὲν περιεφέροντο καὶ συνώδευον τοὺς διερχομένους ἐκ τῆς Πυλίας.

§68ΜΠΟΥΤΟΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§69ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει διὰ τὴν ἐκλογήν· καὶ πλανᾶται ὅστις πιστεύει, ὅτι διεκδικῶ συμφέροντα· μὲ ἐνδιαφέρει ἡ τήρησις, τὸ κράτος τοῦ νόμου. Ἐδόσαμεν ἄδειαν, λέγει ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, πρὸ πολλοῦ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των· ἄλλαι κυβερνήσεις δὲν ἔδωσαν ἀδείας, δὲν ἐδημιούργησαν σμῆνος ἀπαριθμητῶν καὶ εἰσπρακτόρων διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, δὲν συνεκέντρωσαν πανταχόθεν τοὺς χωροφύλακας, ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἐνωματάρχας· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι συγχωρημένα αὐτὰ, ὅσον θέλετε, φωνάζετε· ἐνωματάρχας περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ῥητὴ καταγγελία, ὅτι χάριν τοῦ κόμματος ἀπέλυσαν καταδίκους, καὶ οἱ κατάδικοι οὗτοι ὑπέπεσαν εἰς δεύτερον ἔγκλημα· δὲν εἶναι συγχωρημένον τοῦτο, δὲν εἶναι ἔργον ἀμερολήπτου διοικήσεως. Δὲν δύνασθε, ὅσον θέλετε φωνάζετε, νὰ εἴπητε ὅτι ὁ (Πίληκας καὶ Κοντολέων) δὲν εἶναι ὑπόδικοι καὶ δὲν ἐνήργησαν ἐκλογὰς, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ περιστατικὸν αὐτὸ δὲν ἐπηρέασε τὴν ἐκλογήν· δὲν δύνασθε νὰ δικαιολογηθῆτε καὶ εἴπητε, ὅτι ἐκάματε τὸ χρέος σας, ὅταν ὁμολογήσητε ὅτι ἐπετρέψατε ὁπλοφόροι νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης, ἔπαρχοι, δασονόμοι, γραμματεῖς ἐφορειῶν, διάφοροι ὑπάλληλοι συνεκεντρώθησαν, καὶ ἐφηρμόσθη ἐδῶ τὸ «ἀπόστολοι ἐκ περάτων συναθροισθέντες ἐνθάδε».

§70ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἦσαν μέλη τῆς ἐπιτροπῆς;

§71ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι· ἀντιπρόσωποι ἔλαβον μέρος, ὑπάλληλοι καὶ ἀστυνόμοι καὶ ἄλλοι. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ εὕρω εἰς τὰ πρακτικά· τὸ εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐζήτησαν καὶ ἐδώσαμεν ἄδειαν. Καὶ ἄλλοτε χάριν τῆς πασχούσης ὑγείας τῆς συζύγου του εἷς πρώην ἔφορος μετὰ βεβαίωσιν 3 ἰατρῶν ἐζήτησεν ἄδειαν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τὸν ἀπέλυσεν· ἦτο φιλικὸν τὸ ὑπουργεῖον, καὶ φίλος μου αὐτός· διότι ἦτο πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἢ κατὰ τὰς ἐκλογάς, οὐδὲ ἐπετράπη ἄδεια εἰς κανένα. Πλῆθος ὑπαλλήλων διοικητικῶν καὶ οἰκονομικῶν μετέβη εἰς Μεσσήνην καὶ ὅλων αὐτῶν τοὺς ἐδώσαμεν, λέγει, τὴν ἄδειαν, διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσουν τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Μεσσήνης. Ὀλίγον πρίν, κύριοι, εἷς δήμαρχος διότι ἐτόλμησε νὰ συντάξῃ κατάλογον καὶ νὰ τὸν ὑποβάλῃ εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν, καὶ ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ εἰς τὸν πρόεδρον καὶ ὁ πρόεδρος ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ἐθεωρήθη ὡς τὸ μέγιστον τῶν ἐγκλημάτων, διότι προέβη εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ γείνῃ μὲ τὰς ὑπαρχούσας ἐπιτροπὰς τοῦ 1870, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου καὶ κατηγορήθη ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος· τὴν αὐτὴν ἡμέραν, τὴν 7 Ἀπριλίου, ἔγεινεν ἡ κλῆσις, ἡ ἀγωγή, τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἡ αἴτησις εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις τῆς δίκης, τὴν αὐτὴν ἡμέραν διέταξεν ὁ πρόεδρος τὴν προτίμησιν καὶ ἐσυζητήθη!! Ποῖος κίνδυνος ὑπῆρχε; Τί σημαίνει αὐτὴ ἡ ταχύτης, ἡ αὐστηρότης; Διότι λέγουν ὁ δήμαρχος αὐτὸς ἐγκλημάτησε συντάξας κατάλογον καὶ ὑποβαλὼν αὐτὸν εἰς ἐνέργειαν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ ἀνανεοῦνται κατ’ ἔτος· καὶ ὁ αὐτὸς νόμος λέγει, ὅτι τὴν πρώτην Ἀπριλίου ἐκτίθεται ὁ κατάλογος. Ἀλλὰ διότι ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ διὰ τῶν πρώτων καταλόγων, καὶ ἔπρεπεν ὁ δήμαρχος νὰ βραδύνῃ, εἰσήχθη εἰς δίκην ἡ ὑπόθεσις καὶ κατηγορήθη ὁ δήμαρχος ὡς ἐγκληματήσας!! Αἴ, καὶ ταράττεσθε, κύριοι, διότι φωνάζομεν, διότι παραπονούμεθα; Στρατιωτικοί, κύριοι, καὶ φυγόδικοι ἐπυροβόλησαν καὶ ἠπείλησαν καὶ ἔδεσαν ἕνα ὑπάλληλον, ἐν τούτοις δὲν σᾶς κακοφαίνεται ὅτι διετάραξαν τὴν τάξιν.

§72ΤΙΝΕΣ. Τόρα ἔγειναν;

§73ΔΑΓΡΕΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, μέσα εἰς τὴν Λακωνίαν. Δὲν τὸ λέγω ἐγώ. (θόρυβος). Νομίζετε πῶς ἡ Λακωνία δὲν ἀποτελεῖ μέρος, ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος;

§74ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τῆς Μεσσήνης.

§75ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ τάξις διαλύεται, κύριοι. Ἐδῶ πρέπει νὰ ᾖναι τάξις, ἐκεῖ νὰ μὴν ᾖναι; (θόρυβος). Τὰ δυστυχήματα αὐτὰ ἡ ἐξουσία μόνη δύναται νὰ τὰ προλάβῃ· τί θέλετε, κύριοι, νὰ κάμῃ ὁ πολίτης, σᾶς ἐρωτῶ, καὶ ἀπαντήσατέ μου, ὅταν βλέπῃ τὴν φωνήν του καταπνιγομένην; Τί θέλετε, ὅταν σήμερον μεταβαίνετε εἰς τὰς πολιτικὰς φυλακὰς καὶ δὲν εὑρίσκετε παρὰ μονομερῶς τάξεις τινάς;

§76Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι κατηγορητήριον; Νὰ εἴπητε πράξεις ὡρισμένας καὶ ὀνόματα.

§77ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι ἀνέλαβον τὸν λόγον νὰ ἐκθέσω τὸ ζήτημα, τὸν ἔλαβον πρὸς ἄλλον σκοπὸν, διότι ἠμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσετε τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ὅτι καὶ ἄλλοτε διὰ τοιαῦτα ἀδικήματα ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου, ὅτι εἶχε δίκαιον, καὶ τοῦ ἀπέδοκα δίκαιον, καὶ δὲν τοῦ ἠρνήθην τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ, κύριοι, νομίζετε ὅτι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις εἰς μίαν κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔδωσα τὴν συνδρομήν μου μέχρι τῆς χθές; Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ μοὶ ζητηθῇ λόγος, καὶ δὲν θὰ μὲ κατακρίνουν οἱ συμπολῖταί μου καὶ δὲν θὰ μοῦ εἴπουν, εἶσαι ἀσυγχώρητος καὶ ἀδικαιολόγητος, διότι περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Μεσσήνης, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἐδώσαμεν τὰς δεούσας πληροφορίας, ἀδιαφόρησες; Μὴ σᾶς φαίνετε λοιπὸν παράδοξον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνω.

§78ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε περὶ τῆς ἐκλογῆς.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ οἱ ὑπάλληλοι τιμωροῦνται· ἐὰν ἀπεφυλάκισαν, νὰ εἰπῆτε, ποῖοι ὑπάλληλοι, ὁ νομάρχης, ὁ εἰσαγγελεὺς, ὁ δεσμοφύλαξ.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Τηλεγραφήσατε.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἷς ἀπελύθη κατὰ λάθος τοῦ εἰσαγγελέως· ἐν τούτοις εἴπατε, ποῖοι ἔφυγαν ἀπὸ τὰς φυλακὰς καὶ εἶναι ἐκτὸς τῶν φυλακῶν κατάδικοι ἢ ὑπόδικοι, διὰ νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ ἀπολύσαντες αὐτούς.

§82ΔΑΓΡΕΣ. Ἀπέλυσαν ἕνα, ὅστις ἐπυροβόλησε τὸν ἀδελφόν του.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὰς φυλακάς.

§84ΔΑΓΡΕΣ. Τώρα ἔφυγε. Δὲν λέγω, ὅτι ἐγὼ τὸν εἶδον. (θόρυβος).

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ διατάξητε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον, κύριε πρόεδρε, αὐτὸς ὁ ὁποῖος ὡμίλησε, διότι θὰ τὸν κατεβάσω ἐγώ. (δεικνύει τὸν Ν. Δεμάθαν).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα τίποτε, ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ βεβαιοῦτε, νὰ ἐξέλθῃ.

§87ΔΕΜΑΘΑΣ. (ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Κύριε πρόεδρε, τρεῖς ἄνθρωποι μὲ περιμένουν νὰ μὲ κτυπήσουν· εἶναι κατάστασις αὐτὴ νὰ ἔρχωνται νὰ μᾶς ἀπειλοῦν; εἶναι συνταγματικὴ ἐλευθερία;

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι νὰ τὸν δείρουν.

§89ΔΑΓΡΕΣ. Ἐὰν αὐτὸς ἔπταισεν, νὰ τιμωρηθῇ· εἰξεύρετε, ὅτι εἶμαι ἐναντίος πάσης ἀποδοκιμασίας καὶ ἐπιδοκιμασίας· ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἄτομον ἐπιτρέπω νὰ παραβιάζῃ τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου (θόρυβος).

§90ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (ἀντιπρόεδρος). Ἐξετάσας μετ’ ἄλλων συναδέλφων τί συνέβη, εὕρομεν ὅτι εἷς ἀντήλλαξε δύο λέξεις μετ’ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ὑπέθεσεν, ὅτι θὰ τὸν δείρουν καὶ ἔγεινε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔγεινε.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Λυποῦμαι, λέγω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν ἀπαραίτητον ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω, ὅπως ὡμίλησα, καὶ νὰ εἴπω κατὰ τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν μέχρι τῆς χθὲς ὑπεστήριζα· ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ μὴ πράξω τοῦτο, ὅταν φίλοι μου ἐν τῇ αὐτῇ φυλακῇ διὰ 5 καὶ 3 ἔτη εἶναι ἐγκαθειργμένοι εἰς τὰ ὑγρὰ καὶ δυσώδη δωμάτια, καὶ ἄλλοι κατάδικοι εἰς τὰ ὑγρὰ καὶ δυσώδη δωμάτια, καὶ ἄλλοι κατάδικοι εἰς ἰσόβια δεσμὰ περιφέρονται ἐλεύθεροι· διατί; διότι ἔχουν τὸ προνόμιον ν’ ἀνήκουσιν εἰς τοὺς φίλους τοῦ Κουμουνδούρου. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ σᾶς ἐπασχολήσω περισσότερον, διότι μὲ δυσαρεστεῖ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐξετάσατε ἐὰν ἡ μετάθεσις τῆς ἕδρας τοῦ δήμου Εὔας, ἡ πρὸ τριῶν ἐτῶν λαβοῦσα χώραν καὶ ὅλαι αἱ πράξεις αἱ λαβοῦσαι χώραν, εἶναι ὡς μὴ λαβοῦσαι χώραν, ἄκυροι· λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν περίστασιν αὐτὴν τὴν λαβοῦσαν χώραν ἐν τῷ δήμῳ Ἰθώμης, περὶ τῆς ὁποίας ἔγεινεν ἀρκετὸς λόγος· λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν μετάβασιν μεγάλου ἀριθμοῦ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν κύριον ὑπουργὸν ἐζήτησαν ἄδειαν καὶ δι’ ἀδείας μετέβησαν νὰ ἐξασκήσουν τὰ δικαιώματά των· λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑπέρογκον ἀριθμὸν τῶν ἀπαριθμητῶν καὶ ὁπλοφόρων καὶ περὶ ὧν ἔκαμα λόγον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐγκαίρως, εἰπὼν, μὴν ἀναθέσητε τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ζώων εἰς ἀνθρώπους τοῦ κόμματος, διότι θὰ καταπιέσουν. Τί νὰ κάμω; Νὰ κάμετε ὅ,τι ἔκαμε καὶ τὸ παρελθὸν ὑπουργεῖον.

§92ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἴδιον ἔκαμα· διέταξα τὸ ἴδιον μέτρον νὰ λάβουν.

§93ΔΑΓΡΕΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπικειμένης τῆς ἀπαριθμήσεως, ὁ ἀπαριθμητὴς περιήρχετο τὰ χωρία, καὶ περὶ τούτου καταγγελίαι ἔγιναν, καὶ διέταξε τοὺς μὲν νὰ δηλώσωσι τὰ ζῶά των, τοὺς δὲ νὰ μὴ τὰ δηλώσωσι· καὶ ἐὰν δὲν πιστεύετε ὅτι αὐτὰ ἔσχον ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, ἐπικυρώσατέ την, ἐὰν δὲ πιστεύετε, ἀκυρώσατέ την.

§94Σ. ΣΟΥΤΣΟΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἐκλογῆς, ἐξέτασα τὰ πρακτικὰ καὶ ἐντὸς αὐτῶν δὲν εὕρομεν τὴν παραμικρὰν ἔνστασιν ἀξίαν λόγου. Ὁ ἀποτυχὼν ὑπέβαλεν ἐνστάσεις εἰς τὸν νομάρχην, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν δύω μόνον ἐφάνησαν ἀρκετὰ σοβαραί· ἡ μία, ὅτι ἐγκληματίαι πολλοὶ ἐψηφοφόρησαν, ἀλλ’ ὁ ἐπιτυχὼν ἔχει 298 ψήφους περιπλέον, ὥστε καὶ ἂν ἤθελον ἀφερεθῇ αὐτοί, πάλιν ὁ ἐπιτυχὼν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν· ἡ δευτέρα ἀρκετὰ σοβαρὰ εἶναι, ὅτι ἔνοπλος δύναμις ἔκαμε βιαιοπραγίας, ἀλλὰ εἰς τὰ πρακτικὰ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποτυχόντων ἔκαμον εὐχαριστήριον εἰς τὴν ἔνοπλον δύναμιν· κατὰ δὲ τὰς ἡμέρας τῆς διασκέψεως εἰδοποιήσαμεν τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ ὑποστηρίξωσι καὶ προσωπικῶς τὰς ἐνστάσεις, ὁ εἷς δὲ οὐδόλως παρουσιάσθη. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσιν, ὅπως ἔχει.

§95ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἀληθῶς εἶναι τόλμη, ἵνα μὴ εἴπω περισσότερον, νὰ ἔρχηται βουλευτής, ἀντιπρόσωπος, γνωρίζων ἐν γένει τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν, ἔχων πληροφορίας βασίμους περὶ τῶν ἐν γένει λαβουσῶν χώραν πράξεων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ διαψεύδῃ ὄχι πληροφορίας, δοθείσας ἀπὸ ἀντιπροσώπους καὶ ἀρχὰς, ἀλλὰ νὰ διαψεύδῃ αὐτοὺς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ φίλου ἐκείνου, ὑπὲρ οὗ ἔρχεται νὰ συνηγορήσῃ. Ἔχετε, κύριοι βουλευταί, ὑπ’ ὄψιν σας τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαμῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Ἀπριλίου τρ. ἔτους. Σᾶς εἶπε τότε περίπου τὰ ἑξῆς· «Ἐπιθυμῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐφορευθῇ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς τοῦ 1871, ἢ τοῦ 1870, διότι εἴς τινας δήμους ἐκληρώθησαν νέαι ἐπιτροπαὶ καὶ εἰς ἄλλους οὐχί.» Ἔχετε ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ τοῦ 1870 μετὰ τὴν 1 Ἀπριλίου ἔπαυσαν νὰ ὑπάρχωσι, καὶ ἡ ἐκλογὴ, ἂν δὲν ἀνεβλήθη, θ’ ἀναβληθῇ, διὰ νὰ κληρωθῶσι νέαι ἐπιτροπαὶ εἰς τέσσαρας δήμους· καὶ τῳόντι ἡ ἐκλογὴ ἀνεβλήθη, καὶ κληρωθεισῶν τῶν νέων ἐπιτροπῶν, προσδιωρίσθη αὖθις ἡ ἐκλογὴ διὰ τὴν 2αν Μαΐου· ὥστε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαμῶν παρατηρεῖται ὅτι δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐν γένει, ἀλλ’ οὔτε κἂν ἔῤῥιψεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ὡς ὁ ἴδιος ὡμολόγησε, καὶ οὔτε ἐξήτασε τί λέγουν οἱ ἐνιστάμενοι, οἱ κατὰ τῆς ἐκλογῆς παραπονεθέντες, ἀλλ’ ἦλθεν ἐδῶ καὶ σᾶς ἔφερε μίαν κατηγορίαν κατὰ στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, ὅτι παρεβίασαν τὸν νόμον κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ πολλὰ ἄλλα, ὅσα ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰς ἀποδείξεις καὶ χωρὶς νὰ ὀνομάζῃ καὶ πρόσωπα.

§96ΔΑΓΡΕΣ..........

§97ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ἀποκαλέσω ψεύστην καὶ συκοφάντην ἐκεῖνον, ὅστις σᾶς ἔδωκε τὰς πληροφορίας αὐτάς.

§98ΔΑΓΡΕΣ..........

§99ΜΠΟΥΤΟΣ. Σᾶς εἶπε, κύριοι, ὅτι ἀφέθη ἐλεύθερος εἷς κατάδικος, ὁ ὁποῖος ἐπυροβόλησε τὸν παθόντα ἐκ νέου. Ἠξεύρετε κύριοι, τί συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ὁ ἐνωματάρχης Πένητας εἶχε μεταβῆ εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον Τριπόλεως ὡς μάρτυς· ἐκεῖ διαταχθεὶς παρέλαβε νὰ μεταφέρῃ τὸν κατάδικον αὐτὸν ὁμοῦ μετ’ ἄλλων ἀπὸ τὰς φυλακὰς Τριπόλεως εἰς τὰς τῆς Πύλου, ἀλλ’ οὗτος καθ’ ὁδὸν ἠσθένησε βαρέως, προσβληθεὶς ἀπὸ τὴν γνωστὴν ἀσθένειαν, ἥτις, ἐνσκήψασα εἰς τὰς φυλακὰς Τριπόλεως τότε, πολλοὺς ἔστειλεν εἰς τὴν ἄλλην ζωήν· οὕτως ὁ ἐνωματάρχης Πένητας παρέδωκε διὰ πρωτοκόλλου τὸν κατάδικον αὐτὸν εἰς τὸν δήμαρχον Οἰχαλίας καὶ ἐξηκολούθησε τὴν περαιτέρω πορείαν του· οἱ δὲ συγγενεῖς τοῦ καταδίκου, παραλαβόντες αὐτὸν, τὸν μετέφερον εἰς Ναζάριον τῆς Εὔας, ἔνθα ἐπὶ μῆνα καὶ πλέον ἐνοσηλεύετο, ἐπισκεπτόμενος, ἐκτὸς παρ’ ἄλλων ἰατρῶν, καὶ ἀπὸ τὸν Κ. Μερλόπουλον πρωτεξάδελφον τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου· καὶ ἂν δὲν πιστεύῃ ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν, δύναται νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸν ἰατρὸν Μερλόπουλον καὶ βεβαιωθῇ περὶ τούτου.

§100ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἀδελφοῦ σας;

§101ΜΠΟΥΤΟΣ. Μάλιστα· δὲν εἶναι ἔγκλημα.

§102ΔΑΓΡΕΣ. Αἴ! τότε κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς.

§103ΜΠΟΥΤΟΣ. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάῤῥωσίν του, ὁ κατάδικος αὐτὸς, κύριοι, συνεπεία διαταγῆς τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν ἀπεστάλη καὶ ἤδη εὑρίσκεται εἰς τὰς ἐν Πύλῳ φυλακάς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἠξεύρετε πότε ἔλαβε χώραν τοῦτο; Νομίζετε ὅτι ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἢ πρὸ ταύτης; οὐχί. Ταῦτα ἐγένοντο πρὸ τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου· ὥστε ὁ Λιοντήρης εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακὰς Πύλου ἀπὸ τὰ μέσα Φεβρουαρίου, δηλ. πρὶν ἢ διαταχθῇ ἡ προκειμένη ἐκλογή. Αὐτὸ εἶναι, κύριοι, τὸ μέγα ἁμάρτημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Δαγρὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέφερεν ὡς ὡρισμένην πρᾶξιν, σχέσιν ἔχουσαν μὲ τὴν ἐκλογὴν, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ἔγκλημα, εἰς ὃ ὑπέπεσεν ὁ ἐνωματάρχης Πένητας, καθ’ οὗ πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡμίλησεν. Ἀλλά, κύριοι, ὁ κ. Δαγρὲς τὸ παράπονόν του κατὰ τῆς ἐκλογῆς κυρίως τὸ ἐστήριξε καὶ εἰς τὸ ὅτι ἡ ἐξουσία, ἐκτὸς τῶν ἐνωματαρχῶν, ἐπέτρεψεν εἰς πολλοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς ἐξεπλήρουν καθήκοντα, καὶ μετέβησαν εἰς Μεσσήνην, καὶ τοῦτο ἐπηρέασε μεγάλως κατ’ αὐτὸν τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ εἰς τὸ πρῶτον, κύριοι, ἀπαντᾷ ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ἑνὸς δήμου «Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Ἀνδανίας, πρὸς τὸν ἐνωματάρχην τῆς χωροφυλακῆς κύριον Ν. Πένητα, τὸν δεκανέα Κ. Παναγιώτην Γιαννόπουλον καὶ τὴν λοιπὴν ὑπ’ αὐτὸν δύναμιν. Διὰ τὸν περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ζῆλόν σας καὶ τὰς προσπαθείας, ἅς τινας καταβάλλετε εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς, καὶ τὴν ὅλως ἀμερόληπτον διαγωγήν σας, ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἐκπληροῦσα καθῆκον δικαιοσύνης, ἐκφράζει ὑμῖν τὴν πρὸς τοῦτο ἄπειρον εὐγνωμοσύνην καὶ εὐαρέσκειάν της». Ὑπογεγραμμένα ἅπαντα τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς.

§104ΔΑΓΡΕΣ. Τοσαῦτα ἐγράφησαν καὶ ἐλέχθησαν κατὰ τοῦ ἐνωματάρχου ἐκείνου, ὥστε καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐπελήφθη διὰ νὰ λείψωσι τὰ σκάνδαλα.

§105ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὥστε παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι ὁ ἐνωματάρχης Πένητας ὄχι μόνον δὲν ἔδωκεν ἀφορμήν τινα διὰ νὰ γίνῃ τὸ ἐλάχιστον παράπονον, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὁλόκληρος ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἧς δύο μέλη ἀνήκουσιν εἰς τοὺς ἀντιθέτους, ἐκφράζει πλήρη εὐαρέσκειαν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του. Ὅμοια, κύριοι, παράπονα, εἶπον, ἔγραψαν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, προφορικῶς ἐξέθηκαν πρὸ τῆς ἐκλογῆς κατὰ τοῦ ἐνωματάρχου Κ. Κατσουλάκου, τοῦ διευθύνοντος τὴν ὑπομοιραρχίαν. Ἐπειδὴ δὲ πάντοτε ἐπεθύμουν νὰ γίνῃ τακτικὴ ἐκλογὴ, καὶ οὐδὲν παράπονον νὰ μὴ μένῃ εἰς τοὺς ἀντιθέτους, παρεκάλεσα καὶ ἐγὼ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς καὶ τὸν ἐνωματάρχην αὐτὸν τὸν ἐξετόπισαν, ἀποστείλασαι αὐτὸν ἐπὶ κεφαλῆς εἰς τὸν Δῆμον Οἰχαλίας. Πῶς δὲ ἐξεπλήρωσεν αὐτόθι τὰ καθήκοντά του ὁ δραστήριος τῳόντι οὗτος ἐνωματάρχης, τὸ μαρτυροῦσι τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου ἐκείνου. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Οἰχαλίας καὶ ἅπαντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποψηφίων· πρέπει δὲ νὰ ἠξεύρετε, ὅτι τὸ ἔγγραφον εἶναι γεγραμμένον ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Κου Ἀντωνοπούλου ἰδίαις χερσί. «Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Οἰχαλίας. Πρὸς τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐνταῦθα παραμενούσης στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐνωματάρχην, κύριον Γρηγόριον Κατσουλάκον. Προσκαλέσαντες ὑμᾶς δυνάμει τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμου, νὰ παρευρίσκεσθε ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, καὶ προσέτι νὰ ἐξασφαλίζητε κατὰ τὰς μεσολαβησάσας νύκτας τὰς κάλπας, καὶ ἐκτελέσαντες τὸ καθῆκόν σας τοῦτο μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς δραστηριότητος, τιμιότητος καὶ ἀμεροληψίας, τηρηθείσης τάξεως ἀπαραδειγματίστου καὶ ἡσυχίας, μὴ λαβόντος χώραν οὐδενὸς ἀπευκταίου, καὶ τῶν καλπῶν ἐξασφαλισθεισῶν, ἐκφράζομεν ὑμῖν τὴν πλήρη εὐαρέσκειάν μας.» Ὑπογεγραμμένοι οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ ἡ ἐπιτροπή. Λοιπὸν κύριοι, ἀπέναντι τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἔχετε νὰ ἀμφιβάλητε, ὅταν ἅπαντες οἱ ἀντιπρόσωποι, καὶ τὰ μέλη τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, ἐξ ὧν τινα ἀνήκουσιν εἰς τοὺς ἀντιθέτους ἡμῶν, ἐκφράζωσιν εὐαρέσκειαν διὰ τὴν τηρηθεῖσαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας, καὶ τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς; ἔχετε, λέγω, ἀμφιβολίαν ὅτι, ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας δὲν στηρίζονται εἰς τὴν ἀλήθειαν; Οὐδεμίαν. Λοιπὸν, ἢ ἐγένετο ἠχὼ τῶν κακοβούλων ἐκ Μεσσήνης ἀνταποκριτῶν του ἢ ἐν γνώσει τὸ εἶπε διὰ ν’ ἀμαυρώσῃ τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς, τὴν ὁποίαν οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἀντίθετοι δὲν ἠμφισβήτησαν· καὶ δι’ αὐτὸ, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τις τόλμην, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ τὴν χαρακτηρίσω, διὰ νὰ ἔλθῃ ν’ ἀναιρέσῃ τὰς πράξεις τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὑπὲρ ὧν ἀνέλαβεν ἕνα τοιοῦτον ἀγῶνα. Κύριοι, πολὺν λόγον ἔκαμεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαμῶν περὶ τῆς μεταθέσεως τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Εὔας· ἐγὼ ἔρχομαι δι’ ὀλίγων νὰ συμπληρώσω ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι, κατὰ τὸ ἔτος 1868 εἰς τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτ. ἐκλογῶν ἡ πρωτεύουσα Εὔας μετετέθη ἀπὸ τὸ χωρίον Ἀνδροῦσαν εἰς τὸ χωρίον Καρτερόλιον, προηγουμένη γνωμοδοτήσει τοῦ δημοτ. συμβουλίου, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπάρχῃ καὶ γνωμοδότησις τοῦ ἁρμοδίου ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου· καὶ γνωρίζετε, κύριοι, κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον, ἄρθρον 8, ὅτι προαπαιτεῖται καὶ γνωμοδότησις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου· ἐθεωρεῖτο λοιπὸν ἡ μετάθεσις αὕτη ἐναντίον τοῦ νόμου γενομένη καὶ διὰ τοῦτο.....

§106ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κύριε Μποῦτε, δὲν ἐπιμένει πλέον ὁ κύριος Δαγρές.

§107ΜΠΟΥΤΟΣ. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον Μεσσήνης κατὰ τὸ ἔτος 1869 καὶ 1870 ηὐχήθη σύμφωνα πρὸς τὸν Νόμον ν’ ἀνακληθῇ τὸ διάταγμα τοῦ 1868. Τοιουτοτρόπως ἡ νῦν κυβέρνησις, εἰσακούσασα τὰς εὐχὰς τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, προέβη εἰς τοῦτο, καὶ δὲν ἔκαμεν ἄλλο, ἢ ν’ ἀνακαλέσῃ ἓν διάταγμα ἐκδοθὲν παρὰ τὸν νόμον καὶ ἐπανέφερε τὰ πράγματα εἰς ἣν ἦσαν πρὸ τοῦ 1868 νόμιμον κατάστασιν.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά!

§109ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐξ ὅσων, κύριοι, ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν περὶ ὑπαλλήλων, ἀπαριθμητῶν καὶ ἄλλων δὲν στηρίζεται κἀνὲν εἰς τὴν ἀλήθειαν, διότι, σᾶς βεβαιῶ, ἀπαρίθμησις πρὸ τῆς ἐκλογῆς δὲν ἐγένετο, καὶ ἐπὶ τούτῳ μάλιστα παρεκάλεσα τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς νὰ τὴν ἀναβάλωσιν ἵνα μὴ ἐγερθῶσι παράπονα. Τὰ δὲ περὶ ὑπαλλήλων τὰ θεωρῶ ἀνάξια ν’ ἀπαντήσω, διότι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι σπουδαίως ἡ Βουλὴ θὰ σκεφθῇ, ὅτι δύο ἢ τρεῖς ὑπάλληλοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, μεταβάντες νὰ ἐξασκήσωσι τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα, ἐπηρέασαν τοὺς συμπολίτας των.

§110ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν σᾶς εἶπα ὅτι ἔγεινε, ἀλλὰ ἐδιορίσθησαν πρὸ τῆς ἐκλογῆς.

§111ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἀποκαλῶ ψεύστην ἐκεῖνον, ὅστις σᾶς εἶπεν, ὅτι διωρίσθησαν πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἀπαριθμηταὶ, καὶ τὸν προκαλῶ νὰ τὸ ἀποδείξῃ, ἔχω δὲ τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπω φανερά.

§112ΔΑΓΡΕΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀνάξια ἀπαντήσεως.

§113ΜΠΟΥΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζετε σεῖς, διότι χαρακτηρίζεσθε ἀρκούντως διὰ τὴν ἁβροφροσύνην σας ἀπὸ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς.—Ἀλλὰ, κύριοι, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς τὸ σπουδαῖον παράπονον, ὅτι αὐτοὶ ἐπεμβῆκαν, ὅτι αὐτοὶ μᾶς ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα, ἔρχονται αὐτοὶ καὶ παραπονοῦνται, διὰ νὰ δικαιολογήσωσι βέβαια τὴν ἀποτυχίαν των. Καὶ ὅμως ὁ κύριος Δαγρὲς, ὅστις ἐπαγγέλλεται ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς νομιμότητος, ὑπὲρ τῶν ἀπολύτων ἐλευθεριῶν, ὅτι θέλει ἐκλογὰς ἀνεπηρεάστους, ἔρχεται καὶ ὑποστηρίζει μίαν πρᾶξιν τοῦ δημάρχου Ἰθώμης, ἡ ὁποία εἶναι κακοήθης καὶ πρωτοφανής. Ἠξεύρετε τί ἔπραξεν ὁ δήμαρχος Ἰθώμης;

§114ΔΑΓΡΕΣ. Πρᾶξις, τὴν ὁποίαν τὸ δικαστήριον ἐδικαίωσε δὲν εἶναι κακοήθης.

§115ΜΠΟΥΤΟΣ. Προκαλῶ καὶ σᾶς καὶ πάντα ἄλλον ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὄχι μόνον ἂν κατεδικάσθην διὰ τοιαύτην ἢ δι’ ἄλλην τινὰ πρᾶξιν, ἀλλὰ καὶ ἂν ποτε κατηγγέλθην, καὶ τότε μάλιστα· ἀλλὰ περὶ ὑμῶν, ἔντιμε βουλευτὰ, μαρτυροῦσι βουλεύματα τῶν ἐν Καλάμαις πλημμελειοδικῶν καὶ τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἐφετῶν, καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι ἐπισήμως εἶσθε καταδικασμένος ἀπὸ τὰ συμβούλια αὐτὰ ἐπὶ...... Λοιπὸν ἐπανέρχομαι. Ἠξεύρετε τί ἔπραξε, κύριοι, ὁ Δήμαρχος οὗτος; Πρὶν ἢ προσκληθῇ ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν συμφώνως μὲ τὸν νόμον, συντάττει κατάλογον κληρωσίμων καὶ ἐγγράφει 16 μόνον πρόσωπα ἐν οἷς καὶ τὸν ἀδελφόν του δικηγόρον καὶ μὴ ὄντα κληρώσιμον, παραλείπει δὲ 13 ἄλλα πρόσωπα· τὸν κατάλογον αὐτὸν τὸν ἀποστέλλει εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Νομάρχου ὁ γραμματεὺς, ἐκ προθέσεως ἢ ἀπὸ κουφότητα, τὸν ἀποστέλλει ἄνευ προεξελέγξεως εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου, καὶ κληροῦται ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ μονομερὴς, ἐπειδὴ ὁ κατάλογος δὲν ἐμπεριεῖχε πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὴν ἀντιδημαρχικὴν μερίδα. Τί ἠθέλατε, κύριοι, νὰ πράξῃ τότε ὁ κ. Νομάρχης, ὁ ὁποῖος εἶδε προφανῶς καὶ μετ’ ἀνηκούστου τόλμης καὶ θρασύτητος τὸν βουλευτικὸν νόμον καταπατηθέντα; Κατήγγειλε ποινικῶς τὸν δήμαρχον αὐτὸν, ὁ δὲ εἰσαγγελεὺς τὸν εἰσήγαγεν εἰς τὸ δικαστήριον ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος. Λοιπὸν, κύριοι, τόσον ὁ εἰσαγγελεὺς καθὼς καὶ ὁ πρόεδρος, ὅστις ἐπροτίμησε τὴν συζήτησιν τῆς περὶ ἀκυρώσεως τῆς κληρώσεως ἀγωγῆς, τίποτε δὲν ἔπραξαν εἰμὴ τὸ καθῆκόν των, διότι ἀμφότεροι εἶναι ἀνεξάρτητοι δικαστικοὶ καὶ τίμιοι ἄνθρωποι. Ἀλλὰ, κύριοι, νομίζετε ὅτι εἶναι ἰδική μου ἰδέα αὕτη, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ τοῦ δημάρχου εἶναι κακοήθης; οὐχί· τοιαύτη ἐχαρακτηρίσθη ὑφ’ ὅλης τῆς κοινωνίας, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν θ’ ἀναγνώσω μίαν ἐφημερίδα ἐκδιδομένην ἐν Καλάμαις, φίλα φρονοῦσαν πρὸς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον.

§116ΤΙΝΕΣ. Τί ἐφημερὶς εἶναι;

§117ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν ἐκλογήν.

§118ΤΙΝΕΣ. Τί μᾶς ἐνδιαφέρουν αὐτά;

§119ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἡ Πελοπόννησος, συντασσομένη ἀπὸ τὸν κ. Καρόπουλον δικηγόρον ἐκ Μεσσήνης, ἀποκλειστικὸν, ὡς εἶπον, φίλον τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου. «Ὁ δήμαρχος Ἰθώμης Δ. Λυμπερόπουλος εἰσήχθη εἰς δίκην ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, ὡς συντάξας πλημμελῆ τὸν κατάλογον τῶν κληρωσίμων καὶ δικάζεται τὴν προσεχῆ Πέμπτην. Ἠγέρθη μάλιστα καὶ ἀγωγὴ ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως κατὰ τοῦ Νομάρχου καὶ Δημάρχου περὶ ἀκυρώσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου γενομένης κληρώσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μνησθέντος καταλόγου, ἥτις ἐσυζητήθη ἐκτάκτως τὴν παρελθοῦσαν δευτέραν. Τὸν κατάλογον τοῦτον ἐπεκύρωσεν ἐκ πλάνης, ὡς ἠκούσαμεν, ὁ ἀναπληρῶν τὸν ἀπόντα Νομάρχην γραμματεὺς Σαουσόπουλος, ὅστις ἐπὶ τῇ προτάσει ταύτῃ ἀπελύθη. Ἀλλὰ τὴν ἐπικυρώσασαν τὸν ἐν λόγῳ κατάλογον ἀπόφασιν τοῦ Νομαρχεύοντος γραμματέως ἀνεκάλεσεν ὁ Νομάρχης, ἅμα τῇ ἐλεύσει του, καὶ ὑποβαλὼν ἅπαντα τὰ σχετικὰ πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, ἐζήτησε τὴν καταδίωξιν τοῦ δημάρχου, μεθ’ ὃ ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ τὴν μνησθεῖσαν ἀγωγὴν ἤγειρε καὶ τὸν δήμαρχον εἰσήγαγεν εἰς τὸ πλημμελειοδικεῖον ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος. Καὶ ἡ προκειμένη ὑπόθεσις δεικνύει μίαν τῶν διαφόρων ἀσχημιῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἐνεργοῦνται παρ’ ἡμῖν αἱ ἐκλογαὶ, ὧν ἀπόῤῥοια εἰσὶν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ, ἡ Βουλὴ καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ὑπουργεῖα» Καὶ ἔχει δίκαιον, κύριοι, νὰ γράφῃ αὐτὰ ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τοὺς ἀντιθέτους, διότι ὁ δήμαρχος οὗτος ἐγκαθίσταται μόνος ἀπὸ τὸν Ἰούνιον π. ε. ἀκυρωθείσης τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον καὶ δύο παρέδρους. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1870 τοῦ δήμου Ἰθώμης δὲν ἦτον ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀναβάλλει τὴν ἔκδοσιν τοῦ προγράμματός του ἐπὶ διαφόροις προφάσεσι μέχρι τοῦδε καὶ ἐκράτησε τὴν ἐκλογὴν μέχρις ὅτου ὑπέβαλε τὸν κατάλογον τῶν κληρωσίμων, ὡς ἀνωτέρω ἐξέθηκα, καὶ κατώρθωσε νὰ σχηματίσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ μονομερῆ ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ παρέδρων ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι καὶ οὗτος διὰ τῆς βίας καὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐδημιουργήθη δήμαρχος. Τελευτῶν, κύριοι, τὸν λόγον, κηρύττομαι ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς.

§120ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον;

§122ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ συμπέρασμα τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη ὡς νόμιμος βουλευτὴς ὁ κύριος Καραντζᾶς. Ἂς προσέλθῃ νὰ ὁρκισθῇ. Ὁ κύριος Καραντζᾶς προσέρχεται καὶ ὁρκίζεται ἐνώπιον τοῦ ἱερέως καὶ ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον. Ἀναγινώσκονται εἶτα εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν 1) τὸ περὶ μισθοδοσίας τῶν ἐν Ἰωαννίνοις, Ἀδριανουπόλει, Βιτωλίοις καὶ Χίῳ Προξένων νομοσχέδιον· 2) πρότασις νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ληστείας, καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Εἰς τρίτην δὲ ἀνάγνωσιν ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτῶν 1) τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως, ἀτελείας εἰς τὰ πρὸς κατεργασίαν εἰσαγόμενα ἐν Ἑλλάδι ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς βάμβακα καὶ σιτηρά. 2) Ἡ πρότασις περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ συνοικισμοῦ Σπάρτης Β. Διατάγματος καὶ 3) νομοσχέδιον περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης ἀπὸ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Χαλκιδέων εἰς τὸν λιμένα Ἀλιβερίου, ἔχοντα ὡς ἕπονται. «Ἄρθρον μόνον. Ὅπου ὑπάρχουν ἀτμοκίνητοι ἐκκοκκιστικαὶ μηχαναὶ καὶ ἀτμοκίνητοι ἀλευρόμυλοι ἀπαλλάσσονται κατά τε τὴν εἰσαγωγὴν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους καὶ παντὸς ἄλλου δημοσίου ἢ ἐγχωρίου φόρου ὁ βάμβαξ καὶ ὁ σῖτος, ἅτινα εἰσάγονται προσωρινῶς πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐκκοκκισθῶσιν ἢ νὰ ἀλεσθῶσι καὶ νὰ ἐξαχθῶσι πάλιν ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Διὰ Β. Διατάγματος θέλουν κανονισθῆ αἱ διατυπώσεις καθ’ ἃς θέλει ἐπιτρέπεσθαι ἥ τε εἰσαγωγὴ καὶ ἐξαγωγὴ τῶν εἰδῶν αὐτῶν, αἱ ἐγγυήσεις εἰς ἃς θέλουν ὑποβάλλεσθαι οἱ εἰσάγοντες αὐτὰ καὶ ἡ ἀναλογία μεταξὺ τῶν εἰσαγομένων καὶ ἐξαγομένων». «Ἄρθρον μοναδικόν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, τόρα εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐπεκτείνεται ἐπὶ πέντε ἔτι ἐνιαυτοὺς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἡ ἰσχὺς τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ κανονίζοντος τὰ τοῦ συνοικισμοῦ Σπάρτης». «Ἄρθρον Μοναδικόν. Ἡ ἀπὸ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Χαλκιδέων μέχρι τοῦ λιμένος Ἀλιβερίου ὁδὸς χαρακτηρίζεται ὡς ἐθνικὴ καὶ ἐγκρίνεται ἡ κατασκευὴ αὐτῆς κατὰ τὸν περὶ ὁδοποιίας νόμον».

§125ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε, πρόεδρε.—Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπικύρωσις μιᾶς συμβάσεως εἶναι κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, τὶ πλέον τοῦ νόμου. Κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε, ἂν ψηφίσητε νόμον τινά, ὁ ὁποῖος βλάπτει πολλοὺς ἢ ὀλίγους, εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην σύνοδον δύνασθε νὰ καταργήσητε αὐτὸν καὶ θεραπεύσητε τὴν βλάβην ἐκείνην. Ἂν ψηφίσητε ὅμως σύμβασιν καὶ αὐτὴ εἶναι ἐπιβλαβής, δὲν ἔχετε οὐδεμίαν ἐξουσίαν πρὸς διόρθωσιν, πρὸς ἐπανόρθωσιν, ἐξέρχεται τῆς δικαιοδοσίας ἡμῶν καὶ εἰς ἄλλην ἐξουσίαν ἀπόκειται νὰ κανονίσῃ τὰ συμπεφωνημένα· τὸ συμβαλλόμενον μέρος ἀποκτᾷ δικαιώματα. Ἰδοὺ εἷς σπουδαῖος λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπαγορεύει τὴν ἀνάγκην ἵνα μὴ σπεύσωμεν ἐπὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑποβαλλομένου νόμου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι, κύριοι, ὁ μόνος, εἶναι καὶ ἕτερος. Τὸ ἀντικείμενον περὶ τοῦ ὁποίου ἡ σύμβασις πραγματεύεται δὲν εἶναι ἄξιον μικρᾶς προσοχῆς. Πρόκειται νὰ δώσωμεν 5 ἢ 6, ἂν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, περίπου ἑκατομμύρια βοήθειαν εἰς τὴν ἑταιρίαν. Δὲν εἶναι λοιπὸν μικρὸν καὶ ἀνάξιον προσοχῆς. Ἀλλά, κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει καὶ τρίτος λόγος, σπουδαιότερος τῶν δύω προηγουμένων καὶ ὁ κυριώτερος κατ’ ἐμέ, ὁ σκοπὸς αὐτὸς ὁ ἐπιδιωκόμενος. Καὶ ποῖος εἶναι, κύριοι, οὗτος; Πάντες ἡμεῖς ἐννοεῖτε, ἡ ἀπόκτησις πλήρους συγκοινωνίας τῶν νήσων μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐνίσχυσις διὰ τοῦ ἀτμοῦ ἑλληνικῆς ἑταιρίας, ὥστε νὰ ἐκτείνῃ τοὺς πλόας της καὶ εἰς ἄλλους λιμένας, ἰδίως εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀνατολῆς· ὑπὲρ τοῦ ὁποίου σκοποῦ, κύριοι, πάντες βεβαίως πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ νὰ προνοήσωμεν καὶ ἐν τῇ προνοίᾳ ἡμῶν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀρωγήν. Ἀλλά, κύριοι, ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι καὶ τὸ ἀντικείμενον εἶναι ἄξιον τόσης σπουδῆς καὶ παρέργου ἐρεύνης. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, πιστεύσατέ μοι, μολονότι δὲν εἶναι τόσον εὐχάριστον δι’ ἐμέ, διότι ἀποδεικνύει μίαν τινὰ ἀμέλειαν, οὐδὲν ἧττον σᾶς βεβαιῶ οὔτε ποῖοι ἦσαν οἱ διοικηταὶ ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρίας ἐγνώριζον, οὔτε ποῖοι οἱ διοικοῦντες σήμερον, οὔτε ποῖοι οἱ ἀποτελοῦντες τὰ συμβούλια. Ἀνέγνωσα, ὅπως καὶ πάντες ὑμεῖς, τῳόντι εἰς ἐφημερίδες γενόμενον λόγον, πλήν, ἐννοεῖτε, τὸ ὁμολογῶ, δὲν θέλω νὰ δώσω προσοχὴν εἰς τὰ ἀκούσματα ταῦτα καὶ ἐπὶ ὑποθέσει ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσι ἀληθείας. Ἀλλά, κύριοι, τὸ συμπέρασμα τὸ λογικόν, τὸ ὑπαγορευόμενον ἀπὸ τὴν ἐμβρίθειαν καὶ τὴν σοβαρότητα τοῦ Σώματος τούτου, ἦτο καὶ εἶναι κατ’ ἐμὲ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἀντικείμενον ὑπὸ ἔποψιν σπουδαίαν. Αὐτὸς ἦτον ὁ λόγος, ὅστις μοὶ ὑπηγόρευσε τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης τρίτης, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα καὶ μορφώσω ἐξ αὐτῶν μίαν τινὰ κρίσιν. Τὰ ἔγγραφα, κύριοι, προσήχθησαν καὶ μόλις τὰ εἶδον παρέργως ἐπὶ τῆς ἕδρας καθήμενος, εἶναι λίαν ἐκτεταμένα· δύο εἶναι ταῦτα ἢ τρία, ἓν ἔγγραφον τυπωμένον καὶ ἔχον σελίδας 10 περίπου καὶ δύο ἐκθέσεις, ἡ μία συνταχθεῖσα ἀπὸ τὸν σταλέντα ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ δημοσίου ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καὶ ἡ ἑτέρα ἀπὸ ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων διώρισε νὰ ἐξετάσῃ καὶ γνωμοδοτήσῃ. Ἀμφότεραι αἱ ἐκθέσεις εἶναι πολύφυλλοι. Ἠδυνήθην νὰ τὰς διέλθω παρέργως, τὸ ὁμολογῶ, οὐδὲν ἧττον ὅμως ἀπήντησα πράγματά τινα, τὰ ὁποῖα ἐνίσχυσαν ἔτι μᾶλλον τὴν ἀμφιβολίαν εἰς τὸ νὰ ἐμμείνῃ καὶ ἐξετάσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἡ Βουλὴ μετὰ μεγάλης προσοχῆς, καὶ ἰδοὺ ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς ταῦτα διὰ νὰ κρίνετε, ἂν τῳόντι ἡ ἰδική μου ἰδέα ᾖναι ἢ δὲν εἶναι ὀρθή. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ τελεσιουργὸς δύναμις, οὕτως εἰπεῖν, τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ σκοποῦ τῶν τοιούτων ἑταιριῶν εἶναι κυρίως ἡ συνετὴ διοίκησις. Συνετὴ διοίκησις εἶναι, ὅταν ὄχι μόνον μετὰ πάσης ἐπιμελείας διοικῆται ἡ τοιαύτη ἑταιρία, ἀλλὰ καὶ μετὰ τῆς ἀναγκαίας συμπνοίας καὶ τῆς ἀναγκαίας οἰκονομίας καὶ πρὸ παντὸς ἔχῃ ἑνότητα ἐνεργείας πλήρους καὶ ὑπευθύνου. Ἂν, κύριοι, παρατηρήσητε τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν, θὰ ἰδῆτε μετὰ λύπης, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον δὲν ἐξετάζω, διότι δὲν γνωρίζω τὰ πρόσωπα, ὅπως εἶπον, ὁποῖα ἦσαν, τὰ διοικήσαντα τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, εὑρίσκω ὅμως ἀμέσως, κύριοι, εἰς μίαν ἀπόστασιν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν μετὰ τῆς κυβερνήσεως, ἐνῷ ἀναγκαίως πρέπει νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ἡ ἐνέργεια πρέπει νὰ ᾖναι ὁμόφωνος. Καὶ μὴ θαυμάζητε, ἂν τοῦτο ἔκαμεν εἰς ἐμὲ ἐντύπωσιν.

§126ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ ᾖναι ὑπάλληλος!

§127ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ ᾖναι ὑπάλληλος, ἐννοῶ ὅμως νὰ πεισθῇ, ὅτι οὐδεμία Ἑλληνικὴ κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ κατώτερα τῆς ἑταιρίας αἰσθήματα. Ἐξακολουθῶ. Ἀντικείμενα περὶ τῶν ὁποίων ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη ἀπέστειλεν ἰδίαν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ καὶ συζητήσῃ μὲ τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων (ἐν τῇ ὁποίᾳ μοὶ φαίνεται νὰ ἀπήντησε ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Μπούμπουλην) ἦσαν τὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα φαίνεται σήμερον παραδεχομένη διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου της, ἀλλ’ ἡ τότε συζήτησις αὐτῶν ἐγένετο ἀφορμὴ τοιαύτης διαστάσεως, ὥστε δὲν ἴσχυσαν οὔτε αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀπεσταλμένου, οὔτε ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀντικειμένου νὰ ἀποτελέσωσι συνεδρίασιν, νὰ ἔλθουν εἰς ἐξέτασιν καὶ συνεννόησιν οἱ μέτοχοι, καὶ ἐνῷ ἀπέκειτο ἡ διάλυσις, ὁ κύριος Μπούμπουλης ὕψωσε τὴν βροντώδη φωνήν του καὶ ἐκράτησε τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων ἀπέληξαν εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα, ἀπεῤῥίφθησαν ὅλαι αἱ προτάσεις τῆς κυβερνήσεως διὰ ψήφων 220 κατὰ 19. Τὶ θέλετε νὰ συμπεράνω ἐντεῦθεν; Βεβαίως ἐγὼ παραδέχομαι, (διότι τὸ εὑρίσκω εἰς τὴν ἔκθεσιν) ὅτι ἴσχυσεν εἰς τοῦτο ὄχι ἡ πλειοψηφία τῆς ἑταιρίας, ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ τοῦ συμβουλίου. Καὶ ἂν παραδεχθῆτε, ὅτι ὀρθῶς εἶχεν ἡ γνώμη αὕτη, ἀπορῶ πῶς σήμερον μετεβλήθη, διότι δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, αὐτὰ τὰ ἀποῤῥιφθέντα ζητήματα φαίνονται ὅτι γίνονται παραδεκτά. Ἰδοὺ εἷς λόγος ὃς πείθει, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαία ἁρμονία. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὔτε τὴν ἀναγκαίαν λιτότητα καὶ οἰκονομίαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κυριώτερον στοιχεῖον διὰ τὴν πρόοδον τῶν τοιούτων ἑταιριῶν, ἀπαντᾷ τις ἐν τῇ διοικήσει ταύτῃ. Καὶ μὴ θαυμάσητε· διότι, ἂν ὑπῆρχε σύμπνοια, ἑνότης ἐνεργείας, εὐθύνη καὶ λιτότης εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, δυνατὸν ἦτο ἄχρι τοῦ νῦν νὰ προοδεύσῃ κατὰ πολύ. Τόσον δὲ περισσότερον θέλω νὰ πιστεύσω τοῦτο, καθόσον οἱ διευθύνοντες τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, οἱ ὁποῖοι εἰς ἐμὲ εἶναι καὶ ἄχρι τοῦδε ἄγνωστοι, βεβαίως ἦταν οἱ κρείττονες. Καὶ ἂν εἰς τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα πάντοτε προώδευον, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν ἀπὸ τοιούτους διοικουμένην ἤθελε συμβῆ, ὡς καὶ συνέβη, ὅλως διόλου ἀντίστροφον ἀποτέλεσμα. Τοιαύτη κατάστασις δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατάληπτος. Ἐγὼ δὲν κάμνω διάκρισιν τῆς μιᾶς ἀπὸ τὴν ἄλλην κυβέρνησιν· πῶς λοιπὸν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἡ πεσοῦσα κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἄξια μελέτης καὶ σκέψεως, αὐτὰ ἀποῤῥίπτονται;

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρεδέχθησαν τώρα.

§129ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὸ βλέπω καὶ διὰ τοῦτο ἀπορῶ· διότι ἐμφαίνει δυσπιστίαν εἰς τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις καὶ ἔλλειψιν ἁρμονίας. Δὲν εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας νὰ τηρῇ μόνον τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὁ κυριότερος σκοπὸς εἶναι διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἑλληνικῆς αὐτῆς ἑταιρίας νὰ πλεύσωμεν εἰς λιμένας ἀπωτέρους καὶ οὐχὶ νὰ διατηρήσωμεν τὴν μικρὰν αὐτὴν ἀκτοπλοΐαν· καὶ ἐν τούτοις ἀπετύχαμεν. Δὲν ἐννοῶ τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δίδει, καὶ τοῦτο λέγω διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅ,τι εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι καθόλου δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ γείνῃ πᾶσα συνδρομὴ, ἂν ᾖναι ἀναγκαία, ἐννοῶ ὅμως νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο ἀκριβῶς καὶ νὰ ᾖναι καὶ τελεσφόρον τὸ μέτρον. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ ἰδέαι καὶ πολλαὶ ἄλλαι τὰς ὁποίας ἠδυνήθην ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, καὶ ἀνέφερον αὐτάς, διότι μοὶ ἐφάνησαν ὀλίγον δριμεῖαι. Θέλετε παρατηρήσει, ἂν λάβετε τὴν καλοσύνην ν’ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, ὅτι πολλοὶ τῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἠθέλησαν νὰ δώσουν καμμίαν ἀκρόασιν εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐκείνην, πιστεύοντες καὶ ἐννοοῦντες, ὅτι δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας· καὶ ῥητῶς σχεδὸν ἐξέφρασαν τοῦτο. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εὑρίσκω διὰ τί πρέπει ἀνεξετάστως νὰ ἐπισπεύσωμεν, ὁπόταν εἶναι, μοὶ φαίνεται, γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας ἔληξε πρὸ 2 ἐτῶν καὶ ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Σιωπηρῶς οὕτως εἰπεῖν δίδονται τὰ ἀναγκαῖα χορηγήματα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τοῦτο. Τί θὰ βλάψῃ, ἄν, ἀφοῦ παρῆλθον 2 ἔτη, παρέλθωσι καὶ ἡμέραι τινές, ὥστε τὰ ἔγγραφα αὐτὰ νὰ τυπωθῶσι, ἐξετασθῶσι καὶ μελετηθῶσι, λάβετε τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ προέλθετε εἰς ὥριμον γνώμην ἀξίαν καὶ τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον διώκετε καὶ τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχετε. Καὶ ἐγώ, κύριοι, δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι αἱ τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον παρουσιάζονται εἰς τὴν σύμβασιν, ὅσαι ἀναφέρονται εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρίας, εἶναι τῳόντι ἄξιαι προσοχῆς, εἶναι σπουδαῖαι καὶ θέλω καὶ ἐγὼ νὰ πιστεύω, ὅπως πιστεύει ἡ κυβέρνησις, ὅτι ὁ λόγος τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως δι’ ἑνὸς μόνου προσώπου καὶ ἡ δι’ ἀντιπροσώπου τῆς κυβερνήσεως ἄμεσος ἐποπτεία τῆς διαχειρίσεως τῆς ἑταιρίας εἶναι τῳόντι πλεονέκτημα λίαν σπουδαῖον· ὅπως ὅμως ὑποβάλλεται δὲν εἶναι πλῆρες, διότι ἐλλείπει ἡ εὐθύνη διὰ τῆς ἀλληλοδιαδόχου ὑπὸ τῶν αὐτῶν σχεδὸν Συμβούλων διοικήσεως. Δὲν ἐξετάζω, κύριοι, τὴν λεγομένην μεγάλην ὠφέλειαν, ἡ ὁποία προσκτᾶται διὰ τῆς συντηρήσεως ἢ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν προνομίων τῆς ἑταιρίας· ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι γίνονται, κύριοι, καὶ προσθῆκαι σπουδαῖαι· διότι ἐδίδοντο 370,000 δραχ. καὶ ἤδη δίδονται 650,000 κατ’ ἔτος.

§130ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἕξ ἔτη παρῆλθον χωρὶς νὰ πάρουν τόκον οἱ μέτοχοι.

§131ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, δὲν ἐμβαίνω εἰς τὴν οὐσίαν· ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι εἶναί τινες νῆσοι τῶν ὁποίων ἡ συγκοινωνία ἐπιβάλλει βάρη εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολλὰ ἄλλα μέρη, καὶ ταῦτα ἀποτελοῦν τὸ τριπλάσιον, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν κέρδη, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου, κύριοι, αὐστηροτέρα οἰκονομία καὶ καλητέρα διοίκησις ἤθελον φέρει κέρδη.

§132Ν. ΚΑΪΡΗΣ. Τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν Σύρον δὲν εἶναι κέρδος;

§133ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι εἶμαι ἐν τῇ πλάνῃ, εὔχομαι νὰ εἶμαι ἐν τῇ πλάνῃ, εὔχομαι νὰ ἐφιστᾶται ἐκείνη ἡ προσοχή, τὴν ὁποίαν πάντες ἐννοεῖτε, ἀλλὰ ἀφοῦ, κύριοι, ἐπὶ δύο ἔτη δὲν ἔπαυσεν ἡ ἑταιρία τὰς ἐργασίας της, μὴ φοβεῖσθε ὅτι θὰ ἐπέλθῃ βλάβη μέχρι τῆς ἄλλης συνόδου (θόρυβος). Μὴ νομίσητε ὅτι ὁ ζῆλός μου εἶναι κατώτερος ὑμῶν, εἰς τὸ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἑταιρία καὶ εἰς τὸ νὰ διατηρηθῇ ἡ συγκοινωνία τῶν νήσων· δὲν ἀναγνωρίζω εἰς κανένα μεγαλείτερον ζῆλον ἀπὸ τὸν ζῆλον τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἔχω· ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, ἐρωτώμενος δι’ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ 7 ἑκατομ. καὶ τὸ σπουδαιότερον κατ’ ἐμὲ, τὸν μέγαν ἐθνικὸν σκοπὸν, τῆς ἐνισχύσεως καὶ προόδου τῆς ἑταιρείας ταύτης, ν’ ἀκούσω ὅτι ἀπετύχαμεν καὶ διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως· καὶ ἂν τῷ ὄντι ἀποτύχωμεν καὶ τώρα, μὴν ἐλπίσητε ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἑταιρία ἄλλη διὰ νὰ καλιεργήσῃ αὐτὸν τὸν σκοπόν. Φρονῶ ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ σᾶς πείσουν νὰ μὴ προέλθητε εἰς τὴν ψηφοφορίαν, διότι δὲν εἶσθαι ὥριμοι· ἐὰν θελήσητε, ἐξουσίαν ἔχετε, φοβοῦμαι ὅμως μήπως ἐπέλθει χρόνος καὶ μεταμεληθῆτε, ἡ δὲ μεταμέλεια, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, εἶναι ἀδιόρθωτος.

§134Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τῶν ἀντιῤῥήσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἀληθῶς ἀναλυτικὸς κ. Ζέγγελης ἐπέφερε κατὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως. Ὁ πρῶτος λόγος καὶ οὐσιωδέστατος, ἡ βάσις τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Ζέγγελη, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι εἰσέτι ὥριμος ἡ σύμβασις, διότι δὲν ἐμεσολάβησεν ἀρκετὸς χρόνος, ἵνα μελετηθῇ τὸ ζήτημα. Εἰς τοῦτο ὁ κ. Ζέγγελης ἔχει ἄδικον, διότι ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται καλῶς, ὅτι περὶ τὸ τέλος τῆς παρελθούσης συνόδου ἐπαρουσιάσθη παρ’ ἐμοῦ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔθετε τὰς βάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἠδύνατο νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἀπὸ τότε δὲ μέχρι σήμερον ἐμεσολάβησαν ὑπὲρ τοὺς 15 μῆνας· αἱ δὲ βάσεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται σήμερον, δὲν εἶναι πολὺ διάφοροι· αἱ διαφοραὶ δὲν εἶναι οὐσιώδεις· εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀπεστείλαμεν εἰς Σύρον τὸν κ. Καλὸν καὶ ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι κυρίως περιεστρέφοντο περὶ τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας, δὲν ἐγένοντο δεκταὶ παρὰ τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων καὶ οὐ μόνον δὲν ἐγένοντο δεκταὶ, ἀλλὰ διὰ μεγάλης πλειοψηφίας ἀπεῤῥίφθησαν. Ἡ ἑταιρία, ὡς ἐμπορικὴ ἑταιρία, ὤφειλε νὰ ἐπιδιώξῃ ὅ,τι αὐτὴ ἐνόμιζε συμφερώτερον δι’ ἑαυτήν· ἑπομένως ἐνόμιζεν, ὅτι ἀποῤῥίπτουσα τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ καλλιτέρας. Ἡ ἑταιρία δὲ ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἐφρόνει φίλα πρὸς αὐτήν· εὑρίσκετο ὅμως εἰς ἀπάτην, διότι τὸ κατ’ ἐμὲ ἐθεώρησα, ὅτι πᾶσα κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐθνικὴν αὐτὴν ἐπιχείρησιν. Ἐζήτησα ὅμως διὰ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλα, νὰ βελτιώσω τὴν κατάστασιν τῆς ἑταιρίας, καὶ ὡς πρωτίστην τῶν βάσεων τούτων ἐθεώρησε τότε ἡ κυβέρνησις τὴν μεταβολὴν τῆς διοικήσεως· τοὐτέστιν ἀντὶ νὰ ὑπάρχῃ πολυμελὲς συμβούλιον τὸ ὁποῖον νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς ἑταιρίας, νὰ ὑπάρχῃ εἷς διευθυντής· ὁ λόγος δὲ εἶνε ἁπλούστατος. Ἡ εὐθύνη, ὅταν πίπτῃ ἐπὶ πολυμελῶν σωμάτων, ἐξουδετεροῦται, χαλαροῦται, ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ εἷς διευθυντὴς, τότε ἡ εὐθύνη εἶναι εὐκολωτέρα, δὲν καταστρέφεται, καὶ δὲν χαλαροῦται. Ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων κινουμένη ὑπὸ ἀπατηλῆς γνώμης δὲν ἠθέλησε τότε νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἰδοῦσα ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς διοικήσεως ἠναγκάσθη νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ κατά τι ἠλλοιωμένον. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου προήδρευον, ἐπρόκειτο ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων νὰ ἐκλέγῃ τὸν διευθυντήν· κατὰ τὴν σύμβασιν βλέπετε, ὅτι ὁ διευθυντὴς δύναται νὰ ἐκλέγηται καὶ παρὰ τῆς συνελεύσεως καὶ παρὰ τοῦ συμβουλίου τὸ ὁποῖον ἐπίσης θὰ ἐκλέγηται ὑπὸ τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων. Παρεδέχθησαν καὶ ἓν σύστημα μέσον, τὸ ὁποῖον διέπει τὰς περισσοτέρας ἑταιρίας ἐν Εὐρώπῃ τῶν σιδηροδρόμων. Ἐν τῇ μεταβολῇ ταύτῃ, κύριοι, τοῦ καταστατικοῦ τῆς ἑταιρίας, βεβαίως ἠμποροῦμεν νὰ περιμείνωμεν βελτίωσιν· ἀδιάφορον δὲ πῶς ἐκλέγεται ὁ διευθυντὴς, θὰ ὑπάρχῃ εἷς ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ μεγάλην εὐθύνην· ἐκτὸς τούτου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἰσάγεται καὶ Βασ. ἐπίτροπος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἐξελέγχῃ τὴν διαχείρισιν τῆς ἑταιρίας, ὥστε μεταξὺ τῆς προτάσεως τῆς ἰδικῆς μας καὶ τῆς σημερινῆς, ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι πολὺ μεγάλη. Παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ζέγγελη λίαν δικαίως, ὅτι ἡ συνδρομὴ αὐξάνει εἰς 650,000 δραχμῶν· ἡ κυβέρνησις τοῦ 69 ἀντὶ 650 εἶχε προτείνει 600· ἡ διαφορὰ βλέπετε ὅτι εἶναι ἐλαχίστη, ἀλλὰ καὶ ἡ προσθήκη αὐτὴ συμψηφίζεται δι’ ἑτέρων παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἑταιρία, καὶ τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν εἶχον προτείνει διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἀκολούθως ἴσως εἴπω. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν 370,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἐχορηγοῦμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ τῶν 650, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ χορηγηθῶσι διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ὑπάρχει διαφορὰ 280,000 δραχ. ἀλλὰ μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἁπλῆ προσθήκη καὶ βοήθεια τῆς κυβερνήσεως· ἂν ἀναγνώσητε τὸ νομοσχέδιον, θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 280,000 δραχ. ἀναλύεται εἰς τὰ ἑξῆς δύο ποσὰ· κατὰ τὴν σύμβασιν καὶ κατὰ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου ἡ κυβέρνησις δὲν ἀναδέχεται πλέον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ 5% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον ἐπλήρονε μέχρι τοῦδε καὶ ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ ὁποίου πηγάζει κατὰ μέγα μέρος τὸ χρέος μας πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον θέλετε ἴδει ὅταν ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν ἡ πίστωσις τῶν 4 ἑκατομμυρίων. 127000 κατ’ ἔτος εἰσὶν οἱ τόκοι, ὥστε μέχρι τοῦδε ἐπληρόνομεν 128 καὶ 370 500 χιλιάδες περίπου, προσθέτομεν δὲ κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην 150 ἐνῷ, κατὰ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου προσέθετον μόνον 100· προσθέτομεν δὲ εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν αὔξησιν ταύτην, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον παραιτεῖται τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον εἶχε, τῆς ἀκτοπλοΐας, ἑπομένως ἀφίνει ἐλευθέραν τὴν ἀκτοπλοΐαν εἰς ξένας σημαίας μεταξὺ Πατρῶν μέχρι Κορίνθου καὶ μεταξὺ Πειραιῶς μέχρι Σύρου. Ἠναγκάσθημεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ παροῦσα κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τοῦτο, διότι ἦτο ἀπαίτησις πρὸ παντὸς ἄλλου τοῦ ἐμπορίου τῶν Πατρῶν. Τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν ἔχει, κύριοι, μεγίστας συναλλαγὰς μετὰ τοῦ Λονδίνου καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἀπῄτησαν, ὥστε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς Ἑλλ. ἑταιρίας νὰ ἀρθῇ· ἑπομένως παρεδώσαμεν τὰς γραμμὰς ταύτας, αἱ ὁποῖαι εἶναι σπουδαῖαι καὶ οὐσιώδεις καὶ εἰς τὴν ξένην ἀκτοπλοΐαν. Ἐννοεῖτε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ζημία τις εἰς τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας· καὶ ἔπρεπεν ἡ ζημία αὕτη νὰ ἀντισηκωθῇ διὰ νέας παραχωρήσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν· αὗται δὲ εἶναι αἱ 150 χιλιάδες δραχμαί, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τὴν ἑταιρίαν. Βλέπετε ὅτι μεγάλη παραχώρησις δὲν δίδεται, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ τοιαύτη, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κυβέρνησις ὤφειλον νὰ τὴν κάμωσι· διότι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν νὰ καταστραφῇ ἐθνικὴ ἐπιχείρησις. Ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἶχον καθῆκον νὰ λάβωσι μέτρα περὶ τῆς καλλιτέρας διοικήσεως τῆς ἑταιρίας.

§135ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ μεταφέρῃ ἄναυλα ἐπιβάτας.

§136Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον τῆς συμβάσεως. Ὤφειλε λοιπὸν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τῆς διοικήσεως καὶ ἔπραξε τοῦτο φυσικῷ τῷ λόγῳ διὰ νὰ μὴ συμβαίνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Δαγρὲς λέγει. Αὐτὰ, κύριοι, ἐπεδιώξαμεν ἡμεῖς, τοὺς ὁποίους ἡ ἑταιρία, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν ἐνόμιζε φίλους της, ἐνῷ ἡμεῖς ἤμεθα κεκηρυγμένοι ὡς πᾶς Ἕλλην ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν ἐπιχειρήσεων· ἀλλ’ ἐζητήσαμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν διοίκησιν. Ἡ ἰδία ἑταιρία τέλος πάντων ἐπείσθη, ὅτι πρέπει νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐνεστώσης καὶ ἐδέχθη τὴν σύμβασιν ταύτην. Βλέπετε, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης βελτιοῦται κατὰ πολὺ ἡ κατάστασις τῆς ἑταιρίας, χορηγοῦνται 150,000 δραχμαὶ περισσότεραι, ἀφ’ ὅ,τι ἐχορηγοῦντο μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ αὗται δίδονται, διότι ἡ ἑταιρία παρῃτήθη δύω γραμμῶν σπουδαίων διὰ τὴν ὕπαρξίν της καὶ ἑπομένως ἔπρεπε τὸ δημόσιον νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τῆς ἑταιρίας, καθόσον εἶναι πιθανὸν νὰ σχηματισθῶσιν ἑταιρίαι ξέναι, αἵτινες ν’ ἀναλάβωσι τὰ ταξείδια τῶν δύω τούτων γραμμῶν, ὅπερ θὰ ᾖναι ὠφέλιμον καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ διὰ τὸν τόπον ἐν γένει· τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχω νὰ κάμω καμμίαν παρατήρησιν κατὰ τῆς συμβάσεως· μόνον θὰ παρακαλέσω τὸ ὑπουργεῖον νὰ δεχθῇ νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ νόμου, διότι τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν, τὸ ἑξῆς· «Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 εἰς τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν ὑπάγεται πρῶτον ἡ μεταξὺ τῶν διαφόρων λιμένων τῶν Ἰονίων νήσων συγκοινωνία καὶ ἡ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν λιμένων τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος· δεύτερον ἡ μεταξὺ Σύρου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑνὸς καὶ Πατρῶν, Κορίνθου, Καλαμακίου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑτέρου συγκοινωνία». Βλέπετε, ἐξαιροῦνται αἱ δύω γραμμαί, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παραδοθῶσιν εἰς ξένην σημαίαν, ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἡ παραχώρησις αὕτη τῶν γραμμῶν θὰ γίνεται διὰ Βασ. διατάγματος.

§137ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν. Ἀφοῦ ἀναδεχόμεθα νὰ προσφέρωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὡρισμένον ποσόν, ποίαν ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἐπιτήρησις, τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις ἐπιφυλάττει δι’ ἑαυτὴν διὰ τοῦ βασιλικοῦ ἐπιτρόπου; μήπως τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ὀλιγοστεύσῃ, ἂν αὐξήσουν τὰ εἰσοδήματα τῆς ἑταιρίας; διὰ τί νὰ πληρόνωμεν καὶ διὰ τὸν ἐπίτροπον;

§138Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι· ἡ κυβέρνησις εἶναι μέτοχος καὶ λαμβάνει τόκους. Ὁ ἐπίτροπος δύναται καὶ νὰ μὴ πληρώνηται· ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ στείλῃ ἐκεῖ ἕνα τῶν ὑπαλλήλων της. Ἡ κυβέρνησις, κύριε Πετσάλη, δὲν πράττει τοῦτο δι’ ὑλικὸν μόνον συμφέρον, ἀλλὰ καὶ δι’ ἠθικόν, ὅπερ εἶναι τὸ ἰσχυρότερον, διότι ἐπιθυμεῖ νὰ προοδεύσῃ καὶ εὐημερήσῃ ἡ ἑταιρία. Δὲν βλέπω δέ, κύριοι, οὐδένα λόγον πρὸς ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ὁ ἐμβριθὴς φίλος μου κύριος Ζέγγελης ἐπείσθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ νέα ἀναβολὴ, ἀφοῦ τὸ ζήτημα σχεδὸν ἀνεβλήθη ἐπὶ δεκαπέντε μῆνας.

§139ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω κανένα λόγον διὰ νὰ φανῶ ἐναντίος εἰς τοὺς σκοποὺς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, οὔτε κατὰ τῆς ἐπιχειρήσεως εἶμαι, ἀλλ’ ἔχω μίαν ἀρχὴν, ὅτι πάντοτε τὰ προνόμια καὶ τὰ μονοπώλια ἐφάνησαν ἐπιζήμια εἰς τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα τὰ παρεδέχθησαν· δὲν πρέπει δὲ νὰ πλανώμεθα ἀπὸ χιμαιρικὰς ἰδέας ἐθνικῆς φιλοτιμίας, διότι τὰ ἔθνη τὰ φρόνιμα μὲ τοιαύτας ἰδέας δὲν βαρύνουν τὸν προϋπολογισμόν των. Ὅτε ἡ Ἰταλία ὑπέφερε πρὶν τοῦ Καβοὺρ, εἶχε καὶ ἐκείνη τὸ σύστημα τῶν μονοπωλείων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, ἐνόμιζεν, ὅτι χάριν ἐθνικῆς φιλοτιμίας ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ μία ὁμοία ἑταιρία ἀτμοπλοϊκή, παρεχώρησεν εἰς αὐτὴν τὸ μονοπωλεῖον, τὸ ὁποῖον δίδει καὶ ἡ παροῦσα κυβέρνησις, δὲν εἰμπόρεσε δὲ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Ἰταλία, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος φορολογεῖται καὶ ἐπιβαρύνεται ὁ πτωχὸς λαὸς, δὲν ἠδυνήθη νὰ αἰσθανθῇ, ὅτι τὰ μονοπώλια βαρύνουν τὸν λαὸν διττῶς, καὶ δι’ ὅσα ἡ κυβέρνησις προσφέρει χρήματα, καὶ δι’ ὅσα ὁ λαὸς πληρώνει πλείονα διὰ ναῦλον. Ἦλθεν ὅμως ἐκεῖνος ὁ ἔκτακτος ἄνθρωπος καὶ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ διαλυθῶσι τὰ μονοπώλια, διότι ἡ δόξα τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας εἶναι πτωχαλαζονεία, ὡς τὸ μονοπωλεῖον φορολογία παράνομος, εἶναι περιορισμὸς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου. Ἡ Ἰταλία διέλυσε τὸ μονοπώλιον καὶ τῳόντι οἱ κάτοικοι, ἐπειδὴ εὕρισκον συμφερώτερα τὰ λοιπὰ ἀτμόπλοια, μετέβαινον ἀπὸ τὸ ἓν μέρος εἰς τὸ ἄλλο μὲ τὸ ἥμισυ μόνον τοῦ ναύλου ἢ ὅσον ἔδιδον πρίν. Ἠξεύρετε τί μοὶ συνέβη εἰς Σύρον; ἀκούσατε διὰ νὰ μάθητε τί τρομερὰ πράγματα λαμβάνουν χώραν. Μεταβὰς εἰς Σύρον δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀναχωρήσω μὲ τὸ ἀτμόπλοιον τὸ ἑλληνικόν, τὸ ὁποῖον ἐπέστρεφεν, ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ ἐπιστρέψω μὲ τὸ αὐστριακὸν, ἀλλὰ μὲ κατεδίκασαν νὰ πληρώσω τὸ ἡμιόλιον πλέον τοῦ ναύλου, ὁ ὁποῖος ἐπληρώνετο εἰς τὸ ἑλληνικόν, διότι ἡ ἑλληνικὴ ἑταιρία ἔχουσα προνόμιον ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον ἐχορήγησε τὴν ἐνάσκησίν του εἰς τὰ αὐστριακά. Βλέπετε, ὅτι ὡς τὰ πρόβατα μᾶς διαθέτουσι καὶ ὑποβάλλουσι τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, ὃν πιέζουσιν εἰς μίαν φορολογίαν ἀνήκουστον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἡ κυβέρνησις οὐχὶ μόνον τὴν ἀπηγόρευσεν, ἀλλὰ καὶ τὴν νομιμοποίησίν της ἐπιδιώκει. Λοιπόν, κύριοι, πρῶτον κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ κατηργήσητε τὸ μονοπωλεῖον ἐπιτρέποντες εἰς τὰ Αὐστριακὰ ἢ ἄλλων ἑταιριῶν ἀτμόπλοια μεθ’ ὧν νὰ συνεννοηθῇ ἡ κυβέρνησις, τὴν ἀκτοπλοΐαν, ἀλλ’ ἂν δὲν θέλετε ὁρμώμενοι ἀπὸ τὴν ψευδῆ ἰδέαν τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας, ὀφείλετε νὰ λάβητε μέτρα, διότι πληρόνοντες πλείονα οὐδεμίαν ἔχομεν εὐκολίαν εἰς τὰ ταξείδιά μας· διὰ τὸν διάπλουν τῆς Χαλκίδος ἔχουσι τὰ μικρότερα ἀτμόπλοια ἐν χρήσει, ὅπου ἑκάστοτε ἐστοιβασμένοι εὑρισκόμεθα ὡς σαρδέλλαις· ἐνῷ δὲ παραχωροῦν 100 πρώτας θέσεις δὲν ἔχουν διαθεσίμους καὶ πληρόνοντες πρώτην θέσιν ἀναγκαζόμεθα νὰ μένωμεν εἰς τὸ κατάστρωμα. Ὅθεν ἂν νομίζητε ὅτι ἐπιδιώκετε ἠθικόν τινα σκοπὸν δὲν πρέπει μὲ τὴν ζημίαν τῶν ἐπιβατῶν ἐκείνων τῶν μερῶν· ὥστε ἡ ἑταιρία νὰ ἔχῃ ἓν εὐρύχωρον ἀτμόπλοιον, νὰ μὴ φορολογῇ παρανόμως καὶ πιεστικῶς τοὺς ἐπιβάτας καὶ ἐννοῶ ἀτμόπλοια οὐχὶ ὡς τὴν Ὕδραν ἢ τὸ Πανελλήνιον, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πλείονας τῶν 20 θέσεων πρώτης θέσεως. Ἐμμένω δὲ εἰς τὴν ἰδέαν μου, ὅτι τίποτε δὲν ὀφείλομεν νὰ πληρόνωμεν διὰ μίαν τοιαύτην ἑταιρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εὑρίσκομεν οὔτε εὐκολίαν, οὔτε ἀνάπαυσιν, οὔτε ἀσφάλειαν. Καταργήσατε λοιπὸν τὰ προνόμια.

§140ΜΗΤΣΑΣ. Ἐὰν δὲν εἴχαμεν ἑταιρίαν Ἑλληνικὴν, δὲν θὰ εἴχαμεν ἐπανάστασιν Κρητικήν.

§141ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σήμερον δὲν ἐξετάζεται ἡ ἐπανάστασις τῆς Κρήτης, δὲν διετηρήθη μὲ αὐτήν. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβλέψῃ ἡ κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι δ’ αὐτοῦ τοῦ μονοπωλίου βλαπτόμεθα (θόρυβος). Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ προνόμια· ἄλλως ἀποφασίσατε νὰ θέσητε ὅρους εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἀτμόπλοια ἱκανὰ καὶ ἀσφαλῆ διατηροῦντα καὶ καθαριότητα, εἰς ἃ νὰ εὑρίσκωσιν ἀνάπαυσιν καὶ ἀσφάλειαν οἱ ἐπιβάται, νὰ ἐμποδίσητε τὴν παράνομον καταπίεσιν, ἀλλὰ ἡ κυβέρνησις μόνον περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν προνομίων προβλέπει χωρὶς νὰ ἐπιβάλλῃ ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ κανὲν δικαίωμα δὲν δίδεται χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ ὑποχρέωσιν. Ἡ ἀκαθαρσία, ἡ ὁποία ὑπάρχει......

§142ΤΙΝΕΣ. Νὰ καθαρισθοῦν.

§143ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σεῖς ἔχετε συμφέροντα.

§144ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διαμαρτυρόμεθα κατ’ αὐτοῦ.

§145ΔΑΓΡΕΣ. Πρόκειται νὰ δώσωμεν 650,000 δραχ. τὸν χρόνον, καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν. Πολλοὶ ἐναυλώσαμεν ά. καὶ βʹ. θέσιν καὶ ἐν τούτοις δὲν εὕρομεν.

§146ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ παρουσιάζεσθε, ὅτι σεῖς μόνον προστατεύετε τὰ δημόσια συμφέροντα.

§147ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἀποστολή μας αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει. Λοιπὸν, κύριοι, θέλετε αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν νὰ τὴν βαστάξητε, ν’ αὐξήσητε τὰ προνόμιά της; ζητήσατε καὶ ὑποχρεώσεις καὶ ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐκπλήρωσίν των, διότι πᾶν δικαίωμα ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν ὑποχρέωσιν, καὶ καμμία μέριμνα δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ἀπέναντι τοῦ νόμου, ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας δὲν λαμβάνεται. Πρέπει λοιπὸν νὰ τὴν ὑποχρεώσητε νὰ ἔχῃ ἀτμόπλοια ἱκανὰ, διότι εἶναι τῆς ἐσχάτης ἀδικίας διὰ μίαν ἰδέαν ματαίαν νὰ καταδικάζητε τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων νὰ θαλασσοπνίγωνται, νὰ κινδυνεύωσι μὲ σεσηπότα καὶ ἀνίκανα ἀτμόπλοια, νὰ πάσχουν κατὰ τὸν διάπλουν τὰ ἀνήκουστα καὶ νὰ φορολογῶνται παρανόμως, ῥητῶς δὲ νὰ τὴν ὑποχρεώσητε νὰ μὴν ἐκδίδῃ εἰσιτήρια περισσότερα παρ’ ὅσας θέσεις διαθεσίμους ἔχει· πρέπει προσέτι νὰ λάβητε μίαν πρόνοιαν νὰ τῆς προσδιορίζητε καὶ τὸν ναῦλον τῶν φορτίων καὶ ν’ ἀπαλλάξητε τὸν εὐβοϊκὸν κόλπον ἀπὸ τοὺς βαρεῖς ναύλους, δι’ ὧν βαρύνονται τὰ ἐκεῖσε στελλόμενα ἢ ἐντεῦθεν πεμπόμενα, ὁ δὲ ἤδη καταβαλλόμενος συνίσταται εἰς 6 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν ὅσον δὲν πληρόνεται ἐκ Ῥωσσίας εἰς Λονδῖνον καί τοι ἑκατοντάκις μεγαλειτέρας τῆς ἀποστάσεως· ἡ δὲ Εὔβοια καὶ οἱ ἄλλοι ἐκεῖσε νομοὶ δὲν εἶναι ὑποτελεῖς τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος οὔτε οἱ κάτοικοί της εἵλωτες διὰ νὰ πληρώνωσιν αὐτοὶ τοιοῦτον ναῦλον, ἐνῷ ἡ Πελοπόννησος καὶ αἱ νῆσοι δὲν πληρώνουν εἰμὴ ἐλάχιστον, διότι ὁ λόγος, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτόθι ἔχει ἀνταγωνιστὰς καὶ ἄλλας ἑταιρίας εὐρωπαϊκὰς, οὐδόλως ὑποστηρίζει τὴν ἐξαίρεσιν τῆς τοιαύτης φορολογίας. Ἐγὼ δὲ ἂν καὶ ἦμαι καθ’ ὁλοκληρίαν ἐναντίος τῶν προνομίων, ἀφοῦ τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς βλέπω, ὅτι μᾶλλον ῥέπει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀπαιτῶ τοὐλάχιστον νὰ κανονίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας.

§148ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σᾶς δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Χαλκίδος κ. Πετζάλης. Οὐδὲν, κύριοι, συμφέρον πρὸ καιροῦ μὲ συνδέει μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἵνα ὑποθέσητε, ὅτι ἕνεκα αὐτοῦ συνηγορῶ. Πρέπει ὅμως νὰ ἐνοήσητε τί τρέχει εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀτμοπλοΐας διὰ νὰ μὴ σᾶς μείνῃ ἀμφιβολία ἐπί τινων περιστάσεων, καθ’ ἃς οὐδόλως ἔχουσι δίκαιον. Διϊσχυρίσθη ὁ προαγορεύσας, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει προνόμια· ἡ ἑταιρία, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι πρὸ καιροῦ δὲν θέλει οὐδὲν προνόμιον καὶ μάλιστα ἐπιθυμεῖ, ἐὰν ἡ κυβέρνησις καὶ τὸ ἔθνος θέλῃ τοῦτο, μὲ εὐχαρίστησιν νὰ τὸ ἰδῇ, ὅπως παύσωσιν ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ μέμφωνται καθ’ ἑκάστην αὐτήν. Οἱ μέτοχοι, κύριοι, ἐκ τῶν ὁποίων εἷς εἶμαι καὶ ἐγὼ, πολλάκις εἴπομεν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ εὐκολύνωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ εἴχομεν ἀποφασίσει νὰ ἐμείνωμεν εἰς τὰς ἀποφάσεις μας, ἐάν ποτε ἤθελε δοθῆ μία ἄλλη διεύθυνσις εἰς τὰ πράγματα τῆς ἀτμοπλοΐας, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ἐξαγοράσωμεν τὴν περιουσίαν μας ἀντὶ 50%, μόνον καὶ μόνον, ἵνα εὐκολύνωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀένναος διαμάχη μεταξὺ τῶν μετόχων τῆς ἀτμοπλοΐας καὶ τῆς κυβερνήσεως. Χαίρω, διότι ὁ κ. βουλευτὴς Χαλκίδος κατηγόρησε τὰ μικρὰ ἀτμόπλοια ὡς μὴ ἐπαρκοῦντα εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ ἰδίως τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, χαίρω, λέγω, καθ’ ὅσον ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸν συμπέθερόν του κ. Δόσιον καὶ πρὸς τὸν Τομπάζην, οἱ ὁποῖοι διϊσχυρίσθησαν ἐν τῷ τύπῳ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ διὰ τὴν συγκοινωνίαν της μεγαλείτερα ἀτμόπλοια τοῦ Πανελληνίου καὶ τῆς Ὕδρας. Οἱ ἄνδρες αὐτοὶ εἶχον καὶ ἔχουν τὴν πεποίθησίν των, κατ’ ἐμὲ ὅμως λίαν ἐσφαλμένην· οὐχ ἧττον ὅμως εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὴν πρώτην ὤθησιν διὰ τῶν γραφομένων των εἰς τὸ νὰ γείνωσι καὶ ἀποδοθῶσι τοιαῦται μομφαὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας. Ζητοῦν, λέγει ὁ προαγορεύσας, προνόμια. Ἡ ἀτμοπλοΐα, κύριοι, οὐδὲν προνόμιον ζητεῖ, μᾶλλον τὸ ἔθνος ζητεῖ κἄτι τι ἀπὸ τὴν ἀτμοπλοΐαν. Ζητεῖ οὕτως εἰπεῖν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ κράτους, ζητεῖ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς δρομολογίου. Λοιπὸν οἱ μέτοχοι σᾶς λέγουν θέλετε τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς δρομολογίου τῆς τακτικῆς συγκοινωνίας τοῦ κράτους; ἀπέναντι ὅμως αὐτοῦ τοῦ δρομολογίου καὶ τῆς συγκοινωνίας, τὴν ὁποίαν μοῦ ζητεῖτε, ἔχω ἀνάγκην τοιαύτης ἀποζημιώσεως. Δὲν εἶναι ὅθεν, κύριοι, βοήθεια ἡ διδομένη πρὸς τὴν ἑταιρίαν. Ἐνταῦθα εἶναι τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι βοήθεια ἀλλ’ ἀποζημίωσις· ἄλλο ἀποζημίωσις καὶ ἄλλο βοήθεια· πρέπει νὰ ἐννοήσητε καλῶς ὅτι δὲν εἶναι βοήθεια, ἀλλ’ ἀποζημίωσις ἀπέναντι τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ ἑταιρία εἰς τὸ νὰ ἐφαρμόσῃ ἓν δρομολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι συμπεφωνημένον μεταξὺ αὑτῆς καὶ τῆς κυβερνήσεως. Ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, ἐὰν εἰς τὸ ἔθνος δὲν συμφέρῃ νὰ δώσῃ τὴν ἀποζημίωσιν ταύτην διὰ νὰ ἔχῃ ἓν δρομολόγιον τακτικὸν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ κράτους, εἶναι κύριον νὰ ἐκλέξῃ τὴν μίαν περίστασιν ἢ τὴν ἄλλην· ἡ ἑταιρία ἢ οἱ μέτοχοι δὲν ἔχουν καμμίαν ἀπαίτησιν ἀπὸ τὸ ἔθνος, δὲν ζητοῦν νὰ ἐπιβληθῶσιν, εἶναι ἕτοιμοι νὰ κάμωσι πᾶσαν θυσίαν, ἐὰν τὸ ἔθνος νομίζῃ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διαθέσῃ ἄλλως πως τὰ τῆς ἀτμοπλοΐας. Ἐξ ὀνόματος λοιπὸν ὅλων τῶν μετόχων σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ κάμωσιν οἱανδήποτε θυσίαν διὰ νὰ ὀργανίσητε τὴν ἑταιρίαν, ὅπως βούλεσθε. Πρέπει ὅμως νὰ ἤμεθα ἀπαθεῖς καὶ εἰλικρινεῖς εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν. Ἐὰν τὸ δημόσιον δίδῃ ἀποζημίωσιν εἴτε βοήθειαν, ὅπως τὴν ὠνομάσετε, εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, τοῦτο δὲν εἶναι πρωτοφανὲς πρᾶγμα διὰ μόνην τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας τοῦ κόσμου τὰς ὑποχρεωμένας νὰ διατηρήσωσιν ἓν τακτικὸν δρομολόγιον. Πρέπει, κύριοι, νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων ἐθνῶν, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι πουθενὰ δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ μεμψιμοιρία ἡ ἰδική μας. Ἰσχυρίζονται, κύριοι, τινὲς ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἀπαιτουμένη οἰκονομία εἰς τὴν ἑταιρίαν. Δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ τὸ βεβαιώσω καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς ἓν συμπέρασμα, διότι δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς τὰ καθέκαστα. Ἐδῶ, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα, ἡ ὁποία ἔχει τὸ προνόμιον αὐτὸ ἐν τῷ κόσμῳ, εἶναι τόσαι καὶ τόσαι ἄλλαι, λάβετε τὰ καταστατικὰ αὐτῶν τῶν ἑταιριῶν καὶ θέλετε ἰδεῖ ὁποία εἶναι ἡ δαπάνη καθ’ ὥραν, διότι ἐπὶ τῶν ὡρῶν κάμνουν τοὺς ἰσολογισμούς των, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ὑπολογίζουσι πᾶσαν δαπάνην κατ’ ἔτος καὶ φέρουσι τὴν σύγκρισιν τῆς ἑταιρίας των ἀπέναντι ἄλλων ἑταιριῶν, διὰ νὰ ἴδωσι ἐὰν πολλὰ ἢ ὀλίγα ἐξοδεύωσιν. Ἐὰν λάβητε, κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἄλλων ἑταιριῶν θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἰς ἑκάστην ὥραν ἡ μὲν ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ ἐξοδεύει 100, 110 φιορίνια, ἡ δὲ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἡ ἐδική μας ἐξοδεύει κατὰ μέσον ὅρον 105–110 δρ. τοὐτέστι τὸ ἥμισυ τῶν ἐξόδων, αὐτὰ εἶναι γεγονότα. Ἐὰν λάβητε τὴν ἑταιρίαν τῶν γαλλικῶν διαπορθμεύσεων, θέλετε ἰδεῖ ὅτι εἰς αὐτὴν ἡ ἀξία ἑκάστης ὥρας ἀναβαίνει εἰς 195 φραγ, ἐνῷ τῆς Ἑλληνικῆς ἀναβαίνει ὡς εἶπον εἰς 105– 110 δραχμάς. Ἐνταῦθα λοιπὸν ἕκαστος κριτὴς ἀμερόληπτος δύναται νὰ φέρῃ μίαν κρίσιν ἀμερόληπτον καὶ εἰλικρινῆ, ἐὰν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἀτμοπλοΐας δὲν καταβάλληται ἡ ἀπαιτουμένη οἰκονομία. Ἔφερον δὲ τὴν σύγκρισιν ταύτην, κύριοι, διὰ νὰ πεισθῆτε ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν ἐν Εὐρώπῃ. Τώρα, κύριοι, ἐὰν εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ὑπηρεσίας γίνονται παρεκτροπαί τινες, ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἤθελον συμβῆ εἰς πᾶν εἶδος διαχειρίσεως ὁμοίας φύσεως, αὗται, κύριοι, ἔγκεινται εἰς τὴν φύσιν ἑκάστης μεγάλης ἐπιχειρήσεως καθ’ ἣν οὐδεὶς δύναται νὰ προλάβῃ τὰς μικρολογίας καὶ αὐστηρὰς ἐκείνας οἰκονομίας, τὰς ὁποίας δύναταί τις κατὰ θεωρίαν νὰ κάμῃ. Πρέπει νὰ ἦσθε αὐστηροὶ καὶ δίκαιοι· εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δὲν δύνασθε ἀπὸ μίαν τοιαύτην περίπλοκον ὑπηρεσίαν νὰ ζητῆτε μικρὰς λεπτομερείας τῆς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἤδη ἀπαιτεῖτε· ἡ φύσις τῆς ὑπηρεσίας εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἄλλως πως. Ὑπηρέτησα, κύριοι, τὴν ἑταιρίαν εἰς διαφόρους περιστάσεις καὶ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνω ἀμερολήπτως καὶ νὰ φέρω τὴν κρίσιν μου καὶ τὴν ψῆφόν μου ἐν πάσῃ συνειδήσει. Δὲν ἔχω λοιπόν, οὐδένα σκοπὸν νὰ δικαιολογήσω τὴν ἀτμοπλοΐαν εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ὑπηρεσίας της· δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ ποτὲ, ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν δὲν δύνανται νὰ γίνωσι καὶ μικραί τινες παρεκτροπαί· πρέπει νὰ λάβητε ὅμως ἐν συνόλῳ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἑταιρίας. Αὐτὰς τὰς μικρὰς λεπτομερείας δὲν δύναται νὰ τὰς προλάβῃ κανεὶς εἰς τὸ σπῆτι του, ὁ θέλων δηλονότι νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὸν ἑαυτόν του τὰς μεγαλειτέρας οἰκονομίας. Οἱανδήποτε, κύριοι, προσοχὴν καὶ ἂν καταβάλλητε εἰς τὰ οἰκονομικά σας δὲν δύνασθε νὰ ἐμποδίσητε τὸν ὑπηρέτην σας ὅταν ὑπάγῃ νὰ ψωνίσῃ νὰ μὴ κλέψῃ τοὐλάχιστον μίαν πεντάραν· τοιαύτη εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων. Τότε μόνον ἠμπορεῖτε νὰ δικαιολογηθῆτε, ὅταν ἡ ἑταιρία τὰ ἀνακαλύπτει καὶ δὲν τὰ τιμωρεῖ, ἐνῷ ἠμπορῶ ἀσφαλῶς νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅπου ἡ ἑταιρία ἀνεκάλυψε τοὺς ἐνόχους τοὺς ἐτιμώρησε, καὶ κατὰ συνέπειαν 4–5 ὑπάλληλοί της ἀπεβλήθησαν τῆς ὑπηρεσίας· διὰ νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ μίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν—καὶ πάλιν λαλῶν οὕτως δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν μικραί τινες καταχρήσεις, διότι οἱοσδήποτε ζητήσει νὰ τὸ ἀρνηθῇ τῷ λέγω θέλει εἶσθαι ἀδύνατον ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ὑπηρεσίας. Ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς εἴπω τί συνέβη καὶ ἐκορυφώθη ἡ ἰδέα τῶν καταχρήσεων. Οἱ ἐπιτετραμμένοι τὰ εἰσιτήρια ἔχουσι τὴν ἐντολὴν ὁσάκις τις ἐπιβάτης ἔρχεται εἰς τὸ ἀτμόπλοιον καὶ δὲν ἔχει εἰσιτήριον τακτικὸν νὰ πληρόνῃ ἐντὸς τοῦ πλοίου, ἀλλὰ καὶ ὁ λογιστὴς ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἐπὶ τούτῳ διπλότυπον.

§149ΤΙΝΕΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐκδίδεται.

§150ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἴπω καὶ ἐγώ· περιμείνατε παρακαλῶ (θόρυβος) Μὴ βιάζεσθε. Πρέπει νὰ δοθῶσι καὶ μερικαὶ ἐξηγήσεις, διότι εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων τοιαύτη. Πολλάκις ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ καιροῦ οἱ λογισταὶ δὲν λαμβάνουσι πρόνοιαν νὰ ἐκδώσωσι τὰ διπλότυπα καὶ ἐντεῦθεν οἱ ἐπιβάται ἔλαβον τὴν ὑπόνοιαν ὅτι οἱ λογισταὶ καταχρῶνται, καὶ ἔχουσι δίκαιον. Ἐν τούτοις, κύριοι, τί συνέβη; ὁσάκις κατηγγέλθησαν τοιαῦτα πράγματα, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι πράγματι εἶχον εἰσπράξει καὶ εἶχον κάμει τὴν ἀμέλειαν νὰ μὴ ἐκδώσουν τὸ διπλότυπον, καὶ ὁσάκις ἀνεκαλύφθη τοῦτο, τὰ ἄτομα ἀπελύθησαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τοιαῦτα ὑπάρχουσι 4–5· μὴ μὲ ἀναγκάσητε ὅμως νὰ εἴπω τὰ ὀνόματά των. Ἡ ἑταιρία μετεχειρίσθη καὶ μυστικὴν ἀστυνομίαν ἐν τοῖς ἀτμοπλοίοις, καὶ τοιουτοτρόπως ἠδυνήθη τινὰς αὐτουργοὺς τῶν καταχρήσεων νὰ συλλάβῃ καὶ τιμωρήσῃ παραδειγματικῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, κύριοι, ἥτις ἔκαμε τὸν κόσμον νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐγίνοντο συχναὶ πυκναὶ καταχρήσεις ἀπὸ τοὺς λογιστάς. Διὸ καὶ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἐφρόντισε νὰ ἐκδώσῃ αὐστηρὰν διάταξιν, ὥστε νὰ κάμνουν πάντα τρόπον νὰ ἐκδίδουν τὰ διπλότυπα· καὶ εὗρε τρόπον κατάλληλον, ὥστε νὰ μὴ μένῃ καμμία ἀμφιβολία τοῦ λοιποῦ περὶ καταχρήσεων, ὅσον εἶναι τοῦτο δυνατόν. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα τὸ τοῦ κ. Κρεστενίτη, ὅτι δῆθεν ἐκδίδουν εἰσιτήρια ά. καὶ βʹ. θέσεως περισσότερα ἀφ’ ὅσαι θέσεις ὑπάρχουν. Μάλιστα· ἀλλὰ δὲν πταίει εἰς τοῦτο ἡ ὑπηρεσία, οὔτε τὸ διοικητικὸν συμβούλιον· πιστεύσατε, ὅτι ἡ συγκοινωνία μας εἶναι τοιαύτη, ὥστε προκαλεῖ αὐτὴν τὴν ἀταξίαν, αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν. Καὶ ἰδοὺ πῶς γίνεται· ἀναχωρεῖ π. χ. τὸ ἀτμόπλοιον ἀπὸ τὸ Ναύπλιον διὰ τὸν γῦρον τῆς Πελοποννήσου· τὸ πρακτορεῖον τοῦ Ναυπλίου ἐκδίδει εἰσιτήρια διὰ πρώτην καὶ δευτέραν θέσιν, ἐπιβιβάζονται οἱ ἐπιβάται, καὶ καταλαμβάνουν τὰς θέσεις· ἐν τούτοις εἰς τὸ Γύθειον ὅπου τὸ ἀτμόπλοιον ἀναχωρεῖ μετὰ μίαν ἢ δύο ὥρας ἀπὸ τῆς ἀφίξεώς του, οἱ ἐπιβάται ἔχουν λάβει τὰ εἰσιτήρια διὰ ά. καὶ βʹ. θέσιν· διότι τὸ πρακτορεῖον δὲν ἠξεύρει τί συμβαίνει ἐντὸς τοῦ ἀτμοπλοίου, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐκδίδει καὶ αὐτὸ εἰσιτήρια ά. καὶ βʹ. θέσεως (θόρυβος)· σταθῆτε, νὰ λάβετε ταύτην τὴν ἐξήγησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία· ἀναχωρεῖ διὰ τὰς Καλάμας, ὅπου συμβαίνει τὸ ἴδιον· ἐπίσης καὶ διὰ τὴν Πύλον καὶ καθεξῆς. Τοιουτοτρόπως, ὅταν μεταβαίνωσιν εἰς τὸ ἀτμόπλοιον οἱ ἐπιβάται τῆς ά. καὶ βʹ. θέσεως ἐπέρχεται αὕτη ἡ σύγχυσις καὶ τοῦτο, ὡς εἶπον, ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς συγκοινωνίας μας, ἡ ὁποία εἶναι τοιαύτη καὶ δὲν ἠμπορεῖ ἄλλως πως νὰ γείνῃ. Ποτὲ ὅμως δὲν ἠρνήθη ἡ ἑταιρία εἰς τὸν μὴ ἔχοντα κρεββάτι νὰ τῷ ἐπιστρέψῃ τὸ ἀντίτιμον· ἀλλὰ πολλάκις οἱ πλεῖστοι λέγουν, παρὰ νὰ καθήμεθα εἰς τὸ κατάστρωμα νὰ βρεχώμεθα καὶ ταλαιπωρώμεθα, ἂς καθίσωμεν καλλίτερον εἰς μίαν ἄκραν ἕως νὰ διέλθῃ αὐτὸ τὸ ὀλίγον διάστημα καὶ οἰκονομηθῶμεν. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ κατάστασις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ά. καὶ βʹ. θέσιν, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχητε καμμίαν ἄλλην ἰδέαν ἐπὶ τῆς περιστάσεως ταύτης, παύοντες τοῦ λοιποῦ τὰς ἀδίκους μεμψιμοιρίας κατὰ τῆς διοικήσεως.

§151ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε.

§152ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κ. πρόεδρε, δύο λέξεις παρακαλῶ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία δὲν ἐκπληρεῖ τὰς ὑποχρεώσεις της, καὶ οὔτε εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν, ἐὰν δὲν ἐκπληρῇ τὰς ὑποχρεώσεις της, νὰ ἔχῃ εὐθύνην. Δὲν ἐννοῶ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Δημητριάδης περὶ τῶν καταχρήσεων, καὶ ἐδικαιολόγησε κατόπιν ὁ κ. Βούβουλης. Καθ’ ὅλα τὰ δρομολόγια τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἦτο νὰ προσεγγίζῃ καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας· μολαταῦτα ἡ ἑταιρία δὲν ἠμπόρεσέ ποτε νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἐπαρχία αὕτη νὰ ἴδῃ τακτικὸν ἀτμόπλοιον νὰ προσεγγίζῃ ἐκεῖ τακτικά· ὥστε τὸ δημόσιον ἔχει τὰς ὑποχρεώσεις, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἀπολαμβάνομεν τίποτε (θόρυβος). Διὰ παρηγορίαν λοιπὸν μοῦ τὸ βάζετε μέσα, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν; (θόρυβος). Ἐὰν δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑπάγῃ, τί τὸ γράφουν μέσα καὶ ὑποχρεούμεθα νὰ πληρώνωμεν; (θόρυβος).

§153ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι, ὅταν κατὰ τὸ 1854 ἐσυζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τῆς συστάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ νὰ συντηρῇ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων ἀκριβῶς, διότι ἄλλως καθίσταται ἀδύνατος ἡ συγκοινωνία μεταξὺ αὐτῶν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των· διὰ νὰ δώσῃ δὲ εἰς τὴν βουλὴν νὰ ἐννοήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας αὐτῆς ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἀνέφερε διάφορα περιστατικὰ καὶ ὅσοι εἶσθε βουλευταὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Χουρμούζης ἀνέφερεν, ὅτι τὴν 3 7βρίου εἰς τὴν Θήραν τὴν ἔμαθον ἀπὸ τὴν Μασσαλίαν καὶ ὄχι ἀπ’ ἐδῶ, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ᾖναι εἰς τὴν μνήμην σας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ κυβέρνησις, ὅτε παρεχώρησεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τ’ ἀτμόπλοια, ἡ πρόφασις ὅτι δὲν εἶχε ἀτμόπλοια ἀρκοῦντα, ἐπεφυλάχθη, ὅταν φέρῃ τοιαῦτα, νὰ συντέμῃ τὸ δρομολόγιον κατὰ 8 ἡμέρας· ἀλλὰ καίτοι αὐξηθέντος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀτμοπλοίων ἐλησμόνησε νὰ διορθώσῃ τὸ δρομολόγιον καὶ νὰ τὸ κάμῃ συντομώτερον κατὰ ὀκταήμερον, καὶ δυστυχῶς οὔτε αὐτὸ δὲν ἔγεινε. Ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν ἐζήτησε πίστωσιν διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας καὶ παρεδέχθη κεφάλαιον περισσότερον διὰ τὴν σύστασιν τοιούτων γραμμῶν, ὅπου ἡ ἀνάγκη θεωρεῖται τοιαύτη. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως ὅπως συνδέσῃ καὶ τὴν Ἄνδρον τηλεγραφικῶς, καθ’ ὅσον ἡ νῆσος αὕτη ἔχει ποικίλα συμφέροντα μὲ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ προσέφερε καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν ἱκανὰς μετοχάς· ἤδη δὲ ὅτε ἐγίνετο ἡ σύμβασις αὐτὴ περιέμενον νὰ ἴδω κἄτι τι, ὥστε ἡ συγκοινωνία νὰ ᾖναι κατὰ 8 τοὐλάχιστον ἡμέρας, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκοινωνήσῃ τις.

§154ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον κατὰ δεκαπενθημερίαν.

§155ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διὰ τὴν Πελοπόννησον καὶ τὰ ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα συγκοινωνοῦν διὰ ξηρᾶς, ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι εὐκολίαι συγκοινωνίας καὶ ἀτμόπλοια καὶ τηλέγραφοι κτλ., αἱ νῆσοι ὅμως εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκοινωνήσουν, καὶ αὗται ἔχουν ἀρκετὸν θαλάσσιον ἐμπόριον καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Μπούμπουλη, ἐὰν τὰ τηλεγραφήματα δὲν φθάνουν τὴν αὐτὴν ἡμέραν ὅτε καὶ αἱ ἐπιστολαί. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὡς ἐκ τούτου συμβαίνουν δυστυχήματα μεγάλα ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὴν κυβέρνησιν, ὥστε ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ κάμῃ τὸ ταξείδιον τῶν νήσων μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας. Θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν, ὥστε νὰ προσθέσῃ εἴκοσι χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν τῶν Κυκλάδων νήσων· αὐτὸ ἠθέλησα νὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἐκεῖ ποῦ δίδει τόσας χιλιάδας, ἂν δώσῃ καὶ 20 χιλιάδας δραχμῶν ἀπέναντι τῶν εὐκολιῶν, αἱ ὁποῖαι δίδονται, δὲν ἤθελεν εἶσθαι καμμία ζημία, ἢ ἄλλως νὰ συνδέσῃ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην τελεγραφικῶς.

§156ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§157Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πραγματικῶς δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ὑπερασπιζώμεθα τὴν ἑταιρίαν καὶ διὰ φιλοτιμίαν καὶ μάλιστα ἀφοῦ τὰ εἰσοδήματά της εἶναι ὀλίγα καὶ ἡ συγκοινωνία εἶναι πολὺ δύσκολος. Ἀλλὰ, κύριοι, παρατηρῶ καὶ εἶναι εὐχῆς ἔργον ὁ πρόεδρος τῆς ἑταιρίας νὰ προσπαθήσῃ νὰ περιορίσῃ τοὺς ναύτας τοὐλάχιστον καὶ ὅσα εἴδη ἐμβάζονται νὰ ἔρχωνται ἀκέραια, ἢ τοὐλάχιστον νὰ πέρνουν τὸ ⅒ καὶ ὄχι τὸ ½ καὶ κἄποτε τὸ ὅλον. Ἐταξείδευσα μὲ τὰ αὐστριακὰ καὶ τὸ λέγω πρὸς ἐντροπήν μας καὶ πρὸς τιμήν των, ὅτι ἀπὸ τὸν σάκκον οὔτε ἡ βούλα δὲν χαλάει. Εἰς τὸν Πράκτορα Πειραιῶς ἐδόθη εἷς σάκκος καὶ δὲν ἔφθασεν ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε, τοῦ ἐζητήθη κατόπιν ὁ σάκκος καὶ αὐτὸς εἶπεν «τὶ μὲ μέλει ἐμένα, ἐγὼ τὸν ἔστειλα, ἂν ἐπῆγε ἢ δὲν ἐπῆγε, δὲν μὲ μέλει» καὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον ὁ ἰδιοκτήτης; εἶναι πράγματα αὐτὰ, κύριοι; Ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριε πρωθυπουργὲ, σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε· ὡς πρὸς τὴν διατήρησιν τῆς συγκοινωνίας εἶναι μερικαὶ θέσεις, αἱ ὁποῖαι συγκοινωνοῦν περισσοτέραις φοραῖς καὶ ἄλλαι ὀλιγότεραις· διατὶ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸ Γαλαξείδιον δύο φοραῖς καὶ νὰ περνᾷ ἀπὸ τὸ Κατάκωλον καὶ νὰ μὴ προσεγγίζῃ καὶ ἐκεῖ; Ἔπειτα νὰ μοὶ εἴπητε, κύριε ὑπουργὲ, ἀπὸ τὸ Γύθειον καὶ ἀπὸ τὰ Κύθηρα θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὸ δεῖνα μέρος λόγου χάριν· ὅταν ὅμως θέλω νὰ πάω ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, πόθεν νὰ περάσω; θὰ γυρίσω ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη; Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ σύμβασις· (ἀναγινώσκει). Σᾶς παρακαλῶ, ἀπὸ τὸ Γύθειον εἰς τὸν Πειραιᾶ πόθεν θὰ περάσω, ὅταν δὲν ἔχῃ ἐπιστροφήν;

§158ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται ἡ ἐπάνοδος.

§159Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶσθε βέβαιος ὅτι ὑπάρχει;

§160ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§161Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἦτο δίκαιον νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ παρατήρησις· πρὸς τούτοις δὲ ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν Ἠλείαν φορτώνεται 40,000,000 σταφίδα, νὰ πιάνῃ τὸ ἀτμόπλοιον εἰς τὸ Κατάκωλον, διότι τοῦτο ἤθελε μᾶς ὠφελήσει λαμπρά.

§162ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κύριος Κρεστενίτης δὲν ἔχει δίκαιον νὰ μέμφηται διότι τὸ ἀτμόπλοιον διέρχεται κάθε ἑβδομάδα, διότι εἶναι ὁ δρόμος του· ἔρχεται εἰς τὴν Ἰτέαν· ἀπὸ τὴν Ἰτέαν προχωρεῖ, ἐννοεῖται ὅτι θὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ Γαλαξείδι καὶ ὕστερον ἀπὸ τὰς Πάτρας καὶ ἀπὸ ἐκεῖ πάλιν εἰς τὴν Ἰτέαν ἐπιστρέφων θὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ Γαλαξείδι. Ἠξεύρετε δὲ ὅτι πρὶν δὲν ὑπῆρχε πρακτορεῖον εἰς τὸ Γαλαξείδιον καὶ διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὰς καταχρήσεις, ἐγὼ ὁ ἴδιος παρέστησα τὴν ἀνάγκην νὰ συστηθῇ πρακτορεῖον καὶ ἐγένετο κατὰ τὴν 1 Ἀπριλίου, καὶ ἀκόμη δὲν τὸ γνωρίζουν οἱ ἄνθρωποι. Τοῦτο σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς ἐμβάσθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν 1024 δραχ.

§163Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Καραλίβανος εἶναι ναύτης καὶ γνωρίζει, ὅτι καθὼς περνάει ἀπὸ τὸ Γαλαξείδιον, ἔτσι περνάει καὶ ἀπὸ τὸ Κατάκωλον.

§164ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος ἀπὸ μέρους πολλῶν συναδέλφων περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἐπεκτανθῶσιν αἱ προσεγγίσεις καὶ εἰς ἄλλα τινα μέρη, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ παρακαλέσω ἵνα προστεθῇ καὶ ἡ προσέγγισις εἴς τι μέρος τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου.

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι αὐτό.

§166ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπειδὴ 700–800 ἐπιβάται εἰς κάθε ταξείδιον μεταβαίνουν διὰ τὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἀνάπαυσιν. Αὐτοὶ λαμβάνουν 1ην καὶ 2αν θέσιν· καὶ ἐν τούτοις κοιμοῦνται εἰς τὸ κατάστρωμα. Ὁ κ. Τσατσάρας ἐπλήρωσε 1ην θέσιν καὶ ἐν τούτοις ἐκοιμήθη εἰς τὸ κατάστρωμα. Πρέπει νὰ ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία εἰς αὑτοὺς, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν πρώτην καὶ δευτέραν θέσιν νὰ ζητῇ αὐτὴ ἡ ἰδία νὰ ἐπιστρέφῃ τὸ περιπλέον, διότι βέβαια, ἄν τις ζητήσῃ θὰ τοῦ ἐπιστραφοῦν, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ αὐτὴ ἡ ἰδία νὰ κάμῃ αὐτό. Θὰ παρακαλέσω πρὸς τούτοις τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ κάμῃ κάθε ἑβδομάδα τὸ ταξείδιον εἰς τὴν Στυλίδα, διότι καὶ ἐπικερδὲς εἶναι καὶ τὸ ἐμπόριον ὠφελεῖ.

§167ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, σφόδρα ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· καὶ ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς περισσότερον ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδίαν κυβέρνησιν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θέλω ὁμιλήσει κατὰ τῆς παρούσης συμβάσεως. Πρὶν ὅμως ἐκφράσω γνώμην ἐπί τινων ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρω τὸν λόγον, παρατηρῶ, ὅτι ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Ζέγγελης εἶχε δίκαιον νὰ κατακρίνῃ τὴν σπουδὴν, μὲ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν τόσον σπουδαίαν σύμβασιν. Δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως παραχωροῦμεν προνόμιον, τὸ ὁποῖον, καθὼς εἴδατε, κατεκρίθη ἀπό τινα τῶν σπουδαίων συναδέλφων μας, ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὰ ἤθη τοῦ αἰῶνος. Ἐκτὸς τούτου, παραχωροῦμεν δικαίωμα ἢ μᾶλλον παραδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν τῆς παραχωρήσεως δικαιώματος πρὸς ἀκτοπλοΐαν εἰς ξένας ἑταιρίας. Τρίτον ἀναβιβάζομεν τὰ ποσὰ τῆς ἀποζημιώσεως ἢ ἀμοιβῆς, τὰ ὁποῖα παραχωροῦμεν ἕως τώρα εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, εἰς ποσὸν σημαντικὸν καὶ πρὸς τοὺς πόρους μας δυσανάλογον. Τέταρτον ἀναγνωρίζομεν τὸ κῦρος λογαριασμοῦ πολὺ παλαιοῦ, πολυπλόκου καὶ σημαντικοῦ, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἀβασανίστως, διότι βάσανος ἔγεινεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς, ἀβασανίστως· καὶ δὲν ἀναγνωρίζω μὲν ὅτι ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔπρεπεν εἰς νομοσχέδιον τόσον σπουδαῖον ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον ὁ κανονισμὸς καθιεροῖ, ἤτοι νὰ τὸ στείλωμεν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, ἥτις νὰ τὸ ἐξετάσῃ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ μάλιστα νὰ λάβω ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν περίστασιν ταύτην νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν καὶ νὰ ἐκφράσω μίαν εὐχήν. Ἡ παρατήρησις εἶναι αὕτη· ὅτι εἰς Κράτος συνταγματικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μία μόνον Βουλὴ, οἱ κανονισμοὶ πρέπει νὰ φυλάττωνται αὐστηρῶς· καὶ ὄχι μόνον αἱ διατάξεις τῶν κανονισμῶν πρέπει νὰ φυλάττωνται αὐστηρῶς, ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ κανονισμοὶ πρέπει νὰ ᾖναι πολὺ αὐστηρότεροι τῶν ἄλλων κρατῶν, ὅπου ἡ βάσανος γίνεται παρὰ δύο βουλευτικῶν Σωμάτων. Ὅταν τὰ πάντα ἀποφασίζωνται ὑπὸ μιᾶς μόνης Βουλῆς, χωρὶς νὰ ὑπόκηται εἰς προεξέτασιν ἄλλου Σώματος, πρὶν παρουσιασθῶσιν εἰς αὐτὴν, ἢ νὰ πέμπωνται κατόπιν εἰς Γερουσίαν, γίνονται ἔργα ἀτελῆ ἄνευ αὐστηροῦ κανονισμοῦ. Καὶ ἡ εὐχὴ, τὴν ὁποίαν συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐκφράσω, εἶναι, ὥστε εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον νὰ διορθώσωμεν τὸν κανονισμὸν ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο· ἀλλέως ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ὅπως γίνεται παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἐλλιπὴς καὶ βλαπτικὴ τῆς ἀρχῆς τοῦ συνταγματισμοῦ· διότι αἱ πράξεις τῆς Βουλῆς, ὅταν ὑπὸ ἀτελοῦς κανονισμοῦ διέπωνται, ἀμελῶς ἐφαρμοζομένου, γίνονται πλημμελεῖς, βλάβη δὲ προσγίνεται εἰς τὸ σύνταγμα ἐκ τούτου, ὅταν ἡ Βουλὴ ἥτις εἶναι τὸ πᾶν, κατηγορῆται ὅτι δὲν ἀποφαίνεται ὀρθῶς, δικαίως, ὡρίμως, σωφρόνως. Ἐν τούτοις παρατηρῶ τὰ ἑξῆς εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, (τὴν ὁποίαν μόνον πρὸ μικροῦ ἔλαβον καιρὸν ν’ ἀναγνώσω, διότι ὡς γνωρίζετε, εἰσήχθη μόνον τὸ παρελθὸν Σάββατον καὶ ἐπέμφθη εἰς τύπωσιν). Πρῶτον, ἐνῷ εἶναι πασίγνωστοι ὅτι ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ προοδεύσῃ, ὅσον ηὐχόμεθα, ἐνῷ εἶναι πασίγνωστον ὅτι πολλὰ σφάλματα περὶ τὴν διοίκησιν, (καὶ μὲ τὴν λέξιν διοίκησιν ἐννοῶ τὸ ὅλον, οὐ μόνον τὴν διαχείρισιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπέμβω, ἀλλὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν, εἰς ἣν περιλαμβάνεται καὶ ὁ καταστατικὸς ὀργανισμὸς καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ, καὶ αἱ μεταῤῥυθμίσεις αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ἐγένοντο καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν), ἐνῷ λέγω εἶναι πασίγνωστον ὅτι πολλαὶ αἰτήσεις ἀπευθύνονται ἐναντίον τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, μόλα ταῦτα δὲν βλέπω ἐν τῷ ἔργῳ, τὸ ὁποῖον μᾶς παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ παρουσιάζεται οὐδεμία παρηγορία περὶ τοῦ μέλλοντος· διότι τὸ μόνον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον παρατηρῶ, ἔχον σχέσιν μὲ τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρίας, εἶναι μία καὶ μόνη διάταξις, περιεχομένη εἰς τὸ ἄρθρον 2ον. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι ἡ ἰσχὺς τῆς παρούσης συμβάσεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ καταστατικοῦ τῆς ἑταιρίας, πρὸς τὸν σκοπὸν, ἀντὶ νὰ διοικῶνται τὰ τῆς ἑταιρίας ἐκ πενταμελοῦς συμβουλίου, ὅπως ἐδιοικοῦντο μέχρι τοῦδε, νὰ διοικῇ τὴν ἑταιρίαν εἷς ἐκ τῶν 5 συμβούλων παρὰ τῶν συμβούλων ἐκλεγόμενος.

§168ΤΙΝΕΣ. Ὄχι παρὰ τῶν συμβούλων.

§169ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ συνέλευσις....

§170ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ ἐκλέγῃ καὶ τὸν διευθυντὴν ἐκ τῶν συμβούλων.

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διοικῇ τὰ τῆς ἑταιρίας εἷς κατ’ ἔτος ἐκ τῶν πέντε διευθυντῶν αὐτῆς, οἱ δὲ λοιποὶ ν’ ἀποτελῶσι τὸ διοικητικὸν τῆς ἑταιρίας συμβούλιον». Τὸ ἄρθρον του νόμου δὲν διαλαμβάνει τίποτε περὶ τοῦ τίς θὰ ἐκλέγῃ τὸν ἕνα καὶ μόνον· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἀόριστον, ἠμπορεῖ καὶ ἡ ἰδία συνέλευσις νὰ τὸν ἐκλέγῃ. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἐνῷ ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν προώδευσεν ὁμολογουμένως, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ἡ σύμβασις, ἐνῷ εἶναι πασίγνωστον ὅτι ἐγένοντο πολλαὶ ἐπικρίσεις διὰ τὴν ὅλην διοίκησιν τῶν ὑποθέσεων τῆς ἑταιρίας (... καὶ δὲν ἐπεμβαίνω ἐὰν ἦναι δίκαιοι ἢ ἄδικοι, ἐὰν προέρχωνται ἀπὸ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν αἰτίαν, οὔτε θέλω νὰ ἀποδώσω τὴν ἐλαχίστην μομφὴν εἰς πρόσωπα ...) μόλα ταῦτα προκαλούμεθα νὰ κάμωμεν παραχωρήσεις ἐπηυξημένας, χωρὶς νὰ βλέπω νὰ ἐλήφθη ἡ δέουσα φροντὶς ὅπως, ψηφίζοντες αὐτὸν τὸν νόμον, ἀποφύγωμεν εἰς τὸ μέλλον τὰ ἐκ τῆς διοικήσεως τοὐλάχιστον προερχόμενα κακὰ, καὶ ἐκ τῆς διοικήσεως λέγων ἐννοῶ, ἐξ αὐτοῦ τοῦ καταστατικοῦ ὀργανισμοῦ, δὲν ἐννοῶ τὰ πρόσωπα. Διότι μίαν καὶ μόνην καινοτομίαν ἐφέρατε, αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ἀπαίτησιν ἤγειρεν ἡ κυβέρνησις ἣν προανέφερα. Ἕως τώρα ἡ ἑταιρία ἐδιοικεῖτο διὰ πενταμελοῦς συμβουλίου εἰς τὸ ἑξῆς θὰ διοικῆται ὑφ’ ἑνὸς, ὅστις θὰ λαμβάνηται ἐκ τῶν συμβούλων. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ὅλη ἡ σπουδὴ, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, τὴν τόσον σπουδαίαν καὶ τοσοῦτον ἐνδιαφέρουσαν τὸν τόπον, δὲν ἀπέληξεν εἰς ἓν οὐσιῶδες ἀποτέλεσμα· ἡ κυβέρνησις δὲν ἐπείσθη ὅτι ὑπῆρχεν ἡ παραμικρὰ ἔλλειψις ὥστε νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις, ἢ δὲν ἐνησχολήθη ὅσον ἔπρεπε νὰ ἐνασχοληθῇ, καὶ δὲν ἐνέκυψεν ὅσον ἔπρεπε νὰ ἐγκύψῃ διὰ νὰ εὕρῃ τὰ πραγματικὰ αἴτια καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς θεραπείας. Δεύτερον δὲ ἡ καινοτομία μοὶ φαίνεται ἀλυσιτελής· ὅστις δήποτε καὶ ἂν ἐκλέγῃ κατ’ ἔτος τὸν διοικητὴν τῆς ἑταιρίας, ὁ διοικητὴς θὰ ἐκλέγηται ἐκ τοῦ πενταμελοῦς συμβουλίου, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θέλει εἶσθαι, ὅτι αὐτὸ τὸ ἐξελέγχον συμβούλιον θὰ ᾖναι τὸ φυτώριον ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξέρχωνται οἱ διοικηταὶ τῆς ἑταιρίας. Βεβαίως αὐτὸ, κύριοι, δὲν εἶναι σύστημα ἀσφαλὲς, διότι καταντᾷ νὰ ταυτίζωνται διοικητὴς καὶ συμβούλιον κατὰ τοῦτο, ὅτι ἔχουν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ συμφέρον· σεῖς οἱ 4 (θὰ λέγῃ ἕκαστος κατ’ ἔτος διοικητὴς) μὲ ἐξελέγχετε ἐφέτος ὡς διοικητὴν τῆς ἑταιρίας, αὔριον ἐγὼ μὲ τοὺς ἄλλους τρεῖς θὰ ἐξελέγχω ἐσᾶς ὅταν μὲ διαδεχθῆτε.»

§172ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τίς γνωρίζει, ὅτι θὰ ᾖναι οἱ ἴδιοι σύμβουλοι;

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὸ καταστατικὸν ἐξέρχεται εἷς ἐκ τῶν συμβούλων κατ’ ἔτος· ὥστε βλέπετε ὅτι καὶ ὁ εἷς ὅστις εἰσέρχεται φέρει τὴν ἐλπίδα νὰ γίνῃ καὶ αὐτὸς διοικητὴς, καὶ τέλος ἕκαστος τῶν εἰσαγομένων ἔχει αὐτὴν τὴν ἐλπίδα. Τὸ συμβούλιον βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ λίαν σπουδαῖα καθήκοντα, διὰ νὰ θεωρῆται ὡς μία ἀναπόφευκτος ἀρχὴ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· καὶ κατὰ τὸ καταστατικὸν γνωρίζετε, ὅτι τῳόντι ἔχει μεγάλα καὶ σπουδαῖα καθήκοντα. Ἡ σύγχυσις αὐτῶν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν πρὸς συμβουλὴν καὶ ἐπιτήρησιν τοῦ διοικητοῦ, μὲ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ τούτου τοῦ διοικητοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ ἐπιτηρούμενον, τὸ ἐξελεγχόμενον καὶ τὸ βοηθούμενον παρὰ τοῦ συμβουλίου πρόσωπον, εἶνε καταστρεπτική. Προσέτι δὲ παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι ἦτο λίαν κατάλληλος ἡ ἐποχὴ αὐτὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀνανεωθῇ τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας, ὅπως γίνῃ τις ἀπόπειρα νὰ συνταυτισθῶσι κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ συμφέροντα τῆς ὑπάρξεως μιᾶς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἀλλ’ ἴσως δὲν εὑρέθη μέσον κανὲν τοιοῦτον· καὶ ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα μᾶλλον πολιτικὸν, δὲν ἔχει τόσον σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν, καὶ δὲν θέλω εἰς τοῦτο ἐνασχοληθῆ. Μεταβαίνων εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν αὔξησιν τῆς μέχρι τοῦδε χορηγουμένης ἐπιχορηγήσεως, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Ἡ μέχρι τοῦδε ἐπιχορήγησις τῶν 370,000 δρ. διατηρεῖται καὶ ὑπάρχει, καὶ συγχρόνως προστίθενται νέαι τοῦ δημοσίου θυσίαι, χωρὶς ν’ αὐξάνουν τὰ προνόμια αὐτοῦ ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῆς ἐπιχορηγήσεως. Διότι ἂν θελήσητε νὰ ἀναγνώσητε τὰ διάφορα ἄρθρα τὰ καθιεροῦντα τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε ἴδει ὅτι εἶναι ἀπαράλλακτα ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε μέχρι τοῦδε. Ἐκτὸς τῆς εἰρημένης ἐπιχορηγήσεως γίνεται ἡ ἑξῆς μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μνημονεύσω, διότι ἔχει σημασίαν. Μέχρι τοῦδε εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τόκον 5%, ἤδη ἀπαλλαττόμεθα αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως καὶ μεταβάλλομεν εἰς σταθερὰν χορήγησιν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον κατὰ μέσον ὅρον διὰ τόκον ἐπληρώναμεν, εἶναι δὲ τὸ ποσὸν, τοῦτο δραχ. 130.000. Περιπλέον προσεθέσαμεν ἓν νέον ποσὸν ἐξ 150,000 δραχ. διὰ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας θέλει ὑποστῇ ἡ ἑταιρία, διότι γίνεται μία καινοτομία διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως, ἤτοι δίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ μέρος τῆς ἑλληνικῆς ἀκτοπλοΐας εἰς ξένας ἑταιρίας. Ἐνθαῤῥύνομαι, κύριοι, εἰς τὸ νὰ πολεμήσω τὴν τελευταίαν διάταξιν, οὐ μόνον ἕνεκα τοῦ μεγάλου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον, φρονῶ, ὅτι καταργεῖται, βλάπτεται, προσβάλλεται, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν οἰκονομικὸν λόγον, ὅτι αὐξάνει ἡ χορήγησις κατὰ 150 χιλιάδας δραχ. Ὅτι δὲ ἡ αὔξησις αὕτη εἶναι πρέπον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐξετασθῇ ἐμβριθῶς παρ’ ἡμῶν, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι οὔτε τὸν τόκον τοῦ 5% δὲν εὑρέθημεν εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωμεν μέχρι τοῦδε· κατὰ μείζονα λοιπὸν λόγον δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ἱκανοὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ τὴν παλαιὰν χορήγησιν νὰ πληρόνωμεν καὶ τὴν νέαν. Ἂν θέλωμεν μάλιστα πρακτικῶς νὰ σκεφθῶμεν οὔτε τὸ πρῶτον κᾂν ἐκ τῶν δύο κονδυλίων, τὸ τοῦ τόκου, δὲν νομίζω ὅτι καλῶς ἐκανονίσθη ἀπὸ τὴν σύμβασιν· διότι νὰ πληρόνωμεν τὸν τόκον 5% διατηρεῖ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ βελτίωσις τῶν ὑποθέσεων τῆς ἑταιρίας δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο· ἀλλ’ ἡ στερεοποίησις αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἦτο ἀόριστος, μᾶς ἀποκλείει τὴν ἐλπίδα ταύτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς τοῦτο, ἄξιον πολλῆς προσοχῆς εἶναι τὸ ἕτερον κονδύλιον. Ὅταν ἤμην, κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἠγέρθη ὄχι ἡ ἀξίωσις, ἀλλ’ ἐγένετο μᾶλλον σύστασις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ τῶν ξένων τοῦ ν’ ἀφεθῇ ἡ διὰ τοῦ ἀτμοῦ ἀκτοπλοΐα ἐλευθέρα. Ἡ ἀπάντησίς μου ὑπῆρξεν ἀρνητική· οἱ δὲ ξένοι μὲ κατέκριναν ὡς ὀπισθοδρομικὸν, καὶ ἐγὼ ἐδέχθην τὴν μομφήν. Τοῖς εἶπον, ὅτι εἶμαι τῳόντι ὀπισθοδρομικὸς διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς παρακολουθήσῃ εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἰδεῶν. Ὅσον καὶ ἂν θελήσῃ τις νὰ βιάσῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ προχωρήσῃ ταχύτερα, ἀφ’ ὅ,τι τὰ ἄλλα ἔθνη προέβησαν εἰς τὰς καινοτομίας, ἡ Ἑλλὰς ποτὲ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Εὐρώπη ἦτο πρὸ 50, 80, ἢ 100 ἐτῶν. Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰ ἄλλα εὐρωπαϊκὰ ἔθνη συνέβη τὸ ἑξῆς· ὅτι τότε μόνον εἰσήγαγον τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν, ὅταν ἠνδρώθη κλάδος τις τῆς βιομηχανίας ἢ τῆς ἐμπορίας ἐντὸς τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ ἐπὶ πολλοὺς χρόνους εἰς τοῦτο συνετέλεσεν. Εἰς τὸ ζήτημα τὸ σχετικὸν φρονῶ, ὅτι ἡ ὀρθοτέρα σκέψις εἶναι αὐτή· τοὐλάχιστον αὐτὴ ἦτο ἡ σκέψις τὴν ὁποίαν ἀντέταξα κατὰ τῆς συστάσεως, ἥτις μοῦ ἐγένετο. Ταῦτα δ’ ἀντιτάξας οὐδόλως ὑπῆρξα ὀπισθοδρομικὸς, διότι οὐδὲ τὴν σήμερον ἡ Εὐρώπη παρέδωκε τὴν ἀκτοπλοΐαν της εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν. Ὁμολογουμένως ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἔθνος ναυτικὸν καὶ ἔχει προορισμὸν τὴν αὔξησιν τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Ἀλλ’ ἡ ναυτιλία τὴν σήμερον, ὅσον προβαίνει ὁ χρόνος, τόσον περισσότερον μεταβαίνει εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀτμοῦ, καὶ μία ἀπὸ τὰς τάσεις τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ ᾖναι νὰ διευκολύνῃ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ. Ἀφοῦ κατώρθωσαν οἱ Εὐρωπαῖοι καὶ αὐτὰ τὰ σιτηρὰ νὰ μεταφέρουν διὰ τοῦ ἀτμοῦ, φαντασθῆτε τὸ μέλλον τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν μὲ κάθε τρόπον τὴν ἀτμοπλοΐαν ἐν τῇ ναυτιλίᾳ. Ποτὲ βέβαια δὲν θὰ δυνηθῶμεν ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους διατελοῦμεν σήμερον νὰ συναγωνισθῶμεν μὲ τοὺς εὐρωπαίους, διότι καὶ τὰ κεφάλαια ἔχουσι πολὺ εὐθυνότερα καὶ τοὺς ἄνθρακας καὶ τὰς μηχανὰς καὶ ὅλα τὰ ἄλλα μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ἀτμοπλοΐα· ἀλλ’ ὅ,τι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν μας, ὅ,τι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, πρέπει ἐξάπαντος νὰ τὸ πράξωμεν. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι ἂν τὴν ἀκτοπλοΐαν δὲν ἀφήσωμεν ἀποκλειστικόν (δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἑταιρίας τῆς Σύρου) προνόμιον τῆς ἑλλην. ἀτμοπλοΐας, ἀλλὰ τὴν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ναυτιλίαν τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν, ἡ σωτήριος συμπάθεια νὰ εἰσάξωμεν τὸν ἀτμὸν εἰς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν μᾶς θὰ ναυαγήσῃ. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ πρῶτον συμφέρον, τὸ ὁποῖον μὲ ἀναγκάζει νὰ κατακρίνω τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ πρὶν προβῶ εἰς τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι χρηματικὸν συμφέρον τοῦ δημοσίου ταμείου, ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μας κ. Ζαΐμην, ὅστις ἐξήγησε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ παραχώρησις αὕτη. Ὁ Κ. Ζαΐμης εἶπεν, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ὅτι πρὸ πάντων τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν εἶχε τὴν ἀξίωσιν ταύτην, ἕνεκα συμφερόντων ἐμπορικῶν. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι τῳόντι αἱ Πάτραι, ὁ Κορινθιακὸς κόλπος καὶ ἡ Ἑπτάνησος ἔχουν πολλὰς σχέσεις μετὰ τῆς Ἀγγλίας· ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὰ τὰ μέρη ἔχουν ἀφθονωτέραν συγκοινωνίαν ἀφ’ ὅ,τι ὅλη ἡ ἄλλη Ἑλλὰς, ἐξ αἰτίας τῆς σταφίδος. Ἂν πρόκηται ἁπλῶς περὶ τῶν συμφερόντων τῆς ἀνταποκρίσεως, ἄλλο τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ τῶν συμφερόντων τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῆς ἐξαγωγῆς, νομίζω, ὅτι μετὰ τῆς Γερμανίας καὶ Ἀγγλίας ὁ Κορινθ. κόλπος, αἱ Πάτραι καὶ ἡ Ἑπτάνησος διατηροῦσιν ἄφθονα μέσα συγκοινωνίας. Εἰς τὰς Πάτρας, γνωρίζετέ τινες ἐξ ὑμῶν πολὺ καλλίτερα ἀπὸ ἐμὲ, 30 καὶ περισσότερα ἀτμοκίνητα κατ’ ἔτος προσορμίζονται μεταφέροντα, ἀναλόγως τῆς καταστάσεως τοῦ ἐμπορίου, πραγματείας καὶ παραλαμβάνοντα σταφίδα. Τῆς δὲ σταφίδος, ὡς γνωρίζετε, τὰ μεγαλείτερα κέντρα εἶναι ἡ Τεργέστη καὶ ἡ Ἀγγλία. Ἂν ὅμως εἴτε ἡ κυβέρνησις, εἴτε ἄλλος τις κατορθώσῃ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἓν ὑπέρτατον συμφέρον, ἀποδεδειγμένον ὁμολογουμένως, ἀπαιτεῖ τὴν παραχώρησιν, ὅτι ἓν συμφέρον πολὺ ἀνώτερον τῆς βλάβης, ἣν ἡ ναυτιλία θέλει ὑποστῆ, ὑπάρχει, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀποσύρω τὴν κατάκρισιν τῆς παρούσης διατάξεως. Ἐὰν ὅμως τὸ συμφέρον τοῦτο δὲν ᾖναι μέγα, οὔτε ὑπέρτερον τοῦ συμφέροντος τοῦ μέλλοντος τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπέχωμεν νὰ φροντίσωμεν περὶ αὐτοῦ. Ἄνδρες πολὺ μεγάλοι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐσυστήθη κατὰ πρῶτον ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, εἶχον ἀρκετὴν κρίσιν, ἀρκετὴν πολιτικὴν φρόνησιν, ἀρκετὴν πεῖραν, ὥστε νὰ προΐδωσι τὸ συμφέρον τοῦτο· καίτοι ἔκτοτε παρῆλθον πολλοὶ χρόνοι, νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη αὐτῶν εἶναι ἀξία νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς ὁδηγὸς, τὸ δεύτερον ἀποφασίζοντας περὶ ἀτμοπλοΐας. Ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνητε προσηκόντως τοὺς λόγους μου, πρέπει νὰ πεισθῆτε πρῶτον περὶ τῆς εὐρύτητος τῆς ἐξαιρέσεως, τὴν ὁποίαν κάμνομεν. Ἅπασα ἡ συγκοινωνία τῆς Ἑπτανήσου, ἤτοι τῶν διαφόρων νήσων αὐτῆς πρὸς ἀλλήλας, καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν νήσων καὶ τῶν λιμένων τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἤτοι πᾶσα ἐξ Ἑπτανήσου προέλευσις, ἰδοὺ ἡ πρώτη ἐξαίρεσις. Δευτέρα καθιεροῦται ἐξαίρεσις μεταξὺ Σύρου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑνὸς, τῶν Πατρῶν, τῆς Νέας Κορίνθου, Καλαμακίου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑτέρου· ὥστε καὶ ἡ ἐντὸς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου ἀκτοπλοΐα καὶ ὁ Σαρωνικὸς κόλπος, καὶ ὁ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Σύρου πλοῦς θέλουσιν ἐκτεθῆ εἰς τὸν συναγωνισμόν· καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ἀκτοπλοϊκὴ ἑταιρία καταδικάζεται ν’ ἀνταγωνίζηται πρὸς τὰς μεγάλας ἑταιρίας τῆς Εὐρώπης εἰς τόσον ὑπερτέραν θέσιν εὑρισκομένας πρὸς αὐτήν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι, τί θέλουν οἱ Εὐρωπαῖοι τὴν ἀκτοπλοΐαν ἐν Ἑλλάδι; διότι ἡ προσέγγισις καὶ ἡ ἐμπορία δὲν εἶναι ἀπηγορευμέναι· τὸ μόνον ὅπερ τοῖς εἶναι ἀπηγορευμένον εἶναι ἡ ἀκτοπλοΐα. Ἀλλὰ τί τὴν θέλουν τὴν ἀκτοπλοΐαν; Βεβαίως τὴν θέλουν, διότι τὴν θεωροῦν ἐπικερδῆ, καὶ κάθε κέρδος τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ζητοῦντες παρουσιάζονται παρακαλοῦντες νὰ λάβουν, ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν ἀκτοπλοΐαν, καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι ἐνώπιόν μας· διότι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἕνεκα αὐτῆς τῆς παραχωρήσεως 150,000 δραχ. ζημίαν ὑποτιθεμένην τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐπιθυμῶ διὰ τοῦτο οἱ ἀξιότιμοι ὑπουργοὶ νὰ ἔλθουν ν’ ἀποδείξουν τὸ μέγα συμφέρον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς καινοτομίας ταύτης πρόκειται ν’ ἀποκτήσωμεν, καὶ τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ τὸ ὅτι θέτομεν τὴν ἡμετέραν ἀτμοπλοϊκὴν ναυτιλίαν εἰς θέσιν τόσον δύσκολον, καὶ ὅτι ποιούμεθα καινοτομίαν, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ μεγίστην βλαπτικὴν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ μέλλον, καὶ ὅτι πρέπει νὰ πληρόνωμεν 150,000 δραχ. διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν αὐτὸ τὸ συμφέρον· καὶ ταῦτα ἀφοῦ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι οὐδὲ αὐτὰς τὰς μέχρι τοῦδε ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀναδεχθῆ πρὸς τὴν ἑταιρίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν, καὶ ταῦτα, ἀφοῦ ἀποδεδειγμένον εἶναι, ὅτι τὰ οἰκονομικά μας δὲν ἠδυνήθημεν νὰ βελτιώσωμεν. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριοι, βλέπετε ὅτι εἶμαι ὀπισθοδρομικὸς, καὶ δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Πετσάλην, ὅστις ἐκηρύχθη κατὰ τῶν προνομίων καὶ κατὰ τῶν ἐξαιρέσεων· καὶ κατὰ τοῦτο, φρονῶ, ὅτι εἶμαι ἐναντίος πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολλῶν χρόνων ὑποστηρίζει τὸ ἐναντίον σύστημα. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν τὰ δέπουν γενικαὶ ἀρχαὶ καὶ κανόνες. Ὅταν πρόκηται περὶ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων ἑνὸς τόπου καὶ ὄχι τῶν ἠθικῶν (καὶ κάμνω ταύτην τὴν διάκρισιν ἵνα μὴ μὲ ὑπολάβητε εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὀπισθοδρομικὸν ὥστε νὰ ἦμαι ἄξιος τῆς συναναστροφῆς σας) ὅταν πρόκηται, λέγω, περὶ ὑλικῶν συμφερόντων αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ συναγωνισμοῦ κατὰ γενικοὺς κανόνας καὶ ἄνευ ἐξαιρέσεων, εἶναι ἀξιοσύστατοι, ἀξιοζήλευτοι, πρέπει νὰ τὰς ἀκολουθῶμεν, ἀλλὰ πλὴν τῶν περιστάσεων ἐκείνων καθ’ ἃς τὸ ὑλικὸν συμφέρον τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον κατέχει μίαν θέσιν γενικὴν, ἀπαιτεῖ τὴν ἐξαίρεσιν, ἀπαιτεῖ τὸ προνόμιον. Καὶ αὐτὰς τὰς ἀρχὰς ἀκολουθοῦσιν ὅλα τὰ ἔθνη. Τί σημαίνει, ὅτι ὅσον προχωρεῖ ὁ χρόνος τόσον παρατηροῦμεν ὅτι τὰ ἰσχυρὰ ἐν ἐμπορίᾳ καὶ τὰ παραγωγὰ εἰς πλοῦτον ἔθνη προβαίνουσιν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν προνομίων; αὐτὸ δὲν σημαίνει τίποτε· φθάνει ὅτι εἶχον τὰ προνόμια καὶ τὰ εἶχον πολλὰ, ὅταν ἦσαν εἰς τὴν θέσιν μας· τὰ ἔχουν ἀκόμη, μολονότι τόσας δυνάμεις μεγαλειτέρας κέκτηνται· ἀλλὰ καὶ τώρα ἀκόμη τὰ καθιεροῦν ὁσάκις παρουσιασθῇ ὑλικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει τοιοῦτον χαρακτῆρα, ὥστε χρῄζει ἐξαιρετικῆς προνομίας. Εἶπεν ὁ κ. Πετσάλης, ὅτι καταργοῦν τὰ προνόμια εἰς τὴν Ἰταλίαν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, τοῦτο· ἐξ ἐναντίας τὰ διατηροῦν· ἐννοῶ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὠφέλιμα, διότι μόνον περὶ αὐτῶν πρόκειται, δὲν ἐννοῶ τὴν ὠφέλειαν τοῦ δημοσίου πρὸς βλάβην τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ἐννοῶ, σταθμιζομένων τῶν δύο συμφερόντων καὶ ἀποφασιζομένου ὁποῖον τῶν συμφερόντων τούτων πρέπει εἰς ἑκάστην ἰδιαιτέραν περίστασιν νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸς κοινὸν ὄφελος ὡς ὑποδεέστερον. Δὲν ἔχουν ἐν Ἰταλίᾳ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ; πέρυσι μάλιστα ἀντὶ νὰ τὸ ἔχῃ, ὅπως μέχρι τότε, τὸ Κράτος, τὸ παρεχώρησεν εἰς ἑταιρίαν καὶ ἔγινε συνεταῖρος αὐτῆς καὶ ἡ κυβέρνησις. Τὸ μονοπώλιον μάλιστα τοῦτο διατί δὲν τὸ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν ὅταν σκεπτώμεθα περὶ γενικῶν ἀρχῶν; δὲν πρέπει τάχα νὰ τὸ λάβωμεν διότι εἶναι καταφανὴς ἡ ὠφέλεια τοῦ δημοσίου; ἀλλ’ αὐτὸς δὲν εἶναι λόγος· διότι ἄλλο εἶναι νὰ πολεμῆται, ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμον τὸ δεῖνα προνόμιον εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ἄλλο νὰ λέγωμεν ὅλα κάτω, διότι αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ ἀπαγορεύουσι τὰς ἐξαιρέσεις. Ἂν ἡ κυβέρνησις μᾶς φωτίσῃ, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι ὠφέλιμον, θέλω ἐνδώσει, διότι ἀρχὴν ἔθεσα καὶ νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθῶμεν, ἐπὶ ἑκάστης περιπτώσεως νὰ συμβαδίζῃ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας. Τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ καὶ ποῦ δὲν ὑπάρχει; Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἥτις εἶναι τόσον προοδευτικὴ, ἥτις ἔχει τὴν σημαίαν τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ἐκεῖ εἶναι πλῆρες· δὲν εἶναι ὅπως εἶναι εἰς τὰ ἄλλα κράτη, ἀλλ’ εἶναι φοβερόν· διότι εἶναι ἀπηγορευμένον ἐκεῖ νὰ φυτεύεται καπνός· ὥστε τὸ ἀγγλικὸν μονοπώλιον, παραβαλλόμενον καὶ πρὸς τὸ αὐστριακὸν καὶ πρὸς τὸ ἰταλικὸν καὶ πρὸς τὸ Γαλλικὸν, εἶναι πολὺ βαρύτερον. Λοιπὸν δὲν πρέπει μὲ γενικὰς ἀρχὰς νὰ σκεπτώμεθα, ἀλλ’ ὡς οἰκογενειάρχαι περὶ τῆς οἰκογενείας μας. Ἂν τὸ μονοπώλιον τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας δὲν ἀποδειχθῇ ὅτι βλάπτει ἢ ὅτι δύναται ν’ ἀντικατασταθῇ πολὺ ὠφελιμώτερον διὰ τῆς καινοτομίας τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ.

§174ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις περὶ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ παρακαίρως ἠγέρθη πολὺ ὀλιγώτερον περὶ μονοπωλείου. Θέλω προσπαθήσει νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν πρόκειται διόλου περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ὅτι ἄλλο τι ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Ἂν, κύριοι, ἐπρόκειτο σήμερον νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἦτο εὔλογον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι τὸ ἐναντίον σύστημα, δηλ. ἡ προστασία, ὅπου ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπέτυχε. Καὶ πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ εὐτυχήσῃ καὶ νὰ ζήσῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ζήσῃ διὰ τῆς προστασίας, ἀφοῦ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωμεν οὔτε ὅ,τι ὑπεσχέθημεν μέχρι τοῦδε, ὅπως εἶπεν ὁ προλαλήσας; ἂν ἦναι ἀληθὲς ὅτι εἴμεθα τόσον πενιχροὶ τὰ μέσα πῶς θέλομεν δώσει ζωὴν εἰς ἐργασίαν, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ εἰμὴ διὰ τῆς προστασίας μας; αὕτη εἶναι ἀτελὴς, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα παραχωροῦμεν δὲν εἰμποροῦν νὰ τὴν διατηρήσουν, ἂν τῳόντι ἡ ἑταιρία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ παρὰ διὰ τῆς προστασίας μας, θ’ ἀποθάνῃ, διότι ὁμολογοῦμεν ὅτι ἀδυνατοῦμεν νὰ τὴν προστατεύσωμεν· ταῦτα εἶπον ἵνα πολεμήσω τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ πιστεύω εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν· ἀλλὰ, κύριοι, ἀπολύτως οὐδεὶς εἰμπορεῖ νὰ καθιερώσῃ οὐδαμοῦ τοιαῦτα ἀξιώματα· παντοῦ καὶ πάντοτε ἐπέρχονται ἐξαιρέσεις καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχει ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν· τέλος αἱ συγκοινωνίαι ἐξῃρέθησαν ἀπὸ τὸν κανόνα τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ· ὑπὲρ αὐτῆς χορηγεῖται προστασία εἴτε διὰ προνομίων εἴτε διὰ χρηματικῶν βοηθημάτων· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον πρὸ ὀλίγου εἰς τὸν Κ. Πετσάλην, ὅτι δὲν πιστεύει εἰς ὅσα λέγει, ὅτι καὶ αὐτὸς ἐνέκρινε προνόμια καὶ προστασίαν ψηφίζων πρὸ ὀλίγου τὰ περὶ σιδηροδρόμων νομοσχέδια. Ἡ συγκοινωνία, κλάδος τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἐπιδέχεται ἐξαίρεσιν· εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου τὰς ἀρχὰς αὐτὰς παραδέχονται· ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν συμφέροντα ἄλλα, συμφέροντα μεγάλα τοῦ ἐμπορίου, τῆς γεωργίας, καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσαμεν κατά τι τὸ παραχωρούμενον προνόμιον, ἐζητήσαμεν τὴν περιστολὴν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τοῦ περιπλέειν ὅλους τοὺς ἑλληνικοὺς λιμένας, ἐτηρήσαμεν ἑπομένως τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ κηρύξωμεν μέρη τινὰ ἐλεύθερα διὰ πᾶσαν σημαίαν. Δὲν πρόκειται, βλέπετε, κατὰ τὴν περίστασιν αὐτὴν νὰ συζητήσωμεν καὶ καθιερώσωμεν ἀρχὰς τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ· ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, αὐτοὺς τοὺς λιμένας μᾶς ζητοῦν ξένοι ἵνα ἐνεργῶσι τὴν ἀκτοπλοΐαν ἐπ’ ἀμοιβῇ παραχωρήσεως μεγάλων συμφερόντων· ἡ συμφωνία αὕτη βλάπτει τὰ συμφέροντά σου, τί δύναται νὰ τὰ ἐξασφαλίσῃ; Ἡ ἑταιρία ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν ἣν βλέπετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰποῦσα ὅτι μετὰ τοῦτο οὐδένα κίνδυνον διατρέχει. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τῆς καθιερώσεως ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, οὔτε περὶ τῆς παραχωρήσεως πράγματι τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας· τὸ νομοσχέδιον παρεδέχθη μόνον τὴν ἀρχὴν συμφωνίας μὲ τὴν ἑταιρίαν, νὰ μὴ ἀντιτάξῃ τὸ προνόμιόν της ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ παραχώρησις· σήμερον δὲν γίνεται οὐδεμία τοιαύτη παραχώρησις, ἐπιφυλάσσεται δὲ ἡ κυβέρνησις εἰς περίστασιν καθ’ ἣν συμφέροντα εἴτε ἐξωτερικὰ εἴτε ἐσωτερικὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς γεωργίας ἤθελον ὑπαγορεύσει τὸ μέτρον τοῦτο νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσιν καὶ ἔγκρισίν σας· τότε θέλουσιν ἔλθει τὰ ζητήματα περὶ ὧν ματαιολογοῦσιν ἤδη. Τινὲς φέρουν τὴν ἀπελπισίαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως τῆς ἑταιρίας, ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς θέσιν ἐπιτυχῶς ν’ ἀγωνισθῇ πρὸς τὰς ἄλλας ἑταιρίας ἐπὶ τῶν παραλίων τῆς Ἀνατολῆς, ταῦτα δύνανται νὰ δώσουν τροφὴν καὶ ὕπαρξιν εἰς ἑταιρίας Ἑλληνικάς· ἐπιφυλαττόμενοι διὰ τῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παραχωρήσωμεν εἰς ξένας ἑταιρίας τὴν ἄδειαν τοῦ πλησιάζειν εἰς τοὺς λιμένας μας, δὲν ἐπιφυλαττόμεθα τοῦ δικαιώματος νὰ ἐπιδιώξωμεν ὠφελείας; δὲν θέλομεν κάμει τὴν παραχώρησιν ταύτην ἄνευ συμφερόντων σπουδαίων, καὶ τοιαῦτα δύνανται ν’ ἀποβλέπωσι καὶ τὴν ναυτιλίαν μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ ἀρχὴ ἡ διέπουσα τὸ νομοσχέδιον· ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον ἡ προσθήκη τῶν 150,000 δραχμῶν δὲν δίδονται συνεπείᾳ αὐτῆς μόνης τῆς παραχωρήσεως· ὄχι· ἀλλὰ διότι ἀπεδείχθη ἀπὸ τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὰς ἐρεύνας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπανειλημμένως, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ· ὅτι ἡ ἑταιρία ζημιοῦται καὶ ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καταῤῥέει· ἡ συνδρομὴ ἡ γενομένη εἰς τὴν ἑταιρίαν δὲν καλύπτει τὰ ἔξοδα καὶ τὰς ζημίας· ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς νέαν συνδρομὴν γενναιοτέραν ἢ ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ καταπέσῃ. Καὶ, κύριοι, ἡ ἰδέα τῆς ἐγκαταλείψεως καὶ ἡ αἰτίασις κατὰ τῆς ἑταιρίας συμπίπτει πρὸς μίαν πρότασιν περίεργον· ἤδη, καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, μία πρότασις μοὶ ἔδωσε νὰ ἐννοήσω πόσην εἰς ἕτερα μέρη ἀξίαν δίδουν εἰς τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας· μ’ ἀνήγγειλαν σπουδαίως ἔξωθεν, ὅτι ἡ Αἴγυπτος ἀνελάμβανε τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν ἡμῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς συνδρομῆς καὶ ἀνεδέχετο νὰ ἔλθῃ ἐδῶ νὰ μᾶς ὑπηρετήσῃ· ἡ πρότασις μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν· ἂν ἡ Αἴγυπτος εἰς τόσας θυσίας ὑποβάλλεται διὰ νὰ τηρήσῃ τὴν συγκοινωνίαν ἡμῶν, πρέπει νὰ πράξωμεν τὸ αὐτὸ ἡμεῖς καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Αἰγυπτιακὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν ἐν Ἑλλάδι; Ἡ προσθήκη τῶν 150,000 δραχ. δὲν εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, συνέπεια μόνον τῆς παραχωρήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνει ἡ ἑταιρία τῶν δύω γραμμῶν, εἶναι καὶ ἀναπλήρωσις ζημίας ἀποδειχθεῖσα ἀναγκαία ἐπὶ πολλὰ κατὰ συνέχειαν ἔτη καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τὸ ἔθνος νὰ δυσκολευθῇ νὰ κάμῃ τὴν θυσίαν αὐτὴν καὶ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπιφυλάξῃ τὸ δικαίωμα εἰς ἑαυτὸ ἐν ἀνάγκῃ, ἢ ὁπόταν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ συμφέροντα, τὴν ἐλάττωσιν δασμῶν π. χ. καὶ φόρων, ν’ ἀνταλλάξῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Κύριοι, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἀποφασίσατε, ἂν τῳόντι θέλετε νὰ ὑποβληθῆτε εἰς νέαν θυσίαν, ἢ, ἂν θέλετε νὰ τὴν ἀρνηθῆτε, ἀλλὰ τότε ἔχετε βέβαιον καὶ ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ καὶ νὰ ζήσῃ, ἔτος κατ’ ἔτος ζημιοῦται καὶ ζῇ τρώγουσα τὰς ἰδίας αὑτῆς σάρκας· ἐντὸς ὀλίγου δὲ θὰ τὰς καταφάγῃ καὶ θ’ ἀποθάνῃ. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ τις, κύριοι, νὰ εἴπῃ ἂς διαλυθῇ· καὶ μὴ πιστεύετε ὅτι θέλετε ἀποκτήσει πλήρη συγκοινωνίαν μὲ ξένα πλοῖα καὶ ἴσως διά τινας, τὸ πρᾶγμα φαίνεται ὡς μὴ ἄξιον προσοχῆς, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν πατρίδα των ἀναγκάζονται νὰ ὑποστῶσι κινδύνους μεγάλους καὶ κόπους, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον. Ἡ ἑταιρία, κύριοι, ἡ ἑλληνικὴ εἶναι ὅπως αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι· ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διευθύνῃ αὐτήν· ἡ ἑταιρία δὲν εἶναι ὑπάλληλος τῆς κυβερνήσεως· ἡ κυβέρνησις εἶναι μέτοχος καὶ δύναται μόνον νὰ ἔχῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ οἱ ἄλλοι μέτοχοι· ἡ κυβέρνησις δύναται μόνον ν’ ἀρνηθῇ τὴν συνδρομήν της καὶ νὰ καταδικάσῃ εἰς θάνατον τὴν ἑταιρίαν· δὲν δύναται ὅμως νὰ προχωρήσῃ καὶ νὰ διαθέσῃ τὴν περιουσίαν τῶν μετόχων ζητοῦσα αὐτογνωμόνως μεταβολὴν καταστατικῶν κατὰ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα τρόπον καὶ ἐπιβάλλουσα τὴν θέλησίν της· ὅ,τι δύναται νὰ εἴπῃ εἶναι· «δὲν σᾶς συνδράμω, διαλυθῆτε.» Ἑπομένως αἱ ἑταιρίαι, αἱ ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις διοικοῦνται ὡς διοικοῦνται ὅλαι αἱ ἑταιρίαι· οἱ μέτοχοι ἔχουν ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιφορτισμένοι τὴν διεύθυνσιν τῶν ὑποθέσεων τῆς ἑταιρίας καὶ αὐτοὶ οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν διευθύνουν τὰ τῆς ἑταιρίας· οὕτως ὅλαι αἱ ἑταιρίαι εἶναι συγκεκροτημέναι, ὅλαι ἔχουν συμβούλια καὶ διευθυντήν. Κύριοι, δὲν εἶναι καιρὸς ἴσως, οὔτε πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ κατάστασις τῆς ἑταιρίας ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν καὶ ἐννοῶ τὸ σύνολον τῆς διοικήσεως, τὴν κακὴν συγκρότησιν τοῦ ὅλου οἰκοδομήματος, ἢ εἰς τὴν ἐν γένει κατάστασιν ὅλων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν. Συνδρομὴ δὲν δίδεται μόνον εἰς τῆς Ἑλλάδος τὴν ἑταιρίαν, εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι λαμβάνουν συνδρομὰς, διότι τὰ ἔξοδα αὐτῶν εἶναι ὑπερβολικὰ καὶ δὲν ἀνταποκρίνονται συνήθως εἰς τὰ ἔσοδα καὶ μάλιστα εἰς τὰ μέρη ὅπου καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ συγκοινωνία δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένα. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἔχει συνδρομὰς, εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ παντοῦ, ἔτι μᾶλλον ἔχει ἀνάγκην ἐνταῦθα τοιαύτης συνδρομῆς ἡ ἑταιρία μας, ἥτις ἀναγκάζεται νὰ προσεγγίζῃ εἰς μέρη πολλάκις ἔρημα. Μοὶ συνέβη νὰ ταξειδεύω μὲ τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας εἰς τὰς νήσους καὶ παρετήρησα πολλάκις ὅτι ἀπό τινα μέρη τὸ ἀτμόπλοιον ἔκαμε μὲν ὁλόκληρον ταξείδιον, δὲν παρελάμβανε δὲ οὔτε ἕνα ἐπιβάτην, δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτὰ τὰ μέρη, ὅτι ἐπειδὴ δὲν ἔχετε ἐπιβάτας σᾶς ἀρνούμεθα τὴν συγκοινωνίαν, καθότι δὲν κερδίζομεν, ὡς πρέπει νὰ κερδίζωμεν· καὶ αὐτοὶ συνεισφέρουν τὸν ὀβολόν των διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τοὺς τὴν ὀφείλομεν. Λοιπὸν πρώτη ἀνάγκη εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς συγκοινωνίας, καὶ εἶναι ἀνάγκη σπουδαιοτάτη καὶ λίαν κατεπείγουσα διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἐνταῦθα καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ συγκοινωνία εἶναι μικρὰ καὶ δὲν δύναται δὲ νὰ εὐτυχήσῃ ἀφοῦ ἡ ὑπόσχεσις πρὸς αὐτὴν, ἐφ’ ἧς ἐστηρίζετο, δὲν ἐπραγματοποιήθη. Ἔχετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν σας τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπεβάλαμεν· κατ’ αὐτὴν ἓν ἑκατομμύριον 200 χιλ. δρ. ἐλλείπουν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ θέλετε ἰδεῖ ὅτι πολὺ ἀπεκόψαμεν καὶ ἀδίκως καὶ αὐθαιρέτως· ὅτε ἐξητάσθησαν καὶ παρ’ ἡμῶν οἱ λογαριασμοὶ τῆς ἑταιρίας, ἐκόψαμεν πολλὰ, δὲν ἐδέχθημεν πολλὰ, διὰ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἔχωσι δίκαιον. Πῶς θέλετε, κύριοι, ἡ ἑταιρία νὰ ζήσῃ, νὰ εὐτυχήσῃ ἀφοῦ ἀφαιρέσητε τὸν ἄρτον της, δὲν πληρώνετε ὅ,τι ὑποσχέθητε; πρέπει πρῶτον νὰ τῆς δώσητε, ὅ,τι τῆς ὀφείλετε. Ἂν ἡ ἑταιρία εἶχεν ἥμισυ ἑκατομμύριον, οἱ τόκοι ἤθελον εἶσθαι πληρωμένοι, καὶ αἱ μετοχαί της δὲν ἐξέπιπτον, περιπλέον ἤθελε δυνηθῆ νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασίν της. Ὡμίλησαν, κύριοι, κατὰ τῆς διοικήσεως, ἐγὼ δὲν ὑπερασπίζομαι τὴν διοίκησιν, ἀλλ’ ἐξετάζω καὶ τοὺς ἑτέρους λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ φέρουν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν. Κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἑταιρίας πολλαπλῶς ἐξητάσθη· πρῶτον σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἑταιρία ὡς ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν αὐθαίρετον θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐνόσῳ δὲν ἀπεφάσιζε τὴν διάλυσίν της ἔπρεπε νὰ παραδεχθῇ μέτρα εἰς τὰ ὁποῖα καὶ οἱ κύριοι τῆς ἑταιρικῆς περιουσίας ἠδύναντο νὰ συμφωνήσωσι. Πρὸ δύο ἐτῶν συζητεῖται τὸ ζήτημα τῆς ἑταιρίας, διάφοροι γνῶμαι ἐξετέθησαν, συνεστήσαμεν ἐπιτροπὰς ἐξ ἀνθρώπων εἰδημόνων, οἵτινες εὗρον ὡς μέσον θεραπείας τὴν μεταβολὴν τῆς διοικήσεως. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, τὴν ὁποίαν σᾶς προτείνομεν, σκοπεύουσι νὰ καθιερώσωσι πλήρη τὴν εὐθύνην. Τί ἐλέγαμεν μέχρι τοῦδε; τὴν πολυπρόσωπον διοίκησιν δὲν φθάνει ἡ εὐθύνη, πέντε ἄνθρωποι διοικοῦν, ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος; καὶ οἱ πέντε. Μοὶ συνέβη, κύριοι, ὅταν ἤμην δικηγόρος τὸ ἑξῆς· μοὶ ἀνέθεσεν εἷς πελάτης τὴν ὑπόθεσίν του, ἐπίστευεν ὅμως ὅτι οἱ πολλοὶ δικηγόροι δύνανται ἐπιτυχέστερον νὰ διεξαγάγωσιν αὐτὴν καὶ διώρισεν καὶ ἄλλους δύω· οἱ τρεῖς ἐκινήσαμεν τρεῖς ἀγωγὰς, ἀλλὰ καὶ αἱ τρεῖς ἀπεῤῥίφθησαν, διότι οὐδεὶς ἐμελέτησεν ὡρίμως, ἕκαστος ἡμῶν ἐπίστευεν εἰς τὴν μέριμναν τοῦ συναδέλφου του, καὶ οὐδεὶς ἐμερίμνησεν. Πολεμῶ τὸ πολυπρόσωπον τῆς διοικήσεως, διότι ἀπαλείφει τὴν εὐθύνην, ἐπροτιμήσαμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν τοὺς πολλοὺς διὰ τοῦ ἑνός· ἂς παραδώσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν διοίκησιν καὶ ἂς τὸν περιβάλωμεν μὲ εὐθύνην· ἡ τιμή του, τὸ συμφέρον του θὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ προσέχῃ. Ἐσυζητήθη ὅμως κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ γίνῃ ὁ διορισμὸς τοῦ διοικητοῦ, τὸ σύστημα τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν πολλῶν, σᾶς προσθέτω, ἐδοκιμάσθη εἰς πολλὰ μέρη ἀλλ’ εἰσέτι δὲν ἐλύθη ὁριστικῶς· διότι εἰς πολλὰ μέρη καὶ τελευταῖον εἰς τὴν Αὐστρίαν ἀπὸ τὸν ἕνα ἐπανῆλθον εἰς πολλοὺς καὶ πάλιν εἰς τὸν ἕνα· ἤρχισαν μὲ πολυπρόσωπον διοίκησιν, ἔφθασαν εἰς τὴν μονοπρόσωπον καὶ τελευταῖον ἐπανῆλθον εἰς τὴν πολυπρόσωπον, διότι οὔτε τὴν μονοπρόσωπον εὗρον ἀσφαλῆ. Κύριοι, ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ εἶχε τὴν διοίκησιν ὠργανισμένην ἐκ πέντε μελῶν· οὗτοι εἰσὶ καὶ οἱ ἐκλογεῖς καὶ οἱ ἐκλέξιμοι, τὰ πέντε μέλη θὰ ἐκλέγωσιν ἀπὸ τὸν ἑαυτόν των τὸν διευθυντήν. Τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπεστηρίχθη καὶ ἐνταῦθα· ἔλεγον, τί καλλίτερον θέλετε; ἰδοὺ αὐτὸ τὸ σύστημα· τὸ ἐδέχθη ἔθνος προωδευμένον εἰς τὴν ἀτμοπλοΐαν. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἐδέχθημεν αὐτὸ τὸ σύστημα, δὲν ἀπεφασίσαμεν νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν, ἀφήσαμεν ἡ συνέλευσις νὰ τὸ λύσῃ. Λοιπὸν δὲν ἐδέχθημεν τὸ προταθὲν σύστημα· ἐκ τῶν προτέρων ἓξ ὁλοκλήρους μῆνας ἠμφισβητούσαμεν, τελευταῖον συνεφώνησε καὶ τὸ συμβούλιον νὰ ἀφήσωμεν κυρίαρχον τὴν συνέλευσιν, ἥτις ν’ ἀποφασίσῃ τὸν τρόπον καθ’ ὃν θέλει γίνεσθαι ἡ ἐκλογή. Οὕτως, κύριοι, ἐνομίζαμεν ὅτι καθιερώσαντες καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὴν μεταβολὴν τῆς διοικήσεως, ὅπου τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ τόπου τὸ ἀπαιτεῖ οὕτως ἀπὸ πολυπρόσωπον εἰς μονοπρόσωπον μεταβάλλεται ἡ διοίκησις καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἀφήσαμεν εἰς τὸν ἀληθῆ κύριον. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι οὕτως διὰ τοῦ συμφέροντος τὸ ὁποῖον τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου ἔχουν νὰ μὴ ἐξελέγχωνται ἀφαιροῦμεν ἐγγυήσεις, ἀπαιτουμένας διὰ τὴν καλὴν διαχείρισιν· ἀπεναντίας τὰ πρόσωπα τοῦ συμβουλίου ἔχοντα συμφέρον ν’ ἀντικαθιστῶσι τὸν διευθυντὴν, θέλουσι καταβάλλει προσπάθειαν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διοικήσεως· ἀλλ’ ἀληθῶς, κύριοι, ὁ ἐλεγκτὴς ὁ τελευταῖος εἶναι ἡ συνέλευσις, αὕτη εἶναι ὁ ἐξελέγχων καὶ ἀποφασίζων· ἡ συνέλευσις εἶναι κυρία νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει· ἐὰν ἐντὸς τοῦ συμβουλίου ὑπάρχουν φιλοδοξίαι, πιστεύω, ὅτι ἡ ἐπιτήρησις θὰ ᾖναι μεγαλητέρα, διότι ἕκαστος ἐπιθυμῶν νὰ γίνῃ διευθυντὴς πρέπει ν’ ἀποδείξῃ τὰ λάθη τοῦ ἄλλου· ὑπάρχει λοιπὸν συμφέρον εἰς τὸ συμβούλιον νὰ καλύψῃ τὰ λάθη τοῦ διευθυντοῦ· ἐὰν τὸ συμβούλιον ἐμπνέεται ἀπὸ φιλοδοξίαν δὲν θέλει καλύψει τὸν διευθυντήν· καὶ τὸ συμφέρον τοῦ διευθυντοῦ εἶναι νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἀντίθετον εἰς τὴν συνέλευσιν. Ἑπομένως, κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ὅπως κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον ἀφαιρεῖ τὰς ἐγγυήσεις, ἄλλως τε εἰς τὴν συζήτησιν τὴν πολυχρόνιον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος καὶ ὅσον τὰ στενὰ ὅρια τοῦ καταστατικοῦ μᾶς ἐπέτρεπον, οὐδέποτε ἄλλη ἰδέα ἠγέρθη δίδουσα περισσοτέρας ἐγγυήσεις εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ἡμεῖς δὲ προσεθέσαμεν καὶ ἄλλην διάταξιν δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ, ἠμπορεῖ νὰ διορίσῃ παρὰ τῷ συμβουλίῳ ἐλεγκτὴν ἴδιον ἵνα ἐπιτηρῇ καὶ ἐξελέγχῃ· ἀποτέλεσμα δὲ οἰκονομικὸν καὶ τῆς καλῆς ἐκλογῆς θέλει εἶσθαι καὶ νὰ λαμβάνῃ μέριμναν τὸ δημόσιον καὶ ὅσον τὸ μέρισμα εἶναι περισσότερον, τὸ δημόσιον ἔχει συμφέρον μέγα νὰ γίνωνται οἰκονομίαι, νὰ ἐξοδεύωνται ὀλιγώτερα καὶ νὰ κερδίζῃ ἡ ἑταιρία περισσότερα. Ἰδοὺ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπιτυχία τῆς ἑταιρίας ἀλλὰ καὶ τὴν ὑλικὴν ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου.

§175Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κύριον Ζαΐμην, ὅτι ἀφοῦ παραδέχεται ἓν ὡρισμένον ποσὸν δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν.

§176ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει.

§177Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὴ συγχίζετε τὸ δημόσιον μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ ἐργολάβου (θόρυβος).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§179ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀθανάσιος Πετσάλης λέγει ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἐνδιαφέρεται, ἂν κερδίσῃ ἡ ἑταιρία. Εἶναι ἀδιάφορον εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐὰν εἰσέρχωνται εἰς τὸ ταμεῖόν της περισσότερα; μὲ συγχωρεῖται δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν.

§180ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι οἱ λογισταὶ καὶ ὑπολογισταὶ ἔκαμαν περιουσίας.

§181ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι νομίζω πρέπον νὰ ἐκθέτωμεν τὰς ὑπολήψεις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς τῆς κοινωνίας χαίρουν περισσοτέραν ὑπόληψιν, πολλῶν ἐξ ἡμῶν, ὡς τίμιοι ἄνθρωποι. Λοιπὸν δὲν πρέπει ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ διασύρωμεν τὰς ὑπολήψεις τῶν ἄλλων· ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα βουλευτὴν νὰ εἴπῃ τοῦτο ὅταν ἔχῃ πλήρεις καὶ βεβαίας ἀποδείξεις, ὅτι ἡ κακοήθεια τὴν ὁποίαν προσάπτει εἶναι ἀληθής, βεβαία· ἄλλως δὲν φέρουν ἐντὸς τῆς Βουλῆς τοιαύτας μορφάς. Δὲν συναθροίζονται ἀπὸ τὰς ἀγυιὰς καὶ τὰς τριόδους ὕβρεις κατὰ πολιτῶν ἐντίμων, ἐν ὅσῳ δὲν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἔντιμοι, καὶ ἀποδεδειγμένον δὲν ὑπάρχει. Ἀλλά, κύριοι, τί κάμνομεν ἤδη; Ἐὰν τὰ μέσα τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, ᾖναι ἀνεπαρκῆ, προτείνετε καὶ ἄλλα· ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, εἰς ποῖον σκοπὸν ἀποβλέπουν; Σκοπεύουν νὰ καταστείλωσι καταχρήσεις καὶ ἄτοπα, ἂν ὑπῆρξαν τοιαῦτα· οὕτως ἐνομίσαμεν ἡμεῖς ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ τοιοῦτον. Ἔχετε σεῖς ἄλλα; προτείνατέ τα, ἄλλως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑβρίζωμεν τοὺς ἄλλους καὶ νὰ τοὺς κηρύττωμεν ἀτίμους καὶ οὐδὲ πλέον, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐπὶ τέλους συνίσταται εἰς τοῦτο· ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ὅπως ἔχει δὲν δύναται νὰ ζήσῃ, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἀπέδειξεν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις εἶναι ὀλιγώτεραι τῶν ἐξόδων· πρόκειται λοιπὸν νὰ ἀποφασίσητε, ἐὰν ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, πρέπει νὰ ζήσῃ. Οἱ μέτοχοι οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὴν συνέλευσιν ἐνόμιζαν ὅτι πᾶσα μεταβολὴ, πλὴν τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν προτείνομεν, θὰ βλάψῃ τὰ συμφέροντά της ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ· αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς των, καὶ διὰ τοῦτο εἴδατε, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἐπρότεινεν, ὅ,τι ἐπροτείναμεν ἡμεῖς· ἡ συνέλευσις εἶπεν ὄχι, εἰς τὸ ὄχι αὐτὸ τῶν μετόχων δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ τοὺς ἀντιτάξωμεν ἓν ἕτερον ὄχι, νὰ τοὺς εἴπωμεν δὲν θὰ συνδράμωμεν. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων· πρέπει ν’ ἀποφανθῆτε· νομίζετε, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη πρέπει νὰ ζήσῃ; θέλετε νὰ τὴν συνδράμητε; ναὶ ἢ ὄχι; ἐὰν εἴπητε ὄχι, θέλετε ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν διάλυσιν τῆς ἑταιρίας, διότι ἄνευ τῆς συνδρομῆς, τὴν ὁποίαν σᾶς ζητεῖ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ· ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ πέσῃ αὐτὴ ἡ ἑταιρία, νὰ διαλυθῇ, ἐὰν νομίζητε ὅτι κανὲν συμφέρον δὲν ἔχομεν εἰς τὴν ὕπαρξίν της, τότε ἀποφασίσατέ το, ἀρνηθῆτε τὴν συνδρομήν σας, καὶ ἡμεῖς θέλομεν ὑπακούσει.

§182ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά· ἀρκετά.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον;

§184ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· ὄχι.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις ἀπεπερατώθη. — «Ἄρθρον πρῶτον.».............

§186ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν ἰδιαίτερον συμφέρον, οὔτε πολιτικὸν ζήτημα· ἀφοῦ λοιπὸν δὲν πρόκειται οὔτε περὶ τοῦ ἑνός, οὔτε περὶ τοῦ ἄλλου, πρῶτον ἐρωτῶ· ὁ κ. Ζαΐμης εἶπεν, ὅτι αἱ 680,000 δραχμαὶ διαιροῦνται ὡς ἑξῆς· 370,000 εἶναι ἡ ἐπιχορήγησις, ἡ ὁποία ἐδίδετο εἰς τὴν ἑταιρίαν· 128 ἢ 130 χιλιάδες εἶναι ὁ τόκος πρὸς 5%, καὶ 250,000 εἶναι διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐν Ἑπτανήσῳ ἐν τῷ Κορινθιακῷ κόλπῳ καὶ μέχρι Σύρου καὶ Πειραιῶς.

§187ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν διασάφησιν. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶπεν, ὅτι ἔδιδεν 100,000 καὶ ἡμεῖς ἐδίδομεν 150 χιλιάδας........

§188ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κύριος Ζαΐμης δὲν ὡμίλησε περὶ ζημίας διόλου· ἀλλ’ εἶπε, 370,000 δραχμὰς ἐξακολουθούσαμεν νὰ δίδωμεν ὡς ἀποζημίωσιν, αὐτὸ εἶναι τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς ἐπιχορηγήσεως, καθόσον ἡ κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ τὸ δεχθῇ· ἕως τώρα ὠφείλαμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸ 5%· διὰ νὰ λείψῃ ὁ λογαριασμὸς ἀποφασίζομεν νὰ δώσωμεν 150,000· εἴτε κέρδος τῆς ἑταιρίας εἶναι, εἴτε ζημία, ἡ κυβέρνησις θὰ πληρόνῃ κατ’ ἔτος 130,000 δραχμάς. Ἐπὶ τέλους, ἐπειδὴ καταργεῖται τὸ προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας ἐν Ἑλλάδι ἐν μέρει, διότι ἐπιφυλάσσεται τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ εἰς ἄλλην ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας αὐτῆς ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐν τῷ Κορινθιακῷ κόλπῳ καὶ μέχρι Πειραιῶς καὶ Σύρου, δηλαδὴ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἐξαιρουμένων τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου καὶ τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, διὰ τοῦτο ἡ ἑταιρία θὰ ζημιωθῇ, καὶ τὴν ζημίαν τὴν περιορίζουν εἰς 150,000 δραχμάς· τοῦτο δὲ προστιθέμενον εἰς τὰς 130 χιλιάδας γίνεται 650 χιλιάδες. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ζαΐμη λεχθέντα, ὅστις ἐπιστημονικῶς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐμελέτησε· διότι, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκαμε μακρὰν ἐργασίαν ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Τώρα ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἰσχυρίζεται ὅτι αἱ 30 χιλ. δραχμαὶ δίδονται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ τὰ ἴδωμεν εἰς τὰ ἔγγραφα, καὶ βεβαίως ὅ,τι λέγει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, τὸ λέγει ἐν πλήρει πεποιθήσει. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ζαΐμης ἐν πλήρει πεποιθήσει τὸ εἶπεν. Ἀλλὰ παρεκτὸς τούτου εἶναι τὸ ἄλλο συμφέρον, τὸ ὁποῖον, φρονῶ, εἶναι ἄξιον νὰ ὑποκύψῃ εἰς μακρὰν συζήτησιν, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ὑποστηρίξεως διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἀτμοῦ, καὶ ἐὰν αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῷ ὄντι παραδεχθῇ, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ὥστε διὰ Β. διατάγματος νὰ παραχωρῆται εἰς ἄλλην ἑταιρίαν ἡ ἀκτοπλοΐα τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν αὐτὸ ᾖναι συμφέρον εἰς τὸ μέλλον τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Τώρα τὸ μέλλον τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας δὲν εἶναι ἄξιον ἀναβολῆς διὰ τὴν αὔριον;

§189ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ ἐπανορθώσω ἓν πρᾶγμα. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐν τέλει εἶπεν, ὅτι διὰ διατάγματος πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας· τοιοῦτόν τι δὲν λέγει τὸ νομοσχέδιον· ἡμεῖς δὲν ὑποστηρίζομεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν· καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ συζητηθῇ πάλιν, καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ θὰ λυθῇ· ἀλλ’ ἡμεῖς ἤδη δὲν παρουσιάζομεν πρότασιν τοιαύτην, δεύτερον οἱ κύριοι βουλευταὶ πρὶν ἢ ἔλθουν νὰ ἐξετάσουν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, θὰ γνωρίσουν τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὴν κατάστασιν τῆς ἑταιρίας.

§190ΤΙΝΕΣ. Τίποτε.

§191ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κακὰ κάμνομεν τότε· καὶ ἂν ῥίψητε ἕνα ὀφθαλμὸν εἰς τοὺς λογαριασμοὺς, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἡ ζημία ἡ διαρκὴς καὶ ἐτησία εἶναι ὁποία σᾶς λέγομεν, εἶναι περιττὸν τὸ λέγει ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ προσθήκη τὴν ὁποίαν προτείνομεν χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον διαρκῶς ἐπιβαρύνει τὴν ἑταιρίαν. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ, ἄλλο πρᾶγμα.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τοὺς λόγους τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ὅστις ἐστήριξεν ὅτι εἴδομεν τὰ ἔγγραφα αὐτά. Ἐγὼ προκαλῶ τὸν ἰδόντα.

§193ΤΙΝΕΣ. Ἐκτὸς τοῦ κ. Ζέγγελη κανεὶς δὲν τὰ εἶδε.

§194ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον τὸ νομοσχέδιον, κ. πρόεδρε, ἐὰν πρόκηται νὰ κανονίσῃ λογαριασμοὺς ἢ νὰ ὁρίσῃ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς τὴν ἑταιρίαν, αὐτὰ θὰ κανονισθοῦν κατὰ τὴν πληρωμήν· ἑπομένως αὐτὰ θὰ ἐξετασθῶσι καὶ θὰ συζητηθῶσι· στηρίζονται εἰς ἔγγραφα, εἰς λογαριασμοὺς ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται τὸ ἀληθές. Ἴδετε τοὺς λογαριασμούς, τοὺς ὁποίους κατ’ ἔτος δημοσιεύει ἡ ἑταιρία, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς γνῶσιν ὅλων· ἐξ αὐτῶν εἶναι εἰς θέσιν ἕκαστος νὰ γνωρίζῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς ἑταιρίας, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐφέραμεν ἡμεῖς.

§195ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ τὰ ἔγγραφα, τὰ διαλαμβάνοντα τοὺς ἀπολογισμοὺς· ὡς πρὸς αὐτοὺς ἔκαμα ἀγορεύων μίαν παρατήρησιν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ ἐξελεγχθῶσιν ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν· ὁ κ. πρωθυπουργὸς καθὼς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.....

§196ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν θέλετε, κ. Δεληγεώργη, ἀναβάλλομεν δι’ αὔριον· δὲν ἐπιμένομεν.

§197ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε, πολὺ καλά. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, (ὥρᾳ 8 καὶ 20 Μ. Μ.).