1871.05.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76

Τῆς 12 Μαΐου 1871.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 3. Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ συνόλου τοῦ νόμου περὶ ἐκβολάδων. Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθησαν τὰ ἄρθρα 1 ἕως 9 τοῦ εἰρημένου νόμου καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας, ὡς ἑξῆς.

ΝΟΜΟΣ.

Περὶ ἐκβολάδων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ.

Περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων. Ἄρθρον 1. Ἐκβολάδες εἶναι αἱ μεταλλοῦχοι ὗλαι αἱ ἐξορυχθεῖσαι εἰς ἀρχαιοτέραν ἐποχὴν καὶ εὑρισκόμεναι ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς, ἢ ἐντὸς δεξαμενῶν, φρεάτων, σπηλαίων, στοῶν ἢ ἀλλαχοῦ. Ἄρθρον 2. Αἱ ἐκβολάδες ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ Κράτος διατίθενται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ἄρθρον 3. Ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπεται εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις χορηγεῖ τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα διὰ πλειστηριασμοῦ εἰς τὸν ἀναδεχθησόμενον νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ δημόσιον ἀνώτερον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ὁρίζεται δὲ ὡς ἐλάχιστος ὅρος 60%. Ἄρθρον 4. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Βασιλ. διατάγματος προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν συμβουλίου ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου. Τὸ συμβούλιον τοῦτο καταρτίζεται ἐκ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου αὐτῆς, τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον προεδρεύσαντος, τοῦ προέδρου τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιτρόπου, τῶν εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφετῶν, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ καθηγητοῦ τῆς ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἑνὸς τῶν ἐν αὐτῷ καθηγητῶν τῆς νομικῆς καὶ ἑνὸς τῶν καθηγητῶν τῆς χημείας. Οἱ τελευταῖοι δύω διορίζονται κατὰ τετραετίαν διὰ Β. διατάγματος. Τὸ συμβούλιον συγκαλεῖται καὶ προεδρεύεται ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ, λογίζεται δὲ πλῆρες, ἐὰν παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις ἐννέα ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ, πλὴν δὲν ἐνεργεῖ νομίμως ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ τούτου κωλυομένου, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ προέδρου τῆς προηγουμένης Συνόδου. Ἄρθρον 5. Καθαρὰ πρόσοδος, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θέλει πληρόνει ὁ ἐργολάβος τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀξίας τῶν παραγομένων μετάλλων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δραχμῶν 300 κατὰ τόνον διὰ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, καμινεύσεως κλπ. Ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀξίας προσδιορίζεται κατὰ τριμηνίαν ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἀπὸ τοὺς προέδρους τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τὸν διευθυντὴν τοῦ πολυτεχνείου· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὡς πρὸς μὲν τὴν ἀξίαν τῶν μετάλλων θέλει λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ τιμολόγια τῆς Εὐρώπης, ὡς πρὸς δὲ τὴν περιεχομένην ἐξ ἑκάστου εἴδους ποσότητα, τὰ ἐξαγόμενα τῶν χημικῶν ἀναλύσεων, αἵτινες θέλουσιν ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ τὴν ἄμεσον αὐτῆς ἐποπτείαν ἐπὶ δειγμάτων, λαμβανομένων παρὰ τοῦ Γεν. ἐφόρου τοῦ Λαυρίου ἐξ ἑκάστης χελώνης. Ἄρθρον 6. Τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου βεβαιοῦται καὶ εἰσπράττεται εἰς χρήματα κατὰ τὴν διὰ ξηρᾶς ἢ διὰ θαλάσσης μεταφορὰν ἢ ἐξαγωγήν. Μέχρι δὲ τοῦ κατὰ τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον κανονισμοῦ τοῦ μέσου ὅρου ὁ ἐργολάβος καταβάλλει εἰς λογαριασμὸν διὰ πᾶσαν μεταφερομένην ἢ ἐξαγομένην ποσότητα τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁρισθείσης διὰ τὴν προηγουμένην τριμηνίαν καθαρᾶς προσόδου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Βʹ.

Περὶ τῶν διὰ τὴν παραχώρησιν προαπαιτουμένων. Ἄρθρον 7. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διορίζει ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἐκ μηχανικῶν, ὀρυκτολόγων καὶ χημικῶν, ἡ ὁποία μεταβαίνουσα ἐπιτοπίως ὅπου ὑπάρχουσιν ἐκβολάδες, ἐνεργεῖ τὰς ἀπαιτουμένας καταμετρήσεις καὶ ἀναλύσεις, ὑποβάλλει δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν· αʹ. Γενικὰ διαγράμματα ἐμφαίνοντα τὴν ἔκτασιν τῶν ἐκβολάδων καὶ τὰ ὅρια αὐτῶν, σχετιζόμενα πρὸς σταθερὰ φυσικὰ ἢ τεχνητὰ ἀναλλοίωτα σημεῖα. Ἐὰν ὁ ὄγκος τῶν εἴς τινα θέσιν εὑρισκομένων ἐκβολάδων ὑπερβαίνῃ τὰ δύω ἑκατομμύρια τόνων, διαιρεῖ αὐτὴν διὰ σταθερῶν σημείων εἰς πλείονας μερίδας, εἰς τρόπον ὥστε ἑκάστη μερὶς νὰ περιέχῃ δύω περίπου ἑκατομμύρια τόνων. βʹ. Ἐγκαρσίους τομὰς δεικνυούσας τὸ πάχος τῶν ἐκβολάδων. γʹ. Πίνακας τῶν γενομένων χημικῶν ἀναλύσεων. δʹ. Ὑπόμνημα γεγραμμένον ἑλληνιστὶ καὶ γαλλιστὶ, καὶ διαλαμβάνον ἀκριβῶς τὸν δῆμον, τὸ χωρίον, τὴν θέσιν καὶ τὰ ὅρια τῆς γῆς, ἔνθα κεῖνται αἱ ἐκβολάδες, τὴν κατ’ ἐπιφάνειαν ἔκτασιν, τὸν ὄγκον καὶ τὸ εἰδικὸν καὶ ὁλικὸν βάρος αὐτῶν, τὰ ἐξαγόμενα τῶν χημικῶν ἀναλύσεων, τὰ ἔξοδα τῆς ἐξορύξεως καὶ καμινεύσεως κατὰ τόνον καὶ τὸν μέσον ὅρον τῆς ὡς ἔγγιστα καθαρᾶς προσόδου· καὶ έ. Δείγματα εἰλημμένα ἐκ τῶν διαφόρων στρωμάτων καὶ θέσεων τῶν ἐκβολάδων. Τὸ ὑπόμνημα τῆς ἐπιτροπῆς τυπόνεται καὶ ἀποστέλλεται πρὸς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πρέσβεις καὶ προξένους τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ κοινοποιηθῇ πρὸς τοὺς ἐργοστασιάρχας καὶ πάντας τοὺς δυναμένους νὰ ἀναλάβωσι τὴν καμίνευσιν. Ἄρθρον 8. Μετὰ τὴν παραλαβὴν τῶν ἀνωτέρω ἐγγράφων, ἀλλ’ οὐδέποτε πρὸ τῆς παρελεύσεως ἓξ τοὐλάχιστον μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκδίδει καὶ δημοσιεύει δι’ ἐγχωρίων καὶ ξένων ἐφημερίδων τὸ πρόγραμμα τοῦ πλειστηριασμοῦ κατὰ μερίδας. Ἐν τῷ προγράμματι ὁρίζεται ὁ τόπος καὶ ἡ ἡμέρα τοῦ πλειστηριασμοῦ, αἱ ἀρχαὶ ἐνώπιον τῶν ὁποίων θέλει ἐνεργηθῆ, καὶ ἡ σειρὰ, καθ’ ἣν θέλουσι πλειστηριασθῆ αἱ διάφοροι μερίδες. Μεταξὺ δὲ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδόσεως τοῦ προγράμματος καὶ τῆς τοῦ πλειστηριασμοῦ πρέπει νὰ μεσολαβῇ διάστημα χρονικὸν οὐχὶ βραχύτερον τῶν ἐννέα μηνῶν. Ἄρθρον 9. Οὐδεὶς δύναται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν πλειστηριασμὸν, ἢ νὰ κάμῃ μετ’ αὐτὸν ἔγγραφον προσφορὰν, ἐὰν μὴ προηγουμένως καταθέσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐγγύησιν ἐκ δραχμῶν 50,000. Ἡ ἐγγύησις δίδεται εἴτε εἰς μετρητὰ, εἴτε εἰς μετοχὰς τῆς ἐθνικῆς καὶ Ἰονικῆς Τραπέζης, εἴτε εἰς τίτλους δημοσίων δανείων, μετὰ τὸ 1862 συνομολογηθέντων.» Ἄρθρον 10. Ἐὰν ἐντὸς τριάκοντα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς πρώτης δημοπρασίας παρουσιασθῇ προσφορὰ κατὰ 3% ἀνωτέρα τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῆς, ἐπιτρέπεται καὶ δευτέρα δημοπρασία, ἥτις κηρύσσεται μὲν παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς προσφορᾶς, ἐνεργεῖται δὲ μετὰ δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ προγράμματος. Διαρκούσης τῆς προθεσμίας τῶν τριάκοντα ἡμερῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας εἶναι δεκταὶ ἀνώτεραι προσφοραὶ, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἔγκρισις τοῦ ἀποτελέσματος τῆς πρώτης δημοπρασίας. Οἱ τελευταῖοι πλειοδόται εἶναι ὑπόχρεοι διὰ τῆς προσφορᾶς των ἐπὶ τεσσαράκοντα μὲν ἡμέρας ἀπὸ τοῦ πέρατος τῆς δημοπρασίας, ἐὰν ἡ δημοπρασία ᾖναι πρώτη, ἐπὶ δέκα δὲ, ἐὰν ἡ δημοπρασία ᾖναι δευτέρα. Ἐὰν αἱ γενόμεναι προσφοραὶ δὲν θεωρηθῶσι συμφέρουσαι, διατάσσεται ἡ διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου καμίνευσις τῶν ἐκβολάδων.

§2ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι αἱ διατάξεις τῶν τελευταίων διατάξεων τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ἄνευ νόμου.

§3ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀπολύτως· θὰ γίνῃ ὅ,τι γίνεται εἰς τὰ ἕτερα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνει τὸ δημόσιον διὰ λογαριασμόν του, ὡς π. χ. ἐπὶ τῶν ἁλυκῶν κτλ.

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ ζητηθῶσι πιστώσεις πολὺ μεγάλαι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον;

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει).

«ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γʹ.

Περὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἐργολάβου. Ἄρθρον 11. Ὁ ἐργολάβος ὀφείλει νὰ καμινεύῃ τὰς ἐκβολάδας ἐντὸς τοῦ Κράτους».

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. «Ἄρθρον 12. Ὁ ἐργολάβος ὑποχρεοῦται νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, ὧν ἤθελε καταλάβει ἢ βλάψει τὰς γαίας διὰ τῶν ἐργασιῶν του· καὶ εἰ μὲν ἐξ αὐτῶν κωλύεται ἄνευ ἄλλης βλάβης ἡ ἐντὸς τοῦ ἔτους συνήθης καλλιέργεια, ἡ ἀποζημίωσις συνίσταται εἰς τὴν ἐκ τῆς καλλιεργείας καθαρὰν πρόσοδον κατὰ τὴν γνωμοδότησιν ἐμπειροτεχνῶν, εἰ δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων ἐργασιῶν βλάπτονται αἱ γαῖαι τοσοῦτον, ὥστε δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς καλλιέργειαν, ἢ καταλαμβάνονται ὑπὲρ τὸ ἔτος, ὁ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῶν ἐκβολάδων ὑποχρεοῦται, ἐὰν θέλῃ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἀγοράσῃ τὴν γῆν, πληρόνων αὐτὴν κατ’ ἐκτίμησιν ἐμπειροτεχνῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης ἀπαιτήσεως κατὰ τοῦ ἐργολάβου ἢ τοῦ δημοσίου».

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἰδέα εἰς τὸ ἄρθρον 12, ὅτι διὰ τὰς γαίας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ὁ ἐργολάβος, δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν δημοσίαν ἀνάγκην καὶ νὰ ζητήσῃ αὐτάς.

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀναφέρεται ὁ λόγος τῆς δημοσίας ἀνάγκης, ἀλλὰ λέγει ὅτι δύναται νὰ καταλάβῃ· δὲν εἶναι δ’ ἐνταῦθα πράγματι δημοσία ἀνάγκη, οὔτε παρουσιάζεται ἡ περίστασις διὰ τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ τὴν ἐπικαλεσθῇ.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν αἱ ἐκβολάδες ᾖναι μεγάλης ἀξίας, πῶς δὲν ὑπάρχῃ δημοσία ἀνάγκη; Ἐὰν μάλιστα ὁ λόγος τῆς δημοσίας ἀνάγκης τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ θὰ προσελκύσῃ τὸν συναγωνισμὸν, διότι οἱ ἐργολάβοι θὰ ἴδουν ὅτι παραχωροῦνται ὅλαι αἱ εὐκολίαι. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὰ ἑξῆς· «Αἱ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιχειρήσεως παραχωρητέαι εἰς τὸν ἐργολάβον γαῖαι, παραχωροῦνται αὐτῷ διὰ Β. Διατάγματος ἕνεκα δημοσίας ἀνάγκης».

§13ΣΑΡΑΒΑΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 δίδεται ἀποζημίωσις εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐδάφους, ὁσάκις ὁ εἰς ὃν παραχωρήθησαν αἱ ἐκβολάδες, ἢ ἐμποδίζει αὐτὸν ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν, ἢ διὰ τῆς χρήσεως τὴν ὁποίαν κάμνει καθιστᾷ ἄχρηστον ἓν τμῆμα τῶν γαιῶν του· ἀλλὰ διὰ νὰ λάβῃ ὁ ἐργολάβος εἰς ἰδιοκτησίαν τὰς γαίας, πρέπει νὰ συγκατατεθῇ καὶ ὁ ἰδιοκτήτης, ἑπομένως ὁ εἰς ὃν παρεχωρήθησαν αἱ ἐκβολάδες δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κύριος οὐδενὸς τμήματος ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Προφανῶς ὑποθέτει τὸ ἄρθρον τοῦτο τὰς γαίας ἐκείνας ἐφ’ ὧν κεῖνται αἱ ἐκβολάδες· μένει ἑπομένως ἀκανόνιστον τὸ ἕτερον ἀντικείμενον, ἂν, ὁσάκις ὁ εἷς ὃν παραχωρηθῶσιν αἱ ἐκβολάδες λάβῃ ἀνάγκην διὰ τὰς ἐργασίας του νὰ κάμῃ χρῆσιν καὶ ἑτέρων γαιῶν εἴτε διαρκῶς, εἴτε προσκαίρως, δικαιοῦται εἰς τοῦτο· ὥστε, κατὰ τὴν ὀρθοτάτην παρατήρησιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, πρέπει νὰ γείνῃ ἰδία μνεία περὶ τῶν παραχωρηθησομένων γαιῶν ὧν ἤθελεν ἔχει ἀνάγκην ὁ ἐργολάβος εἴτε δι’ ὅλους, εἴτε διὰ καταστήματα, εἴτε δι’ ὁποιανδήποτε ἄλλην ἀνάγκην τῆς ἐπιχειρήσεώς του. Προτείνω λοιπὸν νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου παράγραφος ἔχουσα οὕτω· «Πᾶσα ἄλλη κατάληψις γαιῶν ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου δὲν θέλει γίνεσθαι εἰμὴ ὅταν ἡ ἀνάγκη αὐτῆς ἀναγνωρισθῇ συνεπείᾳ Β. Διατάγματος».

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς προτείνω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν περαιτέρω ἀνάγνωσιν τοῦ ἐπιλοίπου μέρους μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ πλήρης συνεννόησις.

§15ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναβληθῇ λοιπὸν δι’ αὔριον μέχρις ὅτου συνεννοηθῶμεν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμείναμεν λοιπὸν εἰς τὸ 12 ἄρθρον. Ἔχομεν ἤδη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸν νόμον περὶ ἀντιβασιλείας. (Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ὁ περὶ ἀντιβασιλείας νόμος καὶ γίνεται δεκτὸς ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ ά. φορὰν). Ἔχομεν ἤδη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν νομοσχέδια· 1) Σχέδιον νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ τόκου τῶν δανείων τῶν ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου ΣΝΒʹ. τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1853. (Ἀναγινώσκεται εἰς ά. ἀνάγνωσιν καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 69 καὶ 70 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. (Ἀναγινώσκεται εἰς ά. συζήτησιν). Εἶναι παρατηρήσεις;

§17ΤΙΝΕΣ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§18ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ παρακληθῇ ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ ἐντὸς 2 ἢ 3 ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§20ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ περὶ ἐπαρχιακοῦ ταμείου Ἀττικῆς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν).

§21ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κούτση, κ. πρόεδρε, περὶ ἀπομαχικοῦ ταμείου.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§23ΤΙΝΕΣ. Νὰ σημειωθῇ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται 40 ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§25ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἂν δὲν θελήσῃ τὰς τρεῖς προτάσεις, τουλάχιστον ἡ μία περὶ προσωπικῆς κρατήσεως νὰ ἔλθῃ εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν.

§26ΤΙΝΕΣ. Τὰς πιστώσεις, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§27ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μᾶλλον κατεπείγουσα ὑπόθεσις εἶναι τὸ περὶ ἀεριόφωτος καὶ αὐτὴν ἡ Βουλὴ ἢ πρέπει νὰ τὴν δώσῃ ἢ πρέπει νὰ τὴν ἀρνηθῇ· πρέπει νὰ τελειώσῃ αὐτὴ, διότι ἡ πόλις εἶναι σκοτισμένη καὶ πρέπει νὰ προλάβωμεν.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ φροντίζωμεν μόνον περὶ τοῦ φωτισμοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὸν φωτισμὸν τῶν δήμων, τῶν ἐπαρχιῶν (θόρυβος). Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τὴν ἄρνησιν τῆς πληρωμῆς (θόρυβος).

§29ΛΕΚΚΑΣ. Ὅσοι συνάδελφοί μας ἔχουν τὴν γνώμην ταύτην θὰ δεχθοῦν τὴν συζήτησιν· τώρα πρόκειται, ἂν πρέπῃ νὰ γίνῃ δευτέρα συζήτησις καὶ οὐδὲν περιπλέον· ὁ πολὺς ζῆλος τοῦ συναδέλφου μου, φοβοῦμαι μὴ τὸν βλάψῃ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια, τώρα πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς πρῶτον, ἄλλως ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα κανὲν ἄλλο ἀντικείμενον νὰ συζητηθῇ πρότερον.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§33ΔΑΓΡΕΣ. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ αἱ πιστώσεις δὲν εἶναι ἐπάναγκες νὰ συζητηθῶσι πρότερον;

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὔτε αὐταί· πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§35ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἡ ἀνάγνωσις τῶν νομοσχεδίων περὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων εἰς δευτέραν μάλιστα ἀνάγνωσιν πρέπει νὰ γίνῃ, διότι χθὲς ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην αὐτήν.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αἱ πιστώσεις εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν.

§38ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κ. πρόεδρε, τόσην προσοχὴν δὲν ἐδώσατε εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, δι’ αὐτὸ καὶ ἐκάματε αὐτὴν τὴν προτίμησιν, καὶ μολαταῦτα τὸ γκάζ τῆς πόλεως ὠφελεῖ καὶ σᾶς (θόρυβος). Δὲν ἐπιμένω εἰς ἐκεῖνο, ἐγὼ παρεπονέθην μόνον διὰ τὴν προτίμησιν· ἂν ἔπρεπε νὰ γίνῃ προτίμησις, ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς τὸν φωτισμὸν τῆς πόλεως, τοῦ ὁποίου ἔχομεν τοσαύτην ἀνάγκην, καθὼς καὶ σεῖς ἔχετε ἀνάγκην ὅταν τὴν νύκτα περιπατῆτε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Χρηστίδη, ἐγὼ δὲν ἔκαμα τίποτε ἀπὸ τὸ κεφάλι μου, ἐγὼ ἠρώτησα τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ὁ κ. Χρηστίδης λέγει ὅτι δὲν ἐφέρθην δίκαια καὶ εἰληκρινῶς, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην τοῦ φωτισμοῦ διότι περιπατῶ τὴν νύκτα· λέγω λοιπὸν ὅτι δικαιότερον θὰ ἦτο, ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις περιπατεῖ τὴν νύκτα, πρέπει νὰ ζητῇ τὰ φανάρια. Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω, ὅτι συνεμορφώθην μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§40Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μὴ νομίζητε ὅτι μὲ τὰς πιστώσεις μᾶς φοβίζετε καὶ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι μόνον δευτέραν φορὰν πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσιν αἱ πιστώσεις, ἀλλὰ καὶ γʹ. ἂν ᾖναι δυνατόν, διότι βεβαίως ἐπὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ γνωρίζῃ πῶς πραγματοποιοῦνται οἱ προϋπολογισμοί, διότι ἓν κονδύλιον παρουσιάζεται πολλάκις 100,000 δραχ., καὶ κατόπιν διὰ τῶν πιστώσεων φθάνει εἰς 200,000, καὶ νομίζω εἶναι πολὺ ὀρθὸν νὰ γνωρίζῃ αὐτὸ ἡ Βουλή.

§42ΤΙΝΕΣ. Αἱ πιστώσεις.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§44ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὰς ἑξῆς πιστώσεις).

«1 ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχ. 223,500, χορηγηθεισῶν εἰς διάφορα ὑπουργεῖα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869.

2 ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχ. 271,000 χορηγηθεισῶν εἰς διάφορα ὑπουργεῖα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870.

3 ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 100,000 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1870.

4 ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 50,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1870.

5 ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 174,000, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1870.

6) ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 216,225 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1870.

7) ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1870, ἐκ δραχ. 324,241: 43/100.

8) ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας πιστώσεως, πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν τῶν εἰς Λαύριον ἀποσταλεισῶν ἐπιτροπῶν, ἐκ δραχμῶν 12,000» Αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δεκταὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν ἔρχεται ἡ γʹ. συζήτησις.

§46ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ ν’ ἀναγνωσθῶσιν εἰς ἁ. ἀνάγνωσιν τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἁ. τὸ περὶ διορισμοῦ τῶν δικαστικῶν κλητήρων καὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν τασσομένων καὶ βʹ. τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 66 τῆς ποινικῆς διατιμήσεως.

§47Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγνωμοδότησεν ἡ ἐπιτροπή.

§49Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ ὑπάγῃ λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη.

§51ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν....

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§53ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρωτήθη.

§55ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διενεμήθη ἀκόμη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε χθές.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τὸ τυπογραφεῖον· ἀκόμη δὲν ἦλθεν.

§57ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑποβαλὼν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν πρὸ ὀλίγου, ἐζήτησε νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ὠφελοῦμαι ἀπὸ τὴν εὐκαιρίαν ταύτην διὰ νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ Σῶμα μίαν αἴτησιν ὁμοίας φύσεως· τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καθὼς καὶ τὸ περὶ ἀποχωρήσεως εἶναι πρὸ πολλοῦ ἐκκρεμῆ, διῆλθον τὴν πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἀλλ’ ἐσταμάτησαν εἰς τὴν τρίτην.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ μείνωμεν εἰς τὰ οἰκονομικὰ πρῶτον καὶ ἔπειτα θὰ ἔμβωμεν εἰς τὰ ἄλλα.

§59ΣΑΡΑΒΑΣ. Λέγω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἀφοῦ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ὑπεβλήφθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, θὰ συζητηθῶσι κατὰ τὸν προϋπολογισμόν, ὡς τοῦτο παρεδέχθη ἤδη ἡ Βουλή, πολὺ μᾶλλον πρέπει νὰ συζητηθῶσι τότε τὰ νομοσχέδια περὶ προσόντων καὶ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀπαραίτητα, ἵνα ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἀποκατασταθῇ ὄντως τρίτη ἐξουσία, ὅλως ἀνεπηρέαστος καὶ ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικήν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ μετὰ πολλοῦ ζήλου εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν, τοῦ περὶ προσόντων, καὶ δι’ ἐκθέσεως λίαν ἐκτεταμένης ἐξήγησε τὴν γνώμην της καὶ τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἐπενεχθείσας τροπολογίας· πρὸ πολλοῦ ὑπάρχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ μ’ ὅλας τὰς ἐπανειλημμένας ὑπομνήσεις μου δὲν κατωρθώθη νὰ διέλθῃ τὴν τρίτην συζήτησιν. Δὲν συμφέρει κατ’ οὐδένα λόγον, φρονῶ, νὰ τελειώσωμεν τὰς ἐργασίας μας, νὰ λήξῃ ἡ σύνοδος αὕτη χωρὶς νὰ δώσωμεν ἓν τέλος εἰς ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια, τότε περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸ περὶ ἀποχωρήσεως. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, τῆς ἰσοβιότητος ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ὁ περὶ προσόντων νόμος· ἐπῆλθεν ἡ ἰσοβιότης καὶ ὅμως νόμος περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη· ἂς μὴ ἀφίσωμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον ἡ ἀνωμαλία αὕτη. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία ἵνα τὸ περὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νομοσχέδιον ἀποφασισθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης· αὐτὸ μάλιστα ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν μεγάλην σπουδαιότητά των εἶναι ἄξια ἐξαιρετικῆς φροντίδος καὶ προτιμήσεως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν Πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχηται τὴν πρότασίν μου.

§60ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Περὶ αὐτῶν πάντοτε καὶ περὶ τοῦ λαοῦ τίποτε, κ. πρόεδρε· πολὺ καλά.

§61ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἐνδιαφέρομαι, κύριοι, εἰς τοῦτο ἐπίσης, καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Σαράβας, ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, διότι ἀναγνωρίζω τὴν μεγίστην αὐτῶν σπουδαιότητα· ἐπίσης καὶ τῶν δύω νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι ταῦτα συνδέονται μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι τὸ μᾶλλον ἐπεῖγον ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐγὼ ἀρκοῦμαι νὰ συζητηθοῦν τὰ νομοσχέδια ταῦτα μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἀλλὰ τότε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησίν των.

§62ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐπιμένομεν ὅλοι.

§63ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Διότι διάφορα ἄλλα νομοσχέδια ἔλαβον σειράν, ἀλλ’ ἔμειναν ὀπίσω· ἐὰν δὲν ἀνεγνώριζα τὴν σπουδαιότητά των δὲν τὰ ἔφερνα.

§64ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπιμένῃ νὰ συζητηθοῦν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἓν τέλος εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ ῥητὴν ἡμέραν.

§65ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ ᾖναι τὸ πρῶτον.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν λοιπὸν θὰ ᾖναι τὸ πρῶτον.

§67ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τοῦτο.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεφωνήσαμεν, κύριε ὑπουργέ. — Διὰ τὰς πιστώσεις δὲν μένει παρὰ μία καὶ μόνη ἀνάγνωσις.

§69ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ γείνῃ αὔριον.

§70ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ὅταν εἴπῃ ἡ Βουλή.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πονηρόπουλος εἰσάγει μίαν πρότασιν

νόμου, τὴν ἑξῆς·

«ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

Ἄρθρον 1. Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἀπαγορεύεται πᾶσα δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1861 παραχώρησις μεταλλείων ἀργυρούχου μολύβδου, ἀργύρου καὶ χρυσοῦ. Ἄρθρον 2. Οἱ λαβόντες παραχωρητήρια μεταλλείων ἢ ὀρυχείων καὶ μὴ ἀρξάμενοι σπουδαίως τῆς ἐξορύξεως ἢ μεταλλεύσεως κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄνω εἰρημένου νόμου ἐκπίπτουσι παντὸς δικαιώματος. Ἄρθρον 3... Ἡ ἔκπτωσις ἀπαγγέλλεται συνεπεία πρωτοκόλλου τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ὀρυκτῶν, βεβαιοῦντος τὴν παράβασιν τῶν περὶ ἐρεύνης ἢ μεταλλεύσεως διατάξεων διὰ Β. διατάγματος. Ἐξαιροῦνται τῆς ἐκπτώσεως ὅσοι ἐντὸς τριμήνου προθεσμίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου συμμορφωθῶσιν ἀκριβῶς μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1861.

Δ. Ν. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

— Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§72ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὁ γενικὸς προϋπολογισμός, κύριοι, τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ κράτους εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα τῶν ἐργασιῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀσχολεῖται κατ’ ἔτος ἡ Βουλή, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ ἐφρόνουν πάντοτε, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ἐξετάζηται λίαν ἐπισταμένως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ συζητῆται ὅσον ἔνεστι ἐκτενέστερον ἐντὸς τῆς Βουλῆς· διότι ἂν καὶ τὰ ἐξαγόμενα τῶν συζητήσεων τούτων δὲν εἰσακούονται πάντοτε ἀμέσως, παρετήρησα ὅτι δὲν λείπουν ἀπὸ τοῦ νὰ λαμβάνωνται συνήθως ὑπ’ ὄψιν ἀκολούθως ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ γνωρίζω ἐκ πείρας ὅτι πολλαὶ οἰκονομίαι καὶ πολλαὶ βελτιώσεις ἐπῆλθον ἕνεκα τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἴτε ἐκ μέρους τῶν ἐπιτροπῶν, εἴτε ἐκ μέρους διαφόρων βουλευτῶν κατὰ τὴν συζήτησιν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐλυπήθην πολὺ χθὲς, ὅταν εἶδον τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαμῶν νὰ διακόψῃ τὴν ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἤρχισε καὶ τὴν ὁποίαν εἶχε σκοπὸν, ὡς ἐφαίνετο, νὰ παρατείνῃ πολύ. Εὐχαριστήθην δὲ τὰ μέγιστα, ὅταν εἶδον νὰ τὸν διαδεχθῇ ἀμέσως ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος, κύριος Βαλασόπουλος, ἐφωδιασμένος μὲ πολλὰς σημειώσεις καὶ βιβλία. Ἀλλὰ μὲ λύπην μου παρετήρησα, ὅτι ὁ κύριος Βαλασόπουλος κατὰ τὴν μακρὰν ἀγόρευσίν του, ἀντὶ νὰ ἐκθέσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν τὸ κράτος εὑρίσκεται καὶ νὰ κρίνῃ ἀπαθῶς καὶ ἀμερολήπτως τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν, ἠθέλησε νὰ κάμῃ πλήρη κατηγορίαν, οὐ μόνον κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὅλων ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν πράξεων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἐξαιρέσῃ οὐδὲ τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι πρὸ πολλοῦ συνεζητήθησαν καὶ ἐπεψηφίσθησαν σχεδὸν παμψηφεὶ παρ’ ἡμῶν. Διὰ νὰ φθάσῃ δὲ εἰς τὸν σκοπόν του, ὁ κύριος Βαλασόπουλος δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ παραμορφώσῃ τὰ γεγονότα, νὰ θέσῃ εἰς τὸ στόμα ἡμῶν φράσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἴπομεν, καὶ νὰ παραστήσῃ τὰ πράγματα ὑπὸ τὴν μορφὴν, ἡ ὁποία ἐσύμφερε εἰς τὸ σχέδιόν του. Ἀφοῦ δ’ εἶπε πολλὰ, κατέληξεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸν ἀφορισμὸν, ὅτι ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἐξήντλησεν ὅλους τοὺς πόρους τοῦ ἔθνους, διότι ὄχι μόνον κατηνάλωσε πάντα τὰ ὑπάρχοντα, ἀλλ’ ἀκόμη διέθεσε καὶ τὴν ἐθνικὴν γῆν καὶ τὰς φυτείας καὶ ὅλα τὰ κτήματα καὶ οὐδὲν ἀφῆκε διὰ τοὺς διαδόχους της. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι, ὅτι ἐγελάσατε ἀπὸ καρδίας, ὅταν ἠκούσατε τὸν ἀφορισμὸν τοῦτον τὸν ῥιφθέντα παρὰ τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐνθυμούμενοι ὅτι ἐλθόντες εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἀγόνων μηνῶν τοῦ ἔτους, εὕρομεν τὸ ταμεῖον κενὸν, ὅπως δυστυχῶς συμβαίνει νὰ ἦναι ἀπὸ πολλοῦ ἤδη καιροῦ καὶ ὅτι ἠδυνήθημεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀναποφεύκτους ἀνάγκας τοῦ κράτους, χωρὶς νὰ καταφύγωμεν εἰς νέα δάνεια καὶ χωρὶς ἐξ ἐκτάκτων πόρων νὰ εἰσπράξωμεν ἄλλο παρὰ τὰς 900,000 δραχμὰς, τὰς προερχομένας ἀπὸ τὴν ἐκποίησιν τῶν παρὰ τῇ ἐθνικῇ τραπέζῃ μετοχῶν τοῦ δημοσίου. Πρὸ πάντων δὲ ἐγελάσατε, καὶ ἐγελάσατε βεβαίως ἀκούοντες ἀπὸ τὸν κ. Βαλασόπουλον, ὅτι αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι καὶ αἱ ἐθνικοϊδιόκτητοι φυτεῖαι ἐξηντλήθησαν καὶ κατηναλώθησαν παρ’ ἡμῶν, ἐνῷ μένουσιν ἐντελῶς ἄθικτοι, διότι ναὶ μὲν ἐψηφίσθησαν οἱ περὶ τούτων νόμοι καὶ ἐκυρώθησαν ὑπὸ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ἀκόμη ἡ κυβέρνησις δὲν ἐνέκρινε νὰ τοὺς δημοσιεύσῃ, διότι περιέχουν προθεσμίας ἐντὸς τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι ὀφείλουν νὰ κάμουν τὰς δηλώσεις των καὶ ἡ κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἡ παροῦσα ἐποχὴ δὲν εἶναι καταλληλοτέρα διὰ τὰς δηλώσεις ταύτας. Θέλω, κύριοι, διεξέλθει μὲ μεγάλην συντομίαν τὰ διάφορα μέρη τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Λακεδαίμονος διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον ἄδικος ὑπῆρξεν εἰς τὰς μομφὰς, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ ἐκτοξεύσῃ κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως. Ὁ κ. Βαλασόπουλος, δὲν ἠξεύρω διατὶ, ἀντὶ νὰ ἐπικρίνῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἠθέλησε νὰ ἐπικρίνῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις ἐνόμισε καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς παρούσης συνόδου εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζουσα, ὅτι δι’ αὐτῶν ἠδύνατο νὰ βελτιώσῃ οὐ μόνον τὰ οἰκονομικὰ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἤρχισε δὲ ἀπὸ τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ σᾶς εἶπεν ἐν ἀρχῇ, ὅτι ἀπὸ τὸν νόμον τοῦτον οὐδὲν ἐλπίζει, διότι ὑπῆρχον νόμοι ἀρκετὰ αὐστηροὶ δι’ ὧν κατεδιώκοντο οἱ πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλέται καὶ εἰσεπράττοντο ἀρκετὰ καλὰ τὰ ὀφειλόμενα. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν νόμοι, ἀλλ’ ἐπίσης δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὅτι οἱ νόμοι οὗτοι ἐθεωρήθησαν ἀνεπαρκεῖς καὶ εἰς τούτους κατὰ μέγα μέρος ἀπεδόθη ὁ μέγας ὄγκος τῶν καθυστερούντων, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν κατ’ ἔτος νὰ ἀναβαίνουν εἰς 3½ ἑκατομμύρια καὶ ἐπέκεινα. Θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον εἰς τὴν δικαιολόγησιν τοῦ νόμου τούτου, διότι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βαλασόπουλος, ἀφοῦ ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας του ἐθεώρησε περιττὸν, ἐπὶ τέλους δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ σᾶς ὁμολογήσῃ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος θέλει ἐπιφέρει τὴν κατὰ τὸ ἥμισυ ἐλάττωσιν τῶν ἐτησίως καθυστερούντων. Μὴ ἐλπίσητε, εἶπεν, ὅτι καὶ διὰ τοῦ νόμου τούτου θέλετε κατορθώσει νὰ εἰσπράττητε ἀκριβῶς ὅλα τὰ ἔσοδα· τὸ πολὺ, τὸ ὁποῖον θὰ κατορθώσητε, εἶναι νὰ ἀφήσητε τὸ ἥμισυ τῶν ὅσα ἤδη μένουν. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ἥμισυ τῶν ἤδη μενόντων εἶναι δύω περίπου ἑκατομμύρια, καὶ ἐγὼ μένω λίαν εὐχαριστημένος, ἐὰν ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, φέρῃ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ἐὰν, ὅπως ὁμολογῇ καὶ ὁ κ. Βαλασσόπουλος, αἱ εἰσπράξεις μας ἀναβιβασθῶσι κατὰ δύο ἑκατομμύρια, πίπτουν ὅλαι αἱ θεωρίαι τοῦ κ. Βαλασοπούλου περὶ τοῦ ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους κακῶς ὑπελογίσθησαν καὶ ἐξωγκώθησαν· διότι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὰ ἔσοδα ὑπολογίζονται κατὰ δύο περίπου ἑκατομμύρια περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὰ δύω προηγούμενα ἔτη, 1869 καὶ 1870. Ὥστε, ἐὰν ὁ ψηφισθεὶς νόμος φέρῃ τὸ εὐάρεστον ἀποτέλεσμα νὰ εἰσπραχθοῦν δύω ἑκατομμύρια πλέον τῶν συνήθως εἰσπραττομένων, δὲν μᾶς χρειάζεται ἄλλη ἀπόδειξις ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων, ὅπως παρ’ ἡμῶν συνετάχθη, εἶναι λίαν ὀρθὸς, χωρὶς νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν καλλιτέραν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατηρεῖται ἡ δημοσία ἀσφάλεια, τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Μετὰ τὸν περὶ εἰσπράξεως ἐσόδων νόμον, ὁ κ. Βαλασόπουλος κατέκρινε μὲ πολλὴν πικρίαν τὸν νόμον περὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν· καὶ διὰ νὰ δώσῃ περισσότερον κῦρος εἰς τὴν κατάκρισίν του σᾶς ὡμολόγησεν, ὅτι αὐτὸς ὠφελεῖται ἀπὸ τὸν νόμον, διότι εἶναι ἐμφυτευτὴς ἐθνικῶν γαιῶν· ἀλλ’ ἀρέσκεται, εἶπε, νὰ ἀρχαΐζῃ, νὰ ἀκολουθῇ δηλ. τὰς ἰδέας τῶν ἀρχαιοτέρων ἐποχῶν κατὰ τὰς ὁποίας τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἀτόμου ὑπετάσσοντο καὶ ἐθυσιάζοντο εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ὀπαδὸς τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν σήμερον, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας τὸ πᾶν θυσιάζεται εἰς τὸ συμφέρον τοῦ ἀτόμου, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Ἤθελον, κύριοι, πιστεύσει τὴν ὁμολογίαν ταύτην τοῦ κ. Βαλασοπούλου, ἐὰν ἔβλεπον αὐτὸν νὰ πωλήσῃ τὰ ὑπάρχοντά του καὶ νὰ τὰ προσφέρῃ εἰς τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ ὁ Κ. Βαλασόπουλος, ὄχι μόνον κρατεῖ τὴν περιουσίαν του, ὄχι μόνον φροντίζει, ὡς φρόνιμος ἄνθρωπος, νὰ τὴν ἐπαυξήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ σᾶς ὁμολογήσῃ ὅτι διὰ νὰ τὴν ἐπαυξήσῃ περισσότερον, καί τοι θεωρῶν ὡς πρᾶξιν ἐπιλήψιμον τὴν κατάληψιν ἐθνικῶν γαιῶν, δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ καταλάβῃ καὶ αὐτὸς ἐθνικὰς γαίας καὶ νὰ τὰς φυτεύσῃ. Διὰ τοῦτο, ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ φίλος μου κ. Βαλασόπουλος, νὰ μὴ πιστεύσω, ὅτι μὲ τὰ σωστά του ἀρέσκεται ν’ ἀρχαΐζῃ, διότι θ’ εἴπω, ὅτι καὶ αὐτὸς ἀκολουθεῖ τὰς ἰδέας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ζῶμεν. Εἶναι κρῖμα τῳόντι, κύριοι, ἀφοῦ ὁ κ. Βαλασόπουλος θεωρεῖ τὸν περὶ φυτειῶν νόμον τοσοῦτον ἐπιζήμιον διὰ τὸ δημόσιον, εἶναι κρῖμα, λέγω, ὅτι δὲν εὑρέθη ἐνταῦθα καθ’ ὃν καιρὸν συνεζητεῖτο ὁ νόμος οὗτος, διότι πολὺ πιθανὸν διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελε μεταχειρισθῇ καὶ διὰ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἤθελεν ἐκθέσει, νὰ ἤθελε πείσει τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον παρέστησε τοσοῦτον ὀλέθριον διὰ τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἐπίσης λυπηρὸν, διότι ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν παρέστη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διὰ νὰ ἴδῃ ὑπὸ ποίαν ἔποψιν ἡ Βουλὴ ἐνόμισε πρέπον νὰ ἐξετάσῃ τὸ προκείμενον ζήτημα· ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ κ. Βαλασόπουλος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυτειῶν ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐξέτασεν αὐτὸ ἁπλῶς ὑπὸ τὴν ταμιευτικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δικαίου, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν τὸ ἔλυσεν, ὅπως τὸ ἔλυσε. Τὸ δημόσιον, κύριοι, τῆς Ἑλλάδος, διαδεχθὲν τοὺς Ὀθωμανοὺς, εὑρέθη διὰ μιᾶς κύριον μεγάλων ἐκτάσεων γαιῶν καὶ γηπέδων, αἱ γαῖαι αὗται καὶ τὰ γήπεδα δίκαιον ἦτο νὰ διανεμηθῶσιν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, καὶ τοιαύτη ἦτο ἡ ἰδέα τῶν πατέρων ἡμῶν, ὅτε ἔλαβον τὰ ὅπλα καὶ ἠθέλησαν νὰ ἀπελευθερώσουν τὸν τόπον τοῦτον· ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο, ἕνεκα διαφόρων περιστάσεων καὶ πρὸ πάντων ἕνεκα τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐγέννησεν ὁ ἱερὸς ἀγὼν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ, ἔμειναν αἱ γαῖαι καὶ τὰ γήπεδα εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου. Ἐν τούτοις πολλοὶ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν κατέλαβον γήπεδα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνήγειραν οἰκοδομὰς, κατέλαβον γαίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνήργησαν φυτείας· ἀλλὰ σημειώσετε ὅτι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἦσαν ἐκ τῶν πτωχοτέρων καὶ ἀσθενεστέρων, διότι οἱ ἄνθρωποι τῶν ἀνωτέρω τάξεων, ὄχι μόνον εἶχον ἰδίας γαίας καὶ ἴδια γήπεδα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐδύναντο νὰ ἐνεργήσωσι φυτείας καὶ οἰκοδομὰς, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτοὺς δὲν ἔλλειψάν ποτε τὰ μέσα τοῦ νὰ ἀγοράσουν ἀπὸ τὸ δημόσιον καὶ γαίας καὶ γήπεδα. Τὸ δημόσιον οὐδέποτε ἔπαυσε νὰ πωλῇ καὶ παραχωρῇ καὶ τὰς γαίας καὶ τὰ γήπεδά του, οἱ δὲ ἰσχυροὶ καὶ εἰς τὰς δημοπρασίας παρουσιαζόμενοι κατώρθουν νὰ περιορίζωσι τὸν συναγωνισμὸν καὶ νὰ λαμβάνουν τὰς γαίας τοῦ δημοσίου καὶ τὰ γήπεδα εἰς τιμὰς οὐχὶ ὑπερβολικὰς, καὶ ὅτε τὸ δημόσιον ἐξέδωκε γραμμάτια, πραγματοποιητέα ἄνευ δημοπρασίας, τὰ γραμμάτια αὐτὰ περιῆλθον εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἰσχυρῶν καὶ πλουσίων, οἱ ὁποῖοι εὐκόλως ἠδυνήθησαν νὰ τὰ πραγματοποιήσωσιν. Ὥστε, κύριοι, κατὰ γενικὸν κανόνα αἱ φυτεῖαι καθὼς καὶ οἰκοδομαὶ, ὅσαι ἐγένοντο ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν καὶ γηπέδων, ἀνήκουσιν εἰς τὴν πτωχοτέραν καὶ ἐνδεεστέραν τάξιν τοῦ λαοῦ, διότι ἡ τάξις αὕτη, οὔτε εἰς τὰς δημοπρασίας ἐδύνατο ἐπωφελῶς νὰ συναγωνισθῇ, οὔτε τὰ μέσα εἶχε νὰ ἀποκτήσῃ καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ γραμμάτια πραγματοποιητέα ἄνευ δημοπρασίας. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ κατελήφθησαν πολλαὶ γαῖαι καὶ πολλὰ γήπεδα, τὸ δημόσιον ἐθεώρησεν ἔργον δικαιοσύνης καὶ φιλανθρωπίας νὰ δώσῃ ἓν πέρας εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην τῶν πραγμάτων καὶ νὰ καθαρίσῃ τὰς μετὰ τῶν κατόχων δοσοληψίας του· εἰς δὲ τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτὴν δὲν ὡρμήθη ποτὲ ἀπὸ πνεῦμα ταμιευτικόν, διότι ἐὰν ἤθελε νὰ κερδοσκοπήσῃ ἠδύνατο νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ τὰ γήπεδα μὲ τὰς οἰκοδομὰς τὰς ὁποίας ἔφερον καὶ τὰς φυτείας μὲ ὅλας τὰς βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· ἐξέδωκε λοιπὸν πρὸ πολλοῦ νόμον, καθὰ τὸν ὁποῖον ὅλα τὰ ἐθνικὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ἀπὸ ἰδιώτας, παραχωροῦνται ἐπὶ ἐκτιμήσει, καὶ πολλαὶ χιλιάδες πτωχῶν ἀνθρώπων ἠδυνήθησαν διὰ τοῦ νόμου τούτου νὰ ἀποκτήσωσι τὴν κυριότητα τῶν οἰκιῶν εἰς τὰς ὁποίας πρὸ ἐτῶν κατοικοῦσι μὲ τὰς οἰκογενείας των. – Ἐκ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος ἐμφορουμένη καὶ ἐφέτος ἡ Βουλή, ἀπεφάσισεν, ὥστε καὶ ὅσοι ἐφύτευσαν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν νὰ κατασταθῶσιν ἰδιοκτῆται, πληρώνοντες εἰς τὸ δημόσιον τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν κατέλαβον· διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οὐδὲν ἄλλο ἔπραξαν εἰμὴ νὰ καταλάβωσιν ἐθνικὴν γῆν. Ἐπομένως τὸ δημόσιον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπ’ αὐτοὺς τίποτε περισσότερον παρὰ τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν κατέλαβον. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα λοιπὸν αὐτὸ ἐξέτασεν ἡ Βουλὴ τὸ ζήτημα τῶν φυτειῶν καὶ τὸ ἔλυσεν, ὅπως τὸ ἔλυσε, χωρὶς διόλου νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ λεπτολογήσῃ, ἂν τὸ δημόσιον ἐκ τῆς λύσεως ταύτης ἔμελλε νὰ ὠφεληθῇ ἢ ζημιωθῇ· διότι τοῦτο τὸ ἐθεώρησεν ἀντικείμενον δευτέρου λόγου ἄξιον. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ νόμου, ὅστις ἐγένετο, πρόκειται τὸ δημόσιον νὰ ὑποστῇ ζημίαν τινά; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὅστις τοσοῦτον αὐστηρῶς κατέκρινε τὸν νόμον, ὡμολόγησεν ὅτι τὸ δημόσιον θέλει εἰσπράττει κατ’ ἔτος 800,000 δραχ. καὶ ἐβεβαίωσε τοῦτο ἀναχωρῶν ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐθνικοϊδιόκτητοι φυτεῖαι εἰμὴ 250 χιλ. στρέμματα ........

§74ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. 300,000.

§75ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα 300,000 καὶ ὅτι ἡ ἀξία των θὰ ἐκτιμηθῇ πρὸς 33 δραχμὰς κατὰ στρέμμα.

§76ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ οὔτε ἡ βάσις τῶν 300,000 στρεμμάτων εἶναι ἀκριβής, οὔτε ἡ ἀξία, τὴν ὁποίαν κατὰ μέσον ὅρον ὑπολογίζει ὁ κ. Βαλασόπουλος, εἶναι βεβαία· εἰς τὸ Κράτος, ὅπως ἐβεβαίωσαν πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, ὅτε ἐγίνετο ἡ συζήτησις αὐτή, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πολὺ ἀνωτέρα ἔκτασις φυτειῶν, ἡ δὲ τιμὴ αὐτῶν θέλει ὑπερτερήσει τὰς 33 δραχμάς, διότι ὅπου ἐγένοντο φυτεῖαι ηὔξησε καὶ ἡ ἀξία τῶν φυτειῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβεῖς οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βαλασοπούλου, καὶ ὅτι μόνον 800,000 δραχ. θέλει εἰσπράττει ἐτησίως τὸ δημόσιον, ἀντὶ τῶν 600,000, τὰς ὁποίας λαμβάνει σήμερον, εἶναι τάχα ζημία; ἀλλὰ τί σᾶς λέγει ὁ κ. Βαλασόπουλος; Καὶ αἱ 800 χιλ. δὲν θὰ ἦναι αἰώνιαι, ἀλλ’ ἀφ’ οὗ παρέλθουν ἔτη τινὰ θὰ ἐκλείψουν. Βεβαίως θὰ ἐκλείψουν, ἀλλὰ μετὰ πόσα ἔτη τοῦτο θὰ συμβῇ; Μετὰ 18 ἔτη. Καὶ νομίζετε ὅτι μετὰ παρέλευσιν 18 ὁλοκλήρων ἐτῶν δὲν θέλουν βελτιωθῆ αὐτὰ ταῦτα τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον παραχωροῦμεν, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δίδουν εἰς τὸ δημόσιον διπλάσιον ἔγγειον φόρον; Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τί γίνεται μὲ τὰ φθαρτὰ κτήματα; δὲν βλέπετε ὅτι ὅπου ὑπῆρχον τοιαῦτα καὶ ἐπωλήθησαν, κατέστησαν ἰδιόκτητα, ἔλαβον τοιαύτην βελτίωσιν, ὥστε ὁ ἔγγειος φόρος ἐτριπλασιάσθη; Μὴ ἀρκεσθεὶς εἰς τὸν περὶ φυτειῶν νόμον κατέκρινε μὲ τὴν αὐτὴν πικρίαν καὶ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς· τὸν κατέκρινε δὲ εἰπὼν, ὅτι ναὶ μὲν ὁ νόμος οὗτος θέλει ἀποκαταστήσει τοὺς γεωργούς, ἀλλὰ θέλει βλάψει τοὺς ἰδιοκτήτας· ἐνταῦθα ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ φίλος μας κ. Βαλασόπουλος νὰ ὑποπτευθῶ μήπως ἐλησμόνησε τὴν περὶ ἀρχαιότητος θεωρίαν του καὶ κατακρίνει τὸν νόμον ὡς μέλλοντα νὰ ζημιώσῃ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγεται καὶ αὐτός...

§78ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως, ἀλλ’ ἐγὼ οὕτως ἀντελήφθην.

§80ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν εἰς τὰ πρακτικά.

§82ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον διόλου· εἶπον, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἀναγκασθῇ τὸ κράτος νὰ ἐπιβάλῃ φόρους.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπειτα εἴπατε τοῦτο. Κύριοι, ἡ διάθεσις τῆς ἐθνικῆς γῆς εἶναι ἀπαίτησις ἐγερθεῖσα ἀπὸ τὸ 1825 καὶ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὁποίας ἐδόθησαν ὑποσχέσεις ἀπὸ ὅλας τὰς ἐθνικὰς Συνελεύσεις. Ἀφοῦ δὲ τὸ μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἀντιβασιλεία ἐνόμισεν ὅτι ἤθελε πραγματοποιήσει τὴν ἐθνικὴν ταύτην εὐχὴν, ἀπέτυχεν, ἦτον ἐγκεχαραγμένον εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ λυθῇ ἄλλως πως, εἰμὴ παραχωρουμένων τῶν γαιῶν ἐπὶ ἐκτιμήσει καὶ προτιμωμένων τῶν κατόχων· καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἰδέα ἰδική μου, εἶναι ἰδέα ὅλων τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων, ὅσοι ἐπραγματεύθησαν τὸ ἀντικείμενον ἐπὶ τῆς τελευταίας Συνελεύσεως, ταύτην δὲ ἐθεώρησεν ὡς τὴν μόνην πραγματοποιητέαν καὶ τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ἐμβριθῶς εἰργάσθη. Ἀφοῦ εἰς ἄλλα ἔθνη διὰ νὰ ἀποκαταστήσωσι τοὺς γεωργοὺς ἀφαιροῦν γῆν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τὴν δίδουν εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἤθελεν εἶσθαι ἐντροπὴ δι’ ἡμᾶς, ἔχοντας τὴν ἐθνικὴν γῆν, νὰ τὴν κρατῶμεν καὶ νὰ μὴ τὴν δίδωμεν, καταδικάζοντες τοὺς γεωργούς μας νὰ ἦναι αἰωνίως δουλοπάροικοι. Σᾶς ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἕως τώρα δὲν ἤκουσα νὰ κατακριθῇ ὁ νόμος οὗτος παρὰ ἀπὸ δύω τάξεις ἀνθρώπων, ἤτοι ἀπὸ τοὺς φρονοῦντας, ὅτι ἡ γῆ ἔπρεπε νὰ διανεμηθῇ εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας δωρεὰν, καὶ ἀπὸ ἐκείνους, ὅσοι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς κατεπάτησαν γαίας ἐθνικὰς καὶ τὰς οἰκειοποιήθησαν, διότι περιέχει διατάξεις τοιαύτας, ὥστε δύσκολον θέλει εἶσθαι δι’ αὐτοὺς νὰ κρύψουν τὰς ἐθνικὰς γαίας, τὰς ὁποίας ἐσφετερίσθησαν· ἐν τῷ νόμῳ περιελήφθη διάταξις, καθ’ ἣν, ὅστις δὲν δηλώσει τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν κατέχει ὡς ἐθνικὴν, χάνει πᾶν δικαίωμα ἐπ’ αὐτῆς καὶ δύναται οἱοσδήποτε ἄλλος παρουσιάζων δήλωσιν, νὰ τὴν λάβῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἀναδεχόμενος νὰ τὴν διεκδικήσῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Μόνον λοιπὸν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν, ὅτι ἡ γῆ ἔπρεπε νὰ διανεμηθῇ δωρεὰν καὶ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεπάτησαν ἐθνικὰς γαίας, ἤκουσα ἕως τώρα κατακρίσεις· δὲν ἐπίστευα δὲ, ὅτι ἤθελε κατακριθῇ ὁ νόμος καὶ ὡς μέλλων νὰ ζημιώσῃ τὸ δημόσιον, καθὰ ἰσχυρίσθη ὁ κ. Βαλασόπουλος. Ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα, κύριοι, νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἐπιζήμιον διὰ τὸ δημόσιον νόμον, ὁ ὁποῖος σκοπεῖ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ μεγαλειτέρου μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὁ ὁποῖος θὰ διασώσῃ τὴν ἐθνικὴν γῆν ἀπὸ τὴν περαιτέρω διαρπαγὴν καὶ καταπάτησιν; Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι κατ’ ἔτος γίνονται ἀντιῤῥήσεις ἐκ μέρους πολλῶν καλλιεργητῶν, ἀξιούντων, ὅτι αἱ γαῖαι, τὰς ὁποίας κατέχουσι, δὲν εἶναι ἐθνικαὶ καὶ ἂν ἤθελε παρατείνει αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἐπ’ ὀλίγον τὸ δημόσιον, πᾶσαι αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι ἤθελον ἀμφισβητηθῆ. Ἀλλὰ, κύριοι, θὰ ζημιωθῇ τῳόντι τὸ δημόσιον ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου; Ἐγὼ δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἰσχυρισθῇ σπουδαίως οὔτε αὐτὸς ὁ κ. Βαλασόπουλος, καθόσον σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου τούτου μ’ ὅλους τοὺς ἐκπεσμοὺς τοὺς ὁποίους ἔκαμεν, αἱ πρόσοδοι τοῦ κράτους θὰ αὐξηθῶσι κατὰ ἓν ἑκατομμύριον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο μόνον ἐὰν περιορισθῇ ἡ τοῦ δημοσίου ὠφέλεια, φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ, ἀφοῦ πρόκειται ἡ ἐθνικὴ γῆ νὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν βελτιώσουν, θὰ τὴν καλλιεργήσουν, καὶ θὰ τὴν καταστήσουν παραγωγικωτέραν. Ἀλλὰ μετὰ 25 ἔτη, λέγει, παύει καὶ αὐτὴ ἡ πρόσοδος. Φοβεῖσθε, κ. Βαλασόπουλε, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ, ἡ συνισταμένη ἀπὸ 3, 4, 5 ἴσως καὶ 6 ἑκατομμύρια στρέμματα ἐὰν καταληφθῇ καὶ καλλιεργηθῇ δεόντως ἀπὸ τοὺς γεωργούς, δὲν θὰ δυνηθῇ μετὰ 25 ἔτη ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιασθῇ; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸ πιστεύω. Ἐμφορούμενος δὲ ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους θὰ διπλασιασθῶσι τὰ εἰσοδήματα τοῦ δημοσίου, πέποιθα, ὅτι ὅταν ὅλη ἡ γῆ καταληφθῇ τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους θέλουσιν αὐξηθῆ μεγάλως καὶ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου. Δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς ὁ κ. Βαλασόπουλος εὑρίσκει, ὅτι ἠθέλαμεν ἀποφύγει ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους, ἐὰν παραδεχώμεθα νὰ πληρωθῇ τὸ τίμημα μὲ 1% τόκον περισσότερον. Τὸ ἓν τοῖς ἑκατὸν δὲν ἤθελεν ἀποφέρει, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν, εἰμὴ μόνον 600,000 ἀνωτέραν κατ’ ἔτος πρόσοδον. Ἂν ὁ νόμος θὰ βλάψῃ τὸ δημόσιον, θὰ τὸ βλάψῃ καὶ μὲ τὴν προσθήκην τοῦ ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν καὶ μὲ τὴν προσθήκην τῶν 600,000 δραχμῶν. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν καὶ ἐπίκρισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀρξάμενος δὲ ἀπὸ τῶν ἐσόδων ἰσχυρίσθη, ὅτι ταῦτα ἐξωγκώθησαν, ὑπολογισθέντα εἰς 32,500,000. Ἀλλά, κύριοι, δὲν σᾶς φαίνεται ὀλίγον ἀνακόλουθος ὁ κύριος Βαλασόπουλος, κατακρίνων ἡμᾶς, ὅτι κατὰ τὸ 1871 ὑπελογίσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους εἰς 32,500,000, ἐνῷ αὐτὸς συντάξας ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, τὰ ὑπελόγισεν εἰς 34,000,000; Ἐὰν ἦναι πολλὰ τὰ 32,500,000 διὰ τὸ 1871, τί ἄρα γε ἦσαν τὰ 34,000,000 διὰ τὰ 1869; Ἀλλ’ ἴσως εἴπει, ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ τὸ 1869 δὲν εἰσεπράχθησαν εἰμὴ 30,000,000 περίπου, διὰ τοῦτο, ὁδηγούμενος ἐκ τῆς πείρας, εὑρίσκει πολλὰ διὰ τὸ 1871 τὰ 32,500,000· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰσεπράχθησαν μόλις 30 ἑκατομ. ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔμειναν καθυστεροῦντα, ἄλλα τόσα σχεδὸν καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος ὤφειλε νὰ ἐνθυμηθῇ ὅσα σᾶς εἶπε περὶ τοῦ νέου νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ὅτι δηλαδὴ ὁ νέος νόμος θέλει ἐλαττώσει τὰ καθυστεροῦντα κατὰ τὸ ἥμισυ· ὅταν τοῦτο παραδεχθῆτε, τότε τὰ ἔσοδα τοῦ 1871 δὲν ἠμποροῦν νὰ ἦναι κατώτερα τῶν 32,000,000. Ἀλλ’ ἡμεῖς, κύριοι, ὑπολογίζοντες τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους εἰς 32,500,000, δὲν ἐστηρίχθημεν εἰς μόνον τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων, εἴχομεν καὶ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου, διὰ τῆς ὁποίας εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμόν. Σᾶς εἶπον τότε, ὅτι μεταβάλλοντες διατάξεις τινὰς τοῦ περὶ φορολογίας νόμου, δι’ ὧν θὰ ἐκλείψωσι τὰ εἰκονικὰ διπλότυπα, ἕνεκα τῶν ὁποίων προήρχοντο τὰ μεγάλα καθυστερήματα εἰς τοὺς ἐγκτητικοὺς φόρους, σᾶς εἶπον ἀκόμη, ὅτι, ἕνεκα τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐλαίου κατὰ τὸ 1870 εἰς τὴν Ἑπτάνησον, τὰ τελωνιακὰ εἰσοδήματα θὰ ἦναι ἀνώτερα διὰ τὸ 1870. Οἱ λόγοι οὗτοι, κύριοι, ἐθεωρήθησαν δι’ ἡμᾶς ἀρκετὰ ἰσχυροὶ εἰς τὸ νὰ ἀναβιβάσωμεν τὰ ἔσοδα εἰς τὸ ποσὸν τῶν 32,500,000, καὶ ἂν μή τι ἔκτακτον συμβῇ, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀφεύκτως θέλει εἰσπραχθῆ τὸ προϋπολογισθὲν ποσόν. Ὁ κύριος Βαλασόπουλος ἰσχυρίσθη, ὅτι θέλει ἐλαττωθῆ κατὰ πεντακοσίας χιλιάδας δραχμὰς τὸ ἔσοδον τῶν σιτηρῶν, διότι ἐπῆλθεν ἀνομβρία, ἐξ ἧς κινδυνεύουν νὰ καταστραφοῦν τὰ γεννήματα εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους. Ἀπεύχομαι νὰ συμβῇ τοῦτο, ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ, πταίομεν ἡμεῖς, συντάξαντες τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ μῆνα Ἰανουάριον, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἀνομβρία καὶ ὅτε ὅλος ὁ κόσμος ἐπίστευεν, ὅτι ἠθέλομεν ἔχει ἐφέτος ἀφθονίαν σιτηρῶν; Ἀλλὰ καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐγὼ δὲν ἀπελπίζομαι, διότι πρῶτον τὸ ἔσοδον ἐκ δημητριακῶν καρπῶν εἶναι ὑπολογισμένον μὲ μεγάλην μετριότητα, καὶ δεύτερον, ἐὰν συμβῇ τῳόντι ἀφορία εἴς τινας ἐπαρχίας, θέλει ἐπέλθει αὔξησις τῶν τιμῶν, ἐξ ἧς ἀναπληροῦται κατὰ μέγα μέρος ἡ ἔλλειψις τοῦ ποσοῦ. Σᾶς εἶπε κατόπιν, ὅτι ἐσημειώσαμεν ἐξωγκωμένον τὸ ἔσοδον τοῦ ἐλαίου, ὑπολογίσαντες αὐτὸ εἰς 800,000 δραχμάς· ἀλλ’ ἀφοῦ κατὰ τὸ 1869 ἐβεβαιώθησαν περίπου 700,000, οὐδόλως ἐδιστάσαμεν νὰ ὑπολογίσωμεν διὰ τὸ 1871 800,000. Προβαίνων σᾶς παρετήρησεν, ὅτι τὰ τελωνειακὰ εἰσοδήματα εἶναι ἐξωγκωμένα κατὰ 1,000,000, διότι τὰ ὑπελογίσαμεν εἰς 10,100,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1869 καὶ 1870 δὲν εἰσεπράχθησαν, εἰμὴ 9,000,000 περίπου. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κύριος Βαλασόπουλος νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμός του δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι κατὰ τὸ 1869 εἰσεπράχθησαν 9,829,000 ἀπέναντι 10,900,000, τὰ ὁποῖα εἶχε προϋπολογίσει· ἑπομένως μεταξὺ τοῦ 1869 καὶ τοῦ 71 δὲν ὑπάρχει, εἰμὴ 270,000 δραχμῶν διαφορά· ἐννοεῖται δὲ τὸ 1871 δὲν πρέπει νὰ παραλληλισθῇ πρὸς τὸ 1870, ἀλλὰ πρὸς τὸ 1869, διότι εἰς τὰ τελωνειακὰ ἡμῶν ἔσοδα περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔλαια τῆς Ἑπτανήσου, τῶν ὁποίων ἡ παραγωγὴ δὲν εἶναι καθ’ ὅλα τὰ ἔτη ἡ αὐτή· ὅτε δὲ συνετάξαμεν τὸν προϋπολογισμὸν οὐδένα εἴχομεν λόγον νὰ πιστεύωμεν, ὅτι τὰ τελωνειακὰ εἰσοδήματα τοῦ 1871 δὲν θὰ ἦναι τοὐλάχιστον ἴσα μὲ τὰ εἰσοδήματα τοῦ 1869, μικρὰν ὑπολογίσαντες προσθήκην διὰ τὴν μεγαλειτέραν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τὴν καλλιτέραν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελεῖ εὐτυχῶς ἡ δημοσία ἀσφάλεια. Τὰ πράγματα δὲ μαρτυροῦσιν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοί μας ὑπῆρξαν λίαν μέτριοι, διότι κατὰ τοὺς ἤδη ἀπελθόντας τέσσαρας μῆνας τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τελωνειακὰ εἰσοδήματα 3,767,000, ἤτοι δραχμ. 723,000 πλέον τῶν κατὰ τὸ 1869 εἰσπραχθέντων· ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇ πολὺ ὁ φίλος μου κύριος Βαλασόπουλος διὰ τὴν ἀσήμαντον εἰς τὸ ἄρθρον τῶν τελωνειακῶν ἐσόδων προσθήκην τῶν 270,000 δραχμῶν, ἀφοῦ κατὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας ἔχομεν 700,000 εἰσπεπραγμένα καὶ οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει διὰ νὰ πιστεύωμεν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν ἑπομένων μηνῶν δὲν θὰ ἐξισωθῶσι τοὐλάχιστον μὲ τὰς τοῦ 1869· σᾶς πληροφορῶ δὲ, ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου αἱ 419,000 ἀνήκουν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν, ὥστε ἡ αὔξησις δὲν προέρχεται ἐκ μόνης τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἐλαίων τῆς Ἑπτανήσου διὰ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἐπεσπεύθη ἡ ἐξαγωγὴ αὐτῶν. Προχωρῶν ὁ κύριος Βαλασόπουλος εὗρεν, ὅτι ἐξωγκώσαμεν τὸ ἄρθρον τοῦ χαρτοσήμου, διότι τὸ ὑπελογίσαμεν κατὰ 200,000 δραχμῶν περισσότερον, ἀφ’ ὅσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὰ δύω προηγούμενα ἔτη. Εἴχομεν, κύριοι, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ χαρτοσήμου ἔμελλε νὰ ἦναι ἀνωτέρα κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο διὰ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἐπανελήφθησαν· τὰ δὲ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα δικαιώνουν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πεποίθησίν μας ταύτην, διότι κατὰ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ τρέχοντος ἔτους εἰσεπράχθησαν 650,000 δραχμ. ἀπὸ χαρτόσημον ἀπέναντι 525,000, αἱ ὁποῖαι εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὴν ἀντιστοιχοῦσαν τριμηνίαν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅ ἐστὶ 125,000 δραχμῶν περισσότερον. Ἀνέφερε, κύριοι, καὶ ἄλλα τινὰ κονδύλια ὁ κύριος Βαλασόπουλος, τὰ ὁποῖα ὡς μικροῦ λόγου ἄξια παραλείπω, διότι ὅταν λαλῇ τις κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἀξίζει, νομίζω, τὸν κόπον νὰ ἀναφέρῃ τὸ ἔσοδον τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπερβαίνει τὰς δύω ἢ τρεῖς χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς δόσεις τῶν φθαρτῶν κτημάτων, ἃς ἐβεβαιώθη ὁ κύριος Βαλασόπουλος, ὅτι αὗται ἐσημειώθησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κατώτεραι τῶν πραγματικῶν, διότι θέλων νὰ στηριχθῶ οὐχὶ εἰς τὰ βεβαιωθησόμενα, ἀλλὰ εἰς τὰ εἰσπραχθησόμενα, ἐφρόντισα νὰ ἀφαιρέσω ἓν ποσὸν διὰ πᾶσαν ἐνδεχομένην καθυστέρησιν. Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ μὲ τόσην λεπτομέρειαν τὰ ἔσοδα ὁ κύριος Βαλασόπουλος καὶ ἀπεφάσισε νὰ σᾶς καταδείξῃ ὅλα τὰ κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἐνόμισεν ἐξωγκωμένα, χωρὶς νὰ λησμονήσῃ οὔτε τὸ ἔσοδον τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου, ἔπρεπε, νομίζω, ἐὰν ἤθελε νὰ ᾖναι δίκαιος, νὰ σᾶς ἀναφέρῃ, ὅτι ἐφέτος θέλουν εἰσπραχθῆ 200 καὶ ἐπέκεινα χιλιάδες δραχμῶν περισσότεραι ἀπὸ τὴν σμύριδα, διότι ὡς πολιτευόμενος, ὡς εὑρισκόμενος εἰς Ἀθήνας, ἐπληροφορήθη βεβαίως ὅτι, ὁ ἑπταετὴς μισθωτὴς τῆς Σμύριδος δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ἀναπλειστηριασμόν, ὅστις ἀπέβη ἐπωφελέστερος διὰ τὸ δημόσιον, ἐκτὸς δὲ τούτου θέλει δοθῆ εἰς τὸν νέον ἀγοραστὴν τὸ προαιρετικὸν ποσὸν τῶν 20,000 κανταρίων, τὰ ὁποῖα ὁ παλαιὸς δὲν ἀπελάμβανεν. Ἀλλά, κύριοι, θαυμάζω ἀκόμη πῶς ὁ κύριος Βαλασόπουλος δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων, αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι ἐὰν ἐσυμβουλεύετο ταῦτα, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα προϋπολογίζομεν ἀπὸ ἔσοδα κεκλεισμένων χρήσεων καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ οἱ τόκοι αὐτῶν προσδοκῶνται πολὺ ἀνώτερα. Ὕστερον ἀφ’ ὅσα σᾶς ἐξήγησα, πιστεύω, ὅτι δὲν σᾶς μένει ἀμφιβολία, ὅτι οὐδεμία ἐξόγκωσις ὑπάρχει εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν ὅλους τοὺς ὑπολογισμούς μὲ τὴν μεγαλειτέραν μετριότητα, ἐστηρίχθη εἰς τὰ πράγματα, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰσπράξεις τῶν προηγουμένων ἐτῶν καὶ δὲν τὰς ηὔξησεν εἰμὴ ὅπου εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐδύνατο νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις. Ἔχομεν δὲ πλήρη πεποίθησιν, ὅτι τὰ εἰσοδήματα θέλουν εἰσπραχθῆ ἀκριβῶς ὡς ὑπελογίσθησαν καὶ θέλουν πλεονάσει ἀκόμη, ἐὰν δὲν συμβῇ κανὲν ἔκτακτον, τὸ ὁποῖον ὅλοι πρέπει νὰ ἀπευχώμεθα καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν εἴμεθα καθόλου ὑπεύθυνοι. Μετὰ τὰ ἔσοδα μετέβη ὁ κ. Βαλασόπουλος εἰς τὰ ἔξοδα· ἀλλὰ πρὶν ἀρχίσῃ τὴν ἀνάλυσιν αὐτῶν ἐνθυμήθη νὰ μᾶς κατακρίνῃ μὲ πολλὴν αὐστηρότητα, λέγων, ὅτι ὑπεσχέθημεν νὰ κυβερνήσωμεν ἄνευ πιστώσεων καὶ ἄνευ δανείου καὶ ὅτι δὲν ἐτηρήσαμεν οὔτε τὴν μίαν ὑπόσχεσιν, οὔτε τὴν ἄλλην. Ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις, κύριοι, ἡ κατάκρισίς του εἶναι ἐντελῶς ἄδικος, διότι οὐδέποτε ἐδώκαμεν τοιαύτην ὑπόσχεσιν. Διὰ νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι δύναται νὰ ἀποφύγῃ ἐντελῶς τὰς πιστώσεις, πρέπει νὰ μὴ γνωρίζῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον συντάσσεται ὁ προϋπολογισμὸς ἑνὸς Κράτους. Τί εἶναι, κύριοι, αἱ πιστώσεις; ὅστις ἀνέγνωσε τὸν λογιστικὸν νόμον γνωρίζει ὅτι οὐδεμία δαπάνη τῆς Ἐπικρατείας ἐπιτρέπεται νὰ ἐνεργηθῇ ἄνευ νόμου, δίδοντος τὴν περὶ τούτου ἄδειαν, καὶ ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται ἡ ἄδεια τῶν διαφόρων δαπανῶν εἶναι ὁ γενικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, αἱ δὲ πιστώσεις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγοῦνται, καὶ εἶναι αἱ τακτικαὶ πιστώσεις. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους συντάσσεται καὶ ψηφίζεται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρὶν ἔλθῃ τὸ ἔτος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει· εἶναι δὲ ἀδύνατον, ὅταν τις συντάσσῃ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ προΐδῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἐνδεχομένας περιστάσεις αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν. Ὄχι ἓν Κράτος, ἀλλ’ ὁ ἔσχατος οἰκοκύρης δὲν δύναται νὰ κάμῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους τὸν προϋπολογισμόν του μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι εἰς αὐτὸν ἀπολύτως θέλει σταματήσει. Τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ κάμῃ διαφόρους δαπάνας ἕνεκα ἐκτάκτων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται· διὰ τὰς δαπάνας δὲ ταύτας δίδονται νέαι πιστώσεις καὶ αἱ πιστώσεις αὗται εἶναι αἱ λεγόμεναι ἔκτακτοι· ἐπειδὴ δ’ αὗται θεωροῦνται ἐπιτακτικαὶ καὶ κατεπείγουσαι, ὁ νόμος τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ ἔδωκεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ τὰς λαμβάνῃ διὰ Β. Διατάγματος ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Βουλῶν, ἐπιφυλαττομένης πάντοτε τῆς κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἐκτὸς δὲ τῶν ἐκτάκτων αὐτῶν πιστώσεων ἐμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ ἐνίοτε ἡ ἀνάγκη καὶ τῶν ἀναπληρωματικῶν, διότι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι σημειώνονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον ἕνεκα διαφόρων περιστάσεων νὰ μὴν ἐπαρκέσουν πρὸς θεραπείαν ὅλων τῶν σχετικῶν ἀναγκῶν διὰ τὰς ὁποίας ψηφίζονται, π. χ. σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μία δαπάνη κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον μεγάλη διὰ τὴν διατροφὴν τῶν καταδίκων, ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ διατηρηθοῦν πλειότεροι κατάδικοι, ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι πολὺ φυσικὸν ν’ αὐξήσῃ. Δίδονται ἔξοδά τινα διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀλλ’ ἐὰν παρουσιασθοῦν ἀνάγκαι ἔκτακτοι, ἐννοεῖται ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς εἶναι ἀνάγκη πιστώσεως· ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐκ τῶν δαπανῶν αὐτῶν πολλαὶ εἶναι λίαν ἐπιτακτικαὶ καὶ κατεπείγουσαι, διὰ τοῦτο κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον καὶ διὰ τὰς δαπάνας αὐτὰς δίδεται ἡ πίστωσις διὰ Β. Διατάγματος, ὅταν ῥητῶς εἰς τὸν περὶ ἐξόδων νόμον ὀνομασθῶσι καὶ χαρακτηρισθῶσιν ὡς τοιαῦται. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡμεῖς νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δὲν θὰ ζητήσωμεν οὐδεμίαν ἔκτακτον ἢ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν. Ἐντοσούτῳ μᾶλλον εἶναι ἀσυγχώρητος ὁ κ. Βαλασόπουλος διὰ τοῦτο, διότι ἔβαλεν εἰς τὸ στόμα μας φράσιν, τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον δὲν εἴπομεν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ῥητῶς ἐπεκρούσαμεν, διότι, ὅταν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω τὸν προϋπολογισμὸν, εἶπον ῥητῶς, ὅτι «δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος θέλομεν ἀποφύγει τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, καὶ ἐπειδὴ ὁσάκις ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις δὲν εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν, μένει πάντοτε ἀδιάθετον ἀπὸ τὰς τακτικὰς πιστώσεις περὶ τὸ 1,000,000, νομίζομεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἐπαρκὲς διὰ ν’ ἀπαντηθῶσιν ὅλαι αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις, αἵτινες εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῶσι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐβεβαιώσαμεν ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη πιστώσεως, ἀλλὰ ῥητῶς σᾶς ὑπεμνήσαμεν τοῦτο, μολονότι δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη ἀνάγκη· καὶ ἂν, κύριοι, εὑρέθητε ἕως σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσητε ἐκτάκτους τινὰς πιστώσεις, εἶναι διὰ ταύτας ἔνοχος ἡ κυβέρνησις; Πταίει ἡ κυβέρνησις, διότι ἀπὸ αἴσθημα φιλανθρωπίας ἠθελήσατε σεῖς νὰ δώσητε ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸν πεινῶντα λαὸν τῆς Ἀκαρνανίας καὶ εἰς τοὺς ἐν Κύπρῳ ἀδελφούς μας;

§84Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Δὲν τὰς ἐδόσατε ἀκόμη.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πίστωσις ἐδόθη καὶ τὰς ἐδώκαμεν.

§86ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐδόθησαν.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως δὲν ἔγειναν ἐπιτροπαὶ καὶ δὲν τὰς διένειμαν.

§88ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔγειναν.

§89ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν συνετάξατε τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὴ ἡ κατάστασις ἦτο γνωστή.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ἡ κυβέρνησις γνωρίζει πολλὰς ἀνάγκας καὶ ἰδιωτῶν καὶ κοινοτήτων καὶ ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ὅταν συντάσσῃ τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ περιλάβῃ αὐτάς. Τί δὲ νὰ εἴπω διὰ τὴν μικρὰν πίστωσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη διὰ τὴν ἀνακομιδὴν τῶν λειψάνων τοῦ πατριάρχου καὶ ἄλλα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνθυμοῦμαι;

§91ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν κατεκρίναμεν, ὑπελογίσαμεν μόνον.

§92ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ περνᾶτε ὅμως ὅλα εἰς βάρος μας. Ἀλλὰ ὑπεσχέθητε, εἶπεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, νὰ κυβερνήσητε ἄνευ δανείων, καὶ τὴν ὑπόσχεσίν σας ταύτην δὲν τὴν ἐτηρήσατε». Ἐν πρώτοις δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβὲς τοῦτο, ὅτι δὲν ἐτηρήσαμεν τὴν ὑπόσχεσίν μας, διότι μέχρι τὴν σήμερον κανὲν δάνειον δὲν ἐκάμαμεν· ὅταν δὲ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν, ὅτι θέλομεν διοικήσει ἄνευ δανείου, δὲν ἠννόει ἄλλο τι, εἰμὴ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1871 δὲν θὰ παρουσιάσῃ ἔλλειμμα. Πᾶσα κυβέρνησις, κύριοι, δύναται νὰ ἐγγυηθῇ καὶ νὰ φροντίσῃ διὰ τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἔτους κατὰ τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ, ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς ἀπαιτήσεις, ὅταν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εὑρίσκωνται 5 καὶ 6 ἑκατομμύρια εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν εὑρίσκεται οὔτε λεπτὸν, τότε βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ βεβαιώσῃ ὅτι δύναται νὰ διοικήσῃ ἄνευ δανείων· ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ δάνειον, ἀλλὰ τὸ δάνειον τοῦτο θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προηγουμένου ἔτους ἢ πρὸς πληρωμὴν ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων. Διὰ νὰ διοικήσῃ τις ἄνευ δανείου καὶ ὅταν ἀκόμη ὑπάρχῃ ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων εἶναι ἀνάγκη δύο τινῶν· πρῶτον νὰ ὑπάρχῃ ἀποθεματικὸν ποσὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς δαπάνας τῶν ἀγόνων μηνῶν κατὰ τοὺς ὁποίους ἕνεκα τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος καὶ διαφόρων ἄλλων αἰτίων αἱ εἰσπράξεις εἶναι κατώτεραι ἀπὸ τὰ ἔξοδα, καὶ δεύτερον νὰ μὴ ὀφείλῃ ἀπὸ παρελθούσας ὑποχρεώσεις, ἀπὸ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων· ἀλλὰ σήμερον τὰ πράγματα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ εὐάρεστον τοῦτο σημεῖον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ ταμεῖον κανὲν ἀποταμίευμα, ὅτε ἡμεῖς παρελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὠφείλοντο καὶ ὀφείλονται πολλὰ ἑκατομμύρια ἀπὸ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος προκάτοχός μου εἰς τὴν πρὸς τὸν Βασιλέα ἔκθεσίν του. Ἐὰν λοιπὸν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ πληρώσῃ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τῶν προηγουμένων ἐτῶν, βεβαίως τοῦτο δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ εἰμὴ διὰ δανείων. Χρεωστεῖτε π. χ. 1½ ἑκατομμύριον εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, χρεωστεῖτε 1 ἑκατομμύριον ἀπὸ δικαστικὰς ἀποζημιώσεις, ἀπεφασίσατε νὰ ἐξαγοράσητε τὰς ὁμολογίας τοῦ ἐθνικοῦ δανείου, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων· διὰ νὰ ἐξοφλήσητε ὅλα αὐτὰ, ἐννοεῖται ὅτι ἔχετε ἀνάγκην νὰ κάμητε δάνειον. Μ’ ὅλα ταῦτα ἡμεῖς, καί τοι μὴ εὑρόντες κανὲν ἀποταμίευμα, ἠδυνήθημεν ν’ ἀποζήσωμεν μέχρι τῆς σήμερον διὰ τῶν εἰσπράξεων, ἃς ἐνηργήσαμεν καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔκτακτον εἰσόδημα ἐλάβομεν εἰμὴ μόνον τὸ τίμημα τῶν 450 μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξ 900,000 δραχμῶν.

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους δὲν ηὕρατε χρήματα;

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 47,000 εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον.

§95ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ στερεότυπον παράπονον ὅλων τῶν Κυβερνήσεων.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· καὶ δὲν κατακρίνω κανένα.

§97ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κ. ὑπουργὲ, ποῖος εἶναι ὁ γόνιμος μὴν παρακαλῶ; Οἱ γόνιμοι μῆνες κατήντησαν ἄγονοι, διότι τὰ εἰσοδήματά των πηγαίνουν εἰς τὴν Τράπεζαν.

§98ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ γεννήματα δὲν εἶναι τίποτε;

§99ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τί ἄλλο ἔχεις ἀπ’ αὐτά; Ἡ σταφὶς πέρνεται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, τὰ ἔλαια ἀπὸ τὴν Τράπεζαν.

§100ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ λέγετε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν· τὰ δέχεται ἡ Τράπεζα διὰ νὰ πληρώνῃ δάνεια.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω κανένα· ἐγὼ διηγοῦμαι ἁπλῶς τὰ πράγματα· λέγω, κ. Χρηστίδη, ὅτι, καθὼς καὶ σεῖς πολλάκις ἐδογματίσατε καὶ καθὼς εἶναι φυσικὸν καθ’ βέβαιον, κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους αἱ εἰσπράξεις εἶναι πολὺ μικρότεραι παρὰ κατὰ τοὺς τελευταίους.

§102ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι, ἐὰν ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπραττομένων κατὰ μῆνα ἀναβαίνῃ εἰς 2½ ἑκατομμύρια, κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας εἰσπράττονται μόνον 1,500,000 ἕως 1,800, 000· τοῦτο ἐξέθεσε καὶ ὁ ἔντιμος προκάτοχός μας κ. Αὐγερινὸς εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἣν ἔκαμε πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον· κατὰ τοὺς ἑπομένους μῆνας, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου ἢ ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου καὶ μετὰ ταῦτα, εἰσπράττονται περισσότερα ἀπὸ 2½ ἑκατομμύρια κατὰ μῆνα καί τινων μηνῶν αἱ εἰσπράξεις ὑπερβαίνουν τὰ 4 ἑκατομμύρια. Δὲν ἐννοῶ ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα ἐσπαταλήθησαν, διότι βεβαίως ἐχρησίμευσαν εἰς πληρωμὴν διαφόρων ὑποχρεώσεων τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς στενοχωρίαν μία Κυβέρνησις καὶ διὰ νὰ βαδίσουν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους τὴν κανονικήν των πορείαν, πρέπει εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους νὰ ὑπάρχῃ ἓν ἀποταμίευμα εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον· διότι, ἂν δὲν ὑπάρχῃ, δὲν δύναται τὸ δημόσιον νὰ ἐπαρκέσῃ μὲ τὰς συνήθεις εἰσπράξεις εἰς τὰς πληρωμάς· αὐτὸ τὸ γνωρίζετε ὅλοι καὶ τὸ ἐδοκιμάσατε πολλάκις. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον δὲν ἰσχυρίσθημεν ὅτι δυνάμεθα νὰ κυβερνήσωμεν χωρὶς δάνειον, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐλάβαμεν τὰ μέτρα μας διὰ νὰ ἔχωμεν ἕτοιμον τὸ δάνειον τοῦτο ἐν περιπτώσει ἀνάγκης καὶ παρεκαλέσαμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ συναινέσῃ, ὥστε νὰ μᾶς ἀνοίξῃ λογαριασμὸν μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Εὐτυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐκάμαμεν χρῆσιν τοῦ δανείου τούτου καί τοι δυνάμενοι νὰ τὸ μεταχειρισθῶμεν, διότι εἰσεπράξαμεν χρήματα περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἄλλοτε εἰσεπράττοντο· καὶ τοῦτο, κύριοι, δὲν τὸ ἀποδίδω παρὰ εἰς τὴν καλλιτέραν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ὁ τόπος εὑρίσκεται, ἀπαλλαγεὶς ἀπὸ τὴν φυγοδικίαν καὶ μετριασθείσης τῆς ἐπαράτου ληστείας. Κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους μῆνας τοῦ 1871 εἰσεπράχθησαν 7,438,000, ὅ ἐστὶ 2½ περίπου ἑκατομμύρια κατὰ μῆνα· ἐνῷ κατὰ τὸ 1870 εἰσεπράχθησαν 5,228,000 καὶ κατὰ τὸ 1869 5,819,000.

§104Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αἱ καταδιώξεις τότε ἦσαν μετριώτεραι.

§105ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Βλέπετε ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὸ Ταμεῖον· ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τίποτε.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι εἴχομεν εἰς τὸ Ταμεῖον δὲν μᾶς ὠφέλησε τότε, διότι ἐχρεωστοῦντο ἀρκετὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§107ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καὶ θὰ ἀφήσητε καὶ ἐσεῖς πολλά.

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι αἱ μομφαὶ, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ μᾶς ἀπευθύνῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος δὲν ἔχουν καμμίαν ὑπόστασιν, διότι ὄχι μόνον οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐσόδων ἐγένοντο μὲ ὅλην τὴν μετριότητα, ἀλλὰ καὶ διότι σήμερον εἰσπράττονται περισσότερα χρήματα, παρ’ ὅσα κατὰ τὰ δύω προηγούμενα ἔτη. Τοῦτο δύναται νὰ μᾶς εὐελπίζῃ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θέλει ἀποβῆ ἀκριβής. Μετὰ τοῦτο ὁ κ. Βαλασόπουλος εἰσῆλθεν εἰς τὰ καθέκαστα τῶν διαφόρων προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων καὶ ἐπέκρινε διάφορα αὐτῶν κονδύλια· περὶ τῶν ἐπικρίσεων τούτων θέλουν ἀπαντήσει οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκάστου ὑπουργείου· ἓν μόνον σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσητε, ὅτι ὁ κύριος Βαλασόπουλος ὄχι μόνον δὲν ἠδυνήθη νὰ σᾶς ἀποδείξῃ οὔτε ἓν κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς αὐξήσαμεν, ἀλλ’ ἀπεναντίας, σᾶς εἶπεν ὅτι ἐκάμαμεν ἐλαττώσεις πολλὰς, τὰς ὁποίας δὲν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν. Μᾶς ἐμέμφθη δὲ καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι παρελείψαμεν ἄλλας αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ γενῶσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο εὔκολον νὰ γίνουν καὶ ἄλλαι ἐλαττώσεις τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ ἐκ τῆς συζητήσεως τῶν καθέκαστα, ὅτε θέλετε μᾶς εὕρει προθύμους νὰ παραδεχθῶμεν πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν. Θαυμάζω δὲ πῶς ἰσχυρίζεται τοῦτο σήμερον ὁ κύριος Βαλασσόπουλος καὶ ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν νὰ τὸ πράξωμεν, ἐνῷ αὐτὸς ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δὲν τὸ ἔπραξεν ἄλλοτε. Τελειώνω, κύριοι, διότι αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφήσω τὸ βῆμα εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν διάθεσιν νὰ ἐξακολουθήσουν τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζω δὲ ὅτι σᾶς ἀπέδειξα ἀρκούντως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη μεθ’ ὅλης τῆς μετριότητος ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, ὅτι ἐγένοντο πολλαὶ οἰκονομίαι εἰς τὰ ἔξοδα, καὶ ὅτι οὐδεμία προσθήκη ἐξόδων ἔλαβε χώραν. Λέγων ταῦτα δὲν ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον μας εἶναι τέλειον, οὔτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν καὶ ἄλλαι οἰκονομίαι καὶ νὰ ἐπέλθῃ μεγαλειτέρα βελτίωσις εἰς τὰ οἰκονομικά. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι ταῦτα ἀπαιτεῖται σκέψις ἐμβριθὴς καὶ σκέψις μεγάλη, ἀπαιτεῖται νὰ μεταβάλωμεν πολλοὺς ὀργανικοὺς νόμους, καὶ νὰ ἀλλάξωμεν ῥιζικῶς τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως· διότι ἐνόσῳ ταῦτα διατηροῦνται ἀναλλοίωτα, ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐπέλθωσι σπουδαῖαι οἰκονομίαι. Ἡ ἐλάττωσις ὀλίγων ὑπαλλήλων μικρὰν δύναται νὰ φέρῃ οἰκονομίαν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου μεγάλως βλάπτει τὴν ὑπηρεσίαν· διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ὑπαλλήλων, ἰσχυρίζεται ὁ κ. Βαλασόπουλος, ἀποβάλλονται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν πρόσωπα ἀνίκανα καὶ κακῆς πίστεως. Ἐὰν, κύριοι, ᾖναι ἀληθὲς ὅτι εἰσέρχονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τοιαῦτα πρόσωπα, φοβοῦμαι μήπως καὶ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ μείνωσι ταῦτα καὶ ἀποβληθῶσιν ἄλλα ἐκ τῶν τῆς καλῆς πίστεως καὶ τῆς ἱκανότητος.

§109ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κύριοι, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην μία κυβέρνησις νὰ διατηρῇ καὶ πρόσωπα ἀνίκανα καὶ κακῆς πίστεως, διατὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ ὅταν ἐλαττώσῃ τὰς θέσεις;

§111Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ ἀνάγκη, ἢ ἡ θέλησις;

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω καὶ ἡ θέλησις. Διὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς περικοπῆς τῶν θέσεων θέλετε βελτιώσει τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπαλληλίας· ἄλλα εἶναι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ βελτίωσις τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἐν γένει ἡ βελτίωσις τοῦ τόπου.

§113ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μεθ’ ὅσα εἶπον χθὲς δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἔλθω σήμερον εἰς τὸ βῆμα, διότι ὁ εὐφραδὴς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνασκευάσῃ ὅσας ἀληθείας χθὲς εἶπον. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, ὑμεῖς εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ κρίνητε, καὶ εἴπητε ποῖος ἐξ ἡμῶν ἔχει δίκαιον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ μομφήν τινα· ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας μου ἐπίτηδες παρασκευασμένην κατηγορίαν κατὰ τοῦ ὑπουργείου, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔρχομαι νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι ἡ ὁμιλία μου ἡ χθὲς οὐδεμίαν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν εἶχε, ἦτον ἡ ἀπόῤῥοια τῆς πεποιθήσεώς μου, τὴν ὁποίαν ἤθελα νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἦτο πεποίθησις, τὴν ὁποίαν νομίζω καθῆκον νὰ διακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀντὶ νὰ μέμφηται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐμὲ ὅτι τὸν παρεμόρφωσα, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παραπονῶμαι ἐγὼ, διότι εἰς ὅλην του τὴν ὁμιλίαν ἔλαβεν ὡς ἐπιχείρημα τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα καθ’ ὑπόθεσιν καὶ κατ’ ἐπιείκειαν, δὲν ἠθέλησε δὲ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐκείνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ ἐστηρίχθην. Παρεμόρφωσε τὸν λόγον μου, διότι εἶπεν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τῶν ψηφισθέντων νόμων, τοῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων, τοῦ περὶ διαθέσεως τῶν φυτειῶν καὶ τῆς ἐθνικῆς γῆς. Τοῦτο οὐδόλως ἐγὼ ἐξέφρασα χθὲς, ἐξ ἐναντίας εἶπον, ὅτι εἶμαι καθ’ ὅλα σύμφωνος ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· μάλιστα διὰ τοὺς δύο τελευταίους νόμους, εἶπον, ὅτι ἡ ψήφισις τούτων ἦτο ἀνάγκη καὶ ὑποχρέωσις ἐθνική. Ἔψεξα τὴν οἰκονομίαν τῶν νόμων, ἀπέδειξα δὲ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ περὶ φυτειῶν νόμου θέλουν φέρει ἐλάττωσιν εἰς τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους, ἀπέδειξα δὲ σύμφωνα μὲ τοὺς ἄλλους βουλευτάς, οἵτινες ἔλαβον τότε τὸν λόγον, διότι ἐγὼ τότε δυστυχῶς δὲν παρευρέθην, ὅτι μία καλητέρα οἰκονομία τοῦ νόμου αὐτοῦ ἠδύνατο καὶ τοὺς ἐμφυτευτὰς νὰ ὠφελήσῃ καὶ τοῦ δημοσίου αὐτοῦ τὰ εἰσοδήματα νὰ μὴ ἐλαττώσῃ. Ἀνασκευάζων ὅσα εἶπε περὶ τῶν φυτειῶν ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι παρεδέχθην, ὅτι τὸ δημόσιον θέλει εἰσπράττει 800,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἰσέπραττε δυνάμει τοῦ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων νόμου· ἀλλ’ ἐγὼ μετὰ πεποιθήσεως σᾶς εἶπον, ὅτι ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων ἐπισήμων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν εἶναι περισσότεραι τῶν 221,000 στρεμμάτων αἱ φυτεῖαι. Ἐπομένως πρὸς 25 δραχμὰς θέλετε ἔχει κεφάλαιον 5,500,000, ἐξ ὧν ὡς τόκον καὶ κεφάλαιον θέλετε λαμβάνει 400,000, δρ. ἐνῷ εἴχατε 800 χιλιάδας. Ἰδοὺ ἡ ἐλάττωσις, ἰδοὺ ὅτι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ὁ νόμος περὶ φυτειῶν εἶναι ἐλαττωματικός. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐννοίας, κύριοι, ὡμίλησα καὶ περὶ τοῦ νόμου περὶ τῆς διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Τῳόντι, κύριοι, τὸ μέτρον αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν εἶναι καλὸν καὶ εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ, εἶπον, ἐὰν προσετίθετο τόκος μὲ ἓν τοῖς ἑκατὸν ἢ καὶ ἓν ἥμισυ περισσότερον, οὐ μόνον δὲν ἠθέλαμεν βλάψει τὰ συμφέροντα τῶν μικρῶν, ἀλλ’ ἠθέλαμεν κατορθώσει, ὥστε τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους νὰ μὴ ἐλαττωθῶσι. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα περὶ ἐσόδων. Σᾶς ἀπέδειξα χθὲς, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους εἶναι ἐξωγκωμένα, σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ κονδύλιον τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων εἶναι ἐξωγκωμένον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον· διότι ἔτη συνεχῆ ἀπέδειξαν, ὅτι ταῦτα κατεβιβάσθησαν. Ἐφέτος, ἐὰν τῳόντι αἱ εἰσπράξεις ἀνεβιβάσθησαν, καθὼς ἀνέφερε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦτο προῆλθεν ἕνεκα τῆς εὐφορίας τοῦ ἐλαιῶνος τῆς Κερκύρας· πιστεύω μάλιστα ὅτι ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς Εὐρώπης, ἕνεκα τοῦ πολέμου, ὅστις δὲν κατέπαυσε, τὰ ἔσοδα τῆς εἰσαγωγῆς θέλουν ἐλαττωθῆ καὶ δὲν θέλομεν ἔχει τὸ ποσὸν οὔτε τῶν 9,000,000. Ἐπίσης δὲ περὶ τῆς ἐξογκώσεως τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐκ δημητριακῶν καρπῶν οὐδεμίαν ἐναντίαν ἀπόδειξιν ἔφερε, οὐδὲ ἀντίῤῥησιν σπουδαίαν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω μάλιστα ὅτι τὸ ποσὸν 500,000 εἶναι πολὺ μέτριον, καὶ φοβοῦμαι μήπως φθάσῃ καὶ 1,000,000. Ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριοι, ὅταν συνέταξαν τὸν προϋπολογισμὸν τὰ σιτηρὰ εἶχον καταστραφῆ ἐκ τῆς πολυομβρίας, συνεπλήρωσε δὲ τὴν καταστροφὴν ἡ ξηρασία τοῦ Μαΐου καὶ Ἀπριλίου· ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν ὅτι τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους δὲν θέλουν φθάσει τὰ 32,000,000· ἂς παραδεχθῶμεν τοῦτο πρὸς χάριν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ ἐὰν 4,000,000 μέχρι σήμερον καθυστεροῦνται, καὶ συμφωνεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι ὁ νέος νόμος δὲν θέλει βελτιώσει τὴν εἴσπραξιν παρὰ ἐλαττώνει κατὰ τὸ ἥμισυ τὰ καθυστερούμενα, πάλιν τὰ εἰσοδήματα περιορίζονται εἰς 30,000,000. Διότι ἂν ἀφαιρέσω τὰ 2,000,000 θὰ μείνουν 30,000,000. Ὀρθῶς λοιπὸν εἶπον ὅτι αἱ εἰσπράξεις μας δὲν θέλουν ὑπερβῆ τὰ 30,000,000.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐβεβαιώθησαν εἰς τὰ 1869, 15,000,000, διατὶ τώρα θὰ ἔχωμεν ὀλιγώτερα;

§115ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι σᾶς ἀπέδειξα ποῦ ἔγκειται ἡ ἐλάττωσις, εἰς τὰ τελωνεῖα, εἰς τὰ σιτηρὰ κτλ. καὶ σᾶς ἀπέδειξα ὅτι κατὰ 2,000,000 περίπου δραχμῶν εἶναι ἐξωγκωμένα τὰ εἰσοδήματα. Ἐμέμφθην τὸ ὑπουργεῖον δι’ ὅσα αὐτὸ ἐπηγγέλθη εἰπὸν, ὅτι ἄνευ πιστώσεως καὶ ἄνευ δανείων θέλει διοικήσει. Συμφωνῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς ἓν κράτος, τὸ ὁποῖον τόσας ὑποχρεώσεις ἔχει, νὰ προβλέψῃ τὸ ὑπουργεῖον περὶ ὅλων τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ τῶν ἀπροβλέπτων, ἀλλὰ περὶ δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν θέσιν των εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ φέρουν πιστώσεις, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν μετὰ πέντε ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔφερε πίστωσιν 130,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς Ἀμφιτρίτης, αὐτὸ ἦτο ἔκτακτον πρᾶγμα; ἦτο ἄγνωστο εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ κατάστασις τῆς Ἀμφιτρίτης; ἢ ἡ κατάστασις τῶν συνταξιούχων; ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀνάγκαι ἠδύναντο νὰ προβλεφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ἐγεννήθησαν πρὸ τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον εἶπεν ὅτι θέλει διοικήσει ἄνευ δανείων, δὲν συνωμολόγησε μὲν δάνεια, ἀλλ’ ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς παρεσκεύασε τοιοῦτον ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ἄλλα θέλει ζητήσει· καὶ ἡ πώλησις τῶν μετοχῶν δὲν εἶναι δάνεια; δὲν λέγω ἂν ἐπράξατε συμφερόντως ἢ οὔ, ἀλλὰ λέγω ὅτι ἐδώσατε ἐπαγγελίας τοιαύτας, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἐκτελεσθοῦν. Τελειώνων τὸν λόγον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ οἰκονομίαν, διότι καὶ ὁ κύριος Βαλασόπουλος ὅταν ἦτο εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ· ἐλησμόνησεν ὁ κ. ὑπουργὸς πόσας ἐλαττώσεις ἔκαμα. 2,700,000 δραχμὰς ἔφερα ἐλαττώσεις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μάλιστα εἰς τὸ κονδύλιον τοῦ προσωπικοῦ τῶν τελωνείων ἔφερα ἐλάττωσιν 200,000 δραχ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐλαττώσεις καὶ οἰκονομίαι, λέγουν, ἄνευ ὀργανικῶν νόμων· ἀλλὰ ποῖον ἦτο τὸ ἐμπόδιον νὰ ἔλθουν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι; ἡ Βουλὴ ἔδειξεν ὅλην της τὴν προθυμίαν καὶ συνέτρεξε τὴν κυβέρνησιν εἰς ὅλα της τὰ ἔργα καὶ εἰς ὅλους τοὺς νόμους πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, οὐδεὶς νόμος ἐπαρουσιάσθη· ἐδύνατο πολὺ καλὰ νὰ φέρῃ αὐτοὺς τοὺς νόμους καὶ ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ· διότι καὶ ὑπεσχέθη μάλιστα νὰ φέρῃ ὀργανικὸν νόμον τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ δὲν ἔφερε δυστυχῶς. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶχον καθῆκον, καὶ ὤφειλον νὰ τὸ πράξωσι.

§116ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μακρά, κύριοι βουλευταί, καὶ τυπικὴ οἰκονομολογομαχία σᾶς ἐκούρασεν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις μὲ τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει καὶ ἡ ἐντολή μου καὶ ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ χαρακτῆρός μου. Μεγάλην, κύριοι, ἀρχὴν, μεγάλην ἀλήθειαν ἐξέφρασεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κ. Σωτηρόπουλος· εἶπεν, ὅτι ἄνευ ὀργανικῶν νόμων δὲν δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὰ οἰκονομικά μας καὶ τὴν κακὴν κατάστασιν τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους. Μεγάλη, κύριοι, ἡ ἀρχὴ αὕτη· διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν νὰ βαδίζωμεν, ὅπως ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου καὶ ὀλίγον μετέπειτα ἐκυβερνήθημεν, μετ’ ὀλίγον θὰ καταντήσωμεν νὰ μὴ ἔχωμεν τίποτε· τοῦτο δὲ συνέβη, διότι οὐδεὶς ποτὲ ἠθέλησε νὰ φροντίσῃ νὰ κάμῃ ἔργα, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ῥιζικῆς ἀναδιοργανώσεως καὶ μορφώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· εἶναι, κύριοι, τοῦτο ἔλλειψις δικαιοσύνης μεγάλη πρὸς τὸν λαὸν, εἶναι ἀδικία μεγάλη πρὸς τὸ Κράτος. Βεβαιωθεῖτε, ὅτι κατὰ τὸν λογαριασμὸν τὸν ὁποῖον χθὲς ὁ ἔντιμος κύριος Βαλασόπουλος σᾶς παρουσίασε, μετὰ 15 ἢ 17 ἔτη, δὲν ἠξεύρω, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ μὴ ἔχωμεν τίποτε, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ κλείσωμεν τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ἀνοίγεται ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἐπ’ ὀλίγα ἀκόμη ἔτη, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν φοβερὰν κατάστασιν, καθ’ ἣν ὁλόκληρος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπουλώσῃ τὰ ἐλλείμματά του, καὶ θέλει μεταβληθῆ ὅλος ὁ προϋπολογισμὸς εἰς ἔλλειμμα· ἀλλὰ τὸ βάραθρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ χθὲς καὶ σήμερον ὁ κύριος Βαλασόπουλος σᾶς κατέδειξεν, εἶναι ἔργον οὐχὶ τῆς παρούσης κυβερνήσεως μόνης, ἢ τῆς προκατόχου, εἶναι ἔργον ὅλων τῶν κυβερνήσεων, ἀφ’ ἧς καθιδρύθη ἑλληνικὸν Βασίλειον, διότι τὸ βάραθρον τοῦτο ὑφίσταται χαῖνον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Καὶ ἵνα κλεισθῇ, δὲν θὰ ἀρκέσῃ ἡ θυσία ἑνὸς Κουρτίου, ἀλλ’ ὅλοι οἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσαντες νὰ ῥιφθῶσιν ἐντὸς αὐτοῦ. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι μία κατάχρησις μικρὰ κατήντησε νὰ γείνῃ μεγάλη, καὶ ἀπειλητικὴ πλημμύρα ἀπειλοῦσα τὸν κατακλυσμὸν τοῦ Κράτους, καθὼς ὅταν συγκεντροῦνται τὰ ὕδατα εἰς ἓν ἐξογκοῦνται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἐξογκούμενα θέλουν νὰ εὕρουν διέξοδον, καὶ ἐμποδιζόμενα πρὸς στιγμὴν ἀπὸ ἀσθενὲς πρόχωμα τὸ θραύουσιν ἀκολούθως, καὶ φέρουσι τὴν καταστροφήν· δὲν δύναται τότε κανεὶς μὲ τὸ στῆθος του ἢ μὲ ἀνίσχυρα καὶ ἀνεπαρκῆ μέσα νὰ φράξῃ τὴν ὁδόν των· οὕτω συμβαίνει καὶ ἐνταῦθα. Τὸ χάσμα, κύριοι, αὐτὸ δὲν θέλει κλεισθῆ ποτὲ ἐὰν δὲν λάβωμεν ἀποφασιστικὰ μέτρα κατὰ τοῦ κακοῦ, ἐδὼ ὅπου ἔφθασεν ἡ ἀπειλητικὴ ὄψις τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς μας εἶναι καταφανὴς, διότι οὐδεμία Βουλὴ, οὐδεμία κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐργασθῇ, μήτε νὰ σκεφθῇ ποτέ! Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἀρχήσωμεν καὶ σήμερον, πότε θὰ ἀρχήσωμεν; δὲν φοβεῖσθε μήπως καμμίαν φορὰν αἰφνιδίως παρουσιασθῇ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἴσως ἄλλοι ἐκτὸς ἡμῶν, ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, τὸ ἔθνος αὐτὸ σύσσωμον, εἴπῃ πρὸς τοὺς ἑκάστοτε πολιτευομένους, τοὺς διοικήσαντας τὸν τόπον, ὅ,τι ὁ μακαρίτης ποιητὴς Σοῦτσος εἶπε; «Λόγον πρὸς τὸ ἔθνος πλέον, λόγον τῶν δραχμῶν του δότε, ἀδραχμολῆπται, δραχμοφάγοι, δραχμοπόται πατριῶται!» Ναί, κύριοι, αὐτὴν τὴν φοβερὰν στιγμὴν πρέπει νὰ τὴν φοβώμεθα, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀρχήσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἀποπλύνωμεν τὰς οἰκονομικὰς τοῦ ἔθνους πληγὰς, καὶ νὰ κλείσωμεν τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον ἠνεώχθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐνώπιόν μας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ ὅλου, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ ῥίψωμεν ἐντὸς αὐτοῦ τοὺς οἰκονομολόγους μας, τοὺς ὑπουργούς μας. Καὶ λυποῦμαι διὰ τοῦτο, ἐάν ποτε ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, διότι δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον οὔτε τὸν Σωτηρόπουλον, οὔτε τὸν κύριον Χρηστίδην, οὔτε ἄλλον τινὰ, ὁ ὁποῖος νὰ διοικήσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους, ὅταν λείψουν αὐταὶ αἱ ἱκανότητες αἱ οἰκονομολογικαί. Ὅταν, κύριοι, εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλετε ἰδεῖ δύω προτάσεις μου περὶ οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν κατὰ συνθήκην μετὰ τοῦ ὑπουργείου, χωρὶς οὔτε νὰ θυσιάσωμέν τι τῶν δικαιωμάτων μας, οὔτε νὰ πιέσωμεν τοὺς ὑπουργοὺς, ὥστε χάριν ἡμῶν νὰ καταστρέφηται τὸ κράτος οἰκονομικῶς, ὅπερ δὲν ἐννοῶ διατί νὰ γίνεται· ὅταν ἔλθωμεν λοιπὸν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλετε ἰδεῖ τὰς προτάσεις μου, καὶ πιστεύω ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν τῶν οἰκονομιῶν θέλουσι γίνει δεκταί· διότι ἐγὼ δὲν σκέπτομαι περὶ ἑκατομμυρίων ἑνὸς ἢ δύω· λέγω καὶ φρονῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἄνευ βλάβης τῶν κειμένων, ἄνευ ἀδικίας μεγάλης προσώπων, ἄνευ οὐδεμιᾶς θυσίας μήτε τῆς ἀξιοπρεπείας, μήτε τῆς ὑπηρεσίας, μὲ μεγάλην ὠφέλειάν μας, νὰ οἰκονομήσωμεν ὑπὲρ τὰ 10,000,000. Ἐὰν μάλιστα λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μία παράλειψις σπουδαίου καθήκοντος, ἕνεκα ἴσως ἐλλείψεως χρόνου ἐγένετο, ἐνῷ πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐργασθῶμεν περισσότερον, ὅτι ἀφήσαμεν ἀσυζήτητον νομοσχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προτάσσω πάντων τῶν ἄλλων κατὰ τὴν ἀναγκαιότητα καὶ σημασίαν, τὸ περὶ μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἐξ ἐκείνου μόνου ἠθέλατε ἔχει τέσσαρα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δαπανῶνται διὰ τὴν εἴσπραξιν. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν τὰς οἰκονομίας, ὡς λέγομεν, καὶ σήμερον ἀκόμη (διότι καὶ σήμερον εἶναι καιρὸς) ἂς ἀρχήσωμεν, ἀλλὰ εἰλικρινῶς, ἀποφασιστικῶς, νὰ ἐπιφέρωμεν σπουδαίας, ῥιζικὰς εἰς τὰς δαπάνας ἡμῶν ἐλαττώσεις, θέτοντες πρῶτοι ἡμεῖς ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ φραγμόν τινα εἰς τὰς ὑπερβάσεις καὶ τὴν ἐξόγκωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§117ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, κύριοι· ἴσως σᾶς φανῇ πολὺ παράδοξον νὰ ἔλθω ἐγὼ εἰς τὸ βῆμα νὰ ὁμιλήσω περὶ οἰκονομικῶν πραγμάτων, ἀλλ’ οἱ λόγοι οἱ πολλοὶ, αἱ συζητήσεις καὶ ἀναπτύξεις ἔδωκαν καὶ εἰς ἐμὲ κἄποιαν ἰδέαν καὶ ὡς βουλευτὴς θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα νὰ τὴν εἴπω. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, ὅλοι ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, ἀλλ’ εἰς τὸ πρακτικὸν μέρος δὲν ἐμβῆκε κανείς. Ἐγὼ ἂν δυνηθῶ θὰ ὁμιλήσω κἄτι τι εἰς τὸ πραγματικόν.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ εἶναι εἰς τὰ καθέκαστα.

§119ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι λοιπὸν ὅταν ἔλθῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις μου αὐτάς.

§120ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ, κύριοι, θέλῃ νὰ σταματήσῃ ἕως ἐδὼ εἰς τὴν συζήτησιν καλῶς, ἄλλως ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καθὸ μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος ἐξέθηκεν χθὲς θεωρίας καὶ ἰδέας, τὰς ὁποίας καὶ ἐκτιμῶ καὶ συμμερίζομαι, ἀνέπτυξεν ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ γε νῦν ἔχον τίποτε δὲν δύναται νὰ μᾶς σώσῃ εἰμὴ μία αὐστηρὰ οἰκονομία καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἀνέπτυξε τὴν ἰδέαν ταύτην ὥστε διισχυρίσθη, καὶ νομίζω πολὺ ὀρθῶς, ὅτι καὶ ἂν ὁ Ὑμητὸς αὐτὸς μεταβληθῇ εἰς χρυσὸν, ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις θέλει εἶσθαι οὐχ ἧττον ἡ αὐτὴ, διότι πρὸς θεραπείαν αὐτῆς τῆς καταστάσεως πᾶν ἄλλο ἀπαιτεῖται ἢ χρήματα. Τὴν ἰδέαν ταύτην, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι συμμερίζομαι πληρέστατα καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ πρώτην φοράν. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ὅτι, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ χαριτόβρυτος οὕτως εἰπεῖν πρότασις τοῦ κ. Χατσίσκου περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν, σᾶς εἶπον ὅτι οἱ καθυστεροῦντες δὲν ἐπέφερον τὴν παροῦσαν τοῦ τόπου μας κατάστασιν, ἀλλὰ τὴν ἐδημιούργησαν ὑποχρεώσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ μὴ ἐντελῶς εὐλαβὴς διαχείρισις τῶν κοινῶν· προκειμένου δὲ πρὸ ὀλίγου τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος ἐπανέλαβα, ἂν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι οἱοιδήποτε θησαυροὶ ἀναβλύσουν ἀπὸ τὸ Λαύριον δὲν θὰ συντελέσουν τὸ παράπαν εἰς τὸ νὰ θεραπεύσουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασίν μας ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ εὐλαβὴς τῶν κοινῶν διαχείρισις. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὄχι μόνον σήμερον ἀλλὰ ἀνέκαθεν εἶχον τὰς αὐτὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἐνταῦθα ὁ κύριος Βαλασόπουλος. Ὑπάρχει μόνον μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Βαλασοπούλου μικρά τις διαφορὰ, ἡ ἑξῆς. Ἐγὼ δὲν εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ δείξω πραγματικῶς ἐὰν πιστεύω ὅσα φρονῶ, ἐὰν πράττω ὅσα λέγω, ἀλλὰ διὰ τὸν κύριον Βαλασόπουλον νομίζω, ὅτι ἦλθον περιστάσεις, αἵτινες ἀπέδειξαν, καὶ λυποῦμαι ἀναγκαζόμενος νὰ μνημονεύσω τοῦτο, ὅτι κατά τινας περιστάσεις δὲν πιστεύει, δὲν πράττει ὅσα λέγει· μαρτυρεῖ δέ μου τὸν λόγον ἡ ἐποχὴ τοῦ 1868 ὅτε διετέλεσεν ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀφίνω πρὸς ὥραν τοῦτο, κύριοι, διὰ νὰ ἐπανέλθω κατόπιν καθ’ ὅσον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξακριβωθῇ καλῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν αὐτὴν θὰ προκύψῃ ἡ εὐλαβὴς τῶν κοινῶν διαχείρισις καὶ μεταβαίνω εἰς ἕτερον ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου, τὸν ὁποῖον ἐθεώρησα πολλοῦ λόγου ἄξιον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ ὄχι τὴν προσοχὴν ἡμῶν αὐτῶν, διότι ἡμεῖς πράττομεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βαλασόπουλος ἐννοεῖ, ἀλλὰ τὴν προσοχὴν τῶν διαδόχων μας, τῶν μελλόντων βουλευτῶν καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἔθνους ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου. Ὁ κύριος Βαλασόπουλος ἐθεώρησε τοσοῦτο μᾶλλον ὑπεύθυνον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ πᾶσαν αὐτῆς πρᾶξιν καθ’ ὅσον χαίρει τὴν ὑποστήριξιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι γεγονὸς ἄξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς μελέτης μας, τοῦτο εἶναι τόσον σπουδαῖον ζήτημα, ὥστε κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν αἰτίαν τοῦ ὑφισταμένου τούτου ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ ἤδη παρήγαγε πολλὰ καλὰ εἰς τὸν τόπον μας καὶ διὰ τὸ μέλλον ὑπόσχεται περισσότερα καὶ νὰ ἴδωμεν εἰς τί ὀφείλομεν τὸ μέγα αὐτὸ ἀγαθόν. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι ἀλυσιτελὴς ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τούτου καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ χαρίσητε ὀλίγων στιγμῶν ὑπομονήν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἐπαναλάβω ἐγώ, ὅλοι ὑμεῖς καλῶς γινώσκεται τίνι τρόπῳ ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης διεχειρίσθη τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ 1 καὶ ½ ἔτος, ἡ μετριοπαθὴς διοίκησις τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἄφησε τὰς εὐαρεστοτέρας ἀναμνήσεις εἰς τὸν τόπον, ὁ κ. Ζαΐμης διεξήγαγε δύω γενικὰς ἐκλογάς, τὰς βουλευτικὰς κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1869 καὶ τὰς δημοτικὰς κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1870 καὶ ὅμως οὐδεὶς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τούτων ἐχαρακτηρίσθη στασιαστής, διότι ἐπειράθη νὰ ἐξασκήσῃ τὸ πολιτικὸν δικαίωμά του, οὐδεὶς ὑπὸ τῶν ὀργάνων του ὠνομάσθη ἀνάξιος τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος, οὐδεὶς παρεπονέθη, ὅτι ἐκωλύθη ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἐξάσκησιν τῶν πολιτικῶν αὑτοῦ δικαιωμάτων, κατὰ δὲ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν εἶσθε οἱ πιστότεροι μάρτυρες ὁποία εὐλάβεια ἐτηρήθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας, ἥτις ὑπεστήριξε τὴν κυβέρνησιν ἐκείνην. Ἐὰν ἐξῆλθέ τις τῆς θύρας τοῦ βουλευτηρίου, δὲν ἐξῆλθε διότι εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ φέρῃ ἡ ἐκλογή του ἐξωγκωμένον ἀριθμὸν ψήφων, εἰς τὸ ναί, ἀλλὰ διὰ πραγματικὰς παρανομίας, καὶ ὁ ἐξερχόμενος συνέπεσε νὰ ᾖναι ἢ στενὸς φίλος ἢ στενὸς συγγενὴς τοῦ κ. Ζαΐμη· μαρτυρεῖ δέ μου τὸν λόγον ἡ ἐκλογὴ Γυθείου καὶ Κορινθίας. Ὁ κύριος λοιπὸν Ζαΐμης, ὅστις τοσοῦτο μετριοπαθῶς καὶ τοσοῦτο συνετῶς διεχειρίσθη τὰ κοινὰ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ εἵπετο νὰ δώσῃ καὶ νέον παράδειγμα, εἵπετο νὰ προσφέρῃ καὶ νέαν ὑπηρεσίαν τῇ πατρίδι· καὶ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς ὁμολογήσω τὸ ἑξῆς. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ βλέπω συχνὰ τὸν κύριον Ζαΐμην ὅτε ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν· τὸν ἤκουσα πολλάκις πρὶν κατέλθῃ τῆς ἐξουσίας λέγοντα, ὅτι, ὅταν θὰ εὑρεθῶ ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας θὰ φροντίσω ν’ ἀποδείξω καὶ τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἀντιπολιτεύσηταί τις· θέλω ὑποστηρίξει πᾶσαν κοινοβουλευτικὴν κυβέρνησιν, ἥτις θὰ ἔλθῃ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, διότι νομίζω ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην διαρκοῦς κυβερνήσεως.

§121ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι σχετικὰ μὲ τὸ ζήτημα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁμιλήσατε.

§123ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ ἔλθω. Ἦλθε τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ οἱ πάντες γνωρίζομεν ὅτι ἀμέσως μετὰ τοῦτο ἦλθεν ἡ Βουλὴ ἐνταῦθα, καὶ ὁ κ. Ζαΐμης συνεκάλεσεν εἰς τὴν οἰκίαν του ὅλους τοὺς περὶ αὑτὸν φίλους, εἰς τοὺς ὁποίους ...

§124ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι αὐτά;

§125ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Παρακαλῶ.

§126ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ἴδωμεν τὸ συμπέρασμα.

§127ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἰς τοὺς ὁποίους ἐξήγησε τὸ φρόνημά του νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου μὲ πᾶσαν αὐταπάρνησιν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα.

§129ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ.

§131ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Χαίρω διότι ἀναγνωρίζετε τὸ καθῆκόν σας.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει πόσον εἶμαι ἀνεκτικὸς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου· ὁρίστε.

§133ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅλοι, κύριοι, ἀνέγνωτε τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην διὰ τῆς ὁποίας διεδηλώθη ἀπὸ τοὺς φίλους τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅτι θέλει ὑποστηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου μὲ πᾶσαν αὐταπάρνησιν· καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ὑποστήριξις αὐτὴ ἐξακολουθεῖ μὲ πᾶσαν αὐταπάρνησιν, διότι οἱ ἀξιότιμοι φίλοι τοῦ κ. Ζαΐμη τιθέμενοι τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ὑπεράνω τῶν ἰδίων συμφερόντων, ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν τὴν παροῦσαν. Ἔφερα εἰς τὸ μέσον, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο σχετικῶς μὲ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Βαλασοπούλου, εἰπόντος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα τοσοῦτον μᾶλλον εὐθύνεται, καθ’ ὅσον ἔχει τὴν ὑποστήριξιν τῆς Βουλῆς· καὶ τῳόντι ἔχει μεγαλειτέραν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, διότι οὐδεμία παρενεβλήθη δυσκολία ἀπὸ τὴν Βουλήν· ἤθελα ὅμως νὰ ὑποδείξω τίνι τρόπῳ προῆλθεν ἡ ὑποστήριξις αὕτη. Ἀλλὰ δὲν ἀνταπεκρίθη, λέγει ὁ κ. Βαλασόπουλος, ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁμόθυμον, εἰς τὴν γενικὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Ἀνάγκη λοιπὸν καὶ τοῦτο νὰ ἐξετάσῃ τις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ἐγώ, ὅτι ἡ μὲν Κυβέρνησις ἦλθε τὴν 2 Δεκεμβρίου, ἡ δὲ Βουλὴ τὴν 9, ἢ συγχρόνως σχεδόν; Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μέχρι τῆς 2 Δεκεμβρίου τὰ πρόσωπα τὰ καταλαβόντα τὴν ἐξουσίαν διὰ πᾶν ἄλλο ἐσκέπτοντο ἢ διὰ κυβερνητικὰ ἔργα; ἐσκεπτόμεθα οἱ πάντες περὶ προσεχῶν ἐκλογῶν κηρυττομένης ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς τότε κυβερνήσεως ὡς βεβαίας τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς· ὥστε τὰ μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἦλθον ἐντελῶς ἀπροπαράσκευα. Μ’ ὅλην λοιπὸν αὐτὴν τὴν αἰφνιδίαν ἔλευσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισεν ὥστε ἐντὸς ὀλίγου διαστήματος χρόνου νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν σπουδαιότατα νομοσχέδια, ὡς ἐκεῖνα, περὶ ὧν πρὸ ὀλίγου ἐγένετο λόγος, νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, πρὸ πάντων νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας, νομοσχέδιον τόσον σοφὸν καὶ κατάλληλον, ὥστε ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσίν του ἤρχισαν ν’ ἀναφαίνωνται τὰ καλὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Μετὰ τοῦτο ἦλθον τὰ νομοσχέδια, περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, περὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, καὶ τόσα ἄλλα σπουδαῖα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα καὶ ἂν εἴχετε ἀκόμη 4 μηνῶν διάρκειαν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητήσητε· ἀλλὰ μόνον ἡ ὑποβολὴ τῶν νομοσχεδίων ἀποδεικνύει τὴν δραστηριότητα μεθ’ ἧς εἰργάσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τὴν πρόθυμον ἀρωγὴν τῆς Βουλῆς; Ὁπόσα μεγάλα ζητήματα δὲν ἐλύθησαν ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς; Ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία τοσοῦτον ἐθεωρήθη ἀξία μὴ ὑπάρξεως! Εἴπετο νὰ λυθῶσι ζητήματα ζωτικώτατα, εἴπετο νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου, περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐγὼ νὰ κάμω λόγον, διότι ἀρκετὰ ἔγεινε καταφανής· καὶ τέλος πάντων μεταξὺ τῶν πολλῶν ἡ Κυβέρνησις συνέταξε καὶ τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἤδη συζητοῦμεν, καὶ τὸν συνέταξεν ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅπως ἦλθε καὶ μὴ ἔχουσα τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν, καὶ ἀφ’ οὗ μάλιστα, ὡς οἱ πολλοὶ γνωρίζετε, ἐζήτησε σχέδιον προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν παρελθοῦσαν, ἐζήτησε σκελετοὺς νόμων, τοὺς ὁποίους ἐκαυχᾶτο ὅτι εἶχεν ἑτοίμους, καὶ δὲν εὑρέθη τίποτε· ὥστε ἠναγκάσθη ὁλόκληρον τὴν ἐργασίαν νὰ κάμῃ μόνη της. Ὑπεβλήθη λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βαλασσόπουλος ἤλεγξεν. Ἔχω καθῆκον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ ὄχι μόνον ὡς βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία τὸν ἐξήτασεν. Ἡ ἐπιτροπή σας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μέλος τῆς ὁποίας εἶμαι καὶ μάλιστα εἰσηγητής, εἰς ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ὑπουργείων ἐξήτασε τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τὸν πλέον σπουδαιότερον τρόπον καὶ ἡ ἐξέτασις αὕτη διήρκεσεν ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους μῆνας· τίποτε δὲν ἄφησεν ἀπαρατήρητον, ἀνεξέλεγκτον, ἀνεξαρτήτως πάσης συμπαθείας πρὸς τὴν κυβέρνησιν, πάσης ὑποχρεώσεως καὶ ἐπιεικείας· καὶ τοσοῦτον εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔπραξε τὸ καθῆκόν της αὐστηρότατα καὶ προσεκτικώτατα, καθόσον καὶ ὑπουργοὺς ἔφερεν ἐνώπιόν της καὶ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, καὶ ἐξήτασε καὶ ἐρεύνησε περὶ πάντων, καὶ ἂν μεταξὺ ὅλων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, κύριοι, παρήρχετό τι λεληθότως ὑπῆρχεν ἐκεῖ ὁ ἀκοίμητος ὀφθαλμὸς τοῦ κ. Δαγρὲ, ὅστις τίποτε δὲν ἄφησεν ἀπαρατήρητον, ἀνεξέταστον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν συναδέλφων μὲ τοὺς ὁποίους συνειργάσθη ὁ κ. Δαγρές, διότι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ἡ ἐπιθυμία τούτου καὶ ἡ ῥοπὴ καὶ ἡ τάσις πρὸς τὰς οἰκονομίας εἶναι ἀνωτέρα παντὸς ἐπαίνου· περὶ πάντων συνεζήτησεν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω καὶ τοῦτο, ὅτι ἀπέναντι ὅλων τῶν γνωμῶν, ἃς ἔφερεν ἐνώπιόν σας ἡ ἐπιτροπὴ, οὐδαμόθεν ἐγένετο παρατήρησίς τις, οὔτε ἔμμεσος οὔτε ἄμεσος, καὶ οὔτε κἂν παρετηρήσαμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις δυσηρεστήθη ἢ ὁπωσδήποτε ἠνοχλήθη διὰ πᾶσαν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν καὶ φέρομεν περὶ σπουδαίων οἰκονομιῶν. Ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσίν μας, εἴδατε ὅτι κατὰ πλειονοψηφίαν καὶ μειονοψηφίαν πολλὰ πράγματα προτείνονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· κατὰ πλειονοψηφίαν μάλιστα προτείνονται τοιαῦτα πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ γίνουν ἀποδεκτὰ ἀπὸ σᾶς καὶ θὰ φέρουν οἰκονομίαν σπουδαιοτάτην. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον θέλομεν ὑποστηρίξει τὴν ἔκθεσίν μας, ἡμεῖς δὲν ἠρνήθημεν τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν ἐνώπιόν σας ἔκθετον καὶ ἀπροστάτευτον, δὲν θέλομεν νὰ μιμηθῶμέν τινας κυρίους, οἱ ὁποῖοι, καί τοι ὑποβαλόντες ἄλλοτε ἔκθεσιν, ἐνόμισαν, ὅτι δικαιολογοῦνται κατόπιν ψηφοφοροῦντες καὶ ψηφίζοντες κατὰ τῆς γνώμης καὶ τῆς πρώτης ἀποφάσεώς των. Ἀλλὰ πλὴν τούτου κύριοι, ἤλεγξεν ὁ κύριος Βαλασόπουλος τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἔφερεν ἐλαττώσεις τινὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐλαττώσεων τούτων αἱ μὲν δὲν εἶναι ἀληθεῖς, αἱ δὲ εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εὗρεν ἀληθῆ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, διότι ὅλαι αἱ ἐλαττώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἶναι ἀληθεῖς, διότι δὲν εἶναι βεβαίως αἱ ἐλαττώσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας φέρει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869, διότι κατὰ τὸ 1869 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἰδοὺ τίνες καὶ ὁπόσαι ἐλαττώσεις ἐγένοντο· ἐγένοντο ἐλαττώσεις ἐκ 400,000 περίπου δραχ. ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν δύο κονδύλια ἀποτελοῦν 250,000 δραχμάς· τὰ δύο ταῦτα κονδύλια πηγάζουν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βαλασοπούλου μεμφομένου ἤδη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1871, πηγάζουν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τελεσιδίκων ἀποφάσεων 150,000 δρ. ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν λέγεται οἰκονομία, διότι ἐμπορεῖ νὰ μὴ ὁρισθῇ καὶ διόλου ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τοῦτο ὅμως αἱ ἀποφάσεις αὗται μὴ ἐκτελούμεναι δὲν χάνουν τὸ κῦρός των. Ἑτέρα οἰκονομία ἐξ 100,000 δραχμῶν ἐπήγασεν ἐκ τῆς ἀποδόσεως κεφαλαίων ὁδοποιίας. Νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν λέγεται ἀληθὴς οἰκονομία. Ἀλλὰ τέλος πάντων τὸ ζήτημα τοῦτο ἄλλοις δέδοται νὰ τὸ ἐξετάσουν, ἐγὼ περιορίζομαι εἰς μόνα τὰ ἔξοδα καὶ κηρύττω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αἱ ἐπενεχθεῖσαι εἰς τὸ μέρος τῶν ἐξόδων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι ἀληθεῖς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, διότι ἔχομεν ἀνάγκην ἀνωτέρων οἰκονομιῶν καὶ τοιαύτας προτείνει ἡ ἐπιτροπή. Ἴσως ἔχομεν ἀκόμη ἀνάγκην καὶ πλειοτέρων οἰκονομιῶν παρ’ ὅσας προτείνει ἡ ἐπιτροπή. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο; ἐδὼ ἤθελα ἀπευθύνει μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κύριον Βαλασόπουλον· δυνάμεθα χάριν τῆς οἰκονομίας, τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀνάγκην, νὰ καταργήσωμεν τοὺς πλωτάρχας, τοὺς ὑπολογιστάς, νὰ καταργήσωμεν τὴν προμήθειαν τσόχας; δυνάμεθα ν’ ἀνακαλέσωμεν τὴν διαπραγμάτευσιν περὶ προμηθείας ὅπλων, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδόθη πίστωσις ἐκ 4 ἑκατομ. δραχμῶν, χωρὶς μολοντοῦτο νὰ ἔχωμεν εἰμὴ, κατὰ τὴν εὐφυᾶ ἔκφρασιν τοῦ κ. Ζαΐμη, σεσηπότα τινὰ ὅπλα; Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δύνανται νὰ γίνωσι περισσότεραι οἰκονομίαι· ἀλλὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ἤλεγξεν ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν εἶναι τρωτόν· δηλαδὴ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς οἰκονομία ἂν εἰς τὸν σιτισμὸν ἢ εἰς τὸν ἱματισμὸν τῶν στρατιωτῶν γίνῃ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ· τοῦτο μάλιστα εἶναι ἀληθὴς οἰκονομία, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν διὰ τὸ ὁποῖον δίδεται πίστωσις δαπανᾶται, καὶ ὅμως ὅλοι αἱ ἄνδρες οἱ ἀποτελοῦντες τὸν στρατὸν οἱ σημειούμενοι εἰς τὰ φύλλα τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι παρόντες· καὶ γνωρίζετε ὅλοι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι παρόντες, διότι οἱ μὲν εἶναι ἀσθενεῖς, οἱ δὲ ἐπ’ ἀδείᾳ, οἱ δὲ δὲν κατετάχθησαν ἀκόμη· δύο χιλιάδες ἄνδρες ἐκ τῶν ὅλων ἀνδρῶν πάντοτε ἀπουσιάζουν. Ἀφαιροῦμεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο σωστὸν καὶ τὸ ὁποῖον μολοντοῦτο καταχρηστικῶς δαπανᾶται· διὰ τὸν ἴδιον λόγον ἀφαιροῦμεν καὶ διὰ τὸν ἱματισμὸν, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ 1868 εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προμηθεύσῃ ἱματισμὸν διὰ πολλὰ ἔτη καὶ ἐδαπανήθησαν τότε ὑπὲρ τὰς 200,000 δραχμῶν διὰ τὴν προμήθειαν μιᾶς ἀθλίας τσόχας, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς ἀποθήκαις· ἐνόμισε δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη περισσοτέρας δαπάνης ἑωσοῦ δὲν ἐξαντληθῇ ἡ τσόχα ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἐξαντληθῇ. Ἰδοὺ ὅτι αἱ οἰκονομίαι ἦσαν ἀληθεῖς, δὲν ἦσαν ὅμως ἐπαρκεῖς· διότι δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐπαρκέστεραι οἰκονομίαι.

§134ΔΑΓΡΕΣ. Διέκοψα τὸν λόγον μου χθὲς, κύριοι, διότι μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ φυσιογνωμία τῆς Βουλῆς ἐξέφραζεν ἀπαρέσκειαν εἰς τὸ νὰ ἐξετάσῃ ἐπακριβῶς τὸν προϋπολογισμόν. Μὲ ἐπηρέασε δὲ καὶ ἰδέα τις, ὅτι πάντες οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ ἀποφεύγουν ἢ θέλουν ν’ ἀποφύγουν μίαν τοιαύτην ἐξέτασιν· τοσούτῳ μᾶλλον μ’ ἐπηρέασεν ἡ ἰδέα αὕτη, καθόσον εἶδον ὅτι κάπως ἀποφεύγεται ἡ ἐξέτασις ἢ ἡ συζήτησις τῶν ὑπ’ ὄψιν σας πιστώσεων· τοῦτο δὲ αἰσθάνομαι, τόσον, ὥστε θὰ ἐπαναλάβω καὶ θέλω ἐπαναλαμβάνει ἐφ’ ὅσον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρίσταμαι ὡς ἀντιπρόσωπος ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, ὅτι αἱ πιστώσεις αὗται ἑκάστοτε καθιστῶσι ματαίαν καὶ περιττὴν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ καταπληκτικὰ ποσὰ τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, ἃ προσκαλεῖται νὰ ἐπιψηφίσῃ, ὀφείλει νὰ δώσῃ ἰδιάζουσαν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ νὰ συζητήσῃ μετὰ πολλῆς προσοχῆς. Σήμερον βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ διάφορον ἔχει ἰδέαν· ἴσως χθὲς ἦτο κουρασμένη. Δὲν ἔκαμα λόγον χθὲς ποσῶς περὶ τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἤδη θεωρῶ περιττὸν νὰ μακρηγορήσω καὶ νὰ ἔλθω εἰς τὰς λεπτομερείας του, διότι μὲ ὅσας ἐλαττώσεις καὶ ἂν παραδεχθῆτε τῶν ἐσόδων, τὰ ἔξοδα αὐξάνουν, καθ’ ὅσον κατ’ ἔτος συμβαίνει τὸ στερεότυπον τὰ μὲν ἔσοδα νὰ φέρωνται πρὸς ἄρκτον τὰ δὲ ἔξοδα πρὸς μεσημβρίαν, τοὐτέστι τὰ μὲν ἐλαττοῦνται τὰ δὲ αὐξάνουν, καὶ διὰ τοῦτο παρουσιάζονται ἑκάστοτε ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἀναπληροῦμεν διὰ τῶν δανείων. Ἡ αἰτία αὕτη ποῦ ὀφείλεται κανεὶς ἀκόμη δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἐξηγήσῃ. Ἐπὶ 30 σχεδὸν ὁλόκληρα ἔτη πάντοτε εὑρισκόμεθα εἰς ἐλλείμματα, πάντοτε δαπανῶμεν περισσότερα ἀφ’ ὅσα ὑπολογίζομεν καὶ μολοντοῦτο αὐτὸ τὸ κράτος, αὐτὸ τὸ λεγόμενον δημόσιον ταμεῖον, ἵσταται καὶ συντηρεῖται· ἀλλ’ ἂν μέχρις αὐτῆς τῆς ἐποχῆς ἵσταται τὸ ταμεῖον καὶ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀπαιτήσεις μας, δὲν πιστεύω νὰ ἐξαρκέσῃ ἡ σταθερότης αὕτη ἐπὶ πολὺν καιρὸν, διότι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον φθάνει ὁ ἄσωτος, ὁ ὁποῖος ἐκληρονόμησεν ἱκανὴν περιουσίαν καὶ τραπεὶς εἰς τὸν βίον τὸν ἡδυπαθῆ καὶ τὸν ἄσωτον κατηνάλωσεν αὐτὴν καὶ ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς δάνεια· ὅταν δ’ ἔφθασε νὰ χάσῃ τὴν πίστιν του καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ δευτέραν καὶ τρίτην ὑπογραφὴν, ἠναγκάσθη νὰ ἐνεχυριάσῃ ὅ,τι τιμαλφὲς τῷ ἐγκατέλειψεν ὁ πατήρ του. Δὲν ἔχομεν ὑπὸ ἐνέχυρον καὶ δὲν ὑπεθηκεύσαμεν ὅλους τοὺς κυριωτέρους πόρους τοῦ Κράτους; δὲν ἔχομεν εἰς ὑποθήκην ὅλους τοὺς ἐμμέσους φόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀσφαλέστεροι καὶ κανονικώτεροι; Καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγὼ, σᾶς τὸ εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὅταν ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι μὲ ὅλα τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται, μὲ ὅλας τὰς ὑπαρχούσας πιστώσεις, πιστεύομεν νὰ ζήσωμεν εἰς τὸ τρέχον ἔτος ἄνευ δανείων· κατὰ τοῦτο ἠπατήθη, διότι σήμερον σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπέκειτο πίστωσις πέραν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ τρέχον ἔτος 1,700,00 Ἀφοῦ ἐξεποιήσαμεν καὶ τὸ τελευταῖον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν, τὰς μερίδας μας, καὶ ἐξ ὅλης καρδίας, κύριοι, εὔχομαι καὶ ἐπιθυμῶ καὶ ὑμεῖς συμμερίζεσθε τὴν ἐπιθυμίαν μου ταύτην νὰ παύσῃ ἡ τράπεζα νὰ μᾶς δανείζῃ, κατήντησεν αὕτη νὰ γείνῃ πιστωτὴς τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ν’ ἀποῤῥοφήσῃ τὸ τρίτον τῶν ἐσόδων μας. Καὶ τέλος πάντων ἕως πότε θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡμεῖς νὰ ζητῶμεν δάνεια καὶ ἡ τράπεζα νὰ τὰ προσφέρῃ;

§135ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 28 ἑκατομμυρίων ἡ τράπεζα ἔχει μόνον τὸ ἓν, τὰ λοιπὰ τὰ ἔχουν οἱ ἰδιῶται.

§136ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ γνωρίζω τοῦτο, ὅτι πᾶσα κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατέφυγεν εἰς τὴν τράπεζαν τὴν εὗρε πάντοτε πρόθυμον νὰ δανείζῃ, ἐνῷ μὲ πολλὴν δυσκολίαν δανείζει εἰς τὰς γεωργικὰς καὶ λοιπὰς τάξεις.

§137ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν ὅμως ἀρνῆται, τὴν πολιορκεῖτε μὲ τὴν λόγχην.

§138ΔΑΓΡΕΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Παρνασίδος καὶ ὑποδιοικητὴν τῆς τραπέζης, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν ἣν ἐννοεῖ, ὑπῆρχε κίνδυνος εἰς τὴν πατρίδα, ἥτις εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων· ἡ περίστασις ἦτο ἔκτακτος, καὶ ἡ τράπεζα ὤφειλεν εἰς τὸ ἔθνος νὰ προσφέρῃ, ἀφοῦ ἀπολαμβάνει τόσα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρω ἂν ἀπολαμβάνῃ τράπεζα ἄλλου κράτους. Ἀλλ’ εἰς ἑτέρας περιστάσεις ὅμως εἰρηνικὰς καὶ ὁμαλὰς ἐρωτῶ διὰ τί νὰ δανείζῃ, κατὰ προτίμησιν τὴν Κυβέρνησιν;

§139ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὰ δάνεια. Εἶσθε πολὺ περίεργοι. Μὴ ψηφίζετε δάνεια δι’ ὧν νὰ δίδετε εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ δανείζηται.

§140ΔΑΓΡΕΣ. Εὐχαριστῶ τὸν βουλευτὴν Παρνασίδος, διότι μοὶ ἔδωσε καὶ πάλιν ἀφορμὴν νὰ κάμω ἔκκλησιν εἰς τὸν πατριωτισμόν σας καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός σας. Νὰ σᾶς ὑποδείξω τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνετε ψηφίζοντες ἑκάστοτε καὶ ἀσυζητητεὶ παραδεχόμενοι πᾶν ὅ,τι σᾶς ζητεῖται. Δύο ἔξοχοι πολιτικοὶ, ὁ νῦν πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ζαΐμης, σᾶς εἶπον ἄλλοτε, πᾶν ὅ,τι γίνεται σεῖς τὸ ψηφίζετε· ἄρα ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ὑπεύθυνος ἡ κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ, ἥτις ψηφίζει καὶ ἠκούσατε τί εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς· μὴ τὰ ψηφίζετε, λέγω καὶ ἐγώ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὅσα προϋπελογίσθησαν δὲν εἶναι ἀκριβῆ δὲν θὰ εἰσπραχθῶσιν ὅλα, διότι ἔγκειται ἡ δυσκολία εἰς αὐτὸ τὸ φορολογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ δὲν ἐνδιαφέρομαι ὅσα καὶ ἂν εἰσπραχθῶσιν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ἐρχόμενον ἔτος καὶ ἂν οὐχὶ 32 ἀλλὰ 52 ἑκατομ. εἰσπράξητε, τὸ ταμεῖον θὰ εὑρεθῇ κενόν, καὶ θέλετε ἀκούσει τὴν κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι εὕρομεν τὸ ταμεῖον κενὸν καὶ χάρις εἰς τὴν φροντίδα καὶ δραστηριότητά μας καὶ τὴν σύντονον καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν ἠδυνήθημεν νὰ ζήσωμεν εἰς τοὺς ἀγόνους μῆνας· τὴν ῥῆσιν ταύτην ἐξέφρασαν σχεδὸν πάντες οἱ ἐλθόντες ὑπουργοί. Καὶ σημειώσετέ το αὐτό, μὴ τὸ παρατρέξητε· χθὲς σᾶς ὡμίλησα καὶ σήμερον ἄχρι τοῦδε σᾶς ὁμιλῶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν μόνον, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἠθικήν. Τί κάμνομεν κατ’ ἔτος, ψηφίζοντες τὸν προϋπολογισμόν; τίποτε ἄλλο παρὰ μισθολόγιον προσωπικὸν οὐχὶ μικρόν. Τὸ πᾶν ἐξοδεύομεν εἰς τὰ πρόσωπα, ἆρά γε τὸ δημόσιον ταμεῖον προωρίσθη ἐν Ἑλλάδι διὰ νὰ συντρέχῃ τὰ πρόσωπα; ἆρά γε τὰ μισθοδοτούμενα πρόσωπα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ κράτους; Σᾶς εἶπον χθὲς ὅτι εἰς ἓν μόνον ὑπουργεῖον ἠλαττώθη τὸ προσωπικὸν κατὰ 300 ἄτομα καὶ ὅμως ἡ ὑπηρεσία διεξήγετο καὶ διεξάγεται ὅπως προτήτερα, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐὰν ἀκόμη θελήσητε νὰ ἐλαττώσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων, δύνασθε νὰ τὸ πράξητε ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Οὐδεμία δαπάνη γίνεται χάριν νέας ἰδέας, χάριν νέου σκοποῦ· ὅλαι χάριν προσώπων καὶ ἐπειδὴ πρόσωπα πολλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μισθοδοτῶμεν, ἀμέσως εὑρίσκουν τρόπον νὰ σᾶς ἀπατοῦν χύνοντες εἰς ἄλλα κεφάλαια ὑπὸ τὰ ὁποῖα κρύπτονται τὰ πρόσωπα. Ἔχετε ἐν πρώτοις κατὰ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον καθιερώσει τὴν σύνταξιν τῶν ἀπολογισμῶν καὶ πρὸς τοῦτο ἔχετε τὸ γενικὸν λογιστήριον καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, διὰ τὰ ὁποῖα δαπανᾶτε μεγάλα ποσά. Σᾶς ἐρωτῶ πότε ἐξητάσατε ἀπολογισμὸν τοῦ κράτους; σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν αἱ θυσίαι σας ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον τὰς κάμνετε; Μᾶς ὑπεβλήθησαν ἀπολογισμοὶ πρὸ ὀλίγου μέχρι τοῦ 1853. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀκριβεῖς· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1853 μέχρι τοῦ 1871 εἶναι 18 ἔτη, καὶ ἐάν τις εὑρεθῇ διαχειριστὴς κακὸς ἢ καὶ ὑπόλογος ποῦ θὰ εὑρεθῇ; ζῇ ἆρά γε ὅπως ζητήσῃ ἀποζημίωσιν τὸ ἔθνος ἐὰν δὲν παρεγράφη ἡ ἀπαίτησις; ἀφοῦ δὲν ἐκπληροῦν τὸ σκοπόν των τὶ τοὺς θέλετε; Ἐὰν ᾖναι ἀνεπαρκὲς τὸ προσωπικόν, διατὶ δὲν αὐξάνετε τὸν ἀριθμόν; διατὶ δὲν προσθέτετε ἀπὸ τοὺς ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἀργοὺς ὑπαλλήλους διὰ νὰ φθάσουν τέλος πάντων εἰς ἐνήμερον κατάστασιν; τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον ἐργάζεται καὶ τὶ κάμνει; κανένα παληοαλαταποθηκάριον, κανένα μικρὸν ὑπόλογον ἐξελέγχει οἱ δὲ διαχειριζόμενοι τὰ μεγάλα ποσὰ καὶ ἡ ἐν γένει διαχείρισις τοῦ κράτους ἔμεινεν καὶ θὰ μείνουν εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἀνεξέλεγκτα. Μισθοδοτοῦντες πρόσωπα, νομίζετε ὅτι βλάπτετε μόνον τὴν πατρίδα σας ἢ συντελεῖτε καὶ εἰς διαφθορὰν τῆς κοινωνίας καὶ εἰς βλάβην τῶν προσώπων αὐτῶν; Ὀλίγα τινὰ παραδείγματα θὰ σᾶς ἀναφέρω διὰ νὰ ἐννοήσητε ποῦ εὑρισκόμεθα. Σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος ἓν παράδειγμα χθὲς ἀρκετὰ ἐκφραστικὸν καὶ τοιοῦτον ὥστε νὰ ἀνορθώσῃ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς σας, ὅτι ἐπὶ δυνάμεως 1000 ἀνδρῶν διατηροῦμεν 4 τάγματα εὐζωνικὰ καὶ εἰς αὐτὰ ἔρχεται ἡ ἀναλογία ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἐπὶ 12 στρατιωτῶν. Σᾶς ἐρωτῶ δὲν ὁμοιάζεται μὲ μυθώδη τινὰ κατάστασιν, μὲ τὴν προηγουμένην κατάστασιν τῆς Ἱσπανίας ἥτις εἶχε ναυάρχους καὶ ἀντιναυάρχους, στρατηγοὺς, ἀντιστρατήγους, ὑποστρατήγους καὶ κόντρα ὑποστρατήγους· ποῦ ἔφθασε κύριοι ἡ Ἱσπανία; ποῦ ἐφθάσατε σεῖς μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ πρὸ τοῦ 1862; ὅταν ἡ κοινωνία ὑπηρετεῖ ἀπαιτήσεις προσωπικάς, ὅταν τὸ δημόσιον ταμεῖον προσδιωρίσθη νὰ θεραπεύῃ πρόσωπα, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι τίποτε δὲν προετοιμάζετε παρὰ τὴν ὁδὸν τῆς ἀπωλείας, ὅπερ λίαν ἐπεύχομαι. Ὅσον ὀλιγώτερα εἰσπράττομεν χρήματα, τόσον ὀλιγώτερα κακὰ κάμνομεν, πικρὰ ἡ ἔκφρασις, δυστυχῶς ὅμως ἀληθής. Ποῖον κράτος τοῦ κόσμου ἔχει συνταξιούχους πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς ὅσους ἔχομεν ἡμεῖς, 3190; Προσθέσατε πρὸς τούτοις καὶ 1860 τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοὺς ὁποίους δίδετε 250,000 δραχμῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν πολλοὶ ζοῦν ἐν τῇ πενίᾳ μὴ ἐργαζόμενοι, πολλοὶ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ 2 καὶ 5 καὶ 20 ἔτη ἀκόμη, καὶ ὅμως προτιμοῦν τὸν μισθὸν τῆς ἀργίας, καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν, διότι ὁ ἄνθρωπος προτιμᾷ τὸ ἐν ἀνέσει ζῇν παρὰ τὸ ἐν κόποις καὶ μόχθοις· συγκρίνατε τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταξιούχων μὲ τὸν πληθυσμὸν καὶ βλέπετε ποῦ βαδίζετε, καθ’ ὅσον οὐχὶ κατ’ ἔτος· ἀλλὰ κατὰ μῆνα αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν· οἱ συνειθίσαντες ἐκ τοῦ μισθοῦ ὡς ὑπάλληλοι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουν θέσιν ἀνησυχοῦν ἀναῤῥιπίζουν τὰ πάθη ἐν τῇ κοινωνίᾳ, φροντίζουν παντὶ σθένει ν’ ἀνατρέψουν πᾶσαν κυβέρνησιν διὰ νὰ καταλάβουν μίαν θέσιν, καὶ ἅμα τὴν καταλάβουν, σύνταξιν ζητοῦν· διὰ τί μ’ ἀφίνει, σοῦ λέγει, νὰ πεινῶ; σὲ ὑπηρέτησα· ἡ ὑπηρεσία ἔπρεπε νὰ ᾖναι βάρος καὶ ὄχι δικαίωμα τῶν προσώπων, ὅπως θεωρεῖται. Πόσοι νομίζετε ὅτι μισθοδοτοῦνται εἰς ὅλον τὸ κράτος; ἐκτὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν, εἶναι 5760 πλὴν τῶν ἀπαριθμητῶν, τῶν ἐκτιμητῶν, τῶν προσθέτων εἰσπρακτόρων, τῶν τηλεγραφοφυλάκων καὶ ἄλλων ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ὑπερβαίνουν τὰς 2000. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἅπαξ συνειθίσαντες νὰ ζῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου θὰ ἡσυχάσουν ἂν τοὺς ἐπαναφέρητε εἰς τὴν κοινωνίαν; καὶ νομίζετε ὅτι ἐν Ἀθήναις ὀλίγοι τοιοῦτοι ζῶσιν; διδάξατε τὸν ἄνθρωπον νὰ ζῇ ἐν οἰκονομίᾳ, δείξατε τὸ παράδειγμα εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου· ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου του πᾶς τις νὰ προσπορίζεται τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἐκ τῆς διανοητικῆς καὶ ὑλικῆς του ἐργασίας καὶ τότε θὰ ἔχητε πολίτας καὶ τότε οἱ πολῖται αὐτοὶ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης θὰ προσφέρωσι καὶ τὸ αἷμα καὶ τὴν ζωήν των ἄνευ στενοχωρίας. Ἐδιδάξατε τὴν κοινωνίαν εἰς τὸν ἡδυπαθῆ βίον καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποβληθῇ εἰς κόπους, κινδύνους καὶ βάσανα χάριν τῆς πατρίδος. Οἱ πατέρες μας, κύριοι, ἵδρυσαν αὐτὸ τὸ κράτος, διότι ὑπηρέτησαν ἐπὶ 8 καὶ 10 ἔτη χωρὶς νὰ λάβουν κανένα μισθὸν ζῶντες, ἐν λιτότητι μὴ ὄντες συνειθισμένοι εἰς τὴν ἡδυπάθειαν· ποῖοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μισθὸν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος; μοὶ φαίνεται ἢ κανεὶς ἢ πολλὰ ὀλίγοι, καὶ διότι δὲν εἶχον ὡς δέλεαρ ἀείποτε τὸν ὑλισμὸν καὶ τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον ἀλλὰ συναίσθησιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν σωτηρίαν τῆς πατρίδος, διὰ τοῦτο ἐγένετο αὐτὸ τὸ μικρὸν κράτος, τὸ ὁποῖον προωρίσθη νὰ φέρῃ τὰ βάρη ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ τὰ φέρῃ, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐγεννήθη διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὅπως εἶναι· ἔχει προορισμὸν καὶ αὐτὸν ἀργὰ ἢ γρήγορα δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ τὸν ἐκπληρώσῃ. Δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀρνηθῇ τὴν συνδρομήν της εἰς τὸν καταδιωκόμενον Θεσσαλὸν, Μακεδόνα, Ἠπειρώτην, Κρῆτα καὶ ἄλλους. Εἶσθε ἠναγκασμένοι ν’ ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ ἄρτου τῶν οἰκογενειῶν σας, ὅπως συντηρήσητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἀφοῦ ἠμποροῦν νὰ μένουν εἰς τὸν τόπον των καὶ αὐτοὶ δὲ ἠγωνίσθησαν καὶ συνεισέφερον διὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τοῦ κράτους, ὅπερ, ὡς ἔχει, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἕνεκα τῆς σιδηρᾶς πιέσεως τῆς διπλωματίας. Ὅταν λοιπὸν μισθοδοτῆτε 5000 συνταξιούχους διὰ τοὺς ὁποίους δαπανᾶτε, νομίζω, 2700000 περίπου χωρὶς νὰ προσφέρουν καμμίαν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ὁποίαν καλεῖτε ἄλλους, οἵτινες μετ’ οὐ πολὺ θὰ καταταχθοῦν εἰς τὸν κατάλογον τῶν συνταξιούχων, σᾶς ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσητε, ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του ὑπάλληλος ἐργαζόμενος, ὁ ὁποῖος πέρνει ἴσως ὀλιγώτερα ἀπὸ τὸν καθήμενον; Ἴσως μοὶ γείνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι πάντα ταῦτα στηρίζονται εἰς νόμους· μάλιστα, δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἂν καὶ εἰς τοὺς νόμους ὁ προϋπολογισμὸς δίδει ζωὴν καὶ ἐνέργειαν, ἀλλὰ νομίζετε ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ ὑμεῖς, δὲν ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταῤῥυθμίσητε τοὺς ὀργανικοὺς νόμους ἀναλόγως μὲ τὰ μέσα, μὲ τὰ ἤθη καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας σας; καὶ ἐὰν πᾶσα ἄλλη κυβέρνησις δὲν προέβαινεν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν νόμων τούτων ἡ παροῦσα ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ, διότι ἦλθε διὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ της, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπαγγέλλεται τὴν οἰκονομίαν, τὴν καλὴν διοίκησιν, καὶ θέλει νὰ φέρῃ σύστημα διοικητικόν, ὅλως ἀποκεντρωτικόν· καὶ πότε ἐῤῥέθη τοῦτο; κατὰ τὸν Δεκέμβριον παρελθόντος ἔτους, τοὐτέστιν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Συνόδου. Ἀποκέντρωσις καὶ τοιαῦται δαπάναι καὶ τοιοῦτοι προϋπολογισμοὶ συμβιβάζονται σᾶς ἐρωτῶ; μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι δύω πολεμούμενα πρὸς ἄλληλα συστήματα. Καὶ ἕτερον παράπονον ἔχω νὰ ἐκφράσω κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ τὸ λέγω καὶ κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὸν πατριωτισμόν σας. Εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος Βαλασόπουλος καὶ ἐπανέλαβεν ὁ κύριος Κατσικαπῆς, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔτυχεν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, ἀπολαύουσα τῆς συνδρομῆς ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν ἦτον εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ εἰς τολμηροτέρας οἰκονομίας καὶ μεταῤῥυθμίσεις· ἦτο βεβαία, ὅτι οἱονδήποτε σχέδιον μᾶς παρουσίαζεν, οἱανδήποτε πρότασιν δὲν ἠθέλαμεν τὴν ἐξετάσει ὑπὸ πνεῦμα φατριαστικόν· πρωτοφανὲς εἶναι τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ παροῦσα Βουλή, ὅτι ἔλυσε τοσαῦτα μεγάλα ζητήματα χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ κανένα πλάγιον λόγον. Καιρὸς λοιπὸν ἦτον ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν οἰκονομιῶν, καὶ ἰδίως ὁ κύριος πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι πολὺς καιρὸς ἀφότου ὑπέστη καταδρομάς τινας καὶ ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ συλλογισθῇ, ὅτι θὰ ζήσῃ περισσότερον ὡς πολίτης καὶ ὡς βουλευτὴς παρὰ ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς πρωθυπουργός· ἴσως κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα καὶ εἰς ἕνα ἕκαστον προϋπολογισμὸν ἴδω τὴν κυβέρνησιν καὶ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν ἀναλαμβάνοντα τὴν πρωτοβουλίαν καὶ προτείνοντα ἐλαττώσεις οὐσιώδεις καὶ ἀποτελεσματικάς. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λακεδαίμονος δὲν στεροῦνται ὑποστάσεως ὡς πρός τινα κεφάλαια, διότι αὐτὸς ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ φέρῃ νέας πιστώσεις, ὅτι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ δαπανήσουν περισσότερα.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἴπαμεν αὐτά.

§142ΔΑΓΡΕΣ. Εἴπατε διὰ τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι ἰδικόν μας ἔξοδον.

§144ΔΑΓΡΕΣ. Τώρα νομίζω, ὅτι ἐνόησα τὸ μυστήριον, καὶ εὐχαριστῶ διότι μοὶ γίνεται ἡ παρατήρησις αὕτη. Ἐνόησα πῶς συμβαίνει ἑκάστοτε νὰ παρουσιάζωνται προϋπολογισμοί, νὰ ἰσολογίζωνται τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, καὶ ὕστερον νὰ παρουσιάζωνται ἀείποτε ὑπερβάσεις καὶ πλεονάσματα ἐξόδων κατὰ 2, κατὰ 3, κατὰ 5 ἑκατομμύρια. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος. Καὶ τί μὲ μέλλει ἐμὲ ἐὰν δὲν ἦναι ἰδικά σας; δὲν θὰ ἐξέλθουν κατὰ τὸ 1871 ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦ δημοσίου; αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐλησμονήσατε ὅτι κατέκρινα τὸ πρὸ τριακονταετίας σύστημα τῶν δαπανῶν.

§145ΛΑΠΑΣ. Τὰς ἁμαρτίας τῶν ἄλλων θὰ τὰς ῥίψῃς ὅλας ἐπάνω εἰς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν;

§146ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι ἁμαρτία ἰδική σου καὶ ἰδική μου, εἶναι τοῦ ἔθνους, κ. βουλευτὰ Λεβαδείας.

§147ΛΑΠΑΣ. Λοιπὸν τότε τὸ κεφάλι σου νὰ διορθώσωμεν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται τοιαῦται ἐκφράσεις, κύριε βουλευτά.

§149ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ κ. Λάππας ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλῃ. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τὸ κακὸν μόνον ἡ ἀδικαιολόγητος δαπάνη, τὴν ὁποίαν καταβάλλει τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἶναι καὶ μία διδασκαλία ἐπὶ ἠθικῇ βλάβῃ τῆς κοινωνίας, θὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένα τινὰ περιστατικά. Κατ’ ἔτος εἰς τὰ ὑπουργεῖα προσδιορίζεται ποσὸν γραφικῆς ὕλης, ἔξοδα ὑπηρεσίας ὑπουργείου, καθημερινὴ χρῆσις καὶ πολλὰ ἄλλα. Ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ δαπανῶνται εἰς ἅμαξαν τῶν ὑπουργῶν χωρὶς ν’ ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπρότεινα καὶ θέλω νὰ ἔχῃ ὁ ὑπουργὸς ἅμαξαν καὶ νὰ σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἄλλα δὲ δαπανῶνται εἰς ἐφημερίδας καὶ πρόσωπα καὶ εἰς πολλὰς αἰτίας. Καὶ νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι μία διδασκαλία πρὸς βλάβην τῆς ἠθικῆς; Καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, ὅταν λέγῃ ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸν ὑπάλληλον, ἐκδώσατε ἓν ἔνταλμα πρὸς τὸν ἐκδότην τῆς ἐφημερίδος δεῖνα, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ὀνομάσω τὸν κ. Θεοδώρου.

§150ΚΩΝΣΤ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ. Δὲν ἔχω ἐφημερίδα ἐγώ.

§151ΔΑΓΡΕΣ. Τοῦ Δαγρὲ ἀπαντᾷ ὁ ὑπάλληλος, δὲν ἔχομεν πίστωσιν· συζητοῦν μεταξὺ των καὶ ἐρευνῶν εὑρίσκει ἔξοδα ὑπηρεσίας ὑπουργείου, ἔξοδα καθημερινῆς χρήσεως καὶ λοιπὰ καὶ δίδει ἀπ’ ἐκεῖ εἰς τὸν συντάκτην τῆς ἐφημερίδος δεῖνα, δὲν εἶναι πλαστογραφία καὶ κακὴ διδασκαλία πρὸς τε τὸν ὑπάλληλον, ἐφημεριδογράφον καὶ ἄλλους; Ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εὑρέθη ὅτι, ἀφ’ οὗ τόσα ἑκατομμύρια ἐξοδεύομεν εἰς τὰ πρόσωπα, δὲν ἠμποροῦσαν νὰ ἐξοδευθοῦν καὶ 2 ἑκατομμύρια διὰ δημόσια ἔργα καὶ ἐμψύχωσιν τῆς βιομηχανίας; Εὑρέθη τέλος ἓν κεφάλαιον σπουδαιότατον 3,000 δραχμαὶ βιομηχανία, καὶ 10,000 διὰ συλλογὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν. Αἴ! τί εἶναι αὐτό; Ἐζητήθησαν πληροφορίαι παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου, ὅστις ἔρχεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ λέγει· 3,00 δραχμαὶ εἶναι διὰ βιομηχανίαν, ἀλλὰ τὰς παίρνει εἷς παλαιὸς ὑπάλληλος· καλὰ, μὰ αὐτὸς ὁ δίδων ὑπουργὸς δὲν ὑποπίπτει, ἠθικῶς τοὐλάχιστον, εἰς μίαν κατάχρησιν; Αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι ἐλήφθησαν πέρυσι καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἐπληρώθησαν πολλαὶ χιλιάδες δραχμῶν· ἐν τούτοις τὸ ποσὸν ὅλο ἐδαπανήθη, ἐκ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον ἐδείκνυεν ὁ ὑπάλληλος οὗτος, ἡ ἐπιτροπὴ ἐπείσθη καὶ ἀπεφάσισε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Ὑπάρχει ἓν δενδροκομεῖον εἰς τοῦ Χασεκῆ, διὰ τὸ ὁποῖον δαπανῶνται 12,000 δραχμῶν· δὲν ἔχει καὶ αὐτὸ κανὲν εἰσόδημα; Κἄτι τι πρότερον ἐδίδετο, τώρα τίποτε δὲν λαμβάνει τὸ δημόσιον. Ἐν τούτοις παρουσιάσθησαν ἄνθρωποι εἰς ἐμὲ αὐτὸν καὶ μοὶ εἶπον, δώσατέ μας τὸ δενδροκομεῖον, ὑποσχόμεθα νὰ τὸ καλλιεργήσωμεν καλλίτερον παρ’ ὅ,τι καλλιεργεῖται, νὰ ἐξευγενίσωμεν τὰ δένδρα καὶ νὰ τὰ διανείμωμεν μὲ τὴν ὑπάρχουσαν διατίμησιν καὶ δὲν θέλομεν τίποτε· μάλιστα ὁ εἷς εἶπεν ὅτι πληρόνει καὶ 1,000 δραχμὰς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ τὸ πρόσωπον, ὅπερ διαχειρίζεται τὸ δενδροκομεῖον ἐξεύρετε ὅτι μισθοδοτεῖται καὶ ἀπὸ ἕτερα δύο μέρη· μακρὰν τοῦ νὰ ἔχω ἀφορμὴν κατ’ αὐτοῦ, ἐξ ἐναντίας λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω αὐτὰ, ἅτινα δύνανται νὰ δυσαρεστήσουν αὐτὸ ἢ ἄλλον τινα, νομίζω ὅμως ὅτι καὶ τὸ δενδροκομεῖον ἠδύνατο νὰ διατεθῇ ἄλλως πως. Ἂς εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Πολλοὶ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι ἀρκετὰ γενναίως μισθοδοτούμενοι, ἀντὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἕδρας των, εὑρίσκονται ἐν Ἀθήναις. Ἔχετε εἰς Κέρκυραν εἰσαγγελέα καὶ ἀντεισαγγελέα ἐφετῶν, εἰσαγγελέα καὶ ἀντεισαγγελέα πρωτοδικῶν, ἐνῷ δύνανται ἀξιόλογα οἱ δύω νὰ λείπουν· ἔχετε προέδρους ἐφετῶν, ἐφέτας, πρωτοδίκας, καθημένους εἰς Ἀθήνας καὶ μὴ μεταβαίνοντας εἰς τὰς θέσεις των· ἡ σύγχυσις αὕτη δὲν εἶναι ἀσέβεια καὶ διδασκαλία πρὸς μὴ ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος; Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἢ παραβαίνουν τὸ καθῆκόν των ἢ δὲν εἶναι ἀναγκαῖοι, καὶ σεῖς τοὺς μισθοδοτεῖτε· τοῦτο δὲν γίνεται χάριν προσώπων; γίνεται χάριν τῆς ὑπηρεσίας;

§152Α. ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὅσοι ἦσαν ἐδῶ ἀνεχώρησαν.

§153ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ εἰσαγγελία τῶν ἐφετῶν Ναυπλίας ἔχει πλείστας ἐργασίας, καὶ ὅμως ἀντεισαγγελεὺς δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ· ἐνῷ ἐνταῦθα μένουν 2 ἢ 3 τοιοῦτοι· πόσοι ἔπαρχοι διαμένουν ἐδῶ; πόσοι προξενικοὶ καὶ λοιποὶ ὑπάλληλοι;

§154Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μισθοδοτοῦνται οἱ περισσότεροι.

§155ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ὁμιλήσω εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον, καὶ πιστεύω, ὅτι εἶσθε πεπεισμένοι ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι· ἂν δὲν ᾖναι ἐπιβλαβὴς ἡ δαπάνη αὕτη, ὅπως εἶναι καὶ ὅπως ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς χορηγίας εἰς τὴν χήραν Λοῦδ, δὲν εἶναι ἀναγκαία, δὲν εἶναι χρήσιμος. Βλέπετε, ἡμεῖς εἰς πᾶσαν ἀφορμὴν περιφρονούμεθα καὶ μαστιγούμεθα, καὶ τί ἐκερδίσαμεν διὰ τῶν πρέσβεων καὶ τῶν ἐκτάκτων ἀπεσταλμένων; Ἡ Ἑλλὰς ἐὰν ἐκέρδισε τὴν εὔνοιαν τῶν μεγάλων κατὰ τὸν ἀγῶνα, τὴν ἐκέρδισε διὰ τῆς προόδου της, τῆς ὑπομονῆς καὶ καρτερίας της, καὶ ὄχι διὰ τῶν προσώπων· εἰς Ἀγγλίαν, Γαλλίαν καὶ Ῥωσσίαν, ὀλίγον προσεῖχον εἰς τοὺς ἀπεσταλμένους ἡμῶν. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ἐῤῥέθησαν πολλὰ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐφέτος καὶ πέρυσι· δὲν εἶναι ἆρά γε δυνατὸν εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου; ἆρά γε οἱ στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν συμφέρον νὰ ὑποβάλουν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ λογιστικοῦ νόμου τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ παύσουν τέλος πάντων, ἔστω, αἱ ἄδικοι μομφαὶ ὅτι δῆθεν ἐκεῖ δὲν δαπανῶνται ὡς ἔδει τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου;

§156Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω κατὰ τί δὲν ὑποβάλλεται; καὶ σᾶς τὸ λέγω διὰ νὰ τὸ μελετήσητε.

§157ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω τώρα, διότι εἶναι καιρὸς ὅπου ἐζήτησα περὶ τούτου πληροφορίας, ἐὰν ἐφηρμόσθη ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος, καὶ ἰδοὺ σᾶς τὸ λέγω, ὅτι οὐδέποτε ἐφηρμόσθη (καὶ παρακαλῶ τὸν συντάξαντα τὸν νόμον αὐτὸν κ. Χρηστίδην, ἐὰν σφάλλω, νὰ μὲ διορθώσῃ)· ὁ νόμος οὗτος διατάσσει ὅτι ἐφάπαξ παραχωροῦνται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 500,000 δραχμῶν, καὶ 200,000 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διὰ τὰς ὁποίας κατ’ ἔτος ὀφείλουν νὰ δίδουν λογαριασμόν. Ἠρώτησα, ἐξήτασα, οὐδαμοῦ εὗρον, ὅτι ἐδόθη λογαριασμὸς τοιοῦτος. Δὲν μοὶ λέγετε σεῖς, παρακαλῶ, οἱ χρηματίσαντες ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐάν ποτε παρουσιάσθη περίσσευμα ἐκ τῶν ὑπολογισθεισῶν δαπανῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν; Βλέπετε, κ. Κουμουνδοῦρε; οὐδεὶς μ’ ἀναιρεῖ. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς νὰ μᾶς φέρουν τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῆς ά. τριμηνίας τ. ἔ. τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν διατελοῦν εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν ὡς πρὸς τὰς πληρωμὰς εἶναι καὶ διοργάνωσις τοῦ στρατοῦ καὶ Ναυτικοῦ· ὑπάρχει δὲ κίνδυνος· καὶ οἱ ἐμμένοντες εἰς τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα ἀναλαμβάνουσι βαρεῖαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος. Τί βλέπετε ἑκάστοτε εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἐν γένει; ὁ ὑπουργὸς κατὰ τὸ δοκοῦν ἑκάστῳ διοργανίζει τὰ σώματα, αὐξομειοῖ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου σώματος στρατιωτικῆς ἀρχῆς καὶ ὑπηρεσίας· καὶ ἐν γένει ἐνεργεῖ εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν στρατὸν διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι τοιαύτη ὑπηρεσία εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸν στρατόν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐξ ὀνόματος πολλῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ θέλησιν καὶ ἱκανότητα νὰ ὑπηρετήσουν, ὅτι δὲν θέλουν τὴν διαχείρισιν ὡς γίνεται. Ἐξετάσωμεν τὸν ἐν Ἑλλάδι στρατὸν ὑπὸ τὴν οὐσιαστικὴν χρησιμότητα αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τὴν φυσικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου; Τὶ εἶναι ὁ ὑπάρχων στρατὸς ἐν Ἑλλάδι; εἶναι ἱκανὸς δι’ ἐπιθετικὸν ἐξωτερικὸν πόλεμον ἢ ἀμυντικόν, ἢ μόνον θεωρεῖται ἱκανὸς διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τοῦ τόπου; Ἂν τὸ πρῶτον, δὲν εἶναι ἐπαρκής, ματαίως δαπανᾶτε, ὀφείλετε νὰ τὸν αὐξήσητε, κατὰ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον τοὐλάχιστον ποσόν, νὰ μεταβάλετε τὸν ὀργανισμόν του. Ἂν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὁποῖος εἶναι σήμερον. Εἶναι πολύς. Θὰ μοὶ εἴπῃ ἴσως τις, ὅτι προτείνετε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ εἶσθε κατ’ αὐτοῦ· ἂς μάθῃ καὶ ἂς πιστεύσῃ ὅτι εἶμαι φίλος τοῦ στρατοῦ, ἐνδιαφέρομαι περὶ αὐτοῦ. Θέλω στρατὸν εἰς ὃν καὶ ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ὁ στρατιώτης νὰ γνωρίζῃ τὴν θέσιν του καὶ οὐχὶ νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὴν αὐθαίρετον διάθεσιν ἑνὸς ὑπουργοῦ, στρατὸν ἀνάλογον μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους, μὲ τὴν οἰκονομικὸν κατάστασίν του. Ἀλλά, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ, γνωρίζετε σήμερον πῶς διοικεῖται ὁ στρατός; πῶς διοργανίζεται; Ἐν Ἑλλάδι ἔχετε μονάδα τὸ τάγμα, καὶ τὸ τάγμα πρέπει νὰ τὸ διοικοῦν ταγματάρχαι καὶ ὅμως τὸ διοικοῦν ἀντισυνταγματάρχαι, ταγματάρχαι ὑποδιοικηταὶ καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἔχετε ἀρχηγεῖα, σᾶς ἐρωτῶ τὶ σημαίνουν τὰ ἀρχηγεῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα; εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσι δύο ἢ τρία τάγματα εἰς ἓν μέρος, ἵνα τὰ ἐπιθεωρήσῃ ὁ ἀρχηγὸς ἢ ὁ ἐπιθεωρητής; Ἔχετε οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους, ἔτι, ἰατρικὸν κλάδον, φαρμακοποιούς ἐν τῷ στρατῷ, ἔχετε μὲ ἄλλους λόγους βαθμοφόρους χωρὶς νὰ ἔχετε ἀνάλογον ἀριθμὸν στρατιωτῶν. Οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται εἰς ἀέναον κίνησιν κατὰ βούλησιν τῶν ἑκάστοτε ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ὑπάρχει τάξις οὐδ’ ἀναλογία τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὰς ἀνάγκας, τὰ οἰκονομικὰ μέσα μας. Ἔχομεν μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιτελεῖον τὸ ὁποῖον σύγκειται ἐξ 29 ἀξιωματικῶν, κατ’ ἄλλους δὲ ἐκ 33· ἔχετε, κύριοι, στρατοδικεῖα ἐν Ἀθήναις, ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ κάμουν οἱ ἐν Ἀθήναις διαμένοντες τῆς φρουρᾶς ἀξιωματικοί. Καὶ ὅμως, διὰ νὰ μένουν ἐν Ἀθήναις καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοί, διωργανίσθησαν ἐνταῦθα τρία στρατοδικεῖα, καὶ ἠξεύρετε τὸ περίεργον, τὸ στρατοδικεῖον τὸ περιλαμβάνον τὴν περιφέρειαν τῆς Πελοποννήσου καὶ Ἑπτανήσου εὑρίσκεται ἐν Ἀθήναις, καὶ ἵνα χρησιμεύσῃ τις ὡς μάρτυς πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὴν Πύλον καὶ ἀπὸ τὴν Κέρκυραν ἐνταῦθα. Ἔχομεν ἑπομένως δαπάνας τοῦ καταστήματος τῶν τριῶν στρατοδικείων, τῶν τριῶν γραφείων, τρία κονδύλια γραφικῆς ὕλης κλπ.

§158ΛΑΠΑΣ. Δὲν ἔχεις δίκαιον, τὸ κατάστημα εἶναι ἓν τὸ δὲ στρατοδικεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκροτηθῇ εἰς ἕτερον μέρος, διότι δὲν ὑπάρχουν οἱ ἀναγκαῖοι βαθμολόγοι. Ἐξετάσατε αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ θὰ τὰ μάθετε καὶ μὴ λέγετε μόνον λόγια διὰ νὰ γίνεται παζάρι (θόρυβος).

§159ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ παζάρι εἶναι κάτω, δὲν εἶναι ἐδῶ.

§160ΛΑΠΑΣ. Αὐτὸ ποῦ σοῦ λέγω, λέγετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σωστά, ἕνα κατάστημα ὑπάρχει. (θόρυβος).

§161ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχετε, κύριοι, κατάστασιν διαθεσιμότητος· τί εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη; Εἶναι ἕνας σταθμός, ἵνα τοποθετῶνται καὶ ἀναπαύονται διάφοροι ἀξιωματικοὶ κατὰ τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας τῶν ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ξεκουρασθῶσιν ἀπὸ τοὺς τοῦ πολέμου κόπους.

§162ΛΑΠΑΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσητε πληροφορίας καλλιτέρας. Εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος εἶναι οἱ συνταξιοῦχοι, εἶναι οἱ βουλευταὶ ἀξιωματικοί, καὶ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν μερικοί, οἵτινες δὲν ἔχουν θέσιν.

§163ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἄλλοτε ἠρώτησα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν διαθεσιμότητι, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον ἀκριβεῖς πληροφορίας Ἀλλά, φίλε, κύριε Λάππα, σᾶς ἀπαντῶ, δὲν εἶμαι ἐγὼ μόνος ὁ ὁποῖος τὸ λέγω· τὸ λέγει εἷς συνάδελφός σας στρατιωτικὸς, ἰδοὺ «Καταργηθήτω λοιπὸν ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος. Ἐν Ἑλλάδι οὐδένα ἔχει σκοπὸν ἡ κατάστασις αὕτη, εἰμὴ ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς σταθμὸς ἀναπαύσεως, ὅπως ἀνέλθωσι πάντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ. Εἶναι ἄραγε ἀναγκαῖον οἱ εἰς μάχας καὶ ἐκτάκτως ὑπηρετήσαντες ἀξιωματικοὶ νὰ μένωσι προσωρινῶς ἐν τῇ θέσει ταύτῃ (τῆς διαθεσιμότητος), ὅπως μετ’ οὐ πολὺ μεταχειρισθῶμεν αὐτούς; Ἡ Ἑλλὰς οὐδὲ τοιούτους βαθμοφόρους ἔχει, ἵνα τοιούτων προνομίων ἀπολαύσωσιν, οὐδὲ τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς τῇ ἐπιτρέπουσι νὰ ἀπομιμῆται ὅσα εἰς ἄλλα ἔθνη ἡ ἀνάγκη τῶν περιστάσεων καὶ ἡ φύσις τῆς ὑπηρεσίας ἀπαιτεῖ. Ἐν Γαλλίᾳ τοῦ προνομίου τούτου μόνον οἱ στρατηγοὶ οἱ ἐν ταῖς μάχαις ἀναδειχθέντες ἀπολαμβάνουσιν· οἱ ἡμέτεροι καὶ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τούτου στρεβλώσαντες, ἐπεξέτειναν ἐκ προθέσεως ἢ ἀγνοίας, εἰς ὁλόκληρον τὸ προσωπικὸν τοῦ σώματος τῶν ἐπιτελῶν.» Ὑπάρχουν δὲ, φίλε κύριε Λάππα, ἐν διαθεσιμότητι καὶ κατώτεροι ἀξιωματικοί· ὑπάρχει ὁ φοβερὸς νόμος περὶ συντάξεως, ὅστις τὸ ταμεῖον θὰ κενώσῃ καὶ τὸν στρατὸν θὰ παραλύσῃ. (Διάλογοι μεταξὺ Λάππα καὶ Δαγρέ). Βλέπετε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξελέγξητε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; διότι ὅ,τι σήμερον ὁρίζεται, αὔριον μεταβάλλεται· καὶ τὸ αὐριανὸν μεθαύριον μετατρέπεται καὶ οὕτως ἐφεξῆς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρητε κανὲν ἄκρον νὰ σταματήσητε· καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἀπαιτεῖ καλλιτέραν τινα διοργάνωσιν, ἂς ἦναι δὲ πάντες βέβαιοι, ὅτι ἅμα τοιαύτη ἐπέλθῃ, θὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἀξιωματικῶν· πρέπει διὰ νόμου νὰ ὁρισθῶσι τὰ πάντα, καὶ οὐχὶ νὰ μένωσιν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ὑπουργῶν. Περὶ τοῦ ὑπουργείου δὲ τῶν Ναυτικῶν ἔχει τις νὰ εἴπῃ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὅσα καὶ περὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ δύναμις ἡ ναυτικὴ ἀναβαίνει εἰς 1,000 ἄνδρας, ἠξεύρετε δὲ πόσους ἀξιωματικοὺς ἔχετε; 174 ἐν ἐνεργείᾳ, ἐν διαθεσιμότητι δὲ 44 καὶ ἐν ἀργίᾳ 8 (θόρυβος). Ἐζήτησα πολλάκις νὰ μᾶς παρουσιασθῶσιν οἱ κατάλογοι ἵνα ἴδωμεν, ἂν οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ ἦναι ἀνάλογοι μὲ τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο (θόρυβος). Βλέπω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἐκουράσθητε, καὶ τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔδωσα πολλὴν σημασίαν καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ τὸ συζήσω εἰς ὑμᾶς. Ὀφείλετε νὰ φέρητε τὰς ἀναγκαίας οἰκονομίας καὶ νὰ μὴ ἐπηρεασθῆτε ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἰδέας, μὴ σᾶς ἐπηρεάσῃ ἡ ἑκάστοτε ῥιπτομένη ἰδέα τῆς διαλύσεως, καὶ ἂν πρόκηται νὰ γίνῃ τοῦτο, οὐδόλως πρέπει νὰ τὸ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅπως μέχρι τοῦδε.

§164ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά; (θόρυβος).

§165ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ἐλέχθη ἐπισήμως, ἡ ἰδέα αὐτὴ ἐῤῥίφθη ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ πάντοτε ἐῤῥέθη, ὅτι ἡ Βουλὴ διαλύεται σήμερον, αὔριον, ὡσὰν νὰ τρέμῃ εἰς τὸν συλλογισμὸν τῆς διαλύσεως (θόρυβος). Λοιπὸν, κύριοι, μὴ φεισθῆτε οὐδενὸς, μὴ χορηγῆτε εἰς τοὺς μὴ ἐργαζομένους χρήματα, διότι καὶ τὴν πατρίδα σας βλάπτετε, καὶ ἑαυτοὺς καταστρέφετε. Σήμερον, κύριοι, δὲν σᾶς ἔρχεται ἡ πρότασις αὕτη ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως, ὄχι· καὶ λέγω, ὄχι, ὄχι διότι θέλω νὰ περιποιηθῶ τὸ παρὸν ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔδωσα τὴν συνδρομήν μου, καίτοι εἶχον ἀφορμὰς κατ’ αὐτοῦ πολλάς, ὡς ἐκ τῶν ἐπιτοπίων τῆς πατρίδος μου ἐκνόμων περιστάσεων, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ἀφορμαὶ δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσουν ἐνώπιόν σας καὶ ἐνώπιον τῆς κοινωνίας νὰ ἐκφέρω ψῆφον ἀντικειμένην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καὶ τῆς ἀληθείας. Ἐλύσαμεν ζητήματα μεγάλα· ἐλπίζετε βεβαίως νὰ εἰσπράξητε καὶ ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν, καὶ ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ γαιῶν, καὶ ἕνεκα τοῦ νόμου τοῦ δρακοντείου καὶ αὐστηροῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων, ἐλπίζετε νὰ εἰσπράξητε καὶ ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Λαυρίου, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ὅσα καὶ ἂν εἰσπράξητε καὶ ὅσον ἂν αὐξήσητε τὰ ἔσοδα, ἂν δὲν βάλητε φραγμὸν εἰς τὰς δαπάνας, ἂν δὲν εἴπητε εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ δαπανᾶς ἐν ἀγνοίᾳ καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι καὶ ἀμύθητα πλούτη ἐὰν ἔλθωσι, θὰ ἐξαντληθῶσι πολὺ ταχέως καὶ αἰωνίως θὰ κρούητε τὴν θύραν τῶν Τραπεζῶν ἢ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὐδέποτε τὸ ταμεῖον θὰ ἔχῃ χρήματα.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον μεταβαίνομεν εἰς τὰ καθέκαστα. Ἐνταῦθα ἀναγνωσθέντος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ἐγένοντο ὡς ἑξῆς δεκτὰ τὰ ἑπόμενα κεφάλαια καὶ ἄρθρα αὐτοῦ· μὲ τὴν παρατήρησιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπρότεινε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὑπὸ τὸ κεφάλαιον Δʹ. ἄρθρον 2 σημειωθέντος ἐσόδου τῶν 6,000 δραχμῶν ἐκ τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου. ΓΕΝΙΚΟΣ ΠΙΝΑΞ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων

Κατόπιν ἀνεγνώσθη καὶ ὁ νόμος τῶν ἐσόδων τοῦ κράτους τοῦ 1871 καὶ ἐγένετο δεκτὸς κατ’ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ ὡς ἕπεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1871. Ἄρθρον 1. Τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους διὰ τὴν χρῆσιν 1871 ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς τριάκοντα τέσσαρα ἑκατομμύρια καὶ μιᾶς χιλιάδος, ἀριθ. 33,991,000, κατὰ τὰ εἰδικῶς ἐνδιαλαμβανόμενα ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐσόδων καὶ τὰ ἐν αὐτῷ προσηρτημένα ἀναλυτικὰ φύλλα. Ἄρθρον 2. Ἡ εἴσπραξις τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἐσόδων θέλει ἐνεργεῖσθαι διὰ τὴν χρῆσιν 1871 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων καὶ τῶν περί τινων ἐσόδων ἐκδοθησομένων.»

§167ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 παρὰ 20|60 Μ. Μ.)