1871.05.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85

Τῆς 22 Μαΐου 1871.

(Σάββατον.)

ὥρα 3 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθησαν παρόντες βουλευταὶ οἱ ἑξῆς.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀπόμαχοί τινες διεύθυναν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἔχουσαν οὕτω. «Κύριε πρόεδρε, σήμερον κυροῦται ἡ καταδίκη τῆς καταστροφῆς μας· ἀπὸ ὑμᾶς ἀναμένομεν προστασίαν καὶ εἰς ὑμᾶς προσπίπτομεν γονυκλιτῶς ὅπως μᾶς σώσητε ἀπὸ τὴν συμφορὰν ταύτην. Ἡ ὑποστήριξις ὑμῶν, κ. βουλευταί, δίδει ἄρτον εἰς διακοσίους γέροντας χωλοὺς, τυφλοὺς, καὶ εἰς ἄλλα τόσα πειναλέα τέκνα ῥιπτόμενα εἰς τὰς ὁδούς· οὐδὲν ἄλλο λέγομεν, κύριοι, εἰμὴ ὅτι παρ’ ὑμῶν ἐλπίζομεν τὴν σωτηρίαν μας. Προσθέτοντες εἰσέτι ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν, ὄντες ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, θέλομεν ῥιφθῆ εἰς τὰς ἀγυιὰς ἄνευ στέγης καὶ ἄρτου. (Ὑπογραφαὶ 12 ἀπομάχων.)

§2ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Περισσότεροι ἀπόμαχοι δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι ἀλλοῦ παρὰ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου· σᾶς λέγω δὲ, ὅτι ἡ διάθεσις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· διότι τοὺς ἀναγκάζουν νὰ ὑποφέρουν καὶ τοὺς στέλλουν ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας μὲ μίαν ἀντιμισθίαν 25 δραχμῶν· λοιπὸν καλλίτερα εἶναι νὰ λείπουν καὶ αὐταὶ παρὰ νὰ ἀναγκάζουν τοὺς ἀνθρώπους νὰ ὑποφέρουν.

§3ΜΗΤΣΑΣ. Πολλὰ ὀλίγοι εἰμπορεῖ νὰ τὸ θέλουν αὐτό.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται εἰς γʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προξενείων.

§5ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγινεν ἡ ἀναφορὰ, κ. πρόεδρε;

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§7ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει εἰς γʹ. συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ μισθοῦ τῶν ἐν Ἰωαννίνοις, Ἀδριανουπόλει, Βιτωλίοις καὶ Χίῳ προξένων, ὅπερ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἔχον ὡς ἕπεται.

«ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ τροποποιήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν Ἰωαννίνοις, Ἀδριανουπόλει, Βιτωλίοις καὶ Χίῳ Προξένων. Ὁ μηνιαῖος μισθὸς τοῦ μὲν ἐν Ἰωαννίνοις Προξένου προσδιορίζεται εἰς δραχμὰς 800, τοῦ δὲ ἐν Ἀδριανουπόλει εἰς δραχμὰς 600 καὶ τοῦ ἐν Βιτωλίοις ἐπίσης εἰς 600. Ὁ τοῦ Προξένου Χίου προσδιορίζεται εἰς 500. Πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα Νόμον καταργεῖται.»

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τῆς προτάσεως βουλευτῶν τινων περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ λῃστείας. (Ἐγένετο δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἔχουσα ὡς ἑξῆς.) «Ἄρθρον 1. Ἀγάμου ὄντος τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ ΤΟΔʹ. περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας νόμου φονευθέντος ἢ ἀποθανόντος, ἡ σύνταξις δίδεται εἰς τοὺς γονεῖς ἢ, ἐν ἐλλείψει τούτων, εἰς τὰς ἀγάμους ἀδελφὰς καὶ τοὺς ἀνηλίκους ἀδελφοὺς αὐτοῦ. Ἄρθρον 2. Ἡ ἐν ἄρθρῳ 34 τοῦ αὐτοῦ νόμου ὁριζομένη ποινὴ τῆς εἱρκτῆς μεταβάλλεται εἰς φυλάκισιν, συνεπάγουσαν τὴν διὰ βίου στέρησιν τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 21 καὶ 23 τοῦ Π. Ν. ὁριζομένων δικαιωμάτων. Ἐφαρμόζεται δὲ ἡ διάταξις τοῦ εἰρημένου ἄρθρου καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ σύλληψις καὶ προσαγωγὴ ἢ ὁ φόνος ἀρχιλῃστοῦ ἢ λῃστοῦ ἐνεργηθῇ τῇ συμπράξει μετὰ πολιτῶν ἢ στρατιωτικῆς δυνάμεως ἢ διὰ καταδείξεως. Ἡ διάρκεια τῆς ἰσχύος τῆς προκειμένης διατάξεως παρατείνεται ἐπὶ δύο ἔτη. Ἄρθρον 3. Τὰ προηγούμενα ἄρθρα θεωροῦνται ἰσχύοντα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ΤΟΔʹ. Νόμου.»

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ συνοικισμοῦ Κορινθίων διὰ γʹ. φορὰν· ἔχει δὲ καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν μίαν τροπολογίαν ἐπ’ αὐτῆς, ἡ ὁποία θέλει ἀναγνωσθῆ. (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς γʹ. συζήτησιν ἔχουσα ὡς ἑξῆς.) «Ἄρθρον 1. Οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1858 ΥΞΘʹ. νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων κάτοικοι Π. Κορίνθου καὶ Ἑξαμιλίων λαβόντες ἐν τῷ συνοικισμῷ τῆς Ν. Κορίνθου πλειότερα τοῦ ἑνὸς οἰκόπεδα, καὶ κατασκευάσαντες εἰς ἓν τούτων τελείαν οἰκοδομὴν, θεωροῦνται ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὰς παρὰ τοῦ νόμου καὶ τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἐκδοθέντος Β. Διατάγματος ἐπιβαλλομένας αὐτοῖς ὑποχρεώσεις, καὶ δύνανται νὰ διαθέσωσι κατ’ ἰδίαν βούλησιν τὰ δοθέντα αὐτοῖς ἕτερα οἰκόπεδα. Ἄρθρον 2. Εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Π. Κορίνθου καὶ τῶν Ἑξαμιλίων, ὅσοι δὲν ἠδυνήθησαν μέχρι τοῦδε νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπὶ τῶν παραχωρηθέντων πρὸς αὐτοὺς οἰκοπέδων, χορηγεῖται τριετὴς προθεσμία ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των κατὰ τὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ὁρισθέντα. Παρελθούσης τῆς προθεσμίας ταύτης, τὰ οἰκόπεδα ἐπανέρχονται διοικητικῶς καὶ ἄνευ δικαστικῆς μεσολαβήσεως εἰς τὴν κατοχὴν καὶ τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου, καὶ διατίθενται κατὰ τὰ περὶ φθαρτῶν κτημάτων νόμιμα. Ἄρθρον 3. Εἰς πάντα μὴ κάτοικον Π. Κορίνθου καὶ Ἑξαμιλίων ἐπιθυμοῦντα νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὸν συνοικισμὸν τῆς Ν. Κορίνθου δύναται νὰ παραχωρηθῇ δωρεὰν ἓν ἐθνικὸν οἰκόπεδον ἐκτάσεως 500 μέτρων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ ἐγείρῃ τελείαν οἰκοδομὴν ἀξίας δισχιλίων δραχμῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ταχθείσης προθεσμίας, ἐφαρμοζομένων καὶ ἐνταῦθα τῶν διατάξεων τοῦ ἰδίου ἄρθρου κατ’ ἐκείνου, ὅστις δὲν ἤθελεν ἐκπληρώσει ἐμπροθέσμως τὰς ὑποχρεώσεις του. Αἱ εἰς τὴν ἀνωτέρω παράγραφον ἀναφερόμεναι παραχωρήσεις θέλουν ἐξακολουθήσει ἐπὶ δύο ἔτη λογιζόμενα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου.»

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἡ περὶ ἐξώσεως τῶν ἐνοικιαστῶν πρότασις. (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἔχον ὡς ἑξῆς. «Ἄρθρον 1. Ἀγωγαὶ περὶ ἐξώσεως τοῦ μισθωτοῦ ἀπὸ τοῦ μισθωθέντος κτήματος δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν καὶ εἰς τὸν ἁρμόδιον πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 634–637 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Ἄρθρον 2. Ἡ ἀπόφασις τοῦ προέδρου ἐκτελεῖται κατὰ τὸ ἄρθρον 639 τῆς Πολ. Δικονομίας. Ἐπιτρέπεται δὲ κατ’ αὐτῆς ἀνακοπὴ ἢ ἔφεσις, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν δὲν ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τοῦ προέδρου. Ἄρθρον 3. Ἡ ἀπόφασις εἶναι μόνον προσωρινὴ καὶ δὲν βλάπτει τὴν κυρίαν ὑπόθεσιν, ἥτις εἰσάγεται ἐπιμελείᾳ τινὸς τῶν διαδίκων εἰς ὁλόκληρον τὸ δικαστήριον, κατὰ τὰ ἄρθρα 618 καὶ ἑπόμενα τῆς Πολ. Δικονομίας, εἰς συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν.»

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἐπίσης εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ 25 ἄρθρου ἐδαφ. 2 τοῦ περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας νόμου. (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἔχον ὡς ἑξῆς·)

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 25, ἐδαφ. 2 τοῦ νόμου ΦϞΒʹ. τῆς στρατιωτικῆς ποιν. νομοθεσίας. Ἄρθρον μόνον. Τὸ ἄρθρον 25, ἐδάφ. 2 τοῦ νόμου ΦϞΒʹ. περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ἀπὸ 19 Μαΐου 1860 τροποποιεῖται ὡς ἕπεται. Ὁ πρόεδρος, ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος καὶ ὁ γραμματεὺς τοῦ ἀναθεωρητικοῦ δικαστηρίου διορίζονται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, οἱ δὲ δικασταὶ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Οἱ δικασταὶ λαμβάνονται ἐκ τῶν ἐν τῇ φρουρᾷ τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου ἐν ἐνεργείᾳ ἢ διαθεσιμότητι ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, δύνανται δὲ νὰ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλων μετὰ ἐνιαύσιον δικαστικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ καὶ πρότερον, ἐὰν παύσωσι νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῇ φρουρᾷ ταύτῃ.»

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης τὸ περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ συνενώσεως τῶν εὐεργετικῶν ταμείων τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ νόμου εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν· (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δε-

κτὸν, ἔχον ὡς ἕπεται.)

«ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ περὶ συνενώσεως τῶν εὐεργετικῶν ταμείων τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ Νόμου. Τὰ ἄρθρα 4 καὶ 8 τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ΣΕʹ. Νόμου τῆς 7 Ἀπριλίου 1867 τροποποιοῦνται ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 4. Ὁ ἔλεγχος τῶν πράξεων τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς ἀνατίθεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξασκούμενος παρ’ ἑνὸς τῶν παρὰ τῷ στρατιωτικῷ λογιστηρίῳ ἐπεξεργαστῶν, ἐκπληροῦντος συνάμα καὶ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Ἄρθρον 8. Ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου πληρόνονται κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἀναλογίαν ἐν τοῖς ἐδαφίοις ά, βʹ καὶ γʹ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου τὰ μερίσματα τῶν ἐντὸς τοῦ ἔτους εἰς ἀποστρατείαν μεταβαινόντων ἀξιωματικῶν, τὰ βοηθήματα τῶν ἐντὸς τοῦ ἔτους χηρευουσῶν οἰκογενειῶν μετόχων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, τὸ εἰς τὰ ἐπιστρεφόμενα μετοχικὰ κεφάλαια ἀναλογοῦν προσαύξημα, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ 19 ἄρθρου τοῦ ΧΟΔʹ. Νόμου καὶ ἡ μισθοδοσία τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ταμείου ἐκτὸς τῆς τοῦ γραμματέως».

§13ΛΕΚΚΑΣ. Εἰς τὸ προσωπικὸν διότι ἐνδεχόμενον νὰ διορισθῇ οἷος δήποτε ἀξιωματικὸς, νὰ βάλωμεν τὸ πολὺ ἀνθυπασπιστάς.

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Συναινῶ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ καταργήσεως ἐπιμισθίων εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἔχον ὡς

ἑξῆς.)

«ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ καταργήσεως ἐπιμισθίων. Ἄρθρον μόνον. Καταργοῦνται αἱ ὑπὸ τὰ ἐδάφια ά. καὶ δʹ. διατάξεις τοῦ 2 ἄρθρου τοῦ ἀπὸ 29 Μαΐου 1859 νόμου ΦΝ, προσδιοριζομένων τῶν γραφικῶν ἐξόδων διὰ μὲν τὸ Ἀρχηγεῖον τῆς Χωροφυλακῆς εἰς δραχμὰς ἑξήκοντα κατὰ μῆνα, διὰ δὲ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας ἐπιθεωρητὰς εἰς δραχμὰς δέκα κατὰ μῆνα καθ’ ὃν καιρὸν ἐνεργοῦσι τὰς ἐπιθεωρήσεις. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς 1 τοῦ μηνὸς Μαρτίου τοῦ τρέχοντος ἔτους 1871».

§16ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

«ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ καταργήσεως ἐπιμισθίων. Ἄρθρον μόνον. Καταργοῦνται αἱ ὑπὸ τὰ ἐδάφια ά. βʹ. γʹ. δʹ. έ. καὶ ή. διατάξεις τοῦ 9 ἄρθρου τοῦ ἀπὸ 28 Μαΐου 1859 νόμου ΦΔϚʹ. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἡ ὑπὸ τὸ ἐδάφιον ζʹ. διάταξις τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου καὶ νόμου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μηνιαίαν χορηγίαν δραχμῶν 20 εἰς τοὺς ἐπὶ τῆς κοπῆς τοῦ ἱματισμοῦ καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐπιθεωρήσεως ἐν τῷ στρατιωτικῷ σχολείῳ. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς 1 τοῦ Μαρτίου τοῦ τρέχοντος ἔτους 1871».

§17ΛΕΚΚΑΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν, κ. ὑπουργὲ, ἐλπίζω νὰ εὕρητε ὀρθήν. Εἰς τὴν σχολὴν ὑπάρχουν καὶ ὑφηγηταί· ὅταν λοιπὸν ἕνας ἀξιωματικὸς ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας του εἶναι καὶ ὑφηγητὴς, ἐκεῖνος μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς ἄλλους, ὡς ἔχων δύο ὑπηρεσίας.

§18ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Παραδέχομαι.

§19ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ βάλετε «ἐξαιροῦνται οἱ ὑφηγηταί.»

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. «Ἐξαιρουμένων μόνον τῶν ὑφηγητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς.»

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν.—Περὶ τῶν σωματικῶς ἀνικάνων ὁπλιτῶν. Εἰς αὐτὸ ἀνάγεται ἡ ἀναφορὰ περὶ τῆς ὁποίας ἔγινε λόγος.

§22ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Περὶ τῶν σωματικῶς ἀνικάνων ὁπλιτῶν. Οἱ ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ καθιστάμενοι σωματικῶς ἀνίκανοι ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, εἴτε ἕνεκα γήρατος, εἴτε ἕνεκα βλάβης, ἐπισυμβάσης αὐτοῖς ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ, ἢ ἐκ τυχαίου συμβεβηκότος, μὴ κεκτημένοι δὲ τὸ πρὸς σύνταξιν ἀποστρατείας δικαίωμα, οὔτε δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΨΑʹ. νόμου, οὔτε ἕνεκα τραυμάτων ἢ νοσημάτων κατὰ τὸ ἐδάφιον βʹ. τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ ΣΕʹ. νόμου, τίθενται εἰς ἀπόταξιν, ἢ ἀπολύονται κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἑπομένων ἄρθρων. Περὶ τῶν ἐκ γήρατος ἀνικάνων. Ἄρθρον 1. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται ὅσοι, ἔχοντες συμπεπληρωμένην δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ὑπερέβησαν τὸ 55ον ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν, κατέστησαν δὲ ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ γήρως ἐξαντλήσεως τῶν σωματικῶν αὑτῶν δυνάμεων ἀνίκανοι διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, τίθενται εἰς ἀπόταξιν, λαμβάνοντες ἰσοβίως τὰ δύο τρίτα τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς συντάξεως ἀποστρατείας τοῦ βαθμοῦ των, ἂν δὲν προτιμῶσι τὴν ἀπόλυσίν των, ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ δʹ. ἐδαφίου τοῦ κατωτέρω 2ου ἄρθρου.

§23ΛΕΚΚΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ, ἥτις πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη, ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ θέλουν ὅλην τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ των. Λάβετε, κύριοι, ὀλίγην εὐσπλαγχνίαν. Τί σᾶς ζητοῦν; Ἕκαστος ἀπ’ αὐτοὺς δὲν εἶναι εἰμὴ λοχίας καὶ ἐπιλοχίας· ἀπ’ αὐτοὺς τώρα πρέπει νὰ θέλῃ νὰ ὠφεληθῇ τὸ κράτος;

§24ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Οἱ περισσότεροι τὸ θέλουν αὐτό.

§25ΛΕΚΚΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγουν εἶναι σκανδαλῶδες, καὶ εἶναι ἄγνωστον ἐὰν αὐτοὶ ὑποφέρουν, καὶ δὲν πρέπει τὸ ἔθνος νὰ θελήσῃ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ αὐτούς. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶναι λυπηρὸν νὰ χάσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι· μάλιστα δίκαιον θὰ ἦτο οἱ ἀνίκανοι νὰ λαμβάνουν ὁλόκληρον τὸν μισθόν των.

§26ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅσα εἴπατε ὑποστηρίζουν τὴν γνώμην μου· διότι χάριν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται, δὲν πρέπει νὰ βλάψωμεν τοὺς πολλούς.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί προτείνετε κύριοι;

§28ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. «Ἐὰν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἔγεινέ τις ἀνίκανος.....»

§29ΤΙΝΕΣ. Ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον.

§30ΜΗΤΣΑΣ. Ἔχω τροπολογίαν.

§31ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Περὶ τῶν ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ καθισταμένων ἀνικάνων. Ἄρθρον 2. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, παθόντες ἐν διατεταγμένῃ ὑπηρεσίᾳ βλάβην, καθιστῶσαν αὐτοὺς ἀνικάνους διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ά.) Ἐὰν μὲν ἔχωσι συμπεπληρωμένην δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, τίθενται εἰς ἀπόταξιν, λαμβάνοντες ἰσοβίως τὰ δύο τρίτα τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς συντάξεως ἀποστρατείας τοῦ βαθμοῦ των, ἐὰν δὲν προτιμῶσι τὴν ἀπόλυσίν των ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ ἀμέσως ἑπομένου δʹ. ἐδαφίου. βʹ.) Ἐὰν δὲ ἔχωσιν ὑπηρεσίαν ἐλάσσονα τῶν 12 ἐτῶν, ἀπολύονται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, λαμβάνοντες ἐφάπαξ κατὰ τὴν ἀπόλυσίν των τὸ ἐν τῷ συνημμένῳ εἰς τὸν παρόντα Νόμον πίνακι ὁριζόμενον χρηματικὸν χορήγημα, ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ, ὃν ἔχουσιν, ἵνα δι’ αὐτοῦ ἐπιδοθῶσιν εἰς βιοποριστικόν τι ἔργον. Περὶ τῶν ἐκ τυχαίου συμβεβηκότος καθισταμένων ἀνικάνων. Ἄρθρον 3. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται οἱ παθόντες ἐκ τυχαίου συμβεβηκότος βλάβην, καθιστῶσαν αὐτοὺς ἀνικάνους πρὸς πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζῆν, οἱοςδήποτε ἂν ᾖ ὁ χρόνος τῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας αὐτῶν, τίθενται εἰς ἀπόταξιν, λαμβάνοντες ἰσοβίως τὰ δύο τρίτα τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς συντάξεως ἀποστρατείας τοῦ βαθμοῦ των, ἐὰν δὲν προτιμῶσι τὴν ἀπόλυσίν των ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ ἀμέσως προηγουμένου βʹ. ἐδαφίου τοῦ 2ου ἄρθρου. Ἄρθρον 4. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται παθόντες ἐκ τυχαίου συμβεβηκότος βλάβην, καθιστῶσαν αὐτοὺς ἀνικάνους διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ά.) Ἐὰν μὲν ἔχωσι συμπεπληρωμένην δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ἀπολύονται λαμβάνοντες κατὰ τὴν μείζονα ἢ ἐλάσσονα βαρύτητα τῆς βλάβης τὸ εἰς τὸν βαθμόν των ἀντιστοιχοῦν μεῖζον ἢ ἔλαττον χρηματικὸν χορήγημα ἐκ τῶν ἐν τῷ συνημμένῳ πίνακι σημειουμένων. βʹ.) Ἐὰν δὲ ἔχωσιν ὑπηρεσίαν ἐλάσσονα τῶν δώδεκα ἐτῶν, ἀπολύονται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Περὶ τῶν ἐξ οἰκείας βουλήσεως καθισταμένων ἀνικάνων. Ἄρθρον 5ον. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, οἵτινες ἐξ οἰκείας βουλήσεως ἐπήνεγκον εἰς ἑαυτοὺς οἱανδήποτε βλάβην, καθιστῶσαν αὐτοὺς ἀνικάνους διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἀπολύονται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐπασχολοῦνται εἰς ἐλαφρὰ στρατιωτικὰ ἔργα, συμβιβαζόμενα μὲ τὴν σωματικὴν αὐτῶν κατάστασιν, μέχρι τῆς λήξεως τῆς θητείας αὐτῶν. Εἰδικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 6. Οἱ κατὰ τὰ ἀνωτέρω 1, 2 καὶ 3 ἄρθρα εἰς ἀπόταξιν τιθέμενοι ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται τίθενται εἰς ἀπόταξιν μὲ τὸν βαθμὸν, ὃν εἶχον καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπῆλθεν αὐτοῖς ἡ ἐπαγαγοῦσα τὴν σωματικὴν ἱκανότητα βλάβη, ἢ ἀνεγνωρίσθη ἡ ἐκ τοῦ γήρως ἀνικανότης· χρηματικὸν δὲ χορήγημα δίδεται εἰς τοὺς κατὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 4 ἀπολυομένους, τὸ ἀντιστοιχοῦν ἐπίσης πρὸς τὸν βαθμὸν, ὃν ἐκέκτητο ὁ ἀνὴρ, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπῆλθεν αὐτῷ ἡ ἐπενεγκοῦσα τὴν ἀνικανότητα βλάβη. Ἄρθρον 7. Ἡ σύνταξις ἀποτάξεως πληρόνεται ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δὲ χρηματικὸν χορήγημα ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄρθρον 8........ Ἄρθρον 9. Διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος θέλουσιν ὁρισθῆ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος νόμου, ὡς καὶ αἱ βλάβαι αἱ εἰς ἕκαστον τῶν ἀνωτέρω ἄρθρων 2–4 ἀναγόμεναι. Ἄρθρον 10. Ἅπασαι αἱ ἀντιβαίνουσαι εἰς τὸν παρόντα νόμον προγενέστεραι διατάξεις καταργοῦνται.»

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ 8 ἄρθρου. «Οἱ ἀποδεδειγμένως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ παθόντες καὶ ἀνίκανοι καταστάντες λαμβάνουσι πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των.»

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ δεχθῇ ἢ ὄχι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θὰ τὸ δεχθῇ, τότε νὰ θέσωμεν «χάριν τῆς ὑπηρεσίας» καὶ ὄχι «ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ»

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ 3 καὶ 4 χιλιάδων δραχ. δὲν θὰ ὑπῆρχε τόσον μέγα τὸ ἐνδιαφέρον ἀλλὰ πρόκειται περὶ 60,000 δραχ. καὶ ὡς ἐκ τούτου μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι καλὸν ὅπως ἔχει· καὶ ἔπειτα εἶναι προφανὲς ὅτι τὸ ὅλον τοῦ μισθοῦ ὡς σύνταξις δὲν ἐδόθη οὐδ’ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγωνιστὰς· θὰ δώσωμεν λοιπὸν 60,000 δραχμὰς; Ἂς ἐρωτηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ βεβαιώσωσι τί ἀποτελέσματα ἔχει τοῦτο.

§35Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ εἴμεθα βιασμένοι νὰ ψηφίσωμεν, ν’ ἀκούσητε καὶ τὴν γνώμην μου· 600 ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἔπαθον καὶ κατέστησαν ἀνίκανοι· θὰ ᾖναι ἡ μεγαλειτέρα ἀγνωμοσύνη νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἔτσι.

§36ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει παρεξήγησις. Ὁ κ. ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι θέλομεν νὰ λαμβάνωσι τὰς ἀποδοχάς των, ἡμεῖς δὲ τὴν σύνταξιν μόνον λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ μὴ στεροῦνται, πλήρη καὶ σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§37ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει νόμος περὶ τούτου.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἶναι νόμος περὶ αὐτοῦ τεθειμένος;

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§40ΛΕΚΚΑΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας· δὲν σᾶς ζητοῦν παρὰ νὰ τοῖς δοθῇ ἡ σύνταξις σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, καὶ ἀναλόγως τῶν ἐτῶν τῆς ὑπηρεσίας ἑνὸς ἑκάστου.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀναβάλλεται διὰ τὴν αὔριον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μέρος εἶναι ἀναγνωσμένον. Βʹ. ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως περὶ ἀτμαμαξῶν ἄνευ σιδηροδρόμου (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν).

§42ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ὀφείλω νὰ κάμω, πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς ὅτι οἱ Φθιῶται, οἱ Λαμιεῖς, μετὰ δύο, τρία τὸ πολὺ ἔτη ἢ καὶ προτήτερα συγκοινωνοῦν μὲ τὴν Εὐρώπην διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Τουρκίας· οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Τουρκίας, κύριοι, πλησιάζουν τὴν Θεσσαλίαν, ὁ δὲ Βῶλος γίνεται ὁ λιμὴν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ συνδέσῃ τὴν δυτικὴν Εὐρώπην μὲ τὰς Ἰνδίας. Σπεύσατε λοιπὸν νὰ τελειώσωμεν ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ κ. Πιὰτ, περὶ τῆς ὁποίας καὶ χθὲς ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς ἔκαμε λόγον, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὴν εὐκαιρίαν, καὶ ὅταν οἱ ἑταιρίαι εὕρουν τὰ συμφέροντά των, τότε κύριοι, σκεφθῆτε τὰς συνεπείας τῆς βραδύτητός μας.

§43ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κινδυνεύει νὰ χάσῃ τὸ δημόσιον τὴν ποινικὴν ῥήτραν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἔχομεν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Λιβερποὺλ ἑταιρίας Μπίμπη. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μόνον. Ἡ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἐν Λιβερποὺλ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Ἰωάννου Μπίμπη καὶ Σα. συνωμολογηθεῖσα ἀτμοπλοϊκὴ σύμβασις ἐξ ἄρθρων 10 καὶ ἧς τὸ κείμενον ἕπεται, ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν».

§45ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Κύριοι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς πρόκειται νὰ προαχθῇ ἡ συγκοινωνία μετὰ τῆς Εὐρώπης καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ γεωργία ἔχουσι συμφέρον—διότι σκοπὸν ἔχει νὰ φέρῃ τοὺς λιμένας αὐτοὺς εἰς ἄμεσον συνάφειαν μετὰ τῆς Εὐρώπης—ἐσκέφθημεν διατί ὅλοι οἱ λιμένες νὰ μὴ ἔλθουν εἰς αὐτὴν τὴν συγκοινωνίαν; Διὰ τοῦτο προτείνω ἓν δεύτερον ἄρθρον τὸ ἑξῆς (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας καταπλέοντα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ εἰς ἄλλους λιμένας τοῦ βασιλείου ἀπολαύουσι τῶν αὐτῶν ἀτελειῶν, ὧν ἀπολαύουσι καταπλέοντα εἰς τοὺς λιμένας Πατρῶν καὶ Κερκύρας».

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§47ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου;

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐνθυμηθῆτε μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν. Μετὰ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως θὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§52ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ πάλιν θέλω συστήσει νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ παντὸς ἄλλου ἔργου. Οἱ λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι ἀδιαφοροῦν εἰς τοῦτο, ἀναλαμβάνουν μεγάλην εὐθύνην.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἄρχεται ἡ ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ὁ κ. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§54Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου χωρὶς νὰ κατακριθῶμεν, ὅτι ἀμελέτητοι προέβημεν εἰς οὐσιώδεις ἀποφάσεις, διότι χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν, ἐὰν ἡ ζητουμένη ἐπικύρωσις τῆς συμβάσεως στηρίζεται εἰς τὸ δίκαιον, ἐὰν δὲν ἀποβαίνῃ ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, χωρὶς τὴν παραμικρὰν γνῶσιν, ὡς ἐξ ἐφόδου, μᾶς ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω μίαν ἀρχὴν, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα καὶ νὰ μὴ παραδεχώμεθα ἀνεξελέγκτως καμμίαν δαπάνην εἰς βάρος τοῦ δημοσίου χωρὶς νὰ ἦναι ἀνάγκη καὶ ἀνάγκη βεβαιωμένη ἀποχρώντως. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἢ τῆς συνθήκης, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, δύο τινὰ κακὰ, κύριοι, πράττομεν. Αʹ.) Ἀναγνωρίζομεν τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἑταιρίας εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἀναγνωρίζοντες αὐτούς ἐπιβαρύνομεν, κύριοι, τὸ ἔθνος μὲ ζημίαν ἑπτὰ ἑκατομμυρίων δραχ. Διατί, κύριοι, λέγω ἀναγνωρίζομεν; διότι ἡ ψήφισις τῆς ζητουμένης βοηθείας εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν λογαριασμῶν. Καὶ ἐνόσῳ ἀγνοοῦμεν ἂν ἦναι ἀκριβεῖς, ἐνόσῳ στερούμεθα τῶν στοιχείων νὰ ἐρχώμεθα ἡμεῖς, Βουλευτικὸν Σῶμα, νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἔθνος μὲ μίαν χορηγίαν ἐτησίαν 700,000 δραχμῶν, πράττομεν ὡς οἱ ἄσωτοι, οἱ ὁποῖοι οὔτε μέτρον, οὔτε χρόνον δαπάνης γινώσκουσι. Διὰ νὰ δώσω μίαν δαπάνην πρέπει νὰ ᾖμαι βέβαιος, ὅτι εἶναι ἀναγκαία καὶ δικαιολογημένη. Βʹ.) ἐπιβαρύνομεν τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ μίαν δαπάνην ἀδικαιολόγητον 700,000 δραχμῶν. Κύριοι, ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρίας πρὸς ἐντελεστέραν συγκοινωνίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν συνελήφθη κατὰ τὸ 1857· ὁ ἀποθανὼν Γ. Σταύρου...

§55ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μᾶς εἶναι περιττὰ ὅλα ταῦτα.

§56Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι περιττὰ δι’ ἐσᾶς, διότι ἔρχεσθε προκατειλημμένοι νὰ δώσητε ψῆφον, καὶ ὄχι διὰ ἐμὲ καὶ τοὺς λοιπούς.

§57ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν σᾶς ὁμοιάζω· (θόρυβος).

§58Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ ἀποβιώσας διευθυντὴς, λέγω, τῆς τραπέζης Γ. Σταύρου, εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις συνέλαβε τὴν ἰδέαν πρῶτος κατὰ τὸ 1852, ὅστις ἔσπευσε νὰ συλλέξῃ πληροφορίας περὶ τοῦ συστήματος τῆς κατασκευῆς πέντε ἀτμοπλοίων διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος, περὶ τῶν δαπανῶν διὰ τὴν συντήρησίν των καὶ ὁπόσαι αἱ πιθαναὶ εἰσπράξεις ἢ τὰ εἰσοδήματα. Καὶ, κύριοι, οἱ ἐν Λονδίνῳ Μελᾶς κλπ. ἔδοσαν αὐτὰς τὰς πληροφορίας κατὰ τὸ 1854. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας τὰς ἀντλῶ ἀπὸ μίαν πραγματείαν ἀκριβεστάτην περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, τοῦ εὐπαιδεύτου νέου Ἀριστείδου Δοσίου, ὅστις ἐξήλεγξε τὴν κακὴν διαχείρισιν καὶ ἀπέδειξεν ἀνυπόστατα ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα πρὸς χορήγησιν ἀποζημιώσεως. Ἀντὶ 1,532,000 ἠθέλομεν ἔχει 5 ἀτμόπλοια 70 ἵππων δυνάμεως καὶ 220 τόνων ἕκαστον. Διὰ τὴν συντήρησιν ἠθέλομεν ἔχει κατ’ ἔτος ἔξοδα τῶν ταξειδίων ὅλων, συμπεριλαμβανομένων τῶν ναυτῶν, τῶν τροφοδοτῶν, τῶν μισθῶν καὶ τῶν ἀνθράκων 540,116. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, ὅτι δίδομεν 700,000 δρ. σήμερον, ἐνῷ διὰ νὰ ἔχωμεν εἰς ἐνέργειαν 5 ἀτμόπλοια δὲν θέλομεν δαπάνην διὰ τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων εἰμὴ 540,000.

§59ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§60Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὰ λέγει εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὁ Μαυρογιάννης, ὁ Μελᾶς, ὁ Ἰωαννίδης κλπ.

§61ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ λέγει ὁ Δόσιος.

§62Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Στηριζόμενος εἰς αὐτὰς τὰς πληροφορίας· ἐλᾶτε νὰ τὰ ἀναιρέσητε. Δὲν τὰ ἀνῄρεσεν ἡ ἑταιρία.

§63ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρεις τί λέγεις.

§64Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τὶ λέγω, διότι ἔχω τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἐμαυτοῦ.— Ἔχομεν λοιπὸν, κύριοι, 540,000 δαπάνην. Τώρα θὰ ἔλθω νὰ τὸ ἀποδείξω τοῦτο διὰ τῶν ἐγγράφων τῆς ἑταιρίας. Τὰ δὲ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἰσπράξει αὐτὰ τὰ 5 πλοῖα, ἂν ἤθελον κάμει τὰ ταξείδια τῶν γραμμῶν, τὰ ὁποῖα ἐξετέλεσεν ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ ἐν Ἑλλάδι, ἤθελον φθάσει 735,708, ὡς βεβαιοῦν οἱ ἰσολογισμοὶ καὶ λογαριασμοὶ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Οὕτω, κύριοι, ἠθέλομεν ἔχει, ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων, κέρδος 195,592. Ἂν ἀφαιρέσωμεν τώρα ἐξ αὐτῶν καὶ τὴν φθορὰν τῆς χρήσεως τῶν ἀτμοπλοίων πρὸς 6%, 102,000, θέλομεν ἔχει καθαρὸν εἰσόδημα 96,192 μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἐξόδων συντηρήσεως καὶ φθορᾶς χρήσεως.

§65ΤΙΝΕΣ. Κέρδος;

§66Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα. Ἤδη, κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν, τὸ δημόσιον ὁποίας ὑποχρεώσεις ἀνεδέχθη ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας αὐτῆς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς. Ἀνεδέχθη μόνον, κύριοι, καὶ ἐγγυήθη τὴν ἐξασφάλισιν τόκου 5% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἂν τὰ εἰσοδήματα δὲν ἤθελον καλύψει αὐτὸν τὸν τόκον· τίποτε ἄλλο. Καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν, κύριοι, πρὸς 5 τὸν τόκον ὅλων τῶν ἐτῶν ἀπὸ τὰ 1859–1869 θέλομεν εὕρει, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δώσῃ 1,234,591 εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἐν τούτοις τὸ δυστυχὲς αὐτὸ δημόσιον ἔδωσεν εἰς τὴν ἑταιρίαν 8,000,000 δραχμῶν μᾶς κουστίζει ἡ ἑταιρία αὕτη 8,000,000 δραχμῶν, καὶ ἐρχόμεθα νὰ τὸ ἀποδείξωμεν.

§67ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀκριβῆ αὐτά;

§68Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἀκριβέστατοι λογαριασμοὶ· ἐτυπώθησαν.

§69ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὰ γράφει;

§70Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅποιος δὲν θέλει ν’ ἀκούῃ τὴν ἀλήθειαν ἐρωτᾷ ποῖος τὰ γράφει· ἀφοῦ ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ δὲν ἐτόλμησε νὰ τὰ ἀμφισβητήσῃ καὶ ἐσιώπησε· διότι πηγάζουν ἀπὸ τὴν μελέτην τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν λογαριασμῶν της. Ἰδοὺ δὲ, κύριοι, πόθεν πηγάζουν αὐτά· ἀπὸ προκαταβολὰς τῆς κυβερνήσεως καὶ βοηθείας καὶ ἄλλας ὠφελείας, τὰς ὁποίας παρέσχεν εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§71ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἐσιώπησεν. Ἐδημοσίευσεν ἀπείρους ἐκθέσεις, ἀλλὰ σεῖς ἀνεγνώσατε τὸ ἓν βιβλίον, ἀναγνώσατε καὶ τὴν ἔκθεσίν της.

§72Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὴν ἀνέγνωσα καὶ οὐδαμῶς ἀντιλέγουσι.

§73ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ λέγετε λοιπὸν, ὅτι ἐσιώπησε.

§74Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νά μοῦ εἴπητε, ἂν ἡ ἑταιρία τῆς Σύρου ἐπροσδιώρισε τὴν τιμὴν τῶν ἀνθράκων, καὶ πόσον ἐξώδευτε δι’ ἑκάστην ὥραν εἰς ἄνθρακας.

§75ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀκαταλόγιστα πράγματα.

§76Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ εἶσθε εὐγενὴς εἰς τὰς ἐκφράσεις σας καὶ οὐχὶ ἀσυλλόγιστος, κύριε Μπούμπουλη, μὴ τὰ χαλάσωμεν· διότι ἐδῶ γνωρίζω ὅτι προσβάλλονται συμφέροντα· ὁ εἷς διὰ νὰ ἐξέρχηται συνδρομῇ τῆς ἑταιρίας βουλευτὴς καὶ ὁ ἕτερος δι’ ἄλλας ὠφελείας ἐνόχους ἀντιτάσσονται κατὰ τῶν ὁμολογουμένων. (Θόρυβος μέγας).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε παρακαλῶ, κύριοι!

§78Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, ποίας παραχωρήσεις ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῶν ὁποίων εἶχεν ἀναδεχθῆ ὑποχρεώσεων. (ἀναγινώσκει), Ὑποχρεώσεις τῆς Κυβερνήσεως·

Ἴδωμεν ἤδη τί πραγματικῶς ἐκόστισεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα μέχρι τοῦ 1869.

Ἐδαπάνησεν ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ δραχμῶν 1576666 ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας 7075673, περιορίζοντες τὰς θυσίας της μέχρι τοῦ 1869. Εἰς δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ προστεθῶσι

Ἐνῷ δὲ ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις, πλὴν τῶν μεγάλων θυσιῶν, εἶναι ὁ μεγαλείτερος κεφαλαιοῦχος εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν καὶ μολαταῦτα ἔχει μόνον μίαν ψῆφον, τουτέστι διατελεῖ ἀποκλεισμένη πάσης ἐπιῤῥοῆς, διότι αἱ ἐκ δύω ἑκατομμυρίων μετοχαί της ἔχουσι τὴν αὐτὴν δύναμιν καὶ ἀξίαν, ἣν ἔχει μία μετοχὴ 500 δραχμῶν εἰς ἑτέρου μετόχου χεῖρα. Θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὅλαι αἱ κυβερνήσεις ἠθέλησαν νὰ λάβουν μέτρα κατὰ τῆς κακῆς διαχειρίσεως καὶ οὐδέποτε δὲν κατώρθωσαν ἀρνουμένης τῆς Ἑταιρίας. Καὶ ὁ Λεβίδης καὶ ὁ Δρόσος καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐστάλησαν εἰς τὴν Σύρον διὰ νὰ ἐξετάσουν καὶ ὑποβάλλουν τὰς σκέψεις των εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἔπειτα τὰς διεβίβασεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἀλλὰ αὐτὴ δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἀκρόασιν, ἀποκλεισθείσης οὕτω τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πάσης ἐπιβλέψεως καί διαχειρήσεως· ἐν τούτοις τὰ δημόσια χρήματα τὰ διαχειρίζονται ἀνεξετάστως ἄλλοι, οἵτινες περιφρονητικῶς ἀποῤῥίπτουσι καὶ πᾶσαν συμβουλὴν αὐτῆς. Καίτοι μὴ βουλόμενος νὰ ἀποδώσω καταχρηστικὸν σκοπὸν εἰς ταῦτα, ἀρκοῦμαι εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα εἶχε ν’ ἀποκλείσῃ τὸν μεγαλείτερον κεφαλαιοῦχον, τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον νὰ περιφρονῇ τὰς συμβουλάς της περὶ τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον ῥυθμίσεως τῆς διευθύνσεως αὐτῆς. Καὶ ἐδῶ ποιοῦμαι μίαν ἑτέραν παρατήρησιν εἰς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰπόντα, «πῶς θὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια; Τότε ἐπιβάλλεταί τις, ὅταν δὲν παρέχῃ συνδρομήν· ἀλλ’ ὅταν ζητῆται ἡ συνδρομή του, τίς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτῇ τοιαύτην καὶ μὴ δέχεται τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς τῷ παραχωρεῖται; ἢ τίς δύναται ὑποχρεωτικῶς νὰ ἀπαιτῇ παρ’ ἄλλου συνδρομὴν ἄκοντος τούτου; Τότε μόνον εἰς τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν αὐτὰ εἰσὶν ἱκανὰ μόνα των εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλ’ ὅταν ᾖναι ἀνίκανα καὶ ζητεῖται αὐτῆς ἡ συνδρομὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ δώσῃ τὴν συνδρομὴν ἐνῷ εἶναι ὁ μεγαλύτερος μέτοχος τῆς ἐπιχειρήσεως, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ, νὰ ἐπιτηρήσῃ καὶ προλάβῃ τὴν μέχρι τοῦδε πλημμελῆ διαχείρισιν ἥτις θὰ φέρῃ τὸν ὄλεθρον αὐτῆς. Καὶ πρὸς τούτοις ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος ὑπὲρ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως· πρόκειται περὶ ἑταιρίας ἀνωνύμου, καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ μετοχὴν ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβλέψῃ καὶ ὑποβάλλῃ οἱονδήποτε ὅρον πρὸς ἐξακολούθησιν αὐτῆς, ἄλλως ἀνακαλεῖ τὴν ἄδειαν περὶ τῆς εἰς τὸ μέλλον ἐξακολουθήσεώς της. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν αἱ κυβερνήσεις ἀναλόγως τῶν κινδύνων τῶν κεφαλαίων, ἀναλόγως τῆς μεγάλης ἐκτάσεως καὶ διαστάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει μία ἐπιχείρησις, λαμβάνουσι καὶ ἐντελέστερα μέτρα ἐπιτηρήσεως. Πολλάκις συνέστησαν ἐπιτροπὰς ἐχούσας ἐξουσίαν, μισθοδοτουμένας ὑπὸ τῶν ἑταιριῶν αὐτῶν, ἀνωνύμων οὐσῶν, νὰ ἐξελέγξωσι, νὰ κάμωσιν ἔκθεσιν, νὰ λάβωσι τοὺς λογαριασμούς, νὰ ὑποβάλωσι μέτρα· διότι εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας κινδυνεύουν τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας, καθόσον τὰ πρόσωπα δὲν εἶναι ὑπεύθυνα, ἀλλὰ μόνον τὰ κεφάλαια. Κύριοι, ἐξακολουθῶ τὴν ἀρίθμησιν τῶν παραχωρήσεων. Ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν ἦτο ἡ ἑταιρία ὑποχρεωμένη νὰ ἐξασφαλίζῃ τὰ ἀτμόπλοιά της, ἐσυγχώρησεν ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ τὰ ἐξασφαλίζῃ εἰμὴ κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ ἐντεῦθεν ὠφελήθη δραχμὰς 562,813,29· ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσιν τὴν Ἀθηνᾶν καὶ τὴν Σφενδόνην ἐπὶ τοῦ Ἰταλικοῦ πολέμου, καταβαλοῦσα ἡ κυβέρνησις ἐξ ἰδίων της τὴν δαπάνην τοῦ προσωπικοῦ· ὅτε ἔλαβον ἀνάγκην ἐπισκευῆς τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας «ἡ Ὕδρα» καὶ «ἡ Βασίλισσα τῆς Ἑλλάδος», ἐπησχόλησεν εἰς τοὺς μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Καλαμακίου διάπλους τὴν Σφενδόνην καὶ Ἀφρόεσσαν ἄνευ ἀποζημιώσεως· τὴν 6 Αὐγούστου 1858 ἐπεξέτεινε τὴν ἐγγύησιν τοῦ τόκου 5% καὶ εἰς τρίτον ἑκατομμύριον τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου· ἐπέτρεψε τὴν αὔξησιν τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου εἰς 5,000,000 καὶ ἐξησφάλισε τὸν τόκον 5% ἐπὶ τούτου· πρὶν ἐνταῦθα νὰ καταρτισθῇ τὸ ἐργοστάσιον τῆς ἑταιρίας ἐγένοντο αἱ ἐπισκευαὶ τῶν ἀτμοπλοίων της εἰς τὸ ἐν Ναυπλίῳ ἐργοστάσιον, ἐδωρήθησαν τὰ εἰς Σῦρον καὶ Πειραιᾶ ἀναγκαιοῦντα οἰκόπεδα τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν ἀναβιβάζει, ἡ ἰδία ἑταιρία εἰς 200,000 δραχ. ἔδωκε κατὰ τὸ 1861 τὴν ἐγγύησίν της εἰς τὴν τράπεζαν ὅπως δανεισθῇ διὰ κατεπειγούσας ἀνάγκας της δραχ. 320,000· ὅπως καλυφθῶσι τὰ μέχρι τοῦ 1862 ἐλλείμματα ἐδώρησε δραχ. 39,652, ἐπέτρεψε ἀντὶ τῶν 6% 3% ἀπὸ τὴν ἀξίαν τῆς ἑταιρικῆς περιουσίας, ἵνα πληρώνῃ μεγαλειτέρους τόκους ἡ Κυβέρνησις· παρεχώρησεν ἐτησίαν χορήγησιν δραχ. 300,000 ἀπὸ τὸ 1862, ἥτις ἐπηύξησε τὰ 1864 προστεθεισῶν ἔτι δραχ. 74. Καὶ ἄλλα πολλὰς βοηθείας καὶ παραχωρήσεις τὰς ὁποίας παραλείπω ὀνομαστὶ νὰ μνημονεύσω. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὁποίας χορηγίας ἡ κυβέρνησις παρέσχε διὰ τὴν διατήρησιν αὐτῆς τῆς ἑταρίας ἀντὶ τῶν μικρῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας τῆς προσέφερεν εἰς ἐκτάκτους τινὰς περιστάσεις, ὡς εἰς τὴν Ναυπλιακὴν ἐπανάστασιν, ἂν καὶ ἐπλήρωσε δαψιλῶς ἐπὶ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως τὰς ὑπηρεσίας της πάλιν ἁδρότατα, διότι τῇ ἔδωκε 516,551. Διὰ δὲ τὰς εἰς Κρήτην ἐπληρώθη 261,743 ἀπὸ τὴν Κεντρ. ἐπιτροπὴν, ὥστε δὲν ἐζημιώθη. Εἰς Κρήτην τὰ ἀτμόπλοιά της ἔκαμον ὀλίγα ταξείδια ἑωσότου ἔφθασε τὸ Ἀρκάδι, ἡ Ἕνωσις καὶ ἡ Κρήτη, ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα οἱ φιλοπάτριδες ὁμογενεῖς μᾶς ἐξαπέστειλαν· ἀλλ’ ἡ κεντρικὴ ἐπίσης ἐπιτροπὴ ἐπλήρωσεν ὅλα τὰ ἔξοδα τῶν ταξειδίων καὶ τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς ὁποίους παρουσίαζε. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ κυβέρνησις οὐ μόνον ἐξεπλήρωσεν ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνεδέχθη, ἀλλὰ ἐδώρησε καὶ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, ἐδώρησεν οἰκόπεδα, ἐδώρησεν οἰκίας, ἐδώρησεν, ἐδώρησεν· εἰς ταῦτα δὲ πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ δραχμὰς 164,967 διὰ φθορὰν τῆς ἀξίας τῆς χρήσεως τῶν ἀτμοπλοίων, δραχμὰς 150,000 δοθείσας ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν διὰ συνδρομάς· ὥστε ὁλόκληρον τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἄνευ ἀκριβοῦς λογοδοσίας, ἄνευ ἀποδείξεων, ἠξίουν ὅτι προέκυψεν ἀπὸ τὰ διάφορα μέχρι τοῦδε ταξείδια ἐπληρώθη ἀπὸ τὰς συνδρομὰς τῆς κυβερνήσεως, ἰδοὺ δὲ τὰ ἐλλείμματα, ἅπερ παρουσιάζει ἡ ζημία· εἰς τὸ, 62 387,269, εἰς τὸ, 63 391,947, εἰς τὰ, 64 341,574, εἰς τὰ, 65 286,933· 66 καὶ 67 442,855, 27. Εἰς τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1869 785,060,77, ὥστε ἔχομεν περίπου ἔλλειμμα 1307,046 τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τοῦτο προκύπτει ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκθέσεων τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἑταιρίας. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι τὰ ἐλλείμματα κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς τῆς ἐδώκαμεν ἐπέκεινα τῶν 8,000,000. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις· ἔχετε λοιπὸν τὸ θάῤῥος σεῖς ἡ κυβέρνησις νὰ ἔλθητε νὰ μᾶς λέγετε νὰ τῆς δώτωμεν καὶ 700,000 ἔτι εἰς ἃς φθάνει ἡ ζητουμένη νὰ ἐπιψηφισθῇ νέα χορηγία, ἀφοῦ εἶναι εἰς κατάστασιν χρεωκοπίας; ὅταν παρουσιάζηται μὲ παθητικὸν 4831,000, ἅμα ἐκπεσθῶσιν αἱ συνδρομαὶ ἐκ δραχ. 2961,173, τὸ ἐκ τῆς δωρεᾶς τῶν οἰκοπέδων καὶ τὸ ὄφελος τῶν τριῶν παραχωρηθέντων ἀτμοπλόων ἐπὶ συμμετοχῆς κεφαλαίων 3,580,000, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἐνεργητικὸν κεφάλαιον εἶναι 1,700,000.......

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἀτμόπλοια, τὰ καταστήματα δὲν ἔχουν ἀξίαν;

§80Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἅμα ἐκπέσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατέβαλεν ἡ κυβέρνησις, τὸ ἐνεργητικὸν τότε ἀπομένει 1,000,000. Πρόκειται, κύριοι, περὶ λογαριασμῶν καὶ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ τοὺς μελετήσωμεν· ἀνάγκη νὰ ἐκλέξωμεν ἐλεγκτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὸ ἐξαγόμενον αὐτῆς θέλει σᾶς ἀποδείξει τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν τῶν ἰσχυρισμῶν μου, πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου ὡς ὀρθῶς παρατήρησε καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης· διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἔθνος μὲ ἑκατομμύρια· ποῦ, κύριοι, εἰς ποῖον κλάδον ἠκολούθησε τοιοῦτόν τι, ἵνα ἀκολουθήσῃ καὶ σήμερον ἐνταῦθα; Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς ἔφερε μίαν πρότασιν λίαν δικαιολογημένην, τοῦ ὅτι πρέπει νὰ φυλάττηται ὁ κανονισμός· καὶ ἂν παρατηρήσητε τί γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐκεῖ, μολονότι ὑπάρχουν δύο Βουλαὶ, ἓν νομοσχέδιον διέρχεται τὸν ἔλεγχον τριῶν ἐπιτροπῶν· κατὰ τὰς τρεῖς διαφόρους συζητήσεις, καὶ ἐδῶ ἐρχόμεθα ἐκ τοῦ προχείρου, ἐξ ἐφόδου, ἄνευ ἐγγράφων νὰ ψηφίσωμεν. Πρόκειται περὶ λογαριασμῶν μὲ τοὺς ὁποίους δὲν εἴμεθα προσοικειωμένοι· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ σπεύδωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συνεπείας πολὺ βαρείας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. — Ἐγὼ πάντοτε εἶμαι ὑπὲρ τῆς οἰκονομίας· δὲν θέλετέ ποτε με εὕρει μακρὰν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἐνόσῳ βλέπω τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἀθλίαν. Ἔρχομαι εἰς τὸ βʹ. ζήτημα νὰ ἐξετάσω τί λέγει, τί δὲ προτείνει ἡ ἑταιρία διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ὅτι ἐζημιώθη ἀναιτίως καὶ ὅτι, ἂν δὲν ἔλθωμεν εἰς βοήθειαν, θὰ ναυαγήσῃ. Οἱ λογαριασμοὶ τῆς ἑταιρίας δὲν ἠμποροῦν νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν· διότι δὲν περιέχουν τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα πρὸς ἔλεγχον αὐτῶν, δὲν ἐμπεριέχουν κανένα προσδιορισμὸν ὡς πρὸς τὰς ἀποστάσεις τῶν λιμένων τοῦ ἀπόπλου καὶ τῆς προσορμίσεως οὐδὲ τὴν δύναμιν τῶν ἀτμοπλοίων· καὶ γνωρίζετε ὅτι ἀναλόγως τῆς ἀποστάσεως καὶ τῆς δυνάμεως ὑπάρχει καὶ ἡ δαπάνη· δὲν περιέχουσι τὴν κίνησιν τῶν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, τὰ ὀνόματα τῶν ἀτμοπλοίων; ἐνῷ ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχει κανονισμένον μαθηματικῶς, ὅτι τὰ μὲν μικρὰ ἀτμόπλοια ἔχουν δαπάνην ἀπὸ 23 ἕως 40 δραχμῶν τὴν ὥραν εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, τὰ δὲ μεγάλα ἔχουν ἀπὸ 40 ἕως 58 (διὰ γαιάνθρακας, ἄλειμμα, ἔλαιον, στυπεῖον κτλ. Δὲν μᾶς δίδει κανένα ἰσολογισμὸν περὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν γαιανθράκων, ἀλλὰ, en bloc, συλλήβδην, σημειοῦσι πάντα ταῦτα, τόσα παρελάβομεν, τόσα ἐδώσαμεν. Ὤφειλον ὅμως νὰ ἐξετάσουν ποίους λογαριασμοὺς δίδει ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ πρὸς οὓς νὰ συμμορφωθῶσι· εἰς δὲ τούτους περιέχονται αἱ ἀποστάσεις τῶν λιμένων ἀπόπλου καὶ κατάπλου, περιέχονται οἱ ἐπιβάται ἑκάστου ταξειδίου, περιέχονται τὰ ὀνόματα τῶν ἀτμοπλοίων καὶ οὕτω καθεξῆς· οὕτω δὲ εὑρίσκεται ἂν ᾖναι ἡ ἐπιχείρησις ἐπωφελὴς ἢ ὄχι, καὶ ἂν φέρῃ ζημίαν ἢ ὄχι, ἢ ἂν γίνωνται καταχρήσεις καὶ κλοπαί· μὲ ἀόριστα πράγματα ὅμως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀνακαλύψωμεν τίποτε· ὥστε, καὶ ἂν δὲν ἀποδίδω κατάχρησιν εἰς οὐδένα, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φωτισθῶμεν διὰ νὰ ψηφίσωμεν· ἐνταῦθα πρόκειται νὰ παραδώσωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ φορολογουμένου καὶ δυστυχοῦς λαοῦ, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀφαιροῦμεν τὸν ἄρτον καὶ τὸν ἀφίνομεν γυμνόν, τὸν ἀφίνομεν νὰ τρέφεται μὲ λάχανα ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον ἑκάστου ἔτους καὶ ἐρχόμεθα τόσον ἀσώτως νὰ δώσωμεν 700,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀπόδειξιν, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖαι, χωρὶς νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἔφερε ζημίαν καὶ ὁποίαν ζημίαν, πλὴν ἐὰν προτιθέμεθα νὰ παχύνωμεν τὸ βαλάντιον τῶν διευθυντῶν αὐτῆς. Ἡ ἑταιρία Λόϋδ, ἣν ἀνέφερα, οὕτω δίδει τοὺς λογαριασμούς της, ὡς προεῖπον, καὶ τοιούτους λογαριασμοὺς ἀπαιτοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ μᾶς φέρητε. Ὅταν, κύριοι, ἐῤῥίφθη εἰς τὴν δημοσιότητα αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἄνθρωποι σπουδαῖοι κατέγειναν νὰ φωτίσωσι τὸ κοινὸν καὶ νὰ δώσωσι τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι εἰς ἕνα νομοθετικὸν Σῶμα, ὅπου ἤθελεν εἰσαχθῆ τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ νὰ τὸ ἀπαλλάξωσι πάσης ἀπάτης. Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἀρκεῖ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν μίαν διὰ νὰ κρίνητε περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν λογαριασμῶν τῆς ἑταιρίας, ὅτι παρουσιάζεται μία διαφορὰ ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν τῶν γαιανθράκων κατὰ πέντε λίρας τὸν τόνον καὶ δώδεκα σελίνια. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μᾶς δώσῃ ἀκριβῆ λογαριασμὸν τῆς προμηθείας τῶν γαιανθράκων καὶ τοῦ ποσοῦ τῆς καταναλώσεως· διότι εἰς Εὐρώπην εἶναι γνωστὴ καὶ ἡ τιμὴ τῆς προμηθείας, εἶναι γνωστὸν καὶ τὸ ποσόν, ὃ ἕκαστος ἵππος δυνάμεως καταναλίσκει.

§81ΔΑΓΡΕΣ. Ποῦ εὕρετε, ὅτι προμηθεύεται ἡ ἑταιρία πρὸς πέντε λίρας τὸν τόνον τοὺς γαιάνθρακας;

§82ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἑταιρία ἔκαμεν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν· ἐκεῖ λοιπὸν ἐξήντλησε τὰς ἀποδείξεις ὁ κύριος Δόσιος, ὅστις τὸ ἐπραγματεύθη καὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν αὐτήν, εἰς ὃ φαίνεται ἐπιβαρυνόμενος ἕκαστος ἵππος περιπλέον μὲ πέντε λιρῶν περισσοτέραν δαπάνην γαιανθράκων. Ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τοῦτο, ὁ λόγιος καὶ σπουδαῖος ἀνήρ, ἄξιος πάσης πίστεως, ἐξήλεγξε δημοσίως καὶ ἐμμένω, ὅτι μὴ ὑπαρχόντων τῶν στοιχείων νὰ ἀνορθώσωμεν αὐτοὺς τοὺς λογαριασμούς, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἔθνος μὲ 700,000 δραχ. (θόρυβος)· ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐκλεχθῇ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ τοὺς ἐξελέγξῃ αὐτούς. Σεῖς ἀκολουθεῖτε, κύριε πρωθυπουργέ, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Ζαΐμη. Αἱ κυβερνήσεις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξελέγχουν λογαριασμούς· ὁ κύριος Ζαΐμης δὲν ἔχει εἰδικότητα μὲ τοὺς λογαριασμούς, διατελεῖ εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶμαι καὶ ἐγώ, ὅστις δὲν δύναμαι νὰ κάμω μίαν ἄθροισιν ἀκριβῆ δι’ ἔλλειψιν ἕξεως.

§83Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὴν κάμνω πολὺ καλά. (γέλως).

§84ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἤξευρον, ὅτι ὁ κύριος Ζαΐμης εἶναι καλὸς πολιτικός, ἀλλὰ δὲν ἤξευρον ὅτι εἶναι καὶ λογιστικὸς (ἱλαρότης). Ἐγώ, κύριοι, εὑρίσκω ὅτι ἔχομεν ἀποδείξεις περὶ κερδῶν ἀντὶ τῶν παρουσιαζομένων ζημιῶν· σᾶς ἀνέφερα ὅτι τέσσαρας γραμμὰς ἐξετέλουν τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας Λόϋδ, καὶ ἐξ αὐτῶν παρήγαγον κέρδος καθαρὸν 198,000 δρ. τώρα, κύριοι, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἔκτοτε ἡ κίνησις τῶν ἐπιβατῶν δὲν ηὔξησεν, ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἀνεπτύχθη; Εἶσθε μάρτυρες πόσον εἶναι φορτωμένα τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, ὅταν κάμνουν τὰ ταξείδια εἴτε τῆς Πελοποννήσου, εἴτε τῆς Στερεᾶς· χειρότερα ἀπὸ σαρδέλλαις στιβαζόμεθα· ἄρα δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ὑπῆρξε κέρδος καὶ κέρδος πολὺ ἀνώτερον καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρουσίαζεν ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ. Κύριοι! Ἡ προεδρεύουσα ἰδέα εἰς τὴν σύστασιν μιᾶς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας εἰς τὴν Ἑλλάδα ἦτον ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἀτμοῦ, τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ· ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη φρούδη, διότι οἱ διευθύνοντες αὐτὴν τὸ ἀτομικόν των συμφέρον ἐπιδιώκουν· ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ἀπραγματοποίητος καὶ φαντασιώδης, διότι ἰδοὺ εἰς ποίαν κατάστασιν ὑπάρχει μετὰ τοσαύτας θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη τὸ ἔθνος, ὥστε καὶ τὴν συνδρομὴν αὐτὴν ἂν τῆς δώσητε εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν θὰ διατελῇ· θὰ ἀποῤῥοφήσῃ καὶ αὐτὴν καὶ τὰ πράγματα θὰ μένουν ὅπως ἔχωσιν, ἄνευ τινὸς βελτιώσεως. Δὲν εὑρίσκω πλέον, ὅτι αὐτὸς ὁ σκοπός, ὅστις ἀπέβλεπεν εἰς τὴν σύστασιν αὐτήν, νὰ ἰσχύῃ πλέον· καὶ μὴ ἰσχύοντος αὐτοῦ, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν θυσίας ἀνωτέρας τῶν δυνάμεών μας. Τί περιμένετε, κύριοι, ἀπὸ μίαν ἑταιρίαν περιωρισμένην εἰς 4 ἀτμόπλοια μικρά; Νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν καὶ νὰ διδάξῃ τοὺς ναύτας εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ; Εἶναι γελοία αὐτὴ ἡ λέξις. Καὶ πρῶτον ἐπὶ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρίας ἐπεκαλέσθησαν αὐτὴν πρὸς ὑποστήριξιν καὶ ἤδη πρὸς δικαιολόγησιν αὐτῆς τῆς μεγάλης θυσίας τῶν 700,000 δραχμῶν. Τὰ μικρὰ ἔθνη, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ μιμῶνται τὰ μεγάλα, διότι παθαίνουν ὅ,τι ὁ μῦθος τοῦ βατράχου λέγει· τὰ ἔθνη τὰ μικρὰ προσπαθοῦν νὰ ἀναπτύξωσι καὶ τακτοποιήσωσι τὰ οἰκονομικά των· ὅταν τὰ οἰκονομικὰ ἑνὸς κράτους εἶναι εἰς ναυάγιον, δὲν πρέπει καμμία ἰδέα ματαία νὰ κατακυριεύῃ τὴν κεφαλήν μας, καὶ εἰς μόνους τοὺς ἄφρονας συγχωρεῖται νὰ πράττουσιν ἄλλως· οἱ φρόνιμοι τακτοποιοῦν καὶ μορφώνουν κεφάλαια καὶ προσμένουν καιροὺς καλλιτέρους καὶ εὐθέτους διὰ νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ἰδέας των, καὶ δὲν ταχύνουν τὸν καιρὸν καὶ τὸν χρόνον, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ πραγματοποιήσωσι τὰς ἰδέας των πρὸ τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἀναγκαίας ἐσωτερικῆς εὐεξίας, ἣν κτῶνται διὰ τῆς φειδοῦς καὶ οὐχὶ τῆς σπατάλης. Οὕτω συλλογίζονται οἱ φρόνιμοι ἄνθρωποι, οἱ πατέρες τῶν οἰκογενειῶν· οἱ ἄκριτοι μόνον κάμνουν ἔξοδα ματαιότητος. Ἀνέφεραν, κύριοι, πρὸς δικαιολόγησιν πολλὰ χθές· ὅτι τὰ ἄλλα ἔθνη δίδουν ἁδρὰν συνδρομὴν εἰς ὁμοίας ἑταιρίας· παρακαλῶ ἀκούσατε, διότι δὲν πρέπει νὰ διαδίδωνται ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο σφαλεραὶ θεωρίαι. Κανὲν ἔθνος διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν δὲν δίδει καμμίαν χορηγίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ μοῦ φέρουν ἓν παράδειγμα· μόνον διὰ τὰς ἐξωτερικὰς γραμμάς των, ἀλλὰ τὸ πράττουν τὰ μεγάλα ἔθνη διὰ σκοποὺς πολιτικοὺς ἢ θρησκευτικούς, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουν· ἔχομεν ἡμεῖς τοιούτους σκοποὺς ἢ ἠμπορεῖ νὰ τοὺς ἐκπληρώσῃ αὐτὴ ἡ ἑταιρία; Διὰ δὲ τὰς ἐσωτερικὰς συγκοινωνίας οὐδεμία βοήθεια δὲν δίδεται. Τὰ μεγάλα ἔθνη ἐξ ἀνάγκης ὑποβάλλονται εἰς τοιαύτας θυσίας διὰ νὰ διατηρήσωσι τὴν ἐπιῤῥοήν των ἁμιλλώμενα πρὸς ἄλληλα· ἡ Ἀγγλία μὲ τὴν Ἀμερικήν, ἡ Γαλλία μὲ τὴν Ἀγγλίαν· καὶ μάλιστα ἐνθυμοῦμαι εἰς μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν πρὸς δικαιολόγησιν τῆς βοηθείας ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Γαλλίας, λέγουσαν, ὅτι αὐτὴν τὴν συνδρομὴν τὴν χορηγοῦμεν διὰ τοὺς θρησκευτικοὺς καὶ πολιτικοὺς σκοπούς, οὓς ἔχομεν ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Δίδει συνδρομὴν ἡ Ἰταλία, ἀλλ’ ὄχι διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν· πῶς τὴν ἐδικαιολόγησεν ὁ ὑπουργός; Ἐπειδὴ τὸ Σουὲζ ἀνοίγεται, πρέπει ἡμεῖς οἱ Ἰταλοὶ νὰ διευκολύνωμεν τὴν συγκοινωνίαν τῆς Αἰγύπτου μὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ καταστήσωμεν γέφυραν τὴν Ἰταλίαν. Ἀλλὰ κανὲν ἔθνος δὲν παρεχώρησε τὸ ἑξηκοστὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν συγκοινωνίαν, καὶ ἐλάχιστον διὰ τὴν ἐσωτερικήν. Ἐὰν, κύριοι, ἐπιψηφισθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν, τί θὰ προκύψῃ; Πληρόνονται ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως 5 ἀτμοπλοίων ὥστε ἡ ἑταιρία θὰ εἰσπράττῃ εἰσοδήματα διὰ τὸν ἑαυτόν της· διότι κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμον εἰς Λονδῖνον, 540,000 δραχ., ὡς ἀπέδειξα, ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος, εἰς ἣν περιορίζεται ἡ ἑταιρία μὴ ἔχουσα ἐξωτερικὰς γραμμάς· ἀλλὰ διὰ τὴν συγκοινωνίαν αὐτὴν δι’ ἣν δύναται νὰ μεταχειρισθῇ ἐπαρκῶς 5 ἀτμόπλοια δυνάμεως 70 ἵππων, θέλει δαπανᾷ 540,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἡμεῖς δίδομεν αὐτῇ 700,000, τοὐτέστιν, ἀφοῦ πληρόνομεν ὅλα τὰ ἔξοδα, τῇ δίδομεν καὶ ἓν κέρδος (θόρυβος). Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔδοσαν τὰς πληροφορίας καὶ ὑπελόγισαν τὰς δαπάνας εἰσὶ ναυτικοὶ, ὁ κύριος Τομπάζης καὶ ἄλλοι. Τὸ ἀτμόπλοιον «Ὕδρα» πόσων τόνων εἶναι; (θόρυβος). Αὐτὰ εἶναι σοφίσματα ὅπου λέγουν, ὅτι θὰ ἐκλείψῃ ἡ συγκοινωνία διαλυομένης τῆς ἑταιρίας. Ἐγὼ, κύριοι, ὅσον φειδωλὸς εἶμαι εἰς τὰ οἰκονομικὰ, τόσον ἐλευθέριος εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν, ἀλλὰ μὲ παρεξήγησαν χθὲς, ἐσύγχισαν δύω πράγματα διακεκριμμένα. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι πάντοτε ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς εἶναι ὁ συμφερώτερος διὰ τὰ μικρὰ ἔθνη. Μία ἀρχὴ οἰκονομικὴ βασιλεύει καὶ δεσπόζει ὅλα τὰ ἔθνη τὰ μικρὰ, τοῦ νὰ προμηθεύωνται ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνώτερα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα τοῖς εἶναι ἀναγκαῖα, καὶ εἶναι μανία νὰ θέλουν νὰ συνιστοῦν βιομηχανίας ἐσωτερικὰς καὶ νὰ καταναλίσκωσι διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατασκευὴν καὶ προμήθειαν τὸ διπλοῦν καὶ τριπλοῦν παρ’ ὅσον θὰ ἐξοδεύσωσι ποριζόμενα αὐτὰ ἔξωθεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἀρχὴ καὶ ἡ πρώτη βάσις τῆς οἰκονομίας· διότι πρῶτον δὲν ἐλαττόνομεν τὰ κεφάλαια τὰ ἐσωτερικὰ, διότι καὶ ἡ ἐργασία εἶναι κεφάλαιον· ὁ δὲ ἄνθρωπος, ὅστις καταναλίσκει τὸν χρόνον εἰς ἐκεῖνο τὸ εἶδος, τὸ ὁποῖον εὐθηνότερα τὸ προμηθευόμεθα ἔξωθεν, δύναται νὰ τὸν καταναλίσκῃ εἰς ἄλλο, τὸ ὁποῖον φέρει μείζονα ὠφέλειαν. Διὰ τοῦτο ὁ κανὼν ὁ ἰσχύων συνίσταται, ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ προμηθευθῶμεν τὰ πράγματα ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνότερα. Δεύτερον τὸ περιπλέον, τῆς δαπάνης μένει κεφάλαιον εἰς τὸν τόπον, ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν συγκοινωνίαν μὲ τὸ ἥμισυ, τὸ ὁποῖον θέλει καρποφορήσει καὶ σχηματίσει νέον κεφάλαιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα ἀρχὴ ἡ οἰκονομική. Λοιπὸν ἐγὼ εἶπα, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἐλεύθερος συναγωνισμὸς (θόρυβος), καὶ τούτου ὑπάρχοντος πολλαὶ ἀλλοδαπαὶ ἑταιρίαι, ἔχουσαι τοὺς διάπλους των εἰς τὴν ἀνατολὴν, θέλουν προσφερθῇ προθύμως ν’ ἀναδεχθοῦν τὴν συγκοινωνίαν, ἄνευ τινὸς θυσίας, καὶ μικρᾶς, εἰς τὸ ἐσωτερικόν μας. Εἶμαι εὔελπις, ὅτι, ἐὰν ἐφρόντιζεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεννοηθῇ μὲ αὐτὰς, δὲν ἤθελεν ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρία ἀπειλεῖ νὰ διακόψῃ τοὺς πλοῦς της. Διὰ τοῦτο ὑπάρχουν αἱ κυβερνήσεις ἵνα αὐτὴν τὴν ἀνάγκην προλαμβάνουσαι θεραπεύσουν. Ὅταν εἶδεν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἑταιρία ἐδυστρόπει, ὅτι ἐζήτει νὰ μᾶς ὑποβάλῃ εἰς μίαν φορολογίαν ἄδικον, ἐγκαίρως ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν ταύτην καὶ νὰ μὴ ἀνέχηται ἐμπαιζομένη παρ’ αὐτῆς ἀργοῦσα. Καὶ, κύριοι, ἀφοῦ ἔχωμεν τὸ παράδειγμα, ὅτι ὁ Λόϋδ εἶχε πρὸ ἐτῶν δεχθῆ νὰ ἐκτελῇ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Πειραιῶς Σύρου καὶ Χαλκίδος, καὶ ἂν ἠρνεῖτο διὰ τὰς νήσους ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταχειρισθῇ ἐκ τῶν ἀτμοπλοίων της, τὰ ὁποῖα σήπονται εἰς Πειραιᾶ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι πολλοὶ ζητοῦν νὰ τοὺς ἐπιτρέψωμεν τὴν ἀκτοπλοΐαν.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπα πολλοί· ἀλλ’ ἴσως οἱ Αἰγύπτιοι.

§86Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οὕτω αἱ κυβερνήσεις, κύριοι, προβλέπουν καὶ ἀναπληροῦν δι’ ἄλλων μέσων· καὶ τοῦτο εἶναι δυνατὸν, καὶ φρονῶ, καὶ δὲν διστάζω ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων, ὅτι καὶ ὁ Λόϋδ δέχεται, νὰ συμφωνήσωμεν μετ’ αὐτοῦ τὴν ἀκτοπλοΐαν, καὶ ἄλλαι ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι ἐκτελοῦσι τὸν διάπλουν τῆς Κωνσταντινουπόλεως διερχομένων τῶν ἀτμοπλοίων των διὰ τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀναδεχθοῦν τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν· ἀρκεῖ νὰ ταῖς ἐπιτρέψωμεν τὴν ἀκτοπλοΐαν. Εἶπον, ὅτι μὲ παρεξήγησαν. Ἐγὼ εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, διότι τὸν βλέπω οἰκονομικώτερον εἰς τὰ μικρὰ ἔθνη· σᾶς εἶπαν ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ πληρώνωμεν διὰ νὰ ἔχωμεν ἀκτοπλοΐαν. Ἄλλο εἶναι ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς καὶ ἄλλο ἡ πληρωμή· ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς εἶναι ν’ ἀφήσητε τὴν ἀκτοπλοΐαν ἐλευθέραν, τὸ δὲ νὰ πληρώνητε δι’ αὐτὴν εἶναι κἄτι τι περισσότερον ἢ προστασία. Καὶ καθὼς ἐκεῖνοι θέλουν νὰ προστατεύσητε τὴν ἐπιχείρησιν, καὶ ἐγὼ τὸ θέλω, ἀλλ’ ἄνευ πληρωμῆς. Ἰδοὺ ἡ διαφορά. Εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω ποτὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας. Εἶναι ἄλλη ἡ ἰδέα τοῦ συναγωνισμοῦ, ἄλλο σύστημα προστατευτικὸν καὶ ἄλλο πληρωμὴ διὰ νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ· διότι οὔτε ὀρθὸν εἶναι, οὔτε ὠφέλιμον, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Χατζίσκος. Ὁ Κ. Χατζίσκος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§88ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Χατζίσκε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν;

§89ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κατόπιν. — Κύριοι! Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου, γίνεται ὁ λογαριασμὸς ἀπόντος τοῦ ξενοδόχου. Ἐξηγοῦμαι· ἔχομεν ἐνώπιόν μας μίαν σύμβασιν τῆς κυβερνήσεως τοῦ κράτους μετὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· αἱ κατ’ αὐτῆς ἐπικρίσεις καὶ κατακρίσεις μας ἔχουν περισσότερον βάρος παρὰ αἱ 600,000 δραχμαὶ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ συνεισφέρῃ τὸ δημόσιον εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν· ἔχουν, λέγω, περισσότερον βάρος αἱ ἐπικρίσεις ἡμῶν, καθ’ ὅσον ἡ ἠθικὴ βλάβη διὰ πᾶν ἄτομον, καὶ διὰ πᾶσαν ἑταιρίαν, πολὺ περισσότερον ἐμπορικήν, εἶναι ἀσυγκρίτῳ λόγῳ ἀνωτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέρα τῆς ὑλικῆς συνδρομῆς· ὕστερον, διὰ τῶν τοιούτων μομφῶν, ἃς ἀποδίδομεν ἑκάστοτε εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἔχομεν οὐχ ἧττον καὶ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀναπτυχθῇ καὶ προοδεύσῃ αὕτη!! Τὰς ἑξακοσίας ταύτας χιλιάδας δραχμὰς τὰς λαμβάνει τὸ δημόσιον ἀπὸ τὰς ὑποχρεωτικὰς προσεγγίσεις εἰς διαφόρους ἀγόνους λιμένας τοῦ Κράτους· ὅπως διατηρηθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν γενικωτέρα συγκοινωνία. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι γίνεται λογαριασμὸς ἀπόντος τοῦ ξενοδόχου, ὁ δὲ ξενοδόχος εἶναι οἱ ἰδιοκτῆται τῶν μετοχῶν, ἐκεῖνοι, οἵτινες συνεισέφεραν καὶ τὰ περισσότερα κεφάλαια· καὶ ἑπομένως, καθὸ κύριοι τῆς περιουσίας των ταύτης, δύνανται νὰ τὴν διαθέσωσιν ὡς θέλουν καὶ βούλονται. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος οἱ μέτοχοι τῆς ἐν λόγῳ ἑταιρίας συνῆλθον εἰς γενικὴν συνέλευσιν καὶ ἐν τῷ δικαιώματί των δὲν παρεδέχθησαν κατὰ μέγα μέρος τὰς κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν προτάσεις τῆς κυβερνήσεως· διότι ἐπίστευσαν, ὅτι δὲν ἐσυμβιβάζοντο τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας μὲ τὰ προταθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου μέτρα. Καὶ τὰ συμφέροντα ταῦτα, κύριοι, φρονῶ, ὅτι οἱ μέτοχοι, καθὸ ἔμποροι, εἶναι εἰς θέσιν κρείττονα ὑμῶν νὰ ἐκτιμήσωσι καὶ ῥυθμίσωσι διὸ καὶ ἐπροτίμησαν τὴν διάλυσιν τῆς ἑταιρίας, παρὰ τὴν διάρκειαν καταστάσεως καχεκτικῆς, ἥτις, ἀργὰ ἢ ὀγλίγωρα, ἐπρόκειτο νὰ τὴν διαλύσῃ καὶ καταστρέψῃ. Ἂς λάβωμεν, εἶπαν οἱ μέτοχοι, τὰ κεφάλαιά μας καὶ νὰ ἀπαλλαγῶμεν συνάμα καὶ ἀπὸ τὰς κακολογίας καὶ μεμψιμοιρίας. Ἂς διαθέσωμεν ἄλλως πως τὴν περιουσίαν μας, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἐκκαθαρισθῆ. Τὸ διοικητικὸν ὅμως συμβούλιον, σκεφθὲν ἀκολούθως ὡριμώτερα, ἐδέχθη τὴν σπουδαιοτέραν τῶν προτάσεων τῆς κυβερνήσεως, ἐκείνην δηλονότι τοῦ νὰ διοικῆται τοῦ λοιποῦ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἀπὸ ἕνα διοικητὴν, κατ’ ἔτος ἐκλεγόμενον ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου, καὶ οὕτως ἐπανῆλθεν εἰς νέας διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς κυβερνήσεως, καὶ εὐτυχῶς κατέληξαν αὗται εἰς τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐν τῇ χθεσινῇ ὁμιλίᾳ αὐτοῦ εἶπεν ὅτι, μεγάλοι ἄνδρες ἵδρυσαν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν· καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, πρῶτος ὁ μακαρίτης Μαυροκορδάτος, ὅστις κατὰ πολὺ ἐνίσχυσε τὴν ἰδέαν ταύτην εἰς τοὺς ἐν Εὐρώπῃ ὁμογενεῖς μας· δεύτερος ὁ μακαρίτης Γεώργιος Σταῦρος, τοῦ ὁποίου ἡ εὐρωπαϊκὴ ὑπόληψις καὶ πίστις συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν σύστασιν καὶ πραγματοποίησιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ταύτης ἑταιρίας· ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ἡ καλὴ αὕτη ἰδέα κατὰ πόσον ἤκμαζεν ἐν Λονδίνῳ κατὰ τὸ 1856, ὅτε ἤμουν ἐκεῖ καὶ οἱ ὁμογενεῖς μας καθεκάστην πολὺν λόγον ἔκαμνον περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν μέσων ὅπως ἀναπτυχθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁ συνεταιρισμὸς καὶ ἰδίως ὁ τῆς ἀτμοπλοΐας. Τὸ πνεῦμα τοῦτο, ἡ ἐθνικὴ αὕτη ἰδέα ἐπεκράτησεν, ὥστε πολλοὶ τῶν πλουσίων ὁμογενῶν μας ἔλαβον μετοχὰς ἀρκετὰς καὶ προθύμως κατέθεσαν τὰ κεφάλαιά των· ἀλλ’ αἱ τοιαῦται ἐπιχειρήσεις, κύριοι, οὔτε ἐμψυχόνονται, οὔτε προοδεύουσιν, οὔτε παγιοῦνται ἄνευ τῆς συνδρομῆς, ἠθικῆς τε καὶ ὑλικῆς, τῆς κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις, ὅπου ἤδη ἔφθασαν τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀτμοπλοϊκήν μας ἑταιρίαν, ἀνάγκην ἔχομεν καθαρωτέρων ἐξηγήσεων· καὶ κατ’ ἐμὲ ἡ προσπάθεια γίνεται ἤδη ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ποῦ νὰ ἀποδοθῇ ἡ ὅλη εὐθύνη τῶν κακῶς ἐχόντων καὶ τῆς καταπαύσεως τῆς διαλύσεως τῆς ἑταιρίας· ἡ μὲν κυβέρνησις, ἡμεῖς αὐτοὶ, ἂν θέλετε, φρονοῦμεν ὅτι εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον πρέπει νὰ ἀποδοθῶσι τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, τὸ δὲ διοικητικὸν συμβούλιον εἰς τὰ κυβερνητικὰ προσκόμματα κτλ. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ ἀτυχεῖ περιστάσει βεβαίως ἄλλοι θὰ κρίνωσι καὶ θὰ δικάσωσι τὸ αἴτιον· καὶ νομίζω, ὅτι ἐπιτυχέστερα καὶ σχετικῶς δικαιότερα θὰ κρίνωσι καὶ δικάσωσιν οἱ μέτοχοι, οἵτινες ἐν καλῇ πίστει καὶ μεγάλῃ πεποιθήσει κατέθεσαν τὰ κεφάλαιά των.

§90ΤΙΝΕΣ. Καὶ τὸ δημόσιον ἔχει μετοχάς.

§91ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ναὶ, δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἔχει καὶ τὸ δημόσιον ἀρκετὰς μετοχὰς, πλὴν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, οἱ μέτοχοι, οἵτινες εἰσὶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καὶ ἔμποροι, ἐπιτυχέστερα θὰ κρίνωσι καὶ δικάσωσι· διότι, κύριοι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, οὗτοί εἰσιν εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ ἐξελέγξωσι καὶ λογαριασμοὺς καὶ διαχειρήσεις παρὰ ἡμεῖς. Ἂς μὴ λησμονῶμεν πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι καὶ αἱ συνδρομαί μας πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν δὲν ἦσαν, τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε, εἰμὴ εἰς τὸ χαρτὶ μόνον γεγραμμέναι, καὶ τὸ δημόσιον ὀφείλει εἰς τὴν ἑταιρίαν δύω περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, κεφάλαιον τὸ ὁποῖον, ἂν εἶχεν ἔκτοτε εἰς χεῖράς του τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, ἀγαπῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ἠθέλαμεν ἰδεῖ οὐχὶ μόνον προόδους, ἀλλὰ καὶ θαύματα· τὰ ἐργοστάσια τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐν Σύρῳ ὁμολογοῦσι τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Τέλος, σήμερον δὲν πρόκειται εἰμὴ ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ νὰ διαλυθῇ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἢ νὰ ὑποστηριχθῇ συντόνως καὶ ἀποτελεσματικῶς. Εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐναπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τὸ ἐθνικῶς συμφερώτερον· καὶ ἂν μὲν παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν, ὑποστηρίζομεν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ ἀφίνομεν πᾶσαν εὐθύνην εἰς τὸν διοικητὴν καὶ εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ἑταιρίας περὶ τῆς μελλούσης προόδου καὶ κανονικῆς διευθύνσεως καὶ τακτοποιήσεως τῶν ἀτμοκινήτων· ἂν δὲν παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν, ὅπερ δὲν πιστεύω, βεβαίως ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία τῆς Ἑλλάδος διαλύεται καὶ τὴν διὰ τοιούτου τρόπου διάλυσιν τῆς ἑταιρίας δὲν θὰ ἴδωσι, φρονῶ, οἱ μέτοχοι αὐτῆς μὲ πολλὴν δυσαρέσκειαν, ἀπαυδήσαντες ἀπὸ μίαν διηνεκῆ καχεκτικὴν κατάστασιν αὐτῆς.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Μπούμπουλης.

§94ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑποχωρῶ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Χρηστίδης.

§96ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, «θὰ κατηγορηθῶμεν, ἐὰν δεχθῶμεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν», εἶπεν ὁ προλαλήσας· αὐτὴν μόνην τὴν ἰδέαν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, ὅτε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἐλάλει ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τῆς προκειμένης προτάσεως. Πραγματικῶς δὲν ἠμπόρεσα νὰ τὸν ἀκολουθήσω οὔτε εἰς τὸ πραγματικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως, ἀλλ’ οὔτε εἰς τοὺς οἰκονομολογικοὺς συλλογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔῤῥιψεν ἐν τῷ μέσῳ καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἀπήντησα, εἰμὴ ἀντιφάσεις ἀλληλοδιαδόχους. Κύριοι! ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος ἐξῆλθεν ὅλως διόλου τοῦ προκειμένου· ἔλαβεν εἰς χεῖρας τοὺς ἀπολογισμοὺς ἀπὸ τοῦ 1833, καὶ ἴσως ἂν εἴχαμεν καὶ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1821, καὶ τοὺς ἀνέγνωσεν ἐδῶ, καὶ ὁρκίζομαι ὅτι δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἀντιληφθῶ οὐδεμιᾶς δαπάνης ἐξαγομένης ἐξ αὐτῶν· τὸ δὲ συμπέρασμά του ἦτον, ὅπως τὸ παρέστησεν, ὅτι ὀκτὼ ἑκατομμύρια ἐδαπάνησε τὸ ἔθνος εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· καὶ διὰ τί νὰ μὴ εἴπῃ ὀκτὼ μυριάδας ἑκατομμύρια; ποῖος τὸν κατελάμβανεν; Ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως ἐν τοῖς κοινοβουλίοις, νομίζω, ἄλλως πως πρέπει νὰ γίνηται. Ἐὰν ἡμεῖς καθήσωμεν ἐδῶ καὶ πάρωμεν καὶ ἐξετάσωμεν εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς ἑταιρίας, τί ἐξώδευσε κατὰ τὰ 1855, τί ἔγραφον ἀπὸ τὸ Λονδῖνον εἰς τὰ 1854, πόσα πλοῖα χρειάζονται ἐδῶ, καὶ γυρίσωμεν ὀπίσω εἴκοσιν ἔτη, θὰ κάμωμεν ἕνα ἀναχρονισμὸν ἀκατανόητον, ἕνα ἀναχρονισμὸν, ὁ ὁποῖος εἰς κανὲν ἔθνος, εἰς κανὲν κοινοβούλιον δὲν ἀπαντᾶται· κατ’ ἔτος, κύριοι, οἱ λογαριασμοὶ τῆς ἑταιρίας ἐξετάζονται ἀπὸ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα· ὑπάρχουν μέτοχοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται. Ναί! εἶναι μέτοχος καὶ ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔγεινε μέτοχος διὰ νὰ κερδίσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐνισχύσῃ· ἔγεινε μέτοχος διὰ νὰ ἔχῃ μίαν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἰθαγενῆ, ἐγχώριον. Ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης ἰδέας, ἔντιμε βουλευτὰ τῆς Χαλκίδος, κατὰ τὸ 1854, ὅτε καὶ ἐγὼ ἐπρέσβευσα καὶ ἐλάλησα ὑπὲρ τῆς ἀκράτου οἰκονομίας, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἠμπόρεσα νὰ σταθῶ ἀπέναντι, λέγω, τῆς ἀκατασχέτου καὶ δικαίας ὁρμῆς τοῦ ἔθνους. Ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος, ὅταν ἦλθεν εἰς τὰς Βουλὰς καὶ μᾶς ἐσύστησεν αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν, δὲν ἠδυνήθη μετ’ ὀλίγον οὔτε νὰ περιμείνῃ νὰ παρουσιασθῇ εὐκαιρία, ἀλλ’ ἠναγκάσθη καὶ ἀνέλαβεν ἐν ὀνόματι καὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως τὴν σύστασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ὅταν ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπείσθη, ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν ἀτμοπλοίων εἶναι μεγάλα καὶ δυσβάστακτα, ἠξεύρετε, κ. βουλευτὰ, τί ἔπραξε διὰ νὰ ξεφορτωθῇ τὴν ἄμεσον τῆς γραμμῆς κίνησιν; ἡ Κυβέρνησις τοῦ Μαυροκορδάτου ἠξεύρετε ποῦ κατήντησε; Παρεκάλεσε τὴν τότε σχηματισθεῖσαν ἐν Σύρῳ ἑταιρίαν καὶ εἶπεν εἰς αὐτήν: παράλαβε τὰ ὁποῖα εἶχε προμηθεύσει ἡ Κυβέρνησις ἀτμόπλοια εἰς ὁποίαν θέλεις τιμήν. Σοὶ χαρίζω, εἶπεν, ἑκατὸν χιλιάδας, διακοσίας, τριακοσίας, καὶ πλειότερα· καὶ διὰ νὰ μάθετε πόσην θυσίαν ἔκαμε διὰ νὰ ξεφορτωθῇ τὴν ἐπιχείρησιν, ἀναγνώσατε τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1866, καὶ ἐκεῖ θὰ εὕρητε σημειωμένον τὸ κονδύλιον ἐκ 460,000, τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἐγγράφεται εἰς τὰ βιβλία, εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ ταμείου, διότι εἰσέτι δὲν ἐθεωρήθη παράλειμμα διὰ νὰ ἐξαλειφθῇ, καὶ ὅμως τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἡ ζημία τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ δημόσιον διὰ νὰ ξεφορτωθῇ τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε οὐδαμῶς ὠφέλησαν τὴν ἑταιρίαν διὰ πολλοὺς λόγους. Οἱ ὑπολογισμοὶ, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο εἰς τὰ 1854 ἐν Λονδίνῳ, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἔγραφον εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἔντιμοι ὁμογενεῖς Παπαγιάννης καὶ συντροφία, λέγοντες, ὅτι μὲ πέντε πλοῖα 70 ἵππων δυνάμεως ἕκαστον γίνεται ἡ συγκοινωνία τῆς Ἑλλάδος, εἶναι οὐχὶ βάσιμοι, καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι 160 καὶ 200 ἵππων δυνάμεως καὶ περισσότερον ἀκόμη ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ταξειδεύεται αὐτὸ τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος, τὸ ὁποῖον εἶναι γεμᾶτον ἀπὸ νήσους, ὡς ἄλλους βράχους, καὶ εἰς δοθείσας περιστάσεις αἰσθάνεται κινδύνους ὁ ἐπιβάτης· δὲν εἶναι μία λίμνη, οὔτε ποταμὸς, ἀλλ’ εἶναι θάλασσα καὶ θάλασσα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κυμαινομένη καὶ ἀγρία. Ἕνδεκα πλοῖα εἶχεν αὐτὴ ἡ ἑταιρία· δέκα τῆς ἔμειναν, καὶ ὅμως ἡμεῖς αὐτοὶ πολλάκις δυσκολευόμεθα νὰ ταξειδεύσωμεν μέ τινα ἐξ αὐτῶν, διότι εἶναι οὐχὶ μεγάλης χωρητικότητος. Σᾶς ὀνομάζω ἓν ἐξ αὐτῶν, τὴν Ὕδραν· δύναται νὰ ἦναι πλοῖον ἀξιόλογον· ἀλλ’ ἐρωτήσατε ἂν ποτὲ ἐμβῆκα εἰς αὐτὸ τὸ πλοῖον καὶ διατί; διότι εἶναι μικρόν· καὶ ὅπως ἐγὼ, κύριοι, εἶναι οἱ περισσότεροι ἐπιβάται ἐν Ἑλλάδι· διότι ὅστις ἐπιβαίνει εἰς πλοῖον, σκοπὸν ἔχει νὰ ταξειδεύσῃ ὑγιὴς καὶ ἐν ἀνέσει, καὶ τὰ μικρὰ πλοῖα κακῶς ταξειδεύουν εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἡ ἑταιρία αὕτη, κύριοι, ὑπεβλήθη εἰς μεγάλας δαπάνας· καὶ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅλα τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσιάσθησαν ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὴν πορείαν τῆς ἑταιρίας διὰ νὰ κρίνετε· εἶναι ἄπορον πῶς ὑπάρχει μέχρι σήμερον καὶ πῶς ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὀβολὸν, ἐνῷ ὀφείλονται εἰς αὐτὴν πολλά. Τί νομίζετε, κύριοι; αὐτῆς τῆς ἑταιρίας διαλυθείσης, μαντεύετε εἰς ποῖον σημεῖον θὰ εὑρεθῶμεν; Θέλετε λοιπὸν νὰ φέρωμεν ὀπίσω τὸν Λόϋδ, διὰ νὰ μὴ δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ κρύψῃ ἓν μυστικὸν ἐθνικὸν, νὰ εἴπῃ ἕνα λόγον μυστικὸν εἰς ἕνα πλοίαρχον; Πράξατέ το, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξετε πολὺ κακῶς· καὶ τὸ ἔθνος ὅλον εἶναι ἐναντίον. Τίς σᾶς ἐμποδίζει, κύριοι, νὰ λαμβάνετε λογαριασμὸν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, νὰ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ ἐπίσημα καὶ τὰ ἰδιαίτερα ἔγγραφα τῶν μελῶν τῆς ἑταιρίας, νὰ διορίσητε ἕνα ἐπίτροπον τῆς Κυβερνήσεως, ἕνα αὐστηρὸν ἐλεγκτήν; Ἐγὼ ἑκάστοτε, ὡς ὑπουργὸς, ἔστελλον ἀπὸ ἐδῶ ἢ ἀπὸ ἐκεῖ ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξέταζε τοὺς λογαριασμούς της. Θέλετε νὰ λάβετε ἤδη μίαν ἰδέαν καὶ περὶ τῶν δαπανῶν τῆς Κρήτης; διότι ἔγεινε καὶ περὶ τούτου λόγος. Ἐπεσκέφθην, κύριοι, τὸ ἐργοστάσιον τῆς ἑταιρίας, καὶ τί εἶδον; εἶδον μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἕνα σωρὸν δύο φοραῖς ὑψηλότερον ἀπὸ τὸ κατάστημα τοῦτο· καὶ τί ἦτον αὐτὸς ὁ σωρὸς, κύριοι; κόνις ἀπὸ κάρβουνα τῶν πλοίων· καὶ διατί κύριοι; διότι δὲν ἠδύναντο τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα ἔκαμναν τὸ ταξείδιον τῆς Κρήτης νὰ βάλουν ἄλλα παρὰ γαιάνθρακας γεροὺς, ἄλλως ἐκινδύνευεν ἡ ζωὴ μαχητῶν, πατριωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸν κίνδυνον, ἀφειδοῦντες τῆς ζωῆς των καὶ θυσιάζοντες τὰς περιουσίας των. Ἀλλὰ αὐτὰ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ συμβουλίου διὰ τί δὲν παραιτοῦνται, λέγουν τινὲς, ἀφοῦ τοσάκις τοσαῦται παρατηρήσεις τοῖς ἔγιναν; Καὶ διατί ὑμεῖς, κύριοι, καί τοι ἐκλεχθέντες τοσάκις βουλευταί, ἐπιμένετε νὰ εἶσθε βουλευταί, δήμαρχοι, σύμβουλοι κτλ; Ἆ, κύριοι, εἰς τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου ἔγκειται, ὅταν ἅπαξ λάβῃ τὴν διεύθυνσιν μιᾶς ἐπιχειρήσεως, νὰ λαμβάνῃ ἓν εἶδος ἐνδιαφέροντος καὶ ἀφοσιώσεως· θέλει νὰ μένῃ, διότι εἰς τὸ μέλλον ἐλπίζει νὰ βελτιωθῇ ἡ ἐπιχείρησις, καὶ νὰ προσκολλήσῃ τὸ ὄνομά του εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν. Ὅλα αὐτὰ τὰ μέλη, κύριοι, εἶναι ἄνδρες ἔντιμοι· τοὺς γνωρίζω πρὸ 36 ἐτῶν· εἶναι ἄνθρωποι μὲ κατάστασιν, καὶ ἂς παρουσιασθῇ ἕνας νὰ εἴπῃ ὅτι ἔκαμαν κατάχρησιν. Ἀλλὰ ἡ διοίκησίς των δὲν εἶναι, λέγουν, τόσον εὐάρεστος. Καὶ πῶς; λέγομεν τοῦτο καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐδῶ κάμνομεν παρατηρήσεις ὁ ἕνας εἰς τὸν ἄλλον, ὅτι ἐδῶ ἔγεινεν ὑπέρβασις, ὅτι ἐκεῖ ἔγεινεν ἔλλειψις; Ναὶ, κύριοι, δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τακτοποιηθῇ ἓν κράτος, οὐδὲ νὰ λάβῃ τακτοποίησιν ἀλάνθαστον μία οἱαδήποτε ἐπιχείρησις, ὅπως δὲν εἶναι εὔκολον μία ὁδὸς, ἡ ὁποία ἤδη ἀνοίγεται νὰ θεωρῆται πεπατημένη. Εἰς τὰ 1842, κύριοι, ἐγὼ, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, παρεστάθην καὶ ἄνοιξα τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας εἰς τὰ Πατήσια, καὶ ὅμως αὐτὴ ἡ ὁδὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ λογισθῇ εἰσέτι πεπατημένη, καὶ μολονότι χιλιάδες χαλίκια καὶ πέτραι ἐῤῥίφθησαν ἐπ’ αὐτῆς, καὶ ὅμως ἀκόμη ἡ ὁδὸς αὐτὴ δὲν εἶναι πεπατημένη, ὅπως εἶναι ἄλλαι ἀρχαιότεραι· καὶ θέλετε ἕνας οἱοσδήποτε κλάδος, καὶ ῥητῶς ἡ διοίκησις τῆς ἑταιρίας νὰ εὐδοκιμήσῃ εἰς τὴν στιγμὴν, νὰ ἀνθήσῃ, ν’ ἀποδείξῃ καρποὺς πλουσιωτέρους ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀπέδειξεν ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ;

§97ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Πῶς αἱ ὁδοὶ ἐτακτοποιήθησαν;

§98ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αὐταὶ αἱ θεωρίαι, κ. Ζέγγελη, αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι λόγια, καὶ δὲν εἶναι πράγματα, καὶ νομίζω, ὅτι ἔχω δίκαιον νὰ ὁμιλῶ μὲ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὁμιλῶ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἑταιρία μας κατ’ ἔτος λαμβάνει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι συμπεφωνημένον νὰ λαμβάνῃ, καὶ τὰ λαμβάνει βεβαίως ὕστερα ἀπὸ μίαν ἐξέτασιν λογιστικὴν, ἀκριβεστάτην. Καμμία Κυβέρνησις, κύριοι, δὲν ἔδοσεν ὀβολὸν, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔγγραφά της· θέλετε τώρα νὰ φέρῃ τοὺς λογαριασμούς της εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τοὺς ἐξετάσῃ; εἶναι ἡ Βουλὴ ἐλεγκτικὸν συνέδριον; Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε, ὅτι οὐχὶ μόνον εἶμαι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ λαλῶ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, καὶ ἔχω λόγους πολὺ ἰσχυροὺς νὰ λέγω καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ. Κύριοι, ὅταν γίνεται λόγος περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τῆς Σύρου, περὶ τῶν κανόνων, οἵτινες ἐφαρμόζονται εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς διοικήσεως καὶ οἰκονομίας ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, δὲν πρέπει νὰ ἔχετε μόνον ὑπ’ ὄψιν σας γυμνὸν τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, τὴν ὠφέλειαν ἢ τὴν ζημίαν τῆς θυσίας, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμητε, ὄχι! ἀλλὰ τὰ ἐμπορικὰ ἐν γένει συμφέροντα τοῦ ἔθνους· κύριοι, προσέξατε καλῶς εἰς τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας. Ὅπως ἔχουν ὅλα τὰ ἔθνη ἓν κέντρον, ὅπου τελοῦν τὸ γενικὸν καὶ εἰδικὸν ἐμπόριον τοῦ τόπου των, οὕτω καὶ ἡ Σύρος, κύριοι, εἶναι τὸ κέντρον τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος τοῦ τε γενικοῦ καὶ εἰδικοῦ· ἐρευνήσατε ὅλους τοὺς λιμένας τῆς Ἑλλάδος καὶ θέλετε βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ θέσις τῆς Σύρου εἶναι μοναδικὴ διὰ νὰ ἐκπληρῇ αὐτὸν τὸν μέγαν σκοπὸν τοῦ ἔθνους· Θὰ τὸ μάθητε δὲ τοῦτο ψηλαφητῶς, ἐὰν ἐξετάσητε, ὅτι ἡ Σύρος καί τοι πολεμουμένη πρὸ πολλοῦ ἀπὸ τὰ ἀντίπαλα ἔθνη καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ναυτιλίαν καὶ τὸ ἐμπόριον, ὅμως ἀνθίσταται καὶ ζῇ καὶ προάγεται· ἡ Σύρος εἶχε τὴν δυστυχίαν νὰ πολεμῆται καὶ ἐσωτερικῶς. Ναί! ὑπῆρξαν ἐποχαὶ καθ’ ἃς καί τινες ἐξ ἡμῶν, καὶ ἀνώτεροι ἴσως ἡμῶν, ἐσκέφθησαν ἐπιβούλως διὰ τὴν Σύρον, καὶ δὲν πρέπει νὰ κρύψω, ὅτι μίαν φορὰν ἐκινδύνευσα νὰ πάθω προσωπικῶς δι’ αὐτὴν τὴν Σύρον, καθὼς καὶ ἄλλοτε εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντικρούσω ἰσχυρὸν πρέσβυν εἰπόντα, ὅτι ἡ Σύρος «n’ est qu’ un relâche», καὶ ἐγὼ ἀπήντησα, «Syra est un port». Αὐτὴν τὴν πάλην ἔχομεν πρὸ καιροῦ μὲ τὰς παραλίους καὶ ναυτιλλομένας πόλεις τῆς Εὐρώπης καὶ ἰδίως τῆς Αὐστρίας καὶ Ἰταλίας· ἐκτὸς τούτου καὶ δι’ ἄλλων τρόπων διάφοροι ξένοι βιομήχανοι καὶ ἔμποροι ἐπεβουλεύθησαν τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν τοῦ τόπου. Παντοῦ ὅπου ἡ Ἑλλὰς εἶχε μικρὸν ἢ μεγάλο ἐμπόριον ἔστειλαν οἱ ξένοι τὰ χειρότερα μὲν, ἀλλ’ εὐθηνὰ ἐμπορεύματά των μὲ μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ σπειρεύσωσι τὸ ἑλληνικὸν ἐμπόριον. Αὐτὴ ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ ἐν ὅσῳ εἶχεν εἰς χεῖράς της τὴν ἐσωτερικὴν ἀκτοπλοΐαν, ἐπροσπάθησε μὲ χίλια μέσα νὰ κατακερματίσῃ τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, μετακομίζουσα ἀπ’ εὐθείας καὶ εἰς τὰς πλέον μικρὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος ἐμπορεύματα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, διὰ νὰ ἀναγκάσῃ οὕτω τοὺς ἐν Σύρῳ συγκεντρωμένους ἐμπόρους νὰ διασκορπισθῶσιν εἰς διάφορα ἄλλα μέρη καὶ νὰ παύσῃ τὸ ἐκεῖ ἐμπορικὸν κέντρον. Καὶ κατακερματισμὸς τοῦ ἐμπορίου ἑνὸς ἔθνους εἶναι βεβαίως, ὅταν παύσῃ ἡ συγκέντρωσις πολλῶν ὁμοῦ ἐμπόρων εἰς ἕνα τόπον, ὅστις ὡς ἐκ τῆς τοπογραφικῆς του θέσεως δύναται νὰ κάμῃ πολλὰς καὶ μεγάλας ἐπιχειρήσεις διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον εὐνοήσαμεν, ἔβλαψε τὸ ἐμπόριόν μας, καὶ ἐν ᾧ πρότερον ἤμεθα σχεδὸν κύριοι τῶν περὶ ἡμᾶς τουρκικῶν λιμένων, σήμερον σταχυολογοῦμεν· ἀλλ’ ἡ Σύρος τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐμπορίου συνεπλήρωσε μὲ τὴν ἐγκαινίασιν ἐν ἑαυτῇ βιομηχανικῶν παντὸς εἴδους καταστημάτων. Προσέξατε λοιπὸν νὰ μὴ πράξητε μέγα λάθος, καὶ ἀφαιρέσητε τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄφευκτα διὰ τὴν ὑποστήριξιν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ κέντρου τούτου τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου. Ἐὰν ἀληθῶς ἡ Σύρος, κύριοι, εἶναι τὸ κέντρον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου, ἐπειδὴ τὸ ἐμπόριον εἶναι λίαν ἀκροσφαλὲς καὶ ἀρκεῖ μικρὰ παρεκτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ, μὴ φεισθῆτε θυσιῶν, ὅπως ἐξασφαλίσετε τὸ ἐμπόριον τῆς Σύρου. Τὸ ἐμπόριον ἔχει χρείαν ναυτιλίας, καὶ ἡ Σύρος ἔχει ναυτιλίαν· ἔχει χρείαν ἀσφαλιστικῶν καταστημάτων, καὶ ἡ Σύρος ἔχει ἀρκετὰ τοιαῦτα· ἔχει χρείαν πολλῶν εὐκολιῶν, καὶ ἡ Σύρος δὲν ἔχει ὅλας τὰς εὐκολίας. Μεταβῆτε ἐκεῖ διὰ νὰ ἴδετε πόσους κόπους καὶ πόσα ἔξοδα πρέπει νὰ κάμῃ ὁ ἔμπορος διὰ νὰ ἀνοίξῃ ἓν δέμα ἐμπορεύματος ἐκ τῶν τῆς διαμετακομίσεως, διὰ νὰ πωλήσῃ μικρὸν μέρος αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὸ δέμα εἰς τὴν ἀποθήκην του, καὶ νὰ κρατῇ ἀνοικτὸν λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον νὰ κλείῃ, ὅταν τῷ συμφέρῃ, καὶ τοιουτοτρόπως ὅλη ἡ Σύρος νὰ γένῃ διαμετακόμισις· τὸ ἐμπόριον τέλος ἔχει χρείαν πολλῶν συγκοινωνιῶν, καὶ ὅμως ἡ Σύρος δὲν ἔχει εἰμὴ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ἀτμοπλοΐαν τῆς Ἑλλ. ἑταιρίας. Καὶ βλέπετε τί κάμνετε σήμερον! δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παραβλάψητε καὶ αὐτὸ τὸ μόνον μένον μέσον τῆς συγκοινωνίας. Ἡ Σύρος, κύριοι, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παλαίῃ καθ’ ἑκάστην μὲ τὰς ἄλλας δυνάμεις, μὲ τὰ ἀντίπαλα κράτη, ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις· ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα κράτη τὰ κεφάλαια τῶν ἀντιπάλων προσφέρονται εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν ναυτιλίαν των μὲ 2, 3 καὶ 4%, ἡ Σύρος πληρόνει 10% καὶ μόλον τοῦτο παλαίει μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ προσκόμματα καὶ στέκει καὶ προάγεται. Ἐγνώρισα τὴν Σύρον ἀπὸ τὰ 1836 μέχρι τοῦ 1840· κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου της ἦτο λίαν περιωρισμένη· μόλις ἐγένετο κυκλοφορία 15–20 ἑκατομμυρίων, καὶ σήμερον ἡ Σύρος κάμνει κυκλοφορίαν πολλῶν ἑκατομμυρίων. Εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι ξένοι προσφέρουσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν μεγαλητέρας προσφοράς, διὰ νὰ λάβωσι τὸ προνόμιον τῆς ἀτμοπλοΐας. Καὶ λοιπὸν τί καθήμεθα; ἂς δεχθῶμεν πάλιν τὸν Λόϋδ, τὸν ξένον, ἂς τὸν βάλωμεν μέσα εἰς τὴν οἰκογένειάν μας, εἰς τὸ σπῆτι μας. Αἴ, κύριοι, τοῦτο δὲν πρέπει οὔτε νὰ λέγηται ἀπὸ τοῦ βήματος. Κύριοι! διὰ νὰ κάμωμεν τὸν δρόμον τῆς Νάξου ἄλλοτε παρήρχοντο μῆνες, ἢ ἔπρεπε νὰ κινδυνεύσωμεν ταξειδεύοντες μὲ πλοιάρια, ἀλλὰ σήμερον ἡ Νάξος ταξειδεύεται καθ’ ἑκάστην καὶ στέλλει τὰς ἀγκινάρας της εἰς τὴν Σύρον καὶ τὰς καταναλίσκει, ἐνῷ ἄλλοτε ἐξηραίνοντο καὶ ἐπετοῦντο αὐτὰ τὰ προϊόντα· σήμερον τὰ κίτρα τῆς Νάξου κόπτονται εἰς τεμάχια, τίθενται εἰς ἅλμην καὶ ἐξοδεύονται εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Λοιπὸν τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα κάμνουσι τὴν τόσῳ ἐπωφελῆ ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν πρέπει, ἐρωτῶ, νὰ τὰ μεταχειριζώμεθα μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον; Λέγουν τινὲς, ὅτι ἡ Ἰταλία διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν δὲν πληρόνει τίποτε· δόξα Σοι ὁ Θεὸς! Καὶ ποία σύγκρισις μεταξὺ ἡμῶν καὶ Ἰταλίας; Ἡ ἐσωτερικὴ ἀτμοπλοΐα τῆς Ἰταλίας δίδει μεγάλα κέρδη καὶ πρέπει ἀντὶ νὰ πληρώνῃ νὰ πληρόνωσιν τὴν Ἰταλίαν, ὅπως παραχωρήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς τί ἔχει; μήπως τὰ ἀτμόπλοιά της γυρίζουν ὅλην τὴν γῆν, καθὼς τὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν; τὰ ταξείδιά των εἶναι ἀπὸ τὴν Σύρον εἰς τὴν Τῆνον, τὴν Νάξον, τὴν Μύκωνον, καὶ κατόπιν ἐπιστρέφουν καὶ τί φέρουν; ποῖος τοῖς πληρόνει τὰ κάρβουνα τοὐλάχιστον; καὶ ὅμως αὐτὸ εἶναι, κύριοι, μία πρόοδος διὰ τὸ ἐμπόριον. Θέλετε λοιπὸν νὰ φέρωμεν τὸ ἔθνος ὀπίσω εἰς τὸ 1812, ὁπότε μόλον τοῦτο δὲν εἴχομεν τὰ ὀπισθοδρομικὰς ταύτας ἰδέας; ἀπεναντίας, καίτοι μὴ ὑπαρχούσης ἐγχωρίου ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, δὲν μ’ ἄφιναν νὰ ἐπικυρώσω τὴν πρώτην σύμβασιν μετὰ τοῦ Λόϋδ· δὲν μ’ ἄφιναν δὲ ἰδίως οἱ μακαρῖται Ἀθ. Πετζάλης καὶ ὁ Ζυγομαλᾶς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν δημοσιογράφοι καὶ φίλοι τοῦ ὑπουργείου! ἐπρέσβευον δὲ οὗτοι, ὅτι ποτὲ δὲν ἔπρεπε νὰ παραχωρηθῇ εἰς ξένους ἡ ἐσωτερικὴ ἀτμοπλοΐα· ἀλλὰ δυστυχῶς μόλις μᾶς ἦλθεν ἡ λυπηρὰ εἴδησις, ὅτι 7 πλοίαρχοι ἐπνίγησαν ἀναχωρήσαντες ἀπὸ Γαλαξείδιον ἐπὶ λέμβου διὰ τὰς Πάτρας, καὶ ἀμέσως τὸ αὐτὸ ἑσπέρας ἠναγκάσθην καὶ ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν· καὶ τί ἠθέλατε νὰ πράξω; ὅταν κατεστρέφοντο τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα καὶ ἐπνίγοντο οἱ ἄνθρωποι; ὡς ὑπουργὸς δὲν ἠδυνάμην νὰ μένω ἀτάραχος, καὶ ταῦτα ὁπόταν δὲν εἴχομεν ἐγχώριον ἀτμοπλοΐαν. Σᾶς εἶπον τὸ ἴδιον ἑσπέρας ἠναγκάσθην καὶ ὑπέγραψα τὴν πρώτην συνθήκην, συγκειμένην, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκ 14 ἄρθρων. Ἀλλὰ τί ἦτον αὐτὴ ἡ σύμβασις; αὐτὴ ἦτο καὶ εἶναι προνόμιον, τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ ἔθνη διατηροῦν ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου ναυτιλίας, καὶ δὲν δύνανται ἄνευ μεγάλης ζημίας νὰ τὸ παραχωρήσωσιν εἰς ξένους. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἂν θέλετε νὰ μὴν εὑρεθῶμεν εἰς τὰς αὐτὰς δυσχερεῖς περιστάσεις, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐγχώριον ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· ἀλλ’ ἡ ἑλληνικὴ ἑταιρία δὲν θέλει δυνηθῇ νὰ διατηρηθῇ, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὰς μεγάλας ἑταιρίας, ὁποῖαι εἶναι ἡ τῶν διαπορθμεύσεων, ἡ τοῦ Λόϋδ καὶ αὐτὴ ἡ τοῦ Φρεσινέ· εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ ἀνθέξῃ, ἐὰν αἱ ἤδη ἀφαιρούμεναι παρ’ αὐτῆς γραμμαὶ παραχωρηθῶσιν εἰς ξένους, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελα παρακαλέσει καὶ τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὴν Βουλὴν αὐτὸ τὸ προνόμιον νὰ μὴ τὸ ἀκρωτηριάσῃ, ἀλλὰ νὰ τὸ ἀφήσῃ ὁλοσχερῶς διὰ τὴν ἑλληνικὴν ἑταιρίαν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν, ἐπαναλαμβάνω, ἰδικήν μας ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ ἂν δὲν φθάνουν 600,000, ἂς δώσωμεν 700 χιλ., 800., ἓν ἑκατομμύριον.

§99Γ. Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς καλῆς διοικήσεως καὶ σεῖς μᾶς λέγετε, δότατε.

§100ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἤγουν τοῦ οἰκονομικοῦ, καὶ ἐγὼ ἔχω κάπως τὴν ἁρμοδιότητα· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εἶναι οἰκονομία, εἶναι ζημία, εἶναι μεγάλη σπατάλη, ὅταν μένῃ τὸ ἔθνος ἄνευ ἐγχωρίου ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Θέλετε, λέγετε, καλὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρίας; καὶ τίς σᾶς ἐμποδίζει; ἡ ἑταιρία σᾶς λέγει, στείλατε τοὺς ἀντιπροσώπους σας νὰ μᾶς ἐξελέγξουν· τί περισσότερον ἀπὸ αὐτὸ θέλετε; Εἶναι ἀρκετὰ καλὴ διοίκησις αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἑταιρία, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καλλιτέρα· ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ παρ’ αὐτῇ ἄνθρωπός μας, ὅστις νὰ ἐξελέγχῃ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, μὲ εὐμένειαν ν’ ἀκούσητε τὰς παρατηρήσεις μου καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι πράττετε τὸ καλὸν εἰς τὴν πατρίδα, καὶ προνοεῖτε περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου, νὰ ψηφίσητε αὐτὸν τὸν νόμον. Προσθέτω δὲ κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ προνόμιον, οὔτε κατὰ μικρὸν, ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν ἑταιρίαν διὰ νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς ξένους· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἑταιρίας, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ἔθνος, πράξετέ το· οὐδεὶς εἶναι ἐναντίος. Ἄλλως πράττοντες, μάθετε ὅτι δὲν δύναται ἡ ἀτμοπλοΐα ν’ ἀναπτυχθῇ παρ’ ἡμῖν, ἐνόσῳ ἔχει αὐτὰ τὰ μεγάλα καὶ φοβερὰ προσκόμματα. Πιστεύτατε, ὅτι σᾶς ὁμιλῶ εἰλικρινῶς καὶ ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων· τὴν Σύρον ἀνάγκη νὰ ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν σας πάντοτε. Τὰ μέσα, κύριοι, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποστηρίξωσι μίαν πόλιν, ἓν ἐμπόριον, ὡς τὴν Σύραν, εἶναι πρῶτον πάντων ἡ ὑποστήριξις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τὰ ἀσφαλιστικὰ καταστήματα καὶ αἱ ἄλλαι εὐκολίαι, περὶ ὧν σᾶς ὡμίλησα· ὅλα αὐτὰ εἶναι μέσα ἀπαραίτητα· ὅταν ἀφαιρέσητε αὐτὰ τὰ μέσα, αὐτὴ ἡ πόλις δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχα νὰ εἴπω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὰ δεχθῇ εὐμενῶς.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κύριος Κρεστενίτης· ὁ Ζέγγελης....

§102Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κύριος Χρηστίδης κατὰ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον εἶχεν, δὲν ἔπρεπε παρὰ νὰ μᾶς ἐπαινέσῃ τὴν Σύρον καὶ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Νομίζω ὅτι δὲν εἴμεθα κατὰ τῆς ἑταιρίας, κύριε Χρηστίδη, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς καλῆς διαχειρίσεως. Ἐγὼ εἶπον ὅτι κατὰ τὸ 1861 ἐζήτησαν 300,000 καὶ ἐφέτος 650,000 καὶ ἔπειτα ἀπὸ 20 χρόνους θὰ ζητήσουν 10,000,000 δηλαδὴ ἀφοῦ φαλλίρῃ τὸ ἔθνος· θὰ ἐκλείψῃ καὶ αὐτή. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, διότι εἶναι ἐντροπὴ νὰ στέλλῃ ἡ κυβέρνησις ἀντιπρόσωπόν της καὶ ν’ ἀποπέμπεται. Θὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω, κύριοι, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου τὸ ὁποῖον ἔστειλεν ὁ Ζαΐμης· θὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω ὅλον. Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον.

§103ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ μακρὰ συζήτησις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, τὰ διάφορα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν ἀποδεικνύουν, κύριοι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι ὥριμος. Καὶ παράδοξον πρᾶγμα, ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ μία μεγάλη καὶ τόσον σπουδαῖα ὑπόθεσις νὰ ἔρχηται ἐξ ἐφόδου. Ἂν οἱ τύποι εἶναι οἱ ἐφέστιοι τῆς ἐλευθερίας, ὡς εἷς μέγας συγγραφεὺς τοῦ συνταγματικοῦ Δικαίου εἶπεν, ἀπορῶ πῶς ἡ παροῦσα κυβέρνησις ὑπέβαλε μίαν τοιαύτην σύμβασιν χωρὶς νὰ φέρῃ τουλάχιστον μίαν ἔκθεσιν λεπτομερῆ, χωρὶς νὰ ἐκθέσῃ τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, ὄχι μόνον ἡ κυβέρνησις παρέλειψε τὸ καθῆκον τοῦ νὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν λεπτομερῆ, ἀλλὰ παρεβιάσθη καὶ ὁ κανονισμὸς, τοῦ νὰ ἔλθῃ μία τοσοῦτον μεγάλη ὑπόθεσις ἐξ ἐφόδου εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ ἐκθέσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς, χωρὶς νὰ βασανισθῇ ἀπὸ μίαν ἐπιτροπήν. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εἶχον ἀνάγκην ν’ ἀναγνώσω, νὰ ἴδω τὴν ἱστορίαν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, διὰ νὰ φέρω μίαν ψῆφον ἐν συνειδήσει. Εἰς τοιοῦτον λαβύρινθον εὑρίσκομαι, ὥστε δὲν ἠξεύρω τὶ ἔχω νὰ ἀποφασίσω, ἐνῷ ἐπιθυμῶ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία νὰ συντηρηθῇ. Εἶμαι, κύριοι, ἐκ τῶν ὀπαδῶν τῆς προστατευτικῆς σχολῆς, εἶμαι ὑπὲρ τῶν προνομίων εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ μόλα ταῦτα εὑρίσκομαι εἰς ἐνδοιασμὸν τὶ νὰ ψηφίσω· νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς συμβάσεως; Φοβοῦμαι μήπως βλάψῃ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ, φοβοῦμαι μήπως αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖται ὡς ἀποζημίωσις δὲν θέλει χρησιμεύσει παρὰ εἰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἀποδίδει ὅλος ὁ κόσμος. Ἡ κοινὴ γνώμη, κύριοι, εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἀποφάνσεων, τὰς ὁποίας ἐκδίδει ἕκαστον ἄτομον τῆς κοινωνίας. Τί λέγει ἡ κοινὴ γνώμη ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως; ἂν ὄχι ἄλλο, κύριοι, λέγει ὅτι αὐτὴ ἡ ἑταιρία, κακῶς διοικουμένη, κατήντησε εἰς μίαν κατάστασιν ἐλεεινήν· ὅλοι λέγουν, κύριοι, ἂν ὄχι ἄλλο, τοὐλάχιστον ὅτι δὲν διοικεῖται καλῶς. Ἠκούσατε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς κατηγορίας, τὰς παρατηρήσεις, τὰς στηριζομένας εἰς πράγματα, τὰς ὁποίας ἄλλοι πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξαν. Ἆρά γε ἡ παροῦσα σύμβασις θέλει βελτιώσει τὴν κατάστασιν τῆς διοικήσεως; ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν φέρει εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀνορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα αὐτῆς τῆς ἑταιρίας; φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι δὲν θὰ τὸ κατορθώσῃ, διότι, ὡς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου σᾶς ἀνέπτυξε, δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ αὐτῆς τῆς διοικήσεως τῆς ὑπαρχούσης σήμερον καὶ ἐκείνης, ἡ ὁποία τροποποιεῖται διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν βλέπετε, ὅτι εἷς μόνον διοικητὴς θέλει διοικεῖ κατ’ ἔτος· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διοίκησις δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἡ σημερινὴ ἐπαναλαμβανομένη κατ’ ἔτος· ἡ διοίκησις θὰ ἦναι πάντοτε ἀπὸ τὰ 5 μέλη τοῦ συμβουλίου μὲ τὴν ἐνιαύσιον διοίκησιν ἑνὸς ἑκάστου. Δι’ αὐτῆς δὲ τῆς τροποποιήσεως ὁ εἷς ἔρχεται νὰ καλύπτῃ τὰς ἀσχημίας ἢ τὰς εὐθύνας τοῦ ἄλλου. Διατί, κύριοι, ἐνῷ ὅλος ὁ κόσμος, καὶ ἐγὼ πρὸ πάντων, ἐπιθυμοῦμεν τὴν βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας, τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς καὶ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, μόλα ταῦτα δὲ, εὐχαριστούμεθα εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, ἡ ὁποία εἶναι περιωρισμένη νὰ διατηρῇ συγκοινωνίαν καὶ μάλιστα μεταξὺ τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δυσκόλως δύνανται νὰ ἔχουν κατ’ ἄλλον τρόπον συγκοινωνίαν; Διότι ἡ συγκοινωνία δὲν εὐχαρίστησε τοὺς ἐπιβάτας, οὔτε τοὺς ἐμπορευομένους, διότι τέλος πάντων ἡ ἑταιρία δὲν προκόπτει· ἂν τοὐλάχιστον ἡ ἑταιρία αὕτη μεθ’ ὅλας τὰς θυσίας ἃς ἐκάμαμεν, προέκοπτεν, ὑπομονὴ, διότι ἡ ἐπιθυμία ὅλων εἶναι ἡ πρόοδος τῆς ἑταιρίας. Ἐπιθυμῶ τὸ προνόμιον καὶ εἶμαι, ὡς εἶπον, ἐκ τῶν ὀπαδῶν τῶν προστατευτικῶν, διότι εἰς τὰ ἀρτισύστατα ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἔλλειψις κεφαλαίων καὶ ὁ συνεταιρισμὸς δὲν ἐξηπλώθη, ἡ προστασία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀναγκαία· καὶ ἡ ἱστορία τῶν ἑταιριῶν αὐτῶν ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἐνδυναμωμένα ἔθνη τὸ προστατευτικὸν σύστημα ὑφίσταται, πολὺ δὲ μᾶλλον εἰς ἓν ἔθνος ἀρτισύστατον, ὡς εἶναι τὸ τῆς Ἑλλάδος. Πιστεύω ὅλοι συμφωνοῦμεν, καὶ αὐτὸς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀμφίσσης, ὅστις ἄλλοτε ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀκράτου ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ἐπρέσβευε τὸ laisser faire· εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν προνόμιον εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ δικαίως, διότι αὐτὴ ἔχει προορισμὸν νὰ τηρῇ τὴν συγκοινωνίαν καὶ νὰ βελτιόνῃ τὸ ναυτικὸν· τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον δίδομεν εἶναι ὁλοσχερές; μὲ τοὺς ὅρους μὲ τοὺς ὁποίους τὸ περιβάλλομεν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προτιθέμεθα; νομίζω, κύριοι, ὄχι. Διότι, καθὼς βλέπετε, οὔτε ἡ μεταβολὴ τῆς διοικήσεως εἶναι ἐπιτυχὴς ἢ διαφέρει πολὺ τῆς προτέρας, οὔτε εἶναι ἐξαρκοῦσαι αἱ ἀμοιβαῖαι θυσίαι ἃς ὁρίζει ἡ σύμβασις. Δίδομεν 150,000 δραχμὰς περιπλέον τῶν ὅσων μέχρι σήμερον ἐδίδομεν εἰς τόκους καὶ ἀποζημιώσεις, ἀλλ’ ἀντὶ τούτων ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τὰς συμφερωτέρας γραμμάς. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς ἡ ἑταιρία παρεδέχθη τὴν μεταβολὴν αὐτὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ φοβοῦμαι, ὅτι τοῦτο καὶ μόνον δύναται νὰ τὴν καταστρέψῃ· ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς βλάβης ταύτης πρὸς τὴν ἑταιρίαν ὁ συναγωνισμὸς καὶ ἡ ἐμφάνισις ξένων σημαιῶν εἰς τὴν ἀκτοπλοΐαν, εἶναι κἄτι τι παράδοξον κατ’ ἐμὲ καὶ ἐπιβλαβὲς, διότι ἂν ὕστερον ἀπὸ τοιαύτας θυσίας ἀναγκαζώμεθα νὰ προσκαλέσωμεν ξένας σημαίας διὰ τὰς ἐπωφελεστέρας γραμμὰς, ὁ σκοπὸς μας οὐδόλως ἐπετεύχθη. Βλέπετε, πόσα ζητήματα σπουδαῖα καὶ οἰκονομικὰ καὶ ἐθνικὰ περιλαμβάνει αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, αὐτὴ ἡ ἁπλῆ σύμβασις τῆς συνδρομῆς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἦτο δυνατὸν αὐτὰ τὰ ζητήματα νὰ χωνευθῶσιν εἰς τόσον ὀλίγον διάστημα χρόνου; εἶναι συμφέρον εἰς τὸ ἔθνος, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ σκεφθῇ ὡρίμως ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων; νὰ διερευνήσῃ, νὰ μὴ ἐξαντλήσῃ ὅλας τὰς προτάσεις τὰς δυνατὰς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος; Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἦτο ὠφέλιμον καὶ συμφέρον ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως καὶ νὰ τὴν στείλωμεν εἰς ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἐργασθῇ ἀμέσως, καὶ νὰ μᾶς φέρῃ ἔκθεσιν λεπτομερῆ περιέχουσαν τὴν ἱστορίαν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως καὶ τὸ σύνολον τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς τῆς ἑταιρίας. Τότε νὰ ἀποφασίσωμεν ἐν γνώσει περὶ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ζητήματος. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμὸν, διότι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἦλθεν εἰς συζήτησιν ἄνευ ἐκθέσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς καὶ ἄνευ ἐκθέσεως τῆς κυβερνήσεως.

§104ΔΑΓΡΕΣ. Μίαν ἐρώτησιν κάμνω εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἂν ἡ σύμβασις αὕτη ᾖναι ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τὴν ἑταιρίαν, ὡς εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ δι’ ἡμᾶς, καθόσον ἐν τέλει ἄρθρ. 28 εὑρίσκω τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν καὶ ὁ λόγος αὐτὸς συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως (θόρυβος). Ἡ ἑταιρία, νομίζω, δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ συγκαλέσῃ τοὺς μετόχους καὶ νὰ διατυπώσῃ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἡ Βουλὴ συνεδριάζει ἤδη ἐπὶ ἓξ μῆνας καὶ ἠδύνατο ὁριστικῶς νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀπαιτήσεις της· δὲν τὸ ἔπραξε, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ἡ ἑταιρία, ἡ Βουλὴ καλεῖται ἐντὸς 8 ἡμερῶν νὰ λύσῃ ἄνευ προεξεργασίας· γεννᾶται δὲ μία ἀπορία, κύριε πρόεδρε, ἀπὸ πότε ἄρχεται τὸ προνόμιον;

§105ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ λέγει ἡ σύμβασις. (θόρυβος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§107ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν καὶ ζητῶ τὸν λόγον.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§109ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Παρεκάλεσα ὑμᾶς, κύριοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν νὰ ἀναβάλητε τὴν ὁριστικὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου μεχρισοῦ γίνῃ καταλληλοτέρα ἐπεξεργασία· ὡς ἐνθυμεῖσθε δὲ εἰς τὸν λόγον μου δὲν ἔθιξα τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας εἰμὴ ἐπὶ τοσοῦτο καὶ μόνον ὅσον ἤρκει νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιμένω. Ἤκουσα, κύριοι, μετὰ προσοχῆς τοὺς ἐμβριθεῖς ῥήτορας οἵτινες ἠγόρευσαν κατὰ τῆς προτάσεώς μου καὶ μάλιστα τὸν ἔντιμον καὶ γηραιὸν κ. Χρηστίδην· σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι οὐ μόνον δὲν μετεπείσθην, ἀλλ’ ἐπεχύθη παχυλότερον σκότος εἰς τὸ ἀντικείμενον καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις, διατὶ εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα ἀπολήγω. Καταλιμπάνω ὁλοσχερῶς τὴν θεωρίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου, μολονότι καὶ συντάσσομαι μὲ αὐτὴν καὶ ἀναγνωρίζω τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων του· δὲν εἰσέρχομαι καθόλου εἰς τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Χαλκίδος ἐξέθηκεν εἰς ὑμᾶς, διότι ἀγνοῶ ἐντελῶς τοὺς λόγους, οἵτινες ἔπεισαν αὐτὸν νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν καὶ διότι διατελῶ ἐν ἀγνοίᾳ δὲν θέλω νὰ φέρω καμμίαν γνώμην. Ἀκολουθῶ προθυμότερον παντὸς, ὅστις συντάσσεται ὑπὲρ τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, τὸν ἔντιμον κ. Ζαΐμην καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπεπειράθη, κύριοι, ὁ ἄλλοτε πρωθυπουργὸς κ. Ζαΐμης μετὰ πάσης σκέψεως καὶ φρονήσεως νὰ εὕρῃ τὸν τρόπον νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἑταιρίαν αὐτήν· ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἐπίσης ἐμφορουμένη ἀπὸ τὸν ἴδιον ζῆλον εἰργάσθη καὶ προῆλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, ὅπερ ὑπέβαλεν. Οὐδεὶς, κύριοι, ἀμφιβάλλει ποῖος εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Ὁ σκοπὸς εἶναι οὐ μόνον νὰ διατηρήσῃ τὴν ἑλληνικὴν συγκοινωνίαν, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀναπτύξῃ αὐτὴν καὶ εἰς τοὺς λιμένας τῆς ἀνατολῆς. Μέγας τῳόντι καὶ ἐθνικὸς ὁ σκοπὸς καὶ ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν πάσας τὰς ἀναγκαίας θυσίας διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τούτου. Ἀλλὰ τί λέγουν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Ἰδοὺ, ἀποδεδειγμένον εἶναι, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη ὑφίσταται ζημίας καὶ ἐν πολλοῖς πρὸς ὄφελος τῆς ἐπικρατείας, διότι ἐν πολλοῖς τηρεῖ τὴν συγκοινωνίαν καὶ ἀνάγκη νὰ τὴν βοηθήσωμεν· ἀλλὰ τοὐλάχιστον μᾶς εἶπεν ἢ ὁ κ. Ζαΐμης ἢ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις λόγους τινὰς δυναμένους νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ἐπαγγέλλεται ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας αὐτὴ ἡ σύμβασις, προερχόμεθα εἰς αὐτὸν τὸν σκοπόν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι, δὲν ἤκουσα οὔτε ἁπλούστατον στοιχεῖον δυνάμενον νὰ ἐνισχύσῃ τοιαύτην ἰδέαν, ὅτι τῳόντι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ, τοὐναντίον ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἀναλύων τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναδέχεται τὸ δημόσιον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς πρὸς τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετεῖ, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἔρχεται εἰς ἐξίσωσιν τῶν δαπανῶν της ἡ ἑταιρία· τοὐτέστι κάμνομεν αὐτὴν τὴν θυσίαν ἵνα διατηρήσωμεν τὴν συγκοινωνίαν, ὁ κύριος δὲ καὶ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς οὐδαμῶς ἐπέρχεται. Ἂς συλλογισθῶμεν τώρα, μήπως ἄραγε αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἐβεβαιώθη ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, δὲν ἐγνωματεύθη ἀπὸ ἐπιτροπὴν, ἂν, λέγω, δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν ἡμεῖς ἐκ τῶν ἐνόντων καὶ τὸ ἀνεύρωμεν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι πολὺ δύσκολον, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν τόλμην, διότι ἀναχωρῶν ἀπὸ τὸ συμπέρασμα αὐτὸ εὑρίσκω ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ, ἡ ὁποία τελεῖ ἁπλῆν συγκοινωνίαν, δὲν ἀπολαμβάνει ὀλιγώτερα τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, τοὐλάχιστον σχετικῶς ὁ ναῦλος αὐτῆς παραβαλλόμενος πρὸς τοὺς ναύλους, τοὺς ὁποίους ἄλλαι ἑταιρίαι ἀπολαμβάνουν, εὑρίσκω ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη ἀπολαμβάνει πλειότερα· καὶ μολαταῦτα ἡ ἑταιρία αὕτη μᾶς παρουσιάζει μίαν τοιαύτην κατάστασιν, ἡ ὁποία, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ὑπεμφαίνει βεβαίαν χρεωκοπίαν, ἂν μεγάλαι θυσίαι δὲν ἔλθωσιν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἂν τοῦτο ἦναι ὀρθὸν, πρέπει νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ἡ ἀποτυχία, ἡ λυπηρὰ ἀποτυχία, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ καταπολεμήσωμεν καὶ ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο μὲ πᾶσαν θυσίαν, προέρχεται ἐξ ἄλλων αἰτιῶν· καὶ ὑποστηρίζων τοῦτο ἐρωτῶ, ἡ ἀποτυχία αὕτη προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως τοῦ καταστατικοῦ, ἐπιδρώσης εἰς τὴν καλλιτέραν καὶ καταλληλοτέραν διοίκησιν; προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως ὀργάνων κατωτέρων ἢ ἀνωτέρων; δὲν ἐξετάζω· προέρχεται τέλος ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς τῆς ἐπιχειρήσεως; καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τὸ τελευταῖον τοῦτο, ὅπερ ἐγὼ δὲν ἀποδέχομαι, τότε εἶναι παντάπασι μάταιον νὰ ἀγωνίζεσθε καὶ νὰ σκέπτεσθε περὶ τῆς συμβάσεως, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, πῶς δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν τόσα, ὅσα εἶναι χρήσιμα εἰς τὴν διατήρησιν τῆς συγκοινωνίας. Ἀλλὰ δὲν προέρχεται ἐκ τῆς φύσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, προέρχεται ἐκ τῶν δύο ἑτέρων αἰτίων, προέρχεται ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἑνότητος ἐνεργείας περὶ τὴν διοίκησιν, προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως τελεσφόρου ἐποπτείας τῆς κυβερνήσεως, προέρχεται τέλος ἐξ ἐλλείψεως εὐθύνης πραγματικῆς τῶν διοικούντων αὐτήν· καὶ τοῦτο καὶ ἡ κυβέρνησις ἡ παροῦσα καὶ ἡ κυβέρνησις ἡ προηγουμένη καὶ ἄλλαι πρὸ αὐτῶν παρεδέχθησαν. Καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀποτυχία τῆς ἑταιρίας ταύτης προέρχεται ἐκ μιᾶς ἢ καὶ ὅλων τῶν ἀνωτέρω αἰτιῶν, ὡς ἐξ ἐλλείψεως τοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ, τότε, σᾶς ἐρωτῶ, ποῦ στηριζόμενοι προβαίνετε πρὶν ἢ εὕρετε τὰς αἰτίας καὶ προνοήσητε περὶ αὐτῶν; ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σύρου, τὸν ὁποῖον ὑπερυπολήπτομαι, μᾶς ἔθεσε κανόνα ἀληθείας, ὅτι τὰ πολυμελῆ σώματα, οἷον ἡ Βουλὴ, στερεῖται λογιστικῆς ἱκανότητος, καὶ δύσκολον εἶναι νὰ διακρίνῃ τὰς αἰτίας. Δὲν μᾶς εἶπεν ὅμως, ἂν οὗτος ἰδιαιτέρως ἐξέτασε τὰ λογιστικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἑταιρίας, ἂν ἐξηρεύνησε καὶ ἔμαθεν ἀκριβῶς καὶ ἀποδεδειγμένως πάντα, ὅσα ἠδύναντο νὰ τὸν ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἂν ἐκ τούτων ἐπείσθη. Μᾶς συμβουλεύει μόνον νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν ἀνεξετάστως. Ἀλλὰ ἐνταῦθα δύναταί τις ν’ ἀναφέρῃ τὸ κοινὸν λόγιον· τυφλὸς τυφλὸν ὁδηγεῖ. Τὸ ἀποτέλεσμα τοιαύτης συμβουλῆς τὸ ἐννοεῖτε. Ἔχετε λοιπὸν, κύριοι, ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ ἐξετάσητε τὰ ἔγγραφα, νὰ μελετήσητε ὅλας ἐν γένει τὰς περιστάσεις, ὅπως σχετίζονται μὲ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν, διότι τοῦτο εἶναι λίαν ἀναγκαῖον, καὶ ἐπαναλέγω, κύριοι, ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὰς περὶ τούτου κρίσεις τῶν ἄλλων ἐντίμων βουλευτῶν. Φρονῶ, ὅτι τὰ τοιαῦτα λεγόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συνεπιφέρουσι τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἠκριβολογημένως διότι ἄλλως μένει μία ψιλὴ μομφὴ κατὰ μιᾶς ἑταιρίας, ἡ ὁποία εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος. Ὀρθὸν καὶ λογικὸν ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων. Εἶπε, πρὸ 15 ἡμερῶν εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη καὶ ὑπῆρχε καιρὸς, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐγκατελείφθη τὸ ἀντικείμενον καὶ δὲν ἐμελετήθη· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐμελέτησα αὐτό· εὔχομαι ὑμεῖς νὰ εὑρίσκεσθε εἰς διάφορον θέσιν, πολὺ ὅμως ἀμφιβάλλω καί ἔχω δίκαιον ἐνοχλῶν ὑμᾶς, ἐπιμένων εἰς τὴν ἰδέαν μου, διότι τῷ ὄντι δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω ὅτι κακίστην ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς ἐμὲ ἡ ἐν παρέργῳ ἀνάγνωσις αὐτῶν τῶν δύο ἐκθέσεων, τῆς μιᾶς ἥτις συνετάχθη παρὰ τοῦ ἀπεσταλμένου τῆς κυβερνήσεως Κ. Καλοῦ, καὶ τῆς ἑτέρας, τὴν ὁποίαν συνέταξε μία ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἐκ σπουδαίων προσώπων, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη τοῦ κ. Δρόσου, τοῦ κ. Λεβίδου, τοῦ κ. Σούτσου καὶ ἑτέρων τινῶν. Ἐκ τούτων μανθάνομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν αἰτίαι καὶ ὀφείλομεν ν’ ἀνεύρωμεν τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι, καὶ σκεφθῶμεν νὰ τὰς ἄρωμεν. Τώρα, ἂν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἀνάγκη νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν περὶ τῆς ἀναβολῆς, διὰ νὰ εὕρωμεν τοὺς λόγους καὶ πρέπει νὰ τοὺς εὕρωμεν καὶ τοὺς προλάβωμεν μὲ πᾶσαν θυσίαν· διότι, ἂν δὲν τοὺς εὕρωμεν, μάτην κοπιάζομεν, διότι ὁ κύριος σκοπὸς δὲν ἐπιτυγχάνεται ἄλλως. Σήμερον ὁποιανδήποτε θυσίαν καὶ ἂν κάμητε δὲν θὰ ἔχετε παρὰ μίαν μικρὰν συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν μὲ μίαν θυσίαν ἀνάλογον δύνασθε νὰ ἔχητε. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωμεν τοὺς λόγους, καὶ ἀνευρόντες αὐτοὺς νὰ θεραπεύωμεν τὴν ὑφισταμένην ἀνάγκην, ἄλλως τε δὲν θὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὸν κύριον σκοπὸν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἰμὶ προδιατεθειμένος οὐ μόνον αὐτὰς τὰς θυσίας ἀλλὰ καὶ μεγαλειτέρας νὰ κάμωμεν. Ἂν ἀποτύχετε, ἐνθυμηθεῖτε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ χθὲς οὐ μόνον ἀποβάλλετε πᾶσαν ἐλπίδα τῆς δι’ ἀτμοῦ ἐνισχύσεως τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, τὴν ὁποίαν οἱ Ἕλληνες πρέπει νὰ διατηρῶμεν ἀλλ’ ἀποβάλλετε καὶ πᾶσαν ἐλπίδα τοῦ νὰ ἔχητε καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν συγκοινωνίαν, διότι ἂν ἡ ἑταιρία αὐτὴ, ἡ ὁποία ἤρξατο ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν Ἑλληνικὸν, ἐν τῇ ὁποίᾳ σπουδαῖα πρόσωπα ἔλαβον μέρος καὶ προσέφερον ἀμισθὶ τὴν ὑπηρεσίαν των, καὶ ἡ κυβέρνησις πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως ἦλθεν εἰς βοήθειάν της, καὶ μολαταῦτα ἀπέτυχε, ποία εἶναι ἐκείνη ἡ ἑταιρία ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τοιαύτην ἐπιχείρησιν; Βλέπετε λοιπὸν πόσον εἶναι τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἀναβολῆς θέλομεν ἐπιτύχει. Ἀλλὰ τί λέγουν, κύριοι, τινὲς, καὶ ἐκ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας, καί τινες ἄλλοι; ἐὰν μᾶς ἐγκαταλείψῃ ἡ ἑταιρία, τότε τί θέλομεν γίνει; μὲ τὰ τρεχαντήρια καὶ μὲ τὰ ἀκάτια τοῦ 1821 θὰ ταξειδεύωμεν εἰς τὰς πόλεις μας καὶ μάλιστα ἐν καιρῷ χειμῶνος; Ὅσον σπουδαῖος εἶναι ὁ λόγος, τόσον εἶναι καὶ ἀνυπόστατος, συγχωρήσατέ μοι νὰ μεταχειρισθῶ τὴν δικηγορικὴν αὐτὴν λέξιν· διότι ἐρωτῶ, πότε ἔληξεν ἡ προθεσμία αὐτῆς τῆς ἑταιρίας; πρὸ δύω ἐτῶν· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔλαβε καμμίαν συνδρομὴν ἡ ἑταιρία αὕτη; καθόλου, καὶ διὰ τοῦτο παραπονέθη καὶ παραπονεῖται, καὶ δικαίως ἴσως· καὶ ζητεῖται ἡ ἐπανόρθωσις αὐτῆς τῆς ἀδικίας, καὶ εἶπε μάλιστα καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς χθὲς, δυνατὸν νὰ προέρχεται καὶ ἀπὸ ὑμᾶς καὶ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν τοιαύτη ἔλλειψις. Καὶ ὅμως, κύριοι, ἐξακολουθεῖ ἡ ἑταιρία τὴν τήρησιν τῆς συγκοινωνίας.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν αὔξησιν δὲν λαμβάνει καὶ διὰ τοῦτο χρεωστοῦμεν.

§111ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μάλιστα, περὶ τῆς αὐξήσεως λέγω καὶ ἐγὼ, καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω μόνον, ὅτι ἐξακολουθεῖ, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ, διότι καὶ συμφέρον ἔχει νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἀλλὰ προσέτι εὐχαριστοῦμαι νὰ πιστεύω ἐκείνους ἐκ τῶν συναδέλφων ἡμῶν, οἵτινες ὑπεστήριξαν, ὅτι οἱ μέτοχοι καὶ μάλιστα οἱ διοικοῦντες τὴν ἑταιρίαν πᾶσαν θυσίαν κάμνουσι θεωροῦντες ἐθνικὸν τὸν σκοπόν, ἄρα καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀπόδειξιν ἔχομεν, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἐξακολουθήσῃ τοὺς πλοῦς της. Ἀλλὰ καὶ ἂν πρὸς στιγμὴν ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπῆρχον καὶ ἐναντίαι διαθέσεις ἕνεκα τῆς ἄλλοτε δειχθείσης δυσπιστίας πρὸς τὴν κυβέρνησιν, πάλιν, ὅταν σήμερον βλέπωμεν ὅτι ὅλοι εἴμεθα ὁμόθυμοι, καὶ κυβέρνησις καὶ βουλή, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἑταιρίαν εἰς ὅ,τι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ μεγάλου αὐτῆς σκοποῦ, βεβαίως, κύριοι, καὶ οἱ τοιοῦτοι θέλουσι πεισθῆ καὶ ὀφείλουσι νὰ πεισθῶσιν. Μόνον τὰς αἰτίας ζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν· καὶ μόνον ἐπιθυμοῦμεν ἀγαθὴν καὶ οἰκονομικὴν διοίκησιν καὶ οὐδὲν ἄλλο· διὰ τοιούτων μέτρων ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς ὁ ἐθνικός. Γελᾶτε, κύριε Κεχαγιᾶ, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἀγνοῶ καὶ ποῖοι ἄλλοτε διώκησαν καὶ ποῖοι σήμερον διοικοῦν τὴν ἑταιρίαν· ἂν θέλετε πιστεύσατέ το, ἂν δὲν θέλετε, ἀδιαφορῶ· ὡς τίμιος ὅμως ἄνθρωπος ἐβεβαίωσα καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδένα ἐκ τῶν διοικησάντων καὶ διοικούντων τὴν ἑταιρίαν γνωρίζω, καὶ ἔτι ὀλιγώτερον δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὸ βιβλιάριον τὸ ὁποῖον ἐφιλοτιμήθη νὰ εὕρῃ καὶ ἀναγνώσῃ ὁ ἔντιμος κύριος Πετσάλης· οὔτε τὸ εἶδον, οὔτε τὸ ἀνέγνωσα, ἀλλὰ ἡ ἰδέα μου προέρχεται ἀπὸ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐμόρφωσα ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Δὲν ἔχει λοιπὸν κανένα φόβον ἡ ἑταιρία νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ. Ἐὰν ὀφείλωνται εἰς αὐτήν, νὰ τῇ δοθῶσιν. Ἐὰν δύναται ἡ φωνή μου ἡ ἀσθενὴς νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὑπολήπτομαι, ἂς προβῇ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς συμβάσεως τῆς σημερινῆς νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν καὶ σωτηρίαν αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ ληφθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι ἀσφάλειαι. Δὲν εἶναι, κύριοι, μόνον ἡ θυσία, ἡ ὁποία καὶ σπουδαία καθ’ ἑαυτὴν εἶναι, δηλαδὴ ἡ θυσία τῶν ἑξακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, εἶναι ἀκόμη καὶ ἡ ἑξῆς θυσία. Ἡ κυβέρνησις παραιτεῖται καὶ τοῦ δικαιώματος, καθόσον ἀφορᾷ τὰς μετοχὰς αὐτῆς καὶ τοῦ τόκου διὰ νὰ λάβουν οἱ ἄλλοι μέτοχοι.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποτὲ δὲν ἐλάμβανε τόκον.

§113ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ναί, ὡς ὑπόθεσιν τὸ κάμνω, τουτέστιν ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι διὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην τῆς κυβερνήσεως ἡ ἑταιρία αὕτη προοδεύσῃ, καὶ δύναται ὄχι μόνον νὰ καλύψῃ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, ἀλλὰ καὶ ὠφέλειαν τινὰ ν’ ἀποφέρῃ, ἐπὶ ταύτης τῆς ὠφελείας θὰ λάβωσι μετοχὴν κατὰ προτίμησιν οἱ ἕτεροι μέτοχοι, ὄχι καὶ ἡ κυβέρνησις ὡς μέτοχος. Δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ δοθῇ καὶ αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα, ἀλλὰ τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ τὸ μάθετε ὑμεῖς. Ἐγείρονται, κύριοι, πολλαὶ ἀμφιβολίαι καὶ σπουδαῖαι καὶ τοιαῦται, αἵτινες ἴσως καὶ τὴν ἐπιδιωκομένην πρόθεσιν τῆς κυβερνήσεως δύνανται νὰ τὴν διακυβεύσωσιν· ἡ κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἡ ἀποτυχία προέρχεται ἀπὸ τὴν κακὴν διοίκησιν, κακὴ δὲ διοίκησις εἶναι, διότι λείπει ἡ ἑνότης τῆς ἐνεργείας· ἐν τῷ μέλλοντι θὰ διοικηθῇ ἀπὸ ἓν μόνον πρόσωπον· ὅταν δὲ ἐπῆλθεν ἡ ἀντίῤῥησις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἐπαναλέγω, διότι τὴν ἐνθυμεῖσθε, ἡ σπουδαία ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν Μεσολογγίου καὶ Λακεδαίμονος, περὶ τοῦ ὅτι ὑπάρχει ἡ αὐτή, οὕτως εἰπεῖν, κατάστασις καὶ ἡ ἀλληλεγγύη τῆς εὐθύνης, διότι ἐκ τῶν συμβούλων ὁ εἷς τοῦ ἄλλου ἐπίδοξος πρόεδρος θεωρεῖται, ἐζητήθη καὶ ἄλλη ἐξήγησις, ἂν τὸν πρόεδρον τοὐλάχιστον θὰ τὸν διορίζῃ αὐτὴ ἡ Συνέλευσις ἢ τὸ Συμβούλιον, καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, καὶ πολὺ ὀρθῶς, δὲν ἀπαγορεύεται, δύναται ἡ Συνέλευσις.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία.

§115ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν, κύριοι, ὅπως δοθῇ ἡ ἀντίθετος ἑρμηνεία, καὶ δύναται νὰ δοθῇ, διότι δὲν ἀπαγορεύεται, δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ εἴπῃ, διορίζω τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου καὶ ταῦτα δύνανται νὰ διορίσουν τὸν πρόεδρόν των, ἀντίκειται τοῦτο εἰς τὸν νόμον;

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§117ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι συζήτησις· περὶ ἀναβολῆς πρόκειται.

§118ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐτελείωσα, κύριοι. Ἐγὼ λέγω τοῦτο, ὄχι διότι ἔχει μεγάλην σημασίαν, καθ’ ὅσον ὁ κύριος δύναται καὶ ἀμέσως νὰ ἀποφασίσῃ καὶ διὰ πληρεξουσίου, ἀλλὰ ὅλοι ἐννοεῖτε τὴν μεγάλην διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην περίστασιν· ποῖος εἶναι ὁ φόβος τὸν ὁποῖον ἔχομεν; ὅτι οἱ ἔχοντες εἰς τὴν κατοχὴν ἐπιστολάς τινας ὡς ἀντιπρόσωποι μετόχων, αὐτοὶ εἶναι οἱ κυρίαρχοι τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Λοιπὸν ἀναφέρω τοῦτο, διὰ νὰ ἐπιπροσθέσω, ἐὰν ἄρά γε ᾖναι ἀνάγκη, καὶ κατὰ τοῦτο ἀκριβέστερον, σαφέστερον καὶ ὀρθότερον νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ κυβέρνησις, δὲν συντελεῖ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ ἀναβολή; Νομίζω, κύριοι, ὅτι θέλει εἶσθαι, τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὴν γνώμην, λίαν βεβιασμένον, ἐὰν ἔλθητε εἰς ἀπόκρουσιν οὕτως εἰπεῖν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους καθυποβάλλω, θέλοντες μόνον νὰ δογματίσητε. Ἐὰν φρονῆτε ὅτι ἔχομεν τὴν δύναμιν δογματίζοντες νὰ ἀποφασίζωμεν, εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι τοιαύτην ἱκανότητα δὲν ἔχω. Ἐγὼ συλλογίζομαι, ὅπως πρέπει πᾶς ἄνθρωπος λογικὸς νὰ συλλογίζηται, τοὐτέστι νὰ ζητῇ νὰ μανθάνῃ ὅσα ἀγνοεῖ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὰ γνωρίζουν· δύνανται ὀλίγοι τινὲς ἐξ ὑμῶν, ἀλλ’ ὀλίγιστοι, νὰ ᾖναι ἐν γνώσει καὶ ὁ κ. Ζαΐμης, ὁ κ. Κεχαγιᾶς, 3 ἢ 4 ἄλλοι, ἡ κυβέρνησις ἴσως, νὰ εὑρίσκωνται καὶ ᾖναι ἐν γνώσει ὅλων ἐν γένει τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα νὰ γνωρίζωμεν, διὰ νὰ προέλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ τοῦτο ἀρκεῖ; ἂν νομίζητε ὅτι ἀρκεῖ, τότε φρονῶ ὅτι ἐκοπιάσατε ὁρίσαντες κανονισμοὺς, κοπιάζετε καὶ ἤδη συζητοῦντες, διότι μόνον ἡ διαβεβαίωσις τῆς κυβερνήσεως ἤρκει νὰ μᾶς συμβουλεύσῃ καὶ ψηφίσωμεν τὴν γνώμην της. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ σᾶς κουράσω, ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολὴν· τοῦτο δὲ μόνον προσθέτω, καταλιμπάνων τὸ βῆμα, ὅτι ἂν μὲν ἀναβάλητε καὶ δι’ ὡρίμου σκέψεως εὕρητε τὸν μίτον τῆς Ἀριάδνης καὶ συντελέσητε εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ κυρίως ἐπιδιωκομένου σκοποῦ, πολὺ θέλετε κερδίσει καὶ οὐδὲν ἔχετε νὰ κινδυνεύσητε, ἂν ὅμως σπεύσητε καὶ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, ἀποτύχωσι δὲ, ὅπερ ἀπεύχομαι, αἱ ἐλπίδες ὑμῶν, θέλετε λυπηθῆ καὶ μεταμεληθῆ.

§119ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, καλὰ, ἀρκετά.

§120ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ὀλίγα, κύριοι, καὶ καθαρὰ θὰ ὁμιλήσω· δὲν θὰ σᾶς κουράσω διόλου· ὁ πρῶτος ὅστις συνέλαβε τὴν ἰδέαν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὁ ἀοίδιμος Μαυροκορδᾶτος, ἐκεῖνος εἶπεν εἰς ἐμέ· τί σκέπτεσαι σὺ, ὅστις ζητεῖς τὴν ναυτικὴν πρόοδον; νὰ κάμωμεν μίαν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· πῶς σοῦ φαίνεται ἐσένα ἐγὼ, κ. Μαυροκορδᾶτε, μοῦ φαίνεται πολὺ καλὸν, διότι θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ αὐτὴ ἡ ἑταιρία ὡς κλάδος τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μας, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ τὴν διατηρήσωμεν. Μοὶ εἶπε λοιπὸν τὴν ἰδέαν του· ὁ ἄνθρωπος δίδει 5%, καὶ ἕνεκα τούτου ἔβαλα τὸν δρόμον εἰς ἐνέργειαν, καὶ ἠγοράσθησαν τὰ ἀτμόπλοια πρῶτον. Κατὰ περίστασιν ἔτυχα νὰ ᾖμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς· ἐξετιμήσαμεν τὰ πλοῖα· ἀλλ’ ἐγὼ εἶπον, οὔτε τὰς μηχανὰς γνωρίζω, οὔτε τὰ σίδηρα· ἂν ἦταν ξύλινα, κἄτι ἠμποροῦσα νὰ γνωρίζω· ἐξετιμήθησαν 23–24 χιλ. λίρας στερλίνας. Ἠθέλησαν νὰ μᾶς ἐπιβάλουν ὅρκον νὰ τὰ πάρουν· ἐγὼ δὲν ἔδιδα τὸν ὅρκον ὕστερον τὰ ἐπῆρα 28, καὶ ὕστερον ἔγειναν 31. Τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου ὅπου ἦλθαν ἐδῶ, ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ ὁ κ. Βολονάκης, ὡμίλησα μαζύ τους, τοὺς εἶπα τὴν ἰδέαν μου· ἀδελφοὶ, αὐτὴ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶναι πολὺ χρήσιμος εἰς τὴν συγκοινωνίαν μας, ἀλλ’ ὁ μεγαλήτερος σκοπὸς εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν νὰ τὴν τακτοποιήσητε ὅσον δύνασθε.

§121ΤΙΝΕΣ. Σύντομα, κ. ναύαρχε.

§122ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἐγὼ παύω.

§123ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι, ὁρίσατε.

§124ΕΤΕΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, ἀλλὰ νὰ μᾶς εἴπητε τί φρονεῖτε περὶ τῆς σημερινῆς γνώμης, ὄχι τί ἔγεινεν ἀπὸ τότε.

§125ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ὅσον δύνασθε νὰ τὴν τακτοποιήσητε αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν· μὴ νομίσητέ ποτε ὅτι θὰ ἔλθῃ εἰς κατάστασιν νὰ ἔχῃ πλοῖα ἰδικά της, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν της· θὰ τὰ μεταχειρισθῇ ἡ κυβέρνησις εἰς τὰς ἀνάγκας της· ἀλλ’ ὁ μεγαλείτερος σκοπὸς ὁ ἰδικός μου ὅπου ἦτο καὶ εἶναι, τοὺς τὸν εἶπα· τὸν ἔχετε καὶ σεῖς ὅλοι· δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀκούω ὅτι δὲν τὸν ἔχετε· τὸν ἔχετε μέσα σας. Λοιπὸν παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τῆς κυβερνήσεως, καὶ πολλάκις μετεχειρίσθη τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας καὶ ὑπῆγαν εἰς τὰ διάφορα μέρη· διότι τοὺς εἶπε, ὅτι τὰ βασιλικὰ ἀτμόπλοια δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρωσιν οὔτε ἓν αὐγόν· τὸ εἴδομεν πραγματικῶς, ὅτι μᾶς ἐβοήθησαν εἰς μεγάλας περιστάσεις καὶ τὴν κυβέρνησιν· ἀλλ’ ὁ σκοπὸς ὁ ἰδικός μου, ὅπου ἦτο, κύριοι, δὲν θέλω νὰ τὸ εἴπω τίποτε· μᾶς τὸν ἔδειξαν τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ συνεστήθη μία ἐπιτροπὴ προεδρεύοντος τοῦ...... καὶ γενικοῦ γραμματέως τοῦ Δρόσου.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ τὰ ἠξεύρομεν παρακάτω.

§127ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Συνεστήθη ἡ ἐπιτροπή, ἀλλ’ ἐθεώρησε ν’ αὐξήσῃ τὴν ἐπιχορήγησιν.

§128ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, πρόκειται περὶ ἀναβολῆς.

§129ΕΤΕΡΟΙ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε ναύαρχε.

§130ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Πρέπει νὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐξελέγξῃ ἐπιτοπίως τὴν διαχείρισιν. Ἀλλ’ ἡ γνώμη μου ἦτο αὐτὴ καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ.....

§131ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, καλὰ.

§132ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Τώρα λοιπὸν ἀπὸ μέρους μου δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας διόλου· εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν λοιπὸν, ὅπου μᾶς παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, βλέπω ἀντιφάσεις, ἄλλοι νὰ ζητοῦν ἀναβολὴν, ἄλλοι νὰ προχωρήσωμεν, ἄλλοι τὸ ἓν καὶ ἄλλοι τὸ ἄλλο. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§133ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλὰ· μάλιστα, μάλιστα. — Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§134ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Καὶ ἐκεῖ ὅπου θέλετε, βάλετε ἐπιτροπήν. (Ἀνοίγει ἵνα ἀναγνώσῃ μερικὰ ἔγγραφα).

§135ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, καλὰ· ἀρκεῖ, κύριε ναύαρχε.

§136ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἔπειτα ὅταν φέρουν τὴν πραγματικὴν διαχείρισιν τῆς ὑπηρεσίας, θὰ φέρω εἰς τὴν κυβέρνησιν μίαν πληροφορίαν, νὰ τὴν φωτίσω, νὰ συντάξῃ ἕνα κανονισμόν· ἀλλ’ ἐπιφυλάττομαι εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον νὰ ὁμιλήσω.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλὰ, πολὺ καλά.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ μείνωμεν, νὰ προχωρήσωμεν· καθήσατε, παρακαλῶ.

§139ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι λαμβάνω τὸν λόγον τόσον ἀργὰ, ὅτε βεβαίως ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη· ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ αὐτὴν, νὰ προτιμήσῃ μεταξὺ τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον τὴν ἀπασχολεῖ, καὶ τοῦ κόπου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ καταβάλῃ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 3½ ὥρας μόνον ἐργαζόμεθα.

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ πρέπον εἶναι ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦδε, ἂν παρελθούσης τῆς ὥρας δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ· ἄλλως καθῆκόν της εἶναι νὰ ἐργασθῇ, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει ἀφορμὴ συζητήσεως. Ἀπὸ μέρους μου δὲ ὑπόσχομαι ὅτι δὲν θέλω κάμει τὴν κατάχρησιν νὰ χρονοτριβήσω εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἶναι ἐπουσιώδη. Πρόκειται περὶ ἀναβολῆς. Ἀμφιβάλλω ἂν πάντες ἤμεθα συνεννοημένοι περὶ τῆς σημασίας τῆς ἀναβολῆς· διότι κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος, καὶ πλέον τῆς ἀναβολῆς οὐδὲν ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν ἐκτὸς μιᾶς καὶ μόνης ἰδέας, τῆς ἰδέας τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς συμβάσεως. Διὰ τί δὲ ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἡ οὐσία, καὶ τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν; διότι ἡ φύσις τοῦ νομοθετήματος εἶναι τοιαύτη. Καλούμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ μιᾶς συμβάσεως τελεσθείσης ἤδη μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου· καὶ, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὰς συμβάσεις τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ἀποφαίνεται ἢ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς ἢ ὑπὲρ τῆς ἀποῤῥίψεως ἐν συνόλῳ. Ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ προτάξω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, διὰ νὰ μὴ νομίσῃ κανεὶς ἐκ τῶν παρευρισκομένων, ὅτι πρόκειται νὰ ματαιοπονήσω· διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς συζητοῦμεν μίαν ὁλόκληρον συνεδρίασιν· καὶ ματαιοπονία εἶναι τῷ ὄντι νὰ συζητῶμεν περιπλέον. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου τινὸς νομοσχεδίου ἐκ τῶν συνήθων, ἠδυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τὴν ἀναβολὴν καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν διὰ βραχέων· ἤθελεν εἶσθαι ζήτημα κανονισμοῦ, καὶ ἠθέλομεν κάμει τὴν σπουδαίαν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον ἢ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· ἀλλ’ ἐνταῦθα, ὡς σᾶς προεῖπον, μίαν ψῆφον θὰ φέρωμεν, τὴν τῆς παραδοχῆς ἢ ἀποῤῥίψεως τῆς συμβάσεως. Ἡ ἀναβολὴ προτείνεται διὰ δύο λόγους· θέλω τοὺς ἐξετάσει διὰ νὰ δείξω τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς καὶ συγχρόνως τὴν ταυτότητα, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς οὐσίας καὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ὁ εἷς λόγος εἶναι, ὅτι πρόκειται ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ χρέους δημοσίου τινῶν ἑκατομμυρίων, ἂν οὐχὶ ἀμέσως, ἀλλ’ ἐμμέσως, διότι ἡ προκειμένη σύμβασις φυσικῷ τῷ λόγῳ διὰ τῶν ποσῶν τῆς ἐτησίας χορηγίας προαποφασίζει περὶ αὐτῶν. Δεύτερον πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐτησίας παροχῆς, ἡ ὁποία δὲν μένει ὁποία ἦτο μέχρι τοῦ νῦν καὶ ἡ ὁποία ἦν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀλλὰ σχεδὸν διπλασιάζεται. Τρίτον, πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ συμφέροντος· ά) τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος τὸ ὁποῖον ἔχομεν τοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία προοδεύουσα καὶ ἀκμάζουσα· βʹ) τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ φροντίσωμεν ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Ὅλα ταῦτα τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα κεῖνται ἐνώπιόν μας καὶ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν ψῆφόν μας, συλλογιζόμενοί τινες τῶν συναδέλφων, ἐπίστευσαν, ὅτι χρῄζουσιν ἐμβριθεστέρας σκέψεως, καὶ ὄχι μάλιστα ἐμβριθεστέρας σκέψεως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ, μᾶλλον εἰπεῖν, ἐμβριθεστέρου τρόπου σκέψεως καὶ ἀποφάσεως· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἀμέσως ἄνευ οὐδεμιᾶς προηγουμένης βασάνου καὶ ἐξελέγξεως τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τῶν ἐπιτροπῶν, συμφώνως μὲ τὸν κανονισμόν μας. Διότι εἶναί τινες περιστάσεις, κύριοι, καὶ εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας ἀνάγεται καὶ ἡ παροῦσα, καθ’ ἃς ὑπὸ οἱωνδήποτε καὶ ἂν συγκροτῆται ἓν πολυμελὲς Σῶμα, ὅσον ἱκανῶν καὶ ἐμβριθῶν καὶ πεπειραμένων, ὅταν τὸ πολυμελὲς τοῦτο Σῶμα ᾖναι ἀντιπροσωπικὸν, διὰ τῆς πανδήμου ψηφοφορίας ἐκλεγόμενον, δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ τινὰ ζητήματα ἄνευ προεξελέγξεως τοιαύτης. Ὁ δὲ δεύτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται ἡ ἀναβολὴ, εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἡ σύμβασις ἡ ὁποία φέρεται πρὸς τὴν ψηφοφορίαν, δὲν ἀποῤῥέει ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς ἑταιρίας ἀλλ’ ἀποῤῥέει ἐκ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου· εἰς τρόπον ὥστε τὸ νομοθέτημα τὸ ἡμέτερον θέλει ὑποκύψει κατόπιν εἰς τὴν κρίσιν καὶ εἰς τὴν ψῆφον τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν μετόχων. Δὲν ὑποστηρίζω τὸν λόγον τοῦτον ὡς ζήτημα φιλοτιμίας τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος· ἄπαγε· ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὸν λόγον τοῦτον διότι βλέπω, ὅτι δι’ αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν θεραπείαν. Πρὶν ὅμως ὁμιλήσω περὶ τῆς θεραπείας, ὅπερ εἶναι ὁ οὐσιώδης σκοπὸς τῆς ὁμιλίας μου, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ συμβουλίου καὶ περὶ τῶν ἔργων τοῦ συμβουλίου. Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, κύριοι, δὲν ἀντιπροσωπεύει εἰμὴ μόνον τὸ παρελθὸν καὶ οὐδόλως ἀντιπροσωπεύει τὸ μέλλον, διότι τὸ μέλλον δὲν τὸ ἐξουσιάζει. Ἡ εὐθύνη του ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν, καὶ ἑπομένως αὐτὸ τὸ ἰδιαίτερον συμφέρον τοῦ συμβουλίου μετὰ τοῦ παρελθόντος εἶναι συνδεδεμένον, διότι τὸ παρελθὸν ἐδιοίκησε. Τούτων οὕτως ἐχόντων, τὸ συμβούλιον φυσικῷ τῷ λόγῳ μᾶλλον περὶ τοῦ παρελθόντος ἤθελε φροντίσει παρὰ περὶ τοῦ μέλλοντος· καὶ φρονῶ ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει του καὶ ἐνώπιον τῶν διαφόρων παραχωρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετυλίχθησαν ἐνώπιόν του, ἢ τὰς ὁποίας ἐκλήθη νὰ προτείνῃ, ἡ ἰδέα τοῦ παρελθόντος ὑπερίσχυσε πάντοτε· διότι καὶ τὴν εὐθύνην του ἐκάλυπτε δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, καὶ μίαν κατάστασιν τῆς παρελθούσης διαχειρίσεώς του, λυσιτελῆ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἤθελε παρουσιάσει, ἐπιμελῶς ἐξασφαλίζουσαν τὸ παρελθόν· καὶ τοιαύτη, κύριοι, εἶναι ἡ σύμβασις. Ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ εὑρίσκω πολλὰ, γενόμενα ὑπὲρ τοῦ παρελθόντος· ἂς μοὶ συγχωρηθῇ δὲ νὰ εἴπω, οὐδὲν περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τῶν συνεταίρων, κύριοι, εἶναι ὅλως διόλου διάφορος· ἡ συνέλευσις τῶν συνεταίρων, καθὸ ὁ ἰδιοκτήτης, δὲν κάμνει διάκρισιν καμμίαν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ πρόκειται τὸ ἔργον μας νὰ μὴν ἐξέλθῃ ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἀπὸ τοῦ περιβόλου τούτου, οὐδὲ ἀκόμη διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως νὰ μείνῃ ἀμετάκλητον, ἀλλὰ θέλει ὑποκύψει εἰς τὴν βάσανον τῆς ἑταιρίας, ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ ὅτι τὰ μεγάλα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἡ προκειμένη σύμβασις περικλείει, δὲν ἐξασφαλίζονται ἄνευ τινῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας ἐν τῇ συνέσει της δύναται νὰ ἐξεύρῃ, φρονῶ, ὅτι τὸν χρόνον αὐτὸν πρέπει νὰ τὸν ἐπωφεληθῇ ἡ Βουλὴ καὶ, ἀντὶ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν σύμβασιν, ὡς μὴ περιέχουσαν τοὺς ὅρους οἵτινες ἐξασφαλίζουν τὸ συμφέρον, προτιμότερον εἶναι νὰ εἴπῃ· ἀναβάλλω τὴν ἀπόφασίν μου· ἡ δὲ κυβέρνησις, ἥτις συζητεῖ μαζί μας, ἡ ὁποία λαμβάνει μέρος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν σκέψεων τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, ἰδοῦσα τὰς διαθέσεις τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, θέλει ἔχει αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν μετὰ τῆς συνελεύσεως τῆς ἑταιρίας συζήτησιν τῆς συμβάσεως. Ἄλλως εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν ἢ νὰ δεχθῶμεν μίαν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν, ἂν ὄχι βλαβερὰν, τοὐλάχιστον ἀνεπαρκῆ. Καὶ συγχωρήσατέ μοι, κύριοι, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄτοπον νὰ ἐγκρίνωμεν μίαν σύμβασιν γενομένην μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων, ἐνῷ ὅλη ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι πλήρης διατάξεων ἐχουσῶν μεγίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν τύχην τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· μὲ τοῦτον τὸν τρόπον ἄλλο δὲν κάμνομεν εἰμὴ νὰ στενοχωρήσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ δεχθῇ καὶ ὅ, τι αὐτὴ δὲν ἤθελε νομίσει καλὸν νὰ δεχθῇ. Διατί; διότι ἡ ἑταιρία, συλλογιζομένη τὰς νέας ἀναβολὰς, τοὺς νέους κινδύνους τῶν συζητήσεων, θέλει ὑποκύψει εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελεν ἴσως ὑποκύψει, ἐὰν ἐγίνετο ἡ σύμβασις ἀπ’ εὐθείας μετ’ αὐτῆς. Ἄτοπον πρᾶγμα εἶναι νὰ λέγωμεν εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων, ἀποφάνθητι ἐὰν δέχησαι ἢ ὄχι μίαν σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία εἰς τὸ ἑξῆς θέλει διοικεῖσθαι ἀπὸ ἕνα ἐκ τῶν 5 συμβούλων κατὰ περιτροπὴν ἀνὰ πᾶν ἔτος. Σᾶς ἀνέφερα μίαν σπουδαιοτάτην διάταξιν, ἔχουσαν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν τύχην τῆς ἑταιρίας, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι τὴν ἑταιρίαν τὴν θέτομεν μεταξὺ τῆς δυσκολίας τῶν ἀναβολῶν καὶ τῶν κινδύνων μιᾶς νέας συμβάσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς ἑτέραν δυσκολίαν, νὰ δεχθῇ τρόπον διοικήσεως, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως δὲν ἐξασφαλίζει ἀληθῶς καὶ ἐπαρκῶς τὰ συμφέροντα τὰ ἑταιρικά. Ἐὰν, κύριοι, δὲν δεχθῶμεν τὴν ἀναβολὴν, τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως προεῖπον, θέλει εἶσθαι ἡ παραδοχὴ τῆς συμβάσεως, ἐάν ἡ πλειονοψηφία ἦναι ὑπὲρ αὐτῆς, ἢ ἡ ἀπόῤῥιψις, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς βουλῆς δὲν ἦναι ὑπὲρ αὐτῆς. Συζητῶ τὸ ἐπιβλαβὲς, κατὰ τὴν εἰδικήν μου κρίσιν, ἤτοι τὴν ἰδίαν τῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως ὅπως ἔχει, καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα. Ἐν πρώτοις ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν προκειμένην σύμβασιν ἡ κυβέρνησις θέλει ἔχει ἕνα ἐπίτροπον παρ’ αὐτῇ· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει περὶ τούτου, δὲν βλέπω νὰ ἔχῃ ὁ θεσμὸς οὗτος ὠφελιμότητα. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 19· «Ἄρθρον 19. Ἡ κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς ἑταιρίας Β. ἐπίτροπον, καὶ νὰ ἐξασκῇ τὴν ἀναγκαίαν ἐπιτήρησιν, ὅπως ἐκτελῶνται ἀκριβῶς αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ὁ νόμος καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις ἐπιβάλλουσι τῇ ἑταιρίᾳ Αὕτη δὲ ὑποχρεοῦται νὰ παρέχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πάντα τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου.» Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς ὁ διορισμὸς ἑνὸς συμβούλου ἀρκεῖ, γενόμενος πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς ἐκτελέσεως τῆς παρούσης συμβάσεως, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἐννοεῖ ἡ ἑταιρία νὰ παραβιάσῃ, διότι ἡ παροῦσα σύμβασις εἰς τὴν ἑταιρίαν οὐδεμίαν σχεδὸν ἄλλην ὑποχρέωσιν ἀναθέτει παρὰ νὰ ἐκτελῇ τὰ ταξείδια, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 διαλαμβάνονται. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς κυβερνήσεως, ἐγεννήθη ἐκ τούτου καὶ μόνου; χίλια παράπονα εἰμπορεῖ νὰ ἠκούσαμεν, ἀλλὰ περὶ ἀταξίας τῶν ταξειδίων οὔτε κἂν λόγος ἐγένετο ποτέ. Ἐὰν ἡ ἑταιρία αὐτὴ, ἥτις εἶχε τόσον μεγάλην ἐντολὴν, δὲν ἠμπόρεσε νὰ προοδεύσῃ ὅσον ηὐχόμεθα καὶ ἠλπίζομεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέσα ἐπαρκῆ, διὰ νὰ μὴν ὑποπέσωμεν εἰς τὰ αὐτὰ τοῦ παρελθόντος. Ἡ ἐπιτήρησις ὅμως τῆς ἐκτελέσεως τῆς παρούσης συμβάσεως εἶναι τὸ πλέον ἀνεπαρκὲς μέσον ἐξ ὅσων δυνάμεθα νὰ λάβωμεν. Οὐδεμία μεταῤῥύθμισις ἔγεινε, κύριοι, διὰ τῆς νέας συμβάσεως εἰς τὰ μέχρι τοῦδε κείμενα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δύναμιν τοῦ δημοσίου εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ διοίκησιν τῶν ὑποθέσεων τῆς ἑταιρίας. Τὸ δημόσιον, καίτοι εἶναι κάτοχον μετοχῶν πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν, καίτοι προσφέρει κατ’ ἔτος 370,000 δραχ. ὡς ἐπιχορήγησιν, καίτοι ἡ ἐπιχορήγησις αὕτη αὐξάνει ἤδη ἐπαισθητῶς, τὸ δημόσιον δὲν ἔχει εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ διοίκησιν εἰμὴ μόνον 6 ψήφους. Συλλογισθῆτε εἰς μίαν συνέλευσιν τῶν μετόχων, ἀποφασίζουσαν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρίας καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς διοικήσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως, καὶ συγκροτουμένην ἀπὸ 300 ἢ 250 ψήφους, τὸ δημόσιον νὰ μὴ ἔχῃ εἰμὴ 6 μόνον ψήφους! τοῦτο εἶναι ἢ δὲν εἶναι μηδέν; σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, ἐὰν ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, ὅπως ἔχει, θὰ ἀναπαύσωμεν τὴν συνείδησίν μας, ὅτι τὰ περὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν διαχείρισιν αὐτῆς ἠσφαλίσαμεν, χωρὶς ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δημόσιον μίαν ψῆφον περιπλέον, μὲ ὅλας τὰς χρηματικὰς θυσίας τὰς ὁποίας πολὺ εὐλόγως ἔκαμε καὶ θέλει κάμει; Εἶμαι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρίας· ὁ σκοπός μου δὲν εἶνε οὔτε νὰ μεμφθῶ διὰ τὰς γενομένας θυσίας, οὔτε νὰ καταψηφίσω δι’ αὐτάς· ἤθελον δὲ καταταχθῆ μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος καὶ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος ἤθελον παραδεχθῆ νὰ δοθῶσι πολὺ πλείονα· διότι τὸ κακῶς δαπανᾷν, καὶ ὀλίγον ἐὰν ᾖνε, εἶνε ζημία, καὶ ζημία μεγάλη· ἐν ᾧ τὸ καλῶς δαπανᾷν, καὶ πολὺ ἐὰν ᾖνε, εἶνε ὠφέλεια ὁμολογουμένως μεγάλη, προκειμένου περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως. Μεταβαίνω εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα ἐκεῖνο περὶ οὗ ὡμίλησα καὶ χθές· ζήτημα ζητημάτων, τὸ πρώτιστον, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἐν τῷ κοινοβουλίῳ μας σπανίως θὰ παρουσιάζηται, τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας· διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ παροῦσα σύμβασις ὄχι μόνον δὲν διαλαμβάνει διατάξεις βελτιούσας τὸ μέχρι τοῦδε γινόμενον, ἀλλ’ ἐξεναντίας περιέχει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι μέλλουν νὰ καταστρέψωσι μεγάλα τῆς ναυτιλίας συμφέροντα. Ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία, κύριοι, ἔχει τρεῖς ἀντιπάλους· ἔχει τὸ ἀτμοκίνητον τῆς θαλάσσης, καὶ δεύτερον τὸ ἀτμοκίνητον τῆς ξηρᾶς, περὶ δὲ τοῦ τρίτου θέλω λαλήσει κατόπιν. Τί ἐννοῶ λέγων ταῦτα; Παρετηρήθη, κύριοι, ὅτι ἡ πανταχοῦ ἱστιοφόρος ναυτιλία καιρίαν ἔλαβε πληγὴν ἀφ’ ἧς ὁ ἀτμὸς εἰς τὴν θάλασσαν ἐπολλαπλασιάσθη· καιρίαν ἐπίσης ἔλαβε πληγὴν, ἀφ’ ὅτου εἰσήχθη καὶ ἐπολλαπλασιάσθη ὁ ἀτμὸς εἰς τὴν ξηράν. Ἡμεῖς ζῶμεν εἰς τὴν ἀνατολήν· τὸν πρῶτον κτύπον τὸν ὑπέστη ἡ ἡμετέρα ναυτιλία ἐκ τοῦ ἀτμοῦ εἰς τὴν Μεσόγειον καὶ τὰς ἄλλας θαλάσσας τῆς ἀνατολῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ὑπέστη ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία ἀκόμη τὸν δεύτερον κτύπον, τὸν ἐκ τοῦ ἀτμοκινήτου τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν, κύριοι, πρέπει νὰ τὸν περιμένωμεν, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἐντὸς ὀλίγου καὶ ἐν Τουρκίᾳ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας διὰ τῶν σιδηροδρόμων θὰ ἔχουν σπουδαίαν πρᾶξιν καὶ σπουδαίαν ἐξάπλωσιν. Διὰ τοῦτο ἔλεγον χθὲς, ὅτι ὀφείλομεν νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, καὶ ὅτι πρώτη φροντίς μας πρέπει νὰ ᾖναι, νὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς μέσου νὰ ἐνισχύσωμεν τὸν ἀτμὸν, διότι ἡ ἑλλ. ἱστιοφόρος ναυτιλία μόνη, ἐγκαταλελειμμένη, πολεμουμένη ὑπὸ τοῦ ἀτμοῦ ἐν θαλάσσῃ, καὶ μετ’ ὀλίγον πολεμουμένη καὶ ὑπὸ τῶν σιδηροδρόμων εἰς τὴν ξηρὰν, βεβαίως θὰ ἐκπνεύσῃ. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς ναυτιλίας ἐλπίζει μεγάλα καὶ πολλὰ, ἐὰν δι’ αὐτῆς παρουσιάζηται μέλλον ἔχουσα σημαντικὸν, στοχασθῆτε, ὁποῖον εἶναι τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπειλεῖ, καὶ ὁποία εἶναι ἡ ἐντολή μας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Βεβαίως δὲν κεῖται εἰς τὴν ἡμετέραν ἐξουσίαν νὰ ἐμποδίσωμεν τὸν ἀτμὸν ν’ ἀνταγωνίζηται πρὸς τὴν ἡμετέραν ναυτιλίαν· ὀφείλομεν ὅμως νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ εἰς τὴν ἡμετέραν ὅσον δυνάμεθα. Ἀλλ’ ἡμεῖς κἄτι τι χειρότερον πρόκειται νὰ πράξωμεν ἐνταῦθα, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ τρίτος ἐχθρός· πρόκειται τὴν ἀκτοπλοΐαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ὑποστήριγμα τῆς μόνης ἀτμοπλοϊκῆς ἡμῶν ἑταιρίας, νὰ τὴν παραδώσωμεν εἰς ξένην ἀτμοπλοΐαν. Ἐὰν δὲ καὶ τοῦτο γείνῃ, ἐὰν καὶ εἰς τοῦτο δώσωμεν τὴν ψῆφον μας, κρίνατε ὁποῖος εἶναι ὁ κτύπος, τὸν ὁποῖον φέρομεν κατὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν συμφερόντων. Ἀναγνώσατε τὴν προκειμένην σύμβασιν· τί θέλετε ἰδεῖ ἐντὸς αὐτῆς; Ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἀκτοπλοΐα ἀφίεται ἐκτὸς τῆς προκειμένης συμβάσεως· διότι αἱ ἑπτὰ νῆσοι τοῦ Ἑπτανησιακοῦ πελάγους καὶ πᾶσα ἐκεῖθεν προέλευσις, ὁ Κορινθιακὸς κόλπος, ἡ Σύρος, ὁ Σαρωνικὸς καὶ ὁ Πειραιεὺς, καὶ ἡ μεταξὺ πάντων τούτων συγκοινωνία, μένουσιν ἐκτὸς τῆς συμβάσεως! μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν βλέπω τὶ μένει ἄλλο· οὐδέν.

§142ΖΑΙΜΗΣ.......

§143ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης μοὶ παρατηρεῖ, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἔχει ἰδίας συνθήκας· τὰς γνωρίζω, ἀλλὰ θὰ ἐκλείψουν μετ’ ὀλίγον. Δὲν ζητῶ ν’ ἀνατρέψω τὸ ἤδη νομοθετημένον καὶ ὑπάρχον· μὴ μοὶ ἀποδίδητε ἰδέας, τὰς ὁποίας δὲν ἐξέφρασα, οὔτε ἔδειξα παντάπασιν ὅτι ἔχω. Σᾶς κάμνω δὲ καὶ τὴν παρατήρησιν, νὰ μὴ ὁπλίζητε τὴν γνώμην σας μὲ ὅπλον ἀνίσχυρον, διότι ἐγὼ δὲν ὡμίλησα μόνον περὶ Ἑπτανήσου· σᾶς ἀπέδειξα διὰ τοῦ γράμματος τῆς συμβάσεως, ὅτι ὁλόκληρον τὴν ἀκτοπλοΐαν τῆς Ἑλλάδος, ἐξαιρέσει ὀλίγων μόνον σημείων, τὴν παραδίδετε εἰς ξένην ἀτμοπλοΐαν.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς; ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις ἐν τῇ συμβάσει;

§145ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, δὲν νομίζω, ὁμιλῶν πρὸς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν πατριωτισμόν των· δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη ἀνάγκη· καὶ τοὺς παρακαλῶ ἐδῶ, εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, νὰ μὴ μοὶ ἀποτείνουν ἐρωτήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄσκοποι, ἐκτὸς ἐὰν χρησιμεύουν μόνον καὶ μόνον εἰς τὸ νὰ τοῖς δώσουν κἄποιαν εὐχαρίστησιν, ὄχι ἀξίαν πολλῆς ὑπολήψεως.

§146ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁμιλῶ, κύριοι, ἐν γνώσει περὶ τοῦ προκειμένου· καὶ πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις μοὶ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, καὶ ὅστις, ἐν ἀγνοίᾳ καὶ μὴ ἐγκύψας βεβαίως εἰς τὴν σύμβασιν, διστάζει, ἀνάγκη νὰ τοῦ ἀπευθύνω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ ἄρθρου 2 εἶναι αὐτὸς, ἤτοι νὰ δοθῇ ἡ ἑλλ. ἀκτοπλοΐα, ἐξαιρουμένης τῆς ἐπιζημίου, εἰς τὴν ξένην ἀτμοπλοΐαν. Ἂς ἦναι δὲ βέβαιος, ὅτι ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, ποτὲ ἡ κυβέρνησις δὲν ἤθελε παρουσιασθῆ ἐνταῦθα νὰ μᾶς προτείνῃ νὰ στερήσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν ἑταιρίαν αὐτοῦ τοῦ προνομίου, καὶ ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου νὰ προσφέρωμεν ἀρκετὰς χιλιάδας δραχμῶν εἰς αὐτὴν πρὸς ἀποζημίωσιν. Ἐὰν δὲ ἡ παραχώρησις αὕτη, κύριοι, ἡ μὴ τελεσθεῖσα βεβαίως, ἀλλ’ ἡ ἐν σχεδίῳ ὑπάρχουσα, ἡ μελετωμένη καὶ ἐνδεχομένη, εἶναι ἀπολύτως ἐξευτελεστικὴ καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν, διὰ τὰς περιστάσεις ὅμως εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα εἶναι πολὺ πλέον ἐπιβλαβεστέρα· διότι μετὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς τομῆς τοῦ ἰσθμοῦ τοῦ Σουὲζ πρόκειται νὰ τελεσθῇ εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον μία πλήρης καὶ μεγάλη ἐπανάστασις. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι τόσον μέγα, ὥστε, ἀφ’ ἧς ἤρχισαν νὰ ὑποθέτουν τὴν εὐδοκίμησιν τοῦ ἔργου πιθανὴν, ὅλα τὰ ἔθνη σκέπτονται ἀδιαλείπτως πῶς νὰ κατορθώσουν ν’ ἀπολαύσωσιν ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλήτερον ὄφελος. Ἡ ἐπιχείρησις αὕτη δὲν ἐξήσκησε μόνον τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἣν γνωρίζετε, εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τοῦ κόσμου, κύριοι, καὶ αὐτὴν τὴν μετέβαλε καὶ προορισμὸν ἔχει νὰ τὴν μεταβάλῃ ἔτι μᾶλλον. Φυσικῷ δὲ τῷ λόγῳ καὶ ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ αὐτὴν τὴν περίστασιν· διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι μὲν μικρὰ, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἔχει ἐκτεταμένην καὶ σημαντικὴν, ἀναλόγως τοῦ ἀναστήματός της, ναυτιλίαν· δεύτερον δὲ τυγχάνει νὰ κεῖται ἐγγυτέρω πάσης ἄλλης ἐπικρατείας εὐρωπαϊκῆς εἰς τὸν πορθμὸν ἐκεῖνον· ὥστε, ἂν ἄλλοτε τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοΐας εἶχε μίαν τινα ἀξίαν, τὴν σήμερον πρέπει νὰ ἔχῃ ἑκατονταπλασίονα. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ ἄλλοτε ἡ ξένη ναυτιλία ἐζήτει μὲ ἀδιαφορίαν τὴν ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀκτοπλοΐας ἐν Ἑλλάδι, ἤδη βεβαιωθῆτε ὅτι, αὐξήσαντος τοῦ συμφέροντος, αὔξησε καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ πόθου τούτου. Ἀλλὰ λίαν παράδοξον μοὶ φαίνεται, κύριοι, ἐνῷ, ἕνεκα τῆς προσεγγίσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ἰσθμὸν τοῦ Σουὲζ, αἱ θάλασσαι αὐτῆς καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία ἀπέκτησαν νέαν ἀξίαν καὶ ἔπλασαν νέα συμφέροντα εἰς τὴν ξένην ναυτιλίαν, ὥστε αὕτη νὰ ἐπιζητῇ δικαιώματα καὶ προνόμια, καὶ ἐνῷ οἱ ξένοι ἔχουν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐξοδεύσουν διὰ νὰ ἀποκτήσουν τὰ προνόμια ταῦτα, ἡμεῖς καὶ πληρώνομεν διὰ ν’ ἀπαλλοτριωθῶμεν αὐτῶν! τοὐλάχιστον ἡ πρότασις, ἥτις μᾶς γίνεται, εἶναι τοιαύτη· νὰ γίνῃ καὶ θυσία ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου διὰ νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ξένην ναυτιλίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Ἡ ἐπιχείρησις, κύριοι, τοῦ Ἰσθμοῦ τοῦ Σουὲζ, ὡς προεῖπον, ἤνοιξεν ἓν μέλλον καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἂν θελήσωμεν νὰ ὠφεληθῶμεν· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἐγέννησε καὶ ἕνα νέον κίνδυνον· διότι ὁ ἀνταγωνισμὸς τῆς ξένης ναυτιλίας πρὸς τὴν ἡμετέραν θέλει εἶσθαι πολὺ μεγαλήτερος. Εἶναι λοιπὸν λίαν ἐπικίνδυνον, ἐνῷ δὲν δυνάμεθα μεγάλην συνδρομὴν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐμπορικήν μας ναυτιλίαν πρὸς συναγωνισμόν, διότι καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ τὰ πολλὰ κεφάλαια μᾶς λείπουν καὶ ὅλα τ’ ἄλλα μέσα, εἶναι λυπηρὸν νὰ ἀπαλλοτριούμεθα δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ κρατήσωμεν δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ, ἀντὶ τούτου, νὰ τὰ παραχωρῶμεν εἰς τοὺς δυναμένους δι’ αὐτῶν νὰ καταστρέψωσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἡμετέραν ναυτιλίαν. Διότι ἅμα ὑποθέσητε ὅτι ἡ ἀκτοπλοΐα περιῆλθεν εἰς ξένας ἑταιρίας, ἐχούσας ὅλα τὰ μέσα, καὶ δυναμένας νὰ ἀντιπαραταχθῶσιν ἐναντίον τῶν ἡμετέρων, τὸ ἀποτέλεσμα θέλει εἶσθαι, ὅτι ὁ ἀτμὸς θὰ ἐξοστρακισθῇ καὶ θὰ ἐκλείψῃ, καταστρεφομένης καὶ αὐτῆς τῆς ὑπαρχούσης ἑταιρίας, ἥτις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταγωνισθῇ. Ἂν δὲ ὑποθέσητε, ὅτι ξένη τις ἐμπορικὴ ναυτιλία ἤθελεν ἐπιζητήσει τὸ δικαίωμα τῆς ἑλλ. ἀτμοπλοΐας, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ τὸ ζητήσῃ μᾶλλον δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, παρὰ διὰ τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα ἡ ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα δύναται νὰ τῇ προσφέρῃ. Διὰ τοῦτο, κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ παροῦσα σύμβασις, ὡς εἶναι κατηρτισμένη, δὲν εἶναι συμφέρουσα, ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει ν’ ἀποκτήσῃ πλείονα ἀριθμὸν ψήφων εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῆς ἑταιρίας· ὅτι ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος πρέπει νὰ ἔχῃ πλείονα δικαιοδοσίαν· ὅτι ἡ διοίκησις τῆς ἑταιρίας δὲν πρέπει νὰ γίνηται καθ’ ὃν τρόπον τὸ νομοσχέδιον διαλαμβάνει, ἤτοι ἐκλεγομένου ἀνὰ πᾶν ἔτος ἑνὸς ἐκ τῶν πέντε συμβούλων· ὅτι τέλος ἐκ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς συμβάσεως ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀκτοπλοΐα τῶν πλείστων μερῶν τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικῶς παραχωρημένη εἰς τὴν ἑταιρίαν· καὶ, κατὰ συνέπειαν, νὰ μὴ γένῃ δεκτὸν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 650,000 τῆς ἐτησίας ἐπιχορηγήσεως, ἐντὸς τοῦ ὁποίου περιλαμβάνεται ἓν σημαντικὸν ποσὸν λόγῳ τῆς ζημίας τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία θέλει ὑποστῆ ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης.

§149ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§150ΕΤΕΡΟΣ. Ἀπόψε νὰ τελειώσωμεν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἔχετε ὑπομονὴν, μόλις 4 ὥρας ἐργαζόμεθα. (Θόρυβος).

§152ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος οὐδὲν ἄλλο ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, εἰμὴ ὅτι μὴ εὑρίσκων ἐν τῇ συμβάσει ἀρκετὰ ἐπιχειρήματα διὰ νὰ τὴν πολεμήσῃ ἠθέλησε νὰ σᾶς παραστήσῃ ὅτι περιλαμβάνονται ἐν αὐτῇ καὶ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεὶς γίνεται λόγος. Σᾶς εἶπεν ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ περιέχονται τρία τινὰ, πρῶτον ἀναγνωρίζονται αἱ ἐκκρεμεῖς ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρίας διὰ διαφόρους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, δεύτερον παραχωρεῖται ἡ ἀκτοπλοΐα τῶν Ἑλληνικῶν λιμένων εἰς ξένας σημαίας, καὶ τρίτον αὐξάνεται ἡ μέχρι τοῦδε παραχωρουμένη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν ἐπιχορήγησις. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι τὰ δύω πρῶτα οὐδόλως περιέχονται ἐν τῇ συμβάσει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἔχει λαμβάνειν ἀρκετὰ μεγάλας ποσότητας ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν γίνεται λόγος εἰς τὴν παροῦσαν σύμβασιν, διότι ἡ ὑποχρέωσις αὕτη περιελήφθη εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν γενικὴν πίστωσιν διὰ ἐκκρεμεῖς ὀφειλὰς τοῦ δημοσίου, καὶ ὅταν φθάσητε εἰς τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως ἐκείνης ἔχετε καιρὸν νὰ ἐξετάσητε κατὰ πόσον αἱ ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρίας εἶναι δικαιολογημέναι ἢ ὄχι· ὥστε δὲν τρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ ψηφίσητε καμμίαν ἀπαίτησιν τῆς ἑταιρίας, ἢ νὰ ἐπιβαρύνητε τὸ δημόσιον μὲ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ μὴ ὀφείλῃ. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου πολὺν λόγον ἐποίησεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὅτι παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν, παραδίδετε τὴν ἀκτοπλοΐαν εἰς ξένας ἑταιρίας, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε τοῦτο δὲν εὑρίσκεται ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε.

§153ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Τὴν ἐδιαβάσαμεν.

§154ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἐδιαβάσατε καλὰ φαίνεται. (Θόρυβος). Πρόκειται, κύριοι, σήμερον οὐχὶ νὰ νομοθετήσητε περὶ ἀκτοπλοΐας ἀλλὰ νὰ κυρώσητε μίαν σύμβασιν, ἥτις ἐγένετο μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὀφείλετε ἑπομένως νὰ παρατηρήσητε καὶ ἐξετάσητε τί παραχωρεῖται εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτήν, οὐχὶ δὲ καὶ τί δὲν παραχωρεῖται; διότι ὅ,τι δὲν παραχωρεῖται μένει ἐλευθέρα ἰδιοκτησία ὑμῶν, καὶ δύνασθε νὰ τὴν διαθέσητε κατὰ τὸ δοκοῦν. Κατὰ τοὺς νόμους τοῦ κράτους ἡ ἀκτοπλοΐα εἶναι κυριαρχικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διαθέτει. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀνήκει σήμερον ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ εἶναι ἀπηγορευμένον εἰς πᾶσαν ἄλλην. Ἀλλ’ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶχε τὸ προνόμιον τοῦ νὰ ἐνεργῇ μόνη αὐτὴ τὴν ἀκτοπλοΐαν μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν λιμένων δι’ ἀτμοκινήτων χωρὶς νὰ δύνανται ἄλλα Ἑλληνικὰ ἀτμοκίνητα νὰ τὴν ἐκτελῶσι. Σήμερον ὅμως ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ ἀπαλλοτριώσῃ οὕτως εἰπεῖν τὸ δικαίωμα τοῦτο, δὲν θέλει δηλ. νὰ κάμῃ μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας συμφωνίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ν’ ἀνήκῃ τοῦτο ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ οὔτε εἰς Ἑλληνικὴν οὔτε εἰς ξένην ἀτμοπλοΐαν. Πρόκειται λοιπὸν νὰ διατηρήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας ἐπί τινων Ἑλληνικῶν λιμένων, ἀλλὰ διατηροῦντες τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι τὸ παραχωροῦμεν εἰς ξένας σημαίας. Ἴσως, κύριοι, παρουσιασθῇ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη μιᾶς τοιαύτης παραχωρήσεως, ἀλλ’ ἡ παραχώρησις αὕτη δὲν δύναται νὰ γείνῃ, παρὰ δι’ εἰδικοῦ νόμου, καὶ ὅταν κληθῆτε νὰ ψηφίσητε τοιοῦτον νόμον, τότε θέλουν ἐκτεθῆ ἐνώπιόν σας ὅλα τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τὰ ὑπαγορεύοντα τὴν τοιαύτην ἀνάγκην. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι ὑφίστανται διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας περὶ καταργήσεως τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, ὅστις ἀναβαίνει εἰς 16 τάλληρα τὴν χιλιάδα, ἐμάθετε δὲ, ὅτι ὡς ἀντάλλαγμα τῆς καταργήσεως ἐζητεῖτο μεταξὺ ἄλλων καὶ ἡ παραχώρησις τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὰ ὑπὸ ξένην σημαίαν ἀτμοκίνητα. Ἂν προχωρήσῃ ἡ διαπραγμάτευσις αὐτὴ καὶ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἄνευ τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ, ἡ κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ μὴ δεσμευθῇ ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, χρείας τυχούσης, νὰ προτείνῃ τὴν ἐλευθέραν ἀκτοπλοΐαν. Ἰδοὺ σήμερον ἡ κυβέρνησις σᾶς προτείνει νὰ κρατήσητε ὑπὲρ τοῦ κράτους ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπελάμβανεν ἀποκλειστικῶς ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία· ἀλλὰ δὲν σᾶς λέγει συγχρόνως καὶ νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς καμμίαν ξένην σημαίαν. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ γενῇ ἄνευ τῆς ὑμετέρας συγκαταθέσεως, καὶ ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς τοῦ νὰ ζητηθῇ αὕτη, θέλουν ἐκτεθῆ ὅλοι οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύοντες τὸ μέτρον αὐτὸ, καὶ τότε εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσητε καὶ ἀναπτύξητε ὅλας τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, διατὶ τόσον προώρως ἠθέλησαν νὰ φέρουν ἐνώπιόν σας. Ἂν, κύριοι, δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἤθελον σᾶς κουράσει, ἠδυνάμην νὰ ἐξηγήσω τὸν θαυμασμόν μου καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὡς ἀληθὲς ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει ἀφήσει ἐλευθέραν τὴν ἀκτοπλοΐαν μεταξὺ τῶν λιμένων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, θέλει ἐπέλθει ἡ καταστροφὴ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Ἐγὼ δὲν ἐξαρτῶ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς Ἑλλ. ναυτιλίας ἀπὸ ὀλίγους ἐπιβάτας καὶ ὀλίγα ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα μεταφέρονται ἀπὸ τὸ Καλαμάκι εἰς τὸν Πειραιᾶ, οὔτε ἀπὸ τὰς Πάτρας, εἰς τὴν Κόρινθον. Σήμερον εἶναι ἐλευθέρα ἡ ἀκτοπλοΐα ὄχι μόνον μεταξὺ τῶν ἑπτὰ νήσων, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τούτων καὶ τῶν ἄλλων λιμένων τῆς ἐπικρατείας καὶ μολαταῦτα ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία οὐδόλως ὑποφέρει· δὲν πιστεύω δὲ νὰ πάθῃ περισσότερον, ἂν ἐπιτρέψητε εἰς ξένα ἀτμοκίνητα νὰ παραλαμβάνουν ἐπιβάτας ἢ ὀλίγα πράγματα, τὰ ὁποῖα νὰ μεταφέρουν ἀπὸ τὰς Πάτρας εἰς τὴν Κόρινθον καὶ ἀπὸ τὸ Καλαμάκι εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἢ τὴν Σύρον. Πρέπει λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν νοῦν σας πρῶτον ὅτι πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως ἀπαιτήσεων τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας προσενεχθεισῶν, διότι περὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων οὐδεὶς λόγος γίνεται εἰς τὴν σύμβασιν, καὶ δεύτερον ὅτι πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν ὑπὲρ ξένης ἑταιρίας τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας, διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀφαιρεῖτε μόνον ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἀφίνετε δὲ εἰς τὴν ἐπικράτειαν διὰ νὰ τὸ διαθέσῃ ἀκολούθως, ὅπως ἤθελε κρίνει συμφερώτερον. Δὲν πρόκειται λοιπὸν εἰμὴ περὶ ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ μικρᾶς τινος αὐξήσεως τῆς χρηματικῆς ἐπιχορηγήσεως, ἥτις δίδεται σήμερον εἰς τὴν ἑταιρίαν. Γνωρίζετε κύριοι, ὅτι τὸ δημόσιον χορηγεῖ κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 270,000 δραχμῶν. Γνωρίζετε ἀκόμη, ὅτι ἐκτὸς τῆς ποσότητος ταύτης εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ χορηγῇ εἰς αὐτὴν καὶ τὸν τόκον μέχρι 5%, ἂν ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἑταιρίας δὲν ἤθελε προκύψει τοιαύτη ὠφέλεια εἰς τοὺς μετόχους. Ἐπειδὴ δὲ δυστυχῶς οἱ ἰσολογισμοὶ τῆς ἑταιρίας οἱ μέχρι τοῦδε δημοσιευθέντες δὲν παρουσιάζουν εἰ μὴ πάντοτε ζημίαν σταθερὰν, διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις δίδει κατ’ ἔτος ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ τόκου διὰ τὰς ἰδιωτικὰς μετοχὰς καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 130,000 δραχμῶν περίπου, ὥστε σήμερον τὸ δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον δυνάμει τῶν κειμένων νόμων νὰ δίδῃ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 500,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία λαμβάνουσα ἢ διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον, καί τοι δικαιουμένη νὰ λαμβάνῃ τὴν ἐπιχορήγησιν ταύτην, καὶ ἐγγράφουσα τοῦτο τακτικῶς εἰς τοὺς λογαριασμούς της παρουσιάζει κατ’ ἔτος ζημίαν καὶ ἡ ζημία αὕτη ἀναβαίνει εἰς 300 μέχρι 400 χιλιάδας δραχμῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα τοῖς δίδονται ἀπὸ τὸ δημόσιον. Ἡ κατάστασις αὕτη, ἐννοεῖτε κάλλιον ἐμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολὺ, διότι ὅταν μία ἑταιρία ζημιοῦται, τρώγει, καθὼς εἶπον ἄλλοι πολὺ προσφυῶς, τὰς σάρκας της, καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ ἐντὸς ὀλίγου νὰ καταῤῥεύσῃ. Ἐγεννήθη λοιπὸν ἡ ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν περὶ διασώσεως τῆς ἑταιρίας ἐὰν πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα, ἢ νὰ πωληθῇ. Τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως οὐδεὶς ἠμφισβήτησε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τούτου, διότι γενικὴ ἐπιθυμία εἶναι νὰ διατηρηθῇ ἡ ἑταιρία αὕτη, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν κατέχομαι ἀπὸ τὸν μέγαν φόβον, ὅτι θὰ ἔλθουν τὰ ξένα ἀτμοκίνητα νὰ ἀναλάβουν τὰ ταξείδια τῆς Μυκόνου καὶ τῶν ἄλλων μερῶν εἰς τὰ ὁποῖα πηγαίνουν τακτικὰ τὰ ἀτμοκίνητα τῆς ἑταιρίας. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρηθῇ καὶ ὑπάρξῃ ἡ ἑταιρία, ἀλλὰ μὲ τὴν βοήθειαν, ἡ ὁποία τῆς ἐδίδετο ἀπὸ τὸ δημόσιον μέχρι σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνῃ τὴν ὕπαρξίν της. Εὑρισκόμεθα ἑπομένως εἰς τοῦτο τὸ δίλημμα, ἢ νὰ ἀφίσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ διαλυθῇ, ἢ νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἐπιχορήγησιν, ἡ ὁποία τῇ δίδεται κατ’ ἔτος. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐπροτιμήσαμεν ἀδιστάκτως τὸ δεύτερον, διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ καταστραφῇ μία ἐπιχείρησις ἐθνικὴ καὶ τοσοῦτον σπουδαία χάριν οἰκονομίας 100,000 ἢ 150,000 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο εἶχεν ἀποφασίσει καὶ ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ἐπιχορήγησιν τῆς ἑταιρίας. Λοιπὸν ἀντὶ τῶν 500,000 δραχμῶν αἱ ὁποῖαι δίδονται λόγω ἐπιχορηγήσεως καὶ λόγω τόκων, τὸ δημόσιον θέλει δίδει 600,000 ἐννοοῦσα τὰς μὲν 100,000 διὰ τὰς ζημίας καὶ τὰς ἄλλας 50,000 διὰ νὰ κρατήσῃ ἐλευθέραν τὴν γραμμὴν, οὐ μόνον τῶν νήσων πρὸς τοὺς ἄλλους λιμένας τῆς ἐπικρατείας, ἀλλὰ καὶ τῆς γραμμῆς ἀπὸ Πάτρας διὰ Καλαμακίου καὶ Πειραιῶς μέχρι Σύρου. Καὶ, κύριοι, ἡ ἀπαίτησις τῆς ἑταιρίας νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτὴν 50,000, διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν γραμμῶν τούτων, εἶναι ἀρκετὴ νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ἐὰν παραχωρήσωμεν εἰς ξένας σημαίας τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοΐας τῶν λιμένων τούτων, ἡ ζημία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι μεγάλη, διότι ἐὰν ἦτο τῷ ὄντι μεγάλη, καὶ ἐκ τῶν γραμμῶν τούτων ἐξήρτητο ἡ ὕπαρξις τῆς ἑταιρίας, καὶ ἂν ἦτο ἀληθὲς, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ συναγωνισμὸν πρὸς ξένας ἑταιρίας, βεβαιωθῆτε, ὅτι οἱ πρακτικοὶ ἄνθρωποι οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς ἑταιρίας δὲν ἤθελον ἀρκεσθῆ εἰς τὴν ἀσήμαντον ταύτην ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ ἔκαμον πολὺ καλὰ τὸν λογαριασμόν των καὶ εἶδον, ὅτι ἡ ἀφαίρεσις τῆς γραμμῆς ταύτης ἀπὸ τοῦ προνομίου δὲν ἔχει νὰ τοὺς ζημιώσῃ παρὰ 50,000 δραχμὰς μόνον. Ἀλλ’ ἔρχεται ἡ ἐρώτησις· καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς χορηγίας ταύτης θέλει εὐδοκιμήσει ἆρά γε ἡ ἑταιρία; Περὶ τούτου, κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ πολλὰ παράπονα ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον διοικοῦνται τὰ τῆς ἑταιρίας, ἡ Κυβέρνησις, καίτοι μὴ δίδουσα πολλὴν ἀξίαν εἰς τὰ παράπονα ταῦτα, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς κοινῆς γνώμης νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ὅπως μεταβάλῃ τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως, καὶ ἡ ἀπαίτησις αὕτη περιέχεται εἰς τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσητε σήμερον. Ἡ ἑταιρία διοικεῖται σήμερον ἀπὸ 5 διευθυντὰς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν αὐτὴν ψῆφον καὶ τὴν αὐτὴν εὐθύνην δι’ ὅλας τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνουν. Ἕνεκα τούτου ἰσχυρίζονταί τινες, ὅτι ἡ εὐθύνη μοιράζεται μεταξὺ τῶν 5 καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν προσέχει ὅσον πρέπει. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτεῖ, ὥστε τοῦ λοιποῦ νὰ καταπαύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ τὰ τῆς ἑταιρίας νὰ διοικῶνται ἀπὸ ἕνα διευθυντὴν, ὅστις θέλει ἔχει ὅλην τὴν φροντίδα καὶ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῶν γινομένων. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἀντὶ τῆς σημερινῆς πολυμελοῦς διοικήσεως θὰ ἔχωμεν διοίκησιν δι’ ἑνὸς προσώπου. Ἀλλὰ, λέγουν οἱ πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον, τί ὠφελεῖ ἡ διάταξις αὕτη; μήπως ὁ εἷς δὲν θὰ λαμβάνεται ἐκ τῶν πέντε; εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι ὅπως καὶ ἂν ἀποφασίσητε νὰ κανονίσητε τὸ ἀντικείμενον, δύσκολον εἶναι νὰ ἔχητε τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὁ εἷς δὲν θέλει ἐκλεχθῇ μεταξὺ τῶν πέντε, οἱ ὁποῖοι διοικοῦσι σήμερον τὴν ἑταιρίαν, διότι αὐτοὶ καὶ πολλὰς ψήφους συγκροτοῦν καὶ μεγάλην ἐμπιστοσύνην ἐμπνέουν εἰς ὅλους τοὺς μετόχους, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς νὰ κατορθώσωμεν, ποτὲ νὰ μὴ διοικῇ τὰ τῆς ἑταιρίας εἷς ἐκ τῶν πέντε· ὁ σκοπὸς εἶναι ν’ ἀποφύγωμεν τὴν πολυμελῆ διοίκησιν καὶ νὰ στηριχθῶμεν εἰς ἓν πρόσωπον, ἀδιάφορον ποῖον, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχουν τινὲς ἐξ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι οἱ μέχρι τοῦδε διοικηταὶ τῆς ἑταιρίας ἐφέρθησαν τοσοῦτον ἀσυνεπεῖς, ὥστε πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὴν διοίκησιν· ἀλλὰ τότε ἀλλάσσει τὸ πρᾶγμα· τότε πρέπει νὰ διατυπωθῇ πρότασις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ σήμερον διοικοῦντες ν’ ἀποκλείωνται διὰ παντός· ὁ σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ παραδώσωμεν τὴν διοίκησιν εἰς ἓν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλλῃ περισσοτέραν προσοχὴν, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην ὅλων τῶν πράξεών του, ὁ τρόπος δὲ, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγηται ὁ διευθυντὴς καὶ τὸ συμβούλιον, ἀνήκει εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων, καὶ δὲν κανονίζεται ἀπὸ τοῦδε· τὰ περὶ τούτου θέλει ἀποφασίσει ἡ συνέλευσις, ἀλλὰ πάντοτε ἐντὸς τοῦ ὅρου, τοῦ νὰ διοικῇ τὰ πράγματα τῆς ἑταιρίας εἷς καὶ μόνος· ἀναλύων τὴν σύμβασιν ὁ κύριος Δεληγεώργης εὗρεν, ὅτι ναὶ μὲν ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ δεχθῇ παρ’ αὐτῇ ἕνα βασιλικὸν ἐπίτροπον, ἀλλὰ εἰς τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον δὲν δίδονται ἀρκετὰ δικαιώματα διὰ νὰ δύναται νὰ ἐκτελῇ δεόντως τὰ καθήκοντά του, καὶ ν’ ἀπομακρύνῃ ὅλας τὰς ὑποψίας. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κύριον Δεληγεώργην· διότι τὸ ἄρθρον 19 δὲν διαλαμβάνει, ὅτι ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος θέλει ἐπιτηρεῖ εἰς τὸ νὰ ἐκτελῶνται κατὰ γράμμα τὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ λέγει «καὶ τὰ τοῦ νόμου,» τοῦτο δὲ περιλαμβάνει καὶ τὴν διαχείρισιν, καὶ ὅλας τὰς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὴν ἐνέργειαν καὶ μὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς ἑταιρίας. Ὁ ἐπίτροπος θὰ ἔχῃ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάζῃ ὅλας τὰς πράξεις τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, καὶ θέλει λαμβάνει ὅλας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν εἰς τὸ νὰ διαφωτίζουν τὴν κυβέρνησιν, καὶ νὰ ἀπομακρύνουν ὅλας τὰς ὑποψίας, αἱ ὁποῖαι γεννῶνται. Τελειώνω, κύριοι, διότι καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε· βλέπετε ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε περὶ παραχωρήσεως τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς ξένας σημαίας, οὔτε περὶ ἀναγνωρίσεως ἐκκρεμῶν ἀπαιτήσεων τῆς ἑταιρίας, πρόκειται ἁπλῶς περὶ αὐξήσεως τῆς ἐπιχορηγήσεως, ἄνευ τῆς ὁποίας ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§156ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ 14 ἢ 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ... (Θόρυβος).

§157ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἄλλο Λαύριον.

§158ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἄλλο Λαύριον, εἶναι ὅμοιόν τι. Ἂν, λέγω, δὲν ἐπρόκειτο περὶ 14 ἢ 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἂν αὗται δὲν ἦσαν φόροι καὶ ἂν οἱ φόροι δὲν εἰσεπράττοντο, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τὸν πεινῶντα καὶ ἀπὸ τὸν ὀρφανὸν, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον (θόρυβος). Ἐὰν ἦτο κανεὶς περίεργος θὰ παρετήρησεν ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ ζητήματος ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀναθρώσκουσιν ἀπὸ τοῦ ἐδάφους, ἄφινον ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς εἰσηγουμένους καὶ δὲν ἐλάμβανον μέρος, θέλω νὰ θεωρῶμαι, ὅτι διατελῶ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νόμου, διότι, κύριοι, οἱ νόμοι δὲν εἰσάγονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν ᾖναι σπουδαῖοι. Ὅταν πρόκηται λέγω περὶ φόρων, διότι πᾶσα νέα δαπάνη εἶναι νέος φόρος, εἶναι νέος κατ’ εἶδος, νέος κατὰ τὸ ποσὸν, καὶ πάλιν κύριοι, ἤθελον ἀδιαφορήσει, ἀλλ’ ἀναγνοὺς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀπεσταλμένου τῆς κυβερνήσεως Ζαΐμη τοῦ κυρίου Καλοῦ, τὸν ὁποῖον πολὺ ὑπολήπτομαι, ᾐσθάνθην ὕβριν τινὰ, γενομένην πρός με προσωπικῶς, καὶ πρὸς σᾶς προσωπικῶς ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, διότι, κύριοι, ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἀπέβαλε τὸν ἀντιπρόσωπον, καὶ πρέπει νὰ μὴ ἀφήσωμεν τοὺς κυρίους αὐτούς νὰ κάμνουν ὅ,τι θέλουν· ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι μίαν ἡμέραν ἠθέλαμεν ἐξετάσει αὐτὸ τὸ περιστατικόν· ἠθέλησαν, κύριοι, νὰ μᾶς ἀφαιρέσουν τὰ μέσα τοῦ νὰ ἴδωμεν τί γίνεται εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτὴν τῶν 20 ἐτῶν, διαχείρισιν 8,000,000, τὰ ὁποῖα ἐπληρώσαμεν, καὶ κύριος οἶδε πόσα ἕτερα ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἐδικαιούμεθα ὡς μέρισμα νὰ λάβωμεν· οὔτε αὐτὸ, κύριοι, γνωρίζομεν οὔτε τὴν ὀλιγωρίαν τῆς κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν μεθ’ ἧς εἰσήχθη τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἥτις δὲν σᾶς ἠξίωσε οὐδεμιᾶς ἐκθέσεως, καὶ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠξίωσε νὰ προτείνῃ νὰ παραπεμφθῇ ὁ νόμος αὐτὸς ὁ τόσον σπουδαῖος εἰς μίαν ἐπιτροπήν· ἐθεώρησαν τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν εἶναι παρὰ ὄργανον κυρώσεως τῆς πρωτοβουλίας αὐτῶν, καί τινες σπεύδουσιν, ἀσχάλλουσι, εἶναι ἀνυπόμονοι, τοῖς φαίνεται παράδοξον, πῶς μία τοιαύτη διατύπωσις δὲν τελεῖται ἀμέσως ἐντὸς ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἐγὼ πρεσβεύω τοὐλάχιστον, ὅτι τὰ νομοσχέδια εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα βασανίζωνται ἀκριβῶς, ἵνα ἐλέγχωνται ἀκριβῶς, καὶ συζητῶνται κατὰ πλάτος, ὅταν δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ, ὅταν δὲν πρόκειται περὶ κανονισμοῦ ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ φόρων, περὶ χρημάτων. Πολλοὶ νομίζουσιν ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα τὰ γνωρίζουσιν, τὰ ἐχώνευσαν τὰ ἐμπεριεχόμενα εἰς τὸ προκείμενον· ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω ἐσχηματισμένην πεποίθησιν περὶ οὐδενός, εἶναι δὲ ὀκτὼ ἢ ἐννέα ζητήματα, καὶ τινὲς νομίζουσιν ὅτι οὐδεμία συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ, οὐδεμία βάσανος· ἡ προκειμένη συζήτησις εἶναι τόσον μᾶλλον ἀπαραίτητος, ὅσον ἂν δὲν ληφθῶσιν ἤδη μέτρα τινά, εἰς τὸ σκότος ὅπου εὑρισκόμεθα σήμερον, ὡς πρὸς τὸ τί γίνονται τὰ 8,000,000, θὰ εὑρεθῆτε πάλιν, ὅτε μετὰ πολλὰ ἔτη ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις θὰ σᾶς φέρῃ νόμον, ὅτι πρέπει ν’ ἀνανεωθῇ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας· θὰ εἴπητε ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάμετε διότι οὐκ ἔστιν ἄλλως γενέσθαι· ἀδιάφορον ἂν δὲν γνωρίζετε τί γίνονται τὰ χρήματα· ἡ ἑταιρία ἀπειλεῖ νὰ σᾶς ἐγκαταλείψῃ. Ἀπὸ τοῦδε λοιπὸν πρέπει νὰ λάβητε πρόνοιαν καὶ διὰ τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἐνεργήσωμεν καὶ διὰ τὸ μέλλον, καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ προνόμιον θὰ παρατείνεται, καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ἔλθῃ ἡ περίστασις νὰ συζητηθῇ ἡ συγκατάθεσις ἡμῶν πρὸς ἀνανέωσιν. Κύριοι, προχείρως ἰδοὺ τί παρετήρησα. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τρεῖς ἢ τέσσαρες προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἀπεῤῥίφθησαν· περὶ τούτου δὲ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος σήμερον, καὶ λέγουσί τινες, ὅτι ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, ἀλλὰ νομίζω δίκαιον εἶναι νὰ γνωρίζετε σεῖς, νὰ γνωρίζῃ καὶ ὁ κύριος τῆς ὑποθέσεως ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ προτάσεις αἱ ἀποῤῥιφθεῖσαι καὶ διὰ τί ἀπεῤῥίφθησαν. Νομίζετε ἀναγκαῖον ἐνταῦθα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἑταιρία διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν δεῖνα πρότασιν, πρέπει νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἄδικος, ὅτι εἶναι βλαπτική, δὲν πρέπει νὰ εἴπῃ ἔτσι θέλω, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐκβιάζουν διὰ τῆς ἀπειλῆς, σᾶς ἐγκαταλείπομεν· ἡμεῖς ἀπαντῶμεν εἰς αὐτὴν ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς ἐγκαταλείψῃ, ἡμεῖς εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὴν ἐγκαταλείψωμεν καὶ γνωστὸν ὅτι ἐγκαταλειπομένη ἐκπνέει· πρὸ αὐτῆς εἴχομεν τὴν ἑταιρίαν τοῦ Λόϋδ· τὴν σήμερον ὅτε ἐδεκαπλασιάσθη ὁ ἀριθμός· πρόχειρος ἡμῖν ἐστὶν ἡ χρῆσις τοῦ ἀτμοῦ. Ἀλλὰ φιλοτιμία τις εἰς τὴν ἐθνικὴν σημαίαν μᾶς βιάζει ν’ ἀνεχώμεθα τὴν μέχρι τοῦδε διαπραγμάτευσιν· μὴ νομίσῃ τις ὅτι ἀποκρούομεν τὰς 650,000 δραχμὰς τὰς δοτέας εἰς τὴν ἑταιρίαν· ὑπέδειξα τὸν λόγον διὰ τί, καὶ διετύπωσα, ὅτι ψηφίζω ὑπὲρ τῶν δραχμῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τοῦτο· δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν πρόφασιν ἡ ἑταιρία πολεμοῦσα τὰς λοιπὰς προτάσεις διότι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἀναγκαιοῖ ἡμεῖς τὸ χορηγοῦμεν διπλάσιον. Τὸ ζήτημα λοιπὸν δὲν εἶναι ζήτημα τῆς ἑταιρίας, εἶναι ζήτημα τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας καὶ σχεδὸν προσωπικόν. Ἰδού, κύριοι, τί παραχωρήσεις κάμνομεν ἡμεῖς· χορηγοῦμεν ἐκ νέου τὰς 370 χιλιάδας, ἃς ἐχορηγοῦμεν καὶ ἄλλοτε. (θόρυβος). Εἶνε ἐνταῦθα καὶ ἄλλαι παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν φαίνονται· ποῖαι; ἡ δωρεὰ ὁλοκλήρου τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ δημόσιον ἑνὸς ἑκατομμυρίου πεντακοσίων χιλιάδων· αὐτὸ δὲν φαίνεται. Σπεύδουν τινὲς νὰ ψηφίσουν τὸ μέρισμα· νὰ λαμβάνηται πότε; ἂν τὰ κέρδη τῆς ἑταιρίας εἶναι 5%.

§159ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι σπουδαῖον τὸ 5%. Ποία ἑταιρία κερδίζει τόσον;

§160ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐννοήσατε πιστεύω τί ἐννοῶ διὰ τῆς λέξεως δωρεάν. Ἐλπίζετε ποτὲ ἡ ἑταιρία νὰ κερδίσῃ πλέον τῶν 5%; καὶ ὑπάρχει ἑταιρία ἐν Εὐρώπῃ νὰ κερδίσῃ πλέον τῶν 5%; Ἠξεύρω, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπωφελῶν ἐπιχειρήσεων, ἀλλ’ οὐδεὶς σιδηρόδρομος δίδει πρόσοδον καθαρὰν πλέον τῶν 3 ἢ 4%. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ λάβῃ μέρισμα ἀπὸ τὰ χρήματα τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου 50 χιλ. ὅταν παρουσιασθῇ ὠφέλεια ἀνωτέρα τῶν 5%, τί λέγομεν; δωροῦμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, διότι δὲν πρόκειται ν’ ἀποφέρῃ πρόσοδον, δὲν ἀνήκει πλέον εἰς τὸν κύριον, διότι καὶ ἂν θελήσητε νὰ τὸ πωλήσητε, τίς τὸ παίρνει ἄνευ προσόδου; Βλέπετε, ὅτι αἱ παραχωρήσεις αἱ νέαι εἶναι ὑπέρογκοι. Τί ἐζήτησεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη; ἐζήτησε τὰ ἑξῆς· καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Εἷς νὰ ἦναι ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρίας· δεύτερον καὶ σπουδαιότατον νὰ ἦνε δύο διοικητικὰ συμβούλια· τρίτον ὁ εἷς ἐκ τῶν συμβούλων νὰ ἦναι τοῦ δημοσίου· τέταρτον αἱ ψῆφοι τῆς κυβερνήσεως ἐν τῇ συνελεύσει τῶν μετόχων νὰ αὐξήσουν, οὐχὶ βεβαίως ἀναλόγως τῶν μετοχῶν, ἀλλὰ κατά τινα τρόπον ὑπερτερόν· πέμπτον νὰ διορισθῇ νομίζω Βασιλικὸς ἐπίτροπος· ἔτι ὑπάρχουσι καὶ ἕτεραι προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεῤῥίφθησαν ἀδίκως· δὲν πταίω ἐγὼ, ἂν δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ποῖαι εἶναι αἱ προτάσεις, ἀφοῦ μίαν στιγμὴν εἶδον τὴν πολύφυλλον ἔκθεσιν τοῦ κ. Καλοῦ. Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἦνε εἷς κυβερνήτης μόνον, εἷς διευθυντὴς ἐξηγεῖ τί σημασίαν ἔχει τὸ ζήτημα, διότι τὸ ἓν πρόσωπον συνεπάγεται τὸ ὑπεύθυνον, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἔχομεν τὴν διαίρεσιν τῆς εὐθύνης ἢ τὸ ἀδύνατον· ἐν τούτοις ἐπολεμήθη ἡ πρότασις, κατεκρίθη ἡ κυβέρνησις ὡς ἐπιβουλευομένη τὴν ἑταιρίαν διότι ἔκαμε τοιαύτην φυσικωτάτην πρότασιν· διὰ τί; Κύριος οἶδε! Αὐτὴ ἡ πρότασις παρεδέχθη τέλος πάντων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀσχολοῦμαι εἰς αὐτήν. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν πρότασιν, περὶ τῆς ὁποίας οὐδεὶς λόγος ἐγένετο ἄχρι τοῦδε ὡς ἐπουσιώδους· ἐγὼ τὴν εὑρίσκω σπουδαιοτάτην· ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ἓν μέλος εἰς τὸ συμβούλιον διὰ νὰ βλέπῃ τί γίνεται καὶ διὰ νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ διδάξῃ ἡμᾶς, τί πρέπει νὰ γίνηται· τὸ ὄμμα τοῦ δημοσίου δὲν τὸ θέλω ἐκτὸς τῆς διαχειρίσεως καὶ δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ἔχομεν ἄδικον, οὔτε ὅτι αὐτοὶ ἔχουν δίκαιον. Ἀλλὰ μᾶς ἀπειλοῦν, θέλετε νὰ γνωρίζητε τί γίνεται, αἴ! λοιπὸν ἡμεῖς σᾶς ἐγκαταλιμπάνομεν, ἀλλὰ κανεὶς δὲν θὰ πάθῃ, ἂν μᾶς ἐγκαταλείψῃ ἡ κυρία ἑταιρία. Πρέπει ν’ ἀποδείξω ὅτι ἔχει δίκαιον. Ἡ κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀπέχῃ τῆς διοικήσεως ἐντελῶς, ὅταν δὲν ἦναι μέτοχος, ὅταν δὲν ἦναι προστάτης, ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς εἰδήμονας, εἶναι ἀληθὲς ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι τὸ κάλλιστον τῶν τραπεζικῶν καταστημάτων τοῦ κόσμου κυβερνᾶται ἀπὸ ἕνα gouverneur διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἀπὸ δύο sous-gouverneurs διοριζομένους ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν; ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας, εἶναι ἀνώνυμος ἑταιρία, ὁποία καὶ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, καὶ ἐν τούτοις κυβερνᾶται ἀπὸ διοικητὰς διοριζομένους ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἔχομεν ἐνδιαφέρον νὰ γνωρίζωμεν, τί γίνεται ἐκεῖ, ὅπου ἐξοδεύομεν τὸν ἱδρῶτα τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, καὶ πρέπει ἐκεῖ νὰ ἔχωμεν ἓν ὄμμα διὰ νὰ βλέπῃ. Τί μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν; ἐκ τῶν λογαριασμῶν, τοὺς ὁποίους ἐδημοσίευσεν ἡ ἑταιρία, προκύπτει ζημία· πόθεν προκύπτει αὕτη· πόθεν τὴν γνωρίζομεν; ἐκ τῆς βεβαιώσεως τοῦ συμβαλλομένου· ἀλλὰ τοιαῦτα ἔγγραφα δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν ἐπ’ ἐμοῦ ἐπιῤῥοὴν, κύριε ὑπουργέ; Θέλω ἔγγραφα ἰδικά σου· πῶς δύνασθε ὅλας ἐκείνας τὰς πράξεις νὰ τὰς ἐξελέγξητε;

§161ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατ’ ἔτος ἡ κυβέρνησις στέλλει ἕνα ἐλεγκτὴν, ὁ ὁποῖος ἐξελέγχει τὸν ἰσολογισμὸν καὶ ἐπὶ τῇ βεβαιώσει τῆς ἐξελέγξεως ἡ κυβέρνησις δίδει τὸ 5%· αὐτὸ ἐφαρμόζεται μέχρι σήμερον.

§162ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ ἄνθρωπος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἦναι παρὼν ὅτε ἐνεργοῦνται αἱ πράξεις νὰ βλέπῃ τί γίνεται.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν τὸν Βασιλικὸν ἐπίτροπον.

§164ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μοὶ λέγει, ὅτι ἔχομεν τὸν Βασιλικὸν ἐπίτροπον. Κύριοι, ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, ὡς ἔχει, διαφέρει λίαν ἀπὸ τὸν διοικητήν. Ἔχει δὲ ἡ σύστασις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς δύο καιριώτατα ἐλαττώματα, ἐκτὸς ὅτι δὲν διοικεῖ.... (Θόρυβος).

§165ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σύντομα, κύριε Ῥοντήρη.

§166ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Μὴ διακόπτετε, διότι ἔχασα τὴν σειράν μου μὲ τὰς διακοπάς. Πάλιν, κύριοι, ἐπιζητεῖται ἐδῶ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῆς δικαιοδοσίας σας· δὲν ψηφίζεται μία θέσις νομοθετικὴ καὶ ἀναγκαίως ὑπάρχει, ἀλλὰ νὰ γίνῃ χρῆσις αὐτῆς ἂν ἡ διοίκησις θέλῃ· ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος εἶναι ἐψηφισμένος ἀπὸ τὸ 1862 καὶ δὲν ἐστάλη, ἐνῷ πρέπει νὰ ᾖναι μέλος τῆς διοικήσεως, ὡς ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος τῆς Τραπέζης.

§167ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν νομίζητε ἀναγκαίας τροπολογίας τινὰς προσθέσατέ τας...

§168ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀναβολῆς. Ἐγὼ δὲν ἐμελέτησα .....

§169ΦΩΝΑΙ. Αἴ! Αἴ!

§170ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἀξιῶ, ὅτι ἀπὸ τοὺς πλείστους τὸ ἐνόησα καλλίτερα.

§171ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιπλήττητε τοὺς φωνάζοντας, διότι δὲν ἐμελετήσατε διόλου.

§172ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ἐπιπλήττω κανένα.

§173ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐξεγείρεται ἡ ἀγανάκτησίς των, διότι συζητεῖτε ἀμελέτητος.

§174ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Σᾶς λέγω μόνον, ὅτι ἀγνοεῖτε ἐντελῶς τὴν ὑπόθεσιν· σὲ παρακαλῶ ἐν τιμῇ νὰ εἴπῃς, ἐὰν ἤξευρες τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζαΐμη.

§175ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἐμελετήσατε τὸ ζήτημα.

§176ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐμελέτησα ἐπαρκῶς.

§177ΣΠ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ φωτίσητε ἡμᾶς;

§178ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὴν ἀναβολὴν ζητῶ (θόρυβος). Πρόκειται περὶ κανονισμοῦ καὶ τάξεως· ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὁ κανὼν τοῦ κανονισμοῦ δὲν ἐτηρήθη καὶ θέλω (θόρυβος) καὶ δὲν ἔχω τὴν οἴησιν καθὼς ἐνδείκνυσθε ὑμεῖς, ὅτι διὰ μιᾶς ἀναγνώσεως τὰ ἐμάθατε ὅλα.

§179ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν αὐτὴν τὴν οἴησιν.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε λοιπόν, περὶ ἀναβολῆς πρόκειται, ἐξακολουθήσατε, κύριε Ῥοντήρη.

§181ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐνῷ λέγετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δὲν θέλετε νὰ γείνῃ συζήτησις.

§182ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κύριε Ῥοντήρη.

§183ΡΩΜΑΙΟΣ. Μὰ ἕως πότε λοιπόν (θόρυβος); ἕως τώρα δὲν ἠξεύρεις τί λέγεις (θόρυβος). Ὁ ἴδιος τὸ εἶπεν. Δὲν ὑποφέρεται πλέον.

§184ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Μὴ στενοχωρεῖσθε, κύριε.

§185ΜΙΛΗΣΗΣ. Δι’ αὐτῶν τῶν ἐπανειλημμένων διακοπῶν, κύριε πρόεδρε, παρατείνεται μᾶλλον ἡ συζήτησις.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι· προχωρήσατε, κύριε Ῥοντήρη.

§187ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν περνοῦν αὐτὰ τὰ πράγματα πλέον· αἱ δημοκοπίαις ἐτελείωσαν.

§188ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅταν ᾖναι μειονοψηφῶν κανείς, πρέπει νὰ ὑβρίζηται καὶ ἂς ᾖναι ἐπὶ τοῦ βήματος. Ὅταν ἔχουν τοιαύτην ἰδέαν περὶ τοῦ βήματος, τί νὰ γίνῃ! ἀλλὰ θὰ δώσῃ μίαν ἡμέραν λόγον εἰς τὴν ἐπαρχίαν του.

§189ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἤμην κατὰ τῆς ἑταιρίας· καὶ θὰ ἦμαι ὑπὲρ, ἐξ αἰτίας σου, καὶ τὸ λέγω δημοσίως.

§190ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διὰ τὰς ὕβρεις, τὰς ὁποίας μοῦ κάμνεις, δῶσε λόγον εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου (θόρυβος). Τὸ βῆμα αὐτὸ εἶναι σεβαστόν· δὲν εἶναι οὔτε ἰδικόν σου, οὔτε κανενός.

§191ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προστατεύσητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐλευθερία δὲν παραβιάζεται.

§193ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅταν ὑβριζώμεθα.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἐπανειλημμένως παρακαλῶ, νὰ μὴ διακόπτουν.

§195ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ἀνέβην ποτὲ τὸ βῆμα διὰ νὰ διασκεδάσω.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, ἐξακολουθήσατε.

§197ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ Β. ἐπίτροπος εἶναι ὑπάλληλος, ὅστις εἶναι καὶ δὲν εἶναι· δεύτερον ὅτι ἡ ψῆφός του, ἡ ὑπογραφή του δὲν ἔχει ἀναγκαιότητα εἰς τὴν πρᾶξιν· ἐδοκιμάσθη ἀπὸ τὸ 1862, καὶ σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπεκαλέσθη τὴν πρᾶξιν τοῦ συμβουλίου μόνον καὶ μόνον εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ζητουμένου· ἐννοεῖται ὅτι ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν πρᾶξιν συμβούλου ἰδικοῦ μας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ τρίτον· 1400 ἢ 2800 μετοχὰς ἔχει τὸ δημόσιον· πόσας ψήφους νομίζετε ἔχει; ἢ 6 ἢ 10, ἢ ἐὰν νομίζετε ὅτι ἔχει, ποῦ; ἠξεύρω ἐγὼ τὸ καταστατικόν; ἢ μήπως ὡρίσθη ἡμέρα συζητήσεως ὡρισμένης; σήμερον πρῶτον βλέπω τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Καλοῦ· 6 ψήφους μόνον ἔχει. Ἡ κυβέρνησις τί ἐζήτησε;

§198ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν...

§199ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αὐτὸν τὸν κανόνα ἠμπορούσατε νὰ ἔχετε· δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ δημόσιον ἀφοῦ ἔχει 2500 μετοχὰς, νὰ ἔχῃ πλειοτέρους ψήφους καὶ ὄχι 6.

§200ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ δέχονται οἱ μέτοχοι.

§201ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διότι ἠκούσατε τὶ συνέβη· 984 μετοχὰς συνεκέντρωσεν εἰς ἑαυτὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, ὅταν ἔγεινεν ἡ Συνέλευσις.

§202ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφοῦ τοὺς ἐμπιστεύονται ἐκεῖνοι, ὅπου ἔχουν τὰ χρήματά των. (Θόρυβος).

§203ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, κύριε πρόεδρε.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μείνατε βέβαιος ὅτι ἡ ἡσυχία ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν ἀγορεύοντα.

§205ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅταν δὲν δύναται ὁ ἀγορεύων;

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ περισσότερον ὁ πρόεδρος· φωνάζουν.

§207ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅταν ἐλέγχεται ὁ ἀγορεύων; (Θόρυβος). Προσέβαλα κανένα; Ὁ πρόεδρος προστατεύει τὸν ἀγορεύοντα· ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα σᾶς, ἐὰν προσέβαλα κανένα.

§208ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κύριε Ῥοντήρη, νὰ τελειώσωμεν πλέον.

§209ΕΤΕΡΟΣ. Δὲν λυπᾶται μίαν Βουλὴν ὁλόκληρον νὰ κάθηται ἐδῶ τέτοια ὥρα;

§210ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τελειώσατε σεῖς, νὰ τελειώσω καὶ ἐγώ. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ διοικητικὸν συμβούλιον συνεκέντρωσε 1000 μετοχὰς, ἔπειτα τὸν ἐπέταξεν ἔξω, καὶ ὁ κύριος Μπούμπουλης φιλοτίμως καὶ φρονίμως φερόμενος, ἐὰν δὲν ἐλάμβανε συμπάθειαν εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ὑβριζόμενα δὲν θὰ τὸν ἐκράτουν μέσα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἀκούω, κύριοι, τινὰς λέγοντας, καλὰ ἔκαμαν, διότι συνεκέντρωσαν ὅλας τὰς ψήφους, καλὰ ἔκαμαν ἀφοῦ ἔχουν τὴν ἐμπιστοσύνην οἱ μέτοχοι· ἀλλ’ ἐγὼ ὁ μέτοχος δὲν κάμνω καλὰ νὰ διαθέσω τὰ ἰδικά μου ὅπως θέλω; δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι μὲ τέτοιους συντρόφους δὲν θέλω νὰ συμπράξω πλέον ἢ νὰ ἐπιβάλω ὅρον; Ποῦ ἠκούσθη, κύριοι, ἡ διοίκησις αὐτὴ νὰ ᾖναι καὶ ἔλεγχος τῆς διοικήσεως; αὐτὸ γίνεται· τί κατόρθωσαν οἱ γεννάδαι αὐτοί; συνεκέντρωσαν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἐξουσίαν τῶν μετόχων καὶ ἐταύτισαν τὴν διοίκησιν μετὰ τοῦ ἐλέγχου, τὸν ἔλεγχον μετὰ τῆς διοικήσεως καὶ σήμερον μᾶς λέγουν, ὅτι ἐζημιώθημεν! καὶ ποῖος τὸ βεβαιοῖ; ἡμεῖς· καὶ ποῖος ἐξελέγχει; ἡμεῖς· τοιοῦτον φόρον μανίας ἐγὼ δὲν τὸν πληρόνω. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι πᾶσαι αὗται αἱ προτάσεις τῆς ἑταιρίας ἐνδέχεται νὰ γίνωσι δεκταί· πάσας ἐγὼ τὰς κηρύττω ἐπιζημίους. Ἐνδέχεται νὰ ᾖμαι πεπλανημένος, ἀλλὰ ἀβασανίστως πῶς δυνάμεθα νὰ προθῶμεν; ἐὰν ἐγίνετο ἀναβολὴ, κύριοι, ἤθελα προτείνει νὰ σχηματισθῇ ἐκεῖ ἐπιτροπὴ, νὰ κληθῇ ὁ ἀπεσταλμένος τῆς κυβερνήσης τοῦ κ. Ζαΐμη νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τὰς ἰδέας του, ὅστις εἶδε καὶ τοὺς λογαριασμοὺς, ὅστις εἶναι κάτοχος τοῦ ζητήματος τούτου· ἤδη εἶμαι εἰς θέσιν ν’ ἀρνηθῶ. Κύριοι, τέσσαρας θυσίας τὰς ἐκάμαμεν ὅλας· δικαιώματα ἐζητήσαμεν ἡμεῖς, μόνον νὰ βλέπωμεν τί γίνεται. Δὲν μᾶς δέχονται· ζητοῦμεν νὰ ἔχωμεν ἕνα ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν διοίκησιν, νὰ διορθωθῇ τὸ καταστατικὸν, καὶ νὰ ἔχῃ τὸ δημόσιον ἀναλόγους ψήφους. Δὲν τὸ δέχεται. Διατί, κύριοι, ἡ συγκέντρωσις τῶν ψήφων εἰς ἕνα μέτοχον εἶναι κακὴ, καὶ διατί ἡ συγκέντρωσις πολλῶν μετόχων εἰς μίαν ψῆφον εἶναι καλή; διὰ νὰ ᾖναι ἀνεξέλεγκτος· τὸ δὲ δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ μέτοχος καὶ προστάτης, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς 6 ψήφους. Συμπεραίνω λοιπὸν ζητῶν τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ ἀποσταλῇ κατὰ τὸν κανονισμὸν καὶ κατὰ κανόνα εἰς μίαν ἐπιτροπὴν νὰ ὑποστῇ τὴν ἀπαιτουμένην βάσανον, νὰ παρουσιασθῇ δὲ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὁ ἀπεσταλμένος τῆς κυβερνήσεως καὶ ἐξετασθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἔθεσα, ἰδίως διὰ τί δὲν δέχεται ἡ ἑταιρία ἓν μέλος τῆς κυβερνήσεως νὰ μετέχῃ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, νὰ δώσῃ λόγον διὰ τί ἐζήτησεν ὁ κ. Ζαΐμης τὴν αὔξησιν τῶν ψήφων, καὶ διὰ τί ἐγκατελείφθη αὐτὴ ἡ ἰδέα. Εἰς ἐμὲ, κύριοι, εἶναι πάντοτε εὔκολον νὰ φέρω τὴν γνώμην μου, διότι πάντοτε ἀδιαφορῶ ἐν ὅσῳ ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου καὶ πρὸς τοὺς ἰδίους μου συμπολίτας, καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν· διότι εἶμαι βουλευτὴς πάντων, καὶ τῶν Κερκυραίων ἀντιπρόσωπος· δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Ῥωμαῖος.

§211ΡΩΜΑΙΟΣ. Τί σοῦ κάμνει ἡ Κέρκυρα;

§212ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Καταβαίνω τὸ βῆμα.

§213ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐξεπεραιώθη.

§215ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταί.

§217ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ἤθελα νὰ εἴπω 2 λέξεις ἀπὸ τῆς θέσεώς μου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη, κάθημαι.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κλητῆρες, εἴπατε τῶν κυρίων βουλευτῶν νὰ ἐξέλθουν τῶν δωματίων, διότι θὰ ψηφίσωμεν. Λοιπὸν, κύριοι, τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς.

§219ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. πρόεδρε.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15)· φθάνει, ἐκατάλαβα.

§221ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν ἢ ψηφοφορήσωμεν, κ. πρόεδρε, δὲν προσδιορίζομεν, ἂν ἔχωμεν αὔριον συνεδρίασιν ἢ ὄχι;

§222ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχομεν, ἔχομεν.

§223ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καλά.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι· ἐννοεῖται ὑπὸ τοὺς τύπους, ὅπου εἴπετε, δηλ. τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν ἄλλην σύνοδον.

§225ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Τὴν παραπομπὴν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο ψηφολέκται (προσέρχονται οἱ κύριοι Μιχ. Καΐρης καὶ Σπ. Νοταρᾶς).

§227ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύο λέξεις, κ. πρόεδρε. Τὸ θέμα εἶναι τῆς ἀναβολῆς· ἐξηγεῖται δὲ οὕτω πως· ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν δὲν θέλει φέρει συζήτησιν ἐντὸς τῆς συνόδου.

§228ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια.

§229ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν λέγομεν, ὅτι ἡ ἀναβολὴ δὲν θέλει φέρει συζήτησιν ἐντὸς τῆς ἰδίας συνόδου, καὶ θέλει δώσει καιρὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ, καὶ τὰς σκέψεις τὰς παρούσας αὐτῆς νὰ βελτιώσῃ, τοσοῦτον περισσότερον ὅπου ἡ σύμβασις εἶναι μὲ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς ἑταιρίας.

§230ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Καλὰ.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ὅπου ὁ κ. Δεληγεώργης τὸ διευκρινίζει καλλίτερον, διὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν ὅπως ὡρίσθη, λέγουσι ναί.

§232ΤΙΝΕΣ. Τὴν παραπομπὴν δηλ. εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἴπομεν· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως, ναὶ ἢ ὄχι;

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 98· ἐξ αὐτῶν 16 εἶπον ναὶ, 82 ὄχι, ἄρα ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 82 κατὰ 16. — Μὴ ἀναχωρήσητε, κύριοι, διὰ νὰ προχωρήσωμεν. Λοιπὸν κύριοι. «Ἄρθρ. 1. Ἡ μεταξὺ τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ κυρίου Ν. Α. Νάζου ὡς πληρεξουσίου τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἀφ’ ἑτέρου συνομολογηθεῖσα τῇ 15 Μαΐου ε. ε. σύμβασις ἐξ ἄρθρων 28, καὶ ἧς τὸ κείμενον ἕπεται, ἐγκρίνεται καὶ ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Εἶναι ἀντίῤῥησις;

§235ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§236ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοεῖται, κύριε πρόεδρε· ἐκάμομεν τόσας παρατηρήσεις κατὰ τῆς συμβάσεως· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν δεχθῶμεν.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ πρῶτον ἄρθρον παρεδέχθη. Ἄρθρ. 2. Ἡ ἰσχὺς τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον συμβάσεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὑπὸ τῆς προσεχοῦς γενικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν περὶ διοικήσεως τῆς ἑταιρίας διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διοικῇ τὰ τῆς ἑταιρίας εἷς κατ’ ἔτος ἐκ τῶν πέντε διευθυντῶν αὐτῆς, οἱ δὲ λοιποὶ τέσσαρες ν’ ἀποτελῶσι τὸ διοικητικὸν τῆς ἑταιρίας συμβούλιον. Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τοῦ διευθυντοῦ καὶ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ὡς καὶ τὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου θέλουσι κανονισθῆ ὑπὸ τῆς αὐτῆς Συνελεύσεως.

§238ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχομεν καιρὸν νὰ προτείνωμεν τὰς τροπολογίας μας κ. Πρόεδρε;

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τροπολογίαν κατὰ τοῦ ἄρθρου;

§240ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ ἀντιπρόσωπον αὐτῆς ἓν μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τῆς κυβερνήσεως, ἐκτὸς τοῦ Β. Ἐπιτρόπου, ὁ δὲ Β. Ἐπίτροπος νὰ ᾖναι ἀναγκαῖον μέλος.

§241ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας κ. Πρόεδρε, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἔγειναν διάφοροι παρατηρήσεις ἀπὸ τοὺς ἀγορεύσαντας· αἱ παρατηρήσεις εἶναι· 1) ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει νὰ ἔχῃ περισσοτέρας ψήφους καὶ ὄχι 6. 2) Ἐγένετο παρατήρησις κατὰ τοῦ ἄρθρου 2, τὸ ὁποῖον ἐξαιρεῖ τοῦ προνομίου, πλὴν τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου καί τινων νήσων τῶν Κυκλάδων, ὅλας τὰς γραμμὰς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρξῃ βλαβερὸν καὶ διὰ τὴν ἐμπορικήν μας ναυτιλίαν καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ἑταιρίαν. 3) Τὸ ποσὸν τῶν 650 χιλ. δραχμ. πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον ἡ ἐξαίρεσις τοῦ προνομίου τῶν γραμμῶν, περὶ ὧν προανέφερα προξενεῖ ζημίαν εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ ἀποζημιοῦται ἀπὸ τὸ δημόσιον. Ἰδοὺ αἱ κυριώτεραι παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην. Τώρα τὸ ὑπουργεῖον ἂς ἀποφανθῇ, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν οὕτω, ἢ νομίζει ὅτι ἕνεκα αὐτῶν τῶν ἐλαττωμάτων τῆς συμβάσεως, ψηφοφορουμένης μιᾶς ἑκάστης τροπολογίας νὰ ψηφίσωμεν.

§242ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ μία περίστασις ἡ περὶ γραμμῶν δὲν ὑφίσταται διόλου. Αὐτὴ ἐξηγήθη. Ἡ δευτέρα περίστασις, ὁ διορισμὸς τοῦ Ἐπιτρόπου, ὑπάρχει ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλ’ ὅπως τελευταῖον τὸν ἐννόησεν ὁ κ. Ῥοντήρης, μὲ δικαίωμα συνδιοικήσεως δὲν εἶναι παραδεκτός. Οὔτε ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν παραδοχὴν περισσοτέρων ψήφων, ἀφοῦ ἐξ ἀρχῆς οὕτω συνεφωνήσαμεν, καὶ ὅταν συνεστήθη ἡ ἑταιρία, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς συμφωνίας, οἱ μέτοχοι κατέβαλον τὰ κεφάλαιά των· τώρα οἱ μέτοχοι λέγουν, δὲν δεχόμεθα αὐτὸν τὸν ὅρον· ἂν θέλετε ἐπιστρέψατέ μας τὰ κεφάλαια, ἢ διαλύσατε τὴν ἑταιρίαν· κατεβάλομεν τὰ κεφάλαιά μας μὲ αὐτὴν τὴν συμφωνίαν.

§243Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἤθελε κάμει ὀρθὴν παρατήρησιν, ἂν τοὐλάχιστον ἔμεινεν ἀκεραία ἡ σύμβασις. Ἀλλ’ ἀφοῦ τροποποιεῖται ἡ τελευταία σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας ὡρισμένην ὑποχρέωσιν λαμβάνουν, καὶ σήμερον πρόκειται νὰ ζητήσουν νέα δικαιώματα, δὲν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα νὰ τοῖς ἀντιτάξωμεν ἀπέναντι τῶν νέων δικαιωμάτων ἓν μέσον ἐξασφαλίσεως ὡς πρὸς τὴν καλὴν διαχείρισιν;

§244ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ἡμᾶς μένει τώρα νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν συνθήκην ἢ ὄχι.

§245Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, νὰ μᾶς εἴπητε ἂν ἠμποροῦμεν νὰ θέσωμεν τροπολογίας.

§246ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ μέτοχοι δὲν δέχονται.

§247ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου φίλου μου κυρίου Δεληγεώργη ὡς πρὸς τὰς τροποποιήσεις. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὴν πρότασιν, τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι μία ἀντιπρότασις· οὔτε ἡ πρότασις τῆς ἑταιρίας καὶ ἡ διαπραγμάτευσις τῆς ἑταιρίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμε μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἡμᾶς, οὔτε ἡ τροποποίησις, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν τροποποιοῦντες καὶ δίδοντες ἐντολὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν....

§248ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τί ὄχι; ἠμπορεῖτε.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι....

§250ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§251ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μίαν διασάφισιν νὰ μᾶς δώσῃ ὁ κ. ὑπουργός. Εἴπατε σύμβασιν, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ δύο ὅρους, ἀπὸ τὸν ὅρον νὰ δεχθῇ αὐτὴν ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων, καὶ ἂν δεχθῇ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν. Ἐρωτῶ τώρα, χρόνος δὲν ὁρίζεται, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πλήρωσιν τῶν ὅρων αὐτῶν; αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου ἄρχονται ἀπὸ πότε; ἀπὸ σήμερον;

§252ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀμέσως ἅμα τῇ παραδοχῇ.

§253ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἢ καθ’ ὃν χρόνον ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν, ἡ δὲ συνέλευσις μεταβάλῃ τὴν διοίκησιν ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον; (θόρυβος). Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἐγκρίνεται ἀπὸ τοὺς μετόχους, ἀλλ’ ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἄλλου ὅρου ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, τί θὰ γείνῃ;

§254ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τίνος ὅρου;

§255ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, τότε μόνον εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων μεταβάλῃ τὴν διοίκησιν· χρόνος πρὸς πραγματοποίησιν αὐτοῦ τοῦ ὅρου δὲν ὑπάρχει. Ὑποθέσατε ὅτι ἐγκρίνει μὲν ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων τὴν ψηφιζομένην ἀπὸ ἡμᾶς σύμβασιν, ἀναβάλλει ὅμως νὰ μεταβάλῃ τὸ καταστατικόν της, καὶ ἀναβάλλει ἐπὶ ἔτος· τί θὰ γείνῃ τότε;

§256ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη κατηρτίσθη μετ’ ἐργασίαν ἓξ μηνῶν· πρὸ ἓξ μηνῶν κατεγινόμεθα νὰ συντάξωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ πρὸ ἓξ μηνῶν συζητοῦμεν, ἀπαιτοῦντες παραχωρήσεις καὶ δικαιώματα, καὶ ἀπαντῶντες ἄρνησιν· διὰ τοῦτο ἀνεβλήθη μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, καὶ ἐγὼ ἐπίστευον ὅτι δὲν ἠθέλαμεν παρεξηγήσει τὴν ἀλήθειαν. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν καὶ λέγω, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν θέλει ἔχει ἰσχὺν, πρὶν ἡ συνέλευσις παραδεχθῇ.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θέλετε ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι νὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν, ἢ κάθε μία;

§258ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ σύμβασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ τροποποιηθῇ (θόρυβος)· δὲν προτείνομεν τροπολογίας, διότι δὲν ἠμποροῦμεν.

§259ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως, κ. πρόεδρε.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 2. Ἡ ἰσχὺς τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον συμβάσεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὑπὸ τῆς προσεχοῦς γενικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν περὶ διοικήσεως τῆς ἑταιρίας διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διοικῇ τὰ τῆς ἑταιρίας εἷς κατ’ ἔτος ἐκ τῶν πέντε διευθυντῶν αὐτῆς, οἱ δὲ λοιποὶ τέσσαρες ν’ ἀποτελῶσι τὸ διοικητικὸν τῆς ἑταιρίας συμβούλιον. Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τοῦ διευθυντοῦ καὶ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ὡς καὶ τὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου θέλουσι κανονισθῇ ὑπὸ τῆς αὐτῆς συνελεύσεως». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 3. Ἐκ τῆς ἐτησίας ἐπιχορηγήσεως τῶν δραχμῶν 650,000, δραχμαὶ μὲν 370,000 θέλουσι καταβάλλεσθαι ὡς καὶ μέχρι τοῦδε ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, δραχμαὶ δὲ 280,000 ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§261ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν συνθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 3, § δʹ, νὰ προστεθῇ μετὰ τὴν λέξιν «Σπετσῶν» ἡ λέξις «Χελίου», καὶ εἰς τὸν § έ, μετὰ τὴν λέξιν «Ναυπλίου» ἡ λέξις «Μονεμβασίας», καὶ μετὰ τὴν λέξιν «Γυθείου» ἡ λέξις «Διμενίου».

§262ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§263ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς γίνεται αὐτό;

§264ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συναινέσει τῆς ἑταιρίας.

§265ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον, κ. πρόεδρε.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν συνεδρίασιν αὔριον;

§267ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 10 παρὰ 10 μ. μ.).