1871.05.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75.

Τῆς 11 Μαΐου 1871.

(Τρίτη)

Ὥρα 3 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλὴ, παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἠλείας Αὐγερινὸς ζητεῖ ἄδειαν διὰ τὰ λουτρά.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ δοθῇ ὅταν τελειώσῃ ἡ βουλή.

§3ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὴν 10 Ἰουνίου.

§4ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἂς μὴ δοθῇ, κ. πρόεδρε.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός.) Πρόκειται κατ’ αὐτὰς νὰ ταξειδεύσῃ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς, ἀνάγκη λοιπὸν νὰ προβλέψωμεν περὶ ἀντιβασιλείας. Ὑπάρχει, καθὼς σᾶς εἶναι γνωστὸ, νόμος ψηφισθεὶς ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἰσχὺν· κατὰ τὸ σύνταγμα πρέπει, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας, εἴτε δι’ ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως, εἴτε δι’ ἀσθένειαν, νὰ ψηφίζηται νέος νόμος, οὕτως θέλει τὸ σύνταγμα. Ἑπομένως ἀκολουθοῦντες αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ συντάγματος παρουσιάζομεν νέον νόμον καθ’ ὃν τὸν Βασιλέα ἀπουσιάζοντα θέλει ἀντιπροσωπεύει ἡ Βασίλισσα. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶχε καὶ ἄλλην διάταξιν, ἥτις δὲν εἶναι σαφής· κατ’ αὐτὴν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βασιλίσσης διορίζεται ὁ θεῖος τοῦ Βασιλέως, ὁ νόμος λοιπὸν εἶναι πάγιος. Ἐὰν νομίζῃ ἡ βουλὴ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο καὶ ὅτι ὁ νέος νόμος εἶναι περιττὸς μετ’ εὐχαριστήσεως θέλω τὸν ἀποσύρει. Ὅταν, κύριοι, οἱ Κρῆτες παρεπονέθησαν εἰς τὴν βουλὴν ζητοῦντες βοήθειαν εἶπον εἰς αὐτὴν ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν ἐξηντλήθη· ἐχρησίμευσε δὲ πρὸς συνδρομὴν αὐτῶν καὶ πληρωμὴν τῶν ἐνοικίων, τὰ ὁποῖα εἶχον προσδιορισθῆ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη καὶ ὅτι αἱ πληρωμαὶ μάλιστα αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει ἀνέβαινον εἰς 105 χιλ. δραχ. ἑπομένως δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ προσθέσω οὐδὲ λεπτὸν εἰς περίθαλψιν αὐτῶν. Ἡ βουλὴ τότε ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν της, καὶ μοὶ ἐζητήθη ὁ κατάλογος ἐκείνων πρὸς τοὺς ὁποίους γίνονται συνδρομαί. Ἰδοὺ ἔφερα αὐτὸν καθὼς καὶ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἡ βουλὴ ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἵνα ἀποφανθῇ, ὅταν ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ μέρος αὐτὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν γνώσει.

§6ΛΕΚΚΑΣ. Ἑπομένως δὲν ἔχει ἡ κυβέρνησις σκοπὸν νὰ πράξῃ ἄλλο παρὰ ν’ ἀφήσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ν’ ἀποθάνουν εἰς τὸν δρόμον καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συνδρομῆς;

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποφασίζομεν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐπιθυμεῖ ἡ βουλὴ; νὰ τυπωθῇ ἢ νὰ μείνῃ εἰς τὸ γραφεῖον ἡ ἀναφορὰ τῶν Κρητῶν;

§9ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἰμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὑπουργεῖον ὀφείλει νὰ ἐνεργήσῃ.

§10ΛΕΚΚΑΣ. Καθόσον μάλιστα ἡ βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα, ὡς πάντοτε μᾶς λέγετε, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων ἀντικειμένων τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης.

§11Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὸν λόγον εἰς τὴν βουλὴν καὶ ἠθέλησα νὰ πληροφορήσω αὐτὴν ὅτι πολλὰ πρόσωπα διακεκριμένα ἐν Κρήτῃ ὑψηλὰ, ὁπλαρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι τῆς συνελεύσεως καὶ πρόεδροι αὐτῆς, ἔμειναν ἐγκαταλελειμμένοι καὶ γυμνητεύοντες, ἐνῷ ἄλλοι μὴ ἔχοντες τοιαῦτα προσόντα ἀπολαμβάνουν σιτηρέσιον πενιχρὸν διὰ τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, μέγα τεκμήριον τοῦ συνδέσμου μεταξὺ τῆς Κρήτης καὶ τῶν ἄλλων ἀδελφῶν ἡμῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν βουλὴν νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν ὅπως ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐξετάσῃ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων νὰ λαμβάνωσι συνδρομὴν καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν βουλὴν νὰ μὴ παρίδῃ αὐτὴν τὴν δικαίαν αἴτησιν καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτῆς. Ἄλλως τε, κύριοι, ἂν τοιούτους ἀνθρώπους ἐγκαταλείψωμεν ἐνῷ ἄλλα πρόσωπα μὴ ἔχοντα αὐτὰ τὰ δικαιώματα ἀπολαμβάνουν κἄτι τι, μοῦ φαίνεται ὅτι πολεμοῦμεν μίαν ἰδέαν τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μας. Σᾶς ἀναφέρω καὶ υἱοὺς διασήμων Κρητῶν ὡς τὸν υἱὸν τοῦ Μαλικοῦτη γνωστοῦ διὰ τὴν ἀνδρίαν, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐπίσης καὶ εἰς ἄλλους· εἶναι καὶ ἄλλων υἱοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν τολμοῦν νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Κρήτην καὶ μένουν ἐνταῦθα πεινῶντες καὶ γυμνητεύοντες καὶ εἶναι ἄδικον νὰ μὴ τοὺς δίδωμεν ἓν τεμάχιον ἄρτου. Παρακαλῶ καὶ τὴν κυβέρνησιν ἥτις ἐμπνέεται ἀπὸ θερμότερα αἰσθήματα, καὶ ὑμᾶς ἂν θέλετε νὰ συστήσωμεν μίαν ἐπιτροπήν.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν, κύριοι, ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, εἶχεν ἤδη συνταχθῆ ὁ κατάλογος τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν. Ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν δὲν εἶχεν ἐξαντληθῆ, διὰ τοῦτο εἶχον εἰπεῖ εἰς τοὺς Κρῆτας νὰ μοῦ κάμουν κατάλογον τῶν ἀτόμων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ ἐκλέξω διὰ ἐπιτροπῆς, βεβαίως ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους συγκεκροτημένης, καὶ τοῦτο ἵνα ἀποφύγωμεν τὰ παράπονα ὅτι τοὺς ἠδικήσαμεν, ἐν τούτοις συνέταξαν διάφοροι καταλόγους 3 ἢ 4, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι 4 ἢ 5 ὀνόματα Κρητῶν εἰς τὴν πρώτην τάξιν, ἤτοι τὸν Τσουδερὸν, τὸν Κριάρην, τὸν Ζωγράφον κτλ. Ἐπειδὴ ἐξέτασα κατόπιν καὶ ἔμαθον, ὅτι δὲν εἶχον διαθέσιμον ποσόν, ἔλαβον πέντε μόνον ἐκ τῶν καταλόγων, τοὺς πρώτους, καὶ εἰς αὐτοὺς ἔδωσα ἓν βοήθημα ὅσον δίδεται εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν τῷ καταλόγῳ. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν εἴμεθα ἐνταῦθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐξελέγξωμεν τὰ δικαιώματα αὐτά, ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ καὶ θέλει νὰ προστεθῇ τι, θὰ συστηθῇ ἴσως μία ἐπιτροπὴ ἐξ ὅλων τῶν Κρητῶν καὶ ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ἔλαβον μέρος καὶ γνωρίζουν τὸν ἀγῶνα, καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς θέλουσι δοθῆ βοηθήματα εἰς τοὺς ἔχοντας δικαιώματα. Ἀλλὰ πρὶν τούτου πρέπει νὰ μελετήσητε αὐτὸν τὸν κατάλογον καὶ ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ αὐτὰ τὰ βοηθήματα τότε ἀποφασίζομεν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ πάντοτε τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ ἴσως ἀπὸ ἐπιτροπήν, διότι ἄλλως θέλουσι παρουσιασθῆ παράπονα, τῶν ὁποίων οὐδεὶς θέλει ἀναλάβει τὴν εὐθύνην.

§13ΜΗΤΣΑΣ. Ὁ Τσουδερὸς λαμβάνει τακτικὸν βοήθημα;

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, (βλέπει τὸν κατάλογον). Τσουδερός, εἶναι, κύριοι, ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἐπρόσθεσα, Κριάρης, Κροκίδης, Ζωγράφος ἀπὸ 100 δραχμὰς ἕκαστος τὸν μῆνα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀναγινώσκω ἤδη ἀναφορὰν τεσσάρων βουλευτῶν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν σύνοδον συνεζητήθη σχέδιον νόμου περὶ τῶν ἀποζημιώσεων τῶν βουλευτῶν, ἔχον οὕτω: «Ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις καὶ πᾶν ἄλλο βουλευτικὸν ἐπίδομα οὔτε κατάσχεται, οὔτε παραχωρεῖται». Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§16ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι τῆς παρελθούσης συνόδου ἢ τῆς προπαρελθούσης;

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέσσαρες βουλευταὶ προτείνουν, ἀλλ’ εἶναι δυσανάγνωστα τὰ ὀνόματα. Λοιπόν, κύριοι, θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἰς τρίτην συζήτησιν. Ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως περὶ σιδηροδρόμου, θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§18ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, κύριοι, ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εὗρεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος εἰς τὸν στρατὸν εἶναι ὅλως διόλου ἄσκοπος καὶ περιττή. Διὰ τῆς ἐκθέσεώς της δὲ εἶπεν, ὅτι ἐπιφυλάσσεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ αὐτῆς. Τὴν πρότασιν ταύτην ὑποβάλλει σήμερον συμφώνως πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν δοθεῖσαν διὰ τῆς ἐκθέσεώς της, παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν ὅπως οὐ μόνον κηρύξῃ κατεπείγουσαν αὐτήν, ἀλλ’ ὡς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκρινε, νὰ προτάξῃ καὶ αὐτῆς τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§20ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν,—διότι εἶναι ἀναπόσπαστον μέρος αὐτοῦ.

§21ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τώρα διὰ πρώτην φορὰν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ πρῶτον.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Καθὸ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις ὁμοφώνως ἀπεφάσισε....

§24ΤΙΝΕΣ. Ὅσοι ἦσαν παρόντες.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Ὁμοφώνως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ καλὴ πίστις αὐτὸ εἶναι, ὁμοφώνως ἀπεφάσισεν, ὄχι μόνον αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ ψηφισθοῦν καὶ ἄλλα τινα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐπ’ αὐτῶν στηρίζεται ὁ προϋπολογισμός.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ταῦτα νὰ συζητηθοῦν πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§27ΔΑΓΡΕΣ. Βέβαια· διότι χωρὶς νὰ συζητηθῶσι αὐτὰ πῶς θὰ προβῶμεν.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ νομοσχέδια θὰ συμβαδίσωσιν ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ οἰκεῖον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§29ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἦναι ὥριμα.

§30ΦΙΛΩΝΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τοῦ καθηγητοῦ Φιλίππου Ἰωάννου, δὲν ἔγεινε οὔτε ἡ ά. οὔτε ἡ βʹ. συζήτησις, βεβαίως εἶναι τὸ ζήτημα προσωπικὸν καὶ θὰ γίνῃ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, ἂς γίνῃ λοιπὸν ἡ ά. ἀνάγνωσις.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἰμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν ἀνατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πονηρόπουλος λέγει ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ΣΚΖʹ. νόμου ἀφορῶντος τὴν παραχώρησιν κτημάτων εἰς τὸν Ὀθωμανὸν Μέτον. Συναινεῖ ἡ Βουλή;

§33ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν.

§35ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ΣΚΖʹ. νόμου ἀφορῶντος τὴν παραχώρησιν κτημάτων εἰς τὸν Ὀθωμανὸν Μέτον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§37ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει αὐτὸ καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ νομίμου τόκου.

§39ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Τὸ ἀναγινώσκει καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις νόμου περὶ ἐντόκου καταθέσεως εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν τῶν παραδιδομένων χρημάτων εἰς γραμματεῖς δικαστηρίων, εἰρηνοδικῶν, καὶ συμβολαιογράφων (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Πρότασις νόμου περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων ΥΞΘʹ. νόμου. (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§41ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὸν νόμον αὐτὸν καὶ νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν καὶ τὸν δῆμον τῆς Σπάρτης ἰδιαίτερον ἄρθρον ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ γίνῃ καὶ εἰς τὴν Σπάρτην.

§42ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό.

§43ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κάμω μίαν τροπολογίαν· τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον γίνεται ἐπὶ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων νὰ γίνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ δήμου τῆς Σπάρτης νὰ τεθῇ ἓν ἄρθρον χωριστόν.

§44ΤΙΝΕΣ. Εἶναι χωριστὸν πρᾶγμα αὐτό.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι, κύριοι, αἰτήσεις ν’ ἀναγνώσωμεν καὶ ἄλλα νομοσχέδια εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν· γίνεται ἐπίσης αἴτησις ν’ ἀναγνώσωμεν τὸ περὶ ἀερίου τῆς πρωτευούσης.

§46ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§47ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, διατὶ νὰ προτάξωμεν τὰ ἐπουσιώδη; ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω ὅτι προτάττομεν ἔργα μὴ σπουδαῖα καὶ ἀφίνομεν ἔργα σπουδαῖα· ἡ Βουλὴ ἔχει ὑπ’ ὄψιν της πιστώσεις ἐκτάκτους, ἀναπληρωτικὰς, συμπληρωτικὰς διαφόρων εἰδῶν καὶ ὀνομάτων, ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς κατέδειξεν ἐγκλήματα εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτῶν, διότι διαχειρίσεις ἐγένοντο τοῦ δημοσίου πλούτου ἐναντίον τοῦ λογιστικοῦ νόμου τοῦ συντάγματος καὶ πάσης δικαιοδοσίας, καὶ σήμερον πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὅλοι καὶ ὑπουργοὶ καὶ βουλευταὶ νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς αὐτὰς πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὸ τῆς συζητήσεως πάσης ἄλλης προτάσεως. Ἀκούω αἱ πιστώσεις αὗται αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν ἑκατομμύρια χρημάτων ἀναβάλλονται διὰ τὰς....

§48ΤΙΝΕΣ. Ἑλληνικὰς Καλένδας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθοῦν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν αἱ πιστώσεις;

§50Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μέρος τῶν πιστώσεων εἶναι διὰ τρίτην ἀνάγνωσιν καὶ μέρος διὰ πρώτην.

§51ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μοὶ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι ἡ ἔκφρασις, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην, τοὐτέστιν, ὅτι ἐδαπανήθησαν ἐγκληματικῶς χρήματα τοῦ δημοσίου, εἶναι βαρεῖα· ἐγὼ τὴν ἔκφρασιν ταύτην δὲν τὴν ἀνέφερα, εἶναι καθαρὰ ἔκφρασις τῆς ἐπιτροπῆς· διότι μεταξὺ τῶν δαπανῶν εἶναι μία διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναγνώσω ἓν μέρος τῆς ἐκθέσεως.

§52ΤΙΝΕΣ. Θὰ γείνῃ συζήτησις; δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§53ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω ὅτι πάσης ἄλλης ἐργασίας πρέπει νὰ προτάξητε τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ ἐκ τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας θὰ ἐκφέρητε, καὶ ἐκ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ λάβητε, θὰ σχηματίσητε μίαν ἰδέαν καὶ πεποίθησιν πλήρη, ἐὰν ᾖναι ἀναγκαία ἢ χρήσιμος ἡ ἐξέτασις τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐὰν καὶ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν πιστώσεων τούτων δὲν θέσητε φραγμὸν πέραν τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ἐξέρχωνται οἱ τὰ κοινὰ χρήματα διαχειριζόμενοι, εἶναι περιττὴ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ματαιοπονία. Ὅσα θέλετε πλούτη συγκεντρώσατε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅσον θέλετε καταδιώξατε τὸν φορολογούμενον λαόν, ἅμα δὲν περιστείλητε τὰς δαπάνας ἐντὸς τῶν ὁρίων τίποτε δὲν θὰ κάμετε, ἡ κυρία ἀποστολή σας μένει ἀνεκπλήρωτος καὶ ἀνεκτέλεστος. Ἐὰν, κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὀλίγαι καὶ ὀλίγων κατηγοριῶν, ἀλλὰ πολλαὶ, ἐὰν πεισθῆτε, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἐπικρατοῦν μέχρι τοῦδε ἕνεκα τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι πλημμελὲς, τότε εἶναι προτιμότερον νὰ δώσητε εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ὑπουργῶν τὸ δικαίωμα νὰ δαπανᾷ ἀπολύτως καὶ εἰς τὴν νέαν σύνοδόν σας, τὸν Νοέμβριον, ἢ Δεκέμβριον, ἐὰν ἔλθητε, τότε δύνασθε νὰ ζητήσητε λόγον, ἄλλως ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θέλει εἶσθαι ματαία κάθε ἐργασία. Λοιπὸν διὰ νὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀφείλετε νὰ μὴ προβῆτε εἰς αὐτὴν πρίν συζητήσητε τὰς πιστώσεις αὐτὰς καὶ τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ἔχομεν, διότι ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῶν θὰ μορφώσητε μίαν ἰδέαν καὶ θὰ λάβετε μίαν ἀπόφασιν ἀνάλογον πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Δὲν ἐρωτῶ τὰ πρὸ τοῦ 1862, ἀλλὰ ἐντεῦθεν· παρετηρήσατε, ἐὰν περιωρίσθησαν οἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων αὐτοῦ, ἐὰν δὲν ἐδαπάνησαν καθ’ ὑπέρβασιν τὴν ὁποίαν ἐδικαιολόγησαν ἄλλοτε δι’ ἐκτάκτων, ἄλλοτε διὰ συμπληρωτικῶν ἢ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, πότε διὰ τὴν ἀναπόδραστον καὶ ἀναπόφευκτον ἀνάγκην καὶ πότε δι’ ἄλλο;

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνατε, κύριε βουλευτά.

§55ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν ἀναβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐψηφίσαμεν· θέλομεν τὰς πιστώσεις προηγουμένως, αἵτινες εἶναι καὶ ἀπαραίτητοι.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ εἴπαμεν χθὲς διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Ἐλέχθη, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη. (Θόρυβος). Ἐὰν ἡ Βουλὴ προῆλθεν εἰς ἀπόφασιν, μάλιστα, ἄλλως δὲν ἐμπορεῖτε νὰ ἔλθητε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι σπουδαῖον καὶ ὀφείλετε νὰ μᾶς δώσητε καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν, νὰ μελετήσωμεν· καὶ εἷς ἤδη δὲν ἔχει προϋπολογισμὸν μαζί του.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πιστώσεις αὐταὶ εἶναι τοῦ 1871 ἢ τοῦ 1870;

§60ΤΙΝΕΣ. Τοῦ 1870.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι τοῦ 1870 δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δυνάμεθα ἀπροσκόπτως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Καλαμῶν δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1871.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προχωρήσωμεν λοιπὸν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τῶν πιστώσεων;

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ· ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἔκαμε μόνον παρατήρησιν τῳόντι ὀρθὴν, ὅτι αἱ πιστώσεις δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν διαχείρησιν τοῦ 1871· οὐχ ἧττον ὅμως ἐπειδὴ ὑπάρχουν ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι ἐξελέγχουν τὴν διαχείρισιν, αὐταὶ πρέπει νὰ συζητηθοῦν. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσδιορίσῃ μίαν ἡμέραν πρὸς συζήτησιν καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίῤῥησις.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια, μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πρώτη ἀνάγνωσις τώρα· ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς αὐτὴν, διὰ δὲ τὴν τρίτην, ὁπόταν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. «Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1871 χορηγεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχ. ἑκατὸν ἑβδομήκοντα τεσσάρων χιλιάδων, ἀριθ. 174,000 καταλογιζομένη ὡς ἑξῆς.

§66ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τί λέγει ἡ ἐπιτροπή;

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεται. Ἑτέρα πίστωσις. Ἄρθρον μοναδικόν. «Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχμῶν ἑκατὸν χιλιάδων ἑξήκοντα, ἀριθ. 100,060, καταλογιζομένη εἰς τὰ ἑξῆς κεφάλαια καὶ ἄρθρα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ταύτην τὴν πίστωσιν. Ἑτέρα. Ἄρθρον μοναδικόν. «Κυροῦνται αἱ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ χορηγηθεῖσαι διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχ. διακοσίων ἑβδομήκοντα μιᾶς χιλιάδων, λεπτομερῶς ἀναφερόμεναι εἰς τὸν προσηρτημένον πίνακα καὶ καταλογιζόμεναι εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1870

§69ΔΑΓΡΕΣ. Σημειώνετε, παρακαλῶ, κύριοι. Ἄρθρον μοναδικόν. «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται αἱ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ χορηγηθεῖσαι διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν διακοσίων εἴκοσι τριῶν χιλιάδων πεντακοσίων, ἀριθμὸς 223,500, καταλογιζόμεναι κατὰ τὸν συναπτόμενον πίνακα εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1869.

§70ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Σημειώνετε, παρακαλῶ, κύριε Δαγρέ. Ἄρθρον μοναδικόν. «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. διακοσίων δέκα ἓξ χιλιάδων διακοσίων εἴκοσι πέντε, ἀριθ. 216,225, καταλογιζομένη ὡς ἑξῆς.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη καὶ αὕτη. Ἑτέρα. Ἄρθρον μοναδικόν. «Χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. τριακοσίων εἴκοσι τεσσάρων χιλιάδων διακοσίων τεσσαράκοντα μιᾶς καὶ λεπτῶν τεσσαράκοντα τριῶν, ἀριθ. 324,241 43[00 ἐπὶ τοῦ διὰ τὴν χρῆσιν 1870 γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καταλογιζομένη κατὰ τὸν συναπτόμενον πίνακα εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια.

Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1870 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχμ. πεντήκοντα χιλιάδων, ἀριθ. 50,000, καταλογιζομένη εἰς τὸ Κεφ. 3 ἄρθρον 6 «Διατήρησις καταδίκων.» Λοιπὸν ὅλαι αὐταὶ ἀνεγνώσθησαν καὶ παρεδέχθησαν σήμερον διὰ πρώτην φορὰν ἔχομεν ἤδη εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 50,000 εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον. Ἄρθρον μοναδικόν. «Χορηγεῖται ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχ. 50,000, καταλογιζομένη ὑπὸ εἰδικὸν κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τοῦ εἰρημένου προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τὸν τίτλον «Συνδρομὴ τοῦ δημοσίου πρὸς τὸν δῆμον Ἀθηναίων πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ δι’ ἀερίου φωτισμοῦ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν». Εἶναι δευτέρα ἀνάγνωσις. Εἶναι ἀντίῤῥησις; Παρεδέχθη λοιπόν. Ἑτέρα. Περὶ χορηγίας πιστώσεως πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν τῶν εἰς Λαύριον ἀποσταλεισῶν ἐπιτροπῶν. «Ἄρθρον 1. Χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν δώδεκα χιλιάδων ἐπὶ τοῦ κεφ. 13, ἄρθρου 4 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἔτος 1870. Ἄρθρον 2. Τὸ ἀνωτέρω ποσὸν διανεμηθήσεται ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, λόγῳ ἀποζημιώσεως εἰς τὰ μέλη τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος ἀποσταλεισῶν εἰς Λαύριον ἐπιτροπῶν πρὸς ἐξέτασιν τῶν ἐκεῖ ἐκβολάδων». Εἶναι πρώτη ἀνάγνωσις, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Παρεδέχθη. Συγκατατίθεται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ληξουρίου καὶ Ἀργοστολίου;

§72ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ πρώτην φοράν.

§73ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν διὰ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις. Ἔμαθα ὅτι πολλὰ κονδύλια ἄλλων ὑπουργείων πίπτουν εἰς βάρος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καλυπτόμενα ὑπὸ τὸ ὄνομα δικαστικαὶ ἀποφάσεις· πολλάκις τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπρομηθεύθησαν ὑλικὸν μεγάλης ποσότητος· πῶς τὸ ἐπρομηθεύθησαν δὲν ἐξήτασα, ἦλθεν ἡ λῆξις τῶν συμφωνιῶν, δὲν ἐπληρώθη ὁ προμηθευτής, διότι εἶχεν ἐξαντληθῆ τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, καὶ κατέφυγεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικῶς, ἔκαμεν αἴτησιν θεραπείας καὶ κατεδικάσθη τὸ δημόσιον παρακαλῶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἐν γένει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ εἶναι καλὸν νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἔγιναν καὶ κάποιαι λοξοδρομίαι αἱ ὁποῖαι καλύπτουν μεγάλα ποσὰ, εἶναι ἀνάγκη οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ νὰ τὰ γνωρίζουν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ τοιοῦτον κατάλογον, πόσον πληρώνει τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν ἀπὸ τὰ 1862 καὶ ἐδῶθεν διὰ νὰ καλύψῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν· διότι εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τῶν πιστώσεων καὶ τῶν ἄλλων ἐξόδων, πιστεύω ὅτι θὰ γεννηθῇ ἓν πνεῦμα πολὺ βαρύθυμον κατὰ τῆς τοιαύτης δαπάνης, διότι καὶ ἐναντίον τοῦ νόμου τοῦ λογιστικοῦ, περιφρονοῦντες αὐτὸν ἐξώδευσαν· καὶ ὅταν ἔρχεται ἄνωθεν ἡ παρανομία τί παραβιάζετε τὸν λαόν; Καὶ ὅταν ἡμεῖς λέγοντες οἰκονομία, οἰκονομία, οἰκονομία! δὲν τὸ λέγομεν εἰλικρινῶς, ἀλλ’ εἰς τὸ τέλος εὑρίσκομεν ἕνα πρόσθετον προϋπολογισμόν, καὶ δὲν τὸν κατακρίνομεν δὲν ἠξεύρω τότε ἐὰν λέγηται οὗτος προϋπολογισμός, διότι τὸ ποσὸν τῶν πιστώσεων, τὸ ὁποῖον εἶναι μέγα, ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Δαγρὲς καὶ ὑπερβαίνει τὰ 2 ἑκατομμύρια καὶ γίνεται κατὰ κεφάλαιον καὶ ἀκολουθεῖ ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς χωρὶς νὰ ᾖναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη, ἐγεννήθη ἀπὸ αἴτια, τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν συζήτησιν ἠδύναντο νὰ προληφθῶσιν. Ἐὰν ἴδητε αὐτὸν τὸν πρόσθετον προϋπολογισμὸν, θὰ πεισθῆτε ὅτι εἶναι μάταιον νὰ κάμητε προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε διὰ μιᾶς προτάσεως, ἀναθέτομεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐξοδεύσῃ ὅπου θέλει, ὅσα θέλει καὶ ὅταν θέλῃ. Κύριοι, πρέπει νὰ θέσωμεν ἕνα φραγμὸν, διότι βλέπομεν ὅτι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τὸ νὰ προσκαλέσουν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ τῆς εἴπουν «τόσα σοὶ δίδομεν,» ἀπώλεσε τὴν ἰσχύν του. Αὐτοῦ λοιπὸν πρέπει νὰ περιορισθῆτε διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ λέξις οἰκονομία, ὅπως καθ’ ἡμέραν φωνάζομεν, νὰ μὴ γείνῃ σπατάλη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, διότι ἔμαθα ὅτι μεγάλα ποσὰ μεγάλων ποσοτήτων καλύπτονται κατ’ αὐτὸν τρόπον.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν.) Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι ἡ ἀταξία αὐτὴ λαμβάνει χώραν, διότι ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἐζητήθησαν πιστώσεις διὰ τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, ὡς ἐκ τούτου πολλοὶ τῶν δικαιούχων κατέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια ἢ ἔκαμον αἰτήσεις θεραπείας καὶ ἑπομένως εἴτε δι’ ἀποφάσεων εἴτε διὰ συμβιβασμῶν ἀνεγνωρίσθησαν αἱ ἀπαιτήσεις των καὶ ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων· κατὰ δὲ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν βουλὴν ἀπὸ τὰς 27 Δεκεμβρίου, ἐπληρώθησαν μέχρι τοῦδε τοιαῦτα ἔξοδα ἀναβαίνοντα εἰς 687,000 δραχ. Διὰ νὰ λείψῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο εἰσήγαγον εἰς τὴν βουλὴν νομοσχέδιον δι’ οὗ ἀπαγορεύεται νὰ γίνονται πληρωμαὶ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων διὰ δαπάνας ἀναγομένας εἰς κεκλεισμένας χρήσεις ἢ προερχομένας ἀπὸ ὑπερβάσεις τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐψηφίσθη δὶς ἀπὸ τὴν βουλὴν καὶ ἤδη ἐπίκειται ἡ τελευταία καὶ ὁριστικὴ αὐτοῦ ἐπιψήφισις. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἐλπίζω, ὅτι θέλει ψηφίσει ἡ βουλὴ, εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσητε πίστωσιν διὰ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι καθυστεροῦνται ἀπὸ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων περὶ ὧν θέλω σᾶς ὑποβάλει προσεχῶς πίστωσιν ἀρκετὰ ὀγκώδη, διότι δὲν εἶναι δίκαιον ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ κλείσωμεν εἰς τοὺς δικαιούχους καὶ αὐτὴν τὴν θύραν τῶν δικαστηρίων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ν’ ἀρνώμεθα τὴν πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι νομίμως καὶ δικαίως μᾶς ἐπιβαρύνουσι. Θὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα καὶ ὅταν οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἀπὸ τοιαύτας δαπάνας καταφεύγουν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ λαμβάνουν δικαστικὰς ἀποφάσεις, καὶ τότε ἀκόμη ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων, ἀλλ’ ὀφείλει ἑκάστοτε νὰ φέρῃ εἰδικὴν πίστωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὄχι μόνον διὰ τὸ κεφάλαιον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς τόκους καὶ δικαστικὰ ἔξοδα· ἡ ἀπαγόρευσις ὅμως αὕτη δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ δι’ ὅλα τὰ τοιαῦτα χρέη ὅσα ἐκαθαρίσθησαν μέχρι τοῦδε διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων, καὶ τοῦτο διότι ἐζήτησα νὰ καθαρίσω αὐτὰ καὶ νὰ φέρω δι’ ἕκαστον τούτων ἰδίαν πίστωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εἶδον ὅτι εἶναι σχεδὸν ἀκατόρθωτον καὶ ἀπαιτεῖ μεγάλους κόπους καὶ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου καὶ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς διὰ νὰ τὰ ἐξελέγξῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν τὰς 800 χιλιάδας ἢ τὸ 1 ἑκατομμύριον, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου συνεπείᾳ δικηγορικῶν ἀποφάσεων, νὰ πληρωθοῦν ἀπὸ τὰς δικηγορικὰς ἀποζημιώσεις, καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὸ μέλλον τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸν ψηφίσῃ σήμερον διὰ 3 ἀνάγνωσιν, ἂς τὸ κάμῃ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§76ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πάλιν ἐπιμένω, καὶ δὲν ὁρμῶμαι ἀπὸ καμμίαν ἄλλην ἰδέαν, δὲν ἠξεύραμεν, ὅτι θὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς σήμερον· νομίζω, ὅτι ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως διὰ τὴν αὔριον, δὲν θέλει εἶσθαι ἄσκοπος, διότι δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα, τοῦ ὁποίου ἔκαμε χρῆσιν αὐτὸς ἄλλοτε, νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς· θέλομεν νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχὴν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ λέγω καὶ ἄλλο τι, σπουδαιότατον ζήτημα, ὡς αὐτὸ, πρέπει νὰ συζητῆται εἰς ὡρισμένην ἡμέραν, ἵνα καὶ οἱ βουλόμενοι νὰ λάβωσι τὸν λόγον ἦναι εἰς καιρὸν νὰ μελετήσωσι, καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουν ἐν καιρῷ. Εἴπομεν, προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ πότε θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις; Κανεὶς δὲν θέλει νὰ παρεμβάλῃ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα, οὐδὲ τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐμποδίσῃ. Ἡ ἀναβολὴ λοιπὸν διὰ τὴν αὔριον δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἔχῃ τίποτε βλαβερὸν, ἀφ’ οὗ ἔχωμεν ἄλλα ζητήματα, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν σήμερον· τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἀπορῶ πῶς ἀδιαφορεῖ, ἀφ’ οὗ ἐσύστησε τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Λοιπὸν δὲν θὰ χάσωμεν σήμερον πολὺν καιρὸν ἂν ψηφίσωμεν ὅλα αὐτὰ, καὶ αὔριον ἔλθωμεν προετοιμασμένοι διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ κ. Δαγρὲς δὲν ἐμελέτησε, καὶ μάλιστα ἀφ’ οὗ ἦναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τί πταίομεν ἡμεῖς;

§78ΔΑΓΡΕΣ. Ἐρωτῶ τὸ προεδρεῖον, ἂν προῆλθεν ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφασιν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Λόγοι ἐῤῥέθησαν· ἀπόφασις δὲν ἔγεινεν.

§81Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ προεδρεύων χθὲς ἀντιπρόεδρος κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἠρώτησεν, ἂν ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ ἀρχίσῃ σήμερον ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅλη ἡ Βουλὴ εἶπε ναί. Ἦτο περιττὴ ἄλλη ἀπόφασις.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§83ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἀποσύρεται;

§84Α. ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι καθόσον προβαίνομεν εἰς τὸ οἰκεῖον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ συζητοῦνται τὰ νομοσχέδια. (Θόρυβος).

§85ΛΕΚΚΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἦλθε πρὸ ἡμερῶν εἰς μίαν ἀπόφασιν ἐπί τινος ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου Μίληση διὰ τὴν ἀγορὰν ὅπλων καὶ ὥρισεν ἀποφασιστικῶς τὴν ἐποχὴν τῆς συζητήσεως. Πρόκειται νὰ μᾶς φέρουν κάμποσας χιλιάδας ξιφολόγχας ἄνευ ὅπλων. Ὅλα θὰ τὰ στεργώμεθα καὶ μόνον διὰ τὰ πολιτικὰ θὰ κάμνωμεν πάντοτε πολὺν λόγον καὶ χάριν μόνον ἐπιδείξεως;

§86Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ σήμερον ἦλθε διὰ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Μίληση. Ἐπειδὴ ὅμως εἴπομεν, ὅτι θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δὲν ἦτο καὶ εἰς πλήρη ἡσυχίαν πνεύματος ἕνεκα τῆς ἀσθενείας του, διὰ τοῦτο ἀπεχώρησεν. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ ἂς ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν, αὔριον, μεθαύριον, καὶ προθύμως θέλει παρευθῆ νὰ ἀπαντήσῃ. (διάλογοι). Ἂν θέλετε εἰς τὸ σχετικὸν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ γίνεται ἡ ἀπάντησις.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους διὰ τὸ 1871. (Πολλοὶ ἀποχωροῦσιν εἰς τὰ δωμάτια. Ἰδιαίτεραι συνομιλίαι θόρυβος). Κύριοι, παρακαλῶ ἡσυχία. Πρῶτος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν γένει θέλει ὁμιλήσει ὁ κύριος Δαγρές.

§89ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐκ προκαταβολῆς ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ὑποπέσω εἰς λάθη, καθόσον πρόκειται περὶ πολλῶν καὶ διαφόρων νὰ ὁμιλήσῃ τις, πρόκειται περὶ ἀριθμῶν καὶ ἀδύνατον, ἂν δὲν ἔχω σημειώσεις, νὰ ἠμπορέσω νὰ τηρήσω ἀκρίβειαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι τὸ σπουδαιότερον, τὸ οὐσιωδέστερον καθῆκον τοῦ βουλευτοῦ καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ μετὰ μελέτης, μετὰ προσοχῆς καὶ ἀκριβείας συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς κρείττονας καὶ μᾶλλον ἐμπείρους ἐμοῦ, καὶ ἔχοντας γνώσεις περισσοτέρας νὰ λάβωσι μέρος καὶ ὑποδείξωσι τὰ ἐσφαλμένα καὶ ὑποστηρίξωσι τὰ καλῶς ἔχοντα. Εἶχον δίκαιον, κύριοι, νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν καὶ εἶχον δίκαιον, διότι πλεῖστα τῶν ἑδωλίων σᾶς βλέπετε ἐκενώθησαν· εἶναι τοῦτο ἀδιαφορία; δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ὅλους ἓξ μῆνας εἰργάσθησαν μετὰ πλείστης καὶ ἀξιεπαίνου προθυμίας ἔλυσαν σπουδαῖα τῳόντι ζητήματα, ὅτι ἀπαρέσκονται εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κυριώτερον καθῆκον τῆς Βουλῆς, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι περιττοὶ καὶ οἱ ὀργανικοὶ νόμοι καὶ Σύνταγμα καὶ... καὶ; .... Ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν δώσῃ προσοχὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτρέπει τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου πλούτου. Τί εἶναι, κύριοι βουλευταί, ὁ προϋπολογισμός; Βεβαίως ὡς πολλοὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ εἶπον, εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς καταστάσεως ἑνὸς ἔθνους, καὶ ἂν ᾖναι τοῦτο δι’ ἄλλα ἔθνη, δι’ ἡμᾶς πολὺ περισσότερον. Ἄν τις ἀνατρέξῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους θέλει ἴδει τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας, θέλει ἴδει πῶς διαχειρίζονται τὰ κοινὰ τὰ παρὰ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ εἰσπραττόμενα χρήματα, θέλει ἴδει, ἂν οἱ συντάττοντες τὸν προϋπολογισμὸν ὑπηρετοῦν μίαν ἰδέαν, μίαν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους ἢ καὶ ἑκάστη δαπάνη. Μὲ λύπην μου λέγω, ὅτι ἂν παρατηρήσητε τοὺς προϋπολογισμοὺς πᾶν ἄλλο θέλετε εὕρει παρ’ ὅτι ὑπηρετεῖ, ἀντιπροσωπεύει ἰδέαν τινά. Τίποτε ἄλλο παρὰ μισθοὺς ἐπὶ μισθῶν, πρόσωπα ἐπὶ προσώπων, καὶ οὐδὲν ἄλλο παρὰ νὰ ἀναφέρωνται δαπάναι, ἀφορῶσαι πρόσωπα. Εἰς τετρακόσια ἑβδομήκοντα ἑκατομμύρια σᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἀνέρχονται αἱ εἰσπράξεις τῶν φόρων ὅλου τοῦ διαστήματος ἐπὶ τῆς παρελθούσης δυναστείας. Καὶ ἐκ τούτων πόσα ἐδαπανήθησαν χάριν καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, χάριν καὶ ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας, χάριν καὶ ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας τοῦ λαοῦ; Μοὶ φαίνεται, ὅτι μόλις 4,000,000 διὰ τὴν ὁδοποιΐαν διότι αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη δαπάνη, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει τὰς παραγωγικὰς τάξεις. Ἀπὸ 470,000,000 τέσσαρα μόνον ἐδαπανήθησαν δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐσεῖς ἀντιπροσωπεύετε, δι’ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλετε βαρεῖς καὶ δυσβαστάκτους φόρους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε αὐστηρούς, καὶ τρομεροὺς νόμους, μὴ τυχὸν καθυστερήσουν μικρόν τι ποσόν καὶ κατὰ τῶν ὁποίων ἐψηφίσατε καὶ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἐὰν εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀκαταμάχητον ἀνάγκην νὰ καθυστερήσωσι 4–10–20 δραχμάς. Τέσσαρα ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν χάριν τοῦ λαοῦ, χάριν τῶν παραγωγικῶν τάξεων, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἰς τί, κύριοι; ἦρεν ἆρά γε ἡ Ἑλλὰς κανένα πόλεμον καὶ ἐδαπάνησεν αὐτὰ τὰ ποσὰ καὶ προσέκτησε ἐπαρχίαν τινὰ εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα; Τί ἐδιδάχθη, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς τριακονταετοῦς ἐκείνης ἐποχῆς; (διακοπαί). Τί ἔκαμεν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ πολιτικὴ ἡ διέπουσα τὸν τόπον τοῦτον διὰ τοῦ τοιούτου προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τοῦ καθιερωθέντος συστήματος; Τί ἐδίδαξε, ποίας ἰδέας ἐνέπνευσεν εἰς τὴν κοινωνίαν; Σᾶς ἠρώτησα μὴ ἔγεινε κανεὶς πόλεμος καὶ ἐδαπανήθησαν ἱκανὰ πρὸς πρόσκτησιν ἐκτάσεώς τινος χώρας; Ὄχι. Μήπως ἀνεπτύχθη διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς κυβερνήσεως ἡ βιομηχανία, μήπως ἀνεπτύχθη ἡ συγκοινωνία; Τέσσαρα ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν συγκοινωνίαν ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους ἐπὶ 30 ἔτη. Ποῦ λοιπὸν ἐδαπανήθησαν ὅλα ταῦτα; Εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Καὶ νομίζετε, κύριοι, πῶς ἡ διοίκησις τοῦ τόπου τούτου ἀπαιτεῖ τοσαύτας δαπάνας κατ’ ἔτος τὰς ὁποίας καταβάλλομεν; ὄχι, καὶ δὲν λέγω τὸ ὄχι ἐγώ, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν ἔκθεσίν του σᾶς εἶπεν, ὅτι κατηργήθησαν ἱκαναὶ ἐκ μόνου τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν αὐτὴν ἤθελον ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἡ ὑπηρεσία ἔπαθε, καὶ ἂν διεξάγηται ὅπως καὶ πρότερον. Ἐγὼ ὅπως εἶδον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ὑπηρεσία διεξάγεται καλλίτερον, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἠλάττωσεν κατὰ 150 τὰς θέσεις τοῦ προσωπικοῦ, κατήργησεν κλάδον ὁλόκληρον, τὸν κλάδον τὸν ὑγειονομικὸν, καὶ παρῆλθον ἔκτοτε 6 μῆνες καὶ ἡ ὑπηρεσία διεξάγεται ὅπως καὶ πρότερον. Τί λοιπὸν ἐγένετο μέχρι τοῦδε, καὶ τὶ διδάσκεται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας; τίποτε ἄλλο παρὰ αἱ προσωπικαὶ ἀπαιτήσεις. Τίποτε ἄλλο δὲν εἶναι ὁ προϋπολογισμός, παρὰ προσωπικὸν μισθολόγιον. Ἐπὶ τῆς προσωπικότητος ἐστηρίχθη ἡ παρελθοῦσα δυναστεία τὰς προσωπικὰς ἀπαιτήσεις ἀνέπτυξε· ἐκεῖθεν ἀνέπτυξε τὸ ἐλατήριον τοῦ ὑλισμοῦ, ἐδημιούργησε θέσεις διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ πρόσωπα, οὐδέποτε πρὸς ἱκανοποίησιν ἀπαιτήσεων ὑπηρεσίας ἢ ἀρχῆς τινος, ἀλλὰ παντοῦ τὰ πρόσωπα, καὶ τὰ πρόσωπα τὴν ἐγκατέλειψαν. Τὸ σύστημα τὸ προσωπικὸν κατέῤῥευσεν ἄνευ διαμαρτυρήσεως τινος, ἄνευ ὑπερασπίσεως. Ποία εἶναι ἡ ἰδέα τῶν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν προϋπολογισμῶν; δυστυχῶς ἡ αὐτή. Ἦλθεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ σᾶς εἶπεν ἐν ἄλλοις, ὅτι δικαιοῦται αὐτὸς νὰ διοργανίζῃ διὰ διαταγμάτων τὸν στρατὸν καὶ οὔτε πρέπει νὰ εἰξεύρητε τί γίνεται, καὶ ἂν πρέπει νὰ αὐξηνθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς δεῖνα ὑπηρεσίας τοῦτο νὰ γίνεται διὰ διατάγματος. Καὶ μήπως ὁ μακαρίτης Ὄθων ἀποβλέπων εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν προσώπων εἰς ὡρισμένας περιστάσεις δὲν ἔκαμε χύσιν, οὕτως εἰπεῖν; διὰ νὰ οἰκονομήσῃ καὶ κερδίσῃ ταῦτα, τί ἐγένετο; ἐπεβάρυνε τὸ δημόσιον ταμεῖον, χωρὶς νὰ εἰμπορέσῃ νὰ σταθῇ οὔτε αὐτὸς, οὔτε τὸ σύστημά του.

§90Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν καὶ δὲν λυποῦμαι ὅτι ἐκ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ· δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ οὕτως, καὶ δὲν ἔπρεπε, διότι οὐδεὶς ἐμφορεῖται ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως καὶ δυσπιστίας· τινὲς τὰ αὐτὰ κάμνουν εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς, εἴτε καλὸν, εἴτε κακὸν, ἐπίσης ἀδιαφοροῦν ἄνευ διακρίσεως. Οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, μοὶ εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης. Ναὶ, ἀξιότιμε καὶ πολύπειρε ἀντιπρόσωπε τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ γράμμα τοῦ καθεστῶτος συντάγματος οἱ ὑπουργοὶ εὐθύνονται, καὶ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ συντάγματος τοῦ 1843. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πεῖρα καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀλλαχοῦ εἶναι ἀνεύθυνοι, καὶ παντοῦ τὴν εὐθύνην ἄλλοι τὴν πληρώνουν, οἱ κατὰ τὸ σύνταγμα ἀνεύθυνοι καὶ μὴ ὑποκείμενοι εἰς τιμωρίαν. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν κακῆς πίστεως ὑπουργοὶ ἀπέδιδον τὰ κακὰ εἰς τὸν ἡγεμόνα καὶ τὰ καλὰ εἰς ἑαυτούς· δυστυχῶς δὲν θέλω νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ ἐποχὴ καὶ πάλιν. Ἄνευ τῆς λύσεως τοῦ λόγου τῆς εὐθύνης εἶναι μηδὲν ἡ εὐθύνη, καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν τοῦτο. Παρακαλῶ δὲ νὰ σημειώσετε τοῦτο, διότι εἰς κανένα δὲν ἀρνοῦμαι πατριωτισμὸν, τὴν πραγματικὴν εὐθύνην τὴν φέρει πάντοτε ἄλλος· ὅσοι εἶσθε ὑπουργοὶ καὶ σύμβουλοι τοῦ Βασιλέως, συμβουλεύσατέ τον νὰ μὴ ἀναμιγνύετε εἰς προσωπικὰ ζητήματα, ὅπερ εἶναι ὀλέθριον καὶ τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀποφεύγει· ἂν ἔχωμεν ἀρετάς τινας ὡς λαὸς, ἔχομεν κακόν τι ἐλάττωμα, εἴμεθα λαὸς προσωπικὸς, καὶ ἅμα εἷς ἀναλάβῃ τὴν λύσιν τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, οἱ περισσότεροι θὰ εἴμεθα δυσηρεστημένοι, καὶ δυσαρέσκειαι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον συσσωματούμεναι προκαλοῦν κρίσεις καὶ ἀνωμαλίας. Μὲ λύπην μου λέγω ὅτι συμπτώματά τινα λίαν δυσάρεστα ἤρχισαν νὰ φαίνωνται, ἐν τῇ κοινωνίᾳ ταύτῃ· ὅ,τι πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχον ἴδει, αὐτὸ τοῦτο τὸ βλέπω ἐπαναλαμβανόμενον· μὴ λησμονῆτε ὅτι εἶσθε ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι εἶσθε ἀπόῤῥοια τῆς ἀνεπηρεάστου θελήσεως τῶν ἐκλογέων, καὶ τοιοῦτοι ὄντες σεῖς καὶ μόνοι φέρετε τὴν εὐθύνην. Μὴ λησμονήσητε ὅ,τι σᾶς εἶπε πάντοτε καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἂν κακὸν γίνῃ ἐν τῷ τόπῳ σεῖς εὐθύνεσθε, διότι ἐδώσατε τὴν ψῆφόν σας· τ’ αὐτὰ σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Ζαΐμης· τὸ κακὸν ἔχοντες διατὶ νὰ μὴ τὸ ἐλέγχητε; Καὶ αὐτοὶ λέγοντες ταῦτα ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, καὶ ἀπηλλάγησαν τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἐπέῤῥιψαν εἰς ἡμᾶς καθ’ ὃ ἀντιπροσώπους; οὗτοι εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς εἴπουν, καὶ ἐπιῤῥίψουν τὴν εὐθύνην εἰς σᾶς· ἐστὲ προσεκτικοὶ μὴ ἀποφασίζητέ τι ἀντικείμενον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἐκ τοῦ προχείρου. Καὶ μὴ νομίζητε, ὅτι δικαιοῦσθε ἀπέναντι τῆς κοινωνίας ἐξετάζοντες καὶ συζητοῦντες τὸν προϋπολογισμὸν, ὅπως ἤδη τὸν ἐξετάζετε; καὶ νομίζητε ὅτι περὶ μικρῶν πρόκειται, ἢ νομίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ 5,10 χιλιάδων δραχμῶν; ἔχετε ἓν πρόσφατον παράδειγμα· πρὸ ὀλίγου σᾶς ἀνεγνώσθησαν ποικίλαι πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν τὰ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια· αὐτὰ ἐδαπανήθησαν ἐν τῇ ἀπουσίᾳ ἡμῶν, καὶ ὡς μὴ ὤφειλε τινὰ τοὐλάχιστον ὀφείλετε νὰ τὰς ἐξετάσητε, οὐχὶ ὅπως συζητεῖτε ἤδη τὸν προϋπολογισμὸν, διότι τότε, ἀλλοίμονον, εἶναι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψωμεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως αὐτῆς. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, ἀνέφερον ἐγχώρια παραδείγματα τῶν ἀποτελεσμάτων ἑνὸς προσωπικοῦ συστήματος, ἐφαρμοσθέντος ἐν Ἑλλάδι καὶ πολυειδῶς ὑπηρετηθέντος, θὰ μὲ συγχωρήσητε ν’ ἀνατρέξω εἰς μίαν ἄλλην χώραν· τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα ἐξακολουθοῦσι μέχρι σήμερον, εἰς τὴν χώραν τῆς Γαλλίας. Τὸ κράτος ἐκεῖνο στηριχθὲν ἐπὶ ἑνὸς συστήματος προσωπικοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ἂν ἀπομακρύνηται ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς ἡμῶν, κατέπεσε, καὶ κατέπεσεν οἰκτρῶς, παρέσυρε μίαν αὐτοκρατορίαν καὶ τὴν αὐτονομίαν τοῦ ἔθνους σχετικῶς πρὸς τὰς δυνάμεις του. Τί ἔκαμεν ἡ δυναστεία τοῦ Ναπολέοντος διαχειριζομένη τὰ δημόσια χρήματα κατ’ ἔτος; περὶ προσώπων ἐμερίμνα, περὶ προσώπων ἐσυζήτει, περὶ προσώπων ἐδαπάνα· ἐδημιούργει στρατιωτικὰς καὶ πολιτικὰς θέσεις δι’ ἄτομα. Καὶ τὰ πρόσωπα αὐτὰ τί ἔγιναν; τὸν ἐγκατέλειψαν ὡς δειλὰ καὶ ἀνάξια νὰ ὑπερασπισθῶσι τὴν πατρίδα, καθ’ ὅσον οὐδὲν ἐλατήριον ἐξώρμα αὐτὰ, παρὰ τὸ τοῦ ὑλισμοῦ, ἡ λατρεία τῆς ὕλης. Ἔρχεται, κύριοι, ἡ ἰδέα τῆς διοικήσεως, καὶ τί σᾶς λέγουν; ὅτι πρέπει νὰ διοικηθῇ ὁ τόπος, καὶ διὰ νὰ διοικηθῇ ἀπαιτοῦνται χρήματα, καὶ χρήματα ἱκανά. Ἡ διοίκησις ἀναντιῤῥήτως ἀπαιτεῖ δαπάνας, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς δαπάνας χάριν τῆς καλῆς διοικήσεως τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἕτερον παράδειγμα ἐγχώριον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ τόπος ἐδιοικήθη μὲ ὀλιγώτερα ἔξοδα ἀπὸ τὰ σημερινά. Ἡ συνέλευσις, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἔχουν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ κατακρίνουν, διότι οἱ μετ’ αὐτῆς διοικήσαντες καὶ κυβερνήσαντες δὲν ἠννόησαν τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν, τὰς ἰδέας αὐτῆς, διότι δὲν εὑρέθησαν εἰλικρινῆ ὄργανα νὰ τὰς ὑπηρετήσουν, διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ πολίτευμα αὐτῆς, οἱ πλεῖστοι οἱ ὁρισθέντες νὰ ὑπηρετήσουν ὑπὸ αὐτὸ δὲν ὑπηρέτησαν εἰλικρινῶς, ἀλλὰ τὸ ἐσύσταινον εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς ἀκατάλληλον καὶ ἐπιβλαβὲς καὶ διέβαλλον αὐτὸ, διότι εἶχον ἐξοικειωθῆ μὲ ἄλλο σύστημα προηγούμενον ὅλως προσωπικὸν, ἡ συνέλευσις, λέγω, ἡ ὁποία ἐδιοίκησε τὸν τόπον ἐπὶ δύο ἔτη, πόσον ἐδαπάνησε; μοι φαίνεται, ὅτι δὲν ἐδαπάνησε πλέον τῶν 22, 000, 000 μ’ ὅλας τὰς ἀνωμαλίας καὶ τὰς μεγάλας δαπάνας τῶν 400 μελῶν της αἱ ὁποῖαι ἦσαν τριπλάσιαι τῶν ὅσων δαπανῶνται σήμερον διὰ τὴν Βουλήν. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι αἱ βάσεις τὰς ὁποίας ἔθεσεν ἡ συνέλευσις, δὲν ἠμποροῦν σήμερον νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκάστου ἔτους; ἐγὼ νομίζω, ναί· διότι ἡ συνέλευσις κατήργησε πολλὰς θέσεις περιττὰς, αἱ ὁποῖαι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐπανῆλθον, καὶ ἐπανελθοῦσαι εἶναι μὲν δύσκολον εἰς ἡμᾶς νὰ τὰς καταργήσωμεν, ἀλλ’ ὄχι καὶ ἀδύνατον καὶ ἴσως δὲν θέλει ἔχει ἀποτέλεσμα ἡ πρότασις ἐμοῦ, καὶ ἄλλων βουλευτῶν περὶ καταργήσεως θέσεων περιττῶν, ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν· εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ πραγματικὴ καὶ ἀποτελεσματικὴ οἰκονομία ἐναντίον τῆς γνώμης καὶ θελήσεως τῆς κυβερνήσεως. Ἡ κυβέρνησις, κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω μίαν ἀλήθειαν, ἔφερε οἰκονομίας τινὰς ἀλλ’ εἶναι ὀλίγαι σχετικῶς μὲ τὸ συμφέρον. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι μὲν καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀλλὰ περισσότερον περὶ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ ἐπικρατῇ εἰλικρίνεια καὶ αὕτη νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἐνταῦθα. Δυστυχῶς τοιαύτη δὲν ἐπικρατεῖ εἰς τὸν προκείμενον προϋπολογισμόν. Ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐκτὸς τῶν 32,000,000 προτίθεται νὰ φέρῃ πίστωσιν ἀκόμη 1,000,000.

§92ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων.

§93ΔΑΓΡΕΣ. Μήπως αἱ παροῦσαι δὲ θὰ ᾖναι τὸ ἐρχόμενον κεκλεισμέναι; αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶπεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι θὰ φέρῃ δήλωσιν ν’ αὐξήσουν κεφάλαια. Εἶναι τ’ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν φέρῃ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ ἡμῶν δὲν θὰ δαπανήσῃ; ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θὰ δαπανήσῃ καὶ θὰ δαπανήσῃ ἱκανὰ ποσά. Σᾶς εἶπον κύριοι, ὅτι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ τρέχον ἔτος ἠλαττώθησαν 300 θέσεις καὶ κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ἡ ὑπηρεσία διεξήγετο καλῶς, προσθέτω δὲ ὅτι καὶ ἄλλαι ἂν καταργηθῶσιν ἡ ὑπηρεσία θὰ διεξάγεται μετὰ περισσοτέρας ἐπιτυχίας. Καὶ σᾶς προσθέτω, κύριοι, προσέξατε ἐδὼ εἰς τὰς Ἀθήνας, αὐτὴν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ψηφίσητε τὰ κολοσιαῖα ποσὰ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων καὶ τὸ ποσοστὸν ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξέλθετε εἰς τὴν πόλιν καὶ θέλετε ἰδεῖ ὑπαλλήλους, τῶν ὁποίων αἱ θέσεις εἶναι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἢ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ οἵτινες διαμένουν καὶ διασκεδάζουν ἐνταῦθα, τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου τῶν ἀξιωματικῶν διαμένει ἐνταῦθα, δὲν ἔχουν οὗτοι ὑπηρεσίαν τινὰ νὰ κάμουν; καὶ ἂν αἱ Ἀθῆναι ἔχουν ἀνάγκην τοσούτων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν, τί πρέπει νὰ ἀπαιτοῦν αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι καὶ δημοσίου ἀσφαλείας ἔχουν ἀνάγκην περισσοτέραν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ ἄλλων πολλῶν ὑπηρεσιῶν;

§94ΚΟΡΙΖΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κύριε πρόεδρε ἀπαρτία. (Θόρυβος).

§95ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἡ Βουλὴ θεωρεῖ, ὡς βλέπω, ἀνάξιον πολλῆς προσοχῆς, διότι τὰ ἑδώλια τῶν βουλευτῶν εἶναι τὰ πλεῖστα κενὰ καὶ ἡ δέουσα προσοχὴ δὲν δίδεται εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, διὰ τοῦτο ἐγὼ καταπαύω τὸν λόγον καὶ ἀφίνω τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραλείπουν τὸ καθῆκόν των.

§96ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅλοι, ὅτι ὁ λαλῶν ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι ὅλοι νὰ κάθηνται ἐδὼ νὰ τὸν ἀκούουν (θόρυβος). Θὰ εἴπω δὲ καὶ ἐγὼ δύω λέξεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ἐπειδὴ δὲν πρόκειται σήμερον εἰμὴ νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ ἐσόδων κεφάλαιον, ἐγὼ ἐκ μέρους μου εὐχαριστοῦμαι ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἰσπράξῃ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, 32,000,000 τίποτε δὲν ἔχω ἄλλο νὰ προσθέσω· ποίαν ἄλλην συζήτησιν θέλετε νὰ κάμωμεν; ἐγὼ εἶμαι εὐχαριστημένος.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ἐγὼ ποῦ στηριζόμενος τὰ ὑπελόγισα.

§98ΔΑΓΡΕΣ. Ἐβεβαιώσατε, ὅτι θὰ διοικήσητε ἄνευ δανείων.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕως τώρα δὲν ἐκάμαμεν δάνεια.

§100ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ τὸ ἐλαττωματικὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ περιορισθῶ εἰς τὴν ἐν γένει συζήτησιν, ἀλλὰ καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι ἐκ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων θὰ παρατηρήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι πλημμελὴς καὶ ἐλαττωματικὸς καὶ ὅτι θὰ παρουσιάσῃ μέγα ἔλλειμμα, οὐχὶ ὅσον τὸ ὑπολογίζει ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἀλλὰ πολλαπλάσιον. Ἐν μιᾷ ἀγορεύσει του ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐπανέλαβε τὴν ῥῆσιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων κυρίου Ζαΐμη «βάραθρον χαῖνον εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασίς μας». Χαίρω ὅτι ἠσπάσθη τὴν ἀλήθειαν ταύτην ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἡμεῖς πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπεδείξαμεν τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου αἰσιόδοξος πάντοτε, ἠθέλησε μὲ παρηγορητικὰς θεραπείας νὰ θεραπεύσῃ αὐτὴν, ἀλλ’ ἀντὶ θεραπείας παρώξυνε τὸ κακόν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῷ εἰσαγωγικῷ λόγῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡμολόγησε τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ ὁ κύριος Χρηστίδης ἐν τῇ ἐκθέσει πρὸς τὸν Βασιλέα τοιαύτην ἀπέδειξεν· ἀλλὰ τοῦ μὲν κυρίου Χρηστίδου τὰ ἔργα δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν διότι ἐφυλάχθη νὰ τὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν ἀνακαινισθησομένην Βουλὴν, τὰ δὲ τοῦ παρόντος ὑπουργείου ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ θέλομεν ἤδη ἐξετάσει, ἂν τῳόντι θὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ βελτίωσιν εἰς τὰ οἰκονομικά μας. Πολλάκις, κύριοι, ἐθαύμασα τὴν γονιμότητα τοῦ πνεύματος, τὴν ἐξαντλοῦσαν τοὺς πόρους τοῦ κράτους, εἰς ἐκπλήρωσιν ἡμερησίων ἀναγκῶν, οὐχὶ ἀναγκῶν ζωτικῶν, ἀλλὰ προσκαίρων καὶ χρησιμευουσῶν εἰς περίθαλψιν προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄξια τῆς ἐθνικῆς μερίμνης καὶ εὐεργεσίας, οὔτε ἄλλης τινός· προσεδόκουν ὥστε ἡ ἐθνικὴ περιουσία οὐ μόνον νὰ καταστήσῃ ἰδιοκτήτην τὸν λαὸν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποφέρῃ τ’ ἀναγκαῖα ποσὰ, πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν καταθλιβόντων ἡμᾶς δανείων· ἀλλ’ ἐνᾧ ἡ Ἑλλὰς ἔμεινεν ἀκτήμων, τὰ βάρη αὐτὰ καὶ τὰ δάνεια ἔμειναν τὰ ἴδια. Ὑπάρχει, κύριοι, μία σκληρὰ ἀλήθεια, ὅτι δαπανῶμεν πάντοτε περισσότερα τῶν ὅσων ἔχομεν, καὶ ὡς συμπλήρωμα τῶν ἐτησίων προσόδων μας μεταχειριζόμεθα τὰ δάνεια· ἐνῷ ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας βουλευτὴς Καλαμῶν, ἐπὶ μίαν τριακονταετίαν ἐδαπανήσαμεν 460,000,000 δραχμῶν, μόλις 12,000,000 ἐδαπανήσαμεν εἰς δημόσια ἔργα, 4,000,000, μὲν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἓν δὲ διὰ τὸν Τηλέγραφον, ἐνῷ τὸ ἔθνος βρύει ἀναγκῶν, ἐνῷ ὅλαι αἱ ἀρχαὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἄνευ καταστημάτων καὶ πληρόνομεν ὑπέρογκα ἐνοίκια, ἐνῷ ὅλοι οἱ ποταμοὶ εἶναι ἀγεφύρωτοι καὶ κατ’ ἔτος πνίγονται ἄνθρωποι, ἐνῷ δίκην ἀγρίων θηρίων ἀνερχόμεθα τὰς κλιτύας καὶ τὰς φάραγγας τῶν ὀρέων· εἰς τοσοῦτον δὲ ἀκηδίας φθάνομεν ὥστε ὅταν ἔχωμεν πρόχειρα δάνεια δὲν φροντίζομεν περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν εἰσοδημάτων. Ἐκ τοῦ πίνακος τὸν ὁποῖον ὁ κύριος Χρηστίδης παρουσίασεν εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα θέλετε παρατηρήσει τρομερὰν καθυστέρησιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1869. Αἱ ἀναλογίαι τῶν καθυστερούντων ὑπερέβησαν πᾶν ὅριον τῶν μέχρι τοῦδε καθυστερούντων. Εἰς τὸ ταμεῖον Τριφυλίας κατὰ τὸ 1869 ἐγένετο 54% καθυστέρησις, εἰς τὸ τῆς Μεγαλουπόλεως 43%, ἐνῷ τὸ 1866 μόλις 14% ἐφαίνετο καθυστέρησις. Εἰς τὸ ταμεῖον Ὀλυμπίας 67%, ἐνῷ εἰς τὰ 1866 36%, εἰς τὸ τῆς Αἰγιαλείας 33% ἐνῷ εἰς τὰ 1866 19%, εἰς τὸ τοῦ Μεσολογγίου 25% ἐνῷ εἰς τὰ 1866 μόνον 6%. Ὁ πίναξ οὗτος λοιπὸν δεικνύει, ὅτι τῳόντι ὁσάκις ἐλαμβάνομεν ἀνάγκην δὲν ἐφροντίζαμεν νὰ εἰσπράττωμεν τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ἐτρεπόμεθα εἰς δάνεια εἰς νέους φόρους, καὶ εὐκολυνόμενοι ἐκ τῶν δανείων ἐχαλαρώναμεν τὴν εἴσπραξιν τῶν εἰσοδημάτων καὶ οὕτως ἐξογκοῦνται τὰ καθυστεροῦντα. Δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ προσβάλλω τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρέθησαν δάνεια ἕτοιμα δὲν ἐγένετο δραστηρία ἡ εἴσπραξις, καὶ αἱ καθυστερήσεις οὕτω ἐξωγκώθησαν. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους εἶναι γνωστὴ εἰς πολλοὺς ἐξ ἡμῶν, μ’ ὅλα ταῦτα θέλει μοὶ ἐπιτρέψει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναμνήσω τὰ ὑπέρογκα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἕως τώρα βαρύνουν τὸ κράτος. Τὸ ἐξωτερικὸν χρέος, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐγγυήθησαν αἱ τρεῖς μεγάλαι δυνάμεις ἀναβαίνει εἰς 100,000,000· δὲν ἔχω ἀκριβεῖς πληροφορίας ἀπὸ τὸ 1866 καὶ ἐφεξῆς, διότι ἔκτοτε οὐδεμία ἐγγραφὴ ἐγένετο εἰς τὰ βιβλία τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου· τοῦτο μοὶ δίδει τὴν ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω καὶ αὖθις, ὅτι τὸ Γεν. λογιστήριον δὲν λειτουργεῖ δεόντως· πολλάκις ἐξεφράσθη ἡ ἰδέα ἐντεῦθεν ὅτι ἢ πρέπει νὰ κανονισθῇ πρεπόντως ἢ νὰ καταργηθῇ. Δάνειον πρὸς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα 4 ἑκατομμύρια, ἀπαιτήσεις εἰς τὰς ναυτικὰς νήσους 15 ἑκατομμύρια. Πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν δανείων τῶν κατὰ τὸν ἀγῶνα, ἴσως δυνάμεθα νὰ ἐξοφλήσωμεν τὸ ποσὸν διὰ 30,000,000 δραχμῶν. Ἀναβιβάζεται λοιπὸν τὸ ἐξωτερικὸν χρέος εἰς τὸ ποσὸν τῶν 150 ἑκατομ. Τὸ δὲ ἐσωτερικὸν χρέος ὑπερβαίνει τὰ 75 ἑκατομ. ὡς ἑξῆς· χρεωλυτικὸν δάνειον 49,484,900. Κινητὸν χρέος 9.571,000, Τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον Δεληγεώργη ἐδανείσθη δρ. 920,000. Διάφοροι λογαριασμοὶ 3,910,000. Ἔλλειμμα κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικ. 1870 6,000,000. Ἔλλειμμα τοῦ 1871 ὡς θέλομεν ἰδεῖ 5,300,000. Τὸ ὅλον 75,185,000. Εἰς τὸ ποσὸν λοιπὸν τοῦτο ἀνέρχεται τὸ ἐσωτερικὸν χρέος, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύουν αἱ ἐπίσημοι ἐκθέσεις. Πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ ἐσωτερικοῦ τούτου χρέους, διὰ χρεωλύσια καὶ τόκους καθὼς καὶ διὰ συντάξεις δαπανῶμεν 10,975,310· εἰς αὐτὰ θέλομεν προσθέσει τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύτιον τῶν 11 ἑκατομμυρίων, τῶν προερχομένων ἐξ ἐλλείμματος τῆς περυσινῆς καὶ ἐφετεινῆς χρήσεως ἅπερ ἀναβαίνουσιν εἰς ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Ἂν δ’ ἐξακολουθήσουν τὰ αὐτὰ πολιτικὰ αἴτια προστιθέντες ἐλλείμματα ἐπὶ ἐλλειμμάτων θέλομεν ἔχει κατὰ τὰ 1875 ἐσωτερικὸν χρέος 100,000,000 δραχμῶν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτῶν θέλομεν πληρώνει 15,000,000 ἤτοι τὸ ἥμισυ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους· 150,000,000 ἐξωτερικὸν χρέος, 75,000,000 ἐσωτερικὸν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν καὶ τῶν συντάξεων, πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν θέλομεν δαπανᾷ 11,500,000. Ἀλλὰ πρὸς ἱκανοποίησιν τούτων τῶν χρεῶν τὸ ὑπουργεῖον παρουσίασε μέτρα, ὑπισχνούμενα νὰ φέρωσι βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Τρία δὲ μέτρα μᾶς παρουσίασε· πρῶτον τὸν περὶ εἰσπράξεως τῶν προσόδων τοῦ Κράτους νόμον, δεύτερον τὸν περὶ διαθέσεως τῶν φυτειῶν καὶ τρίτον τὸν περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἂς ἐξετάσωμεν αὐτοὺς τοὺς νόμους κατὰ πόσον συντελοῦσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Ὁ περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων νόμος δὲν ἐψηφίσθη εἰσέτι, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν στηρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν μεγάλας ἐλπίδας περὶ τῆς ἐντελοῦς καὶ μέχρι λεπτοῦ εἰσπράξεως τῶν εἰσοδημάτων τοῦ κράτους. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ ἐκφράσω τὴν ἀμφιβολίαν μου. Ὁ περὶ καθυστερούντων νόμος, ὁ καταργηθεὶς δὲν ἀπέτυχεν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως αὐστηρῶν διατάξεων, ἀλλὰ νομίζω, καὶ πάντες εἶσθε πεπεισμένοι, ὅτι τὸ πολλαπλοῦν τῶν φόρων, ἡ κακὴ βεβαίωσις διὰ τῆς ὁποίας πολλάκις οἱ φορολογούμενοι ἐπιβαρύνονται μὲ ἀνυπάρκτους ἢ ἐξογκωμένους φόρους, τὸ λοιπὸν κακὸν φορολογικὸν σύστημα εἶναι τὰ μεγάλα καὶ ἀνυπέρβλητα αἴτια τῶν καθυστερήσεων, τὰ ὁποῖα δὲν πιστεύω νὰ ὑπερνικήσῃ ὁ ψηφισθεὶς νόμος· ἴσως, ὅπως τὰ 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1869 ἔμειναν καθυστερούμενα, ὅπως ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς ἀποδεικνύει, ἴσως λέγω διὰ τοῦ παρόντος περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὸν περὶ φυτειῶν νόμον. Πρὶν ἔμβω εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ θέλω σᾶς κάμω μίαν ἐξομολόγησιν, ὅτι ἐγὼ ἀτομικῶς ὠφελοῦμαι, διότι εἶμαι ἐμφυτευτὴς μικρᾶς ποσότητος γαιῶν, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς γενικῆς ζημίας, ἡ ὁποία προέρχεται εἰς τὸ κράτος, κρίνω χρέος μου νὰ ἐπικρίνω τὸν νόμον τοῦτον. Συγχωρήσατέ μοι δὲ, Κύριοι, νὰ κάμω μίαν ἐκδρομὴν εἰς τὴν ἀρχαιότητα· ἐπιθυμῶ νὰ ἀρχαΐζω, ποθῶ ἐκείνην τὴν ἀρχαϊκὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ πᾶν ἦτον ὑπὲρ τῆς πολιτείας, καὶ οὐδὲν ἢ μικρὸν ὑπὲρ τοῦ ἀτόμου· σήμερον, κύριοι, αἱ διέπουσαι τὰς κοινωνίας ἀρχαὶ εἶναι ἀντίθετοι· τὸ πᾶν ὑπὲρ τοῦ ἀτόμου, καὶ οὐδὲν ἢ μικρὸν ὑπὲρ τῆς πολιτείας. Αἱ ἀρχαὶ ὅμως ἐκεῖναι, κύριοι, ἀνύψωσαν τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς τελειότητος καὶ προσήγγισαν αὐτὸν εἰς τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἐχάραξεν ὁ πλάστης. Εἰς καμμίαν ἄλλην ἐποχὴν δὲν ἀνεφάνησαν οἱ δαιμόνιοι ἐκεῖνοι νόες καὶ οἱ μεγαλείτεροι ἄνδρες, παρὰ εἰς ἐκείνην, ὅτε αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ ἐπεκράτουν, καὶ ἂν αὗται διετηρῶντο μὰ τὸν Θεὸν καμμία ἐκ τῶν σημερινῶν ἀνακαλύψεων οὔτε τῆς τυπογραφείας, οὔτε τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, οὔτε τοῦ ἀτμοῦ ἤθελε μείνει ἄγνωστος εἰς ἐκείνους τοὺς χρόνους· ἀλλ’ ὅταν παρεγνώρισαν τὰς ἀρχὰς ταύτας, ὅταν κατεπάτησαν αὐτὰς, ἐξέπεσαν. Ὁ περὶ φυτειῶν νόμος οὐ μόνον αὔξησιν, ἀλλ’, ὡς θέλω ἀποδείξει, ἐλάττωσιν σημαντικὴν ἐπήνεγκεν εἰς τὰ εἰσοδήματα· ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἄδικος, διότι εἶναι εὐεργετικὸς πρὸς ὀλίγους, καὶ ἂν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν εἰσοδημάτων τοῦ κράτους ἠναγκάζετο νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν ἐπιβολὴν π. χ. νέων φόρων, οὗτοι ἤθελον ἐπιβαρύνει πάντας καὶ οὐχὶ μόνους τοὺς ἐμφυτευτάς· ἰδοὺ ἡ ἀδικία. Τὰ κτήματα ταῦτα ἦσαν προωρισμένα διὰ νὰ ἀποσβέσωσι μέρος τῶν ὑπερόγκων δανείων, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντέκρουσε παντὶ σθένει τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Καλλιφουρνᾶ, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ προσδιορίσῃ ἓν μέρος τῶν εἰσοδημάτων τούτων πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν χρεῶν· ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς καλὸς χριστιανὸς εἶπεν «μὴ μεριμνᾶτε διὰ τὴν αὔριον, ἀλλὰ διὰ σήμερον», ἐμερίμνησε ὅμως τῳόντι διὰ τὴν σήμερον· ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι ἀπέκρουσε τὴν ὀρθοτάτην γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασίδος κ. Κεχαγιᾶ, ὅστις εἶπε, δὲν ἀντιτείνω εἰς τὴν διάθεσιν τῶν φυτειῶν, ἀλλ’ ἂν θέλετε νὰ βελτιώσετε ὁπωσοῦν τὰ οἰκονομικὰ, ὀφείλετε νὰ θέσητε τόκον, ὁ ὁποῖος ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν σήμερον ἐκ τῶν κτημάτων αὐτῶν.

§101ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸ ἀπέκρουσεν ἡ Βουλή.

§102ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἐγὼ ὅμως ἠμπορῶ νὰ φέρω τὰς κρίσεις μου. Ἐὰν τῳόντι προσδιωρίζετο μεγαλείτερος τόκος καὶ διάστημα ἀποσβέσεως μακρότερον, δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν ἐλάττωσιν τὴν τρομερὰν, τὴν ὁποίαν θέλετε ἰδεῖ. Τὸ ποσὸν τῶν διαθεσίμων γαιῶν κατὰ τὴν στατιστικὴν, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι πλέον τῶν 221,000 στρεμμάτων, παρέχει δὲ εἰσόδημα 633,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Ἐὰν ὑπολογίσητε τὴν ἀξίαν τῆς γῆς εἰς 25 δρ. θέλετε ἔχει ἓν ποσὸν 5½ ἑκατομμυρίων· τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο ἐξοφλούμενον διὰ τόκου 4% καὶ χρεωλυσίου 4% θέλει σᾶς ἀποδώσει κατ’ ἔτος 440,000 δραχ. ἔλαττον δηλαδὴ τῶν 633,000, τὰς ὁποίας ἔχετε σήμερον ἐκ τῆς προσόδου τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων. Ἐδῶ ὅμως πρέπει νὰ προσθέσητε καὶ τὰς προσόδους τῶν ἐλαιοδένδρων, τὰ ὁποῖα ἐνοικιάζονται μετὰ τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἐλαιώνων καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποφέρουν, ὡς ἔγγιστα, ἄλλας 130 τουλάχιστον χιλιάδας δραχ. θέλετε ἔχει 800,000 δραχ. Σημειώσατε δὲ, ὅτι αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος φυτεῖαι δὲν εἶναι κτήματα τριῶν τεσσάρων ἐτῶν, εἶναι φυτεῖαι, αἱ ὁποῖαι πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἀπεκατεστάθησαν· εἶναι δένδρα τέλεια, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καρποφοροῦν. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσητε τὴν αὔξησιν, ἡ ὁποία προσγίνεται κατ’ ἔτος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὀφείλετε νὰ προσθέσητε 25,000 δρ. ὡς αὔξησιν τῆς προσόδου, διότι κατὰ τὸ 1863 ἀπέδιδον αὐτὰ τὰ ἐθνικοϊδιόκτητα 327000, κατὰ δὲ τὸ 1864 509,000· βλέπετε μίαν αὔξησιν γιγαντιαίαν· κατὰ τὸ 1865 538,000, κατὰ τὸ 1866 590,000, κατὰ τὸ 1867 670,000· βλέπετε, ὅτι τὰ εἰσοδήματα κατ’ ἔτος αὐξάνουν. Ἀλλὰ ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι πλέον ἐπιεικὴς καὶ δὲν θέλω 25 δραχ. ἀλλὰ 33 δραχ. τὸ στρέμμα, ὅσον ἀπέδωκαν αἱ διὰ νόμων καὶ ἐπὶ δημοπρασίας διατεθεῖσαι μέχρι σήμερον γαῖαι, οὐχὶ γαῖαι ψιλαὶ καὶ ἄνευ δένδρων, ὁποῖαι εἶναι αἱ γαῖαι τῶν φυτειῶν, ἀλλὰ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κεκαλυμμέναι ἀπὸ μωρεόδενδρα, ἀπὸ περιβόλια, ἀπὸ ἐλαιόδενδρα, συκόδενδρα κτλ., ἐκεῖνα δηλ., τὰ ὁποῖα διετέθησαν εἰς φαλαγγίτας καὶ εἰς προικοδοτήσεις. Ἠξεύρετε δὲ, ὅτι κατὰ τὸν περὶ προικοδοτήσεως τῶν φαλαγγιτῶν νόμον, εἶχε τὸ δικαίωμα ἕκαστος πλειοδότης νὰ προσφέρῃ καὶ ν’ ἀνταγωνίζηται μὲ τὸν φαλαγγίτην, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν εὐθύνην, διότι τὰ πλειστηριαζόμενα διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον κτήματα δὲν κατεκυροῦντο εἰμὴ εἰς τοὺς φαλαγγίτας. Ἀκούσατε, κύριοι, πῶς αἱ γαῖαι εἶναι διατεθειμέναι· ἀναγινώσκω τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν Θεοδώρου Δεληγιάννη τῆς 23 Ἰουλίου 1870. Ἐκ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν διετέθησαν.

Αἱ διατεθεῖσαι γαῖαι συμποσοῦνται εἰς 280 χιλιάδες στρέμματα καὶ ἀπέδωκαν 11 μόνον ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὅ ἐστὶ 33 δραχμὰς τὸ στρέμμα μετὰ συναγωνισμὸν ἐπὶ δημοπρασίας. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ὑποθέσω ὅτι ἀνώτερον ποσὸν θέλουν παραγάγει αἱ γαῖαι εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκονται αἱ φυτεῖαι. Ἐὰν λοιπὸν ὑποθέσωμεν, ὅτι 300 χιλιάδας στρέμματα, ποσὸν πολὺ μεγαλείτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον παριστᾷ ἡ σημείωσις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, θέλομεν ἔχει τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλομεν λαμβάνει ὡς τόκον 400 χιλιάδας δραχμῶν καὶ ὡς χρεωλύσιον ἄλλας 400. Ἠξεύρετε κύριοι, αἱ τελευταῖαι τῶν δόσεων αὐτῶν εἰς ποῖον ποσὸν θέλουν περισταλῆ; Ἀντὶ τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν τῆς ἐπικαρπίας, τὰς ὁποίας ἤδη εἰσπράττομεν, θέλομεν λαμβάνει μόνον 16,000. Ἰδοὺ ὁ πίναξ τῆς ἀποσβέσεως τοῦ χρεωλυτικοῦ δανείου. Ἀναλυτικὴ σημείωσις τῆς κατὰ τὸ σύνθετον χρεωλυτικὸν σύστημα ἐξοφλήσεως κεφαλαίου 10,000,000 δραχμῶν κλπ. 4%.

Ἐχαρίσαμεν λοιπὸν μεγάλην περιουσίαν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἐπεθύμουν νὰ πληρώσουν 25% ὡς δικαίωμα ἐπικαρπίας καὶ εὐχαριστοῦντο νὰ δώσουν τὸ ἥμισυ τοῦ κτήματος, ἐὰν ἀνεγνωρίζωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τοῦ ἄλλου ἡμίσεως. Τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους ἠλαττώθησαν ἢ δὲν ἠλαττώθησαν ἐπαισθητῶς; Τρίτον οἰκονομικὸν μέτρον, κύριοι, εἶναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς. Τὸ μέτρον αὐτὸ ἦτο ἀναγκαιότατον, ἦτο ὑπηγορευμένον ἀπὸ τὰς συνελεύσεις καὶ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἔγεινε νομίζω, ὅτι θέλει βλάψει τὴν κατάστασιν τοῦ κράτους, διότι τοὺς μὲν γεωργοὺς τῳόντι θέλει καταστήσει ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ πάλιν τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους ἐπαισθητῶς θέλουν ἐλαττωθῆ. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τέσσαρα ἑκατομμύρια στρεμμάτων εἶναι τὸ ποσὸν ὅλων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν· ἐξ αὐτῶν ὅμως ὀφείλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἓν ἑκατομμύριον διατεθειμένον καὶ διαθέσιμον. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Δεληγιάννη, περὶ ἧς ἐμνήσθην ἀνωτέρω, αἱ παραχωρηθεῖσαι γαῖαι μέχρι σήμερον διὰ νόμων καὶ διαταγμάτων ἀνέρχονται εἰς ἓν ἑκατομμύριον στρεμμάτων. Καὶ ἰδοὺ, ἐκ τῶν φθαρτῶν κτημάτων παρεχωρήθησαν 53 χιλ. στρεμμάτων, διετέθησαν διὰ διαφόρων νόμων 355 χιλιάδες στρεμμάτων, ὀφείλονται ἔτι εἰς παραχώρησιν 67 χιλιάδες στρέμματα· αἱ περιλαμβάνουσαι γαῖαι τὰς φυτείας 300 χιλιάδες διαθέσιμοι, ἄλλαι γαῖαι περιλαμβάνουσαι τὰ φθαρτὰ κτήματα τὰ ἐκποιηθησόμενα 125 χιλιάδες, τὸ ὅλον ἓν ἑκατομμύριον στρεμμάτων. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσητε ἐκ τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων στρεμμάτων τὸ ἓν αὐτὸ θὰ σᾶς μείνῃ ὑπόλοιπον τρία ἑκατομμύρια γαιῶν. Ἐὰν ὑπολογίσητε αὐτὰ πρὸς 20 δραχμὰς τὸ πολὺ κατὰ στρέμμα, θέλετε ἔχει κεφάλαιον 60 ἑκατομμύρια, διότι δὲν πιστεύω νὰ νομίσῃ τις, ὅτι αἱ γαῖαι αὗται, τῶν ὁποίων αἱ περισσότεραι εἶναι χέρσαι, ἄλλαι ὀρειναὶ καὶ ἄλλαι κακῆς ποιότητος, θέλουν ἐκτιμηθῆ πλέον τῶν 20 δραχμῶν τὸ στρέμμα, ἀφοῦ εἴδομεν, ὅτι αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι ἐξεποιήθησαν διὰ δημοπρασίας, δὲν ἔλαβον παρὰ 33 δραχμάς· ἀφοῦ εἴδομεν, ὅτι τὰ 9,614 στρέμματα τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευσαν πρὸς προίκισιν τῶν ὀρφανῶν, δὲν ἀπέδωκαν εἰμὴ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 219,668, 99, ὅ ἐστὶ πρὸς δραχμ. 23 τὸ στρέμμα, ἀξία προσδιορισθεῖσα κατ’ ἐκτίμησιν. Θέλομεν ἔχει λοιπὸν κεφάλαιον 60 ἑκατομμυρίων, ἐκ τῶν ὁποίων θέλομεν λαμβάνει 3% χρεωλύσιον καὶ 2% τόκον, ἤτοι 1,200,000, τὸ ὁποῖον θέλει ἀντικαταστήσει τὴν ἐτησίαν πρόσοδον τῆς ἐπικαρπίας, ἐνῷ σήμερον ἐκ τῶν πέντε ἑκατομμυρίων τοῦ ἐγγείου καὶ τῆς ἐπικαρπίας φόρου κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἔχομεν ἐπικαρπίας δικαίωμα δύω ἑκατομμύρια· ἄρα θέλομεν εἰσπράττει 800,000 δραχμ. ὀλιγώτερον τῶν σήμερον εἰσπραττομένων 2,000,000. Κατὰ τὴν μέθοδον τὴν συνθετικὴν τῶν χρεωλυτικῶν χρεῶν

(ἀναγινώσκει τὸν πίνακα Βʹ.)

ΠΙΝΑΞ Βʹ.

Τῆς κατὰ τὸ σύνθετον χρεωλυτικὸν σύστημα ἐξοφλήσεως κεφαλαίου δραχ. 60,000,000 πρὸς 3% χρεώλυτρον καὶ 2% τόκον εἰς 25 ἔτη καὶ 290 ἡμέρας.

θέλετε εἰσπράξει ἐξ αὐτῶν τῶν 3,000,000 γαιῶν 77,000,000, ἤτοι 60,000,000 κεφάλαιον καὶ 17,000,000 τόκον· αἱ τελευταῖαι δὲ δόσεις τοῦ τόκου θέλουν περιορισθῆ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 66,222 δραχ., ἀντὶ τῶν 2,000,000, τὰ ὁποῖα ἐλαμβάνομεν. Κατὰ δὲ τὰ 26 ἔτη, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐξοφληθῇ αὐτὸ τὸ χρέος, θέλομεν εἰσπράξει ὡς εἰσόδημα ἐπικαρπίας 52,000,000, ἀντὶ δὲ τούτων θέλομεν εἰσπράττει τὸν τόκον, ὅστις θέλει ἀναβῆ εἰς μόνον 17,000,000· ἄρα ἔχομεν ζημίαν 35,000,000. Ἰδοὺ καὶ ὁ νόμος οὗτος ἠλάττωσε κατὰ πολὺ τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους. Ἡ προικοδότησις, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιβασιλεία ἐκανόνισεν, εἶχεν 6% τόκον καὶ χρεωλύσιον, 3% δικαίωμα ἐπικαρπίας· πρὸς δὲ ἐγένοντο αἱ παραχωρήσεις διὰ δημοπρασίας· ἐὰν δὲ ἡ προικοδότησις ὑπερέβαινε τὰς 2,000 δραχμὰς μέχρις 6,000, ὁ τόκος ἀνείρχετο εἰς 6 τοῖς ἑκατὸν, ἐὰν δὲ ὑπερέβαινε καὶ τὰς 6,000 ἀνείρχετο ὁ τόκος εἰς 8%. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἡτοιμάσθη νὰ δράξῃ τὴν προτεινομένην λαβὴ, λαβὴν, πολὺ ἰσχυρὰν διὰ νὰ ἀνασκευάσῃ ἄρδην τοὺς λόγους μας· θέλω τὸν ἀκούσει μετ’ οὐ πολὺ λέγοντα δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐκείνη ἡ προικοδότησις ἀπέτυχε καὶ δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προικοδοτηθῶσιν ὅλαι αἱ ἑλληνικαὶ οἰκογένειαι, αἱ δὲ προικοδοτηθεῖσαι ἠφανίσθησαν· Οὔτε ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ νόμον ὅμοιον τόσῳ βαρὺν καὶ τόσῳ σκληρὸν διὰ τὸν ὑπερβάλλοντα τόκον, ἀλλ’ οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι ἠδύνατο νὰ προσθέσῃ εἰς τὸν τόκον 2%, νὰ ἐλαττώσῃ δὲ τὸ χρεωλύσιον κατὰ ἓν τοῖς ἑκατὸν, μηκύνων τὸν χρόνον τῆς ἀποσβέσεως· τοιουτοτρόπως ἤθελεν ἔχει τουλάχιστον τὸ εἰσόδημα τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον σήμερον παράγουν αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι. Καὶ ἐκ τούτου λοιπὸν τοῦ μέτρου σᾶς ἔδειξα, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους ἠλαττώθησαν. Μετὰ τὴν ἀπόδειξιν αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ εἰς τὸ κάτοπτρον αὐτὸ τοῦ κράτους θέλομεν ἴδει μορφὴν οὐχὶ ὡραίαν οὐχὶ κολακευτικὴν, τὴν μορφὴν τοῦ χρεώστου, διότι ἕκαστον ἔθνος, τὸ ὁποῖον δαπανᾷ περισσότερα τῶν ὅσα ἐσοδεύει εἶναι χρεώστης καὶ τὴν ταπεινὴν μορφὴν τούτου ἔχει. Τί ἐπράξατε, κύριοι ὑπουργοὶ, διὰ νὰ σταματήσητε τὴν τάσιν αὐτὴν τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν; Ἔῤῥιψαν, λέγουν, εἰς τὰς ὁδοὺς ὑπάρξεις πολυτίμους, ἐστέρησαν πολλὰ ἄτομα καὶ γογγίζουν καὶ καταβοοῦν ταῦτα. Νομίζω, ὅτι διυλίσαμεν τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον;... Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι ὁ παρουσιαζόμενος προϋπολογισμὸς καταλήγει εἰς σημαντικὸν ἔλλειμμα. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ πρῶτον τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους. Τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους εὑρίσκω ἐξωγκωμένα κατὰ 2,100,000 δραχμὰς, διότι ἡ πρόσοδος τῶν σιτηρῶν κατὰ τὴν δυστυχῆ ταύτην ἐσοδείαν εὐχαριστοῦμαι νὰ μειωθῇ κατὰ 500000 δραχμῶν τοῦ προϋπολογισθέντος. Καθὼς ἠξεύρετε, αἱ πολυομβρίαι αἱ γενόμεναι κατὰ τὸν χειμῶνα κατέστρεψαν τὴν παραγωγὴν τῶν παχειῶν γαιῶν, ἡ δὲ ξηρασία ἥτις ἐπικρατεῖ ἤδη κατὰ τὸ ἔαρ κατέστρεψε τὰ σπαρτὰ τῶν λεπτογαίων ἀγρῶν. Ἔχομεν τοὐλάχιστον ἐκ τῶν σιτηρῶν 500000 δραχμῶν ἐλάττωσιν. Ἀνεβίβασε τὸ εἰσόδημα τοῦ ἐλαίου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς 800000 δραχμῶν, ἐνῷ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἤδη γνωρίζομεν ὅτι μετὰ προηγούμενον εὔφορον ἔτος ποτὲ δὲν εἰσεπράξαμεν πλέον τῶν 600000 δραχμῶν, ἡ διαφορὰ δὲ αὕτη ἀνέρχεται κατὰ 200000 δραχμῶν. Κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1870 τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ καθῆκον ἐπεσύναψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1869 ἡ πρόσοδος τῶν τελωνείων εἶναι κατὰ 1000000 ηὐξημένη εἰς τὸν ὑποβαλλόμενον σήμερον προϋπολογισμόν. Ἀνεβίβασε τὸ εἰσόδημα τοῦ χαρτοσήμου κατὰ 200000 δραχμῶν, διότι κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1870 καὶ κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1869 τὸ χαρτόσημον δὲν ὑπερέβη τὰ 2990000 δραχμῶν, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐφέτος θέλει εἶσθαι ὀλιγώτερον, διότι θὰ ἐπέλθῃ κατάργησις 19 Εἰρηνοδικείων καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ χαρτοσήμου θέλει ἐλαττωθῆ· ἡ ἐκ δραχ. 6000 πρόσοδος τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου ἀφαιρεθήσεται διότι, ὡς εἰξεύρετε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν τὴν παραχώρησιν τούτων εἰς τὸν ἰατρὸν Χατζάραν. Ἔχομεν ἐλλάττωσιν τῶν προσόδων τῶν δασῶν 70000 ἡ προσωρινὴ κατάστασις τοῦ 1870 καὶ ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς τοῦ 1869 ἀποδεικνύει, ὅτι ἐκ τῶν δασῶν δὲν λαμβάνομεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σημειοῖ ὁ προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ πάντοτε 60 ἢ 70 χιλιάδας ἔλαττον. Ἐπίσης καὶ τὸ τῶν ἐλαιώνων εἰσόδημα ὑπάρχει ἐξωγκωμένον κατὰ 10000 δραχμῶν· ὡσαύτως καὶ τό κονδύλιον τῶν φθαρτῶν κτημάτων εἶναι ἐξωγκωμένον κατὰ 50 000 δραχμῶν, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἡ ἐκποίησις αὐτῶν περιωρίσθη πολὺ, ἐπειδὴ σχεδὸν τὰ περισσότερα ἐξεποιήθησαν, κατ’ ἔτος δὲ ἡ ἐκποίησις αὐτῶν ἐλαττοῦται. Ἐκ τῶν μερισμάτων τῆς τραπέζης διὰ τὰς μετοχὰς ὀφείλομεν νὰ ἐκπέσωμεν 70000 δραμῶν, ἐπειδὴ ἐξεποιήθησαν 450, νομίζω, μετοχαὶ, κ. ὑπουργέ;

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§104ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μένουν μόνον λοιπὸν 150 μετοχαί· ἔχομεν καὶ ἐκεῖθεν ἐλάττωσιν ἐσόδων κατὰ 70,000 δραχμῶν.

§105ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ τὸ ἔσοδον;

§106ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος. Ἐδώσατε ὁμολογίας τῶν φθαρτῶν κτημάτων εἰς τὴν Τράπεζαν ἀντὶ τῶν ἐκποιηθεισῶν μετοχῶν, τὴν δὲ ἀξίαν αὐτῶν εἰς πληρωμὴν τοῦ δανείου τοῦ κ. Δεληγεώργη. Εἶναι πραγματικὴ ἡ ἐλάττωσις τοῦ κινητοῦ τούτου χρέους; Καὶ κατὰ τοὺς ἰδίους ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ καθὼς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σύρου κ. Χρηστίδης πολὺ ὀρθῶς εἶπε, τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1871 δὲν θέλουν ὑπερβῆ ποτε τὰ 30,000,000. Ἔχομεν ἄρα ἔλλειμμα 2,000,000 ἐκ τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων. Ἂς ἔλθωμεν τώρα, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἔξοδα· ἐπηγγέλθησαν οἱ κκ. ὑπουργοὶ ὅτι θέλουν ἐπιφέρει μεγάλας οἰκονομίας, ἐπηγγέλθησαν ὅτι δὲν θέλουν λάβει δάνειον, ὅτι δὲν θέλουν φέρει πιστώσεις καὶ ὅμως δὲν εἶδον καμμίαν σπουδαίαν οἰκονομίαν. Αἱ οἰκονομίαι εἶναι μηδαμιναὶ καὶ εἰς τὰ μὴ δέοντα· αἱ οἰκονομίαι ἔγειναν ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ γίνωσιν, εἰς τὰ παραγωγικὰ ἔργα, εἰς τὰς δαπάνας τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης· διότι ἔχουν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν λογιστικὸν νόμον νὰ προστρέξωσιν εἰς ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις· πολλαὶ δὲ τῶν οἰκονομιῶν εἶναι εἴτε λανθασμέναι εἴτε εἰκονικαί· ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ὑποθέσω τὸ τελευταῖον· δέχομαι ὅτι εἶναι λανθασμέναι. Εἶπον ὅτι δὲν θέλουν παρουσιάσει πιστώσεις καὶ ἐν τοσούτῳ πρὶν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἔχομεν 747,000 δραχμὰς πιστώσεις, 290,000 δραχμῶν ἀποτελεῖ ἡ χθὲς ψηφισθεῖσα διὰ τὴν χήραν Λοῦδ πίστωσις.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τοῦ 1870.

§108ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τοῦ 1860. Ὁ λογιστικὸς νόμος ὁρίζει ποῦ πρέπει νὰ ἐγγραφῇ ἑκάστη δαπάνη. Ἔχομεν τὴν τῶν Κυπρίων ἐξ 20,000 δραχμῶν, τὴν τοῦ Πατριάρχου 20,000 δραχμὰς, ἐπισκευὴν τῆς Ἀμφιτρίτης δραχμὰς 130,000, τὴν τῶν Ἀκαρνάνων 100,000, τὴν τῶν πολιτικῶν συντάξεων 100,000, τὴν τῶν συνταξιούχων τῆς Ἑπτανήσου 25,000, τὴν τῶν ἐπιτροπῶν τοῦ Λαυρίου 12,000, τὴν συνδρομὴν τοῦ δήμου Ἀθηνῶν διὰ τὸ ἀεριόφως 50,000 δραχμῶν. Τὸ ὅλον 747,000 δραχμῶν πιστώσεις. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη ἓν ἕκαστον τῶν ὑπουργείων. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπήνεγκεν οἰκονομίαν ἐξ 25,000 δραχμῶν εἰς τὰ δημόσια ἔργα, ἤτοι ἀπήλειψε τὴν δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς προκυμαίας τῆς Κορίνθου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅτι αἱ δαπάναι τῶν δημοσίων ἔργων εἶναι αἱ σπουδαιότεραι, αἱ μᾶλλον κατεπείγουσαι, αἱ ἀπολύτως ἀναγκαῖαι; Δὲν πιστεύω. Ὅλοι εἶσθαι πεπεισμένοι περὶ τούτου. Αἱ οἰκονομίαι τῶν δημοσίων ἔργων δὲν εἶναι οἰκονομία, εἶναι ζημία, εἶναι ὀπισθοδρόμησις· ἀλλὰ, κύριοι, θέλετε ἰδεῖ περίεργόν τι· ἐξοδεύομεν διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν δημοσίων ἔργων 179,000 δραχμῶν, ἐν ᾧ σημειοῦμεν διὰ τὰ δημόσια ἔργα μόνον δραχμὰς 280,000.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ ἐπαρχίαι δὲν ἐξοδεύουν; Ὅλα αὐτὰ ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν θεραπείαν τῶν δημοσίων, τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τῶν δημοτικῶν ἀναγκῶν.

§110ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν εἴχετε ἕνα μηχανικὸν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ σχέδιον διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην, ἐπειδὴ ὅλοι οἱ πληρωνόμενοι ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ εἰσῆλθον εἰς τοὺς ἐπιτελεῖς καὶ περιφέρονται τὰς ἀγυιὰς τῶν Ἀθηνῶν.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἀξιωματικούς.

§112ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι ὑπάρχουν ἐπαρκοῦν· δὲν σᾶς κατακρίνω διὰ τοῦτο, ἐπικρίνω τὰς βάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατακρίνω τὴν τοιαύτην σύνταξιν προϋπολογισμοῦ, ἰδοὺ αὐτὸς ὁ λογαριασμός.

Τί ἐξοδεύομεν δὲ διὰ τὰ δημόσια ἔργα;

Ἡ ὁδοποιΐα, τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην μένει πολὺ ὀπίσω, μικρὰν ἢ ἀσήμαντον λαμβάνουσα ὤθησιν. Ὡς οἰκονομίαν 120,000 δραχμ. παρουσιάζει ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν τὴν μετάθεσιν τῶν ἀνθυπασπιστῶν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως· αὐτὴ ἡ οἰκονομία ἀποτελεῖ τὸ ⅙ τῶν οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας ἐπέφερε, ἀλλ’ ἡ μετάθεσις τῶν προγυμναστῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεώς σας, εἶναι λογιστικὴ καὶ οὐχὶ οἰκονομία. Βλέπω τινὰ οἰκονομίαν ἡ ὁποία τῷ ὄντι δὲν εἶναι οἰκονομία ἀλλὰ λάθος λογιστικὸν ἢ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω νὰ χαρακτηρίσω. Ἰδοὺ αὐτὴ, ἡ ἐλάττωσις 14,000 δραχ. παρουσιάζεται εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ φρενοκομείου Κερκύρας· τὸ φρενοκομεῖον ἔχει 14,000 δραχ. ἐτήσια εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὰ ἔσοδα· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ παρουσιάσῃ τὰ ἔξοδα ἐξογκωμένα, δὲν εἰσήγαγε παντάπασι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δραχ. 14,000 εἰς τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα τοῦ φρενοκομείου κατὰ 14,000 δραχμῶν· τοιουτοτρόπως ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν ἐλάττωσιν, ἐὰν ἀφῄρει τὰ ἔσοδα ἀπὸ τὰ ἔξοδα τοῦ τηλεγραφείου καθὼς καὶ τὰ τοῦ ταχυδρομείου. Ἀλλὰ τοῦτο, μακρὰν τοῦ νὰ παρασταθῇ ὡς οἰκονομία, εἶναι παραβίασις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, διατάττοντος τὰ ἔσοδα, νὰ ἐγγράφωνται χωριστὰ ἀπὸ τὰ ἔξοδα. Ὡς οἰκονομίαν παρουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τὴν ἀπάλειψιν τῶν 75,000 δραχμῶν, τῶν χρησιμευουσῶν εἰς τὴν ἀνέγερσιν τηλεγραφείων καὶ φυλακῶν. Ἐνταῦθα ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἀμφότερα ταῦτα τὰ καταστήματα οὐ μόνον παραγωγικὰ ἔργα εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαιότατα, πρὸ πάντων δὲ ἡ ἀνέγερσις τῶν φυλακῶν. Τῶν μὲν τηλεγραφείων εἶναι ἀναγκαία ἡ οἰκοδομὴ, διότι καθ’ ἑκάστην τὰ τηλεγραφεῖα μετακομιζόμενα φθείρουν τὸ ὑλικόν των καὶ πολλάκις ἀπωλέσθησαν καὶ σκεύη καὶ ὑλικὸν, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τόσον κατεπείγουσα ἡ κατασκευὴ τοῦ τηλεγραφείου, ὅσον τῶν φυλακῶν εἶναι λίαν κατεπείγουσα, διότι ὅλοι γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι αἱ φυλακαί, ὅλοι γνωρίζετε ὅτι αὐτὰ τὰ θηρία τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ θηριοτροφεῖα καὶ εἰς τὰς αὐλὰς τῶν βασιλέων ἔχουν εὐαερώτερα σκηνώματα καὶ καλλιτέραν τροφήν· ἐν Ἑλλάδι οἱ φυλακισμένοι ἐνδιαιτῶνται χειρότερα ἀπὸ τὰ θηρία· ἐκ δὲ τῆς πληθύος τῶν φυλακισμένων ἐνέσκηψεν ὁ τύφος, ὁ ὁποῖος ἀφήρεσε πολλὰς ψυχὰς, ἀπὸ δὲ τὰς φυλακὰς δυστυχῶς διεδόθη καὶ εἰς τὰς πόλεις τὸ μόλυσμα, τοῦ ὁποίου ἐγένοντο πολλοὶ θύματα εἰς τὴν Σπάρτην, εἰς τὰς Καλάμας καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας αὐτάς. Συμπεραίνω ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφαιρεθῇ αὐτὴ ἡ δαπάνη, ἥτις θεωρεῖται ἀναγκαιοτάτη. Δυνάμεθα, κύριοι, νὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν τηλεγραφείων, διότι, μὰ τὸν Θεὸν, τὰ γραφεῖα αὐτὰ κατεστήσαμεν πολυτελῆ· ἐπροβιβάσαμεν τηλεγραφεῖα ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε, ἔχομεν τηλεγραφητὰς αʹ. τάξεως καὶ πληρόνομεν 240 δραχ. κατὰ μῆνα εἰς ἕκαστον, τηλεγραφητὰς βʹ. τάξεως, οὓς πληρόνομεν 150 δραχ., ἐνῷ δὲν ἔχουν καμμίαν ἐργασίαν ἀλλὰ διημερεύουν εἰς τὰ καφενεῖα. Δίδομεν 80,000 δραχ. εἰς τοὺς φύλακας τῶν τηλεγραφείων καὶ μολαταῦτα ἡ συγκοινωνία εἶναι πολλάκις κομμένη· ἔχω δὲ τούτου λυπηρὰν πεῖραν· ἡ κτηματικὴ συγκοινωνία πολλάκις γίνεται ταχυτέρα διὰ τοῦ τηλεγραφείου, ἂν καὶ ἐξοδεύομεν 411,075 δραχμῶν, ἐνῷ ἀπολαμβάνομεν μόνον 150,000· δαπανῶμεν λοιπὸν πλέον τοῦ εἰσοδήματος δραχ. 294,075. Εἰς τὸ ταχυδρομεῖον, κύριοι, ἔχομεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐπὶ 18 καὶ 20 ὥρας καθ’ ἑκάστην, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀναπληρώνονται, διότι δὲν ἔχομεν τοιούτους ὑπαλλήλους καὶ ὅμως πληρόνονται μὲ 120 δραχ. κατὰ μῆνα· ἔχομεν δ’ ἐκ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας περίσσευμα 120,000, ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν ὅλας τὰς δαπάνας. Μολαταῦτα περὶ αὐτῶν δὲν ἐλάβαμεν καμμίαν πρόνοιαν, οὐδεμία κυβέρνησις ἐφρόντισε περὶ αὐτῶν· εἶναι δίκαιον νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς ποσόν τι ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ γραμματοσήμου, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν οἱ προϊστάμενοι· εἶναι μεγάλη δυσαναλογία μεταξὺ τῆς μισθοδοσίας τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων καὶ τῶν προϊσταμένων, οἱ ὁποῖοι καὶ μισθὸν μεγάλον λαμβάνουν καὶ ἀπὸ τὸ γραμματόσημον ἱκανὸν ποσοστόν· καλὸν εἶναι νομίζω νὰ προνοήσωμεν περὶ αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἀφότου εἰσήχθη προοδεύει καὶ ἥτις εἶναι ἀναγκαία καὶ ἐπωφελής. Ἠξεύρετε ὁποία ἦτο ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία πρὸ 30 ἐτῶν καὶ ποία εἶναι σήμερον· εὐχῆς δὲ ἔργον εἶναι νὰ δώσωμεν περισσοτέραν προσοχὴν, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν δὶς τῆς ἡμέρας ἀλληλογραφίαν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν! Ἡ τελευταία οἰκονομία, κύριοι, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπέφερεν εἶναι εἰς τὰ μέτρα τῆς ἀσφαλείας. Ἐνῷ γνωρίζετε, ὅτι κατ’ ἔτος ἐξοδεύονται 400,000, ὡς μᾶς διδάσκει τὸ παρελθὸν, σήμερον κατεβίβασε τὰ ἔξοδα αὐτὰ εἰς 250, χιλ. ἐπιφέρει ἤγουν ἐλάττωσιν 150,000 δρ. ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ οἰκονομία δὲν εἶναι ἀκριβὴς, εἶναι ἀπὸ ἐκείνας τὰς οἰκονομίας, αἵτινες κατόπιν ἔρχονται διὰ πιστώσεων. Ἀμφιβάλλω, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πιστεύει ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 250,000 δραχ. θέλει εἶναι ἐπαρκὲς εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν καταβάλλεται πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἐξάλειψιν τῆς ληστείας, ἀφοῦ καὶ ὁ λαὸς ἐπελήφθη καὶ ἔλαβε ἐνεργὸν μέρος εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ ἐξόντωσιν τῆς ληστείας· πολλαὶ δὲ ἀμοιβαὶ πληρόνονται διὰ τὰς συλλήψεις τῶν ληστῶν. Παρέλειψεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σημειώσῃ κονδύλιον πρὸς ἀνέγερσιν τῶν στρατώνων εἰς τὴν μεθόριον γραμμήν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας ἐψηφίσαμεν καὶ τὴν ἀνέγερσιν στρατώνων εἰς τὰ μεθόρια· ἐὰν δὲ κάμωμεν τὸν ὑπολογισμὸν, ὅτι εἰς διάστημα ἡμισείας ὥρας ἀπαιτεῖται εἷς σταθμὸς ἢ στρατὼν, εἰς 80 ὡρῶν διάστημα, καθ’ ὃ ἐκτείνεται ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀνεγείρωμεν 160 στρατῶνας, ἡ ἀνέγερσις τῶν ὁποίων θέλει ἀπαιτήσει 2,000,000 δραχμῶν· ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι, δὲν δύνανται νὰ ἀνεγερθῶσιν ὅλοι καὶ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἓν τέταρτον, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πίστωσιν 500,000 τοὐλάχιστον δραχμῶν· ἐὰν ᾖναι σπουδαῖον τὸ ἔργον, πρέπει νὰ δαπανηθῇ πρέπει νὰ δοθῇ τὸ ἀπαιτούμενον τοῦτο ποσὸν, ἐὰν δὲν ᾖναι σπουδαῖον διατὶ νὰ ψηφισθῇ; Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐκ τοῦ εἰδικοῦ τούτου προϋπολογισμοῦ ἐπῆλθεν οἰκονομία 8 ὑπεραρίθμων καθηγητῶν· ἀπήλειψαν δηλαδὴ τὴν δαπάνην 8 ὑπεραρίθμων καθηγητῶν. Λυποῦμαι ὅτι καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἰσεχώρησε τὸ σύστημα τῶν ὑπεραρίθμων, ὅπως εἰς τὸ Ναυτικὸν οἱ ὑπεράριθμοι λογισταὶ, ὅπως εἰς τὸ στρατιωτικὸν οἱ ὑπεράριθμοι ἀξιωματικοί. Ποῖον παράδειγμα θέλομεν δώσει εἰς τὴν νεολαίαν, ὅταν καθιερώσωμεν καὶ ἐδῶ τὴν κακὴν ἕξιν τῶν ὑπεραρίθμων καθηγητῶν; Δὲν εἰξεύρω ποίας ἕδρας θέλει καταργήσει ὁ κ. ὑπουργὸς· φοβοῦμαι μήπως καταργηθῶσιν αἱ ἀναγκαιότεραι καὶ οὕτως καταστήσωμεν τοὺς νέους ἀγεωμετρήτους. Ἀπαλείφεται προσέτι ἡ δαπάνη 42 ἑδρῶν Ἑλληνοδιδασκάλων καὶ 13 ὑπεραρίθμων· ἤρχισε κάπως νὰ κάμῃ πρόοδον ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ὑπεραρίθμων διδασκάλων. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἕκαστος πολίτης ἔχει ἀνάγκην ὅπως κατασταθῇ χρήσιμος εἰς τὴν πολιτείαν νὰ γνωρίζῃ τὰ στοιχεῖα τῆς γλώσσης του· ὁ περιορισμὸς τῆς μεσαίας παιδείας εἶναι κάκιστον χαρακτηριστικὸν διὰ τὴν πολιτείαν, διότι θέλει πολλαπλασιασθῇ ἡ ἄγνοια τῶν καθηκόντων. Δυστυχῶς βλέπετε ὅτι σήμερον ὅλοι ὁμιλοῦν περὶ δικαιωμάτων, οὐδέποτε περὶ καθηκόντων, ἐνῷ εἰς τὴν ἀρχαιότητα, εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς τὴν Σπάρτην οὐδεὶς ὡμίλει περὶ δικαιωμάτων, πάντες εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸ πρὸς τὴν πολιτείαν καὶ τὸν πλησίον καθῆκον· σήμερον τὰ πάντα ὑπὲρ τοῦ ἀτόμου· τούτου αἰτία εἶναι ἡ ἔλλειψις τῆς ἀνατροφῆς τῶν παίδων. Διὰ τὴν τοιαύτην παραγνώρισιν τῶν καθηκόντων εἶχε δίκαιον ὁ Βίσμαρκ νὰ εἴπῃ, ὅτι ὅλαι αἱ κοινωνίαι περὶ δικαιωμάτων ὁμιλοῦν, οὐδέποτε περὶ καθηκόντων. Εἰς τὰς ἀρχαίας πολιτείας ἡ ἀνατροφὴ τῆς νεολαίας ἦτο τὸ πρῶτον μέλημα τῆς κοινωνίας· ἡ πολιτεία ἀνελάμβανε τὴν ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἀνατροφὴν τῶν πολιτῶν καὶ καθίστα τῷ ὄντι πολίτας εὐγενεῖς ἠθικοὺς καὶ ἐμφορουμένους ὑψηλὰς ἰδέας, σήμερον ὅμως θέλομεν καὶ αὐτὸ τὸ μικρὸν ψιχίον, τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς τὸν λαὸν ἀντὶ τοσούτων καὶ τηλικούτων φόρων νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ καταργοῦμεν 42 ἕδρας. Ἀλλ’ ἡ κατάργησις αὕτη, ἡ οἰκονομία αὕτη ἀντισταθμίζεται διὰ τῆς προγυμνάσεως τῶν μαθητῶν. Θέλομεν ἐκ τούτου νὰ μιμηθῶμεν τὴν Πρωσίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι πρὸ πάσης ἄλλης παιδείας ἡ παίδευσις τῶν γραμμάτων προηγεῖται· ἡ ἐξάπλωσις τῆς παιδείας δύναται νὰ βοηθήσῃ τὸν τόπον διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον περιῆλθεν ἡ Πρωσία. Διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι καὶ οἱ ἁπλοῖ στρατιῶται εἰς τὴν Πρωσίαν ἐξέπληξαν ὅλον τὸν κόσμον διὰ τὰς γνώσεις των· οἱ στρατιῶται τῆς Πρωσίας εἶναι τοιοῦτοι ὥστε ἕκαστος στρατιώτης δύναται νὰ ᾖναι καὶ στρατηγός. Θέλετε νὰ μιμηθῆτε τὴν Πρωσίαν κατὰ μίαν μόνον περίπτωσιν, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον· δὲν σκέπτεσθε ὅμως ἀφοῦ καταλείπουσιν οἱ νέοι τὰ σχολεῖα, ποῖοι θὰ τοὺς γυμνάσουν· ἐκεῖ ἀρχίζουν τὴν γύμνασιν ἀπὸ τὸ ἀλληλοδιδακτικὸν μὲ ξύλινα ὅπλα, ἔπειτα εἰς τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον λαμβάνουν τὰ ὅπλα, καὶ ἐξακολουθοῦν γυμναζόμενοι εἰς τὸ γυμνάσιον καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἀφοῦ ἐξέλθουν εἶναι τέλειοι· δύνανται ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ οὔτε καταλλήλους προγυμναστὰς ἔχομεν; διότι οἱ ἀνθυπασπισταὶ κατὰ τὰ 9/10 οὔτε γράμματα οὔτε τὰ γυμνάσια καλῶς ἠξεύρουσι. Δὲν εἶναι φρόνιμον νὰ θέλωμεν νὰ μιμηθῶμεν ἐπιπολαίως αὐτὴν τὴν μεγάλην δύναμιν. Τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ ἄλλη μεγάλη οἰκονομία παρουσιάζεται ἡ ἀπάλειψις δραχ. 36,000 διδομένων εἰς ἀνίδρυσιν δημοτικῶν σχολείων. Ἀφαιροῦμεν δὲ οὕτω καὶ αὐτὴν τὴν ἐλαχίστην πνευματικὴν τροφὴν τοῦ λαοῦ· τὰ τέκνα τοῦ ναύτου, τοῦ γεωργοῦ, τοῦ βιομηχάνου δὲν ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν, δὲν δύνανται τὴν σειρὰν ν’ ἀκολουθήσωσι τῶν μαθημάτων τῶν ὑψηλῶν τοῦ Γυμνασίου ἢ τοῦ Πανεπιστημίου· αἱ τοιαῦται τάξεις τοῦ λαοῦ ἔχουν ἀνάγκην νὰ μάθωσι τὰ 4 πάθη τῆς ἀριθμητικῆς, τὴν γραφὴν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν, τὰ χρήσιμα ταῦτα στοιχεῖα εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον ὡς νὰ μὴν γνωρίζῃ ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι τὰ πλεῖστα χωρία στεροῦνται δημοτικῶν σχολείων, ὡς νὰ μὴν γνωρίζῃ ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι ἡ ἀναγκαιοτάτη τροφὴ τοῦ λαοῦ, ὡς νὰ μὴ γνωρίζῃ ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λογισθῶμεν ἔθνος πολιτισμένον ὅταν δὲν ἔχωμεν ἀνεπτυγμένην τὴν παιδείαν τὴν δημοτικήν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναπτύξεως τοῦ λαοῦ; Διὰ νὰ μάθητε τοῦτο ὀφείλετε νὰ συγκρίνητε τὴν κατάστασιν τῆς ἐν Ἑλλάδι δημοτικῆς παιδεύσεως μὲ τὴν τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Σᾶς φέρω τοῦ φιλίππου Ἰωάννου μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὸν λόγον του, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν εἰς τὰ Ὀλύμπια. «Ἂς τεθῇ τὸ ὅλον τῶν κατοίκων τοῦ βασιλείου 1,340,000, ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀῤῥένων 670,000, καὶ ἴσος ὁ τῶν θηλέων· ἐὰν ἔτι τεθῇ, ὅτι 2½ ἑκατοστημόρια τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων ἀποθνήσκουσι κατ’ ἔτος, ἕπεται ὅτι εἰς 40 ἔτη ἐκλείπουσι τόσοι ἄνθρωποι ὅσοι καὶ γεννῶνται καὶ νέα γενεὰ διαδέχεται τὴν προτέραν. Ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ ὅτι πέντε ἔτη κατὰ μέσον ὅρον διαρκεῖ ἡ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα φοίτησις τῶν ἀῤῥένων παίδων, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 6 ἢ 7 ἕως τοῦ 11 ἢ 12 καὶ ὅτι πάντες οἱ ἐν τῇ ἡλικίᾳ ταύτῃ φοιτῶσιν οὕτως εἰς τὰ ῥηθέντα σχολεῖα, ἕπεται ὅτι φοιτᾷ εἰς αὐτὰ πάντοτε τὸ ⅛ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἤτοι 670,000: 8=84,000 περίπου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν τοῦ ὑπουργείου τῆς δημοσίας παιδεύσεως ἔκθεσιν τοῦ ἔτους 1869 εὑρέθη, ὅτι φοιτῶσιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, δημόσιά τε καὶ ἰδιωτικὰ 49231 ἤτοι 59 περίπου ἐκ τῶν 100 ἑπομένως μένουσιν ἀδίδακτοι 41 περίπου ἐκ τῶν 100 (σελ. 33). Βλέπετε εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι ἡ δημοτικὴ παίδευσις εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πόσην ἀνάγκην ἔχομεν νὰ ἀναπτύξωμεν αὐτὴν καὶ μολοντοῦτο ὁ κ. ὑπουργὸς κόπτει 36,000! Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ οἰκονομία ἐκτὸς ὅλων τῶν ἄλλων εἶναι καὶ ἐναντία τοῦ συντάγματος, ἐναντία τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ πολιτεία εἰς τὸ νὰ ἐνισχύεται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ὡς τοιαύτην δὲ ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐπιτρέψῃ. Νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν ποσὸν ἔτι μεγαλείτερον. Προτιμότερον δὲ ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἔχωμεν ἕνα λόχον ὀλιγώτερον ἢ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. «Οὐδὲν ἀνδρείας χρῄζομεν ἂν πάντες ὦμεν δίκαιοι», εἶπεν ὁ μέγας βασιλεὺς τῆς Σπάρτης Ἀγησίλαος. Τῶν σχολείων ἔχομεν ἀνάγκην καὶ κατὰ τὴν Ἁγίαν Γραφὴν «ἵνα διδαχθῶσι πολλοὶ καὶ πληθυνθῇ ἡ γνῶσις». Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνταῦθα αἱ οἰκονομίαι εἶναι μηδαμιναὶ ἢ εἰκονικαί.

§113ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἀφήσατε.

§114ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· θὰ τὸ ἐνθυμηθῶ, μὴ φοβεῖσθε. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ, ἐπαναλαμβάνω, ἐγένοντο λανθασμέναι, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐγένοντο εἰκονικαὶ οἰκονομίαι. Καταργοῦνται, λέγει, 1000 ἄνδρες ἐκ τῶν 4 εὐζωνικῶν ταγμάτων, καὶ μολαταῦτα διατηρεῖ τὰ στελέχη, διατηρεῖ ὅλον τὸ προσωπικὸν, καὶ εἰς 1000 ἄνδρας ἔχομεν 80 ἀξιωματικοὺς, ὥστε ἀνὰ 12 ἄνδρας ἔχομεν καὶ ἕνα ἀξιωματικὸν, ὥστε ὁ ταγματάρχης, ὁ λοχαγὸς, ὁ ὑπολοχαγὸς εἶναι δεκανεῖς, τὸ τάγμα ἔχει 250 ἄνδρας καὶ διοικεῖται ἀπὸ,

Ὁ μισθὸς δὲ τούτων ἀναβαίνει εἰς δραχμὰς 56,400 κατ’ ἔτος· τερατώδης δαπάνη δι’ ἕνα λόχον καὶ τοῦτον ἄτακτον. Ἐξακολουθοῦντες οὕτω μορφώνοντες σώματα, θέλομεν καταρτίσει στρατὸν ἐξ ἀξιωματικῶν, ὡς εἴχομεν τὴν προικοδοτημένην φάλαγγα, καὶ τῷ ὄντι τοιοῦτος στρατὸς θέλει εἶσθαι τὸ πρότυπον τοῦ κόσμου. Ἡ ἑξῆς οἰκονομία τῆς τροφῆς φαίνεται ἢ λανθασμένη ἢ παράλογος, διότι ἀφαιρεῖ 200,000 μερίδας ἄρτου, ἐνῷ εἰς τὸ φύλλον λεπτομερείας ἐγγράφει ὡς ἡμέρας παρουσίας τοῦ πεζικοῦ εἰς τὸ 2,938,980, φύλλον τοῦ ὑλικοῦ, ὅπου μετατρέπονται αἱ μερίδες τοῦ στρατοῦ εἰς χρήματα ὑπολογίζει μόνον 2,738,980, ἤτοι 200,000 ὀλιγώτερον. Αὐτὴν τὴν διαφοράν, ἐὰν ἀνοίξετε τὸν προϋπολογισμόν, θὰ τὴν ἴδητε εἰς τὴν σελίδα 185· θέλετε ἰδεῖ ἡμέρας παρουσίας 2,938,980 εἰς τὴν σελ. 197 θέλετε ἰδεῖ ἡμέρας παρουσίας μόνον 2,738,980· διαφορὰν 200,000 μερίδας. Αὐτὸ δὲν φθάνει, ἀλλ’ ἐλαττώνει ὁ κύριος ὑπουργὸς αὐθαιρέτως καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου εἰς λεπτὰ 24, ἐνῷ πληρόνει 36 καὶ 39 λεπτὰ τὴν μερίδα· τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναβαίνει εἰς 421,000· αὕτη ἡ οἰκονομία δὲν ὑπάρχει, δὲν ὑφίσταται. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν ἱματισμόν· ὅ,τι συμβαίνει καὶ εἰς τὸν ἄρτον· εἰς τὸν στρατὸν καθὼς δίδεται ἡμερήσιος μισθὸς διὰ τὴν τροφὴν, οὕτω καὶ εἰς τὸν ἱματισμὸν δίδονται εἴκοσι λεπτὰ καθ’ ἡμέραν. Εἰς τὸ πεζικὸν, ὡς εἴδομεν ἀνωτέρω, ὑπελογίσθησαν ἡμέραι παρουσίας, δίδουσαι δικαίωμα τροφῆς, 2,938,880· αἱ αὐταὶ ὑπολογίζονται καὶ διὰ τὸν ἱματισμὸν, πλὴν τοῦ ἱματισμοῦ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν λαμβάνουν τοιοῦτον, ἀλλὰ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων αἱ ἡμέραι παρουσίας ὑπελογίσθησαν εἰς 494,940, ἄρα ὁ ἱματισμὸς τοῦ πεζικοῦ φέρει ἡμέρας παρουσίας, διδούσας δικαίωμα εἰς ἱματισμὸν 2,433,940, εἰς δὲ τὸ φύλλον λεπτομερείας, ἔνθα γίνεται ὁ ὑπολογισμὸς εἰς χρήματα, ἐγγράφονται μόνον 2,044,040. (ὅρα σελ. 185 καὶ 197 προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν), ἤτοι ἔλαττον κατὰ 400,000, ὅπερ φέρει δραχμ. 80,000. Ἡ ποσότης αὕτη ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂν δὲν κατορθώσωμεν νὰ αὐξήσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ λόχου, τὴν δύναμιν τοῦ τάγματος, ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν νὰ αὐξήσωμεν τοὺς λόχους τοῦ τάγματος, ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν νὰ καταργήσωμεν τὰ ἐπιτελεῖα καὶ τὰ φρουραρχεῖα, τὰ ἄχρηστα, τὰ ἀρχηγεῖα τὰ ὅλως περιττὰ, ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν τὰ στρατοδικεῖα νὰ συγκροτήσωμεν ἐξ ἀποστράτων, τὸ κράτος συντρίβεται ἀπὸ τὸ ὑπέρογκον τοῦ στρατοῦ βάρος.

§115ΔΑΓΡΕΣ. Ἀλλὰ τὸ Λαύριον...

§116ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ὁ Ὑμηττὸς δὲν φθάνει. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ὑπεσχέθη τῳόντι ἀξιεπαίνως νὰ φέρῃ ὀργανικοὺς νόμους, ὑπεσχέθη νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ στρατοῦ, νὰ θέσῃ ἐντὸς ὁρίων ἀμεταβλήτων, νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς αὐτὴν τὴν κακὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, διότι κράτος ἐν κράτει εἶναι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καθ’ ἡμέραν μεταβάλλουσι τοὺς σκελετοὺς, μεταβάλλουν τοὺς βαθμοὺς τῶν θέσεων, αὐξομειοῦντες αὐτοὺς καὶ εἰσάγουν νέας στολάς· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ὑπόσχεσίν του αὐτήν. — «Ὑπουργεῖον δικαιοσύνης». Αἱ ἐκ δραχμῶν 32,191 ἐκ τοῦ προσωπικοῦ καὶ 1,930 ἐκ τῶν γραφικῶν ἐξόδων τῶν καταργουμένων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ 19 εἰρηνοδικείων, θέλουν περιορισθῆ εἰς τὸ ἥμισυ, διότι ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη ἡ κατάργησις αὕτη· ἐπίσης κατὰ τὸ ἥμισυ ὑπολογισθήτω καὶ ἡ ἐλάττωσις τῶν μαρτυρικῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν κλητήρων διὰ τὰς ποινικὰς ἐπιδόσεις, διότι καὶ οἱ ταῦτα κανονίζοντες νόμοι δὲν ἐψηφίσθησαν, μέλλουν νὰ ψηφισθοῦν. Δὲν γνωρίζω ἂν ὀρθῶς ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπεφάσισε νὰ ἐλαττώσῃ τὴν δαπάνην τῶν 70 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἀνέγερσιν δικαστηρίων· προτείνει λόγον εὐλογοφανῆ, ὅτι ταῦτα θὰ κτισθῶσι διὰ μετοχῶν· ἀλλὰ τοῦτο πρὸ πολλῶν ἐτῶν τὸ ἀκούω, καὶ ἐν τοσούτῳ δὲν ἐπραγματοποιήθη. Εἶναι τῷ ὄντι λυπηρὸν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Βασιλείου νὰ μὴ ἔχωμεν ἓν κατάστημα δικαστικόν, εἴτε διὰ μετοχῶν ἀνεγηγερμένον εἴτε δι’ ἄλλου μέσου, καὶ νὰ πληρώνωμεν ἐνοίκια, τὰ ὁποῖα ὑπερβαίνουν τοὺς τόκους τῆς ἀπαιτουμένης πρὸς ἀνέγερσιν δαπάνης. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προσέθηκε 57 χιλ. δραχμάς· ὥστε, ἂν ἀφαιρέσητε τὸ ἥμισυ τῶν οἰκονομιῶν τῶν Εἰρηνοδικείων, τῶν μαρτύρων καὶ τῶν κλητήρων διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἐπιψήφισιν τῶν νόμων καὶ τὰς 70 χιλ. δραχμάς, αἱ ὁποῖαι ὡς δαπάνη παραγωγικὴ εἶναι ὠφέλιμος καὶ συμφέροντα, θέλει ἔχει ὑπέρβασιν μεγάλην τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο τῆς Δικαιοσύνης ἤτοι 57000 δραχ., διότι προσθέτει δι’ ἐνδεχομένας ἐνοικιάσεις πρὸς ἀραίωσιν τῶν φυλακισμένων 2000· δι’ ἐπισκευὴν φυλακῶν 3000, διὰ τροφὴν ὑποδίκων 30,000 δι’ ἐπισκευὴν κακουργιοδικείων 3,000, δι’ ἀποζημίωσιν ἐνόρκων 9,000, δι’ ἀνακριτικοὺς ὑπαλλήλους 5,000, δι’ ἀποστολὴν ἐγγράφων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δι’ ἀνακρίσεις 5,000. Τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀντὶ οἰκονομιῶν φέρει αὔξησιν. «Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν». Οὐδεμία οἰκονομία ἔγεινε· 240 δραχμαὶ προσετέθησαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου. Δὲν ἔχω τι νὰ προσθέσω, ἀφ’ οὗ χθὲς ἔγεινε μακρὸς λόγος περὶ τῶν πρεσβειῶν μας, νομίζω δὲ ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη δὲν εἶναι πλέον ἀναγκαία. Ἠκούσατε τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς λέγοντα πῶς φέρονται οἱ εἰς τὰ μεγάλα ἔθνη ἀντιπρόσωποί της πρὸς τοὺς ἐκεῖ ἰσχυρούς· ὅταν μᾶς ὑβρίζουν συμφωνοῦν καὶ αὐτοί. Δὲν ἔχουν λοιπὸν καμμίαν σημασίαν, δὲν δύνανται νὰ πράξωσί τι· τοὐναντίον, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντισταθοῦν, ὑπείκουν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἰσχυροῦ πρωθυπουργοῦ πρὸς τί ὠφελεῖ λοιπὸν νὰ εὑρίσκωνται ἄνθρωποι νὰ συνηγορῶσιν ὑπὲρ τῶν ὑβριστῶν μας; Εἶναι λοιπὸν περιττὴ ἡ δαπάνη· τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν πολλάκις εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν· μακρὸς δὲ λόγος ἄλλοτε ἔγεινε εἰς πολλὰς ἄλλας συνόδους περὶ καταψηφίσεως αὐτῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἕως τώρα διατηροῦνται, ὄχι ἕνεκα ἀνάγκης, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν προσώπων, μὴ ὄντων ἀξίων καμμιᾶς μερίμνης ἐθνικῆς, ἀπ’ ἐναντίας ὄντων ἀξίων πάσης περιφρονήσεως.

§117ΘΕΟΔΩΡΟΥ. Εἰς τὰ 1868 δὲν ἦσαν αὐταὶ αἱ δαπάναι;

§118ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ὠφείλομεν νὰ στείλωμεν τότε, καὶ ἂν δὲν εἴχομεν, διότι ἦτο τὸ ζήτημα τὸ Κρητικόν, καὶ ὠφείλομεν νὰ στέλλωμεν ὁσάκις παρουσιάζονται τοιαῦται ἀνάγκαι. Ἐφθάσαμεν ἤδη, κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἔγεινε μηδαμινὴ οἰκονομία· ἐνταῦθα δύναται νὰ εἴπῃ τις «ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν»· ἀφωπλίσαμεν ἓξ πλοῖα πολεμικά. Τί νομίζετε, ὅτι εἶναι ἡ ἐλάττωσις; 53,000 δραχ. διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, 153,000 διὰ τοὺς ναύτας. Διὰ τί λοιπὸν νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν ἐκ δραχμῶν 1,596,028 διὰ τὸ ναυτικόν; διότι ἔχομεν τὴν μεγάλην πολυτέλειαν τῶν μεγάλων θαλασσίων ἐθνῶν, διότι ἔχομεν ναυτοδικεῖα ἄνευ ναυτῶν, ναυστάθμους ἄνευ νηῶν, ναυάρχους ἄνευ στόλου, ἔχομεν ἐν μικρογραφίᾳ τέλος πάνθ’ ὅσα καὶ τὰ μεγάλα ἔθνη. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι οὐδεμίαν σπουδαίαν οἰκονομίαν δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε διατηροῦντες αὐτὰς τὰς ἀναλογίας. Αἱ οἰκονομίαι τοῦ ὑλικοῦ ἀναβαίνουν εἰς 148 χιλ. δραχμάς· καὶ ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι τῷ ὄντι αὕτη τοὐλάχιστον εἶναι οἰκονομία πραγματικὴ, ἀλλὰ πόσον ἠπόρησα, ὅταν, ἐνῷ ἀνήγγειλεν ὁ λόγος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ὁ ἐκτιθέμενος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, «ἔκαμα τὴν οἰκονομίαν τῶν 148 χιλιάδων, διότι ἐπεσκευάσθησαν πάντα τὰ πλοῖα, διότι ἀνεκαινίσθησαν οἱ λέβητες αὐτῶν· λοιπὸν θαῤῥαλέως προβαίνω εἰς τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ» πόσον ἠπόρησα λέγω, ὅταν μετὰ 10 ἡμέρας ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν..........

§119ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Μὴ λέγῃς πάντοτε, ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν· εἶναι καὶ τῶν ναυτικῶν.

§120ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθές· παρουσιάζει πίστωσιν δι’ ἐπισκευὴν τῆς Ἀμφιτρίτης ἐξ 130 χιλιάδων δραχμῶν. Ἦτον ἐν ἀγνοίᾳ τῆς καταστάσεως τῆς Ἀμφιτρίτης, ὅταν τὸν προϋπολογισμὸν συνέταττε ἢ ἐν ἐπιγνώσει; Ὁποίαν θέλει ἂς λάβῃ ἐκ τῶν ὑποθέσεων τούτων· ἂν ἦτο ἐν ἀγνοίᾳ, δὲν τῷ περιποιεῖ τιμὴν τὸ ν’ ἀγνοῇ τὴν κατάστασιν τῶν πλοίων, ἂν ἦτο ἐν γνώσει, πολὺ χειρότερα· δὲν ὤφειλε νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνην τοῦ ὑλικοῦ, ἀφοῦ ἦτον ἠναγκασμένος νὰ φέρῃ πίστωσιν ἀναπληρωτικὴν μετὰ 10 ἡμέρας.

§121Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Ναυτικῶν). Τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι ἡ ἐπισκευή.........

§122ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὸν τώρα νὰ ἀπαντήσητε.

§123ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἦτο οἰκονομία, ἀλλὰ ἀπρονοησία τὴν ὁποίαν, ἐκάματε. Ἔχομεν ἔτι μίαν οἰκονομίαν, τὴν ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης πρὸς ἀγορὰν γαιανθράκων. Ἐγὼ ὅμως οὔτε εἰς αὐτὴν πιστεύω, διότι καὶ πέρυσιν ἐν ᾧ εἴχομεν ὑπολογίσει τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν δι’ ἀγορὰν γαιανθράκων, ἐπληρώσαμεν καὶ ἄλλο διὰ πιστώσεως. Αὔριον, ἐὰν τὸ ἀτμοκίνητον δὲν δύναται νὰ κινηθῇ ἄνευ γαιανθράκων, ἢ θ’ ἀγοράσῃ ἢ θὰ μείνῃ ἀκίνητον.

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κινεῖται διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ.

§125ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν καταγίνεται ν’ ἀνακαλύψῃ ὁ κ. Πετράκης τὸν ἠλεκτρισμόν. Οἱ γαιάνθρακες καὶ ὁ ἄρτος δὲν δύνανται νὰ ἐλαττωθοῦν. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχομεν καὶ μίαν περίεργον οἰκονομίαν εἰς τὰ ναυάγια· φαίνεται ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐκ μετεωρολογικῶν παρατηρήσεων προβλέπει ὅτι θὰ ἔχωμεν εἰς τὰ 1871 ναυάγια, καὶ καμμίαν τρικυμίαν. «Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν». Καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο δὲν ἐτηρήθη ἡ ἀπαιτουμένη ἀκρίβεια· νομίζω ὅτι εἰς τὰ χρεωλυτικὰ δάνεια συνέβη μέγα λάθος· ὑπελογίσθησαν τὰ φράγκα ἀντὶ δραχμῶν. Κατὰ τὴν μετὰ τῆς τραπέζης σύμβασιν τὸ δημόσιον ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὸ δάνειον τῶν 9 ἑκατομμυρίων φράγκων ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους ὡς ἑξῆς. ἀ. δόσις 15 Ἰανουαρίου διὰ τόκους φρ. 427,500 διὰ χρεωλύσια φρ. 327,500· βʹ. δόσις 15 Ἰουλίου διὰ τόκους φρ. 411,314, διὰ χρεωλύσια φρ. 343,010· τὸ ὅλον διὰ τόκους φρ. 839,444, διὰ χρεωλύσια 670,510. ἐν ὅλῳ φρ. 1,509,914, τὰ ὁποῖα πρὸς δρ. 1,12 φέρουσι δραχ. 1,691, 137 καὶ οὐχὶ 1,509,943, ὡς σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ,

Μένει λοιπὸν νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ ποσότης αὕτη. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν περιλαμβάνων ἐλάττωσιν ἐκ δρ. 120,000 διὰ τὰς ἀποδοχὰς χαρτοσήμου, ἐπὶ 3 κατὰ συνέχειαν ἔτη πληρόνομεν 700,000 δρ. δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους λόγους ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφ’ οὗ δὲν ἐλαττόνει τὸ εἰσόδημα τοῦ χαρτοσήμου, θέλει νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ἀποδοχὰς, αἵτινες αὐξάνουν κατὰ λόγον τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσοδήματος· ἐὰν ἔχῃ τὸ ἴδιον εἰσόδημα, πῶς θέλει νὰ ὑπολογίσῃ ὀλιγωτέρας ἀποδοχάς; Καθ’ ὅλους τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ 1869 καὶ 1870 δρ. 120,000 ἐπληρώσαμεν εἰς ἀποδοχὰς χαρτοσήμου· προστεθήτωσαν ἄρα εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν 120,000 δραχ. διὰ τὰς ἀποδοχὰς τοῦ χαρτοσήμου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέφερεν εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας ἐλάττωσιν ἐκ δρ. 42,000, καὶ ἐντεῦθεν νομίζω ὅτι εἶναι λανθασμένη ἡ οἰκονομία αὕτη, διότι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1869 ἐδαπανήθησαν δρ. 2,164,000 καὶ ἀντὶ νὰ μείνῃ εἰς τοῦτο ἠλάττωσε καὶ τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὰ 1870 ἐκ δραχ. 2,073,224, περιορίσας ὁ κ. ὑπουργὸς αὐτὰ κατὰ τὸ 1871 εἰς δραχ. 2,030,624. Ὥστε νομίζω ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ οἰκονομία δὲν εἶναι πραγματική· καὶ πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ αὐτὸ τὸ κονδύλιον. Δὲν εἶναι οἰκονομία ἡ ἀπάλειψις τῶν 100,000 δραχ. δι’ ἀγορὰν ἅλατος, διότι αὐτὴ εἶναι μία ἀνάγκη ἔκτακτος. Πέρυσι π. χ. ἀγορὰ ἅλατος ὑπηγορεύθη ἔκ τε τῆς ἐλλείψεως αὐτοῦ καὶ ἐκ τῆς εὐφορίας τοῦ ἐλαιῶνος, ὅστις ἀπῄτει πλείονα κατανάλωσιν. Φαίνεται δὲ ἡ καλλιέργεια τοῦ ἅλατος παρήγαγεν ὀλιγώτερον ἅλας. Ἐκ τούτου ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγοράσῃ ἅλατα διὰ νὰ προμηθεύσῃ εἰς τοὺς κατοίκους, ἦτο μία δαπάνη ἔκτακτος, μὴ ἐπαναλαμβανομένη κατ’ ἔτος.

§126ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ποῖος τὸ ὑπολογίζει;

§127ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καταλογίζεται ὡς οἰκονομία ἡ ἐλάττωσις τῶν συντάξεων. Δὲν φέρω γνώμην ἐὰν ᾖναι ἄδικος ἢ δικαία, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι φορολογία μᾶλλον ἢ ἐλάττωσις δαπάνης καὶ ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀρχίσωμεν ἄλλοθεν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς εἴδατε, οὐδεμίαν οἰκονομίαν φέρει εἰς τὸ προσωπικόν· εἶπε ὅτι ἐγένοντο ἄλλοτε πολλαὶ οἰκονομίαι, διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἄλλας σήμερον ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν προσώπων φέρει βλάβην εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους· βλάβην φέρει ἡ κακὴ ποιότης τῶν προσώπων, ἡ κακὴ αὐτῶν λειτουργία, ἡ κακὴ ἐκλογὴ, ἡ κακὴ ἐπιτήρησις τῶν ὑπαλλήλων. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς συνετάχθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, φέρει ἔλλειμμα 621,000. Ἀλλὰ εἰς τοῦτο ὀφείλετε νὰ προσθέσητε, ὡς ἤδη ἀπεδείξαμεν, τὸ

Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσητε τὸ πιθανὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν κατὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν ἀνεγερθησομένων στρατώνων. Ἐὰν δὲ μόνον τὸ ¼ αὐτῶν ἀνακαινίσωμεν, ἀπαιτοῦνται 500,000 δραχ. πρέπει νὰ προσθέσητε 200,000 διὰ τὸν νόμον τῶν ἐκβολάδων· βέβαια τὰς ἐκβολάδας πρέπει νὰ τὰς καλλιεργήσωμεν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ὑπουργεῖον πίστωσιν τοὐλάχιστον ἐκ δραχ. 200,000. Ἀναβαίνει τότε τὸ ἔλλειμμα εἰς τὸ ποσὸν 3,531,390. Ἐὰν εἰς τοῦτο προσθέσητε καὶ τὸ πιθανὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, διότι πιστεύω ὅτι ἔγεινε προκαταρκτική τις διαπραγμάτευσις, δὲν ἠξεύρω ἂν ἐτελείωσε ἢ ὄχι, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει φέρει εἰς πέρας αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεων τούτων, θέλομεν ἰδεῖ πίστωσιν ἓξ καὶ ἑνὸς ἡμίσεως, ἴσως καὶ δύω ἑκατομμυρίων· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θέλει περαιωθῆ ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου, δὲν καταλογίζω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὴν τὴν δαπάνην, ἂν καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει προσπαθήσει νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτούς. Λοιπὸν ἔχομεν τέσσαρα περίπου ἑκατομμύρια· ἐὰν δὲ ἀφαιρέσωμεν καὶ δύω ἑκατομμύρια ἐκ τῶν ἐσόδων, θέλομεν ἔχει ἔλλειμμα ἓξ περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, ἐὰν ἕως σήμερον ἔχωμεν 800,000 δραχμῶν πιστώσεις, νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους πολλὰς ἄλλας ἑκατοντάδας· πιστεύω ὅτι θέλομεν ἔχει ἄλλας τόσας. Ἀλλὰ ἂς συμψηφίσωμεν ταύτας μὲ τὰς ἀπραγματοποιήτους πιστώσεις. Ἔχομεν λοιπὸν 6,000,000 δρ. ἔλλειμμα διὰ τὸ 1870, 6 περίπου διὰ τὸ 1871· ἰδοὺ ποῦ ἐφθάσαμεν καὶ βαίνομεν εἰς τὸ βάραθρον αὐτὸ τὸ χαῖνον· θέλομεν καταντήσει τῳόντι, κύριοι, εἰς τὰ 1875 νὰ ἔχωμεν 100,000,000 ἐσωτερικὸν χρέος, 15 δὲ ἑκατομμυρίων ἐτησίαν δαπάνην πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ τοῦ χρέους. Ἀπὸ πολλοῦ χρόνου οἱ ἀντιδοξοῦντες ἀντιλέγουν ἐκφωνοῦντες πάντοτε, θορυβεῖσθε ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἔθνους εἶναι ἀθλία, ὅτι καταστρεφόμεθα οἰκονομικῶς καὶ ὅμως τὸ ἔθνος βαίνει· τῷ ὄντι βαίνει, ἀλλὰ μὲ 75000000 χρέος ἐσωτερικὸν βαίνει, ἀφοῦ πληρώσωμεν 11,000,000 δραχ. χρεωλύσια καὶ τόκους, ἀφοῦ κατεστήσαμεν τὴν πολιτείαν αὐτὴν ἀκτήμονα, ὡς τὸν Jean san terre, τὸν Βασιλέα τῆς Ἀγγλίας. Βαίνομεν, κύριοι, εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Ὅσον ἀναβάλλεται αὐτὴ ἡ χρεωκοπία, τοσοῦτον θέλει εἶσθαι μᾶλλον εἰδεχθής· ποῖος θὰ μᾶς σταματήσῃ βαίνοντας εἰς αὐτὸ τὸ χάος; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα τὸ μόνον, διὰ τὸ ὁποῖον ἤθελον συγχωρήσει πρὸς ὥραν τὴν συγχώνευσιν τῶν κομμάτων ὅλων εἰς ἓν κράμα, ὅπως ἔλθωμεν εἰς τολμηρὰ μέτρα οἰκονομίας, εἰς ῥύθμισιν τολμηρὰν καὶ ἀποφασιστικὴν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων, ὅπως θέσωμεν διὰ νόμων ὅρια ἀνυπέρβλητα, τὰ ὁποῖα νὰ περιβάλῃ ἡ θέλησις καὶ ὁ πατριωτισμός. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει σπεύσει τὸ κατὰ δύναμιν πρὸς ῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων· ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ἔβλαψε σπουδαίως· τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου εὑρέθη εἰς λαμπροτέραν κατάστασιν, ὡς οὐδὲν ἄλλο· τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο οὐδεμίαν εὗρεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίπραξιν, διότι ὅλα τὰ κόμματα τὸν συνέδραμον, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πολλοὶ ἐναντίον τῆς θελήσεώς των ἐψήφισαν νόμους, οἱ ὁποῖοι μετ’ οὐ πολὺ ἐλπίζω ν’ ἀποδειχθοῦν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν, τὴν συνδρομὴν αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν μετεχειρίσθη μόνον διὰ νὰ ψηφισθῶσι νόμοι, οἱ ὁποῖοι περιεποίησαν δημοτικότητα εἴς τινας ὑπουργούς. Ἔχομεν τὸ Λαύριον εἶπεν ὁ κύριος Δαγρὲς, βουλευτὴς Καλαμῶν, καὶ προσέτι ἔχομεν καὶ τὸ χρυσωρυχεῖον Σίφνου. Ἀλλ’ οὔτε τὸ Λαύριον, οὔτε ὁ Ὑμητὸς, ἐὰν μεταβληθῇ εἰς χρυσὸν θέλει ἐπαρκέσει. Τὰ πλούτη δὲν χρησιμεύουν, παρὰ νὰ ἐπαυξάνουν τὰς ἐπιθυμίας, ἡ καλὴ χρῆσις τοῦ πλούτου, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία αὐξάνει τὰ ἔθνη. Ἐὰν αὐτὰ τὰ μυθώδη πλούτη μᾶς διεγείρουν τήν φαντασίαν καὶ θέλομεν νὰ σχηματίσωμεν ἕνα πρότυπον στρατὸν ἐκ στρατηγῶν συγκείμενον....

§128ΛΑΠΑΣ. Μὲ τὸν Μήλιον τὶ ἐκάμετε τότε;

§129ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ὀργανώσωμεν πρότυπον στρατὸν ὑπὸ στρατηγῶν καταρτιζόμενον στόλον, ὑπὸ ναυάρχων, φθάνει τότε ὁ ἐκ χρυσοῦ Ὑμητὸς καὶ τὸ Λαύριον· δὲν ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἡ τάξις τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχει ὅρια εἰς τὰς ἀπαιτήσεις της, ὅτι ἕκαστος τῶν στρατιωτῶν μεμψιμοιρεῖ, διότι ἀκόμη δὲν ἔλαβε τὴν στρατηγικὴν ῥάβδον; Μὲ λύπην μου παρατηρῶ, ὅτι ἡ μέριμνα τοῦ παρόντος ὑπουργείου περιστρέφεται εἰς τὴν ἐξάντλησιν τῶν δημοσίων πόρων, πρὸς θεραπείαν ἡμερησίων ἀναγκῶν, ματαίων ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουν κατὰ τοσοῦτον περισσότερον, καθ’ ὅσον εὐκολώτερον τὰς θεραπεύομεν. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἦτον ἀληθὲς τὸ λόγιον κάθε πέρυσυ καὶ καλλίτερα, ἐπεθύμουν τῳόντι τὴν οἰκονομίαν ἐκείνην τὴν πρὸ 28 ἐτῶν, ὅταν κατὰ τὸ 1853, εἰς τὸν ὑπολογισμὸν αὐτοῦ τοῦ ἔτους εἴχομεν πλεόνασμα 965000 δρ. Τοῦτο λέγει ἡ ἐπίσημος διαδήλωσις τοῦ 1853, «τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἀπολογισμοῦ·

ὑπολείπεται πλεόνασμα δρ. 960,000». Ἐπίσης ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1844 φέρει ὡς πλεόνασμα 652,000 δραχμάς· ἐπίσης καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1852 φέρει πλεόνασμα 174,000 δραχμάς. Καὶ τότε ἦσαν μόνον 18,000,000 τὰ ἔσοδα· τώρα ἔχομεν 32,000,000 καὶ οὐ μόνον πλεόνασμα δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ ἐλλείμματα ἐπὶ ἐλλειμμάτων ἐκ πέντε καὶ ἓξ ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος. Τὰ ἔθνη, κύριοι, καθὼς καὶ τὰ ἄτομα δὲν μεγαλύνονται παρὰ ἐκ τῆς λιτότητος· ἀναδιφήσατε τὰς ἱστορίας τῶν ἐθνῶν καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὅλα τὰ μεγάλα ἔθνη διὰ τῆς λιτότητος τῶν ἠθῶν καὶ τῆς φειδοῦς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν δημοσίων ἀναγκῶν κατήντησαν μεγάλα· παρατηρήσατε τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατεστράφησαν, κατέπεσαν ἐκ τοῦ μεγαλείου των, διότι παρεγνώρισαν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ὅτι πᾶν ἔσοδον πρέπει νὰ ᾖναι ἀνώτερον τῶν ἐξόδων, ὅτι πᾶν ἔξοδον πρέπει νὰ ᾖναι κατώτερον τῶν ἐσόδων· εἰς πᾶν ἄτομον, εἰς πᾶν ἔθνος ἀναγκαία ἡ ὕπαρξις καθαροῦ πλεονάσματος. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, εἰς τὸ κράτος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ πλεόνασμα· τὸ ἄτομον ἐκεῖνο ἢ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐξοδεύει περισσότερα τῶν ὅσων ἐσοδεύει, ὁδεύει εἰς τὴν εἱμαρμένην καταστροφήν του. Ὅστις φροντίζει διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῆς περιουσίας του νὰ τρέφηται, αὐτὸς βεβαίως καταστρέφεται. Καὶ εἰς τὰ ἔθνη καὶ τὰ ἄτομα οἱ αὐτοὶ νόμοι λειτουργοῦσιν. Ἐμεγαλύνθη ἡ Πρωσσία, διὰ τί; διότι ὁ Φρειδερῖκος ὁ Μέγας οὐ μόνον διὰ τῶν ὅπλων, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων περιεποίησε μεγάλην δύναμιν εἰς τὸ ἔθνος του, ὥστε ἐν διαστήματι τόσων ὀλίγων ἐτῶν νὰ καταβάλῃ δύω κολοσσιαίας δυνάμεις. Παρατηρήσατε πόσον ἐπροώδευσεν αὐτὴ ἡ πρὸ μικροῦ ἄγνωστος Ῥωσσία· θεμέλια τοῦ μεγαλείου αὐτῆς ἔθηκε πρὸ μιᾶς ἑκατονταετηρίδος ὁ Μέγας αὐτῆς αὐτοκράτωρ Πέτρος. Ἠξεύρετε, ὅσοι ἀνεγνώσατε τὸν βίον του, καὶ ὡς λεπτουργὸς εἰργάσθη εἰς τὴν Ὀλλανδίαν, διὰ νὰ μάθῃ τὴν ναυπηγικὴν καὶ ἐπιστατῇ ἐν γνώσει εἰς τὴν ναυπήγησιν τοῦ στόλου· περιελθὼν πολλὰ κράτη καὶ συλλέξας ὅ,τι χρήσιμον καὶ ἀναγκαῖον εἰς τὸ κράτος του, ἐγένετο ναύαρχος καὶ στόλαρχος, στρατηγὸς καὶ οἰκονομολόγος, εἰς πᾶσαν μεταῤῥύθμισιν ἐξώδευεν ἀφειδῶς διὰ νὰ μορφώσῃ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν. Οὐδεμίαν θυσίαν ἀπέφευγεν, ἀλλ’ εἰς περιττὰς δαπάνας οὔτε ἓν ῥούβλιον ἔδωκεν. Πότε κύριοι, κατέπεσον τὰ ἔθνη, πότε ἔπεσεν ἡ Ῥώμη; Ὅταν οἱ αὐτοκράτορες καὶ αἱ αὐτοκράτειραι παρεγνώρισαν τοὺς λόγους καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκονομίας. Θέλω σᾶς διηγηθῇ ἓν ἐπεισόδειον λίαν τερπνόν. Ἀνέγνωσα, εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ῥώμης, μοὶ φαίνεται, ὅτι μία αὐτοκράτειρα, τῆς ὁποίας τώρα δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομα, εἰς τὰς περιηγήσεις τοῦ ἀπεράντου κράτους της ἔσυρεν ὄπισθέν της 1,000 ὄνους, αἵτινες παρεῖχον τὸ γάλα τῶν ἡμερησίων λουτρῶν, τῶν γινομένων πρὸς διατήρησιν τῶν μαραινομένων θελγήτρων της. Δὲν εἶπον, κύριοι, τίποτε νέον ἢ ἄγνωστον· ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχον ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς πατρίδος μου. Εὐγνωμονῶ πολὺ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἀκρόασιν μὲ τὴν ὁποίαν μὲ ἐτίμησεν, ἀλλὰ δὲν θέλω παύσει ποτὲ, ἐνόσῳ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ᾖμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, νὰ λέγω, οὐχὶ ὅπως ὁ Ῥωμαῖος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κύριος Ζαΐμης, Delenda Cartago, καταστραφήτω ἡ Καρχηδών, ἀλλὰ καταστραφήτω καὶ ἡ σπατάλη τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ ἐπὶ τῶν ἐρειπείων αὐτῆς οἰκοδομηθήτω ἡ σώφρων οἰκονομία καὶ τὸ σύμβολον τῆς προόδου, τὸ σύμβολον τοῦ μεγαλείου παντὸς ἔθνους.

§130ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον (ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦν). (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 παρὰ ¼ Μ. Μ.)