1871.05.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81.

Τῆς 18 Μαΐου 1871.

(Τρίτη).

Ὥρα 3 παρὰ 20|60 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθέντων παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς 79 συνεδριάσεως, τῆς 15 Μαΐου καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαχαριάδης ἐξαιτεῖται ν’ ἀπαλλαγῇ τῶν ὑπὸ τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου καταλογισθέντων αὐτῷ 16,000 δραχμῶν.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι βουλευταὶ παρουσιάζουν πρότασιν νόμου περὶ γυμνασιαρχῶν καὶ καθηγητῶν γυμνασίων. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Ἔχει δὲ ὡς ἕπεται.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ

Ἄρθρον 1. Οἱ γυμνασιάρχαι καὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν γυμνασίων ἔχουσι βαθμὸν ἐφέτου καὶ μηνιαῖον μισθὸν οἱ μὲν γυμνασιάρχαι δραχμῶν τριακοσίων, οἱ δὲ καθηγηταὶ δραχμῶν διακοσίων πεντήκοντα, αὐξανόμενον κατὰ πενταετίαν ἀνὰ δραχ. πεντήκοντα κατὰ μῆνα μέχρι τῆς συμπληρώσεως δραχ. 450 διὰ τοὺς γυμνασιάρχας καὶ δραχ. 400 διὰ τοὺς καθηγητάς. Ἄρθρον 2. Τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς μέχρι τοῦδε ὑπηρεσίας τῶν ἐν αὐτῇ διατελούντων ἤδη γυμνασιαρχῶν καὶ καθηγητῶν λογίζεται εἰς τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 17 Μαΐου 1871. Οἱ Βουλευταὶ Ν. Παπαμιχαλόπουλος, Ἰω. Καπιτσίνης, Κ. Θεοδώρου, Γ. Μ. Βαλλιάνος, Σπ. Νοταρᾶς, Ἰω. Βαλασόπουλος. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δευτέραν φορὰν τὰ ἑξῆς. 1) Νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης διὰ τὸ 1871. 2) Ὅμοιον περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. 3) Πρότασις περὶ κατασκευῆς κατὰ προτίμησιν τῆς ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν ἀγούσης ἐθνικῆς ὁδοῦ. 4) Ὁμοία περὶ κατασκευῆς προκυμαίας εἰς τὸν ἐν Μάνῃ ὅρμον «Γερολιμάνι». 5) Ὁμοία περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ συνοικισμοῦ Σπάρτης Β. Διατάγματος καὶ 6) Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλλ. ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§4ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ παρακαταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, ἰδίως τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Ζαΐμη.

§5ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὅλα κατετέθησαν.

§6ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν 3 ἀνάγνωσιν τῆς προτάσεώς μου περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§7ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς 3 ἀνάγνωσιν· δὲν ἠμποροῦμεν.

§8Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τελειώσουν αἱ πιστώσεις καὶ ὁ προϋπολογισμὸς πρῶτον καὶ κατόπιν βλέπομεν.

§9ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως 4,800,000 τί γίνεται, κύριε πρόεδρε;

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, κύριε πρόεδρε.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.— ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν πιστώσεων τοῦ 1869 καὶ 1870. Εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κ. Παππαζαφειρόπουλος.........

§17ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀπών.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαγρές.

§19ΔΑΓΡΕΣ. Οὐχὶ εἷς λόγος, κύριοι, ἀλλὰ πολλοὶ, ἐκτὸς τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν μὲ ὑποχρεώνει νὰ σᾶς ἐπασχολήσω ἐπὶ καιρὸν καὶ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκούσητε, πρῶτον διότι εἶχον τὴν ἀτυχίαν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐξελέξατε.

§20ΤΙΝΕΣ. Διατί τὴν ἀτυχίαν;

§21ΔΑΓΡΕΣ. Δεύτερον διότι ἔκαμα τὴν ἀνοησίαν κατά τινα λαβὼν εἰς προηγουμένην συζήτησιν τὸν λόγον καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μνησθῶ τὰς ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεις καὶ παραστήσω αὐτὰς ὡς ἱκανὰς νὰ ματαιώσωσι τὴν ἐξέτασιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ. Διὰ τὴν πρώτην ἰδιότητά μου ἠλέγχθην καὶ κατεκρίθην παρὰ πολλῶν τῶν λαλησάντων καθ’ ὅσον ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐξετάζουσα τὰς διαφόρους καὶ δυσαριθμήτους πιστώσεις κατέκρινε τινας συστήσασα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν αὐτῶν, καὶ ἐγνωμοδότησε ὅπως ποσά τινα ἀδικαιολογήτως δαπανηθέντα ῥιφθῶσιν εἰς βάρος τῶν δαπανησάντων ἢ προκαλεσάντων αὐτά. Κατεκρίθη ἡ ἐπιτροπὴ ὡς ἄδικος, ὡς ἐμπαθὴς κατεκρίθη καὶ ὡς μεταχειρισθεῖσα λεκτικὸν αὐστηρὸν, καὶ ἀκόμη ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἐπεξεργασθεῖσα τὸν προϋπολογισμὸν μὲ πνεῦμα τσιφούτικο.

§22ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἀνεκλήθη.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Μήπως ἐγὼ ζητῶ ἀποδοκιμασίαν;—Κατεκρίθησαν οἱ λαβόντες τὸν λόγον ὡς κατακρίναντες τὰς ἀδικαιολογήτους δαπάνας αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε λαμβάνουν χώραν ἐν ἀπουσίᾳ ὑμῶν, κατεκρίθησαν οἱ ἐπιῤῥίπτοντες ἑκάστοτε μομφὰς κατὰ τῶν διαχειρισθέντων τὰ κοινὰ, κατεκρίθησαν ὡς ἄνθρωποι μὴ ἀποδίδοντες οὐδὲν δίκαιον, μὴ ἀναγνωρίζοντες οὐδεμίαν ἀρετὴν εἰς τοὺς μέχρι τοῦδε διαχειρισθέντας τὰ κοινά. Ἀκόμη, κύριοι, κατεκρίθην μεταξὺ τῶν ἄλλων ὡς ἀναλαβὼν οὕτως εἰπεῖν, ἔργα τυμβωρύχου, διότι τὰς εἰσπράξεις καὶ τὰ ἔργα τῶν κεκοιμημένων ἐφέρομεν ὑπὸ συζήτησιν, ἠλέγξαμεν αὐτοὺς, δὲν τοὺς ἀφήσαμεν μὲ ἄλλας λέξεις νὰ ἀπολαμβάνωσι τὴν ἡσυχίαν τοῦ κεκοιμημένου. Ἀφίνω δὲ ὅτι καὶ ἐξυβρίσθημεν ἄλλοτε ὡς κατακρίναντες τοὺς ἱερομάρτυρας τοὺς καθημένους εἰς τὰς ἕδρας τῶν μαρτύρων ὑπουργῶν ἡμεῖς οἱ λαλήσαντες κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν οἱ κείμενοι νόμοι καὶ αἱ καθεστηκυῖαι ἀρχαὶ ἀνέθεσαν εἰς τοὺς κατὰ καιρὸν κυβερνήσαντας. Μᾶς κατακρίνουν, κύριοι, ὡς νὰ μὴν ἀναγνωρίζωμεν καὶ ἐνθυμούμεθα τὴν συμβουλήν των ἣν ἄλλοτε μᾶς εἶπον, ὅτι ἂν κακὰ γίνωνται, ἂν κακῶς δαπανῶνται, σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι, διότι σεῖς τὰ ψηφίζετε· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπανειλημμένως σᾶς ἀπευθύνθη τοῦτο καὶ οὐχὶ παρ’ ἑνὸς μόνου. Μὲ κατέκριναν ὡσὰν νὰ μὴν προεγνωρίζομεν ὅτι καὶ ἄλλοτε εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μᾶς ῥιφθῇ ἡ αὐτὴ μομφὴ καὶ κατάκρισις, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν εἰς τὸ μέλλον γενησομένης συζητήσεως περὶ χρημάτων τοῦ δημοσίου, δὲν θὰ μᾶς ἐπαναληφθῇ ἡ παρατήρησις αὐτὴ αὐστηρότερον. Μᾶς κατέκριναν, κύριοι, ὄχι μᾶς κατέκριναν, ἀλλ’ ὡς παῖδας τοῦ σχολείου μᾶς μεταχειρίσθησαν καὶ θαυμάζω πῶς καὶ εἰς τὸν φάλαγκα δὲν μᾶς ἔβαλον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τοῦτο κατέκριναν αὐστηρῶς ἄλλοτε. Καί, κύριοι, ἂν δὲν πρέπῃ ἡ Βουλή, ἂν δὲν πρέπῃ ὁ βουλευτὴς νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεων, δὲν μὲ λέγετε σᾶς παρακαλῶ ποῖον εἶναι τὸ κύριον ἔργον τοῦ βουλευτοῦ, ποῖον εἶναι τὸ καθῆκόν του; καὶ δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι σᾶς παρέξαμεν καὶ τὴν ψῆφόν μας καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς τὰ καθαρῶς κυβερνητικὰ ἔργα σας; Καὶ τί σᾶς εἴπομεν, κύριοι, καὶ τί ἐπεζήτησεν ἡ ἐπιτροπή; ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς προκειμένας πιστώσεις εἰργάσθη μετὰ πολλῆς ἀνοχῆς καὶ γενναιότητος· ὀλίγας πιστώσεις ἐκ τῶν πολλῶν κατέδειξεν ὡς ἐσφαλμένας καὶ κακῶς γενομένας καὶ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἵνα συζητήσῃ μετὰ προσοχῆς διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσιν τὰ ἴδια εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλά, κύριοι, οἱ ἀναλαβόντες τὴν συζήτησιν καὶ κατάρτισιν τῶν προκειμένων πιστώσεων, νομίζετε, ὅτι δὲν εὐθύνονται, εἰς ποίαν θέσιν τίθενται; νομίζετε ὅτι δὲν ἐννοοῦν ὅτι λαμβάνουσι μίαν θέσιν ὅλως ἄνισον; καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη ἄλλων παραδειγμάτων νὰ σᾶς ἀναφέρω, ἀρκεῖ ὅτι τίθενται ἀπέναντι τῶν κεκοιμημένων, ζώντων καὶ ἀναστηθησομένων· καὶ ἀπέναντι τῆς ἑνώσεως, συμπράξεως τούτων ὅλων, φαντασθῆτε τί ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ὁ πτωχὸς βουλευτὴς Δωρίδος, ὁ πτωχὸς βουλευτὴς Καλαμῶν, καὶ ὁ πτωχὸς βουλευτὴς Παρνασίδος κ. Καραλίβανος ὡς καὶ ἄλλοι ὅμοιοι ἡμῶν, ὁποίαν δύναμιν, ὁποῖα μέσα καὶ ποίαν θέσιν ἔχουν οὗτοι ἵνα καταπολεμήσουν πράξεις ὅλως κατὰ τὴν ἰδέαν των ἀντικειμένας εἰς τοὺς νόμους! Οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δίκαιον. Μᾶς ἤλεγξαν ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι ἀείποτε ἐπιῤῥίπτομεν μομφὰς κατὰ τῶν κυβερνησάντων τὸν τόπον τοῦτον, ὅτι μεμφόμεθα τάξεις τινῶν ὑπαλλήλων καὶ πᾶσαν εὐκαιρίαν ἐπωφελοῦνται ὅπως ἀναλάβουν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν παρ’ ἡμῶν κατηγορουμένων, θέλοντες νὰ ἐκθέσωσιν ἡμᾶς εἰς τὴν δυσμένειαν καὶ καταδρομὴν τῶν ὀργάνων των. Καὶ τί εἴπομεν, κύριοι; καὶ τί ἐπανελάβομεν ἐδῶ χθές; Ὅτι δὲν ἀρνούμεθα τὰ μέσα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, τὰ δίδομεν μεθ’ ὅλης τῆς γενναιότητος, θέλομεν ὅμως νὰ γνωρίζωμεν πῶς καὶ ποῦ δαπανῶνται. Καὶ πότε ἡ Βουλὴ ἠρνήθη, κύριοι, ὅταν ἐζητήθησαν εὔλογοι καὶ ἀναγκαῖαι εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου δαπάναι; οὐδέποτε. Ποία δὲ εἶναι ἡ τακτικὴ τῶν ἑκάστοτε διοικούντων; ἂς μὲ συγχωρηθῇ νὰ ὁμιλήσω ἐν γένει καὶ οὕτως πράττων ἐννοῶ εἰς ποίαν θέσιν τίθεμαι, ἀλλὰ τὸ καθῆκόν μου θέλω ἐκπληρώσει καὶ τὸ ἐκπληρῶ οὕτω, διότι οὕτω πρέπει ἀδιαφορῶν ὅλως διὰ τὰ ἐνδεχόμενα. Ἐν τίνι δικαιώματι, κύριοι, ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τῆς βουλῆς ἔρχεσθε καὶ δαπανᾶτε χρήματα ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης ἐναντίον καὶ παρὰ τοὺς κειμένους νόμους; Ἐπειδὴ ἐδαπάνησαν ἄλλοι ἐδαπάνησα καὶ ἐγὼ ἀπαντοῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ στερεότυπος, ἡ τακτικὴ δικαιολογία. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ἄλλοτε ἓν παράδοξον φαινόμενον μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ἀπευθύνω ἐρώτησίν τινα· ταύτην ἐπαναλαμβάνω καὶ πρὸς τοὺς κεκοιμημένους, τοὺς ζῶντας καὶ τοὺς ἀναστηθησομένους. Πῶς ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια, ἡ προσωπικὴ κίνησις τοῦ Ἕλληνος ἐν γένει φέρει εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, διότι τὰ ἰδιωτικὰ κεφάλαια ἀναπτύσσονται ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἡ διανοητικὴ πρόοδος, καὶ ἐνῷ προοδεύουν τὰ ἄτομα θαυμασίως καὶ ἐκπλήττουν τὸν μετ’ ἀκριβείας ἐξετάζοντα τὴν πρόοδον τοῦ ἔθνους, πῶς, ἀφοῦ ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια προοδεύῃ οὕτως, ὀπισθοδρομοῦμεν διοικητικῶς, πολιτικῶς, κυβερνητικῶς; καὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀπευθύνωμεν τὴν ἐρώτησιν ταύτην, καὶ δὲν δικαιούμεθα τὴν ἀντίστροφον ταύτην πορείαν ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν κακὴν χρῆσιν τῆς ἐξουσίας; καὶ νομίζετε κ. βουλευταὶ, ὅτι οἱ ἐντολεῖς μας δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπουν πρὸς ἡμᾶς, σᾶς ἐστείλαμεν ἀντιπροσώπους, εἰς τὶ κατέληξαν αἱ ἐργασίαι σας; καὶ κύριοι, μὲ λύπην μου θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἔχετε τίποτε ν’ ἀπαντήσητε, διότι εἰς ὅλα τὰ ἔργα σας ἅτινα ὀφείλω νὰ παραδεχθῶ ὡς σπουδαῖα τίποτε ἄλλο δὲν ἐκάματε, τίποτε ἄλλο παρὰ ἀπὸ τὸν λαὸν ν’ ἀφαιρῆτε καὶ εἰς τὸ δημόσιον νὰ ἐναποθηκεύητε, καὶ ὅλα τὰ δρακόντεια μέτρα καὶ νόμους ἐψηφίσατε καὶ ἐδώσατε εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐναντίον τοῦ λαοῦ, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι γρήγορα θ’ ἀφαιρεθῇ παρ’ αὐτοῦ πᾶσα οὐσία. Ἐφροντίσατε, κύριοι, κυβερνήσαντες μέχρι τοῦδε τὸν τόπον, νὰ ἐμπνεύσητε ἄλλο ἐλατήριον εἰς τὸν ὑπάλληλον, εἴτε τὸν στρατιωτικὸν εἴτε τὸν πολιτικὸν, πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του; οὐδὲν ἄλλο παρὰ παντοῦ καὶ πάντοτε τὸ δέλεαρ τοῦ ὑπαλλήλου εἶναι ἡ δαπάνη, ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ ἡ κατάχρησις. Ἤλθατε χθὲς εἰς ἓν μέτρον, εἰς μίαν οἰκονομίαν καὶ ἡ οἰκονομία ἦτον ν’ ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεως τῶν μαρτύρων, διὰ νὰ ψωφοῦν τῆς πείνας ὅταν καταναγκάζωνται νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ διὰ νὰ σᾶς δείξωσιν τὸν ἐγκληματήσαντα κατὰ τῆς κοινωνίας. Σᾶς ἐζητήθη ἄλλοτε νὰ ἐξασφαλίσητε τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματά σας εἰς τὰ ὁποῖα δίδετε μισθοὺς, ἐπιμίσθια, πρώτην καὶ δευτέραν, ἴσως καὶ τρίτην φορὰν, καὶ τοῦτο τὸ ἠρνήθητε. Σᾶς ἐζητήθη ἄλλοτε νὰ χορηγήσητε ἓν ποσὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς σύστασιν γεωργικῶν τραπεζῶν ὅπως δανείζωνται αἱ παραγωγικαὶ τάξεις τοῦ λαοῦ ἐπὶ μικρῷ τόκῳ, καὶ τοῦτο τὸ ἠρνήθητε. Τὰ πάντα συνεκεντρώσατε εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον. Ἔστω· δύνανται δι’ ἑνὸς νόμου νὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλα εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχῃ ἓν σχέδιον εἰς ἐκπλήρωσιν ἑνὸς μεγάλου σκοποῦ δι’ ὅπερ ἀπαιτοῦνται καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν πολλὰ χρήσιμα. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν ἐρχώμεθα καὶ σᾶς λέγωμεν, θέσατε φραγμοὺς εἰς τὰς ὑπερβολικὰς δαπάνας ταύτας, νομίζω ὅτι λίαν ἄδικοι θὰ ἦσθε δεικνύοντες ἁπλῶς ὅτι δὲν παραιτεῖσθε, καὶ ἐδῶ βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ συμβιβασθῶμεν· ποία δὲ ἡ ἀπάντησίς σας; ἔλεγχος, ἐπίκρισις τιμωρία. Κύριοι, δὲν θέλω ἔμβει εἰς λεπτομερείας εἰς τὰς πιστώσεις αὐτάς· ἐν γένει θέλω ὁμιλήσει καὶ θέλω σᾶς ἐξηγήσει ἐν πρώτοις τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιτροπῆς τὸ ὁποῖον τὴν ὡδήγησε νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ἐκθέσεων τὰς ὁποίας ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξέτασε τὸ ζήτημα ὑπὸ δύο ἐπόψεις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ὁποίαν ὁ νόμος διατάσσει, τὴν διὰ πιστώσεων δαπάνην, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἀντιστρατευομένην εἰς τὸν νόμον. Καὶ τὰς μὲν πρώτας πιστώσεις ἐξήτασε κατ’ οὐσίαν διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς βουλῆς νὰ δαπανήσῃ ὅταν τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν δαπάνην δὲν προβλέπωνται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ἢ ἐξηντλήθησαν. Δευτέρα κατηγορία εἶναι, κύριοι, αἱ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι κατὰ παράβασιν καὶ ἀθέτησιν τῶν νόμων καὶ αὐτοῦ τοῦ συντάγματος ἐξεδόθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν, καὶ διὰ νὰ γίνω καταληπτὸς παρακαλῶ νὰ προσέξητε, τί ἐσεῖς ψηφίζετε κατ’ ἔτος, καὶ ἂν εὕρητε τὰς πιστώσεις περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος ἀναφερομένας εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον κατ’ ἔτος ψηφίζετε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπετε νὰ δαπανῶνται ἐν ἀπουσίᾳ ὑμῶν, τότε ἔχετε δικαίωμα οὐ μόνον νὰ μᾶς ἐπικρίνετε, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν φάλαγγα νὰ μᾶς βάλετε! Τί λέγει, παρακαλῶ, ὁ ἐτήσιος νόμος ὅστις τίθεται ἐν τέλει τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; Ἀκούσατε! Αἴ, κύριοι, ηὕρατε εἰς μίαν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ψέγῃ τὰς πιστώσεις τὰς ἐν τῷ ἀναγνωσθέντι νόμῳ ἀναφερομένας, μόνον τὴν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν οὐσιαστικῶς ἐξετάζει, διότι ἐπείσθη ὅτι κακῶς καὶ ὡς μὴ ὤφειλεν ἐδαπανήθησαν ποσά τινα. Καὶ ὅταν ἔχετε νόμον, ὁ ὁποῖος ὁρίζει πῶς καὶ πόθεν πρέπει νὰ λαμβάνωνται αἱ πιστώσεις ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, εἶναι δεδικαιολογημέναι αἱ ἐπιτιμήσεις τοῦ ὅτι κακῶς ἡ ἐπιτροπὴ σκληρῶς καὶ ἐμπαθῶς καὶ τσιφούτικα ἐξέτασε τὰς πιστώσεις ταύτας καὶ ἰδίως τῶν 191 χιλιάδων δραχμῶν; Εἰς τὸν νόμον δὲν ἀνεφέρεται ὑπουργεῖον Ναυτικῶν, Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Στρατιωτικῶν καὶ ὅμως φέρονται πιστώσεις ἱκανῶν ποσῶν, ἀναγομένων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ποσὰ κατ’ οὐσίαν ἀδικαιολόγητα· καὶ ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ πολλὰ τούτων ἐσιώπησε ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὡς αὐστηρὰ καὶ φατριάζουσα. Τὴν πίστωσιν τῶν 190,000 δὲν ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τὴν παρίδῃ, διότι ἤθελε θεωρηθῆ ἀναξία τῆς ἀποστολῆς της καὶ ἐμπιστοσύνης ὑμῶν νὰ καλύψῃ ταύτην διὰ τῆς σιωπῆς καὶ νὰ προτείνῃ τὴν παραδοχήν της. Καὶ ἂν λάβετε, κύριοι, τὴν καλωσύνην νὰ ἐξετάσητε τὰς πιστώσεις, τί θέλετε ἰδεῖ; ὅτι εἷς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἰσῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς εἰσέρχεται κατακτητὴς εἰς ξένην περιουσίαν, δαπανᾷ ἀπὸ ὅλα καὶ δι’ ὅλα. Μήπως παρουσιάζεται ὑπέρβασις δαπανῶν εἰς ἓν κεφάλαιον ἢ εἰς ἓν ἄρθρον, ἢ εἰς ἕνα κλάδον ὑπηρεσίας, ὅπως πιστεύσῃ τις, ὅτι ἀνάγκη ἀπόλυτος τὸν ἠνάγκασεν εἰς τὰς δαπάνας αὐτάς; εἰς ὅλα τὰ κεφάλαια παρουσιάζονται ὑπερβάσεις· διεύθυνε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὡς εἷς κατακτητὴς, ὁ ὁποῖος ἅμα εἰσέλθῃ εἰς μίαν πόλιν σκέπτεται νὰ κατεδαφίσῃ τὸ ἓν μέρος, νὰ οἰκονομήσῃ τὸ ἄλλο, νὰ ἀγοράσῃ τοῦτο, νὰ πωλήσῃ ἐκεῖνο. Καὶ σημειώσατε τοῦτο, ὅτι ὁ ὑπουργὸς οὗτος τῶν Ναυτικῶν μόλις ἐξεφύτρωνε εἰς τὸν πολιτικὸν κύκλον, ἐνῷ πιστεύω ὅτι, οὐδέποτε ἐσυλλογίσθη περὶ διοικήσεως, καί, πολιτευόμενος, λαμβάνει τὸν πέλεκυν καὶ ἀπολύει μίαν τάξιν ὑπαλλήλων ὁλόκληρον καὶ διαδίδει δὲ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εὗρεν ὑπέρβασιν καὶ κατάχρησιν εἰς τὴν τάξιν ταύτην, τὸν λιμενικὸν κλάδον, ἥτις ἐγένετο ὡς ἐκ τῶν ἀδικαιολογήτων συστάσεων τῶν βουλευτῶν· κατήγγειλε λοιπὸν ταύτας εἰς τὸ κοινὸν καὶ ἐπῆλθεν ἐκ τούτου οἰκονομία ὡς διέδωσε, δὲν ἠξεύρω πόσων χιλιάδων δραχμῶν. Τί δ’ ἀποδεικνύεται ἤδη; Ὅτι αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς ἔκαμεν ὑπέρβασιν 7,000 δραχμῶν, εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τοῦ λιμενικοῦ κλάδου, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον κατέκρινεν, ἦλθεν ὁ ἴδιος καὶ τὸ ἔπραξεν, ὅπως ἱκανοποιήσῃ πρόσωπα χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας συνήθως ἔχουν οἱ ὑπουργοὶ, οἵτινες τὸ πρὶν ἀνήκουσιν εἰς πολιτικὰ κόμματα. Σᾶς ἐρωτῶ, προβλέπει ὁ νόμος τὴν δαπάνην αὐτήν; Δὲν δύνασθε νὰ μὲ εἴπετε ναὶ, «πληρώματα τῶν βασιλικῶν πλοίων 90,000» ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ὅλως ἀδικαιολόγητος καὶ προεκλήθη χάριν προσώπων. Τοῦ ἐπῆλθε δ’ ἡ διάθεσις νὰ ἐπισκευάσῃ καὶ πλοῖα καὶ ἐδῶ καθ’ ὑπέρβασιν ἐξώδευσε Βλέπετε, ὅτι ἐδῶ ἐτησίως σημειοῦνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔξοδα ὁδοιπορικὰ διὰ τὰς μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν 12,000 νομίζω, τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς πληρόνονται ὁδοιπορικὰ δι’ ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουν ἀπὸ ἓν πλοῖον εἰς ἄλλο καὶ ἐδῶ εἰς τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα κατώρθωσεν ἵνα γείνῃ ὑπέρβασις 3,000 δραχ. Κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν σημειοῦται καὶ προβλέπεται ποσὸν διὰ τοὺς ναυαγοῦντας καὶ ἐνταῦθα ἔκαμεν ὑπέρβασιν 2½ χιλ. δραχμῶν. Περὶ ὅλων τούτων προβλέπει ὁ λογιστικὸς νόμος καὶ περιορίζει τὸν ὑπουργὸν εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὄχι μόνον 17,000 ὡς ὁ κύριος Χρηστίδης χθὲς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀδικαιολογήτως ἐδαπανήθησαν, ἀλλὰ 17 λεπτὰ δὲν δύναται νὰ δαπανήσῃ τις παρὰ τοὺς νόμους. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε πληροφορίας καὶ τὰς πληροφορίας ἃς ἔλαβεν τὰς ἐξέθετε χθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος· κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, ἡ πίστωσις οὐ μόνον ἀντιβαίνει εἰς τοὺς καθεστῶτας νόμους, ἀλλ’ εἶναι καὶ κἄπως ἐγκληματική, διότι κατὰ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον ὁσάκις εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἓν ὑπουργεῖον νὰ δαπανήσῃ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς προκαλεῖ πρακτικὸν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ προκαλεῖ τὸ βασιλικὸν Διάταγμα· ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, αἵτινες, ὡς ἀνωτέρω σᾶς ἐξέθεσα, ἀναφέρονται ἐν ἀρχῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους· εἰς τὴν περίπτωσιν ὅμως ταύτην καὶ τὸν ἡγεμόνα ἐξηπάτησε, διότι ὡς πρόφασιν ἔφερε τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ οὕτω κατώρθωσε τὸν ἐξοπλισμὸν τεσσάρων πλοίων, ἅτινα ἤθελον ἐξοπλισθῆ μὲ τὰ πληρώματα τῶν ὑπαρχόντων, τουτέστι, δὲν ἤθελε γείνει ὑπέρβασις καὶ ὅμως ἐξακολουθοῦσαν νὰ διατηροῦνται ἀφωπλισμένα καθ’ ὅλον τὸ ἔτος καὶ αἱ δαπάναι κατεβλήθησαν. Ἐρωτῶ τοὺς αὐστηροὺς κριτάς μου, οἱ ὁποῖοι μᾶς εἶπον ὅτι ἐφάνημεν σκληροὶ κατὰ τῶν διαχειριζομένων τὰ κοινά, πῶς ὀνομάζεται ἡ πίστωσις αὕτη; πῶς χαρακτηρίζεται; Ποίαν προσωνυμίαν δύνασθε νὰ τῆς δώσητε; Καὶ ποῦ, κύριοι, δὲν εὑρίσκετε ὑπέρβασιν καὶ ἀθέτησιν τῶν νόμων; Ἐξετάσατε τὰς πιστώσεις τὰς ἀναγκαίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ θέλετε πεισθῆ, διότι θὰ ἴδητε ὅτι αἱ δαπάναι κατ’ ἀρχὰς περιορίζονται, ἀλλὰ κατόπιν ἐξογκοῦνται δι’ ἀδικαιολογήτων πιστώσεων. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσέθεσε Καθηγητὰς εἰς τὴν Στρατιωτικὴν σχολὴν ἐναντίον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ δαπάνη αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς 25 χιλιάδας. Ἐγεννήθη ἡ ἐπιθυμία εἰς τὸν αὐτὸν ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἐργασίαν εἰς τοὺς φίλους του ἀξιωματικοὺς καὶ διὰ διατάγματος σχηματίζει μίαν ἀρχὴν ὀνομάσας ἐπιτροπὴν χωρογραφικὴν καὶ δαπανᾷ χρήματα· αὐτὸ καὶ πολλὰ ἄλλα προβλέπονται ἀπὸ τὸν νόμον; Ἐὰν προβλέπωνται, ἐγὼ ζητῶ συγγνώμην. Ὅτι δὲ ἐδικαιοῦτο νὰ μεταχειρισθῇ τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν μεταχειρίσθη ἡ ἐπιτροπὴ σας τὸ ὡμολόγησαν αὐτοὶ οἱ ὑπεύθυνοι οἵτινες σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι παράνομοι· χθὲς ὁ κ. Χρηστίδης σᾶς ὡμολόγησεν ὅτι ἐδαπανήθησαν παρὰ τὸν νόμον ἀλλ’ οὐχὶ 191 χιλιάδες, 17 μόνον χιλιάδες. Τοῦτο δὲν εἶναι ὁμολογία τοῦ ὑπευθύνου παρὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε καὶ ὀφείλετε νὰ ζητήσητε λόγον; Καὶ δύνασθε σεῖς χωρὶς ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ἀποστολήν σας, χωρὶς νὰ παραβλέψητε τὸ καθῆκόν σας, νὰ ἐγκρίνετε τὰς πιστώσεις αὐτάς; Καὶ τί σᾶς εἶπον οἱ ἄλλοι οἱ λαβόντες τὸν λόγον οἱ ἐπικρίναντες ἡμᾶς; ναὶ ἔλαβε χώραν τοιαύτη ἀταξία, ἀλλὰ τοιαῦτα ἔλαβον χώραν καὶ ἄλλοτε, καὶ σᾶς ἐζήτησαν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν πιστώσεων τούτων ἐν ὅλῳ· ὅτε ἐγὼ ἐζήτησα τὴν κεχωρισμένην καὶ χωριστὴν συζήτησιν αὐτῶν καὶ ψηφοφορίαν, διότι ὑπάρχουσι καὶ πιστώσεις περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν, ὡς βλέπετε καὶ τινες ἐφ’ ὧν πρέπει νὰ γίνῃ καὶ συζήτησις καὶ ψηφοφορία· ἀδιάφορον δι’ ἐμὲ ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα· ἐπεθύμουν εἰς τοιαύτας συζητήσεις πάντες οἱ δυνάμενοι, νὰ λάβωσι τὸν λόγον, διότι οὕτως ἐκθέτει ἕκαστος τὰς ἰδέας του, τὰς ἀρχάς του καὶ ἄν ποτε ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν δύναται νὰ τὰς παραβιάσῃ. Τὸ ποσὸν τῶν ζητουμένων πιστώσεων ἀναβαίνει εἰς 3. ἑκατομμύρια μὲ τὰς 685,000· ἀλλ’ ἀδιάφορον ὡς πρὸς τὸ ποσόν. Ἓν ἔθνος δὲν θὰ λογαριάσῃ 50 καὶ 100 χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὰς ἀνάγκας του. Ἀλλ’ ἂν τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ψηφίζονται κατ’ ἔτος σέβωνται οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ἂν ἡ περιουσία, ἥτις τίθεται εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν, διεχειρίζετο ὡς σεῖς οἱ ἴδιοι ἀπεφασίσετε, τότε βεβαίως δὲν θὰ εἴχαμεν ἀντιῤῥήσεις· ἵνα σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν ἔχουν δίκαιον οἱ ζητήσαντες τὴν ἐν ὅλῳ συζήτησιν τῶν πιστώσεων, ἓν παράδειγμα θὰ σᾶς φέρω. Χθὲς σᾶς ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις πρότασιν περὶ δαπάνης 5 ἑκατομμυρίων περίπου, ἵνα πληρωθῶσιν ὀφειλόμενα ἐκ παλαιῶν χρήσεων, ἐξ ὧν 1,240,000 ὀφείλομεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Διὰ τὴν ἑταιρίαν δὲ ταύτην σᾶς σημειῶ, ὅτι ἐδόθησαν 300 χιλιάδες δραχμῶν, δι’ ἃς ἡ ἐπιτροπή σας συνιστᾷ τὴν παραδοχὴν, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω, πῶς ἐκκαθαρίζονται οἱ λογαριασμοὶ τῆς ἑταιρίας μετὰ τῆς κυβερνήσεως. (ἀναγινώσκει). Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐζητήσατο παρὰ τοῦ δημοσίου ὅπως τῷ πληρώσῃ δραχ. 1,576,600.26|00, ὀφειλομένας αὐτῷ ἐκ διαφόρων λόγων. Ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης τὸ ὑπουργεῖον διώρισεν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἐκ τῶν Δ. Λεβίδου, Ἰω. Σούτσου, Δ. Χαραλάμπους, Γ. Τομπάζη καὶ Δ. Δρόσου, ἥτις ἐκκαθαρίσασα τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἑταιρίας περιώρισε διὰ τῆς ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1869 ἐκθέσεώς της πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν τὸ πληρωτέον ποσὸν εἰς δραχ. 749,611.72, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τῆς ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1869 ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐθεώρησεν, ὅτι αἱ ἐκκαθαρισμέναι ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρίας, μετὰ τὸν συμψηφισμὸν τῶν παρ’ αὐτῆς εἰς τὸ δημόσιον ὀφειλομένων, ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 658, 311.08 καὶ ἐπρότεινε τὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος πληρωμὴν 300,000 δραχμῶν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν κατεπειγουσῶν ἀναγκῶν τῆς ἑταιρίας. Τὴν 3 Δεκεμβρίου 1869 τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἀπεφάσισε νὰ δοθῇ τὸ ἄνω ποσὸν τῶν 300,000 δραχμῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ χορηγήσῃ αὕτη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑποθήκην πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει κατ’ οὐσίαν ἢ κατὰ τύπον τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ. Κοινοποιηθείσης τῆς ἀποφάσεως ταύτης τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἰς τὴν ἑταιρίαν, αὕτη παρεκάλεσεν αὐτὸ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸν κλονίζοντα τὴν πίστιν της ὅρον τῆς ὑποθήκης καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 6 Δεκεμβρίου 1869 θεωρῆσαν εὔλογον τὴν παρατήρησιν ταύτην τῆς ἑταιρίας, καὶ ὅτι οὐδένα διέτρεχον κίνδυνον τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς τοιαύτης ὑποθήκης, συνῄνεσε νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς ὑποθήκης, καὶ ἐνέκρινε νὰ ὁμολογηθῇ διὰ γραπτῆς ὑποσχέσεως τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς 300,000 δραχμὰς μετὰ τοῦ τόκου των πρὸς 8% ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν πληρωμήν. Οἱοσδήποτε ὑπουργὸς ἔκαμε τὴν ὑπόσχεσιν αὐτὴν δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον, οὔτε εἰς ἐμὲ οὔτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὴν ἀναιρέσῃ. Ἔπρεπε νὰ ἐπαινέσω τὴν πρᾶξιν ταύτην, διὰ τοῦτο δὲν ἐθεωρήθη περιττὴ ἡ γνώμη καὶ συγκατάθεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ σύμπραξίς της μετὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπέβλεψε εἰς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας καὶ εἶπεν, ὅτι ὅπως συντηρηθῇς, σοὶ δίδω τὰς 300 χιλ. δραχμὰς, ἀλλὰ πάντοτε ἔχε ὑπ’ ὄψιν σου ὅτι θὰ εὑρεθῶ ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους καὶ θὰ δώσω λόγον τῶν πράξεών μου, καὶ ἂν οἱ ἀντιπρόσωποι δὲν ἐπικυρώσουν τὴν πρᾶξίν μου ταύτην ὀφείλεις νὰ ἐπιστρέψῃς, τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔπραξαν οἱ ὑπουργοὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν· οὗτοι ἀφειδῶς καὶ μετὰ πλείστης γενναιότητος ἐδαπάνησαν τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου εἴτε εἰς πρόσωπα, εἴτε εἰς πράγματα. Δυστυχῶς ὅμως κατὰ τὸ ⅒ εἶναι εἰς πράγματα, τὰ λοιπὰ εἰς πρόσωπα· καὶ ὅταν ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, οὗτινος δυστυχῶς βάσις εἶναι τὸ προσωπικὸν μισθολόγιον καὶ αἱ πιστώσεις ἔρχονται καθυπέρβασιν, ἀφοροῦν καὶ αὗται πρόσωπα, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τοὺς τὰ κοινὰ διαχειριζομένους, διότι περὶ οὐδενὸς μεριμνῶσιν ἢ περὶ προσώπων· καὶ δὲν ἠνόησα ποτὲ, ὅτι δύναται τις τόπος νὰ κυβερνηθῇ ἄνευ προσώπων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαντῶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ μὲ ἐλέγξωσι, ὅτι ἄνευ προσώπων οὔτε διοίκησις οὔτε Κράτος δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὁμιλῶν πάντοτε περὶ προσώπων ἠνόησα καὶ ἐννοῶ τὰ περιττὰ, τὰ μὴ προσφέροντα ὑπηρεσίαν, διότι δυστυχῶς πλεῖστα τοιαῦτα μισθοδοτοῦνται. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, πρὸ πόσου καιροῦ σᾶς παρεκάλεσα νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὸ νὰ ὑποβληθῇ ἡ διαχείρισις τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν καθεστώτων νόμων καὶ τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Καὶ οἱ Κ. ὑπουργοὶ τότε μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἐνῷ σᾶς εἶπον χθὲς, ὅτι δὲν ἐγένετο καμμία ἀπαίτησις παρὰ τοῦ ὑπουργείου ἀπὸ τὰ 61, μοὶ φαίνεται ὅμως ὅτι ὄχι ἀπὸ τὰ 61, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐζήτησαν λογαριασμούς. Κύριοι, εἶσθε πρακτικοὶ ἄνθρωποι, εἶσθε οἰκοκυραῖοι, ἔχετε κτήματα καὶ εἰς τὰ κτήματα αὐτὰ ἔχετε ἐπιστάτας, σᾶς ἐρωτῶ ποῖος ἐξ ὑμῶν ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς χρήματα καὶ δὲν ἐζήτησεν λογαριασμὸν ποτὲ, τοὐλάχιστον κατ’ ἔτος; Καὶ ἂν τοῦτο ὡς ἰδιῶται δὲν πράττετε, νομίζετε, ὅτι σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ τὸ πράξητε ὡς πολιτευόμενοι; Ὁ ἐπιμελούμενος τὰ ἴδια δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἐπιμελῆται καὶ τὰ κοινὰ, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ἐκφράσω ἐνταῦθα τὴν ῥῆσιν ἑνὸς ἀρχαίου φιλοσόφου, ὁ ὁποῖος εἶπεν· ἵνα ἀναθέσῃ ἡ πολιτεία τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν εἰς ἕνα πολιτικὸν ἄνδρα, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ, ἂν προήγαγε τὰ ἴδια καὶ πῶς τὰ προήγαγε. Δὲν σᾶς εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ζητῆτε λόγον καὶ νὰ ἐπικυρώσητε πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, καὶ ἄνευ ἀνάγκης πραγματικῆς, διότι ἀρνεῖσθε τὴν ἀποστολήν σας, καὶ ἂν πράξητε τοῦτο, τότε περιττὸν νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, περιττὸν, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, νὰ συντάσσετε προϋπολογισμὸν κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα· δώσατε ἓν ποσὸν εἰς ἕκαστον ὑπουργὸν, καὶ οὕτω θὰ ἔχετε ἀσφαλεστέραν διαχείρισιν, καθόσον οὗτοι θὰ συναισθάνωνται τὴν εὐθύνην των καὶ θὰ ἔχετε ὀλιγωτέρους λογιστικοὺς ὑπαλλήλους· καὶ ἡ διαχείρισις θὰ ᾖναι καλλιτέρα τῆς παρούσης. Ὁ Κ. Χρηστίδης ἢ ὁ Κ. Δεληγεώργης σᾶς εἶπον ὅτι τὸ σύστημα τοῦ ὑπευθύνου ἐξετάζεται καὶ ἡ τιμιότης τοῦ προσώπου.

§24ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζετε τοὺς τύπους καὶ ν’ ἀφίνετε τὴν οὐσίαν, διότι ἕνας ἐπιτήδειος ὑπουργὸς δύναται νὰ διατηρήσῃ τοὺς τύπους καὶ νὰ καταστρέψῃ τὴν οὐσίαν.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ προκληθεῖσα πίστωσις διὰ τὰ πλοῖα εἶναι παράνομος καὶ ὁ προκαλέσας αὐτὴν κατεπάτησε τοὺς νόμους καὶ ἐξηπάτησε τὸν ἡγεμόνα· τί μὲ λέγετε λοιπὸν νὰ ἔμβω εἰς τὴν οὐσίαν; ἀδιαφορῶ διὰ τὸ ποσὸν ἂν ᾖναι, ὡς λέγετε, 17,000 ἢ 3 ἢ 4,000. Ἀφοῦ λέγετε, ὅτι αὐτὴ ἡ πίστωσις καίτοι παρὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ ἐγκριθῇ, τίς δύναται νὰ κατακρίνῃ αὔριον τὸν κύριον Σωτηρόπουλον, ἂν ἅμα ἀναχωρήσῃ ἡ Βουλὴ συνομολογήσῃ δάνειον καὶ πληρώσῃ τὰ ὀφειλόμενα ἐκ προηγουμένων χρήσεων καὶ δαπανήσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ; Ὁ κύριος Σωτηρόπουλος βεβαίως δὲν θὰ τὸ κάμῃ, ἀλλὰ δύναται νὰ τὸ κάμῃ ἕτερος ὑπουργός· γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἔχετε ἤδη ὑποθηκευμένους ὅλους τοὺς κυριωτέρους πόρους τοῦ κράτους· ἂν ἤδη ἀποφασίσητε, ὅτι ὅ,τι ἐδαπανήθη παρὰ τοὺς νόμους, καλῶς ἐδαπανήθη, βεβαιωθῆτε, ὅτι αὔριον θὰ ὑποθηκεύσητε καὶ τὰ δημόσια κτίρια, ἵνα δυνηθῆτε νὰ ζήσητε ὡς ἔθνος. Ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν πίστωσιν τὴν ἐπιγραφομένην δημοσία ἀσφάλεια, καὶ τὴν ὁποίαν ἐδαπάνησεν ὁ κύριος Δεληγεώργης. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶ παρὰ τῶν συναδέλφων μου μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν ὑπέγραψα τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὡς καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς μίαν προηγουμένην συζήτησιν ἀτυχῶς ἐκ μιᾶς ἐκφράσεως τοῦ κυρίου Δεληγεώργη μὴ ἀκριβοῦς, ἐγεννήθη ἔρις μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ καὶ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκ προσωπικῶν λόγων ὑπέγραψα εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἥτις ἀφωροῦσεν αὐτόν· τότε, κύριοι, τῳόντι κατηνέχθην κἄπως αὐστηρότερον κατὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἀφ’ ὅ,τι ἔπρεπε, ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λοιποὶ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου καὶ αὖθις δι’ αὐτὸ καὶ νὰ δικαιολογήσω, διὰ τί κατηνέχθην οὕτως τότε, καὶ λυποῦμαι καὶ σήμερον, διότι παρὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐπερίμενα ἓν σύστημα κυβερνητικὸν, διοικητικὸν, πολιτικὸν ἐν γένει συνεπέστερον καὶ εὐθύτερον τοῦ τῶν ἀντιπάλων του, οὐχὶ τῶν ἤδη, ἀλλὰ τῶν πρὸ καὶ μετά. Ὁ κύριος Δεληγεώργης χθὲς μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν ἐφρόντισε νὰ δικαιολογηθῇ πράγματι ὡς ὑπεύθυνος ἐνώπιον βουλῆς παριστάμενος σᾶς εἶπε· δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἐγένοντο δαπάναι καθ’ ὑπέρβασιν, ἀλλ’ αὗται οὔτε πλειότεραι τῶν πρὸ ἐμοῦ οὔτε τῶν μετ’ ἐμὲ εἶναι· σᾶς ἐπρόσθεσε δὲ ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν γίνονται περισσότεραι, ἀνέφερε μάλιστα καὶ ποσὰ διδόμενα εἰς ἐφημερίδας, τὰς ὁποίας οὔτε ἀνέφερε, οὔτε τοῦ ἐζήτησαν οἱ πρὸς οὓς ἀπευθύνετο νὰ τὰς ἀναφέρῃ· σᾶς εἶπε περὶ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ, ὅτι ἐννέα εἶχεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ σήμερον εἶναι τετράκις περισσότεροι· ἂς μοι συγχωρήσῃ ὅμως ὁ ἀξιότιμος κύριος Δεληγεώργης νὰ τοῦ ἐκφράσω καὶ αὖθις τὴν λύπην μου, διότι ὤφειλε νὰ φανῇ κρείττων ἐκείνων, ὧν τὴν διαχείρισιν κατέκρινε ἄλλοτε.

§26ΛΕΚΚΑΣ. Εἶπεν, ἴσως.

§27ΔΑΓΡΕΣ. Ἂν εἶπεν ἴσως, τότε ἐγὼ ἀνακαλῶ. Ὁ κύριος Δεληγεώργης μεθ’ ὅσης εἰλικρινείας μετὰ τοσαύτης τόλμης ἐπέῤῥιψε μομφὰς κατὰ τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ κατὰ τῶν μετ’ αὐτὸν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παρατρέξω τὴν περίστασιν ταύτην, διότι καὶ οὗτος οὐδὲν δικαιολόγημα σπουδαῖον παρουσίασε παρὰ τὸ τυπικὸν, τὸ σύνηθες, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐγένοντο παρατυπίαι καὶ δαπάναι καθ’ ὑπέρβασιν καὶ ὅτι τώρα ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται καὶ κατὰ τὸν κύριον τοῦτον εἶναι ἀδύνατον νὰ σταματήσῃ τὸ κακόν· ἄρα πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν πλημμελῆ δρόμον, πρέπει νὰ περιστρεφώμεθα εἰς τὸν πλημμελῆ κύκλον τῆς ἀταξίας, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερον; Ἐνῷ εὐχαριστήθην ἐκ τῆς εἰλικρινοῦς ἐξηγήσεως τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ τῆς τολμηρᾶς ἐκφράσεώς του, ἀφ’ ἑτέρου ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἠκολούθησεν ἄλλην γλῶσσαν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ, διότι εἶναι νεώτερος καὶ ἄνθρωπος ἐμπνεόμενος ὑπὸ τῆς ἰδέας τῆς μεταβολῆς, ἥτις εἶχε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἠθικοποιήσεως τῆς κοινωνίας καὶ τὴν περικοπὴν τῶν περιττῶν δαπανῶν, αἵτινες πληρόνουν πρόσωπα. Ὁ κύριος Δεληγεώργης λοιπὸν ἠκολούθησε τὸ σύστημα τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ μετ’ αὐτόν· ἄρα κατ’ οὐδὲν τούτων διαφέρει. Ἐλάμβανον χώραν, σᾶς εἶπον οἱ ἀντίθετοι ἡμῶν, κύριοι, καὶ πρότερον καὶ πάντοτε καὶ πρὸ 10 ἐτῶν τὰ τοιαῦτα, δὲν δύναται, δὲν πρέπει νὰ σταματήσῃ τὸ κακὸν, δώσατε ἀμνηστείαν, καλύψατέ τα. Ἄ!, κύριοι, καὶ νομίζετε, ὅτι καλύπτονται αὐτὰ, ἀφοῦ σᾶς ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα αὐτὸ; καὶ ἀφ’ οὗ ἡ ἐπιτροπή σας ἔλαβε τὴν τόλμην καὶ σᾶς ἐξέθεσε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν κατακρίνετε, τὴν ἐθέσατε εἰς τὴν θέσιν κατηγορουμένου ἐνῷ κατεῖχε τὴν τοῦ κατηγόρου. Πράττετε ἔργον δίκαιον, ἐὰν, λέγουν σήμερον, καλύψετε μὲ τὸν πέπλον τῆς ἀνοχῆς τὰς πιστώσεις ταύτας, καὶ νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ καθ’ ἣν νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι, διότι τὰ ἐγκρίνατε; ἢ τέλος πάντων, ἐὰν μὲ πείσητε καὶ πεισθῆτε, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματά της εἰς τρόπον ὥστε οἱ κεκοιμημένοι σήμερον, οἵτινες μετ’ οὐ πολὺ θ’ ἀναστηθοῦν καὶ θὰ ἐπανέλθουν ἐν τῇ ζωῇ θὰ λάβουν τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, ὅτι θ’ ἀπεκδυθοῦν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ἐὰν πεισθῆτε εἰς τοῦτο λέγω, κύριοι, τότε δώσατε τὴν ψῆφόν σας καὶ ἐγκρίνατε τὴν πίστωσιν αὐτήν. Ἐγὼ ὅμως πιστεύω, ὅτι, ἐνόσῳ ἡ Βουλὴ δὲν θέσῃ ἓν τέρμα, καὶ διὰ τῆς ἐτυμηγορίας της δὲν ἐκδόσῃ μίαν ἀπόφασιν, ἀδύνατον εἶνε καὶ οἱ κεκοιμημένοι ν’ ἀφήσωσι τὰς παλαιὰς ἕξεις των. Εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ἐκτὸς τῶν ἄλλων αὐστηρῶν νομοθετημάτων σας καὶ τὸν νόμον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, ἢ κάλλιον πρόκειται νὰ ψηφίσετε, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθέσατε ὡς τιμωρίαν τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων εἰς ἕνα φορολογούμενον, ὅστις θέλει καθυστερήσει ὀλίγα ἢ πολλά.

§28ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ κύριε Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον;

§30ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θὰ εἴπει καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις (ἀναβαίνει τὸ βῆμα). Καὶ ὁ καιρὸς ἐπείγει, καὶ τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὲ ἐξηντλήθη, ἑπομένως ὀλίγας λέξεις θὰ προσθέσω. Ἂν ὄχι ἄλλα, κύριοι, ἡ συζήτησις αὕτη θὰ ἔχῃ τὸ ἑξῆς κέρδος, ὅτι προικίζονται αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς μὲ πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ ἀξιώματα, προσέτι δὲ καὶ μὲ λίαν φιλοφρόνους ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Χρηστίδης φαίνεται ἔμαθεν εἰς τὸ σταυροδρόμιον τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§31ΤΙΝΕΣ. Μπράβο. (Ἱλαρότης).

§32ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἄλλοτε ὁ κύριος Χρηστίδης, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέρος, εἶπεν ὅτι αἱ συχναὶ διαλύσεις τῶν βουλῶν...

§33ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ κύριος Χρηστίδης πραγματικῶς κάτι τι εἶπε χθὲς ἄτοπον, ἀλλὰ τὸ ἀνεκάλεσε. (Θόρυβος).

§34ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν θεωρεῖται ὡς προσβολὴ ὁ τόπος τῆς γεννήσεώς του, τὸ ἀνακαλῶ καὶ ἐγώ.

§35ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μακάρι νὰ ἤσουν καὶ σὺ γεννημένος ἐκεῖ.

§36ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἄλλοτε λέγω μᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ συχναὶ διαλύσεις τῆς Βουλῆς ἢ ἀναβαπτίσεις συντελοῦν εἰς τὴν παγίωσιν καὶ τὴν ἑδραίωσιν τοῦ πολιτεύματος, καὶ μάλιστα ὅταν αἱ διαλύσεις δύνανται νὰ δώσωσι περισσοτέραν ζωὴν εἰς τὴν ὑπουργικὴν ὕπαρξιν τοῦ κυρίου Χρηστίδη· χθὲς μᾶς εἶπεν, ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν διαχείρισιν τιμίων Κυβερνήσεων, δὲν πρέπει νὰ προσέχωμεν εἰς τοὺς τύπους ἀλλὰ εἰς τὴν οὐσίαν· νέον οἰκονομικὸν δόγμα· λοιπὸν κατὰ τὸν κύριον Χρηστίδην περιττὴ ἡ λογοδοσία ἐκ μέρους τῶν τιμίων Κυβερνήσεων.

§37ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, τὸ διαστρέφεις.

§38ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶνε γραμμένον· δυστυχῶς γράφονται καὶ αἱ παραδοξολογίαι· ποῖαι δὲ αἱ τίμιαι κυβερνήσεις; βεβαίως ἐκεῖναι εἰς τὰς ὁποίας ἀποτελεῖ μέρος ὁ κύρ. Χρηστίδης· καὶ ποῖαι αἱ μὴ τίμιαι κυβερνήσεις; αἱ μὴ περιλαμβάνουσαι αὐτὸν εἰς τοὺς κόλπους των, ἤτοι τοῦ Βούλγαρη, τοῦ Ζαΐμη, τοῦ Κουμουνδούρου καὶ λοιπῶν· εἰς ταύτας ὁ κύριος Χρηστίδης ἀρνεῖται τὴν ἰδιότητα τῆς τιμιότητος, καὶ ἑπομένως δι’ αὐτὰς ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων. Λησμονεῖ ὅμως ὁ κύριος Χρηστίδης, ὅτι ἡ πρώτη ἀρετὴ πάσης τιμίας κυβερνήσεως εἶναι ἡ εἰλικρίνεια καὶ ἡ ἀληθὴς τῶν πραγμάτων παράστασις· ἀντὶ τῶν προφάσεων ἔπρεπε νὰ εἴπητε εἰλικρινῶς τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἀνάγκαι παρουσιάσθησαν ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν πλοίων, καὶ ἑπομένως ὑπεβλήθημεν εἰς δαπάνας. Τὰς δαπάνας αὐτὰς κατὰ τὸν νόμον τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ καλύψωμεν ἀπουσιαζούσης τῆς Βουλῆς, διότι αἱ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις αἱ μὴ κατονομαζόμεναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν δύνανται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς νὰ ληφθῶσιν ἐγκύρως. Ἀντὶ νὰ εἴπῃ οὕτω τὴν ἀλήθειαν, ἦλθε νὰ δικαιολογηθῇ μὲ σοφίσματα καὶ λόγους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμπρέπουσιν εἰς ἄνδρα σπουδαῖον, οἷος ὁ κύριος Χρηστίδης, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ὅταν, κύριοι, ἡ τιμία ἐκείνη κυβέρνησις, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κύριος Χρηστίδης, ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὰς πράξεις της, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ κατεδίκασε, τὴν παράβασιν τῶν νόμων, τὴν δαπάνην χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν προσδιωρισμένα δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, κατέφυγεν εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι καὶ ἄλλαι κυβερνήσεις τὸ αὐτὸ ἔπραξαν· ποῦ λοιπὸν ἔγκειται ἡ μεταξὺ τῶν ἄλλων κυβερνήσεων καὶ αὐτῆς διαφορά; ποῦ ἡ τιμιότης της; διὰ τί κατεκρίθησαν καὶ κατακρίνονται αἱ ἄλλαι κυβερνήσεις εἰμὴ διὰ τοιαύτας πράξεις; βεβαίως κατάχρησις εἶναι διὰ μίαν κυβέρνησιν νὰ πληρώνῃ δημοσιογράφον ἐκ τῆς διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν προϋπολογισθείσης πιστώσεως· κατάχρησις εἶναι ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ν’ ἀνταμείβωνται ἐκτάκτως ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι λόγῳ τοῦ ζήλου των· κατάχρησις εἶναι ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς δημοσίου ἀσφαλείας νὰ δίδωνται χιλιάδες δραχμῶν εἰς ὑπαλλήλους καὶ πολιτευομένους λόγῳ τοῦ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας. Κύριοι, ἀναφέρω τοῦτο, ὄχι διὰ τὸ πρόσωπον, εἰς ὃ ἐγένετο τοιαύτη χρηματικὴ παροχὴ, ἀλλὰ διὰ τὸν πολιτικὸν σκοπόν. Ἐστάλη ὁ κύριος Παπακώστας εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Δεληγεώργης, διὰ νὰ συντελέσῃ ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἤτοι εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας· ἀλλὰ δὲν ἐσυλλογίσθη ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅτι οἱ ἐξασκοῦντες πολιτικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ συνήθως μεταχειρίζονται τὴν ἀνατιθεμένην εἰς αὐτοὺς ἐξουσίαν πρὸς αὔξησιν τῆς ἐπιῤῥοῆς των καὶ κατάθλιψιν τῶν ἀντιπάλων των· ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει παρεξηγοῦνται ὅλαι αἱ πράξεις των ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων των, οἵτινες τὰς ἀποδίδουν εἰς πνεῦμα φατριασμοῦ· καθ’ ἑκάστην εἶχον, κύριοι, παράπονα ἀπὸ τοὺς συμπολίτας μου ἐν ὅσῳ ἔμενεν ὁ κύριος Παπακώστας ἐπὶ κεφαλῆς 80 ὁδηγῶν καὶ ὑφοδηγῶν καὶ ἄλλων ἐθνοφυλάκων, τοὺς ὁποίους ὅλους ἐξέλεξεν ἀπὸ τὸν δῆμον, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνῆκεν ὁ κύριος Παπακώστας· εἷς μάλιστα δήμαρχος τῶν Δωριέων μοὶ ἔγραψεν, ὅτι, ἅμα ἀφίχθη εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου ὁ Παπακώστας μὲ τοὺς ὁπλοφόρους του, διέταξε τὸν δήμαρχον νὰ ὑπάγῃ εἰς μεμακρυσμένην θέσιν νὰ φυλάξῃ, μήπως περάσουν οἱ λησταὶ τὴν νύκτα· ἐκεῖνος δὲ ἐπῆγεν καὶ ἀνεπαύθη εἰς τὸ χωρίον. Ἐνδέχεται νὰ μὴν ἦναι ἀληθὲς αὐτὸ, ἀλλὰ ἐν τούτοις οὕτω πως ἐξηγοῦνται αὐτὰ τὰ πράγματα· ἔπρεπε δὲ ὁ κύριος Δεληγεώργης νὰ λάβῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν του. Εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν μία κυβέρνησις ἔστελλεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του ἕνα πολιτικὸν ἀντίπαλόν του δῆθεν διὰ τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας καὶ τῷ ἐπέτρεπε νὰ στρατολογήσῃ ἐκ τῆς ἰδίας ἐπαρχίας ὁδηγοὺς καὶ ὑφοδηγοὺς, ἤθελε φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀναστατωθῆ ὁ τόπος διὰ τοῦτο, καὶ ἤθελε διαμαρτυρηθῆ κατὰ τῆς κυβερνήσεως αὐτῆς τῆς μεροληπτικῆς· καὶ ἐν τούτοις ὁ κύριος Δεληγεώργης ἔπραξε τοῦτο εἰς τὴν Παρνασίδα. Ὅταν, λέγω, αὐτὴν τὴν πρᾶξιν τὴν δικαιολογῇ μὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι καὶ αἱ προηγούμεναι κυβερνήσεις τὸ αὐτὸ ἔπραξαν, ποῦ στηρίζεται ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἡ κυβέρνησίς του ἦτο τιμία; ὅταν διὰ νὰ δικαιολογήσῃς τὰς πράξεις σου, ἀναφέρῃς τὰς πράξεις τῶν φαύλων, κατὰ σὲ, κυβερνήσεων, δὲν ἔχεις πλέον τὸ δικαίωμα νὰ οἰκειοποιῆσαι τὴν τιμιότητα· δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ ἐπιτροπὴ εἶπεν, ὅτι διὰ νὰ παύσῃ τοῦ λοιποῦ ἡ κατάχρησις, τοῦ νὰ λαμβάνωνται χρήματα ἐξ ἑνὸς κεφαλαίου προσδιωρισμένα διὰ σκοπὸν, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ νόμος ὥρισεν, διὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τοῦ λοιποῦ, νὰ δοθῇ χωρισὴ πίστωσις, νὰ ὁρισθῇ εἰδικὸν ἄρθρον καὶ διὰ τοὺς δημοσιογράφους καὶ ἴδιον διὰ τοὺς ἐκτάκτους ὑπαλλήλους. Ἀλλά, κύριοι, θέλουν νὰ γίνῃ ἐξέτασις κατ’ οὐσίαν καὶ ὄχι κατὰ τύπους. Τί νὰ ἐξετάσωμεν κατ’ οὐσίαν; ὅταν παραβιάζεται ὁ θεμελιώδης νόμος, ἤτοι ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ὅστις ἐτάχθη φρουρὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ βάσις ἐξασφαλίζουσα τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, δὲν βλέπω πλέον τύπον ἀλλ’ οὐσίαν ἐν τῇ πράξει τῆς παραβιάσεως. Εἰς παραβίασιν τοιαύτην, ἔχουσαν σπουδαιοτάτας συνεπείας, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προσέξῃ, διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑπάρχῃ φραγμός. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ παρεδέχθη τριῶν εἰδῶν πιστώσεις, ἢ μᾶλλον τεσσάρων εἰδῶν· πιστώσεις τακτικαὶ, πιστώσεις ἀναπληρωτικαὶ, πιστώσεις ἔκτακτοι, καὶ πιστώσεις συμπληρωτικαί. Εἰξεύρετε, κύριοι, τί θὰ εἰπῇ πρῶτον πίστωσις; τίποτε ἄλλο παρὰ ἄδεια διδομένη ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως, πρὸς τὸ δαπανᾶν ὡρισμένον ποσὸν δι’ ὡρισμένον σκοπὸν· αὐτὸ θὰ εἰπῇ πίστωσις· ἑπομένως ἕκαστος ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ συνάψῃ ὑποχρέωσιν τινὰ τοῦ δημοσίου οὐδὲ νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου χρήματα, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως, ἤτοι νὰ προηγηθῇ ἡ ἐπιψήφισις τακτικῆς πιστώσεως. Ἔρχονται κατόπιν αἱ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπιδεκτικαὶ αὐξήσεως ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς πιστώσεις μὴ ἐπιδεκτικὰς αὐξήσεως ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς. Ὡς πρὸς τὰς τῆς πρώτης κατηγορίας, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ὁ βασιλεὺς χορηγεῖ αὐτὰς ἀλλ’ εἰς μόνον ἐκεῖνα τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα κατονομάζονται εἰς τὸν τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ νόμον. Ἔκτακτοι πιστώσεις χορηγοῦνται ἐπίσης ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ βασιλέως δι’ ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τέλος ἔρχονται αἱ συμπληρωτικαὶ πιστώσεις, αἵτινες ζητοῦνται κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς οἰκείας χρήσεως καὶ αἵτινες ψηφίζονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν πρόκειται σήμερον, οὔτε περὶ τῶν συμπληρωτικῶν οὔτε περὶ τῶν ἐκτάκτων, πρόκειται περὶ πιστώσεων ἀναπληρωτικῶν, αἵτινες χορηγοῦνται μὲν καὶ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἰς μόνον τὰ κεφάλαια τὰ ἐπιδεκτικὰ αὐξήσεως. Διὰ τὴν τήρησιν, κύριοι, αὐτῶν τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους θέτει ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καθιστᾶ ὑπευθύνους κυρίως δύο ὑπουργοὺς· ἀπορῶ δὲ πῶς χθὲς ὁ κύριος Χρηστίδης ἐπέῤῥιψε τὴν εὐθύνην μόνον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν· ποία δὲ εἶναι ἡ εὐθύνη; ἀκούσατε τὸ ἄρθρ. 10 τοῦ Νόμου ἔχον οὕτως «οἱ ὑπουργοὶ» (δι’ ὅλους ἐν γένει, ἑπομένως καὶ διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν) «δὲν δύνανται ἐπὶ προσωπικῇ αὐτῶν εὐθύνῃ νὰ ἐξοδεύσωσιν ἐπέκεινα τῶν χορηγηθεισῶν εἰς ἕκαστον αὐτῶν πιστώσεων»· διὰ δὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἔθεσε καὶ ἄλλην ὑποχρέωσιν, ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 «ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δύναται ἐπὶ ἰδίᾳ αὑτοῦ εὐθύνῃ νὰ ἐπιτρέψῃ πληρωμὰς ὑὑπερβαινούσας τὰς χορηγηθείσας εἰς ἕκαστον ὑπουργὸν πιστώσεις»· ὥστε ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἤθελε κάμει ὁ ἴδιος καθ’ ὑπέρβασιν, καὶ διὰ τὰς καθ’ ὑπέρβασιν δαπάνας τῶν συναδέλφων του. Ἡ συνοδεύουσα τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως ἔκθεσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τί λέγει; — ἀπορῶ δὲ, πῶς χθὲς ὁ κ. Χρηλίδης ἐξέφρασε παράπονα κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐστηρίχθη ἡ γνώμη της· ἐνῷ, ἐὰν εἶχε παράπονόν τι, ἠδύνατο τὸ παράπονον αὐτὸ νὰ ἀπευθύνῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν του συνέταξε ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσιν· καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπε τὴν ἀλήθειαν, θέλω σήμερον σᾶς εἴπει, ὅτι κατὰ λάθος καὶ ἐν ἀγνοίᾳ του ἴσως παρελείφθη καὶ ἓν ποσόν.

§39Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε, Κεχαγιᾶ....

§40ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν. Ἀκούσατε, τί λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. «Ἡ ναυτικὴ ὑπηρεσία εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δαπανήσῃ....» Ἔχετε ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις; ἐὰν ἐλήφθησαν ἢ ὄχι τὰ χρήματα εἶναι χωριστὸν ζήτημα, διότι, ὡς σᾶς εἶπεν ἡ ἐπιτροπή, δὲν θέλει νὰ ῥίψῃ τὸ βάρος εἰς μόνον τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν· ἡ ἐπιτροπὴ ἐκήρυξεν εἰς βάρος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκεῖνα μόνον τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἐπέτρεψε τὴν πληρωμὴν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν πιστώσεων, ἐὰν τοιαύτη τις ἔλαβεν χώραν· ἐκτὸς τούτου ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὑφίσταται, ἐκτὸς ἐὰν ὁ διάδοχός του δὲν λέγῃ τὴν ἀλήθειαν. Ὅταν ἐσυζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 διὰ νὰ πείσουν τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πνεύματος τῆς συντάξεώς του, μᾶς εἶπον, ὅτι ἔκαμον οἰκονομίαν 7,000 δραχμῶν ἀπὸ τὴν λιμενικὴν ὑπηρεσίαν· ἀλλὰ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐδείχθη, ὅτι δὲν εἶπον ἀλήθειαν, διατηρήσαντες τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὰς ἰδίας θέσεις, διότι λέγουν, ἡ ὑπηρεσία τὸ ὑπηγόρευσε. «Κεφάλ. Αʹ. ἄρθρ. 11. πληρώματα βασιλικῶν πλοίων.» ........ Σήμερον λαμβάνομεν πληροφορίας ὅτι ἀνέρχεται τὸ ποσὸν εἰς 103,000, καὶ χθὲς ὁ κ. Χρηστίδης εἶπεν, ὅτι ἀνέρχεται εἰς 99,000. Θὰ μᾶς ζητηθοῦν καὶ ἄλλαι, ὥστε ἡ ὑπέρβασις δὲν ἔγεινε μόνον διὰ τὰ πληρώματα κατὰ τόσας χιλιάδας, ἀλλ’ ἔτι περιπλέον, διότι, ὅταν συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶχε καθαρισθῆ ἡ δαπάνη αὕτη. Τί λέγει δὲ διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν πιστώσεων; σαφέστατα, τὸ ὁποῖον οὔτε ὑμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε· «Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ λήγοντος ἔτους δὲν συμπεριελήφθησαν.....» εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ἢ ὄχι; Ἐθέσατε εἰς ἐνέργειαν τρία πλοῖα.

§41ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.....

§42ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ βιάζεσθε κ. Χρηστίδη, ὅλα θὰ τὰ καθαρίσω. Ἀφοῦ ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν πλοῖα εἶναι δυνατὸν νὰ διϊσχυρισθῆτε ὅτι δὲν εἶναι ὑπέρβασις δαπάνης; Ἐδαπάνησες, καὶ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ λέγει, ὅτι, ὅστις δαπανήσει καθ’ ὑπέρβασιν, εἶναι ὑπεύθυνος. Κύριοι, ἂν τῷ ὄντι ὑπῆρχεν ἀνάγκη ὁπλισμοῦ νέων τεσσάρων πλοίων, δὲν ἐννοῶ διὰ τί νὰ μὴ συμμορφωθῇ ἡ κυβέρνησις μὲ τὸν νόμον· ὅταν ἐπαρουσιάσθη κατεπείγουσα ἀνάγκη, δὲν ἔπρεπε νὰ χαρακτηρίσῃ ἡ κυβέρνησις τὴν δαπάνην αὐτὴν ἔκτακτον, καὶ νὰ προκαλέσῃ πίστωσιν κατὰ τὸν νόμον; Ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ πολλαπλασιάσητε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, δὲν εἶναι μία ἔκτακτος δαπάνη; Λοιπὸν ὤφειλον νὰ προκαλέσουν, ἂν ἦτον ἔκτακτος ἀνάγκη, βασιλικὸν διάταγμα, ἵνα ἀνοιχθῇ πίστωσις ἔκτακτος· διότι τοιουτοτρόπως αἱ δαπάναι γίνονται ἐν γνώσει καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπουσιάζῃ· παραλείψαντες δὲ ταῦτα, εἰξεύρετε τί ἐκάμετε τοιουτρόπως; νὰ τεθῆτε ἀνώτεροι καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ἀνώτερος τοῦ νόμου, εἶπε χθὲς ὁ κύριος Χρηστίδης, μὰ τί νὰ κάμω; Ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν δὲν ἠμποροῦσα νὰ κάμω. Λοιπὸν ἔθεσαν παρανόμως τὰς χεῖρας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος· αὐτὸ εὗρον εὐκολώτερον Αἱ ἄδειαι τοῦ δαπανᾶν δίδονται μόνον ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν βασιλέα, ὄχι ἀπὸ κανένα ἄλλον. Κύριοι, ὁ συνάδελφός μας κύριος Καραλίβανος; χθὲς σᾶς ἀνέγνωσε τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὸν βασιλέα ἀπὸ τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν κύριον Τομπάζην. Τὸ διάταγμα τοῦτο λέγει.— (Ἴδετε, πῶς ὁ βασιλεὺς διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ τῆς δαπάνης). «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν ἐπιτρέπομεν τὸν ὁπλισμὸν τῶν δεῖνα καὶ δεῖνα πλοίων.» Καὶ δὲν εἶπε, κύριοι, ὁ κύριος Τομπάζης ψεῦδος εἰς τὸν βασιλέα, εἶπε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἰδοὺ πῶς τὴν εἶπε· ἐπεσκευάζοντο δύο πλοῖα κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἰς τὸν Πόρον «ἡ Ὄλγα,» καὶ ἓν ἄλλο πλοῖον· ὁ κύριος Τομπάζης εἶπεν εἰς τὸν τότε πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως κύριον Ζαΐμην· δύναμαι μὲ τὰ πληρώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι διαθέσιμα ὡς ἐκ τῆς ἐπισκευῆς τῶν πλοίων νὰ ὁπλίσω τρία πλοῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης τὸν ἐρωτᾷ· μήπως πρόκειται νὰ κάμωμεν ὑπέρβασιν; Ἐπὶ τῆς ἀποφατικῆς δὲ ἀπαντήσεώς του, ἐνεκρίθη, καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὸν βασιλέα τὸ διάταγμα τοῦτο. Τὸ εἶχε δὲ μέσα εἰς τὸν νοῦν του ὁ κύριος Τομπάζης, ὅτι, ἀφοῦ ἐπισκευασθῶσι τὰ πλοῖα ἐκεῖνα, νὰ θέσῃ τὰ ἄλλα εἰς ἀργίαν. Ἤλθετε ὑμεῖς κατόπιν, τὰ διετηρήσατε καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ὑπέρβασις.

§43ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μὰ πῶς τὰ λέγετε αὐτά!

§44ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ ἔλθετε νὰ τὰ ἀναιρέσητε.

§45ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὰ ἀφωπλίσαμεν ὅλα.

§46ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅλα ἦταν εἰς ἐνέργειαν.

§47ΥΠΟΥΡ. ΝΑΥΤΙΚ. Καὶ ἡ Ὄλγα καὶ ἡ Κρήτη.

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔ, λοιπόν; (γέλως).

§49ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἡ Ὄλγα ὑπῆρχε διαλελυμένη.

§50ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἰδοὺ μία κατάστασις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν φαίνονται ὀνομαστὶ ὅλα τὰ ἐν ἐνεργείᾳ πλοῖα διὰ τὴν τετάρτην τριμηνίαν, δηλ. ὅταν ἦσθε ὑμεῖς «ἀ. Γεώργιος, βʹ. Ὄλγα, γʹ. Ἀμφιτρίτη, δʹ. Ἕνωσις, ἐ. Σαλαμινία. ϛʹ. Κρήτη, ζʹ. Πάραλος, ἡ. Σύρος, θʹ. Πληξαύρα, ί. Ἀφρόεσσα, ιαʹ. Ναύπλιον, ιβʹ. Ναυτίλος, ιγʹ. Κύθνος, ιδʹ. Μεθώνη, ιέ. Σαπφώ, ιϛʹ. Αὔρα, ιζʹ. Γλαῦκος, ιή. Ἱέραξ, ιθʹ. Πολυδεύκης, καὶ κʹ. Βασιλικὴ λέμβος.» Ποῖα λοιπὸν ἐθέσατε εἰς ἀργίαν; Ἔχομεν ἄλλα πλοῖα ἀπ’ αὐτά; Ὁλόκληρος ὁ στόλος μας ἐν ἐνεργείᾳ. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ὁ κύριος Τομπάζης ὡπλίσθησαν 3 πλοῖα «ἡ Ἕνωσις, ἡ Κρήτη καὶ ἡ Αὔρα.» Ὁ κύριος Τομπάζης, ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Ζαΐμης καὶ ὅπως φαίνεται ἐκ τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε εἰς τὸν βασιλέα, ὑπελόγιζεν, ὅτι δὲν ἤθελε ὑπερβῆ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσωμεν πρόθεσιν ἐξαπατήσεως, διότι λέγει, «ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν ἐπιτρέπομεν τὸν ὁπλισμὸν». Θὰ μὲ εἰπῆτε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁπλισθῶσι, χωρὶς νὰ γίνῃ ὑπέρβασις; Ἰδοὺ τὶ εἶπεν· εἶχε διαθέσιμα δύω πλοίων πληρώματα, ἠλάττωσε μάλιστα καὶ τὰ πληρώματα τῶν δύω μεγάλων πλοίων, τῆς Ὄλγας καὶ τοῦ Γεωργίου καὶ μὲ αὐτὰ ὥπλισε τ’ ἄλλα. Ἐσκέφθη λοιπὸν, ὅτι ἦτον ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅταν ὅμως ἐπεσκευάσθησαν καὶ τὰ ἄλλα καὶ ἐχρειάσθησαν νέα πληρώματα, ἤρχισε τότε ἡ ὑπέρβασις. Κρίνατε τώρα, τίς ἐκ τῶν δύω πταίει.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος σᾶς τὰ εἶπεν αὐτά;

§52ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὸ ὀλίγου ὁ διευθυντὴς τοῦ λογιστηρίου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ κ. Γεωργαντᾶς.

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε βεβαίως ὁ κ. Γεωργαντᾶς προδίδει τὴν ὑπηρεσίαν.

§54ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διατὶ προδίδει τὴν ὑπηρεσίαν;

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι ὅλα αὐτὰ εἶναι ψευδῆ.

§56ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Συκοφαντεῖτε τὴν ὑπηρεσίαν.

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν τὸ πιστεύω. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Τομπάζης ἐκτὸς τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε εἶχε χωρὶς προϋπολογισμὸν εἰς ἐνέργειαν τὸ Μεσολόγγιον μέχρι τέλους Ἰουνίου καὶ τὸν Ἀτμοδρόμωνα, δηλαδὴ δύο πλοῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐμνημονεύσατε. Δὲν ἀπαιτεῖται ὅμως νὰ ᾖναι τις ναυτικὸς διὰ νὰ ἐννοήσῃ, ὅταν μανθάνῃ, ὅτι 5 πλοῖα ἦσαν εἰς ἐνέργειαν παρὰ τὸν προϋπολογισμόν, ὅτι ἀδίκως ζητεῖ νὰ δικαιολογήσῃ, ὅτι λαμβάνων 5 ἀπὸ ἐδῶ, καὶ τόσα ἀπὸ ἐκεῖ δύναται νὰ πληρώσῃ τὰ πληρώματά των· δὲν γίνονται αὐτά, καὶ ἀπορῶ πῶς ὑμεῖς, τόσον πολύπειρος ἄνθρωπος τὸ ἐπιστεύσατε, ἔστω καὶ ἐὰν σᾶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Γεωργαντᾶς.

§58ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον καθυπέβαλε εἰς τὸν Βασιλέα, τὸ ὑπέβαλε διὰ νὰ ἐξαπατήσῃ; εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα ἔρχεσθε, διότι ἐγὼ στηρίζομαι εἰς τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ τοῦ Β. Διατάγματος, δηλ. ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ πληρώσῃ, ἑπομένως δὲν ἀναιρεῖτε ἐμὲ τότε ἀλλ’ αὐτόν.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν μεταχειρίζεσθε καὶ διὰ τὸν κ. Δρόσον τὸν ἴδιον συλλογισμόν· ἀλλ’ ἐξεναντίας τὸν κατηγορεῖτε δριμύτατα· διατί πρὸς τὸν Τομπάζην φέρεσθε ἄλλως; ὅταν βλέπετε, ὅτι αἱ πράξεις τοῦ κ. Τομπάζη πρὸς τὸ διάταγμα ἐναντιοῦνται, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσητε τὸν κ. Τομπάζην. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς προσθέσω, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε μοὶ ἐπετρέψατε νὰ σᾶς κάμω, ὅσας ἔκαμον παρατηρήσεις, ὅτι ὅταν ἀνεχώρησεν ὁ Βασιλεύς, ὁ κ. Τομπάζης ὥπλισε τὴν Ὄλγαν καθ’ ὁλοκληρίαν, ἵνα τὸν συνοδεύσῃ καὶ παρέμεινε παρὰ τῷ βασιλεῖ μὲ πληρέστατα πληρώματα· ὥστε τὸ πλήρωμα τῆς Ὄλγας τὸ συνεπλήρωσε....

§60ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν ἤλθατε καὶ εὕρετε αὐτὴν τὴν κατάστασιν διατί δὲν ἀφωπλίζατε τὰ πλοῖα;

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰδοὺ τὶ ἐκάμομεν. Διετάξαμεν νὰ ἐπανέλθῃ ὁ Ἀτμοδρόμων ἐκ Τεργέστης εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἅμα δὲ ἔφθασε τὸν ἀφωπλίσαμεν. Ἡ δὲ Κρήτη τὸν συνώδευσε ἀπὸ τὴν Τεργέστην μέχρι τοῦ Πόρου. Ἡ Κρήτη ἐπειδὴ ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τοῦ ἅλατος δὲν διελύθη. Ἡ Ἕνωσις διελύθη. Τὸ Μεσολόγγιον ἦτο πρό τινων ἡμερῶν διαλελυμένον. Τῆς Ὄλγας διετάχθη ἡ διάλυσις, ἀλλ’ ἐβράδυνε· διότι εὑρίσκετο εἰς τὴν Κέρκυραν. Ἠγέρθη δὲ τὸ ζήτημα ἂν ἠδύνατο νὰ ὁδοιπορήσῃ, διότι ἔκαμνε νερά· εἶχον φθάσει δὲ τὰ νερὰ εἰς 30 ἕως 35 δακτύλους, μοὶ φαίνεται, κατὰ 24 ὥρας. Ἐπροκαλέσαμεν τὴν γνωμοδότησιν εἰδημόνων ἀξιωματικῶν· ὁ κ. Τομπάζης αὐτὸς ὁ ἴδιος διωρίσθη πρὸς τοῦτο, καὶ ὁ κ. Τομπάζης μετέβη εἰς Κέρκυραν καὶ ἀπεφάνθη ὅτι ἡ Ὄλγα δύναται νὰ ταξειδεύσῃ μέχρι τοῦ Πόρου. Ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Τομπάζη, καὶ οὕτω τὴν ἔφερεν αὐτὸς ὁ ἴδιος μέχρι τοῦ Πόρου, ὅπου διετάξαμεν τὴν διάλυσίν της· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς διατάξητε τὴν διάλυσιν ἑνὸς πληρώματος μέχρι τῆς παραδόσεως θὰ παρέλθωσι τοὐλάχιστον δύο μῆνες. Καὶ σᾶς προσθέτω, ὅτι ἡ διάλυσις, ἡ ὁποία γίνεται μὲ τόσην εὐκολίαν, εἶναι ἄδικος· ὁ ναύτης ἐγγράφεται διὰ 4 ἔτη, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸν ἀποπέμψητε χωρὶς νὰ θέλῃ. Ἄλλοτε ἔδιδον μισθὸν ἀργίας τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ ἢ περισσότερον· ἐδῶ ἡ δυσκολία δὲν παρουσιάσθη. Ἂν βάλλητε ὅμως εἰς διαθεσιμότητα 4 πλοίων πληρώματα, φαντασθῆτε τὶ γίνεται. Μολαταῦτα διετάχθη ὁ ἀφοπλισμός· ἀλλ’ ἀπὸ τῆς διαταγῆς τοῦ ἀφοπλισμοῦ μέχρι τῆς παραδόσεως χρειάζονται δύο μῆνες τοὐλάχιστον.

§62ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ἤρχεσθε νὰ εἴπητε τὴν ἀλήθειαν, ὅτι εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην διὰ τὸν δεῖνα λόγον νὰ συντηρήσωμεν περισσότερα πλοῖα, καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ ὑπερβῶμεν τὰ ὅρια τῆς πιστώσεως;...

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ εὕρομεν ἡμεῖς ἐλαττώσαμεν. Μάλιστα, ἂν μὲ συγχωρῆτε, σᾶς προσθέτω ὅτι ὁ κ. Δρόσος ἔκαμε καὶ ἄλλας οἰκονομίας. Εὗρεν Ἐπικούρους ἐν τῷ Ναυστάθμῳ διὰ τοὺς ὁποίους ἐδαπανῶντο 4,000 δραχμῶν κατὰ μῆνα καὶ τοὺς κατήργησεν· εὗρεν ὑπεραρίθμους βοηθοὺς καὶ τοὺς κατήργησεν· εὗρε τάξεις μισθοδοσιῶν τῶν βοηθῶν καὶ τὰς κατήργησεν· καὶ ἔκαμε καὶ ἐκ τούτων πολλὰς οἰκονομίας.

§64ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε δεληγεώργη, εἴπατε πολλὰ προτερήματα τοῦ κ. Δρόσου, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίζω, ἀλλὰ δὲν ἐδικαιολογήσατε τὴν ὑπέρβασιν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν γαιανθράκων ἄνευ ἀνάγκης. Θὰ εἴπητε ὅτι ἡ ὑπέρβασις δι’ αὐτὸ δὲν ἦτο τίποτε, θὰ εἴπητε ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξετάσητε τοὺς τύπους κατὰ τὸν κ. Χρηστίδην ἀλλὰ τὴν οὐσίαν. Ἂν, λέγω, ἐλέγετε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτοὶ οἱ λόγοι μᾶς ἠνάγκασαν....

§65ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὄχι· οὔτε τὸ εἴπομεν, οὔτε τὸ λέγομεν οὔτε θὰ τὸ εἴπωμεν.

§66ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ τὸ λέγητε, ἀλλὰ τὶ σημαίνει; ὑπέρβασις ὑπάρχει. Ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ κ. Χρηστίδη νὰ τελειώσω, καὶ ἔλθετε νὰ μὲ ἀναιρέσητε. Τί μᾶς εἴπατε; ὅτι ἡμεῖς δὲν ὑπερέβημεν τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως. Πόσα ἐντάλματα ἐπληρώθησαν; 37, 19 διὰ τὰ πληρώματα καὶ 18 διὰ τοὺς διεθασίμους ἀξιωματικούς· τὰ ἄλλα δὲν τὰ ἐπληρώσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ οἱ διάδοχοί μας, διὰ τοῦτο ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὑπόλογοι. Ὁ κ. Χρηστίδης ἠδύνατο νὰ τὸ εἴπῃ τοῦτο, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην του, διότι ἐπέτρεψε τὴν πληρωμὴν ἐνταλμάτων καθ’ ὑπέρβασιν· ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅστις ὑπέβαλε τὸ δημόσιον εἰς τὰς δαπάνας δὲν εὐθύνεται; Οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν λέγω, διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, διότι ἡμεῖς δὲν ἀνεφέραμεν πρόσωπα, εἰμὴ μόνον τοὺς δαπανήσαντας καθ’ ὑπέρβασιν, πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἀποζημίωσιν. Μὴ λοιπὸν χωρίζετε τὴν ἰδικήν σας εὐθύνην ἀπὸ τὴν τῶν ἄλλων. Διὰ τὴν πληρωμὴν, κύριοι, τῶν ἐνταλμάτων τῶν ἐκδοθέντων καθ’ ὑπέρβασιν τῶν πιστώσεων καὶ πληρωθέντων, εἰξεύρετε ποία πρᾶξις ἔλαβε χώραν; μία πρᾶξις ἐγκληματική. Διότι ὁ ταμίας κατὰ τὸν νόμον δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ ἔνταλμα μὴ θεωρηθὲν ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὁ ταμίας κατάστασιν τῶν διαθεσίμων πιστώσεων ἑνὸς ἑκάστου κεφαλαίου· ἁρμόδιος εἰς τοῦτο εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου. Αὐτὸς λοιπὸν θεωρῶν βεβαιοῖ τὸν ταμίαν, ὅτι εἶναι ἐντὸς τῶν πιστώσεων καὶ ἑπομένως πληρωτέον. Ἀλλ’ ἐν τούτοις 39,000 δραχμῶν ἐντάλματα ἐθεωρήθησαν ἐπὶ ψευδεῖ πιστοποιήσει τοῦ Λογιστηρίου διὰ νὰ ἐξαπατήσουν τὸν ταμίαν, ὅτι εἶναι ἐντὸς τῆς πιστώσεως. Αὐτὴ ἡ πρᾶξις πῶς χαρακτηρίζεται κύριοι; Κατὰ τύχην δὲ ἀπήντησα τὸν τότε διευθυντὴν τοῦ λογιστηρίου· ἡ πρᾶξις μοὶ ἔκαμε τὴν χειροτέραν ἐντύπωσιν· ἐξεπλάγην, ὅταν εἶδον ἐντάλματα πληρωνόμενα καθ’ ὑπέρβασιν. Τὸν ἐρωτῶ πῶς ἐθεώρησεν ἐντάλματα καθ’ ὑπέρβασιν; Μὲ διέταξεν ὁ προϊστάμενός μου, μοὶ ἀπήντησεν. Ἂν μὲ εἶπε τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠξεύρω.

§67ΤΙΝΕΣ. Ποῖος διευθυντής;

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ πρώην.

§69ΤΙΝΕΣ. Ὁ Χρηστοφῆς.

§70ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ἦσαν πληρωμαὶ τοιαῦται, ὑπέρβασις δὲν ὑπάρχει· ἐθεωρήθησαν τὰ ἐντάλματα, διότι οὕτω μὲ διέταξε ὁ προϊστάμενός μου. Τότε, κύριοι, βλέπετε, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσητε προϋπολογισμὸν, εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσητε πιστώσεις, διότι δύνανται ἐν ἀπουσίᾳ σας, ἐν ἀγνοίᾳ σας, καὶ τῇ ἀγνοίᾳ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος νὰ θέσουν χεῖρα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τοιαύτην διαχείρισιν, κύριοι, πρέπει νὰ τὴν τιμωρήσητε μὲ τὴν μεγαλειτέραν αὐστηρότητα, διότι ἐννοῶ νὰ ἔλθουν οἱ ὑπουργοὶ νὰ σᾶς εἴπουν· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δαπανήσωμεν εἰς τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα ὑπηρεσίαν, νὰ εἴπουν εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δαπανήσωμεν εἰς τοῦτο καὶ εἰς ἐκεῖνο, ἀλλὰ μόνοι νὰ θέτουν τὴν χεῖρα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἶναι ἔγκλημα καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ τὸ κατέκρινε, καὶ δὲν ἠδύνατο ἄλλως πως νὰ πράξῃ. Ἐὰν καθιερώσητε ἓν τοιοῦτον προηγούμενον, μὴ νομίσητε πλέον, ὅτι ἔχουν ἀνάγκην τῆς ψήφου σας οἱ ὑπουργοί· ὄχι, μόνοι τους θὰ λαμβάνουν τὰ χρήματα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων, κύριοι, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω μίαν ἐπίκρισιν τοῦ κ. Χρηστίδου κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ εἶναι αὕτη. Σᾶς παρακαλῶ προσέξατε, διότι ἐγὼ, ὅσον καὶ ἂν ἐσκέφθην, δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τὸν ἐλάχιστον συνδυασμὸν, τὴν ἐλαχίστην σχέσιν τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν, μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα. Τί μᾶς εἶπεν; ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 9 ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω· «πᾶσα αἴτησις πιστώσεως δι’ ἔξοδον μὴ προβλεφθὲν ἐν τῷ οἰκονομικῷ νόμῳ πρέπει νὰ καταδεικνύῃ καὶ τὸν χρηματικὸν πόρον, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλει πληρωθῆ». Ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα, διὰ νὰ κάμῃ λόγον ἡ ἐπιτροπή; ἀπεναντίας ἂν θέλετε, τοῦτο ἐπιβαρύνει ἔτι περισσότερον τὸ ὑπουργεῖον Δεληγεώργη, τοῦ ὁποίου ἀπετέλει μέρος ὁ κ. Χρηστίδης. Ὅταν παρουσιάζηται ἀνάγκη ἐκτάκτου πιστώσεως καὶ ἀπουσιάζῃ ἡ Βουλὴ, γίνεται πρακτικὸν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ προκαλεῖται βασιλικὸν διάταγμα καὶ δίδεται ἡ ἄδεια. Ἀλλ’ ἂν ἤθελε νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ κ. Χρηστίδης τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἔμεινε δυστυχῶς εἰς ἀχρηστίαν, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχουν καὶ ἐλλείμματα, ἔπρεπε νὰ καταδείξῃ καὶ τὸν χρηματικὸν πόρον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ πληρωθῇ ἡ ἔκτακτος δαπάνη· ὁσάκις ζητῆται ἀναπληρωματικὴ καὶ συμπληρωματικὴ πίστωσις, πρέπει ὡσαύτως νὰ ἀναφέρηται, ὅτι θὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸν δεῖνα πόρον· ἡ διάταξις αὕτη εἶναι σαφὴς, διότι θέλει νὰ μὴ ἀφίσῃ τὸ ταμεῖον εἰς ἀνέχειαν· ἂν ἔχῃ πόρους χρηματικοὺς ὑπερβαίνοντας τὰς ψηφισθείσας τακτικὰς πιστώσεις, τότε μόνον πρέπει νὰ προκαλῶνται καὶ ἔκτακτοι. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔφερε μίαν πίστωσιν δραχμῶν 5,000,000 δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, ἀλλ’ ἐξέθεσε καὶ τίνι τρόπῳ θὰ τὰ πληρώσωμεν· δὲν ἔχω ἔσοδα, λέγει, ἔχω ἀνάγκην νὰ δανεισθῶ, ἑπομένως ἐνῷ ψηφίζετε τὴν δαπάνην τῶν 5,000,000, μὲ δίδετε συγχρόνως καὶ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῶ ἴσον ποσὸν διὰ νὰ πληρώσω. Αὐτὸ λέγει καὶ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· ἀπορῶ δὲ πῶς τὸ ἐσχέτισεν ὁ κ. Χρηστίδης καὶ ἤλεγξε τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι δὲν τὸ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, προκειμένου περὶ ὑπερβάσεων. Κύριοι, ἀρκετὰ ἐκουράσθητε, δι’ αὐτὸ παύω. Θέλω σᾶς κάμει μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία, ὡς νομίζω, εἶναι συμβιβαστική. Ἀκούσατέ την καὶ, ἂν τὴν κρίνετε ὀρθὴν, παραδεχθῆτέ την, ἄλλως ἀποῤῥίψατέ την (διακοπαὶ). Βλέπω, ὅτι δὲν εἶσθε πρὸς τοῦτο διατεθειμένοι, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μ’ ἐμποδίζει· καὶ ἐγὼ δὲν τὸ ἐπιθυμῶ νὰ καταλογίσωμεν εἰς βάρος τῶν ὑπολόγων τὰς ὑπερβάσεις αὐτὰς, διότι δυστυχῶς ἐπικαλοῦνται τὰ προηγούμενα, ἀλλὰ τοῦτο θέλει εἶσθαι ἀτελεύτητον. Περιορίζομαι εἰς τοῦτο, νὰ ἀποδοκιμάσωμεν πρῶτον τὰς ὑπερβάσεις τῶν ψηφισμένων πιστώσεων καὶ δεύτερον τὴν χρῆσιν τῶν πιστώσεων πρὸς ἄλλας ἀνάγκας καὶ σκοποὺς παρὰ τὸν ἀρχικὸν προορισμὸν ἑκάστου κεφαλαίου καὶ ἄρθρου. Μετὰ δὲ τὴν ἀποδοκιμασίαν αὐτὴν ἡ Βουλὴ ἐπιεικῶς φερομένη, ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων ὁμοίου εἴδους, διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ ἐγκρίνῃ τὰς πιστώσεις αὐτάς.

§71ΤΙΝΕΣ. Ἂν ᾖναι παρανομία, εἶναι παρανομία· τὶ εἶναι αὐτά;

§72ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Οὔτε νὰ τὰ καταλογίσητε θέλετε, ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ ἀποδοκιμάσητε τὴν πρᾶξιν! ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ὡς ἐγκρίνει.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§74Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν καταδικάζω κανένα, διότι δὲν ἔμεινεν ἔνοχος δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον κατηγορεῖται. Εἰς τὸν κ. Κεχαγιᾶν ὅμως ἐνθυμίζω τὸ 1867.

§75ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ φέρῃς ῥητῶς πράξεις, ὄχι ἀορίστως.

§76Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅταν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔκαμον ὑπέρβασιν δὶς, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε μέρος ὁ κ. Σωτηρόπουλος, κατεδίκασε, καὶ ἡ Βουλὴ κατεψήφισε διὰ νὰ τὰ πληρώσουν.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἐννοεῖτε δυστυχῶς τὴν λέξιν ὑπέρβασιν.

§78Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶναι μάρτυς, διότι ἦτο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο τοῦ 1867, ἀλλὰ τοῦ 1866 ὑπέρβασις...

§80ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἦτο συνυπουργὸς καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς;

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἦτο ὑπέρβασις τοῦ 1866.

§82ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ νῦν πρωθυπουργὸς ἦτο καὶ τότε, καὶ ἐσηκώθη καὶ ὡμίλησεν, ὅτι δὲν ἦτο βλάβη εἰς τὴν οὐσίαν, ὥστε δὲν θαυμάζω ἂν ἡ ἐπιτροπὴ εὗρε τώρα ἐλαττώματα (θόρυβος). Ὁ κ. Κεχαγιᾶς δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐξιππάζεται διότι ἡ Βουλὴ τότε δὲν ἀπεδοκίμασε· πῶς τώρα φέρει ἡ ἐπιτροπὴ ἀποδοκιμασίας;

§83ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἂν ἦτο μετριόλογος ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἤθελα τὸν συγχωρήσει, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ γλῶσσα πρέπει νὰ τιμωρῆται. (γέλως).

§84ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τσιφούτικα.

§85ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἂν εἶπον τσιφούτικα, ἐννοοῦσα τὴν πρᾶξιν, διότι εἶπεν, ἂν δὲν ὑπερέβησαν τὰς 191 χιλιάδας, ὑπερέβησαν ὅμως τὰς 2 τὰς 3· εἶπον λοιπὸν τότε, ὅτι αὐτὰ εἶναι τσιφούτικα παζάρια, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. πρόεδρος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ παρατηρήσῃ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφρασθῶ οὕτως, ἀμέσως εἶπον, ὅτι δὲν προσέβαλον κανένα, ἀλλ’ ἐὰν νομίζῃ κανεὶς τοῦτο, ἀνακαλῶ τὴν λέξιν· μία φράσις λοιπὸν ἡ ὁποία ἀνακαλεῖται, κύρ. Κεχαγιᾶ, δὲν ἐπαναλαμβάνεται· ἠθέλησες νὰ εἴπῃς, ποῦ ἐγεννήθην ἐγώ· ἀλλὰ δὲν μὲ λέγεις, ποῦ ἐγεννήθης σύ; ποῦ ἐγεννήθης, ἀδελφέ;

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὰ Σάλωνα.

§87ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καὶ ἀνετράφης δὲν ἠξεύρω ποῦ καὶ ποῦ ἐσπούδασες μίαν γλῶσσαν οὐχὶ κοινοβουλευτικήν! (θόρυβος). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐνίοτε ῥίπτω καμμίαν λέξιν, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἅλας, ὡς τὴν ὀνομάζει ὁ κύριος Σαράβας· εἶναι ἓν εἶδος ἀστειότητος, ἡ ὁποία ἐπιτρέπεται εἰς ὅλα τὰ κοινοβούλια· πηγαίνετε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι ὁ Δισραέλης δὲν κάμνει δέκα λεπτῶν ὁμιλίαν χωρὶς νὰ εἴπῃ καὶ τρεῖς ἀστειότητας. Ποτὲ ὅμως δὲν ἐνόησα νὰ προσβάλω οὕτω κανένα· ἑπομένως ἡ φράσις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, διὰ τῆς ὁποίας ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγεννήθηκα εἰς τὸ Σταυροδρόμι ἐν ᾧ οὐδὲ τὸ χωρίον μου γνωρίζει, καὶ ὄχι τόσον διότι εἶπε ποῦ ἐγεννήθην, ἀλλ’ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον τὸ εἶπε, ἡ φράσις λέγω αὕτη, καταδικάζεται ὑπὸ τῆς ἠθικῆς καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἕξεων. Ἤκουσα τὸν ἐκ Παρνασσίδος βουλευτὴν ὁμιλήσαντα· εἶπεν ὅτι ποτὲ δὲν ᾐσθάνθην τόσην ἀταξίαν ψυχῆς παρ’ ὅταν συνέταξα τὴν ἔκθεσιν τὴν καταδικάζουσαν τὰς ὑπερβάσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Κύριοι! ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν ἣν ἔκαμε σήμερον, ἐννοήσατε τὶ ὑπάρχει ἐν αὐτῇ τῇ ἐκθέσει· ἠξεύρετε ποῖον εἶναι τὸ μέγα ἀντικείμενον; Ὁ Παπακώστας· διὰ τὶ νὰ δοθοῦν 1000 δραχμαὶ εἰς τὸν Παπακώσταν; διὰ τὶ νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν ἐπιῤῥοή;

§88ΔΑΓΡΕΣ. Αὐτὰ εἶναι κοινοβουλευτικά; Λησμονεῖτε, ὅτι τὴν ἔκθεσιν ὑπέγραψαν καὶ ἄλλοι ἄνθρωποι;

§89ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὸν κ. Κεχαγιᾶν· αὐτὸς εἶναι ὁ πρόεδρος, εἰς αὐτὸν ἀποδίδονται καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ κακά! Εἶπον καὶ χθὲς, κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω σήμερον, ὅτι δὲν θέλομεν τὴν συγκατάβασιν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν εἴμεθα ἔνοχοι. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ φίλος μου κ. Δεληγεώργης σᾶς εἶπεν εἰλικρινέστατα καὶ καθαρῶς, ποία ἐστάθη ἡ διαχείρισίς μας· εἶπεν ἐνώπιόν σας· συμμερίζομαι τὴν εὐθύνην τοῦ φίλου μου κ. Δρόσου διὰ τὴν δαπάνην τῶν 17,000, διότι ὡρμήθη ἐκ τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον εἰς αὐτὸν ἐνυπάρχει, τοῦ νὰ μὴ ἀφήσῃ πεινῶντας τοὺς ἀνθρώπους, ὅπερ ἀπῄτει καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ὡς μέλος αὐτῆς ὤφειλε νὰ τηρήσῃ παντοῦ, ὅπου ἡ τοιαύτη ἀνάγκη ἐπαρουσιάζετο. Ἠξεύρετε, κύριοι, πόσον εἶναι λυπηρὸν νὰ κατατρίβῃ τις τὸν καιρόν του ἐργαζόμενος ὑπὲρ τῶν δημοσίων, οὐχὶ κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ὅπως ὅλοι, καὶ νὰ μὴ αἰσθάνεται εἰς ἑαυτὸν οὐδένα ἔλεγχον, οὐδεμίαν εὐθύνην! πόσον εἶναι, λέγω, πικρὸν νὰ ἐξελέγχηται δημοσίᾳ καὶ νὰ λέγηται εἰς αὐτὸν· ζήτησε συγγνώμην! καὶ ἔνοχος ἂν ἤμην, δὲν ἐζήτουν συγγνώμην· ἤθελον ἀντὶ τούτου ἔλθει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ἔλεγον· ἔπραξα τοῦτο, καὶ διὰ τί νὰ μὴ τὸ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν; ἡ Βουλὴ σύγκειται ἀπὸ ἀντιπροσώπους ὅλου τοῦ ἔθνους· περιέχει τοὺς καλλιτέρους ἀνθρώπους τῆς πατρίδος, καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ ἄλλη καὶ ἡ ἄλλη, διότι οὐδεὶς ἐκλέγεται εἰς τὰς ἐπαρχίας ἂν δὲν ἔχῃ ὑπόληψιν· ἤθελον ἔλθει λοιπὸν εἰς αὐτὸ τὸ Σῶμα, ὅπερ ἔχει περισσοτέραν δόσιν νοημοσύνης παρ’ ὅσον εἷς ἄνθρωπος ὁποιοσδήποτε, ἐὰν ᾐσθανόμην ἐν ἐμαυτῷ τὸν παραμικρὸν ἔλεγχον τῆς συνειδήσεως καὶ ἤθελον εἴπει ἔπραξα τοῦτο δι’ αὐτὸν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἤθελον εὕρει δικαιοσύνην. Ἀλλ’ ὅμως ἤδη οὐ μόνον δὲν ἔπραξά τι, ἀλλ’ ἦλθον νὰ ὑπερασπίσω ἕνα συνάδελφον ἀπόντα, ὁ ὁποῖος εἶδον νὰ κατακρίνηται ἀδίκως. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ θὰ εὕρῃ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους μίαν ἡμερησίαν διαταγὴν ἐκδοθεῖσαν παρ’ ἐμοῦ διὰ τῆς ὁποίας διέταττον ὅλους τοὺς τμηματάρχας νὰ προσέξουν νὰ μὴ μὲ φέρουν νὰ ὑπογράψω ἐντάλματα καθ’ ὑπέρβασιν· διότι ἄλλως πᾶσαν ὑπέρβασιν ἐννοῶ εἰς βάρος αὐτῶν. Ὅτε εἰς τὰ 1852 συνέταττον τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1851, εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ παρετήρησα ὑπέρβασιν 700 μόνον δραχμῶν, καὶ μόλον τοῦτο ἐκάθισα καὶ ἔκλαυσα, βλέπετε, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ εἶπον ὡς ἔγγιστα· ἥμαρτον ἐνώπιόν σου· τὸ ἔπραξα ὡς τίμιος ἄνθρωπος· δὲν εἶναι δυνατόν, εἶπον καὶ λέγω νὰ μοὶ διαφύγῃ λεπτὸν· ἀλλ’ ἐνδέχεται κανεὶς τμηματάρχης νὰ μοὶ παρουσίασεν ἔνταλμα καθ’ ὑπέρβασιν καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν ἡμερησίαν διαταγὴν· τὸ λάθος, κύριοι, συμβαίνει εἰς ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν ἔχουν πιστοὺς τμηματάρχας, ἠμποροῦν νὰ πλανηθοῦν· καὶ θὰ εὕρητε εἰς ὅλους τοιαύτας μικρὰς ὑπερβάσεις ἀναλόγως πάντοτε τῆς τιμιότητος, ὄχι τιμιότητος, διότι ὅλοι εἶναι τίμιοι, ἀλλὰ τῆς ἱκανότητος, τῆς προσοχῆς τῶν τμηματαρχῶν. Λοιπὸν, κύριοι, ὅταν τοιαύτην διαγωγὴν ἐτήρησα, μοὶ φαίνεται παράδοξον νὰ ἔρχεται ὁ φίλος κ. Κεχαγιᾶς καὶ νὰ μοὶ λέγῃ· ζήτησε συγνώμην. Τί ἔπραξα; παρέβης τὸν προϋπολογισμὸν· ποῦ; πέρυσι κἄποιος ἔβηξε καὶ πταίεις σύ. Ἦλθε καὶ σᾶς ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου τὰ ἄρθρα τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα ὀνομάζει ῥιζικὰ, καὶ ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ 9ον ἄρθρον ἐθεώρησε παράδοξον, ἐθεώρησε κακόζηλον ἑρμηνείαν ἐκείνην, ἣν ἔδωκα ἐγώ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔχει ἐπιτηδειότητα εἰς τὰ λογιστικὰ καὶ ἰδίως εἰς τὰ τραπεζικά· ἔχω ὅμως τὴν τιμὴν νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀξίωσιν καὶ τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐννοῶ καλλίτερα ἀπὸ αὐτὸν τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον, διότι ἐκάθησα 5 μῆνας ἡμέραν καὶ νύκτα ἐργαζόμενος καὶ τὸν συνέταξα, ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπω τοῦτο, διότι ὅταν κανεὶς γηράσῃ πρέπει ὅλα νὰ τὰ λέγῃ, διότι ἀποθνήσκει καὶ χάνονται. Τὸν νόμον αὐτὸν, κύριοι, πρώτην φορὰν εἶχεν ὁ κύριος Δρόσος μεταφράσει ἀπὸ τὸ διάταγμα περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τὸ ὁποῖον ἴσχυεν ἐν Γαλλίᾳ. Διὰ τοῦτο εἶπον χθὲς, ὅτι ἦτο ἀδύνατον ὁ κύριος Δρόσος νὰ κάμῃ τοιοῦτον λάθος· ἀφοῦ συνέταξα αὐτὸν τὸν νόμον, ἐζήτησα κατόπιν ἕνα ἀπὸ τοὺς δοκίμους λογιστικοὺς ὑπαλλήλους νά μοὶ συντάξωσι τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον ἔκθεσιν, διότι, κύριοι, εἰς τὰς ἐκθέσεις τὰς συνοδευούσας τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ δίδηται μεγάλη προσοχὴ, διότι εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πρᾶξις ἡ συνοδεύουσα ἕνα νόμον, δι’ αὐτῆς ἑρμηνεύονται συνήθως τὰ ἀσαφῆ μέρη τοῦ νόμου, ἀλλ’ οὐδεὶς ἠδυνήθη νὰ τὴν συντάξῃ ὡς ἔδει· ἐκάθισα λοιπὸν 19 ἡμερόνυκτα καὶ συνέταξα μόνος τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι σπουδαία, μολονότι σύγκειται ἀπὸ δύω ἢ τρεῖς σελίδας· θὰ μοὶ συγχωρήσῃ λοιπὸν ὁ κύριος Κεχαγιᾶς νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὸ 9 ἄρθρον ἀνέφερον διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ προκειμένη ὑπέρβασις μηνολογεῖται ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐτέθησαν τὰ 5 πλοῖα εἰς ἐνέργειαν· ὁ προϋπολογισμὸς εἶχε προνοήσει διὰ δεκαπέντε πλοῖα, πῶς εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ βγάζῃ ἀπὸ τὸ ἕνα πλοῖον ναύτας καὶ νὰ καταρτίζῃ τὸ πλήρωμα τοῦ ἄλλου πλοίου; αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεις τῶν δύω τελευταίων μηνῶν τῶν δεκαπέντε πλοίων, αἵτινες ἔλλειψαν, κατηναλώθησαν, κύριοι, ἀπὸ τὰ πρόσθετα πληρώματα· λέγω λοιπὸν, ὅτι τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὸν Βασιλέα τὴν αἴτησιν νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὰ πλοῖα, ὤφειλε συγχρόνως νὰ καταδείξῃ καὶ τὸν πόρον τῆς πιστώσεως, ἐξ ἧς ἔμελλον νὰ τραφῶσι τὰ νέα πληρώματα· δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ εἴπῃ· Μεγαλειότατε, ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ εὕρωσι τρόπον καὶ μισθοδοσίαν καὶ αὐτὰ τὰ νέα πληρώματα· ἄρα ταῦτα εἶχον πίστωσιν μικροτέραν ἀπὸ ὅσην ἔπρεπε νὰ λάβωσι. Λοιπὸν ἡ ὑπέρβασις πηγάζει ἀπὸ τὴν παράβασιν ἐκείνου τοῦ ἄρθρου καὶ οὐχὶ ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἠθέλησεν ἐπὶ τέλους νὰ σταθῇ κάπου, ἀφοῦ εἶδε τὸν κατήφορον δὲν ἤξευρε ποῦ νὰ σταθῇ, πῶς νὰ δικαιολογηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο δὲ ἠθέλησε ν’ ἀναφέρῃ τὸ ἄρθρον 9· ἀλλ’ ἔρχεται εἰς ἄλλον ἰσχυρισμὸν, ἐπίσης ἐσφαλμένον· λέγει, ὁ προκάτοχος ἔκαμε τὸ λάθος νὰ ἐξοπλίσῃ τὰ πλοῖα, πῶς σεῖς, ἅμα ἤλθετε, δὲν τὰ ἀφωπλίσατε; Πρέπει ἆρά γε νὰ ἀπαντήσω, κύριοι, καὶ εἰς τὸ σαθρότατον τοῦτο ἐπιχείρημα; Σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου πολὺ ὀρθῶς, ὅτι ἡ ἀφόπλισις τῶν πλοίων δὲν γίνεται, ὡς γίνεται ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ὑποκαμίσου. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἐστάθη πολλάκις ὑπουργὸς, συνεδριάζει καθ’ ἑκάστην μὲ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ἑπομένως γνωρίζει, ὅτι διὰ νὰ ἀλλάξῃ τις τὸ προσωπικὸν ἑνὸς μικροῦ ταμείου καὶ ν’ ἀντικαταστήσῃ ἕτερον ἀπαιτεῖται ἱκανὸς καιρὸς, διότι πρέπει νὰ σταλῇ ἄλλη διαταγὴ ἐδῶ, ἄλλη ἐκεῖ· πρέπει νὰ γένῃ παράδοσις καὶ διὰ νὰ γένουν ὅλαι αὗται αἱ ἐργασίαι, ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον δύω μῆνες· διὰ τί δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἡ ὑπέρβασις ἄρχεται ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ἐγεννήθη ἡ ἀνάγκη τῆς δαπάνης καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦλθον κατόπιν εἶναι εὐτυχεῖς, διότι κατώρθωσαν νὰ ἀφοπλίσουν τὰ πλοῖα τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου; Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποδώσῃ ὄχι μομφὴν, ὄχι αἰτίασιν, ἀλλ’ ἔπρεπεν ἀπ’ ἐναντίας νὰ ἐπαινέσῃ τὴν προθυμίαν, τὴν ταχύτητα, μεθ’ ἧς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἦλθε κατόπιν, ἐξετέλεσε τὸν ἀφοπλισμὸν τῶν πλοίων. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ περὶ καταδίκης χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν κατηγορίαν προσωπικὴν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐγκλήματος· αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ εἰλικρίνεια. Ἔχετε ὑπογράψει, μᾶς λέγουν· ἐγὼ λέγω ὄχι. Ἰδοὺ τί συνέβη, καθὼς μοὶ εἶπεν ὁ διευθυντὴς τοῦ λογιστηρίου κ. Χρηστοφῆς· τὸν ἠρώτησα πῶς ἔκαμεν ὑπέρβασιν; ἠξεύρετε τί μοῦ εἶπεν; ὁ κύριος Κεχαγιᾶς σᾶς εἶπεν, τὸν ἠρώτησε καὶ ἐκεῖνος ἀπεκρίθη, ὅτι μὲ διέταξεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐγὼ ἐπροσκάλεσα τὸν κύριον Χρηστοφῆν, τοῦ εἶπον· σὺ εἶπες αὐτὰ τὰ πράγματα; μοὶ εἶπεν ὄχι· μὲ ἐφορτώθηκεν εἰς τὸν δρόμον καὶ τοῦ εἶπον, ὅταν διατάττωνται οἱ μικροὶ τί νὰ κάμουν; πῶς ἐπέτρεψες, τοῦ ἐπρόσθεσε, νὰ ὑπογραφῇ τὸ καθ’ ὑπέρβασιν ἔνταλμα ἀπὸ τὸ λογιστήριον; Μοὶ εἶπεν, ὅτι ἦλθεν ὁ κύριος Γεωργαντᾶς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν μίαν ἡμέραν ἐσπευσμένως καὶ μοὶ εἶπε, κύριε Χρηστοφῆ, σᾶς παρακαλῶ νὰ θεωρήσητε αὐτὸ τὸ ἔνταλμα· ἀφοῦ εἶπε· δὲν τὸ θεωρῶ, διότι εἶναι καθ’ ὑπέρβασιν, οὗτος δὲ προσέθηκεν ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔρχεται ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ὅπου συντάσσεται πρᾶξις περὶ τούτου, ἡ ὁποία μετ’ ὀλίγον θὰ ἔλθῃ. Πρόφθασε νὰ δώσωμεν ἄρτον εἰς τοὺς διαθεσίμους. (θόρυβος). Λοιπὸν ὑπέγραψα ἐν ἀγνοίᾳ μου, διότι ἂν τὸ ἤξευρα ἤθελα τὸν διώξει ἔξω ἀπὸ τὸ γραφεῖον, δὲν εἶχον τὴν παραμικρὰν εἴδησιν· ἐγὼ δὲν ἐπέτρεπον διὰ τὴν ἰδικήν μου ὑπηρεσίαν νὰ γίνῃ ὑπέρβασις, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἅλατος ἔτρεξα καὶ ἐπῆρα ἔκτακτον πίστωσιν· καὶ πῶς ἤθελον συγχωρήσει ὑπέρβασιν πληρωμῶν διὰ μίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν; Συμμερίζομαι ὅμως τὴν πρᾶξιν τοῦ συναδέλφου μου, ἵνα μὴ φανῇ ὅτι εἶμαι ἐγωϊστής· φροντίζω διὰ τὸν ἑαυτόν μου, ἀλλὰ δὲν ἐγκαταλείπω τοὺς ἄλλους. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν πρᾶξιν· ὁ κύριος Δρόσος ὑπέγραψε τὴν 2 Δεκεμβρίου ἓν ἔνταλμα διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πληρωμάτων 17,000 δραχμάς. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐρευνήσητε, κύριε ὑπουργὲ, ἂν ἡ πίστωσις αὕτη ἐπληρώθη μετὰ ταῦτα, διότι θέλω νὰ βεβαιωθῶ, ἂν ὁ διευθυντὴς τοῦ λογιστηρίου ἔπραξέ τι ἐν ἀγνοίᾳ μου. Πῶς ἠδυνάμην ἐγὼ νὰ δώσω ἄδειαν ὑπερβάσεως, ἵνα πληρωθοῦν τὰ πληρώματα, ἐνῷ ἡ ἀτομική μου εὐθύνη εἶναι περιπεπλεγμένη κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ λογιστικοῦ νόμου; Μέχρις ὀβολοῦ, κύριοι, δὲν ὑπάρχει εἰς ἐμὲ ἐνοχὴ, διὰ τοῦτο ἔχω τὸ θάῤῥος καὶ τὴν παῤῥησίαν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τιμωρήσῃ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον ὑπερβάσεις ὁποιοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι· ἐγὼ δὲν ἐπεκαλέσθην τὰ κακὰ προηγούμενα, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος· ἀπ’ ἐναντίας κατακρίνω τὰ κακὰ προηγούμενα πάντοτε, διότι ἐπεζήτησα καὶ ἐπιζητῶ τὴν ἀκεραίαν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὅστις εἶναι ἡ μόνη ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους· καὶ ἵνα βεβαιωθῆτε τοῦτο, ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸν νόμον τοῦτον, ἵνα ἴδητε ὅτι εἰργάσθην μεθ’ ὅλου τοῦ ἐνδιαφέροντος· διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τρεῖς μόνον ἡμέρας τῆς ψηφίσεώς του εἶχον τότε πόλεμον μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἔστειλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δεκαὲξ διατάγματα, ἅτινα ὑπέγραψεν ὁ Βασιλεὺς ἐν ἀγνοίᾳ μου καὶ ὅμως ἐγὼ τὰ ἔστειλα ὀπίσω ἀνεκτέλεστα. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ, κύριοι, μέχρι τριχὸς νὰ ἐξετάσητε αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰς τὸ παραμικρὸν δὲν ἐνέχεται ἡ κυβέρνησις τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέρος. Ἐπιθυμῶ ὥστε αὐτὸ τὸ ἔνταλμα τῶν 17,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ πληρώματα, νὰ ἐξετασθῇ καὶ νὰ μοὶ εἴπῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, ἐὰν ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος τὸ ἐθεώρησε ἐν ἀγνοίᾳ μου, διότι θὰ προκαλέσω τὴν τιμωρίαν του. Δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μένῃ τὰς χεῖρας ἐσταυρωμένας, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι ἔκαμον σφάλματα ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργοῦ, μὴ σεβόμενοι τὸν νόμον. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε ὑπουργὲ, λάβετε γνῶσιν ἐὰν αὐτὸ τὸ ἔνταλμα ἐθεωρήθη πρὸ τῆς 2 Δεκεμβρίου ἢ μετὰ ταῦτα.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παρετήρησα.

§91ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε καὶ εἴπητε ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεως διὰ νὰ φανῇ ὅτι ἐν ἀληθείᾳ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶμαι ἔνοχος μέχρι τριχός, καὶ λυποῦμαι πολὺ διὰ τί νὰ τὸ πράξῃ τοῦτο ὁ ὑπάλληλος, ἂν τὸ ἔπραξεν, ὡς δὲν τὸ πιστεύω· διατί νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν παράνομον πρᾶξιν, ἂν τὴν ἔπραξεν· εἶμαι δὲ σύμφωνος νὰ φανῇ ἡ Βουλὴ αὐστηρά· καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι αὐστηρά· καὶ σᾶς λέγω κρεμάσατε ὅλους, δὲν μὲ μέλει· ἐμὲ δὲν θὰ μὲ κρεμάσουν βεβαίως, διότι οὐδέποτε παρέβην τὸν νόμον· λέγω λοιπὸν ἀπὸ σήμερον νὰ ἀρχίσωμεν.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. (Πλησιάζει εἰς τὸν Κ. Χριστίδην καὶ δεικνύει ἕνα λογαριασμὸν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου).

§93ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν δίδω πίστιν εἰς αὐτὰ τὰ ἐντάλματα, ἐὰν δὲν ἐπεθεωρήθησαν ἀπὸ τὸ λογιστήριον, καὶ διὰ τοῦτο διϊσχυρίζομαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς μίαν τοιαύτην ὑπέρβασιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Κεχαγιᾶν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὁ γεννηθεὶς ἐν Σταυροδρομίῳ, καθὼς λέγει, καὶ ἀνατραφεὶς ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκείνῃ πόλει, καὶ ἀγωνισθεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ 50 ἔτη κατὰ συνέχειαν ἐντίμως, δὲν ἔκαμε ἔγκλημα εἰς τὸ ὁμοούσιον, διότι εἶπεν, ὅτι αὐταὶ αἱ προτάσεις εἶναι τσιφούτικαι· δὲν εἶπεν τσιφούτην κανένα, ἀλλά τσιφούτικαι, τουτέστι τὰς ἐκάλεσε μικρολόγους· δὲν μὲ δίδεις 200 δραχμὰς, δός μοι 30, δός μοι 2.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπ’ ὀλίγον, κύριοι βουλευταὶ, θὰ σᾶς ἀπασχολήσω· ἤθελον ἐγκαταλείψει καὶ τὰ ὀλίγα ταῦτα, ἐὰν δὲν ᾐσθανόμην ἐν ἐμοὶ τὴν ἀνάγκην νὰ δείξω, ὅτι ἡ ἕδρα τοῦ προέδρου δὲν μὲ ἔκαμε νὰ σιωπήσω, δὲν μὲ ἔκαμε νὰ κρύψω τὴν ἰδέαν μου, τὴν πεποίθησίν μου καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συνόδου σᾶς εἶπον, ὅτι ἐδῶ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἀντιπροσωπεύω, παρὰ τὴν πεποίθησίν μου, τὰς ἰδέας μου, καὶ ὅτι οἱαιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αἱ ἰδέαι μου δὲν ἐνοχοποιοῦν παρὰ μόνον ἐμέ. Καὶ αἰσθάνομαι, ὅτι καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, καθ’ ὅσον τὸ συζητούμενον, κύριοι, ζήτημα τὸ θεωρῶ τὸ σπουδαιότερον, ἢ τοὐλάχιστον ἓν τῶν σπουδαιοτέρων, τὸ σπουδαιότατον, ἀφ’ ὅσα ἡ Βουλὴ αὕτη ἐσυζήτησεν εἰς τὴν ἤδη λήγουσαν σύνοδον. Καὶ εἶναι, κύριοι, ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἡ βάσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος; Καὶ εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἐθυσίασαν πολλὰ διὰ ν’ ἀποκτήσωσι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, εἰς τοῦτο κυρίως καὶ πρὸ πάντων ἀπέβλεψαν, ἵνα οἱ ἀντιπρόσωποί των κανονίζωσι τὰ εἰσοδήματα καὶ τὰς δαπάνας τοῦ κράτους, ἵνα βαστῶσιν ὡς λέγουσι τὰ σχοινία τοῦ βαλαντίου τοῦ κράτους; Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ἢ ἀναπτύξω ὅτι τόπος ἔχων συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ Βουλὴν, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι μέγα τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς ταύτης, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι δημοκρατικὸν τὸ Σύνταγμα τοῦ τόπου ἐκείνου, ἅμα ἡ Βουλὴ αὐτοῦ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, εἴτε ἀφίνει νὰ χάνῃ τὸ δικαίωμά της τοῦ νὰ προσδιορίζῃ καὶ ἐξελέγχῃ τὴν χρῆσιν τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου ταμείου, ὁ τόπος αὐτὸς κατ’ οὐδὲν ὠφελεῖται ἀπὸ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα; Εἶμαι, κύριοι, φίλος τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, διότι ἐν τῇ εἰλικρινεῖ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ τὸ θεωρῶ τὸ καλλίτερον πάντων τῶν ἄλλων πολιτευμάτων, ἐν τῇ μὴ ὅμως εἰλικρινεῖ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ τὸ θεωρῶ τὸ χειρότερον· καὶ εἶχε δίκαιον ὁ Μονάρχης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶπε, τὸ δημοκρατικὸν ἢ τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα τὸ ἐννοῶ, τὸ συνταγματικὸν ὅμως δὲν τὸ ἐννοῶ, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Τί θέλετε νὰ ψηφίσητε προϋπολογισμὸν κατὰ κεφάλαια καὶ κατ’ ἄρθρα, εἶπον τινὲς τῶν προαγορευσάντων, ἀφοῦ δὲν ἐκτελῶνται; προσδιορίσατε ἓν ποσὸν διὰ τὰ διάφορα ὑπουργεῖα καὶ δόσατε τὴν ἄδειαν νὰ ἐξοδεύσουν ἐξ αὐτῶν. Ἂς μὲ συγχωρήσωσιν οἱ ἔντιμοι προαγορεύσαντες νὰ προσθέσω· ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν τηρεῖται, πρὸς τί νὰ ὑπάρχῃ Βουλή; Ὅταν αἱ περὶ δαπανῶν ἀποφάσεις σας δὲν ἐκτελοῦνται, ἐν πλήρει συνειδήσει τὸ λέγω, βλάπτετε ἐδῶ συνερχόμενοι.

§96ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἐννοοῦσα καὶ ἐγὼ, ὅταν εἶπον νὰ δώσητε ἓν χωριστὸν ποσὸν δι’ ἕκαστον ὑπουργεῖον.

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐν πλήρει συνειδήσει τὸ λέγω, ὅταν αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐκτελῶνται, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα δὲν ὠφελεῖ τὸν τόπον· ἂς ἔλθῃ τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα, ἂς ἐπέλθουν τὰ κακά του, αὐτὰ θὰ ᾖναι πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὰ κακὰ κακῶς ἐφαρμοζομένου συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Προσπαθῶ καὶ θὰ προσπαθήσω, κύριοι, νὰ ᾖμαι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομος· οἱ προαγορεύσαντες ἠθέλησαν νὰ ἐξετάσωσι τὰς προκειμένας πιστώσεις κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τύπον· οἱ περισσότεροι ἄφησαν κατὰ μέρος τὸ ποσὸν αὐτῶν. Ἐγὼ ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι αἱ πιστώσεις αὗται εἶναι νομιμώταται, ὅτι χρῆσις τῶν πιστώσεων τούτων ἐγένετο παρὰ τῶν προηγουμένων κυβερνήσεων ἐν πλήρει δικαιώματι καὶ οὐδαμῶς παρεβίασαν τοὺς νόμους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ 3,000,000 περίπου ὑπερβάσεως τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ δέκατον τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ; Ποῦ ἤθελεν εὑρεθῇ ἕνας ὑπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, ἂν ἐπαρουσίαζεν 10,000,000 λιρῶν στερλινῶν ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§98ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ ἀκόμη δὲν ἠξεύρομεν καὶ πόσα ἄλλα εἶναι.

§99ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον· εἰς τοῦτο περιορίζομαι μόνον, 3, 4 ἑκατομμύρια· δὲν ἠξεύρω. Ἐὰν εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἤθελε παρουσιασθῇ ἕνας ὑπουργὸς μὲ μίαν τοιαύτην ὑπέρβασιν, ποῦ ἤθελεν εὑρεθῇ ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος; Ποῖα μέτρα ἤθελε λάβει ἡ Βουλὴ ἐκείνη; Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι· εἶναι πρὸς τοῦτο καὶ ἡ φανερὰ παραβίασις τοῦ νόμου, ἣν ἀπέδειξαν οἱ προαγορεύσαντες, καὶ δὲν ἐξετάζω ποῖοι ἔκαμαν ταύτην τὴν παραβίασιν· σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι, πρὶν συζητήσητε, ἀγνοοῦσα τὰ ὀνόματα τῶν ὑπολόγων ὑπουργῶν· δὲν ἐζήτησα νὰ τὰ μάθω· δὲν εἶδα εἰμὴ τὴν ὑπέρογκον, ἄνομον ὑπέρβασιν καὶ εἶπα, ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσωμεν, πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν ἀρχήν. Εἶναι, κύριοι, παράβασις τοῦ νόμου; Ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος τὸ εἶπεν· ἐὰν ὑπάρχῃ, πληρωμὴ δὲν τὴν ἔκαμον ἐγώ· ἡ πληρωμὴ ὑπάρχει, ἡ αὐθαίρετος χρῆσις τῶν χρημάτων τοῦ κράτους ὑπάρχει. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον, κύριοι, πρώτην φορὰν παρουσιάζεται τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ἂς εὐχαριστηθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο· αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα εἰς τοὺς μεθ’ ἡμᾶς· διότι ἕως τώρα τοιαύτη πρότασις δὲν ἐπαρουσιάσθη ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ μόνος ὁ κύριος Κρεστενίτης ἐνθύμισε τί ἔγεινε κατὰ τὰ 1867.

§100Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἦτον ὑπουργὸς ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κύριος Κρεστενίτης πρόεδρος τῆς Βουλῆς.— Μόνος ὁ κύρ. Κρεστενίτης ἐνεθύμισε τὰ κατὰ τὰ 1867 διατρέξαντα ἐπὶ τῶν ὑπερβάσεων τῶν λαβουσῶν χώραν κατὰ τὸ 1866. Σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε Κρεστενίτη. Τί ἦτον εἰς τὸ 1866, ὅτε πρώτην φορὰν τὸ προσωπικὸν σύστημα εἰσήγετο ἐν τῇ κυβερνήσει καὶ τολμηρὸν καὶ αὔθαδες ἔκαμε τὰς ὑπερβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπρότεινε νὰ καταλογίσωμεν εἰς βάρος τοῦ ὑπολόγου; δίς, κύριε Κρεστενίτη, ἔγεινεν ἡ συζήτησις καὶ δὶς ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς κατεψηφίσθη εἰς βάρος τοῦ ὑπολόγου ἡ ὑπέρβασις ἐκείνη· κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν ὅμως ὑπερίσχυσεν ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ὑποστηρίζετε· σταματήσατε, εἶπον· φθάνει ἕως ἐδῶ, φθάνει τὸ παράδειγμα τῆς συζητήσεως, τῆς καταψηφίσεως ἐπὶ δύο ψηφοφορίας, θὰ ἔχῃ καλὰ ἀποτελέσματα, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα διὰ τὸ μέλλον. Τὸ ἐνθυμεῖσθε, κύριε Καραλίβανε; Ἤλθομεν ὅμως εἰς τὰ 1868, καὶ ἐκυβερνώμεθα ἄνευ προϋπολογισμοῦ, ἄνευ φορολογικῶν νόμων· εἰσεπράχθησαν φόροι ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐδαπανήθησαν χρήματα ἄνευ ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τί ἐγένετο καὶ τότε; ἐνῷ πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὄχι μόνον τοῦτο ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ στρατῶνες καὶ στρατόπεδα ἐσυσταίνοντο καὶ ὅπλα ἄνευ λόγχης καὶ λόγχαι ἄνευ ὅπλων παρηγγέλλοντο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς· τὶ ἔγεινε καὶ τότε; σταματήσατε, εἶπον, δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ πλέον τὸ τοιοῦτον. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ 1869, καὶ ἔγειναν πάλιν παρατηρήσεις περὶ ὑπερβάσεων γενομένων, καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης μᾶς εἶπε χθὲς, ὅτι τότε ἔλαβεν ἐν ἑαυτῷ τὸ μάθημα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται τὰ τοιαῦτα, καὶ σήμερον, ὅτε ἐπαναλαμβάνονται λέγει, ὅτι πρέπει νὰ παύσωμεν ἕως ἐδῶ, πρέπει νὰ σταματήσωμεν μέχρι τῆς συζητήσεως· διότι τοῦτο θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα διὰ τὸ μέλλον.

§102Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§103ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ λέγω, κύριοι, ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους ἡ Βουλὴ νὰ ἀρχίσῃ νὰ δείξῃ, ὅτι αἰσθάνεται ὅτι ἔχει δικαιώματα, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἄλλους, ὅτι ἔχουν κατέναντι αὐτῆς καθήκοντα· πρέπει ἐπὶ τέλους ν’ ἀρχίσῃ· καὶ ἡ ὑπομονὴ ἀρκετὰ ἐτηρήθη καὶ ἡ παράβασις τῶν καθηκόντων ἀρκετὰ ἠνέχθη παρ’ ἡμῶν καὶ ἀρκετὰ ἐσπρώχθη παρὰ τῶν ἄλλων. Λέγων τάχα τοῦτο, κύριοι, νομίζετε ὅτι εἶμαι θῦμα καμμιᾶς ἀπάτης καὶ ὅτι πιστεύω, ὅτι θὰ κατορθωθῇ τι; Ὄχι· τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ φανερώσω τί φρονῶ, τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ μὴ ἦμαι κεκρυμμένος. Ὅταν βλέπω τὸν ὑπόλογον νὰ τολμᾷ νὰ ἀναβαίνῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, καὶ τοὺς δικαστάς του νὰ τοὺς προσβάλλῃ καὶ τοὺς δικαστάς του νὰ τοὺς ἐλέγχῃ καὶ ἐπὶ τῆς πράξεώς του νὰ καυχᾶται, ὅταν βλέπω καὶ ἀκούω ἐπαναλαμβανομένην καὶ ὑποστηριζομένην τὴν ἀρχὴν, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσητε μέχρι τῆς συζητήσεως, ὄχι δι’ ἄλλο, εἰμὴ διότι οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἔχουν ἐλευθέρας τὰς χεῖρας, νὰ ἐνεργῶσιν ὅπως καὶ ἂν θέλωσιν, ὦ, κύριοι, δὲν εἶμαι τόσον κοντοφούσης, ἂς μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν κοινὴν ἔκφρασιν, διὰ νὰ μὴ βλέπω, ὅτι ἡ ὑποστήριξις αὕτη, τὴν ὁποίαν προσφέρει ἡ ἀδύνατος φωνή μου εἰς τὰ συμπεράσματα τῆς ἐπιτροπῆς, θέλει μείνει ἄνευ ἀποτελέσματος, ὅταν πρὸς τοῦτο εἶδον, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἁπλῆ πρότασις μομφῆς, ἡ προταθεῖσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, δὲν ἐγένετο δεκτὴ, ὤ! θὰ ἦμαι πολὺ μωρὸς νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ πρότασις περὶ τῆς καταψηφίσεως θέλει εὕρει ὑποστήριξιν. Τὸ σύστημα θὰ προχωρήσῃ, τὸ σύστημα θὰ βαδίσῃ ἐμπρὸς καὶ διὰ νὰ πέσῃ πρέπει νὰ βαδίσῃ. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πολιτευομένων, τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ καὶ τότε καὶ νῦν εὑρισκομένων, ἀπέδωκεν ὅλα τὰ κακὰ τῆς κακῆς διοικήσεως τοῦ τόπου εἰς τὴν μὴ ἠθικοποίησιν τοῦ λαοῦ, συνεβούλευσε δὲ νὰ συνεργασθῶμεν ὅλοι ὅπως ὁ λαὸς ἠθικοποιηθῇ· ἕτερος ἀντέταξεν, ὅτι ἔνοχος δὲν εἶναι ὁ λαὸς, ἐὰν κακῶς τὸ πολίτευμά μας καὶ ἡ διοίκησις βαδίζῃ, ἔνοχοι εἶναι οἱ πολιτικοὶ καὶ ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ διορθώσωσι τὸν ἑαυτόν τους. Λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν περιμένω διόρθωσιν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, ὅταν ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι (καὶ λέγω ἡμεῖς διὰ νὰ μὴ ἐξαιρέσω τὸν ἑαυτόν μου, καὶ λέγω ἡμεῖς διὰ νὰ μὴ νομίσῃ κανεὶς, ὅτι ὑπαινίττομαι ἄλλους ἐκτὸς τοῦ ἑαυτοῦ μου), ὅταν ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι παρουσιάζωμεν ἐν τῷ συνόλῳ ἡμῶν μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἀλληλοπληκτίζεται περὶ τοῦ ποῖα τῶν μελῶν της θὰ καθέξωσι τὴν ἐξουσίαν· ἀφίνομεν ὅμως τὰς ἰδέας μας, τὰς ἀντιθέτους ἀρχάς μας, τοὺς ἀλληλοπληκτισμούς μας ὁσάκις πρόκειται νὰ καλύψωμεν τὰς παρεκτροπὰς τῆς ἐξουσίας ταύτης καὶ δίδομεν τὰς χεῖρας ἵνα τὰς καλύψωμεν. Τί πταίει ὁ λαὸς εἰς τοῦτο; Αὐτὸς ὁ λαὸς, ὅστις λέγομεν ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἠθικοποιήσεως, ἐπάλαισεν ὅπως καθιερώσῃ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ μετὰ μίαν πρώτην ἐπανάστασιν κατὰ τὸ 1843 τὸ ἔλαβε, τὸ καθιέρωσεν· εἰς τὰς χεῖράς μας τὸ παρέδωκε νὰ τὸ ἐκτελέσωμεν. Τί ἐπράξαμεν; Τὰ ἁμαρτήματά μας τὰ ἀπεδώσαμεν εἰς τὴν ἀνικανότητα τοῦ τότε Βασιλέως, καὶ ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1862 ἐπῆλθεν· ἂν ἔκτοτε μία ἀντίδρασις ἐπαρουσιάζετο, ἡ 10 Ὀκτωβρίου δὲν θὰ ἐπήρχετο. Ἔγεινε δευτέρα ἐπανάστασις ῥιζικωτέρα. Συνετάχθη πράγματι σύνταγμα, καθὼς τὸ λέγουν οἱ ξένοι, δημοκρατικόν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ὡς ἐπὶ τῆς πρώτης βασιλείας, κατεστράφη διὰ τῆς παραβάσεως τῶν νόμων περὶ διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Κατὰ τὸ 1866, ὅτε ἄρχεται ἡ παράβασις αὕτη, σᾶς λέγουν, ἂς σταματήσωμεν καὶ ἂς ἀρχίσωμεν εἰς τὸ μέλλον· παρεδέχθημεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς; ὄχι· διότι ἠλπίζαμεν, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ἡ συζήτησις ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματά της ὑπὲρ τῆς ἰδέας μας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐσφαλμένη καί ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ τὴν ὑποστηρίζω καθ’ οἱουδήποτε, ὄχι διότι πιστεύω ὅτι θὰ γείνῃ τίποτε ὑπὲρ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ φαίνεται ὑψωμένη μία σημαία καθαρὰ, σταθερὰ, ἀποφασιστική· ἀδιάφορον πόσοι θὰ ταχθῶσιν ὑπὲρ τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συντάγματος, ἀδιάφορον πόσοι ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου θέλουν νὰ ἀγωνισθῶσιν.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργὸς). Κύριοι, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, οὔτε θέλει νὰ παραμένῃ εἰς ταύτην καλύπτων τὰ ἐγκλήματα τοῦ ἑτέρου· οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην διὰ τοῦ ἐγκλήματος νὰ ὑπάρξῃ, οὔτε διὰ τῆς σιωπῆς ὑπὲρ τῶν ἐνόχων νὰ διατηρηθῇ. Καὶ ἀναντιῤῥήτως, κύριοι, εἶναι τόλμη μεγίστη νὰ κηρύξῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν ὑπερεπλεόνασαν ἡ κακία καὶ ἡ διαφθορὰ καὶ ὅτι ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ἁγνὰ καὶ εὐγενῆ αἰσθήματα ὀλίγων μόνον. Ἐὰν, κύριοι, ἡ ἠθικὴ τῆς κοινωνίας μέχρι τοῦ βαθμοῦ τούτου κατήντησεν, ἀλλοίμονον! δὲν ὑπάρχει, κύριοι, τότε τίς ὁ σώσων· ἀλλ’ ὁ σώσων, κύριοι, εἶναι μεταξὺ ἡμῶν καὶ πολλὰ παθών.....

§105ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄλλο ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ ἄλλο ἡμεῖς.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ, θέλω ἐπιμείνει μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κυρίου ζητήματος. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὁποῖον τὸ παρέστησαν, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑψωθῇ εἰς βαθμὸν ῥιζικῆς παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπικινδύνων συνεπειῶν. Θέλω ἀποδείξει, ὅτι διὰ τῶν γεγονότων, τῶν σήμερον ἐνώπιόν σας παρουσιασθέντων, οὔτε τὸ σύνταγμα παραβιάζεται, οὔτε ἡ πατρὶς κινδυνεύει. Ἐρωτῶ πρῶτον, τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι ἐτέθησαν κατὰ τῆς κακῆς θελήσεως, ἐτέθησαν νὰ ἐμποδίσωσι καὶ τιμωρήσωσι τὰς καταχρήσεις, ἢ εἶναι φραγμὸς, δεσμὸς, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ὁ ὑπεύθυνος ὑπουργὸς εἶναι ἠναγκασμένος νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ βλέπῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου κινδυνεύοντα; Δικαιοῦται, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς νὰ θέσῃ τὴν κεφαλήν του ὑπὸ τὴν λαιμητόμον ἀναλαμβάνων τὴν εὐθύνην καὶ μετὰ θάῤῥους νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιόν σας καὶ εἴπῃ, βλέπων τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος κινδυνεύοντα, ἀνάγκας ἀπαιτούσας θεραπείαν, ὤφειλον νὰ τὰς θεραπεύσω; καὶ ὅταν, κύριοι, θεραπεύωνται αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου ἐντίμως, καλῇ τῇ πίστει, καὶ πρὸς καλὸν, καὶ ἀπομακρύνωνται οἱ κίνδυνοι κατὰ τῆς τάξεως, δύνασθε τότε νὰ καταδικάσετε τὸν ὑπουργόν; Ἐγὼ ἀμφιβάλλω· δὲν θέλει εὑρεθῆ κανεὶς νὰ κατακρίνῃ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, κύριοι, ἄδικος ἡ μομφὴ κατὰ τῶν πιστώσεων· δὲν ὑπάρχει ἴσως ἔθνος εἰς τὸ ὁποῖον πιστώσεις νὰ μὴ ὑπάρχουν· διότι εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν ἔγκειται νὰ μὴ δύναται νὰ εὕρῃ τὸ τέλειον· καὶ ἐν τούτοις τὰ ἔθνη δὲν ἠμποροῦν νὰ σταματήσουν ἕως οὗ νὰ εὕρωσι τὸ τέλειον. Καὶ ἐὰν, κύριοι, τοιαύτη ᾖναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων, ποτὲ δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀπαιτήσητε ἀπὸ τὴν πρόβλεψιν τοῦ ἀνθρώπου νὰ μὴ συμβαίνωσι λάθη· ποτὲ δὲν θὰ ἀποφύγητε τὰς πιστώσεις. Καὶ ποῦ, κύριοι, τῷ ὄντι πιστώσεις δὲν ἐζητήθησαν; Εἰς ποῖον ἔθνος οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν εὑρέθησαν ὀλίγον ἢ πολὺ ἐσφαλμένοι καὶ δὲν ἐζητήθησαν πιστώσεις; Ἀλλὰ τί ζητοῦμεν νὰ προλάβωμεν; Τὴν κακὴν χρῆσιν, τὴν σπατάλην, τὴν ἀδιαφορίαν τῶν διευθυνόντων τὰ κοινά, καὶ ὄχι τὰ ἐκ μιᾶς δικαιολογημένης καὶ ἀναποφεύκτου ἀνάγκης προερχόμενα· διότι τότε ἐναντίον τῶν πιστώσεων αὐτῶν οὐδὲν παράπονον δύναται νὰ ἐγερθῇ. Τί θέλετε, κύριοι, ὅταν πρόκειται περὶ ζητημάτων ἀσφαλείας, ὅταν πρόκειται περὶ προμηθείας ἅλατος, περὶ τῶν ἐκ τῶν πυρκαϊῶν καταστροφῶν, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ἀναγκῶν, ἠθέλατε ἡ κυβέρνησις νὰ δέσῃ τὰς χεῖρας καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τούτων; Καὶ ἐζήτησε τὴν θεραπείαν διὰ πιστώσεων. Αὐτὸ εἶναι ἔγκλημα, καὶ διὰ τοῦτο κινδυνεύει ἡ κοινωνία, καὶ διὰ τοῦτο κινδυνεύει τὸ σύνταγμα; Κύριοι, δὲν πιστεύω αὐτὸ νὰ ᾖναι σπουδαῖον, καὶ νὰ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἐνώπιόν σας· δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ δύναταί τις νὰ ἐπιφέρῃ καταδίκην κατὰ τῶν πιστώσεων, ὅταν, καθὼς σᾶς εἶπον, αἱ πιστώσεις εἰς τὴν βάσιν καὶ κατ’ οὐσίαν δὲν ἀμφισβητοῦνται, ἡ εἰλικρίνειά των δὲν πολεμῆται, ἡ ἀναγκαιότης των δὲν ἀμφισβητῆται. Δὲν βλέπω λοιπόν, κύριοι, διατὶ ἐξώγκωσαν ἐπὶ τοσοῦτον τὰς μομφὰς κατὰ τῶν πιστώσεων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Ἀλλά, λέγουν, τὸ ἄτοπον ὑπῆρξεν εἰς μίαν πίστωσιν· διότι ἐγένοντο ἔξοδα, χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἄδεια βασιλική. Κύριοι, νομίζω ἰδίως ἐπ’ αὐτῆς τῆς περιστάσεως δὲν ἔπρεπε πολὺ νὰ ἐπιμένουν, διότι ἡ περίστασις αὐτὴ ἀποδεικνύει τὴν εἰλικρίνειαν μὲ τὴν ὁποίαν ἐνεργήθησαν. Ἂν ἀντὶ τούτου ἐζητεῖτο ἡ ἄδεια τοῦ βασιλέως, ἂν ἀντὶ τούτου ἐλαμβάνετο μία πίστωσις ἔκτατος, ἤθελον σήμερον ἐπιμένει κηρύττοντες, ὅτι ἡ μεγίστη αὕτη παρανομία ἔλαβε χώραν; Ὄχι· δὲν κατεφέρθησαν κατὰ τῶν ἄλλων πιστώσεων τῶν ἐνεργηθεισῶν ὡς ἐκτάκτων. Καὶ τί ἀποδεικνύει, κύριοι, τοῦτο; Ὅτι εἰς τὴν ἀλληλουχίαν τῶν κυβερνήσεων ἐν ᾧ συνεισέφρησεν ἓν ἔξοδον, ἀτυχῶς δὲν παρετηρήθη ἡ ἀταξία· διότι, ἂν τῷ ὄντι ἐγνωρίζετο ἐξ ἀρχῆς, ἤθελεν εὐκόλως θεραπευθῇ.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρετηρήθη· τὸ λέγει ὁ κ. Χρηστίδης.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω λοιπόν, κύριοι, καὶ ὁμιλῶ πάντοτε διὰ τὰς παρατυπίας, εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν κυβερνήσεων οἱ τύποι δὲν ἐτηρήθησαν ἐξ ἀρχῆς καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπροκλήθη θεραπεία διὰ τὸ φαινόμενον αὐτὸ ἄτοπον. Ἀλλά, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω καὶ αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις ἔβλαψεν εἴς τι, ἢ, τί κακὸν καὶ ἐγκληματικὸν παρουσιάζει, ὥστε νὰ καταφερώμεθα σήμερον καὶ ζητοῦμεν τὴν πηγὴν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ διὰ τὸν ἐξιλασμόν του; Εἶσθε πολιτικὸν Σῶμα, κύριοι, κρίνατε τοὺς λειτουργοὺς τῆς πολιτείας ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν· ἡ ἀπόφασίς σας εἶναι σπουδαία λίαν, ἀποφασίζει τὴν πολιτικὴν τύχην· διὰ νὰ ἐκδώσητε μίαν ἀπόφασιν τοιαύτην πρέπει νὰ ἐξετάσητε ὑφ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας τὸ γεγονὸς· εὑρίσκετε μίαν κακὴν πρόθεσιν ἢ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς πολιτείας; Ἂν δὲν εὑρίσκετε τὸ ἔγκλημα, δὲν ἐγνοῶ ποῦ θὰ στηρίξετε τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ζητοῦν. Καί τοι προσέξας, κύριοι, πολύ, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀκούσω τίποτε, παρὰ λόγους κατὰ παραβάσεως τύπων.

§109ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νόμων.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ· τύπων πάντοτε. Ἀλλά, κύριοι, ἡ παραβίασις αὕτη, ὅπως ἐγένετο καὶ δι’ ὅ,τι ἐγένετο, ὅπως παρουσιάζεται, δὲν ἐμπεριέχει τι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἄξιον μομφῆς. Ἑπομένως παραδεχόμενοι τὰς πιστώσεις ταύτας δὲν νομίζω, ὅτι πλημμελεῖτε, οὔτε συντελεῖτε διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξετε ἓν σύστημα, μίαν τάξιν, ἡ ὁποία τείνει εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῶν νόμων, οὔτε ὅτι συγκαλύπτετε ἐγκλήματα καὶ ἐλαττώματα· διότι ἔγκλημα εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει, τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποδείξουν οἱ ἰσχυρισμοὶ τῶν πολεμησάντων τὰς πιστώσεις δὲν ἀπέδειξαν, ὅτι καλύπτονται παραπτώματα εἰς βλάβην τοῦ τόπου. Ἰδοὺ διατὶ νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι θεραπεύουσιν ἀνάγκας ἀληθεῖς.

§111Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Βουλῆς κ. Λομβάρδου μὲ ἀναγκάζει ἀκουσίως νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου· διότι ἡ ὁμιλία του αὕτη δὲν ἀπέβλεπε παρὰ εἰς ἐμέ. Ἔθιξεν ὅλους τοὺς πολιτευομένους καὶ νέος Φωκίων, καὶ νέος Οὐάσιγκτων ἦλθε νὰ ὑψώσῃ ἐν Ἑλλάδι σημαίαν νέαν. Θέλομεν ἐξετάσει τὴν σημαίαν του αὐτήν. Ἀλλὰ ἐγκαταλείπων συνεχῶς τὴν θέσιν του καὶ λαμβάνων μέρος εἰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν πρόσωπα, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν κόμματα, ἔπρεπε διὰ μίαν στιγμὴν νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἡ θέσις τοῦ προέδρου τοῦ Βουλῆς δὲν εἶναι προωρισμένη διὰ τοιαύτας ὁμιλίας καὶ τοιαύτας ἀποστολάς.

§112ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε, πρόεδρε.

§113Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ πρόεδρος πρέπει νὰ κάθηται εἰς τὴν ἕδραν ἀμερόληπτος, ἥσυχος καὶ ἤρεμος. Ἀλλὰ δυστυχῶς κατὰ τὴν ἐφετεινὴν σύνοδον μᾶς ἐδόθη τὸ πρωτότυπον παράδειγμα εἰς συνταγματικὰ κράτη, νὰ βλέπωμεν τὸν πρόεδρον νὰ ἀφίνῃ τὴν ἕδραν του καὶ νὰ ἀναμιγνύεται εἰς ὅλας τὰς κομματικὰς ἔριδας, εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν κόμματα. Ὄχι· αὐτὸς ὁ ὑψῶν τὴν σημαίαν, ὡς ἄλλος Οὐάσιγκτων, ὁ ὁποῖος παρίσταται ὡς μόνος κοινοβουλευτικὸς ἄνθρωπος, ἔπρεπε νὰ σπουδάσῃ τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλευτικῶν κρατῶν, διὰ νὰ μάθῃ, πῶς ἐκεῖ κρατεῖται ἡ θέσις τοῦ προέδρου· δὲν ἀφίνεται ἐκεῖ ἡ θέσις τοῦ προέδρου, διὰ νὰ καταλαμβάνεται ἡ θέσις αὑτὴ, καὶ τοξεύωνται βέλη μετὰ πικρίας καὶ Ἱσπανικῆς χολῆς κατὰ τῶν ἀντιπάλων. Ὄχι· τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ προέδρου. Τοῦτο, κύριοι, ἔπραξε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς βουλῆς κύριος Λομβάρδος. Ἐγκαταλείψας τὴν ἕδραν του ἦλθε μὲ φαρέτραν πλήρη καθ’ ὅλων τῶν πολιτευομένων, ἰδίως κατ’ ἐμοῦ, τὸν ὁποῖον ἠθέλεσε νὰ ἀποδείξῃ καὶ ἀσυνεπῆ καὶ ἀνήθικον. Δύναται νὰ ἔχῃ ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς Βουλῆς οἱανδήποτε γνώμην θέλει περὶ ἠθικῆς· δὲν θέλω τὸν παρακολουθήσει εἰς τὰς ἰδέας του ταύτας· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ διαφέρει, εἶναι, νὰ ἀποδείξω, ὅτι οὔτε ἀνήθικος, οὔτε ἀσυνεπὴς ἐφάνην, ἄν ἠθέλησα νὰ ὑποστηρίξω πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέβλεπον καὶ ἐμὲ καὶ ἄλλους ὑπουργούς. Ὁ κ. Λομβάρδος ἀναμιμνησκόμενος λόγους τινὰς, τοὺς ὁποίους χθὲς περὶ τῆς πιστώσεως τοῦ Ἁτμοδρόμονος σᾶς εἶπον, εἶπεν, «ὡμολόγησεν ὁ κ. Ζαΐμης, ὅτι ἡ πίστωσις τοῦ Ἁτμοδρόμονος τὸν ἐδίδαξε ποία πρέπει νὰ ᾖναι ἡ διαγωγὴ μιᾶς κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις, καὶ μολαταῦτα ἦλθε νὰ δώσῃ τὰς χεῖρας εἰς ἀντιπάλους καὶ ἀμνηστεύων τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα μὲ αὐτοὺς ἔπραξε, σᾶς ἐπρότεινε νὰ ἐγκρίνητε τὰς πιστώσεις». Χθὲς, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἐπαινῶ τὴν αὐστηρότητα τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ αὐστηρὰ ἐξέλεγξις τῆς Βουλῆς θέτει χαλινοὺς εἰς τὰ ὑπουργεῖα, καὶ ἀνέφερα, ὅτι ἡ περυσινὴ συζήτησις καὶ ἐμὲ τὸν ἴδιον περιώρισε καὶ μετὰ μεγάλης δυσκολίας ἀπεφάσιζα νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν Βασιλέα ἀναπληρωτικὴν ἢ ἔκτακτον πίστωσιν. Ἰδοὺ τὶ σᾶς εἶπον χθὲς. Ἀλλ’ αἱ πιστώσεις, τὰς ὁποίας ὑπερασπίσθην, περιέχουν τι ἐγκληματικόν; Τί εἶναι ὅλον τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύω ἡμέρας σᾶς ἀπασχολεῖ; Ἐὰν ἔπρεπε νὰ προκληθῇ βασιλικὸν διάταγμα χορηγοῦν τὴν πίστωσιν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· οὐδεὶς ἐφιλονείκησε τὴν οὐσίαν, διότι οὐδεὶς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰς μίαν κυβέρνησιν, ὅταν εἶχες φόβους περὶ τῆς διατηρήσεως τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ἔπρεπε νὰ δεσμεύσῃς τὰς χεῖρας· δὲν δύναται οὔτε ἡ Βουλὴ αὐτὴ, οὔτε ἄλλη τις νὰ θέσῃ τοιούτους περιορισμοὺς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ὑποστηρίζων τὰς πιστώσεις αὐτὰς, ὑπεστήριξα ἔγκλημά τι εἴτε τοῦ κυρίου Τομπάζη, εἴτε τοῦ διαδόχου αὐτοῦ ὑπουργοῦ; Ἔδωκα καμμίαν ἀμνηστείαν εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην ἢ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ἢ ἄλλον τινὰ πολιτικόν; Κανὲν ἔγκλημα, κύριοι, δὲν ἔπραξεν ὁ κ. Δεληγεώργης· σᾶς τὸ ἀπέδειξε τρανώτατα, καὶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς τὸ ἐπανέλαβε λίαν καθαρῶς· εἴτε καλὴ εἴτε κακὴ, κύριοι, τοιαύτη ἑρμηνεία ἐδόθη εἰς τὸν λογιστικὸν νόμον καὶ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν τὴν ἀκολουθοῦμεν ἤδη πρὸ εἰκοσαετίας. Ἂς ἤρχετο ὁ κ. Λομβάρδος νὰ φέρῃ πρότασιν μεταβολῆς τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἀλλ’ οὐδὲν δικαίωμα εἶχε νὰ μὲ ὀνομάσῃ ἀσυνεπῆ. Ἐνθυμήθη προσέτι, διότι τὸ μνημονικόν του καὶ ἡ φαντασία του εἶναι ζωηρὰ, ὅ,τι πέρυσι εἶπον, ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἠθικοποιηθῶμεν καὶ τὸν λαὸν νὰ ἠθικοποιήσωμεν· ἀλλ’ ὅταν ἀμνηστεύητε, εἶπεν, τὰ ἐγκλήματά σας δὲν ἠθικοποιεῖτε τὸν λαὸν, καὶ ἀπόδειξις εἶναι σήμερον, ὅτι κλονίζεται τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς βλέπει ἀπειλούμενον πότε ἀπὸ τὰς σχολὰς, πότε ἀπὸ τὰς ἀντιδράσεις τῆς ζωηρᾶς φαντασίας του. Κύριοι, οὐδεμίαν ἀνήθικον πρᾶξιν ἔπραξα ὑποστηρίζων τὰς πιστώσεις διὰ νὰ δώσω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Λομβάρδον νὰ μοῦ δώσῃ μάθημα ἠθικῆς καὶ συντάγματος· δὲν δέχομαι ἀπὸ τὸν κ. Λομβάρδον τοιοῦτον μάθημα· ἔχω εἴκοσιν ἐτῶν πολιτικὸν βίον καὶ οἱ ἀντίπαλοί μου θέλουν ὁμολογήσει καὶ περὶ τῆς ἠθικῆς μου καὶ περὶ τῶν φρονημάτων μου τῶν συνταγματικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ταυτίζονται μετὰ τῶν τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ εὔχομαι μέχρις οὗ καταβῶ εἰς τὸν τάφον ποτὲ νὰ μὴ ταυτισθοῦν. Αἴ, κύριοι, δὲν ἔρχονται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ λέγουν ὅ,τι θέλουν, διότι ἔχουσι φωνὴν καὶ οἱ ἄλλοι. Ἂν ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι ἐν Ἑλλάδι, ἂν ὁ κ. Βούλγαρης, ὁ κ. Δεληγεώργης, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ κ. Χρηστίδης θεωροῦνται ἄνθρωποι διεφθαρμένοι καὶ δὲν μένῃ παρὰ ἡ σημαία τοῦ κ. Λομβάρδου διὰ νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα, ἐῤῥέτω αὐτὴ ἡ Ἑλλὰς (εὖγε· χειροκροτήματα). Τὸν βεβαιῶ δὲ, ὅτι τὴν σημαίαν, τὴν ὁποίαν θὰ στήσῃ, ἂς ὑπάγῃ νὰ τὴν στήσῃ ἀλλοῦ· ἡ σημαία του δὲν θὰ εὕρῃ παρὰ τινας ἀποπλανημένους ἀνθρώπους (χειροκροτήματα).

§114ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤλπιζα ὅτι ὁ κύριος Ζαΐμης ἤθελεν ἐρεθισθῆ τοσοῦτον· ἂς πιστεύσῃ ὅτι θέλω προσπαθήσει νὰ τηρήσω ὅλην τὴν ἠρεμίαν εἰς τὴν προκαλουμένην ἀπάντησίν μου καὶ δὲν θέλω ποσῶς μιμηθῆ τὴν φρασεολογίαν του. Ὡμίλησε, κύριοι, περὶ Φωκιώνων, περὶ Οὐασιγκτώνων· ὡμίλησε περὶ σημαίας, τὴν ὁποίαν παντοῦ ἀλλοῦ δύναται νὰ τὴν στήσῃ τις, ἐγὼ ἰδιαιτέρως, ἀλλ’ οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι. Μᾶς θεωρεῖ λοιπὸν ἀκόμη ξένους ὁ κύριος Ζαΐμης; Πιστεύει ὅτι ἀκόμη δὲν ἐτελέσθη ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου;

§115ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοεῖ αὐτό.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ. (θόρυβος).

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐννοεῖτε, κύριοι, πολὺ καλὰ, ὅτι εἶμαι προσκεκλημένος, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ σταθῆτε ἥσυχοι ν’ ἀκούσητε τὴν ἀπάντησίν μου, ἡ ὁποία, μείνατε βέβαιοι, δὲν θέλει ὑπερβῆ τῆς μετριοπαθείας τὰ ὅρια. — Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Ζαΐμην, διότι μοῦ δίδει αἰτίαν νὰ προβῶ εἰς μίαν ἐξήγησιν. Νὰ στήσω ἀλλοῦ τὴν σημαίαν μου· ἂν μὲ τοῦτο ἐννοῇ τὴν σημαίαν τῆς ὑπὸ τὴν ἰδίαν μου ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὰς ἰδίας πεποιθήσεις μου ὑποστηρίξεως τῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἐλευθερίας, ὡς ἐγὼ τὴν ἐννοῶ, τὸν ἀπαντῶ, ὅτι ἀλλοῦ καλλίτερα δὲν δύναμαι νὰ τὴν στήσω, ἢ εἰς τὰς Ἀθήνας· διότι ἐδῶθεν ἐξῆλθεν, ἐδῶθεν ἐλπίζομεν ὅτι θέλει ἐξέλθει ἡ διδαχὴ τῆς ἐλευθερίας εἰς τὴν σκλαβωμένην Ἀνατολὴν, ὅτι αἱ πεποιθήσεις ἑκάστου εἶναι σεβασταὶ καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο δικαίωμα ἔχει ν’ ἀπαιτῇ ὁ εἷς πολιτικὸς ἀπὸ τὸν ἄλλον παρὰ σεβασμὸν εἰς τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις του· πολὺ δὲ περισσότερον, ὅταν αὗται ἐκφράζωνται οὐχὶ κρύφα, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἂν ὅμως μὲ τὴν λέξιν σημαίαν μου ἐννοῇ σημαίαν κυβερνήσεως ἢ ἐξουσίας, ἂς ἀκούσῃ μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν τὸν εὐχαριστῶ ὅτι μοῦ δίδει αἰτίαν νὰ τὴν εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν εἶμαι τόσον ἀνόητος ὥστε νὰ μὴν ἐννοῶ, ὅτι οὐχὶ σήμερον, ἀλλὰ οὔτε μετὰ πέντε, οὔτε μετὰ δέκα, οὔτε μετὰ εἴκοσι ἔτη, (ὅτε ἐγὼ ἴσως δὲν θὰ ὑπάρχω εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἢ δὲν θὰ ἦμαι εἰς κατάστασιν νὰ κατατρίβωμαι εἰς τὴν πολιτικὴν τύρβην) οὔτε μετὰ εἴκοσιν ἔτη, λέγω, ἕνας Ἑπτανήσιος δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ ἔχῃ ἀξίωσιν, ὅπως κυβερνήσῃ τὸν τόπον τοῦτον. (Διακοπή).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε.

§119ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, κύριοι, πεποίθησις τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα εἰς ὅλους τοὺς συμπολίτας μου, μετὰ τῶν ὁποίων εἶμαι συνδεδεμένος πολιτικῶς, καὶ τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν, καὶ εἶναι πεποίθησις οὐχὶ φαντασίας, ἀλλὰ πρακτικοῦ νοός· οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν ἐγνωρίσαμεν ἀκόμη οὔτε τοὺς ἀνθρώπους, οὔτε τὰ συστήματα, οὔτε τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἑπομένως οὔτε τὰς ἀπαιτήσεις των. Ἀφίνω εἰς ἄλλους ἐξ Ἑπτανήσου, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔρχονται ἐδῶ φανερὰ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκφράζοντες τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις των, ἀφίνω εἰς αὐτοὺς νὰ πιστεύουν, ὅτι ῥαδιουργοῦντες τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον θὰ κατορθώσουν νὰ λάβουν εἰς χεῖρας τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος· τοῖς λέγω σκληρῶς ἀπατῶνται. Τοιαύτης οὔσης τῆς πεποιθήσεώς μου, ἀνευρίσκετε περὶ σημαίας πολιτικῆς ἢ ἐξουσίας, ἠπατήθητε πολὺ εἰς τὰς σκέψεις σας. Ἐξέφρασα, κύριοι, ζωηρὰ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην τὰς πεποιθήσεις μου καὶ τὰς ἐξέφρασα ἐν γνώσει ὅτι αἱ πεποιθήσεις μου αὗται ἦσαν εἰς ἀντίθεσιν καὶ πρὸς ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων ἕως τώρα εἰς ἀντίθεσιν πολιτικὴν ἐν Ἑλλάδι εὑρέθην, καὶ πρὸς ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων ἄχρι τῆς στιγμῆς ταύτης συνειργάσθην. Τοῦτο ἦτο μάθημα Ἱσπανικῆς σχολῆς;

§120ΤΙΝΕΣ. Ἱσπανικῶν ἀρχῶν.

§121Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Χολῆς.

§122ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλὰ, πνευματωδεστέρα ἡ δευτέρα διόρθωσις ἀπὸ τὴν πρώτην, τῶν ἀρχῶν. Ἀλλ’ εἴτε Ἱσπανικῆς χολῆς, εἴτε Ἱσπανικῆς Σχολῆς, εἴτε Ἱσπανικῶν ἀρχῶν, ἂν ἤθελον ν’ ἀκολουθήσω ἕνα ἀπὸ τὰ τρία, ἤθελον ἀκούσει τοὺς φίλους μου, οἱ ὁποῖοι πρὸ μικροῦ μ’ ἐστενοχώρησαν νὰ μὴ ὁμιλήσω· ἡ μὴ Ἱσπανικὴ ὅμως εἴτε Σχολὴ, εἴτε χολὴ εἴτε ἀρχὴ μοι ἐπέβαλε νὰ μὴ τοὺς ἀκούσω καὶ ἦλθον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου καθαρά· διότι οὕτως ἐσυνήθισα καὶ δὲν ἔμαθα νὰ τίθεμαι εἰς πάλην μετὰ τῆς συνειδήσεώς μου. Ἐκφράζω τὴν ἰδέαν μου καθαρὰ καί τοι πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ βήματος λαλῶν· διότι ἴσως ἡ ἁπλότης μου, κύριε Ζαΐμη, ἴσως ἡ ἀνοημοσύνη μου δὲν μὲ ἔκαμε ποτὲ νὰ πιστεύσω, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλῶν χάνω τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ, διότι εἶμαι πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐλάβομεν τοιοῦτον παράδειγμα εἰς τὰς παρελθούσας συνόδους, μᾶς εἴπατε· ἂς ἐξετάσω τὰ ἄλλα συνταγματικὰ ἔθνη καὶ θέλω ἴδει, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἵσταται σιωπηλὸς καθ’ ὅλον τὸ διάστημα καὶ διευθύνει ἁπλῶς τὰς συνεδριάσεις. Ἔχω ἀνάγκην βέβαια νὰ μὲ δώσῃ συνταγματικὰ μαθήματα ὁ ὁ κύριος Ζαΐμης, τὸ ὁμολογῶ· εἶνε περιττὸν νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶμαι ὁ κατάλληλος νὰ τὸν διδάξω τὸ συνταγματικὸν δίκαιον· διότι κἀγὼ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν μοὶ ἔλθῃ εἰς τὸν νοῦν νὰ διδαχθῶ εἰδικῶς, ἂς μένῃ ἥσυχος ὅτι δὲν θέλω προσφύγει εἰς τὰς συμβουλάς του. Δὲν ἔλαβον κατὰ νοῦν νὰ ἐξετάσω τὶ κάμουν οἱ ἄλλοι πρόεδροι τῶν ἄλλων κοινοβουλίων· ἐξήτασα τὶ ὀφείλω νὰ κάμω ἐγὼ καὶ ἔθεσα περὶ τούτου εἰς καλὴν πίστιν καθένα. Λαμβάνων τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου εἶπα πρὸς ὑμᾶς, δὲν θὰ μὲ εὕρετε παρὰ ἀνήκοντα εἰς ἕνα ἕκαστον, εἰς ὑμᾶς καὶ δὲν θὰ μὲ ἰδῆτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνήκοντα, παρὰ εἰς τὰς ἀρχάς μου καὶ τὰς ἰδέας μου. Δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον συνᾴδει μὲ τὸ συνταγματικὸν δίκαιον τὸ νὰ συγχύζηται ὁ βουλευτὴς μετὰ τοῦ προέδρου· δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον εἶχε δίκαιον νὰ πιστεύσῃ ποτὲ ὁ κύριος Ζαΐμης, ὅτι ὁ Λομβάρδος ἀναβαίνων τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ἤθελε κλείσει τὸ στόμα του δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν σύνοδον. Θὰ ἔχῃ βεβαίως δίκαιον νὰ μοῦ ἐνθυμίσῃ τὴν προεδρείαν, ἂν μὲ ἴδῃ νὰ παραταχθῶ, ἐν τῇ ἐξακολουθήσει τῶν καθηκόντων τῆς προεδρείας, εἴτε ὑπὲρ τῶν φίλων μου, εἴτε κατὰ τῶν ὑποτιθεμένων ἀντιπάλων. Δὲν ἔχει δὲ δικαίωμα νὰ μὲ ἀπευθύνῃ παράπονον, ὅταν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὰς πεποιθήσεις μου δὲν τὰς ἐξέφραζα κατέναντι πολὺ πλέον ἰσχυόντων· τὰς ἰδέας μου τὰς ἐξέφρασα καὶ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἦμαι βωβός· μὲ εἴδατε, τὴν ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου καὶ κατὰ τοῦ προέδρου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τοῦ μόνου ἀνθρώπου μὲ τὸν ὁποῖον εἰργάσθην καὶ νομίζω ὅτι θέλω ἐξακολουθήσει νὰ συνεργάζωμαι· ἂν εἶχέ τις νὰ παραπονεθῇ, ἔπρεπε νὰ παραπονεθῇ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, ὁ ὁποῖος πολὺ πρὶν ἀναβῶ μὲ εἶπε καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ μὴ ὁμιλήσω· τῷ εἶπα δὲν ἠμπορῶ νὰ κρύψω ὅ,τι ἔχω μέσα μου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον στοχάζομαι, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν πολὺ ὀλιγώτερον δικαίωμα εἶχεν ὁ κύριος Ζαΐμης νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν διάνοιάν μου, πρὸς τὸν ὁποῖον λέγω καὶ ἐγὼ ὅτι καὶ ἐγὼ νὰ ὑπάγω εἰς τὸν τάφον, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ μοὶ ὑποδείξῃ, διότι τὴν τοιαύτην πολιτικὴν, ἤγουν τὴν τοῦ κυρίου Ζαΐμη, θεωρῶ ὅτι μέγιστα κακὰ θέλει φέρει ἐν Ἑλλάδι. Καὶ καθὼς παρετήρησα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, ὅτι δὲν ἔπρεπε καὶ δὲν τοῦ ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ συγχίσῃ τὴν θέσιν τοῦ προέδρου μὲ τὴν τοῦ βουλευτοῦ, τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ συγχίσῃ τὰς ἰδέας μου ταύτας μὲ τὰς ἰδέας κανενὸς ἄλλου. Εἰς τὰ μικρὰ κράτη ἰδίως, εἰς τὰ κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσπαθοῦν νὰ ἀναδειχθῶσιν, εἰς τὰ κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πανταχόθεν ἐπιβουλεύονται, πρὸ πάντων ἡ εἰλικρίνεια τῆς ἐκφράσεως (ὅταν μάλιστα πρόκειται διὰ τὴν τήρησιν νόμων, καὶ νόμων οὐσιωδῶν τῆς πολιτείας) εἶναι τὸ πρώτιστον καθῆκον τοῦ πολιτευομένου. Εἴθε, κ. Ζαΐμη, νὰ ἦμαι εἰς ἀπάτην, εἴθε ἡ πολιτικὴ ἡ κεκαλυμμένη, ἡ ὕπουλος, εἴθε ἡ πολιτικὴ, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων διὰ τῆς ἠπιότητος, διὰ τῆς ὑποκρίσεως, διὰ τῆς περικαλύψεως τῶν συμβαινουσῶν παρανομιῶν, εἴθε νὰ ᾖναι ἡ καλλιτέρα. Τὸ λέγω ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ· διότι ἐὰν ἡ ἰδική μου πολιτικὴ ἰδέα ᾖναι ἐσφαλμένη, κ. Ζαΐμη, κακὸν δὲν θὰ φέρῃ, καὶ σᾶς εἶπον τὸν λόγον· ὅτι δὲν ἐλησμόνησα κ. Ζαΐμη, ὅτι πρέπει νὰ παρέλθῃ μία εἰκοσαετία διὰ νὰ ἠμπορέσῃ τις ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον νὰ καθήσῃ ἐπὶ τοῦ πηδαλίου τῆς πολιτείας ταύτης· ἀλλ’ ἂν ἡ πολιτικὴ, φίλτατε καὶ ἀγαθὲ κ. Ζαΐμη, ἡ ἰδική σας ᾖναι βλαβερά, βλάβη θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν τόπον τοῦτον, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ὑποφέρωμεν καὶ ἡμεῖς· καὶ ὅτι ἡ βλάβη θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποδεικνύουσι τὰ προηγούμενα. Τὰ αὐτὰ αἴτια τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα φέρουν. Λυποῦμαι ὅτι τὸ μικρὸν τοῦτο ἐπεισόδιον ἔδωσεν αἰτίαν εἰς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας. Ἐλπίζω, πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἡσυχάζων ἀπὸ τὸν ἄδικον ἐρεθισμὸν, ὁ ὁποῖος τοῦ ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς πρώτης ἀγορεύσεώς μου, θέλει εὕρει ἀρκούντως δικαιολογημένην τὴν δευτέραν. Καταβαίνων τοῦ βήματος τοῦ ἀπευθύνω καὶ δεύτερον τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης μου, διότι μοὶ ἔδωσε τὴν αἰτίαν νὰ κάμω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οὐχὶ πρὸς τὸν κ. Ζαΐμην, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀκούουν τὴν ἐξομολόγησιν ἣν ἔκαμα.

§123ΖΑΪΜΗΣ. Ὀλίγα θὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν μόνην παρατήρησιν. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας του ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς βουλῆς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἀγνοῶ εἰσέτι ἂν ἐγένετο ἡ ἕνωσις· ἐγὼ οὐδεμίαν διάκρισιν ὁμιλῶν ἔκαμα· ἐννοεῖ δὲ πολὺ καλὰ ὁ κ. Λομβάρδος ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐρεθισθῶ, ὅταν κατηγορούμην ὡς ἀνήθικος πολιτικός.

§124ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σεῖς τὸ εἴπατε κ. Ζαΐμη.

§125ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἀναλαμβάνω διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα οὔτε περὶ Ἑπτανήσου, οὔτε περὶ Πελοποννήσου, οὔτε περὶ Στερεᾶς· αἱ γνῶμαι μου, αἱ ἰδέαι μου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πρὸ καιροῦ γνωσταί. Ποτὲ δὲν μὲ κατέλαβε πνεῦμα στενοκέφαλον· ὅλους τοὺς Ἕλληνας τοὺς θεωρῶ ἀδελφοὺς καὶ οὐ μόνον τοὺς ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅπου λαλεῖται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ πιστεύεται ὁ Χριστὸς τοὺς θεωρῶ ὁμοίους μὲ τὸν ἑαυτόν μου.

§126ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά, Ἀρκετά.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ πιστώσεις πρέπει νὰ ψηφοφορηθῶσι μία μία. Ἔχομεν πρῶτον τὴν πίστωσιν 350,000 δραχμῶν· ἔχει ὡς ἑξῆς τὸ νομοσχέδιον.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δρ. 350,000 Ἄρθρον 1. Κυροῦνται αἱ κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς χορηγηθεῖσαι διὰ Βασ. Διαταγμάτων τῆς 9 καὶ 22 Δεκεμβρίου 1869 ἔκτακτοι πιστώσεις ἐκ δραχμῶν τριακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων, ἀριθ. 350,000, καταλογιζόμεναι ἐπὶ τῶν ἑξῆς κεφαλαίων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869.

ΠΙΝΑΞ. Τῶν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς χορηγηθεισῶν ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγένετο δεκτή. Δευτέρα πίστωσις εἶναι ἡ ἐκ δραχμῶν 426,273 ἔχουσα ὡς ἑξῆς·

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δρ. 426,273 χορηγηθεισῶν εἰς διάφορα ὑπουργεῖα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπικυροῦνται αἱ κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς χορηγηθεῖσαι κατὰ τὸν ἐπισυναπτόμενον πίνακα διὰ Β. Διαταγμάτων ἔκτακτοι πιστώσεις δραχμῶν τετρακοσίων εἴκοσι ἓξ χιλιάδων διακοσίων ἑβδομήκοντα τριῶν, ἀριθ. 426,273 καταλογιζόμεναι κατὰ τὸν συναπτόμενον πίνακα ὑπὸ τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1870.

ΠΙΝΑΞ τῶν ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Βουλῶν χορηγηθεισῶν ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1870.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτῆς δὲν ὑπάρχει γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς.

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγένετο δεκτή. Κατόπιν ἔχομεν τὴν ἐκ

δραχ. 223,500. Ἔχει ὡς ἑξῆς·

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δρ. 223.500, χορηγηθεισῶν εἰς διάφορα ὑπουργεῖα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπικυροῦνται αἱ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ χορηγηθεῖσαι διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν διακοσίων εἴκοσι τριῶν χιλιάδων πεντακοσίων, ἀριθμὸς 223,500, καταλογιζόμεναι κατὰ τὸν συνηπτόμενον πίνακα εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1869. ΠΙΝΑΞ ἀναπληρ. Πιστώσεων τῆς χρήσεως 1869 χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διαταγμάτων ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς πιστώσεως.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτή. Κατόπιν ἔρχεται ἡ πίστωσις τῶν 174,000. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὡς ἑξῆς.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 174,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. ἑκατὸν ἑβδομήκοντα τεσσάρων χιλιάδων, ἀριθ. 174,000, καταλογιζομένη ὡς ἑξῆς.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν πίστωσιν ἐκ δραχ. 50,000. «Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δρ. ἑβδομήκοντα χιλιάδων (ἀριθ. 70,000), καταλογιζομένη εἰς τὸ κεφ. 3 ἀριθ. 6 «Διατήρησις καταδίκων.»

§139ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, εἰς τὴν ἀναγνωσθεῖσαν αὐτὴν πίστωσιν, τὴν ἀποβλέπουσαν τὴν διατήρησιν καταδίκων, παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι 20,000 δραχ., διότι κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς ἐδαπανήθησαν ἔτι 20,000.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν πίστωσιν τῶν 23,418. «Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δρ. 23,418 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. εἴκοσι τριῶν χιλιάδων τετρακοσίων δέκα ὀκτὼ, ἀριθ. 23,418, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ Κεφάλ. Βʹ. ἄρθρον 5 «Γαιάνθρακες». Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὰ ἑξῆς. «Ἡ τετάρτη τῶν πιστώσεων δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη, διότι, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, δὲν ὑφίστατο ἀνάγκη ἀγορᾶς γαιανθράκων, ὁ δὲ λόγος ὁ προβληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν ἀγορὰν ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἦσαν εὐθηνοί, δὲν εἶναι ἰσχυρὸς καὶ σύμφωνος μὲ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ἀντίτιμον τῶν γαιανθράκων ἐπληρώθη συναινέσει τῆς Βουλῆς, ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως ταύτης, ἀφίησι δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐκτίμησιν τῆς παρανόμου ταύτης πράξεως».

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτή. Ἑτέρα πίστωσις εἶναι ἡ τῶν 271,000.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχ. 271,000 χορηγηθεισῶν εἰς διάφορα ὑπουργεῖα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Κυροῦνται αἱ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ χορηγηθεῖσαι διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχ. διακοσίων ἑβδομήκοντα μιᾶς χιλιάδων, λεπτομερῶς ἀναφερόμεναι εἰς τὸν προσηρτημένον πίνακα καὶ καταλογιζόμεναι εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1870.

Πίναξ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως 1870 χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διαταγμάτων ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὰ ἑξῆς· «Δι’ ὅλα ταῦτα ἡ ἐπιτροπή, καίτοι βαρυθυμοῦσα, προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔγκρισιν τῆς πιστώσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν 180 χιλιάδων δραχμῶν, τὸν καταψηφισμὸν δὲ εἰς βάρος τοῦ διατάξαντος τὴν πληρωμὴν τῶν δραχμῶν 6,000, αἵτινες ἐπληρώθησαν πλέον τοῦ πρέποντος εἰς δημοσιογραφικὰ ὄργανα ἀπὸ τῆς 9 Ἰουλίου μέχρι τῆς 2 Δεκεμβρίου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νὰ καταλογισθῶσιν αἱ 6,000 εἰς βάρος τοῦ διατάξαντος, νὰ ἐκφράσῃ δὲ ἡ Βουλὴ μομφὴν διὰ τὰ λοιπὰ ἔξοδα, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν αὐτήν· ἑπομένως παρεδέχεται τὴν πίστωσιν ὡς ἀνεγνώσθη;

§145ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν πίστωσιν ἐκ δραχ. 100,060.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχμῶν ἑκατὸν χιλιάδων ἑξήκοντα, ἀριθ. 100,060, καταλογιζομένη εἰς τὰ ἑξῆς κεφάλαια καὶ ἄρθρα.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Πίναξ τῶν ἀπαιτουμένων ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῶν κατωτέρω σημειουμένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσ. 1870.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν φέρει παρατηρήσεις.

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐκ δραχ. 174,000. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. ἑκατὸν ἑβδομήκοντα τεσσάρων, χιλιάδων ἀριθ. 174,000, καταλογιζομένη ὡς ἑξῆς·

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐκ δραχ. 212,225. Εἰς ταύτην ὁ ὑπουργὸς ἐπρότεινε τὴν ἐλάττωσιν διαφόρων κονδυλίων

ὥστε ἡ πίστωσις μετεβλήθη ὡς ἑξῆς·

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 212,225 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. διακοσίων δώδεκα χιλιάδων διακοσίων εἴκοσι πέντε, ἀριθ. 212,225, καταλογιζομένη ὡς ἑξῆς·

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν πίστωσιν τῶν 324,241.43.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1870. Ἄρθρον μοναδικόν. Χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. τριακοσίων εἴκοσι τεσσάρων χιλιάδων διακοσίων τεσσαράκοντα μιᾶς καὶ λεπτῶν τεσσαράκοντα τριῶν, ἀριθ. 324,241.43 ἐπὶ τοῦ διὰ τὴν χρῆσιν 1870 γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καταλογιζομένη κατὰ τὸν συναπτόμενον πίνακα εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια·

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἐκ δραχ. 191,500 πίστωσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καταλογίζουσα αὐτὴν εἰς βάρος τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς;

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἐπρότεινε τὴν προσθήκην ἐκ δραχ. 3,000 ἐπὶ τοῦ κεφ. «ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας»· ὁ δὲ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὴν αὔξησιν διαφόρων ποσῶν τῶν διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου, ἀναβιβασθέντος τοῦ μὲν ποσοῦ τῶν «ἐξόδων διοικήσεως» εἰς 41,500 τοῦ δὲ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς δραχ. 272,120.08 Τὰ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι....

§159ΔΑΓΡΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. πρόεδρε.

§160ΤΙΝΕΣ. Ἂν ᾖναι 15 (θόρυβος).

§161ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι τὸ ὅλον τῆς πιστώσεως, ἓν μέρος μόνον δὲν παραδέχεται ἡ ἐπιτροπή.

§162ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, παρακαλῶ νὰ προσθέσητε 3,000 δρ. εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 10, ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὰ ποσοστά, τὰ παραχωρούμενα εἰς τοὺς δήμους τοῦ κράτους ἀπὸ φόρους οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν «ὅμοια φόρου οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων»· ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπρότεινεν ἀπὸ 2,000 νὰ γίνουν 5,000.

§164ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§166ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§167ΠΕΡ. ΠΕΤΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Θὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ διάφορα ποσὰ ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων καὶ κατὰ τὴν ἑξῆς σημείωσιν· (ἀναγινώσκει).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ 191,500 ἔγινε 272,120,08.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, καλά.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ μίαν μικρὰν πίστωσιν πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν εἰς Λαύριον ἀποσταλεισῶν ἐπιτροπῶν.

§171ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας πιστώσεως πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν τῶν εἰς Λαύριον ἀποσταλεισῶν ἐπιτροπῶν. Ἄρθρον 1. Χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν δώδεκα χιλιάδων ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου ΙΓʹ. Ἄρθρου 4 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἔτος 1870. Ἄρθρον 2. Τὸ ἀνωτέρω ποσὸν διανεμηθήσεται ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, λόγῳ ἀποζημιώσεως, εἰς τὰ μέλη τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος ἀποσταλεισῶν εἰς Λαύριον ἐπιτροπῶν πρὸς ἐξέτασιν τῶν ἐκεῖ ἐκβολάδων.»

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ἀντίῤῥησιν;

§173ΠΟΛΛΟΙ. Οὐδεμίαν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτή· ἑπομένως ἐτελείωσαν αἱ πιστώσεις.

§175ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι πολὺ προχωρημένη, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐνασχοληθῶμεν ὀλίγας στιγμὰς διὰ νὰ δώσωμεν τέλος εἰς ἓν νομοσχέδιον λίαν οὐσιῶδες, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς συνόδου καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐστήριξε κατὰ μέγα μέρος τὰς προσδοκίας της περὶ ἰσοζυγίου μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ κράτους· ἐννοῶ τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἐσυζήτησεν ἡ Βουλὴ μὲ μεγάλην ἀκρίβειαν, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι κατηρτίσθη ἓν νομοσχέδιον ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ τέλειον· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κινδυνεύει νὰ ματαιωθῇ, διότι εἷς τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἠθέλησε νὰ συγκολλήσῃ εἰς αὐτὸ πρόσθετόν τινα διάταξιν, καὶ μολονότι ἐθεωρήθη αὕτη ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὡς ἴδιον νομοσχέδιον, μ’ ὅλον τοῦτο ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς διὰ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς σφόδρα ὑπὲρ αὐτῆς ἐνδιαφερομένους ἀπεφάσισε νὰ προηγηθῇ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς ἀπὸ τὴν ἐπιψήφισιν, τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, ἔμεινε καὶ μένει ἕως τώρα ἐκκρεμὲς μὲ μεγάλην ζημίαν τοῦ δημοσίου. Ἐπειδὴ εὐτυχῶς ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου ἐσυζητήθη καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ψηφοφορίας, παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως αὐτῆς, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε, κύριοι, νὰ γείνῃ;

§177ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν τί θέλει, ἀλλὰ ὀφείλετε νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἐκκρεμὴς, τοὐτέστι, νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ἢ ὄχι.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ εἴπατε πρὸ ὀλίγου νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν ἓν ἀντικείμενον, ὑπάρχει δὲ καὶ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ· νομίζω ὅτι τὸ προεδρεῖον ὀφείλει εἰς αὐτὰ νὰ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ λάβῃ τὴν γνώμην καὶ τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς.

§179ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἰξεύρετε ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ προβῇ εἰς τὸ σύνολον τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νόμου πρὶν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε λόγος· εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλει ἡ Βουλὴ; νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ εἰς τὸν προϋπολογισμόν;

§181ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολισμοῦ τῆς Βουλῆς.

§182ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον! (διάλογοι).

§183ΑΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§184ΜΕΡΙΚΟΙ. Νὰ παύσωσιν οἱ διάλογοι, κ. πρόεδρε.

§185ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ. Τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, κ. πρόεδρε.

§186ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρχεται τῆς ἀναγνώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς.)

§187ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου, διότι δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινεν ἔνστασις ὅτι δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, διότι τινὲς τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι ἕτοιμοι· ἑπομένως προχωροῦμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον..........

§189ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, κ. πρόεδρε· οἱ παραδεχόμενοι τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου ἀπὸ πάσης δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ εἴπωσι ναί.........

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, θὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Θέτω τὸ ζήτημα, κύριοι, διὰ νὰ ἠξεύρετε τί ψηφοφορεῖτε οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν, ὅτι οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον ἀποκλείονται.......

§191ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐφεξῆς.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα—πάσης δημοσίας ὑπηρεσίας λέγουσι ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§193ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ψηφοφορία γίνεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· τὰ δὲ ἄρθρα μέλλουν νὰ συζητηθοῦν.

§194ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν κκ. Σαράβα καὶ Πονηροπούλου. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν. Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ, ὅτι οἱ ὀφείλουντες εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ τοῦ 1871 ἀποκλείονται ἀπὸ πάσης δημοσίου ὑπηρεσίας, ναὶ ἢ ὄχι;

§195ΤΙΝΕΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐψηφοφόρησαν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες, εὑρίσκονται εἰς τὰ δωμάτια (θόρυβος).

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, νὰ καθήσετε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§197ΤΙΝΕΣ. Ὁ Κεχαγιᾶς, ὁ Σοῦτσος, δὲν ἐψηφοφόρησαν· εὑρίσκονται εἰς τὰ δωμάτια. (Συνέρχονται πολλοὶ βουλευταὶ περὶ τὸ προεδρεῖον ἀναφέροντες διάφορα ὀνόματα βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες, ὡς εὑρισκόμενοι εἰς τὰ δωμάτια).

§198ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀρνοῦμαι, κύριε Πρόεδρε.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκλεισεν ἡ ψηφοφορία. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἡ ψῆφός σας, παρὰ μόνον ἂν ἦσθε παρὼν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν νὰ λογισθῇς καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαρτίαν.

§200ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον δὲν ἔγεινεν εἰς καμμίαν ψηφοφορίαν. Οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὰ δωμάτια θεωροῦνται ὡς παρόντες μόνον διὰ τὴν ἀπαρτίαν· δὲν καταλογίζονται ὅμως εἰς τοὺς ψηφοφορήσαντας.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ καθαρισθῇ, κύριοι, πόσοι εἶναι εἰς τὰ δωμάτια.

§202ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, ἀδιάφορον ἂν τὸ ζήτημα ἔπεσεν· ἀλλὰ μοῦ κακοφαίνεται πολὺ νὰ παρερμηνεύηται ἡ περὶ πλειοψηφίας τῶν παρόντων διάταξις τοῦ συντάγματος.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ,τι εἶναι παράνομον νὰ τὸ εἴπητε.

§204Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκ δευτέρου ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον, κ. Πρόεδρε.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Σαράβα, ἐπειδὴ εἶσθε ψηφολέκτης καὶ θὰ ὑπογράψητε τὸν κατάλογον, σᾶς ἐρωτῶ νὰ μὲ εἴπητε ...

§206ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὑπογράφω, δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ἀποτέλεσμα. Λέγω μόνον ὅτι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο δὲν εἶναι σωστόν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ βουλὴ παραδέχεται τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Σαράβα, νὰ τὸ εἴπητε.

§208ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐψηφηφόρησαν ἐν ὅλῳ 96, ἐξ αὐτῶν 37 εἶπον Ναὶ, 51 εἶπον Ὄχι καὶ 8 ἠρνήθησαν, 6 μὲν ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια, 2 δὲ ῥητῶς ἠρνήθησαν, ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου ἀπεῤῥίφθη.

§210ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὄχι, δὲν ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλὰ. Ἀπεῤῥίφθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ ψήφων 51 κατὰ 37.

§212ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη, ἀλλὰ διὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον...

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀκούσατε τὸ σύνολον, κύριοι.

§214ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἄρχεται τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐξόδων).

§215ΙΩ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαρτία δὲν εἶναι.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ βλέπω καὶ ἐγὼ, κ. Φλέσα· ἔχετε δίκαιον. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. ὥρᾳ 8 Μ. Μ.