1871.04.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68

Τῆς 30 Ἀπριλίου 1871.

(Παρασκευή).

Ὥρα 2 μ. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Τσιριμῶκος.

Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος· παρευρέθησαν δὲ οἱ ἑξῆς·

(Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται. — Ἔχομεν μίαν ἀναφορὰν, ἧς πρέπει νὰ λάβητε γνῶσιν. Ὁ βουλευτὴς Ῥοντήρης ἔπεμψεν εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν ἑξῆς ἀναφορὴν, παρακαλῶ νὰ τὴν ἀκούσητε. «ἀφοῦ χθὲς ἡ πλειονοψηφία ἀπέκλεισε κτλ.» Συγκατατίθεται ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν;

§4ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἕκαστος τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ ἄδειαν ἀπουσίας, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλλῃ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνετάχθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἀπουσίας εἶναι λίαν προσβλητικὸ διὰ τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς. Τὸν κύριον Ῥοντήρην τὸν ὑπολήπτομαι, τὸν ἐκτιμῶ διὰ πολλὰ προτερήματα, ἰδίως δὲ διὰ τὴν εὐφυΐαν του, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τῷ ἐπιτρέψω νὰ μὴ σέβηται τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων, ὅπως θέλει οἱ ἄλλοι νὰ σέβωνται τὰς πεποιθήσεις τὰς ἰδικάς του. Ὁ κύριος Ῥοντήρης παραπονεῖται διατὶ ἀπέκλεισεν ἡ Βουλή...... (θόρυβος).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, μὴ διακόπτητε.

§6ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη.

§8ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν ἤκουσα καλὰ, κύριε πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπαναληφθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε λοιπὸν διὰ νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ ὅλους. «ἀφοῦ χθὲς ἡ πλειονοψηφία ἀπέκλεισε κτλ.»

§10ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ποία εἶναι ἡ προσβολή;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, παρακαλῶ, κύριοι. Ὁ κύρ. Κεχαγιᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον, θὰ τὸν ἀκούσητε, καὶ τὸν ἀντικρούετε.

§12ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὡς λόγον τῆς ἀδείας προτείνει δύω τινὰ, 1) διότι ἡ Βουλὴ ἀπέκλεισε, δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία, ἣν πρέπει πάντες νὰ σέβωνται, διότι ἡ Βουλὴ ἀπέκλεισε τὸν συναιτερισμὸν τῶν δήμων, καὶ 2) διότι δὲν τῷ ἐδόθη λόγος. Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, τὸ θεωρῶ, λέγω, λίαν προσβλητικὸν διὰ τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς· τὸ Λαύριον, τὸ ὁποῖον εἶναι γόνιμον πολλῶν ἑκατομμυρίων, φαίνεται ὅτι εἶναι καὶ γόνιμον πολλῶν παραδοξολογιῶν, κύριε πρόεδρε. Ἀπέκλεισεν ἡ Βουλὴ διὰ τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως τὸν συναιτερισμὸν τῶν δήμων; εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ τὴν σύστασιν ἑταιριῶν, ὅταν ὑπάρχῃ νόμος εἰδικὸς, ὅστις ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν ἀνωνύμων ὁμοῤῥύθμων ἑταιριῶν; Δὲν χρειάζεται, παρὰ ἓν διάταγμα, δὲν ἀπαιτεῖται νὰ γείνῃ νόμος εἰδικὸς περὶ συστάσεως οἱασδήποτε ἀνωνύμου ἑταιρίας. Οἱ δῆμοι, ὡς ἠθικὸν πρόσωπον, ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ τὸν δήμαρχον καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια, δύνανται νὰ ἐξασκήσουν τὰ δικαιώματά των, ὅπως εἷς πολίτης. Τίς ἐμποδίζει οἱονδήποτε δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἀγοράσῃ μετοχὰς νὰ λάβῃ μέρος εἰς οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν, ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον καὶ ὁ δήμαρχος εὑρίσκωσι συμφέρουσαν διὰ τὸν δῆμόν των τὴν συμμετοχὴν εἰς οἱανδήποτε ἑταιρίαν; κανεὶς βέβαια, μόνον ἀπαιτεῖται ἡ ἄδεια τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς.

§13ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἴμεθα ἐντὸς τοῦ θέματος· ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, παρακαλῶ. Σχολεῖον ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ μὴ κάμνει ὁ εἷς βουλευτὴς καὶ ὁ ἕτερος τὴν βουλὴν, δὲν περιμένομεν διδαχὴν (θόρυβος) μάθετε, κύριοι, οἱ λέγοντες τὰ τοιαῦτα, ὅτι εἶσθε ἠπατημένοι (θόρυβος) μὴ θέλετε νὰ ἐπιβάλλετε θέλησιν· βγάλτετο ἀπὸ τὸν νοῦν σας (θόρυβος).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μὴ διακόπτετε, καθήσατε παρακαλῶ.

§15ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διδάσκαλος ἐγένετο ὁ κύριος Ῥοντήρης ὡς πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ διδάσκαλος προσβάλλων τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§17ΛΕΚΚΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ μὴ διακόπτετε.

§19ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν τῷ ἐδώκαμεν, λέγει, λόγον. Βεβαίως εἰς τοιαύτην παραδοξολογίαν κρίνει περιττὸν ἕκαστος, ὅστις ἐπολέμει τὴν πρότασίν του νὰ δώσῃ λόγον, καὶ μάλιστα ὅταν, κύριοι, εἴδετε χθές, ἔπειτα ἀπὸ 15 ἡμερῶν συζήτησιν μακρὰν περὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἣν ὑπεστήριξε τόσον ἐνθέρμως ὁ κύριος Ῥοντήρης ποία εἶναι, ἐν καιρῷ τῆς ψηφοφορίας ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του.

§20ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Διὰ τί...........

§21ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ χειρότερος τρόπος τῆς συκοφαντίας νὰ μᾶς εἴπητε διὰ τί (θόρυβος)· σᾶς παρακαλῶ, λέγετε, σᾶς ἀναγκάζομεν νὰ εἴπητε τὸν λόγον (θόρυβος).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τοὺς διαπληκτισμούς.

§23ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν λοιπὸν εἶδον, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἀπέσυρον τὴν πρότασίν των περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κανονίζοντος τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως, ἐβεβαιώθητε ὅτι περιέμενον νὰ ἀποσύρουν καὶ αὐτὴν, τὴν πλέον παράδοξον κατ’ ἐμὲ, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος, περιττὸν νὰ δώσῃ τὸν λόγον, δι’ ὃ ἡ πλειοψηφία δὲν δέχεται τὴν τοιαύτην πρότασιν, διότι ἔχομεν νόμον, καθ’ ὃν δύνανται νὰ συστηθῶσιν ἑταιρίαι, καὶ ὑπάρχουσι τοιαῦται, ὑπάρχει ἡ μεταλλευτικὴ ἑταιρία, ἡ ὁποία, ἂν θέλητε, ἔκαμε καὶ πρότασιν ἂν θέλουν οἱ δῆμοι ν’ ἀγοράσουν μετοχὰς νὰ συστήσουν εἰδικὰς ἑταιρίας, ὥστε δὲν εἶναι διόλου ἀληθὲς, καὶ μετατρέπει τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, λέγων ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπέκλεισε τὸν συνεταιρισμὸν τῶν δήμων.

§24Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας, ἥτις παρουσιάζεται, συναδέλφου μας, ὅστις ἐὰν δὲν ᾖναι ψυχρὸς βεβαίως εἶναι ψυχρότερος τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, ἡ ἀναφορὰ αὕτη, περιέχουσα ὅτι ἐπειδὴ ἀπεῤῥίφθη μία πρότασις κατὰ τὴν πεποίθησίν του σπουδαία καὶ ἐθνωφελὴς, σέβεται τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ πολιτευθῇ κατὰ κόσμον, δὲν παρορᾷ τὸ πρὸς τὴν Βουλὴν σέβας, διότι γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν, κύριοι, κράσεις φλεγματικαὶ καὶ κράσεις χολερικαί. Αἱ χολερικαὶ ἐρεθίζονται, ἀλλὰ δὲν μισοῦν, αἱ φλεγματικαὶ μισοῦν, ἀλλὰ δὲν ἐρεθίζονται. Τέλος πάντων τοιαύτη εἶναι ἡ κρᾶσις τῶν χαρακτήρων· ὁ κύριος Ῥοντήρης ἐνόμισεν ὅτι ἕνεκα τῆς κακῆς ἐντυπώσεως, ἥτις τῷ προσεγένετο ἐκ τῆς ἀποῤῥιφθείσης προτάσεώς του, ὅτι ὑπερηφάνως καὶ κατὰ κόσμον δὲν δύναται ἐκπληρῶσαι τὸ καθῆκόν του, καὶ ὑπέβαλε τὴν ἀναφορὰν, ζητῶν ἀπουσίας ἄδειαν κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν εἶναι λοίδορος, εἶναι σεμνοτάτη, καὶ δὲν ἀρνεῖται, ἐπαναλαμβάνω, τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν εἰς τὴν Βουλήν. Συζητεῖ ὁ κ. Κεχαγιᾶς, χωρὶς νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, τὴν ἀφορῶσαν αὐτὸν τὸν ἴδιον, ὅστις διὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν μιᾶς ἐνστάσεώς του, ἐκήρυξεν ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον νὰ μείνῃ ἐν τῇ Βουλῇ· ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὴν γενναιοφροσύνην αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶπεν, ἂς ἐξετάσωμεν, ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἐννοεῖ νὰ προσβάλῃ τὴν Βουλὴν; διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι εὑρίσκεται βουλευτὴς νὰ προσβάλῃ τὴν Βουλὴν. Αἱ φράσεις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ἦσαν σκληρότεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας νομίζει ὅτι φέρει ἡ ἀναφορὰ αὕτη· διατείνεται ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ὅτι συκοφαντεῖται ἡ Βουλὴ διὰ φράσεων τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ποίαν συκοφαντίαν περιέχει αὕτη; θέλετε νὰ κατακρίνητε μίαν ἀναφορὰν, ἣν εἷς συνάδελφός μας μὲ ψυχρότητα ὑπέβαλε; Θέλετε νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀναφορὰν αὐτήν; Δύνασθε νὰ τὴν παραδεχθῆτε. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὴν δεχθῆτε, μὴ τὴν δέχεσθε· ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε ἡ Βουλὴ, οὔτε ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ εἴπῃ, ὅτι προσέβαλε τὴν τῆς Βουλῆς τιμήν, διότι δὲν περιέχει ἀπρεπεῖς φράσεις, οὔτε εἶναι λοίδορος, ἀλλὰ καθ’ ὅλα τὰ μέρη αὐτῆς εἶναι εὐπρεπὴς καὶ ἀληθεστάτη. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς νομίζει, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν πικρότερον νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει, εἰς δὲ τὸν κ. Ῥοντήρην, ὅτι δὲν εἶναι συγκεχωρημένον οὔτε κἂν νὰ ζητήσῃ ἄδειαν δέκα ἡμερῶν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον λέγω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ τριήμερος ἀπουσίας ἄδεια, διότι αὔριον ὁ κ. Ῥοντήρης θὰ ἦναι ἤρεμος καὶ ἥσυχος, θὰ τὸν πείσουν οἱ λοιποὶ συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον νὰ πιστεύῃ ὅτι ἔπαθον τὰ συμφέροντα τοῦ Λαυρίου, ὅτι θὰ ληφθῶσι ἐγγυήσεις ἀσφαλέστεραι, καὶ ἑπομένως θὰ προκύψῃ ὅ,τι ποθεῖ καὶ ὅ,τι ζητεῖ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσῃ εἰς τὸν κ. Ῥοντήρην συμβουλὰς ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὅτι ὑπάρχει νόμος περὶ ἑταιριῶν κτλ, διότι ἂς πιστεύσῃ, ὅτι ὁ κ. Ῥοντήρης τὰ γνωρίζει αὐτά. Λοιπὸν προτείνω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κριθῇ δυσμενῶς ἡ ἀναφορὰ τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγένετο τοιαύτη πρότασις.

§26Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι τίποτε ἀπρεπές· ἂν ὅμως νομίζῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν ἄδειαν, ἂς μὴ τὴν παραδεχθῇ.

§27ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ὁ Θεὸς τοῦ σύμπαντος.......

§28ΤΙΝΕΣ. Ἄ! Ἄ!

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπὸ τὴν δημιουργίαν θ’ ἀρχίσητε;

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ λείψουν αὐτά.

§31ΛΕΚΚΑΣ. Ἀγαπᾶτε νὰ προχωρήσω ἢ νὰ καταβῶ; Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι συναδελφός σας, ἂν ἀρχίσωμεν μὲ τὸ ἄ! ἐννοῶ, ὅτι ἡ μειοψηφία ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ καὶ οὔ! καὶ μποῦ! Τί ἀγαπᾶτε λοιπόν; μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν, ἢ δὲν τὸ ἐπιτρέπετε, ἢ θέλετε νὰ ἐπιβάλητε τὸ veto; ἐγὼ κατέρχομαι.

§32ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, εἶναι δικαίωμά σας.

§33ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ Θεὸς τοῦ σύμπαντος,—ἐπιμένω ν’ ἀκολουθήσω τοὺς καθηγητὰς τῆς πολιτικῆς, βλέπετε, ὅτι καὶ ἐγὼ ἄρχομαι ἐκ τῆς διαθήκης,—εἶπεν «ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν·» βλέπετε, ὅτι εἶμαι τακτικὸς μαθητὴς πολυτίμων καθηγητῶν τῆς πολιτικῆς· ἄρχομαι ἐκ τῆς διαθήκης. Πρό τινων λεπτῶν κατηγορητήριον ἔγεινεν ἐντίμου συναδέλφου μας κατ’ ἄλλου, διότι ἐτόλμησε νὰ γράψῃ ὀλίγας γραμμὰς εἰς ἓν χαρτίον, καὶ νὰ ὑποβάλῃ μίαν αἴτησιν εἰς τὴν Βουλήν· ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας ἐκ Παρνασσίδος ἐλησμόνησε τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἄλλοτε αὐτὸς εὑρέθη· ἐλησμόνησε τὴν θέσιν εἰς ἣν ἕτερος τῶν συναδέλφων μας, ὁ κάλλιστα καὶ πράγματι καὶ δικαίως καλεσθεὶς πατὴρ τῶν ἐκβολάδων εὑρέθη, ὅτε ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, θὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει καλπονόθευσις· ἦλθεν ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ἀναφορά· ὁ κ. πρόεδρος εἶπεν, ὅτι τῷ παρουσιάσθη, καὶ ὅτι αἱ συμβουλαί του ἔκαμαν νὰ μὴ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§34ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρουσιάσθη.

§35ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ἦλθεν ἡ ἀναφορά· διατί βιάζεσθε;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι· ὁ κ. βουλευτὴς ὁμιλεῖ, ὅπως ἀντελήφθη.

§37ΛΕΚΚΑΣ. Εἰς τὰς ἀρχὰς ὅπου ἤμην στρατιώτης διεκοπτόμην· ἤρχισα ἤδη νὰ συνειθίζω· ὅσοι θέλετε διακόπτετε· ἐπῆρα καὶ ἐγὼ τὸν ἀέρα τὸν ἐδικόν σας.

§38Ι. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἂν ἤμεθα ὀλιγώτεροι, εἴμεθα ὅμως εἰς κατάστασιν νὰ τοὺς κάμωμεν καὶ νὰ μὴ μᾶς διακόπτουν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα, ἰδοὺ, σεῖς διακόπτετε τὸν κ. Λέκαν.

§40ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ ἐκ Παρνασσίδος, ἐπαναλαμβάνω, ἔντιμος κ. συνάδελφός μας ἐβλασφήμησεν ἀπέναντι τοῦ θείου ῥητοῦ «ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν»· ἐλησμόνησεν ὅτι ἄλλοτε, διότι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε παρὰ τὴν θέλησίν του τὴν ἐκλογὴν Παρνασσίδος, καὶ ἀνεδείχθησαν παρὰ τὴν διάθεσίν του ἐκεῖνοι οἱ συνάδελφοί του βουλευταὶ, ἔφερε μίαν ἀναφορὰν καὶ εἶπεν, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἶμαι μέσα, συνάδελφός σας, θέλω νὰ ἔλθουν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐγὼ θέλω, καὶ ὄχι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐκλέγει ὁ λαός.

§41ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐζήτουν τὴν ἀκύρωσιν.

§42ΛΕΚΚΑΣ. Ἦτο ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, καὶ ἔπρεπε νὰ τὴν σεβασθῆτε· ἂν ἦσθε παλαιὸς διδάσκαλος, ἔπρεπε νὰ μάθητε τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα· ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἡ πεῖρα δὲν συνοδεύεται μὲ τὴν θεωρίαν· ἔπρεπε νὰ ἠξεύρετε, ὅ,τι ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν Βουλὴν, εἶναι νόμος, εἶναι θέλησις ἱερά· καὶ εἰς νόμον οὐδεὶς ὀφείλει οὔτε κἂν πλαγίως νὰ ἐπιφέρῃ ψόγον ἀλλὰ ποῦ ἀποτεινόμεθα, κύριοι, ὅταν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐτολμήσαμεν νὰ παρουσιασθῶμεν ἄντικρυς ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς· ἐπράξαμεν ὅ,τι ἔπραξεν εἷς συνάδελφός μας; ὄχι, ἄπαγε τῆς βλασφημίας, πολὺ μεγαλείτερον· αὐτὸς δὲν εἶπε, θέλω νὰ ἐξέλθω τοῦ περιβόλου, δὲν εἶπεν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συγκαθήσω μὲ σᾶς· ἐν τῇ ἀγανακτήσει του ὁ πατὴρ τῶν ἐκβολάδων, ὡς τὸν ὠνόμασαν δικαίως, δὲν ἔδωκε τὴν παραίτησίν του διότι δὲν ἀνεκηρύχθησαν αἱ ἐκβολάδες ἐθνικαί; Φαίνεται ὅτι ἡ αἴτησίς του αὐτὴ περιῆλθεν εἰς χεῖρας ὄχι πονηρὰς, ἀλλ’ ἀνθρώπων εἰλικρινῶν ἀγαπώντων τὴν πατρίδα, καὶ παρουσιάσθη κάπως μὲ προφύλαξιν, μὲ σέβας, μὲ παράκλησιν. Βλέπετε λοιπὸν ποῖοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀγαπῶσι τὰς ἔριδας; Βλέπετε ποῖοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀγαπῶσι τὴν εἰρήνην; καὶ αὐτὸν τὸν φανατικὸν, τὸν δίκαιον ἔχοντα, καὶ αὐτὸν τὸν πατέρα τῶν ἐκβολάδων ἐκρατήσαμεν ἀπὸ τὴν ἀγανάκτησίν του· ἄνθρωποι εἴμεθα, δὲν εἴμεθα θεοί· ἐν τῇ ἀγανακτήσει του δύναται κἄπως τις νὰ αἰσθανθῇ τι· οἱ φίλοι του, οἱ σύντροφοί του, οἱ πονοῦντες τὴν πατρίδα, οἱ θέλοντες τοὺς πραγματικοὺς συμβιβασμοὺς, οἱ ἀποφεύγοντες τὰς ἔριδας, δὲν ἀφήσαμεν νὰ ἔλθῃ ἡ αἴτησίς του ἐν τῇ Βουλῇ διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ σύγχισις. Ἦλθεν ἡ αἴτησις, ἀθώα, ἀθωοτάτη· ἴσως ὑπάρχει καμμία φράσις σκληρὰ, ὀλίγον πονηρά· πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν ζήτημα; καὶ ποῦ ζῶμεν, εἴπομεν νὰ συζητήσωμεν ἐν οἰκογενειακῇ ἀγάπῃ; καὶ ἔρχεσθε ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ λέγετε ὅτι ἀπεσύρθησαν προτάσεις; καὶ μὲ τοῦτο θέλετε νὰ ἀποδείξητε τί; ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον, ὅτι πραγματικῶς εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ἀποχωροῦμεν. Ναὶ, κύριοι, εἴπομεν ἐν οἰκογενειακῇ εἰρήνῃ νὰ συζητήσωμεν τὰ τοῦ Λαυρίου, εἴχομεν πρότασιν ἀναβολῆς, καίτοι ἔχοντες ἐν πεποιθήσει οἱονδήποτε ζήτημα, συντεῖνον εἰς τὴν ὠφέλειαν τῆς πατρίδος· ἀπεσύρθημεν, ἐζητήσαμεν μιᾶς προτάσεως τὴν ἐπιψήφισιν, ἐζητήσαμεν ἑτέρας, καὶ ἐσφάλαμεν διὰ τοῦτο; Ἡ πρότασίς μας εἶναι εὐγενὴς καὶ τὸ καυχώμεθα. Κύριοι, ὡς καὶ χθὲς εἶπον, δὲν εἶμαι ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἀντλεῖ ἐκ τοῦ πίθου τῶν κακῶν, ἐπὶ ζητημάτων μάλιστα ἀποβλεπόντων τὴν γενικὴν ὠφέλειαν τῆς πατρίδος· ἀλλὰ παρακαλῶ ἕνα ἕκαστον νὰ ᾖναι προσεκτικὸς εἰς πᾶσαν λέξιν καὶ φράσιν, διότι ἅπαξ διὰ παντὸς, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅσον ἀποβλέπει δι’ ἐμὲ, πρέπει νὰ μάθωμεν οἱ πάντες, νὰ σέβηται ἕνας ἕκαστος τὸν ἕτερον, ὡς θέλει νὰ τὸν σέβωνται οἱ ἕτεροι καὶ αὐτόν. Παρῆλθε καὶ παρῆλθεν ἀνεπιστρεπτεὶ ὁ καιρὸς καθ’ ὃν ὁ εἷς ἦγε τὸν ἕτερον· ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁ τελευταῖος τῶν βουλευτῶν ἀνήκει εἰς τὸν ἑαυτόν του, εἰς τὴν πατρίδα του καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του ἐπαρχίαν.

§43ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶπε τοὐναντίον;

§44ΛΕΚΚΑΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, σᾶς παρακαλῶ, καλοί μου σύντροφοι, ὡς συνάδελφος, ἕνας συνάδελφός μας ἐξέφερε μίαν ἔννοιαν τοιαύτην, θεωρήσατέ την, ὡς μὴ ὑπάρχουσαν, ἂς τοῦ κάμωμεν τὴν χάριν νὰ λείψῃ 8 ἡμέρας· ἔστω ἐν ἀδείᾳ, δὲν χάνει ἡ Βουλὴ τίποτε, καὶ τοιουτοτρόπως τὰ πάντα θεραπεύονται.

§45ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πολὺ παρεμόρφωσαν τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας μου οἱ κύριοι βουλευταὶ Κορινθίας καὶ Ἀττικῆς, εἰπόντες ὅτι ἐγὼ ἔκαμα κατηγορητήριον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Ῥοντήρη· ὄχι, κύριοι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου ἐνόμισα ὅτι προσβάλλεται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως ὑπερασπίσθην τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς ἀπέναντι ἐκείνης τῆς φράσεως· ἐγὼ ποτὲ δὲν κατηγόρησα τὸν κ. Ῥοντήρην· οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ ἠθέλησαν νὰ ἐξομοιώσωσι τὴν αἴτησιν, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ κ. Ῥοντήρης περὶ ἀδείας μὲ τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἄλλοτε ὑπέβαλα εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς παραιτήσεώς μου, διότι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἰς τὴν ἐκλογὴν ἔλαβε χώραν μία παρανομία· ὁποία ὁμοιότης ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ σημερινοῦ ζητήματος καὶ ἐκείνου;

§46ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε....

§47ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, κύριε Κρεστενίτη. Ὁ κύριος Ῥοντήρης, ἂν θέλετε, ἕνεκα τοῦ ἄλγους, τὸ ὁποῖον ὑπέφερεν, ἕνεκα τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἀπεφάσισε νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἦτο ἀνάγκη νὰ κάμῃ αἴτησιν νὰ τῷ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπουσιάσῃ;

§48ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ τὸν κρεμάσωμεν λοιπόν;

§49ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ὅταν ἐγὼ ὑπέβαλα τὴν ἀναφοράν, ἡ ὁποία διαφέρει σπουδαίως ἀπὸ τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Ῥοντήρη, πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν τότε δὲν τὴν ἐλεπτολόγησαν μήπως προσβάλλεται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς; Λοιπὸν ὑπῆρξαν βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι προσβάλλεται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως μὲ κατέκριναν, καὶ ἠθέλησαν νὰ σκεφθῇ ὡρίμως ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου μήπως προσβάλλεται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν ἐθεωρήθησαν κατήγοροι ἐμοῦ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐφρόντισαν νὰ ἐξετασθῇ μὴ τυχὸν προσβάλλεται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς; πῶς λοιπὸν ἐξάγετε τοιαῦτα συμπεράσματα; πολλοὶ τότε ἠθέλησαν νὰ χαρακτηρίσωσι τὴν ἀναφοράν μου, ὅτι δῆθεν προσβάλλει τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος παραιτήσεως· ἔχει σχέσιν ἐκεῖνο μὲ τὸ σημερινὸν ζήτημα; Πρέπει οἱ βουλευταὶ νὰ σέβωνται τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς νὰ μὴ τὰς προσβάλλωσι· διότι ἂν ἡμεῖς δὲν σεβώμεθα τὰς ἀποφάσεις τοῦ Σώματος, δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας νὰ μὴ σέβωνται τὰ νομοθετήματα καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας, καὶ πρέπει ἡμεῖς πρῶτοι νὰ σεβώμεθα τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας διὰ νὰ τὰς σέβηται καὶ ὁ λαός.

§50Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα ἐναντίον εἰς τὴν παραίτησίν του, καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς ἀναφορᾶς καὶ τῆς φράσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Λέγω λοιπόν, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ δὲν ἔχει καμμίαν σύγκρισιν μὲ τὴν παροῦσαν ἀναφοράν, καθόσον ὁ κ. Κεχαγιᾶς παρῃτήθη μετὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἐγὼ δὲ τότε εἶπον, κύριοι, παρῃτήθη, ἀφήσατε τὴν ὑπόθεσιν, νὰ ἔλθῃ μόνος του, καὶ ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ὁ μὲν κατεδίκασε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ ἐλυπήθη πολύ.

§51Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν παρεμόρφωσα τοὺς λόγους τοῦ κ. Κεχαγιᾶ; μόνον ἀπέκρουσα τὴν ὁρμήν του, τὴν ἄδικον, κατὰ τῆς ἀναφορᾶς, καὶ ὑπενθύμισα εἰς αὐτὸν ὅτι διὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν μιᾶς ἐνστάσεως παρῃτήθη, καὶ δὲν ἦτο βαρὺ αὐτό· πρέπει νὰ θεωρηθῇ βαρὺ τὸ παράπονον τοῦ κ. Ῥοντήρου, τὸ ὁποῖον ἔγεινε, ὄχι διὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν μιᾶς ἐνστάσεως, ἀλλὰ δι’ ἓν ζήτημα μέγα; Ἑπομένως δὲν ἔκαμα καμμίαν παρεξήγησιν, οὔτε παραμόρφωσιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ἀλλ’ ἀντέκρουσα τὴν ἀγανάκτησίν του, δὲν ἐννοῶ δὲ τὴν συκοφαντίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερε, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι προσεκτικὸς, ὅταν λέγῃ, ὅτι συκοφαντεῖται· διότι αὑτὸς συκοφαντεῖ, λέγων ὅτι συκοφαντεῖται.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνει νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια· (θόρυβος).

§53ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβῇ εἰς καμμίαν ἀπόφασιν. Ἡ ἀναφορὰ λέγει, ὅτι βαρέθηκε ἀπὸ τὴν ὄψιν τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§54ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ λέγουν ὅτι συκοφαντοῦνται.

§55ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶπον εἰς τὸν κ. Πλαστήραν, ἐὰν ἐπιμένῃ νὰ λέγῃ, ὅτι συκοφαντοῦμεν, νὰ σᾶς εἴπῃ τοὺς λόγους.

§56ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀπόφασιν, καὶ συνιστῶ μάλιστα νὰ μὴ δεχθῶμεν τὴν παραχώρησιν τῆς ἀδείας. Ἕνας ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ προσβάλῃ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσβληθῇ ἀπὸ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐμπεριέχονται εἰς τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Ἄλλως τε ὁ κύριος Ῥοντήρης πείθομαι, ὅτι δὲν τὸ ἔκαμε διὰ νὰ προσβάλῃ τὴν Βουλήν, δὲν θέλω ν’ ἀδικήσω τὸν κ. Ῥοντήρην. Ἰδοὺ, κύριοι, διατί· μὲ τὸν κ. Ῥοντήρην γνωριζόμεθα πρὸ πολλῶν ἐτῶν, εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖος ἄνθρωπος· ὁσάκις ἔλαβε καιρὸν νὰ μελετήσῃ, ἐκφέρει πολὺ ὀρθὰς ἰδέας· ἀλλ’ ἐνίοτε περιπίπτει εἰς ἓν σφάλμα ἀνθρώπινον.

§57ΤΙΝΕΣ. Θὰ δικάσωμεν τὸν κ. Ῥοντήρην; (θόρυβος).

§58ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἐξ ἐκείνων. Κύριοι, ἀνεγνώσατε ἓν ἄρθρον, φέρον τὴν ὑπογραφήν του, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται «λοιμὸς ἐν Ἀθήναις»· οἱ πάντες ἐπείσθητε ὅτι, ὅ,τι ἔγραφεν ὁ κ. Ῥοντήρης, δὲν τὸ ἐπίστευε, τοὐλάχιστον τὰ κατόπιν αὐτὸ ἀποδεικνύουσιν.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὴ δηλητηριάζετε τὸ ζήτημα· δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτιμήσωμεν τὸν ὅλον τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§60ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Μίληση, θέλω εὑρεθῆ συμφωνότατος μὲ τὸν κ. Δημητριάδην, ὅστις εἶπεν, ἂς μὴν ἀποφανθῶμεν, διότι καὶ ἐγὼ τότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ῥοντήρης ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ ᾖναι ἐδῶ.

§61ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πῶς λέγετε, ὅτι ὁ κ. Ῥοντήρης ἔγραψε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν πιστεύει, καὶ τὸ λέγετε ἐρήμην αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δίδεται ἄδεια ἀπουσίας, καὶ τίποτε ἄλλο.

§63ΤΙΝΕΣ. Ὅ,τι θέλει ἂς κάμῃ, δὲν γίνεται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§64ΛΑΠΑΣ. Εἶναι ἐλεύθερος, ἂν θέλῃ νὰ ἔλθῃ, καὶ ἂν δὲν θέλῃ νὰ μὴν ἔλθῃ, καὶ ἐγὼ τώρα ἂν θέλω πηγαίνω εἰς τὸ σπῆτι μου, καὶ ξαπλόνομαι.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὸν κανονισμὸν, καθὼς ἠξεύρετε, προτιμᾶται ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου ἦλθον, πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἓν τμῆμα ἡ ἐκλογὴ διὰ νὰ ἐξελεγχθῇ (γίνεται ὁ κλήρωσις ὑπὸ τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Τσαμοπούλου, καὶ ἔλαχεν ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸ Γʹ. Τμῆμα). Τώρα ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν τρίτον ἄρθρον. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος;

§66Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡμεῖς ὑπερασπιζόμεθα τὸ ἀκαθάριστον διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ κ. Σερπιέρης δὲν εὐχαριστεῖται.

§67ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ περὶ καθαρᾶς καὶ ἀκαθαρίστου προσόδου ὑπάρχει πρότασις ἐνώπιόν σας.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἔφερε τὴν ἑξῆς πρότασιν μετὰ τὰς λέξεις «δυνάμει πράξεως τῆς κυβερνήσεως» νὰ προστεθῇ «μετὰ προηγουμένην νομοθετικὴν ἔγκρισιν.».

§69ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ψηφισθῇ πρῶτον τὸ περὶ καθαρᾶς ἢ ἀκαθαρίστου, καὶ ἔπειτα ψηφίζομεν τὸ ἄλλο.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ τὸ ψηφιφορήσωμεν;

§71ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον λέγουσιν ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν ὄχι.

§73ΤΙΝΕΣ. Ἐπανάλαβέ το, κύριε πρόεδρε.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, κύριοι. Ὅσοι παραδέχονται τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔφερόν τινες τῶν βουλευτῶν, τοὐτέστι νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου» λέγουσιν ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι, τοὐτέστι παραδέχονται τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει «ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου» (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Λέκκα καὶ Καπετανάκου). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον ἐπὶ τῶν Λαυριακῶν ἐκβολάδων, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 131, ἐξ αὐτῶν 86 εἶπον ὄχι, 43 εἶπον ναί, δύο ἠρνήθησαν, ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 86 κατὰ 43. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἔχει τὴν τροποποίησίν του, καὶ θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§75ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι, ἐν πνεύματι δικαιοσύνης, πεποιθήσεως καὶ ἀδελφικῆς εἰλικρινείας ἐνόμισα καὶ ἐγὼ ὅτι δύναμαι νὰ συντελέσω εἰς τὴν διασάφησιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου. Ἐν πνεύματι τοιούτῳ, ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι κάμνω μίαν μικρὰν προσθήκην 2 λέξεων εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔγεινε τρίτον· τοῦτο δὲ τὸ πράττω, διότι κάπως καὶ ἐγὼ εἶμαι ζηλότυπος ὑπὲρ τοῦ Σώματος τοῦ νομοθετικοῦ, ὅπως καὶ ὑμεῖς, καὶ θέλω νὰ συμμεθέξωμεν καὶ ἡμεῖς τοῦ ὁριστικοῦ νόμου περὶ διαθέσεως, καὶ νὰ συμμεθέξωμεν χωρὶς νὰ προσβάλωμεν κεκτημένα δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως. Προσθέτω ὅθεν εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος, ὅπου λέγει τὸ ἄρθρον «ἡ μετάλλευσις δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς κυβερνήσεως» προσθέτω «μετὰ προηγουμένην νομοθετικὴν ἔγκρισιν,» ἡ ὀρθότης αὐτοῦ εἶναι φανερὰ καὶ πιστεύω, ὅτι ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὅταν μίαν τόσην μεγάλην εὐθύνην τῆς διαμοιράζῃ μὲ τὸ κοινοβούλιον πρέπει νὰ μείνῃ εὐχαριστημένη καὶ τοῦτο λέγων δὲν θέλω νὰ προσβάλω τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν, διότι δὲν ἠξεύρομεν ποία κυβέρνησις θὰ ᾖναι ἔπειτα ἀπὸ 18 μῆνας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οὐδὲν δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας περιορίζομεν, ἀλλὰ θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ συντελέσωμεν διὰ τῆς γνώμης μας ἐπὶ τῆς κατακυρώσεως.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀποφασίσῃ νὰ κατασκευασθῇ εἰς Σῶμα ἐπικυρωτικὸν ἢ ἀκυρωτικὸν δημοπρασιῶν. Ἡ Βουλὴ συνήθως μετὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας συντάσσει νόμους καὶ κανόνας γενικοὺς, ἐπιφορτίζει δὲ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ τοὺς ἐκτελέσῃ, ἀλλὰ ποτὲ δὲν ἐκτελεῖ ἡ ἰδία τοὺς νόμους, αὐτὸ εἶναι σύγχυσις ἐξουσιῶν, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ τὸ παραδεχθῆτε.

§77ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Εἰμπορεῖτε νὰ μᾶς πληροφορήσητε, διατὶ τὰ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τὰ ἐφέρατε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἐνομοθετήσατε;

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι δὲν εἴχομεν νόμον οὐδένα, διότι δὲν εἴχομεν ἡμεῖς τὸ δικαίωμα ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς νὰ διαθέσωμεν οὔτε χρήματα οὔτε περιουσίαν τοῦ δημοσίου, ἐφέραμεν ἑπομένως τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ, ὅταν ὅμως ἡ Βουλὴ κάμνῃ νόμους καὶ θέτῃ κανόνας, εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἀφίνει τὴν ἐκτέλεσιν δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς ἐκτελέσῃ αὐτὴ ἡ ἰδία· πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐκάμαμεν τὸν νόμον περὶ φυτειῶν καὶ γαιῶν διὰ τοῦ ὁποίου διαθέτομεν σπουδαῖα εἰσοδήματα, εἶναι ὀρθὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὸν τὸν νόμον καὶ νὰ εἴπῃ εἰς ποῖον πρέπει νὰ παραχωρηθῶσιν; Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι προφανὴς σύγχυσις καὶ ἀτόπημα τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον ἀφαιρεῖ καὶ τὴν εὐθύνην, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει εὐθύνη διὰ πολυπληθὲς Σῶμα. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι θέλετε δεχθῆ καὶ θέλετε θεωρήσει ὡς σπουδαίαν αὐτὴν τὴν πρότασιν, διότι δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως ἀναλαμβάνετε σεῖς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἑπομένως καὶ τὴν εὐθύνην· ἀλλὰ ἐνώπιον ποίων θὰ δώσητε εὐθύνην; ἐνώπιον βέβαια τῶν ἐντολέων σας, ἀλλὰ νομικὴν δὲν ἔχετε εὐθύνην· ὀφείλετε τὴν διοίκησιν νὰ ἐπιτηρῆτε καὶ νὰ τὴν κρίνητε· ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἐνῷ καθιεροῦτε αὐτὴν τὴν σύγχυσιν ἐγκολάπτετε συγχρόνως καὶ στίγμα εἰς ὅλας τὰς κυβερνήσεις τοῦ τόπου σας καὶ ὄχι μόνον εἰς τὰς κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἐξοχωτέρους ἄνδρας ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἀποτελέσει τὸ συμβούλιον. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω περισσότερα, διότι δὲν εἶναι ἀξία περαιτέρω συζητήσεως. Ἡ Βουλὴ δὲν θέλει παραδεχθῆ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἡ ὁποία εἶναι ὅλως δι’ ὅλου ἄσκοπος καὶ ἐναντία ὅλων τῶν κανόνων τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν καὶ ἐπιβλαβὴς, διότι μεταθέτει τὴν διοίκησιν ἐκεῖθεν ὅθεν δὲν πρέπει νὰ μετατεθῇ, καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἠμπορεῖ νὰ μετατεθῇ, διότι καταστρέφει τὴν ἀρχὴν τῆς εὐθύνης καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς.

§79ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶμαι τόσον πολὺ ἄπειρος, ὥστε νὰ μὴ διακρίνω τὰ καθήκοντα τῆς μιᾶς ἀρχῆς ἀπὸ τῆς ἑτέρας. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ δημοπρασίας, διότι δὲν πρόκειται περὶ δημοπρασίας, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συμβάσεως· σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, τὰς συμβάσεις, οἷον μεταξὺ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ λοιπῶν μετὰ τοῦ δημοσίου ποῖος τὰς ἐγκρίνει; Δὲν τὰς ἐγκρίνει ἡ βουλή; ἐκτὸς ἂν θέλητε ν’ ἀφαιρέσητε ἓν δικαίωμα ἀπ’ αὐτήν· ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ εἶπον ὅτι τὸ ἔθνος χρεωστεῖ νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰ μεγαλείτερα καὶ σπουδαιότερα συμφέροντα, καὶ νὰ φροντίζῃ ὅπως διατίθενται πρὸς ὠφέλειάν του. Δὲν βλέπω πῶς παραβλάπτονται τὰ καθήκοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, δὲν βλέπω νὰ πρόκηται περὶ δημοπρασίας, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συμβάσεως, τῆς σπουδαιοτέρας μέχρι τοῦδε καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀπὸ πολλοὺς προϋπολογισμοὺς πολλῶν ἐτῶν· διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ τὴν πρότασιν ταύτην νὰ τὴν ψηφίσῃ, διότι εἶναι καὶ καθῆκόν της καὶ δικαίωμά της, ἐκτὸς ἂν θέλῃ νὰ ἐγκαταλείψῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§81Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ὅτε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος, ἔφερον ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ προτάσεώς μου τινος, τὸ ἑξῆς· πῶς ἤθελε σᾶς φανῆ, ἔλεγον, ἐάν τις ἐπρότεινεν ἵνα ἡ ἐπικύρωσις ἢ ἀκύρωσις τῶν δημοπρασιῶν ἀφεθῇ εἰς τὴν Βουλήν; οὐδέποτε δὲ ἐνόμιζον, ὅτι ἠδύνατο ἰδέα τοιαύτη νὰ ἐξωτερικευθῇ, καὶ νὰ λάβῃ τὴν τιμὴν προτάσεως. Λυποῦμαι πολὺ, διότι ὁ ἔντιμος φίλος μου, ὁ πατὴρ τῶν ἐκβολάδων κ. Μιχαλόπουλος, ἐδέχθη αὐτὴν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς βεβαιῶ, δὲν νομίζω ὅτι σπουδαίως δύναταί τις νὰ συζητήσῃ. Καὶ πρέπει, κύριοι, νὰ προσέξητε καλὰ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν θέλει ἔχει ἄλλο ἀποτέλεσμα, παρὰ νὰ φέρῃ σύγχυσιν καὶ διατάραξιν μεταξὺ τῶν ἐξουσιῶν, τῶν συνταγματικῶν ἐξουσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφησαν ἐντὸς τοῦ θεμελιώδους νόμου τοῦ Κράτους. Τί εἶναι, κύριοι ἡ ἔγκρισις δημοπρασίας ἁπλῆς; εἶναι ἁπλῆ διοικητικὴ πρᾶξις; ἐπὶ τοιούτων πράξεων τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ δικαίωμά τι· διότι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κοινοβουλίου εἰς πράξεις διαχειριστικὰς, εἰς πράξεις ἁπλῆς διοικήσεως, ἀντίκειται εἰς τὸν προορισμόν του, ἀντίκειται εἰς τὴν ἀποστολήν του, ἀντίκειται εἰς αὐτὸ τὸ πολίτευμα. Ὅταν ἀρχίσητε ν’ ἀναμιχθῆτε εἰς τὴν διοίκησιν, δὲν θὰ ἔχητε κανὲν δικαίωμα ἐπιτηρήσεως καὶ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς διοικήσεως· θὰ ἐπέμβητε, κύριοι, εἰς ἀλλότρια καθήκοντα, καὶ ἅμα ἀρχίσητε νὰ κάμητε ἔναρξιν ἐπεμβάσεως τοιαύτης, πρέπει νὰ φοβηθῆτε καὶ τὸ ἀντίστροφον. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν «αἱ συμβάσεις ἐπικυροῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς,» διὰ τῶν συμβάσεων, ὅμως, κύριοι, πρόκειται νὰ παραχωρηθῶσι δικαιώματα, πρόκειται ἡ πολιτεία ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις, καὶ δὲν δύναται ἄνευ τῆς ψήφου τοῦ κοινοβουλίου, ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ ἔχωσιν ἰσχύν τινα αἱ τοιαῦται παραχωρήσεις. Ἀλλὰ σήμερον περί τινος πρόκειται; Σήμερον, κύριοι, κατασκευάζετε νόμον, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἰδιοποιηθῆτε, θὰ τὴν ἀφήσητε εἰς τὴν ἐξουσίαν τὴν ἁρμοδίαν, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ἐκτελεστική. Καὶ τότε, ὅταν τὴν ἀφήσητε εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν, τότε θέλετε ἔχει δικαίωμα ἐπιτηρήσεως, θέλετε ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου. Τὸ κοινοβούλιον, κύριοι, οὐδεμίαν νομικὴν εὐθύνην ἔχει· τὸ κοινοβούλιον ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ἢ τῶν ἐκλογέων του, μόνον ἠθικὴν εὐθύνην ἔχει, καὶ ἂν νομίζητε, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἐξασφαλίσητε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀπατᾶσθε, ἐξ ἐναντίας διὰ τῆς προτάσεως θέλετε βλάψει τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, διότι θέλετε παρακωλύσει τὸν συναγωνισμὸν διότι καμμία ἑταιρία δὲν θέλει παρουσιασθῆ νὰ συναγωνισθῇ, ὅταν γνωρίζῃ ὅτι 180 ἄτομα πρόκειται νὰ ἀποφασίσωσι, καὶ ν’ ἀποφασίσωσι, χωρὶς νὰ ἔχουν τινὰ νομικὴν εὐθύνην. Δὲν εἶναι λοιπὸν πρότασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσῃ, πρέπει νὰ τὴν ἀποῤῥίψετε, καὶ νὰ τὴν ἀποῤῥίψητε ἐν πλήρει πεποιθήσει, ὅτι ἀποκρούσαντες αὐτὴν, πράττετε καλὸν οὐχὶ μόνον ὑπὲρ τῶν ἐκβολάδων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον διέγραψε τὰς ἐξουσίας, ἐκανόνισε τὰ δικαιώματα ἑκάστης, καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιφέρῃ σύγχυσιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἱστορίαν δύναται νὰ ἔχῃ συνεπείας ὀδυνηράς.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κρεστενίτης.

§83ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κύριον Μιχαλόπουλον, ὅτι εἶναι σύμβασις, καὶ ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ κάμῃ πόλεμον, ἀλλ’ οὐχὶ συνθήκην· διὰ τοῦτο γίνεται ὁ νόμος αὐτὸς· ἀλλὰ τὰ παραδείγματα μὲ ἔκαμαν νὰ ἐμπιστεύωμαι περισσότερον εἰς τοὺς 187 παρὰ εἰς τοὺς 7· διότι βλέπομεν τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι μεταβάλλονται. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι εἶναι περισσοτέρα ἐμπιστοσύνη εἰς τοὺς 187· διὰ τὸν ἐλάχιστον ὅρον, παρὰ εἰς τοὺς 7, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλιφρονᾶς.

§85ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ, κύριοι, ὅτι τὸ γνήσιον, τὸ καθ’ ἑαυτὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς, ἤθελε σήμερον φιλονεικεῖται ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἐνώπιόν σας, καὶ ἤθελεν ἔτι χειρότερον, παριστάνεσθαι ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὸ σύνταγμα, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως τὸ ἐναντίον. Κατὰ τὸ σύνταγμα, κύριοι, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀπαλλοτρίωσις τῆς περιουσίας τοῦ δημοσίου ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§86ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί κάμνομεν τώρα;

§87ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀφήσατέ με, εἶσθε ἀρκετὰ εὔγλωττος, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ ἔλθετε σεῖς ἐδῶ. Κάμνομεν ἕναν νόμον, δι’ οὗ θέλομεν ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, αὐτὸ κάμνομεν ἤδη, δὲν τὸ πιστεύετε; θὰ τὸ μάθητε· ὁ νόμος θέλει νὰ δώσητε χωρὶς νὰ γνωρίζετε τί θὰ λάβετε· αὐτὴ εἶναι μία περιουσία δημόσιος· διὰ νὰ δοθῇ, ν’ ἀπαλλοτριωθῇ παρὰ τοῦ δημοσίου, ἀπαιτεῖται προηγουμένως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διότι ἐν τῇ περιπτώσει τῆς παραχωρήσεως πολλὰ ζητήματα ἠμπορεῖ νὰ ἐξετασθῶσι, καὶ παρουσιασθῶσι, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τὰ ἠξεύρῃ, ὅστις θὰ ἀποφασίσῃ, καὶ ὄχι νὰ λέγῃ ἐγὼ βαρύνομαι νὰ ἐξετάσω, καὶ ἀφίνω εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἐξετάσουν· καὶ ἂν θέλετε σήμερον ν’ ἀποφασίσετε, παραβιάζετε τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ γνωρίζητε τί παραχωρεῖτε, καὶ τί ποσὸν ἀντὶ τῆς παραχωρήσεως λαμβάνετε εἰς ἀμοιβήν· διότι μία χώρα ἢ περιουσία ὅταν παραχωρῆται, διάφορα συμφέροντα, διάφοροι περιστάσεις συνδεόμεναι μὲ τὸ ζήτημα, παρουσιάζονται. Τί παραχωρεῖτε πρῶτον, πόσοι εἶναι οἱ προσφέροντες, τί προσφέρουν. Ἀναμιγνύεσθε, λέγει, εἰς τὰ διοικητικά. Τὰ διοικητικὰ εἶναι νὰ ἐνεργήσητε τὴν δημοπρασίαν καὶ προπαρασκευάσετε τὰ πάντα, καὶ ὅταν ἔλθῃ ὁ χρόνος νὰ κάμητε μίαν σύμβασιν, θὰ ἔλθῃ ἐδῶ, διότι καὶ ἐμπορικαὶ συμβάσεις διὰ τοῦτο γίνονται διὰ νόμου. Δὲν ἠμποροῦσεν ὁ παρὼν προκαταρκτικὸς νόμος νὰ προβλέψῃ ὅ,τι ἤθελε παρουσιασθῆ· εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν ἐκβολάδων ὅλα κατ’ ἀναλογίαν ἐξετάζονται. Παραχωρεῖτε, κύριοι, περιουσίαν, δέχεσθε βάρη, θὰ πληρώνητε 350 δραχ. τὸν τόνον δι’ ἔξοδα. Λοιπὸν, κύριοι, συνταγματικῶς δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι εἶναι ἀποκλειστικὸν καὶ ὑποχρεωτικὸν δικαίωμα τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ παραχωρήσῃ μὲ κλειστὰ τὰ μάτια καὶ ἐν ἀγνοίᾳ, ὀφείλει νὰ γνωρίσῃ τί θὰ παραχωρήσῃ, καὶ τί θὰ λάβῃ. Οὐσιαστικῶς δὲ ἔχει πολλὰ τὰ ζητήματα, καὶ τότε ἠθέλατε εἶσθαι ἠναγκασμένοι, κύριοι, νὰ ἔλθητε εἰς ἐξέτασιν αὐτῶν. Ἡ καθαρὰ γλῶσσα τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ σαφὴς, σᾶς ὁδηγεῖ εἰς τοῦτο. Ἰδοὺ τί λέγει «ἀπεφασίσθη νὰ μεταβῇ ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως εἰς Λαύριον, ἵνα ἴδῃ ἐκ τοῦ πλησίον τὰ πράγματα.......................... καὶ ὅτι χίλιοι πολῖται ἐργάζονται κλπ.» Εἶδε ὅλα τὰ δάση, διασχιζόμενα ἀπὸ ὁδοὺς ἁμαξιτὰς, εἶδε ἀληθῶς ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει μία ἑταιρία, ἡ ὁποία ἐγκατεστάθη, καὶ ἡ ὁποία ἔκαμε καταστήματα πολὺ καλὰ καὶ ὁδοὺς ἁμαξιτὰς, αἱ ὁποῖαι διασχίζουν τὰ δάση. Θὰ εὕρητε, κύριοι, τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῆτε περὶ τούτου, διότι δὲν βλέπω τίποτε νὰ προλαμβάνῃ, ἢ νὰ λέγῃ ὁ παρὼν νόμος ἐδῶ. Καὶ ἐκεῖνος ὁ ἐργολάβος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς θὰ ἀναγνωρίσωμεν ν’ ἀναδεχθῇ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, αὐτὸ τοῦτο θὰ θαυμάσῃ, ὅταν ἔλθῃ ἐπὶ τόπου, θὰ ἴδῃ ὅτι ἁμαξιτοὶ ὁδοὶ, προηγουμένως κατασκευασθεῖσαι, κατέλαβον ὅλα τὰ βατὰ μέρη τοῦ ὀρεινοῦ καὶ ἀνωμάλου ἐκείνου τόπου. Θὰ ἐρωτήσῃ, αὗται αἱ ὁδοὶ δύνανται νὰ χρησιμεύσουν καὶ εἰς ἐμέ; Εἶναι τῆς δημοσίου ἀνάγκης, ὅπως ὅλαι αἱ ὁδοὶ, θὰ ὑποχρεωθῇ εἰς ἓν ἀνάλογον τέλος, καὶ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ αὐτῶν χρῆσιν, διότι ἄλλως σᾶς λέγει, ὅτι ἡ περιουσία σας εἶναι ἀποκλεισμένη καὶ δὲν δύναμαι νὰ διέλθω.

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τί σᾶς πταίω ἐγώ;

§89ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τίποτε, ἀπεναντίας σᾶς εὐγνωμονῶ, διότι λέγετε τὴν ἀλήθειαν.

§90ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα;

§91ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μάλιστα, σᾶς παρακαλῶ.

§92ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἐλησμονήσατε;

§93ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχω ἀνάγκην.

§94ΤΙΝΕΣ. Ἐφύγατε ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα.

§95ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τί εἶναι τὸ θέμα; Περὶ παραχωρήσεως περιουσίας, ἢ δὲν εἶναι αὐτό;

§96ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἴπατε εἰς τὸν κύριον πρόεδρον νὰ σᾶς τὸ ὑπενθυμίσῃ.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Περὶ ἐγκρίσεως πρακτικῶν εἶναι ὁ λόγος (διάλογοι).

§98ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Μίληση, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ τὸ ὑπενθυμίσητε, διότι μανθάνω ὅτι εἶναι περὶ ἐγκρίσεως τῶν πρακτικῶν, καὶ ἐρωτῶ ἂν αὐτὴ ᾖναι τελεία παραχώρησις, καὶ μὲ λέγουν ναί. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τελείας παραχωρήσεως, καὶ ἂν αὐτὸ δὲν ἦτο τὸ ζήτημα, ἤθελον ὁμιλήσει ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ὁμιλῶ τώρα περὶ αὐτοῦ, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Σᾶς εἶπον ὅτι αἱ ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἔκαμαν τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θαυμάσῃ· αὗται ἔχουν καταλάβει ὅλα τὰ βατὰ, ὁμαλώτερα μέρη, καὶ θέλει πᾶς τις ἄλλος ἠναγκασθῆ ὑπερορίως νὰ τὰ διαβῇ, ἂν δὲν ἔχῃ καὶ αὐτὸς δικαίωμα διαβάσεως δι’ αὐτῶν τῶν ὁδῶν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἄλλας, διότι ὅταν τὰ βατὰ μέρη ᾖναι κατειλημμένα, δὲν εἶναι εὔκολον νὰ κάμῃ ἄλλας ὑπερορίως, διότι πρέπει νὰ ἐξοδεύσῃ χιλιοπλάσια ἔξοδα, καὶ πάλιν νὰ μὴ τὰς κάμῃ. Ἰδοὺ, κύριε Μίληση, πῶς θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διασαφήσωμεν τινὰ πράγματα, διότι ἐρωτῶ, πῶς θεωροῦνται αὐτοὶ οἱ δρόμοι; ἐννοοῦνται ὅτι εἶναι κατασκευασμένοι, ὡς τῆς δημοσίας ἀνάγκης, καὶ δύνανται μὲ μίαν ἀποζημίωσιν νὰ ᾖναι εἰς χρῆσιν παντὸς ἢ ὄχι; Διότι ἂν ᾖναι τὸ δεύτερον, καὶ εἶναι ἰδιοκτήτης ἐκεῖνος, ὅστις πρῶτος κατέλαβε, καὶ ἀπεκλείσθη ὁ νέος, τότε τί θὰ διαθέσητε; βλέπετε, ὅτι ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν παραχώρησιν πολλὰ ζητήματα οὐσιώδη, ἀναπόφευκτα, θὰ ἀναφυοῦν καὶ διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὸν νομικὸν λόγον καὶ διότι δὲν ἔλυσε τοιαῦτα ζητήματα τῆς οὐσίας προηγουμένως ἡ Βουλή, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποφασισθῇ ἡ παραχώρησις οὐχὶ ἄλλως, εἰμὴ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ συνταγματικὸν καθῆκον.

§99ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; Οἱ βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν τυχὸν μέρος εἰς τὰς μετοχὰς, θὰ ἐξαιροῦνται, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὑπόθεσις;

§100ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, θὰ ἐξαιροῦνται οἱ ὑπουργοὶ ἢ ἐκεῖνοι τοῦ μεταλλευτικοῦ συμβουλίου;

§101ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται. Ἀλλ’ οἱ βουλευταὶ ἂν ἦναι 50 καὶ 60; δι’ αὐτὸ θέλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀκινδύνως δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀναμιχθῇ εἰς διοικητικὰ καθήκοντα (διάλογοι).

§102ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Δανόπουλε, σᾶς παρακαλῶ· αὐτὴ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν μοὶ κάμνετε, εἶναι πρῶτον πολὺ μακρὰ, καὶ εἶναι μία ὑποθετικὴ, τὴν ὁποίαν, ὅταν νομοθετοῦμεν, περὶ παραχωρήσεως τοσαύτης περιουσίας, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Τότε θὰ σκεφθῶμεν, ἤδη δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀπαρνηθῶμεν τὰ καθήκοντά μας· ὅ,τι κύριε Δανόπουλε, γίνεται περὶ τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου, θὰ γίνῃ καὶ περὶ ἡμῶν.

§103ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§104ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἄλλως τε, κύριε Δανόπουλε, σοὶ λέγω ὅτι ἐκεῖνα τὰ φῶτα, καὶ ἐκεῖναι αἱ ἀνακαλύψεις καὶ ἡ ἀκρίβεια, τὰ ὁποῖα εἰς ἕκαστον εἰδικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δίδει ἡ συζήτησις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν τὸ δίδει ἡ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν κάμνουν ἐκεῖνοι κατὰ μέρος, διότι ἔγειναν πράξεις τοῦ συμβουλίου τοῦ μεταλλευτικοῦ, μὴ σύμφωνοι μὲ τὸν νόμον. Ἐζήτησέ τις μεταλλεῖον εἰς τὸν Ὑμητὸν, καὶ ἔδωσε καὶ διάγραμμα.

§105ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοοῦσα νὰ μοῦ εἴπητε αὐτό.

§106ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ· μετὰ τρεῖς μῆνας ἀνεφάνη, ὅτι ἀλλοῦ εἶναι ἐκβολάδες, καὶ ὅτι διὰ τῆς κτήσεως τοῦ μεταλλείου δύναται νὰ λάβῃ καὶ αὐτάς· ἡ πρώτη ἀναφορὰ περὶ αὐτῶν ἐδημοσιεύθη εἰς δύο ἐφημερίδας· αὐτὴ ἀνεγνώσθη εἰς τὸ χωρίον ἐπὶ τρεῖς κατὰ συνέχειαν Κυριακὰς, καὶ ἔμεινεν ὁριστική. Ἠξεύρετε τὶ φαίνεται εἰς τὰ ὑποβληθέντα ἔγγραφα; ὅτι, τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον ἀπεφάνθη ὅτι τῷ παραχωρεῖ μεταλλεῖον εἰς τὸν Πειραιᾶ, ὅπερ δὲν εἶχε ζητήσει. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ἔκαμαν τοῦτο, θέλοντες ν’ ἀπατήσωσι; Νομίζω ὄχι, ἀλλὰ ἀντὶ νὰ δώσουν τὸν Ὑμητὸν, ἔδωσαν τὸν Πειραιᾶ· εἰς τὰ ἔγγραφα μέσα περὶ μεταλλείων τὸ εὗρον· ἡ αἴτησις, ὡς προεῖπον, ἐγένετο, ὅπως παραχωρηθῇ τὸ εἰς τὸν Ὑμητὸν μεταλλεῖον, παρεχωρήθη δὲ ἄνευ δημοσιεύσεως εἰς τὸν Πειραιᾶ. Λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε ὅτι παραβιάζεται ὁ νόμος καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, ὁ νόμος ἐπιτάττει ἐδῶ νὰ συζητηθῇ καὶ ἀποφασισθῇ. Ὅλα θὰ ἦναι προπαρεσκευασμένα διοικητικῶς· καὶ τότε θὰ ἔλθῃ ἐδῶ ὅπως γίνεται δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις νὰ συζητηθῇ καὶ ἀποφασισθῇ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ κανεὶς τὸν λόγον;

§108ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Νομίζω, κύριοι, τὸ ζήτημα ἄξιον μικρᾶς τινος χρονοτριβῆς. Ἐν πρώτοις εἶναι ὀρθὸν τῳόντι, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μήπως παραβιάζωμεν τοὺς κανόνας, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὴν πολιτείαν μας, καὶ ἔπειτα πῶς ἐξασφαλίζεται πρακτικῶς τὸ συμφέρον τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν. Πρακτικῶς δὲν παρατηρῶ ὅτι παραβιάζομεν τὸ καθῆκόν μας δεχόμενοι αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἥτις εἶναι σπουδαία, πρακτικὴ ἐγγύησις. Δὲν βλέπω δὲ οὔτε καμμίαν ἐπέμβασιν τῆς νομοθετικῆς εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐὰν ἐπιφυλαχθῶμεν τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς τῆς περιουσίας εἰς ἡμᾶς αὐτούς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὄχι μόνον δικαίωμα δὲν δύναται νὰ παραχωρηθῇ εἰς ἰδιώτας ἢ εἰς ἑταιρίαν, ἀλλ’ οὔτε κἂν περιουσία οὔτε κατὰ πολυχρόνιον νομὴν ἄνευ τῆς ψήφου μας. Αὐτὸ εἶναι τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι γίνονται νόμοι παρὰ τῶν Βουλῶν, οἱ ὁποῖοι παραχωροῦν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι παραχώρησις νομοθετικὴ, καὶ ἡ παραχώρησις εἶναι δικαίωμα προαιρετικόν· ἡ δὲ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν παραχώρησιν ταύτην εὐρέως ἢ στενῶς. Καὶ πρέπει νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν συγκροτεῖται ἀπὸ ἀνθρώπους, ἔχοντας διάνοιαν καὶ συνείδησιν εὐθεῖαν, διὰ νὰ καθιερωθῇ γενικὸς κανὼν τίνι τρόπῳ θὰ γίνωνται παραχωρήσεις παρ’ αὐτῆς πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν, καὶ ὅτι πάντοτε ὀφείλει ἡ παραχώρησις νὰ ᾖναι εὐρεῖα, περὶ οἱασδήποτε παραχωρήσεως καὶ ἂν πρόκηται· τὸ τοιοῦτον ὅμως ἤθελε καταστρέψει τὰ θεμέλια ἐπὶ τῶν ὁποίων θεμελιοῦνται ἅπασαι αἱ πολιτεῖαι. Γενικοὶ κανόνες, ὅταν πρόκηται περὶ παραχωρήσεως ἐξουσίας, δὲν καθιεροῦνται ὅταν τὰς ἐξουσίας διαχειρίζωνται ἄνθρωποι ἔχοντες διάνοιαν καὶ συνείδησιν. Ἐπὶ πάσης περιστάσεως, καθ’ ἣν τὰ νομοθετικὰ σώματα προσκαλοῦνται νὰ κάμωσιν τὴν λεγομένην délégation πρέπει νὰ σκέπτωνται εἰδικῶς. Καὶ τὸ ἀτόπημα τῆς ἐναντίας θεωρίας μᾶς τὸ ἐδήλωσαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἀγορεύσαντες κατὰ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν εἰς τὸ μέσον· διότι ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς τί μᾶς εἶπε; —καθημέραν δὲν δημοπρατοῦμεν τὰς προσόδους; καὶ ἐπεμβαίνει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὰς δημοπρασίας ταύτας; Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος κατέχει τόσον ὑψηλὴν θέσιν ἐν τῇ πολιτείᾳ, ἂν μὲ τὰ σωστά του ἀνέφερε τὴν ὁμοιότητα αὐτήν! ὅτι τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ κρατῇ εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις! Τί πρόκειται κατὰ τὴν δημοπρασίαν τῶν προσόδων; Ἵνα παραλείψω ὅλας τὰς ἄλλας διαφορὰς, τὰς πολὺ μεγάλας, ἐνθυμίζω μίαν μόνον. Εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν παρουσιάζονται νὰ διαγωνισθῶσι 100, 200 ἢ 300, δι’ ὅλας τὰς προσόδους τῆς ἐπαρχίας· περιπλέον οὗτοι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην οὔτε μηχανὰς νὰ φέρουν, οὔτε σιδηροδρόμους νὰ κατασκευάσουν, οὔτε πλυντήρια νὰ μεταχειρισθοῦν, οὔτε ἀτμομηχανὰς νὰ προμηθευθοῦν, οὔτε ἀποθήκας καρβούνων, οὔτε μεγάλας σχέσεις μὲ ξένον κόσμον νὰ συνάψουν. Ὁ διαγωνισμὸς εἶναι πλήρης καὶ προκειμένου περὶ τοιούτων περιστάσεων, λίαν προθύμως τὰ νομοθετικὰ σώματα δύνανται νὰ δώσωσι τὴν ἐξουσίαν των εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διότι ἔχουν ἀσφάλειαν μεγίστην, ἡ ὁποία ἀναπαύει τὴν συνείδησίν των. Παρεκτὸς τούτου τί κινδυνεύει εἰς τὰς δημοπρασίας ταύτας ἡ κυβέρνησις; —κινδυνεύει ἀντὶ νὰ λάβῃ 8% νὰ λάβῃ 7% μόνον. Ἀλλὰ περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν; πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι δὲν εἴμεθα ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχομεν καὶ συνείδησιν καὶ λογικὴν διὰ νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι εἷς κανὼν πρέπει νὰ ἰσχύῃ ἐπὶ πάσης περιπτώσεως. Ἐπὶ τῶν ὁμοίων τὸ ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὁ αὐτὸς κανών· ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἀνομοίων ποτέ. Ἔχομεν δὲ γνωστὰς ἐκβολάδας, τὰς ὁποίας ἐξετίμησαν οἱ ἐπιστήμονες εἰς 220,000,000 δραχμῶν ἀξίαν· καὶ ὅταν σᾶς παρουσιάζωσι πρότασιν νὰ ἀπαλλοτριωθῇ τὸ δημόσιον τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ τῆς περιουσίας ταύτης, λέγετε ὅτι παραβιάζονται ὅλαι αἱ θεωρίαι τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιφυλαχθῇ τὴν ἔγκρισιν, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ πράγματος ἀναξίου λόγου. Ἂς μὲ συγχωρήσωσι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εὑρίσκω τὴν λογικήν των ὀρθήν· διότι περί τίνος πρόκειται ἐνταῦθα; καὶ ἂν πρόκειται καὶ μίαν δραχ. νὰ χάσῃ τὸ δημόσιον ἐξ ἑκάστου τόνου, κάμετε λογαριασμὸν τί μέλλει νὰ χάσῃ τὸ δημόσιον! ἡ ζημία ἀναβιβάζεται εἰς ἑκατομμύρια. Δὲν πρόκειται βεβαίως περὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας διεπομένης ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, καὶ ἦτο περιττὸν νὰ τὸ ἐνθυμίσῃ τις· ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἂν καὶ περὶ αὐτῶν τούτων ἰδίως τῶν ὑπουργῶν ἐπρόκειτο, δὲν ἦτο καθόλου προσβολὴ νὰ εἴπῃ τις «δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν τοσούτῳ μεγάλην περιουσίαν» διὰ τὸν ἑαυτόν μου τοὐλάχιστον, ἐὰν ἤμην ἐγὼ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἤθελεν εἶσθαι ἀσυγχώρητον. Οὐδένα φραγμὸν θέλουν νὰ θέσουν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς περιουσίας αὐτῆς· καὶ ἔμειναν μὲ τὴν εὐχαρίστησιν, «ὅτι αἱ παρελθοῦσαι γενεαὶ μᾶς ἔδωσαν μίαν περιουσίαν» καὶ ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ περιουσία ἂν δὲν τὴν ἀσφαλίσωμεν; εἶναι πομφόλυξ. Ἡ πρότασις ἡ ὁποία γίνεται σήμερον δὲν ἐννοῶ, ὅπως τις εἶπεν τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ὅτι ἂν γίνῃ δεκτὴ θέλει δώσει κακὸν παράδειγμα, ὥστε καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ τῆς νομοθετικῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν τὴν ἀποκλείομεν ὅταν λέγωμεν ὅτι διὰ νόμου θ’ ἀποφασισθῇ ἡ ἔγκρισις· διότι ὁ Βασιλεὺς θὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Δὲν ἀποκλείομεν τὴν ἐκτελεστικὴν, διότι τὸ νομοθέτημα γίνεται, ὡς γνωρίζετε, καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὸν βασιλέα. Ἄλλως τε δὲ τοὺς ὑπουργοὺς τοὺς ἀντιπροσωποῦντας τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τοὺς ἔχομεν πράκτορας καθ’ ὅλην τὴν διαδικασίαν τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὴν ἀδικίαν τὴν ὁποίαν προξενοῦμεν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τὴν ἠθικὴν προσβολήν· πρῶτον μὲν διότι δὲν θὰ ᾖναι αὐτοὶ πάντοτε· δεύτερον δὲ διότι δὲν ἐπιτρέπεται αὐτὸς ὁ ἐγωϊσμός· καὶ τρίτον διότι ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν ὡς πολῖται νὰ εἴπουν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀκόμη ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀποφασισμένου ἤδη πράγματος, «εἶσθε ἀξιέπαινοι διότι θέλετε νὰ φέρετε μίαν πλειοτέραν ἐγγύησιν ἐπὶ τῶν μεγίστων συμφερόντων τῆς πατρίδος μας.» Ῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν, διὰ νὰ διΐδητε ὅτι τὰ πάντα μένουσιν ἀόριστα· ἀλλ’ ὡς παρατηρεῖτε, σᾶς προτάττουν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς κυβερνήσεως· καὶ ἐλησμόνησαν ὅτι ἐν αὐτῷ τῷ νόμῳ τὴν συνέτριψαν, διότι δὲν ἐνεπιστεύθησαν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς ἀλλ’ εἰς ἐπιτροπὴν ὑπαλλήλων νὰ προαποφασίσῃ καὶ νὰ προαποφασίσῃ ὑποχρεωτικῶς δι’ αὐτοὺς, καὶ ἐκ τῆς ψήφου αὐτῶν νὰ ἐξαρτηθῇ τὸ πᾶν, χωρὶς κἂν νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ τεθῇ ἐλάχιστος ὅρος ἔλαττον τοῦ ὁποίου νὰ μὴ τοῖς ᾖναι ἐπιτετραμμένον νὰ κάμωσι τὴν παραχώρησιν. Δὲν ἔχετε λοιπὸν οὔτε τὴν ἐγγύησιν τῆς κυβερνήσεως, διότι καὶ αὐτὴ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπεβλήθη εἰς τὴν κηδεμονίαν μιᾶς ἐπιτροπῆς ὑπαλλήλων. Βεβαίως ὅταν πρόκηται περὶ τόσον μεγάλου συμφέροντος τὰ πρόσωπα ἐλλείπουν ἀπὸ τοῦ μέσου, ἐξαφαντοῦνται, καὶ αἱ βουλαὶ δὲν τὰ λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν. Διὰ τοῦτο ἔχομεν δίκαιον καὶ περὶ τῶν κυβερνήσεων νὰ κάμωμεν λόγον καὶ περὶ τῶν ἐπιτροπῶν, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα. Ῥίψατε βλέμμα ἐξεταστικὸν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἵνα ἔχετε πρόχειρον ἀπάντησιν πρὸς τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ὅταν σᾶς ἐρωτήσουν οἱ ἐντολεῖς σας «μὲ ποίας ἐγγυήσεις περιεβάλατε αὐτὸν τὸν νόμον;» Τί ὅμως θὰ ἀπαντήσητε; ἐγὼ δὲν βλέπω καμμίαν ἐγγύησιν. Λοιπὸν ἡ πρότασις ἡ προταθεῖσα δὲν παραβιάζει τὸ Σύνταγμα· ἡ ἐναντία τὸ παραβιάζει. Δεύτερον, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τίθεται ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν ἐπιτροπῆς ὑπαλλήλων. Τρίτον, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως, οὐδενὸς περιορισμοῦ, καὶ εἰς τὴν αὐθαίρετον θέλησιν μιᾶς ἐπιτροπῆς ὑπαλλήλων ἀφίνομεν τὴν διάθεσιν ἑνὸς μεγάλου πλούτου· τέταρτον, οὐδεμία σύγκρισις δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ αὐτῆς τῆς περιουσίας καὶ ἐκείνης ἣν κατ’ ἔτος διαθέτομεν διὰ δημοπρασίας· προσέτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ὁμοιότης, διότι δὲν συνοδεύουσι τὰς δύο ταύτας ὑποθέσεις, τὰ δύο ταῦτα ἀντικείμενα, αἱ ἴδιαι περιστάσεις καὶ αἱ αὐταὶ ἐγγυήσεις. Διὰ τοῦτο φρονῶ, κύριοι, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, εἶναι ἄξιον τῆς βουλῆς νὰ εἴπῃ «δὲν κάμνω τὴν παραχώρησιν τὴν ὁποίαν συνήθως κάμνω εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ φέρω περιορισμόν, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ μὴν ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν ἄμεσον ψῆφόν μου ἡ διάθεσις 220 ἑκατομμυρίων περιουσίας τοῦ ἔθνους.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τέλος πάντων, κύριοι, τὸ ἴδιον ἐπανέρχεται ζήτημα· θέλουν ν’ ἀκυρώσητε, ὅ,τι ἐψηφίσατε· αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός των καὶ τοῦτο θέλει εἶσθαι τὸ ἀποτέλεσμα. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν μᾶς βασανίζουν, θέλουν ν’ ἀποδείξουν, ὅτι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ, δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς, καὶ ἐζήτησαν διὰ τοῦτο τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου, χάριν τούτου ἡ πολυήμερος συζήτησις· ἐξετάσατε τὰς σκέψεις καὶ συλλογισμοὺς των περὶ τούτου καὶ εἴπατε, ὅτι εἶναι ἀνάξιοι νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ δεχθῆτε ὅ,τι ἐδέχθητε. Ὅλα ὅσα σᾶς λέγουν σᾶς τὰ εἶπον ἀπὸ προχθές. Σᾶς ἐξηγήσαμεν τὴν σημασίαν τῶν ἐγγυήσεων τοῦ νομοσχεδίου· σᾶς ἀπεδείξαμεν ὅτι ἀσφαλίζεται ἡ δημοσία περιουσία· ἐπείσθητε, ἀπεῤῥίψατε τὰς ἐνστάσεις, τὰ ἴδια σᾶς ἐπαναλαμβάνουν κατ’ ἄλλον τρόπον τώρα· ζητοῦσιν τὸ νομοσχέδιον νὰ μεταβληθῇ εἰς προπαρασκευαστικὸν ἁπλῶς· δὲν εἶναι τὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μέχρι χθὲς σᾶς ἔλεγον; καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἀπεφασίσατε ἤδη; ἂν παραδεχθῆτε τὴν γνώμην των σήμερον ἐπανέρχεσθε εἰς τὰ προαποφασισθέντα. Ἔπρεπε νὰ ἔχουν περισσότερον σέβας πρὸς ὑμᾶς, νὰ σέβωνται τὰς ἀποφάσεις σας καὶ νὰ μὴ προσπαθῶσι νὰ σᾶς πλανήσωσι, ὥστε ν’ ἀρνηθῆτε οἱ ἴδιοι ἑαυτούς! Κύριοι, ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν πρότασιν, διότι αὐτὴ ἡ ἰδέα εἶναι γελοία, τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως. Πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε ἐπὶ τῶν πρακτικῶν τοῦ πλειστηριασμοῦ ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία ἢ ὡς ἐκτετελεστικὴ; ἂν πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε ὡς ἐκτελεστικὴ, ἀπωλέσατε τὴν ἰδιότητά σας, δὲν εἶσθε βουλευταί, εἶσθε ὑπάλληλοι ἄλλης ἐξουσίας, ἐὰν πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία· ὅλη ἡ ἐργασία ἡ μέχρι τοῦδε εἶναι ματαία, διότι θὰ κάμετε νέον νόμον, ὅστις δύναται νὰ μεταβάλῃ καὶ καταστρέψῃ ὅ,τι ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ὁ παρὼν νόμος δὲν ἔχει ἀξίαν οὐδεμίαν, διότι δύναται νὰ μεταβληθῇ καὶ νὰ γείνῃ ἡ πρᾶξις τῆς κατακυρώσεως, νόμος ὅλως νέος· λοιπὸν παραδεχόμενοι τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν σᾶς προτείνουν θέλουν νὰ ἀποκαταστηθῆτε γελοῖοι, θέλουν ὑποβιβασθῆτε προσέτι εἰς τὴν θέσιν τῶν ὑπαλλήλων, θέλουν νὰ κηρύξητε ὅτι, ὅ,τι ἀπεφασίσατε, δὲν εἶχε σπουδαιότητα· ποῖος θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν δημοπρασίαν ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι τὰ τῆς δημοπρασίας δὲν ἔχουσι βασιμότητα; Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὰ ἀνατρέψῃ, διότι νέον θὰ ψηφίσῃ νόμον, ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν ἀνατρέπει ὅλον τὸ σύστημα τῶν ἐργασιῶν μας; Κύριοι, βεβαίως οὐδεὶς δύναται ἄνευ τῆς ἀποφάσεως καὶ ἐγκρίσεώς σας νὰ διαθέσῃ τίποτε, ἀλλὰ τότε ἐπιφυλάττετε ὁλόκληρον τὴν ἐξουσίαν εἰς ἑαυτοὺς, δύνασθε νὰ εἴπητε, καὶ κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀντιταχθῇ, δὲν θέλομεν νόμον, δὲν κανονίζομεν σύστημα· ἂς κάμῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ὅ,τι θέλῃ, προπαρασκευαστικῶς, ὅταν ὅμως ἔλθῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἐπειδὴ θὰ κανονίσῃ τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, θὰ διαθέσῃ περιουσίαν τοῦ δημοσίου, τὰς συμφωνίας της θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισίν μας, καὶ αὐτὸ εἶναι ὀρθὸν, ὁ νόμος τότε εἶναι ὅλως περιττὸς, καὶ βεβαίως αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν οὐδεὶς τὴν ἀρνεῖται, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ καὶ δύναται νὰ τὸ κάμῃ, τὸ πράττετε κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, καὶ θέλετε μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀποφασίσει οὕτω ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τοῦ Πιὰτ, ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ, κύριοι, κανονίζῃ ἄμεσον ἐκκαμίνευσιν ἢ συναγωνισμὸν, θέτει ἐλαχίστους ὅρους, προθεσμίας καὶ ὅρους κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θέλει ἐνεργήσει, συντάττει τὸν νόμον καὶ τοῦτον τότε ἐκτελέσει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Δύω συστήματα, κύριοι, ὑπάρχουν λογικὰ καὶ ἀληθῆ, ἢ νὰ μὴ κάμητε ποσῶς νόμον, καὶ τότε θὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα πᾶσα σύμβασις νὰ τὴν ἐγκρίνητε, ἢ θὰ κάμητε νόμον, καὶ τότε θὰ ἐκτελεσθῇ οὗτος ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν. Ποῦ ἠκούσθη νὰ κάμητε νόμον κανονίζοντα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις καὶ ἔπειτα αὐτὸν τὸν νόμον νὰ τὸν ἐκτελέσητε ὑμεῖς δι’ ἑτέρου νόμου; αὐτὸ οὔτε εἰς τὴν Ἀβυσσυνίαν δὲν ἠκούσθη, διότι καὶ ἐκεῖ τέλος πάντων τὴν ἀπόφασιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐκτελεῖ. Τὸ ζήτημα τοῦ ποσοῦ, μικροῦ ἢ μεγάλου, περὶ οὗ ἡ ἀπόφασις δὲν μεταβάλλει τὸν κανόνα. Ὁ κανὼν μένει ὁ αὐτὸς καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ὀλίγα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα, ἐκτελοῦσα τοὺς νόμους ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία, διαθέτει· διαθέτει τὰς ἐθνικὰς προσόδους, τὰ ἐθνικὰ κτήματα, τὰς ἐθνικὰς γαίας τὰς ὁποίας ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐπεφορτίσθη νὰ διαθέσῃ δυνάμει νόμων, καὶ ἡ περιουσία αὕτη εἶναι μεγάλη. Τὸ αὐτὸ πρόκειται νὰ γείνῃ καὶ ἐνταῦθα, οἱ ἐναντίοι σᾶς λέγουν ν’ ἀνατρέψητε ὅ,τι ἕως τώρα παρεδέχθητε καὶ ἀπεφασίσατε. Καὶ τὸ σύστημα τοῦ πολέμου κατὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ ἴδιον· ἀπὸ προχθὲς πολεμοῦντες τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, καταδικάζουν τὰς λεπτομερείας καὶ θέλουν ὡς ἐκ τούτου νὰ ἀποῤῥίψωσι τὴν ἀρχήν ἀλλ’ ἂν αἱ λεπτομέρειαι ᾖναι κακαὶ, προτείνατε, τί ἔχετε σεῖς νὰ προτείνετε καλλίτερον, ἀλλὰ μὴ ζητῆτε τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς ἀρχῆς μὲ κενὰς φράσεις ἀκόμη δὲν ἤλθομεν εἰς τὸ μέρος τὸ κανονίζον τὴν συγκρότησιν τοῦ μεταλλευτικοῦ συμβουλίου, καὶ μολαταῦτα τὸ ἐπιχείρημα διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησαν ν’ ἀποῤῥίψουν τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἡ κακὴ αὐτοῦ συγκρότησις. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς συνετρίψαμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς ἐξουσίας διὰ τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ, διότι ἂν τῳόντι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς ἐξουσίας συνετρίβη διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, συνετρίβη ἀπὸ τὰ 1861, ὅτε κατὰ πρῶτον εἰσήχθη εἰς τὸν νόμον τῶν μεταλλείων, οὐδεὶς ὅμως εἶπεν ὅτι προσβάλλεται ἡ τιμὴ καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς κυβερνήσεως δι’ αὐτοῦ· οὐδεὶς παρεπονέθη· ἡ πρόκλησις τῶν φώτων καὶ τῆς συνδρομῆς ἀνδρῶν σοβαρῶν εἰς μίαν τόσον σπουδαίαν ἀπόφασιν δὲν εἶναι κακὴ οὔτε ἐπιβλαβὴς, οὔτε προσβάλλει τὴν ἀξιοπρέπειαν οὐδεμιᾶς ἐξουσίας· καὶ μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τὸ ὁποῖον ἡ ἀπόφασίς σας θὰ ἔχῃ ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει ὑπόληψιν τῶν μελλόντων ν’ ἀποφασίσωσι, ὅτι ἀπέβλεψα εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ ὑπουργείου· διόλου δὲν ἐθέσαμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν ὕπαρξίν μας, τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθεωρήσαμεν ὅλως οἰκονομικὸν, μεγάλου κοινοῦ συμφέροντος, καὶ διὰ τοῦτο εἴπομεν καὶ ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι θέλομεν δεχθῆ πᾶν ὅ,τι ἡ Βουλὴ ἤθελε νομίσει ὡς ὀρθὸν, διότι πρόκειται, τὸ ἐπαναλαμβάνω, περὶ μεγάλων συμφερόντων, οὐχὶ δὲ περὶ τῆς ὑπάρξεώς μας· ἅμα τελειώσῃ ὁ νόμος, σᾶς προκαλοῦμεν νὰ θέσητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἡμεῖς τὸ δεχόμεθα, ἵνα σᾶς δείξωμεν ὅτι οὐδεμίαν προσκόλλησιν ἔχομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ εἰς τὰ μεγάλα τῆς πατρίδος συμφέροντα, δὲν θέλομεν δὲ εἰς πολιτικὰς καὶ φιλοσοφικὰς συζητήσεις νὰ θυσιάσωμεν τῆς πατρίδος τὰ συμφέροντα. Κύριοι, τὸ μεγαλείτερον κακὸν εἰς ἕνα τόπον εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ σύγχυσις, ὁ σφετερισμὸς τῶν ἐξουσιῶν· τὴν σύγχυσιν αὐτὴν καὶ τὴν ταραχὴν αὐτὴν, τὴν παραβίασιν τῶν καθεστώτων, δὲν ἀναπληροῦν αἱ ὑλικαὶ τυχὸν ζημίαι ἢ ὠφέλειαι. Ἂν αἱ κοινωνίαι πάσχουν ποῦ, ἂν δυστυχοῦν, τοῦτο προέρχεται οὐχὶ διότι ὑπέστησαν ὑλικὰς ζημίας ἢ ὠφελείας, ἀλλὰ διότι συνέχεσαν τὰς ἐξουσίας· ἡ ἀποῤῥόφησις ἔφερε τὴν ἀταξίαν, τὴν παραλυσίαν καὶ τὸ αὐθαίρετον ὤθησε τοὺς λαοὺς εἰς τὴν καταστροφήν. Προτιμῶμεν ἡμεῖς λοιπὸν, αἱ ἐξουσίαι νὰ μένουν ἐντὸς τοῦ κύκλου, τὸν ὁποῖον ὥρισεν εἰς αὐτὰς τὸ Σύνταγμα, διότι ἡ παραμικρὰ παραβίασις ἢ ἐπέμβασις μιᾶς ἐξουσίας εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἄλλης καὶ τὴν δικαιοδοσίαν, ὅταν ἦναι μάλιστα αὐθαίρετος, θέλει ἔχει τὰς πλέον ὀλεθρίας συνεπείας. Νομίζετε ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον καὶ πρέπει νὰ τὸ παρατρέξωμεν; νομίζετε ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, ὅτι οὐδὲν συμφέρον ἀπόλλυται; Σᾶς ἐρωτῶ ὅταν εἷς νόμος καθιερῇ τὴν διάθεσιν τῶν ἐκβολάδων διὰ συναγωνισμοῦ καὶ ὁ συναγωνισμὸς αὐτὸς περιβάλλεται μ’ ἐγγυήσεις, ὥστε τὸ ἀποτέλεσμα ἀσφαλίζεται, ποῖος ὁ κίνδυνος τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς πατρίδος, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα ἐπίτηδες μεγαλοποιοῦν; Ἂν ἡ κοινωνία ἐξηχρειώθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οὐδεμία νὰ ὑπάρχῃ ἀσφάλεια, οἱ δὲ κίνδυνοι ὑπάρχουσιν ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἐξουσιῶν τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει ἀσφάλεια τότε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅταν αἱ ἐξουσίαι περὶ ὧν πρόκειται ἦναι προϊόντα τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης σας; ἔχομεν παραδείγματα ἀτόπων, σᾶς εἶπον, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; ἀλλὰ τίποτε δὲν ἔγεινεν ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ποτέ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν εἶναι συνυπεύθυνος ἂν ἔλαβον χώραν ἄτοπα.

§110ΛΕΚΚΑΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς ὅ,τι λέγει περὶ τοῦ σιδηροδρόμου.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς λέγω ἀκόμη καὶ ἄλλο τι τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γνωρίζητε· ἂν ὑπάρχῃ μία κυβέρνησις κακὴ καὶ θελήσῃ νὰ πράξῃ ἓν ἄτοπον, ἠξεύρετε ποῦ θὰ σπεύσῃ νὰ καταφύγῃ; εἰς τὴν προστασίαν τῆς Βουλῆς.

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀληθές.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ εὐθύνη διὰ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν εἶναι μεγάλη, ἐπισύρει καὶ ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς καταστροφάς· ἀλλ’ ἡ εὐθύνη διὰ τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι τίποτε· εὐθύνη μεταξὺ 200 ἀνθρώπων δὲν εἶναι σπουδαία· νομικὴ πρὸ πάντων εὐθύνη δὲν ὑπάρχει. Ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ μίαν ἀπόφασίν μας; Καλὸ κακὸ τὸ ἀπεφασίσαμεν ὅλοι. Δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε τὸν πατριωτισμόν σας οὔτε τὴν ἀφοσίωσίν σας πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, ἄπαγε, οὔτε τὴν εἰλικρινῆ ἐνέργειάν σας. Ἀλλὰ, κύριοι, εὐθύνη μεταξὺ 200 ἀνθρώπων δὲν ὑπάρχει, καὶ ἂν ζητήσητε νὰ ἐνεργήσητε ὡς ὑπεύθυνοι παραβιάζετε τοὺς σπουδαιοτέρους κανόνας περὶ εὐθύνης, πράττετε πρᾶξιν ἐπικίνδυνον, ἡ ὁποία μεγάλως δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ νὰ βλάψῃ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὅταν ἀποφασίσητε, κύριοι, καὶ ἀπεφασίσατε ἤδη, νὰ κάμητε νόμον περὶ διαθέσεως τῶν σκωριῶν, καὶ ἀπεφασίσατε, ὅτι οὐδενὸς λόγου ἄξιον κρίνετε τὰ ἐπιχειρήματα τῶν πολεμησάντων αὐτὸν τὸν νόμον, ὅταν ἀπεφασίσατε νὰ κάμητε αὐτὸν τὸν νόμον, συναπεφασίσατε συγχρόνως καὶ ποῖος πρέπει νὰ τὸν ἐκτελέσῃ. Πρέπει δὲ καλῶς νὰ σκεφθῆτε, ἂν ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἐμπεριέχει δὲν σᾶς φαίνεται πλήρης καὶ τελεία, νὰ προσθέσετε ὅσας θέλετε ἄλλας· μὴ κάμετε ὅμως νόμον, τὸν ὁποῖον σεῖς νὰ θέλετε νὰ ἐκτελέσητε πάλιν διὰ νόμου· διότι ὅ,τι ζητεῖτε νὰ πράξητε εἶναι νέος νόμος ἐκτελῶν, ὅστις ἐκ προτέρων ἀναιρεῖ τὸν πρῶτον. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἂν δὲν ὑπῆρχε σκέψις ν’ ἀναιρεθῇ ὅ,τι ἀπεφασίσατε, ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἤθελεν ἔλθει, οὔτε ὐποστηριχθῆ. Ἂν δὲ νομίζητε, ὅτι πρέπει ν’ ἀναιρέσητε ὅ,τι ἀπεφασίσατε, εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε.

§114ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔφερον τὴν πρότασιν πεισθεὶς εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ἕως τότε θὰ εἶσθε κύριοι βέβαια παρόντες, διότι θὰ περάσῃ καιρὸς καὶ θὰ ἔλθῃ ὁ νόμος ὑπ’ ὄψιν σας. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ τόσον μεγάλη ἀντινομία καὶ ἀντισυνταγματικότης; Ἔπειτα, κ. βουλευταί, σᾶς ἐρωτῶ — μὲ μίαν ἐρώτησιν λύονται ὅλα αὐτά — ἐὰν ἡμεῖς ἔλθωμεν τὸν Νοέμβριον ἐδῶ ἢ καὶ τὸν Δεκέμβριον, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὅπου αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι τετελεσμένα καὶ θελήσωμεν δι’ ἑνὸς ἄλλου νόμου νὰ τὰ τροποποιήσωμεν, ὡς δύναμις νομοθετικὴ τοῦ κράτους, νὰ νομοθετήσωμεν συμφερώτερον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, νομίζετε ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν; ἀλλ’ ὄχι, τὸ ἀπεδείξατε προπέρυσι διὰ τοῦ νόμου τῶν σκωριῶν καὶ πέρυσι διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ ἐὰν δὲν τὸ εἴπαμεν εἰς τὸν νόμον, ἔχομεν τὸ δικαίωμα. Μὴ λέγετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν, αὐτὸ εἶναι παρεξήγησις· δὲν θέλετε νὰ τὸ συμπεριλάβητε, μὴ τὸ συμπεριλάβητε ποτέ, σκεφθῆτε ὅμως ὅτι καὶ ἐγώ, ὅστις τὸ ἐπρότεινα, ἔχω τὸν λόγον τὸν ἱστορικόν, βλέπω ὅτι πρόκειται νὰ μεταμεληθῶμεν μίαν ἡμέραν, θέλω λοιπὸν νὰ ἔχω τὴν συνείδησίν μου καθαρὰν ὅτι τὸ προεῖπον, καὶ δὲν τὸ παρεδέχθητε. Ὅ,τι κάμετε σεῖς σήμερον μία ἄλλη Βουλὴ δύναται νὰ τὰ μετατρέψῃ αὔριον, καὶ νὰ τὰ διορθώσῃ, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§115ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἐπιχειρήματα, κύριοι, τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, ἐὰν δὲν ᾖναι ὅπως κατηγόρησε τὰ ἐδικά μου, γελοῖα, εἶναι ὅμως σαθρὰ καὶ ἀστεῖα. Ὡμίλησεν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας μας, καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου. Εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ μᾶς σώσῃ ἀπὸ μίαν εὐθύνην πολὺ μεγάλην, τὴν ὁποίαν θ’ ἀναδεχθῶμεν, ἐνῷ αὐτὸς προσφέρεται νέος Κόδρος ν’ ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην μόνος. Φρίττω, λέγει, εἰς τὸ ἄκουσμα ὅτι πρόκειται νὰ ἐπιῤῥιφθῇ ἐπὶ τοῦ Σώματος τῆς βουλῆς ἡ εὐθύνη τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων! συμμερίζομαι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, λέγει, ἐπιβάλλων τὴν εὐθύνην ἐπ’ ἐμέ, διότι σεῖς δὲν ἔχετε καμμίαν εὐθύνην, ἐγὼ μόνος εὐθύνομαι. Ἡ εὐθύνη ἡ ἐδική σας εἶναι ἀσθενής, ἡ ἀληθὴς εὐθύνη ἀνήκει εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡμεῖς ἔχομεν πραγματικὴν εὐθύνην καὶ διὰ τοῦτο ἐφ’ ἡμᾶς μόνον τὸ ἔθνος δύναται μὲ ἀναπτυγμένην συνείδησιν ν’ ἀποδώσῃ, εἰς σᾶς δὲ οὐδέποτε, τὴν εὐθύνην τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων. Ὡμίλησε λοιπὸν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας μας καὶ συγχρόνως ὑπὲρ τῆς φιλοτιμίας μας· καθότι ἡ φιλοτιμία σας, μᾶς εἶπε, τὸ ἀπαγορεύει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν μίαν τοιαύτην πρότασιν, καὶ ἂν δι’ αὐτῆς πρόκειται νὰ κρίνετε, ἂν δύνασθε νὰ ὀχυρώσητε κάλλιον τὸ συμφέρον τοῦ τόπου· διότι ὅλοι θέλουν σᾶς εἰπεῖ, ὅτι εἶσθε μωροί, χθὲς ἀποφασίσαντες κἄτι τι καὶ σήμερον καταστρέφοντες αὐτό. Ἠθέλησε νὰ δώσῃ μίαν ἀπόδειξιν ἀμέσως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναπαυθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰπών, ἀπέχετε, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς προτάσεως ταύτης προσβάλλεται· ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, ἐξασφαλίσατε τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ ἐγὼ πᾶσαν θυσίαν τὴν δέχομαι. Τουναντίον ἠθέλησε νὰ θέσῃ ποινήν, τὴν θυσίαν τῆς φιλοτιμίας σας, καὶ μὴ ἐξετάζητε τὴν πρότασιν, εἶπεν, ἀρκεῖ νὰ μάθητε ἀπὸ στόματός μου, ὅτι ἡ πρότασις ἡ σημερινὴ τείνει νὰ ἀναιρέσῃ τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα. Ἐπρότεινεν οὕτω πρᾶγμα πολὺ τολμηρὸν ἐνώπιον ἑνὸς κοινοβουλίου καταστήσας ζήτημα φιλοτιμίας τὸ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ τόπου τὸ ὁποῖον ὡρκίσθητε νὰ φυλάξετε. Ἐὰν τὸν χθεσινὸν νόμον δύνασθε νὰ καταργήσητε καὶ ἂν ἠθέλατε ὁριστικῶς τὸν ψηφίσει, πῶς δὲν δύνασθε νὰ σκεφθῆτε ὡριμώτερον ἢ χθὲς τὰ ὁριστικῶς μὴ ἀποφασισθέντα ὅταν πρόκηται περὶ ἑκατομμυρίων καὶ περὶ μεγάλων συμφερόντων; Ἐκπλήττομαι ἀληθῶς διὰ τοιαύτην γλῶσσαν πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὤφειλε μᾶλλον νὰ ἐξετάσῃ τί τὸ ὀρθὸν ἐν τῷ ζητήματι, καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Τὰ τοιαῦτα ὅμως μηχανοῤῥαφήματα δὲν τὰ θεωρῶ ἄξια αὐτοῦ· εἶναι πλαγία σκέψις τείνουσα ν’ ἀποτρέψῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός της, καὶ συνέπεια τοῦ πνεύματος τούτου ὑπῆρξαν τὰ ἐπιχειρήματα εἰς τὰ ὁποῖα προσέφυγεν. «Καὶ πῶς, λέγει; κηδεμονίαν ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ τοῦ νομοσχεδίου μας, καὶ ἔρχεσθε νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐμπιστοσύνης τῆς βουλῆς πρὸς τὴν κυβέρνησιν, περὶ κηδεμονίας μιᾶς ἐπιτροπῆς; ὄχι· οὐ μόνον ἐδυνάμεθα ἀλλὰ καὶ ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νὰ ζητήσωμεν τῶν εἰδημόνων τὴν γνώμην.» Μοὶ ἐφάνη περίεργος αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμός· διότι οὔτε περὶ γνωμοδοτήσεως πρόκειται, οὔτε περὶ εἰδημόνων ἀνθρώπων πρόκειται. Εἶναι καθαρὰ τυφλὴ κηδεμονία· πρόκειται περὶ γνωμοδοτήσεως ἐν ἄρθρῳ 3 ἢ περὶ ἀποφάσεως τοῦ συμβουλίου; Τὸ συμβούλιον ἀποφαίνεται περὶ τοῦ πλειστηριασμοῦ, ἀποφασίζει περὶ τοῦ πλειστηριασμοῦ· τὸ συμβούλιον δὲν γνωμοδοτεῖ, ἀλλ’ ἀποφασίζει, ἡ δὲ κυβέρνησις ὑπακούει. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ εἰδικότης τοῦ συμβουλίου; ὁποία δὲ εἶναι ἡ εἰδικότης τοῦ προεδρεύοντος τὸν Ἄρειον Πάγον, τοῦ εἰσαγγελέως, τοῦ βασιλικοῦ ἐπιτρόπου καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων οὓς ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον; Δύνανται νὰ ἔχουν καὶ φῶτα καὶ πεῖραν, ἀλλὰ τῶν φώτων καὶ τῆς πείρας, τὰ ὁποῖα θέλουν οἱ κκ. ὑπουργοί, δὲν ἔχουν καμμίαν εἰδικότητα· καὶ ἐὰν ἔχουν, δύνανται νὰ τὴν ἔχουν τὰ ἄτομα τὰ ὁποῖα κατέχουν τὴν θέσιν καὶ ὄχι ἡ θέσις· ἡμεῖς δὲ περὶ τῆς θέσεως ἀποφασίζομεν. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἄτομα εἰσὶν ἐφήμερα, διότι ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους τὸ ἄρθρον διαλαμβάνει ὡς συγκροτοῦντας τὴν ἐπιτροπὴν, εἷς καὶ μόνος εἶναι ἰσόβιος ἢ δύο. Λοιπὸν, κύριοι, οὔτε περὶ γνωμοδοτήσεως πρόκειται οὔτε περὶ φώτων εἰδικῶν, ἀλλὰ περὶ τυφλῆς κηδεμονίας, καὶ τὴν τυφλὴν αὐτὴν κηδεμονίαν καταδέχονται νὰ τὴν ἀποδώσωσιν εἰς σωματεῖον ὑπαλλήλων μᾶλλον ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὴν βουλήν. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τῇ ἀληθείᾳ ὁποῖαι ἄλλαι σκέψεις δύνανται νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῆς ἀντιδράσεως ἡ ὁποία φέρεται ἐναντίον τῆς προτάσεώς μας, διότι οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ δὲν ἔχουσι καμμίαν δύναμιν οὔτε ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ῥηθέν, καί τοι οὐδόλως προκληθέντος, ὅτι μετὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐκβολάδων θέλει θέσει ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν εἶναι καύχησις αὕτη ἀξία λόγου, τὴν ὁποίαν νὰ λάβωμεν κἂν ὑπ’ ὄψιν, προερχομένη ἀπὸ κυβέρνησιν ἥτις ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τοῦ νομοθετικοῦ σώματος· Αἱ κυβερνήσεις κρίνονται περὶ τῶν διαθέσεων, περὶ τῆς ἐπιθυμίας εἴτε μετρίας εἴτε ἀκράτου αὐτῶν εἰς τὸ κατασχεῖν τὴν ἐξουσίαν, εἰς ἄλλας περιστάσεις· ἡ πρόκλησις πρὸς τὴν μειοψηφίαν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν ἔχει τίποτε ὑψηλὸν, καὶ διὰ τοῦτο ὡς εὐθεῖαν πρότασιν δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω· ἐκτὸς ἐὰν ᾖναι σαγήνη τις ἐνταῦθα ῥιφθεῖσα πρὸς ἄλλους σκοποὺς, ἀλλὰ καὶ ἄλλους ἀφορῶσα. Ἐπειδὴ δὲ δὲν βλέπω κανὲν ἰσχυρὸν ὅπλον φερόμενον πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐναντίας ἰδέας, παρακαλῶ θερμῶς τὴν Βουλὴν, πρὶν ἀποφασίσῃ, νὰ σκεφθῇ ὡρίμως τὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ καὶ τὸ χάος τὸ ὁποῖον θέλει ἀφήσει ἐκ τῆς περιφρονήσεως τῆς ἐγγυήσεως ταύτης. Ψηφίζουσα ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι μετὰ τὸν πλειστηριασμὸν τοῦ ὁποίου τὴν θερμότητα δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προσδιορίσῃ, τοῦ ὁποίου τὰς περιστάσεις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐννοήσῃ, ἂς ἐνθυμηθῇ, λέγω, ἐὰν ὁ πλειστηριασμὸς ἀρκῇ καὶ μόνος, ὑποκείμενος εἰς τὴν ἀνάκρισιν καὶ ψῆφον ἑνὸς συμβουλίου ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπὸ τυφλὴν ὑπακοὴν καὶ αὐτὴν τὴν κυβέρνησιν, καὶ, ἂν μὲ τοιαύτας ἐγγυήσεις, δηλαδὴ μὲ τοιαύτην παντελῆ ἔλλειψιν ἐγγυήσεων, μᾶς ᾖναι ἐπιτετραμμένον τόσῳ σπουδαίαν περιουσίαν τοῦ Κράτους ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν διὰ χειρὸς ἄλλων! Ἐνθυμήθην ἤδη ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις ἀντίῤῥησις περὶ τοῦ τρόπου. Τί θὰ γίνετε σεῖς σᾶς; εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς πῶς θὰ ἐγκρίνετε τὴν δημοπρασίαν; ἡμεῖς ἐνομίζομεν, εἶπεν, ὅτι τελειώσαντες χθὲς ἀργὰ, διὰ μιᾶς ἢ δύο ψηφοφοριῶν, ἐτελειώσαμεν πλέον ὁριστικῶς καὶ ἀπεκτήσαμεν τινὰ δικαιώματα ἀναφαίρετα! ὅτι ἐγλυτώσαμεν καὶ δὲν ὑπαγόμεθα πλέον εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ψῆφόν σας! καὶ εἴχομεν τὴν ἐλπίδα ὅτι ἠθέλομεν διαχειρισθῆ διὰ τῆς ἐξουσίας μας τὸ πρᾶγμα! Ἐὰν ἠθέλετε ψηφίσει χθὲς, ὅτι διὰ συμβάσεως γίνεται ἡ παροχὴ, τὸ ἐννοοῦμεν· ἀλλ’ ἐσώθημεν χθὲς ἀπὸ αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συμβάσεως ἐννοοῦμεν, ὅτι ἡ πρότασις ἡ προτεινομένη σήμερον δὲν ἦτο παραβίασις τοῦ συντάγματος, δὲν ἦτο ἐξευτελισμὸς τῆς Βουλῆς, δὲν ἦτο ἐπέμβασις αὐτῆς εἰς ἀλλότρια καθήκοντα. Ἀλλ’ ὅπως ἀπεφασίσθη τὸ ἄρθρον, ὅλα τὰ ἀτοπήματα ταῦτα ὑπάρχουσι καὶ τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι κανεὶς δὲν θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν δημοπρασίαν, ὅταν ἠξεύρῃ ὅτι ἡ πλειοδοσία δὲν κατακυρόνει εἰς αὐτὸν τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ. Καὶ τὸ γνωρίζει κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας, κύριε πρωθυπουργὲ, ὅταν θὰ προσέλθῃ εἰς Λαύριον τρεῖς καὶ τέσσαρες μῆνας πρὶν τοῦ πλειστηριασμοῦ νὰ ἐξοδεύσῃ πέντε, δέκα εἴκοσι χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ κάμῃ τὰς σπουδὰς ἐπὶ τόπου; καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν ἰδίαν καθ’ ἣν θὰ προσφέρῃ ἐν τῷ πλειστηριασμῷ γνωρίζει ἐὰν εἰς αὐτὸν θὰ κατακυρωθῇ ἐὰν ὑπερθεματίσῃ; Γνωρίζει ἓν πρᾶγμα· ὅτι μία ἐπιτροπὴ ἐξ ἑπτὰ, ὀκτὼ ἀνθρώπων θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ, ἡ μόνη ἀληθὴς μεταξὺ ἐκείνου τοῦ συμβουλίου, δηλαδὴ τοῦ νομοσχεδίου σας, καὶ τῆς βουλῆς, δηλαδὴ τῆς προτάσεώς μας. Ὅλα τ’ ἄλλα εἶναι πλημμελῆ, δὲν ἀξίζουν τὸν λόγον δι’ ὃν ἀποκρούετε τὴν πρότασιν· εἶναι πεποίθησίς σας· θέλετε νὰ ὑπερασπισθῆτε, ἀλλ’ ὑπὲρ τὸ μέτρον, τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὄχι τὰ δικαιώματα ἀλλὰ τὰ αὐθαίρετα δικαιώματα.

§116ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστ. καὶ Παιδείας). Θέλετε νὰ ὑπερασπισθῆτε ὑπὲρ τὸ μέτρον τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἶπεν, ὁ προαγορεύσας, κατερχόμενος τοῦ βήματος τούτου. Ὄχι, κύριε βουλευτὰ Μεσολογγίου, δὲν θέλομεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, παρὰ ὡς σᾶς εἴπομεν καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἐποχὴν, θέλομεν τὰ δικαιώματα ἑκάστης ἐξουσίας ἐντὸς τῆς τροχιᾶς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν διαγράφουν οἱ νόμοι τῆς πολιτείας· δὲν θέλομεν νὰ σφετερισθῶμεν τὰ δικαιώματα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, δὲν θέλομεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ σφετερισθῇ τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς, διότι καὶ εἰς τὴν μίαν περίστασιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην σᾶς εἴπομεν, καὶ σᾶς ἐπαναλέγομεν, ὅτι ἐπέρχεται ἡ σύγχυσις καὶ αὐτὸ θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν. Ἐπροσπάθησεν ὅμως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου νὰ θωπεύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς, δὲν ἐννόησεν ὅμως ὅτι ὁ ὑπερασπιζόμενος τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς προσβάλλει αὐτὴν τὴν ἰδίαν Βουλὴν. Τρεῖς ἐξουσίας, κύριοι, ἔχομεν ἐν παντὶ συνταγματικῷ κράτει, τὴν νομοτελεστικὴν, τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν δικαστικήν· σεῖς εἶσθε οἱ προωρισμένοι νὰ νομοθετῆτε, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἐφαρμόζῃ, σεῖς ἔχετε τὴν ἐπιτήρησιν, ἐπίσης ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον. Ὑποθέσατε ὅτι σήμερον θέλετε κάμει ἕνα νόμον, καὶ εἰς τὸ τέλος, ἀφοῦ θέλετε ἀναγράφει πλείστας ὅσας ποινὰς, νὰ θέσητε καὶ ἓν ἀκροτελεύτιον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγετε, ὅτι ἔχει μὲν ἀληθῶς τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἐπίκρισιν τῆς Βουλῆς· τί ἠθέλετε εἰπεῖ; ἀλλὰ, κύριοι, τί σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου; σᾶς εἶπεν ὅτι διὰ μίαν τοσαύτην περιουσίαν, δι’ ἕνα τόσον μεγάλον πλοῦτον θέλετε νὰ ἀποξενωθῆτε; ὄχι, ποσῶς ἡ Βουλὴ, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν εἶναι ἀποξενωμένη καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐννοούσαμεν καὶ ἐννοοῦμεν ὅτι πάντοτε πᾶν ὑπουργεῖον δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἀπόῤῥοια τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς θελήσεως τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει, καὶ δὲν διερμηνεύει, εἰμὴ τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς σκέψεις καὶ τὴν θέλησιν τῶν ἐντολοδοτῶν του. Ἐν αὐτῷ τῷ ὑπουργείῳ λοιπὸν ὑπάρχει ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ ἡ θέλησις καὶ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς Βουλῆς· ἐκτὸς τούτου, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ δυνάμει ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον σεῖς ἀποφασίζετε, σεῖς συντάττετε, σεῖς κατασκευάζετε, ἀκόμη κάθηται, κύριοι, καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐπίσης ἀντιπροσωπεύει πληρέστατα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς, διότι ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς. Πῶς βλέπετε λοιπὸν ἀποδιωκομένην τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὸ συμβούλιον αὐτό; ἐκτὸς πλέον ἐὰν ἐννοῇ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι τὰ ὑπουργεῖα δὲν πρέπει νὰ ἀποῤῥέουν καὶ ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ὅταν κύριοι, κατασκευάζετε ἕνα νόμον, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸν κατασκευάσητε εἰμὴ ὅταν πρόκηται περὶ διαθέσεως πραγμάτων ὁμοίων, τῆς αὐτῆς φύσεως, τὸ ζήτημα τοῦτο πάντοτε λύεται διὰ νόμου, καὶ ὄχι διὰ συμβάσεων. Αἱ συμβάσεις, εἰξεύρετε πότε παρουσιάζονται; εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐκ τῶν προτέρων ἓν νομοθέτημα δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ κανονίσῃ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ συσταθῇ μεταξὺ τῆς πολιτείας καὶ ἑνὸς οἱουδήποτε ἐργολάβου, καὶ ἐξηγοῦμαι π.χ. παρουσιάζεται ὁ ά καὶ λέγει, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ λάβω τὸ προνόμιον, νὰ κατασκευάσω ἕνα σιδηρόδρομον ἀπὸ ἐδῶ μέχρι Λαμίας, ζητῶ λοιπὸν ἀπὸ τὸ δημόσιον νὰ μοὶ παραχωρήσῃ τὰ α, β, γ, δ, κλπ. πλεονεκτήματα, ἀναλαμβάνω δὲ τὰς ε, ζ, η, θ, ὑποχρεώσεις. Ἔρχεται ἄλλος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀναλάβῃ νὰ κάμῃ νέον σιδηρόδρομον, ὄχι πλέον μέχρι Λαμίας, ἀλλὰ μέχρι Μεσολογγίου, καὶ ἐκεῖνος ζητεῖ πλειότερα προνόμια· δὲν δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ πολιτεία, νὰ εἴπῃ ὅτι, κάμνω ἕνα νόμον διὰ τοῦ ὁποίου λέγω, ὅτι εἰς πάντα ὅστις θέλει νὰ κάμῃ σιδηροδρόμους ἐν τῇ Ἑλλάδι θὰ τῷ δώσω αὐτὰ καὶ αὐτὰ τὰ προνόμια, διατί; διότι ἐξαρτᾶται πολὺ ἀπὸ τὸ ἔδαφος, ἀπὸ τὴν ἀκρίβειαν ἢ εὐθηνίαν τοῦ ὑλικοῦ, ἐκ τῆς ἐποχῆς καὶ τόσων ἄλλων περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ἐκ μέρους τῶν δύο συμβαλλομένων μερῶν, καὶ διὰ τοῦτο γίνεται ἡ σύμβασις, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἓν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ ἑνὸς ἄλλου, καὶ τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, καὶ μεταβάλλεται εἰς νομοθέτημα. Ἐδῶ πρόκειται περὶ συζητήσεως τοιαύτης, διὰ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μέσον τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας ἐπικαλεῖται ὁ κ. Δεληγεώργης; ἐδῶ πρόκειται νὰ διαθέσωμεν ἐκβολάδας, πρόκειται νὰ διαθέσωμεν εἰς φανερὰν δημοπρασίαν διὰ πλειστηριασμοῦ. Δύναται λοιπὸν ἕκαστος νὰ ἔλθῃ, ἐὰν πράγματι ὁ πλοῦτος ἦναι μέγας, διότι ὅλα τὰ κεφάλαια θὰ τρέξουν νὰ ἔλθουν, νὰ εὕρουν τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουν, εἰς τὸ Λαύριον. Θὰ γίνῃ λοιπὸν δημοπρασία φανερά. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ θὰ ὑποβληθῇ εἰς ἓν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται ἀπὸ τοιαῦτα πρόσωπα τὰ ὁποῖα παρέχουν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις· καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰς τὸ συμβούλιον αὐτὸ εὑρίσκω τόσας ἐγγυήσεις, ὅσας δὲν εὑρίσκω εἰς κανένα ἄλλον νόμον τῆς πολιτείας. Διεθέσαμεν χθὲς, κύριοι, διὰ νομοσχεδίου ὅλην τὴν ἐθνικὴν γῆν, διαθέσαμεν τὰς ἐθνικοϊδιοκτήτους φυτείας, πρὸ πέντε χρόνων δι’ ἑνὸς ἄλλου νόμου διεθέσαμεν ὅλα τὰ φθαρτὰ κτήματα· καὶ μολαταῦτα ὅλαι αὗται αἱ δημοπρασίαι, αἱ ἐκτιμήσεις, δὲν γίνονται παρὰ ἀπὸ ἕνα ἔπαρχον καὶ ὑποβάλωνται μόνον εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ὅταν, κύριοι, εὑρίσκωμεν τὰς ἐγγυήσεις εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς καὶ εἰς τὴν μονομερῆ ἐνέργειαν καὶ ἀπόφασιν ἑνὸς ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, δὲν εὑρίσκομεν πλέον εἰς ἓν συμβούλιον, συγκροτούμενον ἀπὸ ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς, ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπὸ τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν καὶ ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς; διότι σᾶς εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πληρεστάτης ἐμπιστοσύνης τῆς τε νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ Βασιλέως εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη. Δὲν εἶναι, κύριοι, οὔτε ὀρθὸν, οὔτε σωστὸν, νὰ ἔρχωνται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μὲ ἀοριστολογίας καὶ παραδοξολογίας, νὰ ἔρχωνται νὰ ἐπιῤῥίπτουν πλαγίως πως μομφὰς κατὰ τῶν ἀντιδοξούντων. Καὶ δὲν ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ ἔρχηται νὰ κατηγορῇ πάντοτε ἀορίστως, καὶ νὰ φαίνεται, ὅτι ἐκεῖνος μόνον εἶναι ὁ προστάτης τῶν συμφερόντων τῶν ἐθνικῶν, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος διὰ κανένα νὰ εἴπῃ, ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν περίστασιν, διὰ νὰ προβάλλῃ τὸν ἑαυτόν του, ὡς προστάτην καὶ ὑπερασπιστὴν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα βλέπει κινδυνεύοντα ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους, διότι ἐντὸς τῆς Βουλῆς αὐτῆς παρακάθηνται ἄνδρες οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἠγωνίσθησαν καὶ ἐπολέμησαν καὶ ἐνήργησαν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας, μὲ ὑπέρτερον ζῆλον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἡμέραν παρουσιάζονται ὡς προστάται δῆθεν τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας. Ἀλλὰ κύριοι, ὑποθέσατε διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ἡμεῖς παρεδέχθημεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, καὶ ἠθελήσαμεν νὰ κρατήσωμεν εἰς ἑαυτοὺς, τοὐτέστιν εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκρίσεως τῶν πλειστηριασμῶν· καὶ ὑποθέσατε συνάμα, Κύριοι, ὅτι ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἐγένετο μία κακὴ ἔγκρισις, προσεβλήθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου· ποῖον λόγον θὰ δώσῃ ἡ βουλὴ, ἡ ὁποία προσέβαλλε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου; καὶ ποῖος θὰ καταδικάσῃ τὴν Βουλήν; θέλετε λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἔχητε ἓν σῶμα τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ νόμου, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων τῆς πολιτείας; Ἐνῷ ἡ Βουλὴ, κύριοι, τόσον τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον καθὼς καὶ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ὅλους ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅταν ἴδῃ ὅτι παρεγνώρισαν, ἢ ὁπωσδήποτε κατεχράσθησαν τὰ δημόσια συμφέροντα, νὰ τοὺς ἐνάξῃ εἰς τὰ δικαστήρια νὰ ὑποστῶσι τὴν εὐθύνην τῆς καταχρήσεως καὶ τῆς παρανομίας, ἢ ὀλιγωρίας, τὴν ὁποίαν ἔδειξαν ἐπὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς πολιτείας. Τελειόνω, κύριοι, μὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ, καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν πρότασιν ὅλως διόλου πρωτοφανῆ εἰς τὰ συνταγματικὰ χρονικὰ τοῦ κόσμου, καὶ ἐντελῶς ἀντισυνταγματικήν· διότι ἡ Βουλὴ κρατοῦσα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν ἑαυτῇ, ἔχει μεγίστην ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν ἐξουσιῶν, ὅταν κάμῃ φρόνιμον καὶ συνετὴν χρῆσιν αὐτῆς.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐξέλθουν οἱ κύριοι βουλευταὶ ἀπὸ τὰ δωμάτια, διότι θὰ γίνῃ ψηφοφορία. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Μιχαλοπούλου ἔχει ὡς ἑξῆς· «Μετὰ προηγουμένην νομοθετικὴν ἔγκρισιν», ἡ ὁποία νὰ προστεθῇ ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἄρθρον λέγει «δὲν ἐπιτρέπεται δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως». Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§118ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἔλθουν δύο ψηφολέκται. Οἱ θέλοντες τὴν προσθήκην αὐτὴν λέγουσι ναί, οἱ μὴ θέλοντες, ὄχι.

§120ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ περιουσίαν πρὶν γνωρίσῃ αὐτήν. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Λέκκα καὶ Μπαλάφα Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ προστεθῇ «μετὰ προηγουμένην νομοθετικὴν ἔγκρισιν», ναὶ ἢ ὄχι;

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 128· ἐξ αὐτῶν 34 ἦσαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 94 κατά· ἡ πρότασις λοιπὸν ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 94 κατὰ 34, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ἄρθρον κατηρτίσθη ὡς ἑξῆς· «Ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἐκβολάδων δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως».

§122ΜΙΛΗΣΗΣ. Τώρα ἔρχεται ἡ σειρὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βακαλοπούλου.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὴν εὑρίσκω ἐδώ· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐὰν ᾖναι κακὴ ἡ σύνταξις, κατόπιν τὴν διορθόνομεν, διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βακαλοπούλου, νομίζω, ἀφορᾷ τὸ γραμματικὸν μέρος.

§124ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς τὴν εἴπω; (τὴν ἀναγινώσκει).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ ἀκούσητε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βακαλοπούλου. Ὁ κ. Βακαλόπουλος προτείνει ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον διὰ τῶν ἑξῆς λέξεων. «Πρὸς ἐκμετάλλευσιν παραχωροῦνται αἱ ἐκβολάδες ἐπὶ τῆς καθαρᾶς ἀξίας αὐτῶν νὰ ἐκμεταλλεύωνται».

§126ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ φράσις καθαρὰ πρόσοδος τί σᾶς πταίει καὶ δὲν τὴν θέλετε;

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Βακαλόπουλε, λείπει «τὸ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως.»

§128ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξηγεῖ ἀποχρώντως τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου, καὶ διὰ τοῦτο νὰ μείνωμεν εἰς αὐτό.

§129ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ ἔννοια εἶναι αὐτὴ μετὰ συντομίας.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ἐπιμένετε, κ. Βακαλόπουλε, ἑπομένως μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀκολούθου ἄρθρου.

§131ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγώ, κ. πρόεδρε, ὑπέβαλον μίαν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ νὰ τεθῇ ὁ ἐλάχιστος ὅρος ἐντὸς τοῦ ἄρθρου. Αὐτὴ ἡ προσθήκη δύναται νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ 7 ἄρθρον· ἀλλὰ δύναται νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν, καὶ μᾶλλον εἰς τοῦτο ἁρμόζει.

§132ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραδέχομαι νὰ τεθῇ ἐλάχιστος ὅρος.

§133ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ τροπολογία μου ἔχει σχέσιν καὶ μὲ τὸ 7 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τῆς διαθέσεως. Εἶναι δὲ αὕτη, νὰ τεθῇ ἐλάχιστος ὅρος 60%, καὶ φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ πολὺ καλὰ τὸν λόγον.

§134ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι τὸν ἐλάχιστον αὐτὸν ὅρον.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ 3 αὐτοῦ ἄρθρου, τὸ ἑξῆς· «Ὁρίζεται δὲ ὡς ἐλάχιστος ὅρος 60%».

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τρίτου ἄρθρου τὸ ὁποῖον γίνεται τέταρτον.

§139ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν μοὶ λέγετε, κύριε πρόεδρε, πῶς κατηρτίσθη τὸ ἄρθρον;

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἐκβολάδων δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς κυβερνήσεως, ἥτις χορηγεῖ τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα διὰ πλειστηριασμοῦ εἰς τὸν ἀναδεχθησόμενον νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον τὸ ἀνωτέρω ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου· ὁρίζεται δὲ ὡς ἐλάχιστος ὅρος 60%».

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν. Ὁ ἐλάχιστος αὐτὸς ὅρος θὰ ᾖναι ἐπὶ τῆς δημοπρασίας, ἢ περιορισμὸς τῶν ἁρμοδίων νὰ ἐγκρίνωσι;

§142ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρώτη προσφορὰ ἐπὶ τοῦ πλειστηριασμοῦ.

§143ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ σημειωθῇ αὐτό.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ ὅρου ἄρχεται ἡ δημοπρασία.

§145Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται· διότι ὅταν δὲν δύναται τὸ συμβούλιον νὰ δώσῃ ἔγκρισιν, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι παρουσιάσθη ἐργολάβος καὶ ἔδωσε 59%, εἶναι περιττὸν νὰ γίνῃ δημοπρασία.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡμεῖς διεσαφίσαμεν τὸ πρᾶγμα, καὶ ἡ διασάφισις εἶναι πάντοτε ὠφέλιμος. (Γραμματεὺς ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 4. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Β. Διατάγματος, προτάσει τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργῶν, μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν συμβουλίου, ἰδίως ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου καὶ συγκειμένου ἐκ τῶν ὑπουργῶν τοῦ κράτους, τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, ἢ, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου, τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον προεδρεύσαντος αὐτὴν, τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιτρόπου, τῶν εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, συγκαλουμένων ἁπάντων ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ· τὸ συμβούλιον τοῦτο λογίζεται πλῆρες, ἐὰν ἐκτὸς τῶν μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου παρευρίσκωνται καὶ δύω ἐκ τῶν λοιπῶν πέντε μελῶν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζαΐμης ἔχει τροπολογίαν. (Γραμματεὺς ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 3. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Β. Διατάγματος προτάσει τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν ὑπουργῶν μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν συμβουλίου ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο καταρτίζεται ἐκ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου αὐτῆς, τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον προεδρεύσαντος, τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιτρόπου τῶν εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ καθηγητοῦ τῆς ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἑνὸς ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ καθηγητῶν τῆς νομικῆς καὶ ἑνὸς ἐκ τῶν καθηγητῶν τῆς χημείας. Οἱ τελευταῖοι δύο διορίζονται κατὰ τετραετίαν διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ Συμβούλιον συγκαλεῖται καὶ προεδρεύεται ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ· λογίζεται δὲ πλῆρες, ἐὰν παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις ὀκτὼ ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ.

Θ. ΖΑΪΜΗΣ.

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικόν, ἢ δυνητικὸν τὸ διάταγμα;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη τροπολογία;

§150ΣΑΡΡΗΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐξηγηθῇ ὁ κ. Ζαΐμης, ἐὰν ᾖναι τὸ διάταγμα ὑποχρεωτικὸν ἢ δυνητικόν.

§151ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν Ἐφετῶν, νομίζω, ὅτι ἐξαιροῦνται κατὰ τοὺς τύπους τοὺς δικαστικοὺς ὡς λαβόντες μέρος καὶ δικάσαντες.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ γίνῃ μία προσθήκη εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζαΐμη, νὰ μὴ ἐνεργῇ τὸ συμβούλιον αὐτὸ ἂν δὲν εἶναι παρὼν καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς. «ἐν οἷς καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς».

§153ΓΡΗΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. «Ἀναγκαίως».

§154Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κύριος Διαμαντόπουλος, ὅταν ἐσυζητεῖτο ἡ πρότασις περὶ ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς ἥτις ἀπεῤῥίφθη, εἶπεν, οἱ βουλευταὶ, οἵτινες θὰ ᾖναι συνεταῖροι, πρέπει νὰ ἐξαιρῶνται. Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Ζαΐμη ἀναφέρει τίποτε ὀλιγώτερον παρὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ κ. Ζαΐμη. Τὸ συμβούλιον τοῦτο καταρτίζει τὴν ἀπόφασιν βεβαίως κατὰ πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι κατὰ τὴν τροπολογίαν 8. Ἐν περιπτώσει λοιπὸν ἰσοψηφίας τί θὰ γίνῃ; θὰ ὑπερισχύσῃ ἡ ψῆφος τῆς Ἀθηνᾶς; καὶ αὐτὴ θὰ ᾖναι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἐὰν τοῦτο ἐννοῇ, νὰ τὸ εἴπῃ ἡ Βουλή. Δεύτερον ἐὰν τὰ μέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ συγκροτήσωσι τὸ συμβούλιον, τύχωσιν ὅλοι νὰ ᾖναι ἢ δικηγόροι τῆς ἑταιρίας, ἢ ἐργολάβοι, ἢ συγγενεῖς μέχρι δευτέρου, τρίτου καὶ τετάρτου βαθμοῦ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ γνωμοδοτήσωσι; καὶ αὐτὸ εἶναι οὐσιῶδες, καὶ περὶ αὐτοῦ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διατυπώσατε, πῶς θέλετε νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον;

§156Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ζητῶ ἐξήγησιν· τί ἐννοοῦν ἐὰν παρουσιασθῇ τοιαύτη περίπτωσις· θὰ ἐξαιροῦνται;

§157ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. Δημητριάδης ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ θέτομεν αὐτὴν τὴν διάταξιν, διότι βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασίσῃ τις περὶ πράγματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας, κατεθέσατέ την εἰς τὸ προεδρεῖον.

§159ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εὑρίσκω, κ. πρόεδρε, ἀποχρώσας τὰς ἐγγυήσεις. Καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει ν’ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τοσούτον σπουδαίου ζητήματος, τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ μέσου ὅρου τῆς ἀξίας καὶ τῆς ποιότητος τὰ ἐντὸς τοῦ συμβουλίου εὑρισκόμενα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος ὡς δικασταί, καὶ ἐξέφεραν γνώμην, καὶ μάλιστα γνώμην ἐναντίαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπεφάσισεν ἡ βουλή. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπληρωθῶσι τὰ πρόσωπα ταῦτα, δὲν εἶναι μέτρον προνοίας κυβερνητικὸν νὰ προβλέψῃ τὸ ὑπουργεῖον περὶ τούτου; δὲν εἶναι μέτρον νομοθετικῆς προνοίας νὰ προβλέψῃ ἡ Βουλή; διότι βεβαίως, ἂν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἔχουν τὴν φιλοτιμίαν, ἀφοῦ ἐξέφερον μίαν γνώμην δὲν θὰ τὴν μεταβάλωσι, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐκφέρουν ἄλλην γνώμην, καὶ ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ἐγγύησιν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐξέφεραν πρὸ μικροῦ μίαν ἐναντίαν γνώμην.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ πρόσωπα; (θόρυβος).

§161ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρω πολὺ καλὰ περὶ τίνος πρόκειται, καὶ σᾶς λέγω ὅτι χθὲς ἀκόμη ἀπεφάνθησαν γνώμην κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ τῶν ἐκβολάδων, διότι χθὲς ἀπεφάνθησαν γνώμην ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς φορολογίας τοῦ μεταλλείου τοῦ Λαυρίου, διότι μεταλλεῖον ἐθεώρησαν καὶ τὰς ἐκβολάδας, καὶ ἀπεφάνθησαν ὅτι εἶναι καλὴ ἡ φορολογία αὐτῶν 10%· τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν βλέπω ἀποχρῶσαν τὴν ἐγγύησιν διὰ τοῦτο σᾶς λέγω ὅτι ὅσοι ἐπρογνωμάτευσαν δὲν πρέπει νὰ λάβωσι μέρος, διότι ἡ φιλοτιμία τους θὰ τοὺς κάμῃ νὰ ἐμμείνουν εἰς τὴν γνώμην των.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε πρότασιν ὡρισμένην.

§163ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁρμόδιος εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς φέρῃ δύο πρόσωπα ἀντὶ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅστις ἔχει ἰδίαν πρότασιν τὴν διατυπόνει. Τίνα ἐκ τῶν προσώπων θέλετε νὰ προστεθοῦν, καὶ τίνα νὰ λείψουν;

§165ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω τρία πρόσωπα, διοριζόμενα διὰ τῆς Βουλῆς, ν’ ἀντικαταστήσουν τὰ δύο, τουτέστι τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν· λέγω δὲ τρία, διότι θέλω νὰ ᾖναι κατὰ ἓν περισσότερα τὰ πρόσωπα τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τροπολογίας;

§167ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἀπέχω, κύριοι, νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τῶν ἀντιῤῥήσεων, τὰς ὁποίας ἔφεραν οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ ἐξ Αἰγίου καὶ Κορίνθου, θέλω μόνον ἐκφράσει μίαν ἀμφιβολίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαΐμη ἔχει τὴν ἀρετὴν ὅτι περιβάλλει τὸ μέγα τοῦτο ἀντικείμενον μὲ σπουδαίας ἐγγυήσεις, καὶ τὸ ἀπαλλάττει ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἐπίδρασιν μιᾶς κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο, κύριοι, εἶναι σημαντικόν, καὶ τοῦτο ἐφελκύει πολὺ τὴν προσοχήν μου, ἀλλὰ φοβοῦμαι, μήπως ἔχῃ τὸ ἐλλάττωμα νὰ ἐλαττώσῃ τὴν εὐθύνην τῆς κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μάθω τὶ φρονεῖ ὁ κ. Ζαΐμης, ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς του. Τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον προτείνει, ἐὰν προέλθῃ εἰς ἀπόφασιν καὶ αὕτη ἐκτελεσθῇ ἀποβάλλει τὴν εὐθύνην ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἥτις ἤθελε πραγματοποιήσει αὐτήν; Τοῦτο, κύριοι, εἶναι σπουδαῖον· Κατ’ ἐμὲ δὲν ἀποβάλλει παντάπασι τὴν εὐθύνην, καὶ ἂν ἤθελεν εἶσθαι ἐν μειονοψηφίᾳ, διότι ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει τὴν πρότασιν, ἂν ἔχῃ λόγον ὑπαγορευόμενον ἐκ διαφόρων περιστάσεων, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, καὶ ἂν ἕνεκα τούτου δὲν εἶναι συμφέρουσα ἡ γνώμη τοῦ συμβουλίου, ὀφείλει νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ αὐτήν. Δὲν ὠφελεῖ λοιπὸν αὐτήν, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι κατὰ πλάνην ἐπέλθει μία ἀπόφασις τοιαύτη τοῦ δικαστηρίου, ἡ ὁποία ἤθελεν εἶσθαι ἐπιβλαβής, ἀλλ’ ἤθελεν ὑποστηριχθῆ ἀπὸ μόνον τὰ πέντε ἕτερα μέλη, πλὴν τῶν ὑπουργῶν. Ὅθεν λέγω, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου δὲν ἀποβάλλει καὶ τότε τὴν εὐθύνην ἡ κυβέρνησις. Ἂν λοιπὸν ὁ ἔντιμος φίλος μου, τὸν ὁποῖον σπουδαίως ὑπολήπτομαι, συμφωνεῖ ὅτι καὶ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν ἀποβάλλει τὴν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ὀρθότερον, εἶναι χρησιμώτερον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν αὐτὴν, διότι, ὡς εἶπον, ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν, ὅτι μᾶς ἐξασφαλίζει ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἐπίῤῥοιαν μιᾶς κυβερνήσεως. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Ζαΐμης νὰ διστάζω, διότι θεωρῶ μεγαλείτερον τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θέλομεν διατηρήσει, ἔχοντες τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν ἀπὸ 5 ἕτερα πρόσωπα, περὶ τῆς τιμῆς τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ φέρω οὔτε ἐμμέσως καμμίαν ἀμφιβολίαν, ἀλλὰ πάντοτε ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἄνθρωποι, δυνατὸν νὰ περιπέσωσι εἰς πλάνην, καὶ ἔτι μᾶλλον δύνανται νὰ περιπέσωσιν εἰς πλάνην, καθ’ ὅσον εἶναι κατὰ τὸ μεγαλείτερον μέρος ἀδαεῖς τῶν εἰδικῶς ἀναγκαίων γνώσεων, διὰ νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου ἀντικειμένου.

§168Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε· νομίζω ὅτι μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζέγγελη περὶ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου, ὅστις ὡρίσθη εἰς 60% ὅτι ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας θὰ ζητήσωμεν νὰ λάβωμεν δὲν ἔχουν μεγάλην σημασίαν· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ζέγγελης δὲν πρέπει νὰ ἀναζητήσῃ εἰς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, ἐγγύησιν μεγαλειτέραν τῆς ἐγγυήσεως τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἐλαχίστου ὅρου εἰς 60%. Ἠθέλησα διὰ τῆς τροπολογίας νὰ ἀπομακρύνω τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῶν ἐκβολάδων, καὶ τοὺς λόγους τούτους ἀνέπτυξα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Τώρα ὁ κ. Ζέγγελης ἀποτείνει τὴν ἐρώτησιν ἂν ἐννοῶ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ὑπεύθυνον. Ἅμα, κύριοι, προκληθῇ διάταγμά τι φέρον τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς ὑπουργοῦ, ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ὑπουργοῦ καθιστᾷ αὐτὸν τὸν ὑπογράψαντα ὑπεύθυνον· τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζέγγελης ἐπρότεινεν ἀντίῤῥησίν τινα σπουδαίαν· εἶπεν ὅτι, ἂν ἡ πλειονοψηφία τοῦ συμβουλίου τῶν ἐκβολάδων εἶναι ἐναντία τῆς γνώμης τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ προσυπογράψῃ, τότε τί θέλει γίνει; ὁ ὑπουργὸς οὐδεμίαν εὐθύνην, λέγει ὁ κ. Ζέγγελης, δύναται νὰ ἔχῃ ἅμα ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Βασιλέως τὴν ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου τῶν ἐκβολάδων. Δὲν εἶναι κύριοι, παράδοξον, νὰ συμβῇ τοῦτο. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον αὐτὸν τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ζέγγελης παριστᾷ δὲν βλέπω ἄλλην ἐγγύησιν, παρὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὸ veto, τουτέστι, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ προσυπογράφῃ ὁλόκληρον, καὶ ἂν δὲν συμφωνῇ μὲ τὸ συμβούλιον τῶν ἐκβολάδων, τότε νὰ μὴ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Βασιλέως τὸ διάταγμα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. Ζέγγελης. Ἄλλως τε, πρέπει νὰ ἦσθε ἥσυχοι, διότι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τὸν ὁποῖον ἐθέσαμεν δίδει ἀσφαλῆ ἐγγύησιν (διάλογοι παρατεταμένοι).

§169ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ γνώμην ἐναντίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§170Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὅταν συνετάττομεν τὸν νόμον, ἡ πρώτη ἰδέα, ἡ ὁποία μᾶς ἐπῆλθεν, ἦτο, νὰ ἐξαιρέσωμεν ὅλως διόλου τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον· ἂν τῷ ὄντι ἐπρόκειτο νὰ σώσωμεν τὴν δημοτικότητά μας, ἠθέλαμεν ὑποβάλει καὶ ἡμεῖς αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἷς ἄλλος μέγας ἀνὴρ εἰς μίαν ἄλλην συνέλευσιν ἄλλοτε ἐπρότεινε, δηλ. τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν μελῶν αὐτῆς διὰ νὰ σώσῃ τὴν δημοτικότητά του. Ἀλλ’ οὕτω, ἔβλαψε, κύριοι· δὲν πρόκειται περὶ ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν τί ἀποβλέπει ἡμᾶς, ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον. Ὅπου, κύριοι, ἡ εὐθύνη δὲν ἐπιβαρύνει ἀμέσως τὸν προτείνοντα, τὸν ἐνεργοῦντα, ἡ ἐνέργεια δὲν εἶναι ἐντελὴς, πολλάκις σκοντάπτει, ἡ ἀδιαφορία πολλάκις ὑπερισχύει. Ὅσοι εἰργάσθητε εἰς πολυμελῆ σώματα, παρετηρήσατε ὅτι μεγαλειτέρα προσπάθεια καταβάλλεται ἐκ μέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔπειτα θέλει ἐπιβαρύνει ἡ εὐθύνη τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφέρουν. Κύριοι, ἔλαβον μέρος εἰς πολλὰ μεταλλευτικὰ συμβούλια· παρετήρησα ὅτι ὅλα τὰ μέλη, τὰ ἔξωθεν λαμβάνοντα μέρος, κατέβαλλον καὶ ἐπιμέλειαν καὶ εὐσυνείδητον προσοχήν· παρετήρησα ὅμως μεγαλειτέραν ἐκ μέρους τῶν ὑπουργῶν· πολλάκις διὰ τὴν ἀπόφασιν ἤθελον ἐπαινεθῆ ἢ κατηγορηθῆ οἱ ὑπουργοὶ πρὸ πάντων· ἂν ἐγένετο μία παραχώρησις κακή, τὸ συμβούλιον ἐπὶ τῶν μεταλλείων ὀλίγον εἶχε νὰ ὑποστῇ· ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ζητεῖται λόγος. Τελευταῖον συνέβη τὸ τοιοῦτον. Ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ παραχώρησίς τις· ὑπετίθετο ὅτι δικαιώματά τινων ἐπρόκειτο νὰ προσβληθῶσι· ταῦτα τὰ παράπονα ἠγέρθησαν κατὰ τῶν ὑπουργῶν. Σκεφθῆτε καλά, ἔλεγον, θ’ ἀναλάβητε εὐθύνην μεγάλην, ἂν παραβιάσητε τὰ δικαιώματά μας. Ἰδοὺ διὰ τί συνετάξαμεν τὸ νομοσχέδιόν μας, ὅπως τὸ συνετάξαμεν. Ἐνομίσαμεν ὅτι εἶναι ἐγγύησις περισσοτέρα εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς ἡ κατὰ πλειοψηφίαν σύμπραξις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Εἰς αὐτὴν ὅμως τὴν σκέψιν μας δὲν ἐπιμένομεν, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς θέλομεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν ἐγγύησιν. Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν τί ὡδήγησε τὰς σκέψεις μας εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν νομίζετε ὅτι εὑρίσκεται μεγαλητέρα ἐγγύησις εἰς τὸ ἄλλο σύστημα, κάμετέ το· ἀλλὰ κατὰ τὴν πεποίθησίν μας δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀφαιρέσητε τὴν ἐνέργειαν καὶ ν’ ἀφήσητε τὴν εὐθύνην. Ὅταν συγκροτῆτε ἓν συμβούλιον ξένον, καὶ τῷ ἐπιτρέπητε ν’ ἀποφαίνηται, τὴν ἀπόφασίν του δὲ αὐτὴν νὰ ἐκτελῇ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, χωρὶς νὰ δύναται ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐξ αὐτῆς, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον θὰ μεταγράφῃ ἁπλῶς· ἀλλ’ εἶναι περιττὸν τότε τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον· ὅταν δὲν ἔχῃ ἰδίαν θέλησιν, δὲν θὰ ἔχῃ ἑπομένως οὔτε εὐθύνην καμμίαν· φοβοῦμαι πολλοὺς κινδύνους ἐκ τούτου· τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον θὰ λέγῃ, τί πταίω ἐγώ; οὕτως ἀπεφάσισε τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον, τὸ ὑπέγραψα, ἄλλως δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω. Νομίζω ὀρθότερον τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ νὰ συγκροτῆται τὸ συμβούλιον, ὅπως κατὰ τὸν νόμον τῶν μεταλλείων, ἀποφασίζῃ· ἂν δὲν δεχθῆτε αὐτὸ τὸ σύστημα, ἂν δώσητε τὴν πλειοψηφίαν εἰς ἄλλους, καὶ ὄχι εἰς τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργούς, ἂν τοὺς ὑπουργοὺς κάμητε πρωτοκολλιστάς, καὶ ἡ ἐγγύησις θὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα, θὰ ἀφαιρέσητε τὴν εὐθύνην ἀπ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν νὰ τὴν ὑποστοῦν, καὶ δὲν θὰ ἔχητε τὴν ἐγγύησιν, διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέλητε νὰ δεχθοῦν ἀπόφασιν ἄλλων, καὶ νὰ ἔχουν αὐτοὶ τὴν εὐθύνην. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει ἡ τελευταία γνώμη νὰ ᾖναι τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἢ τὸ συμβούλιον νὰ ἐργάζηται ὁμοῦ, καὶ νὰ ἐκτελῇ μίαν ἀπόφασιν, λαμβανομένην ὁμοῦ, ἢ ἂν τὸ συμβούλιον ἐργάζηται χωριστά, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ μὴ ᾖναι ὑποχρεωμένον ν’ ἀκολουθῇ τὴν γνώμην αὐτήν.

§171ΤΙΝΕΣ. Βέβαια. (διάλογοι).

§172Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤκουσα ὅτι εἶπε τις, νὰ μὴ δύναται ν’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου. Κύριοι, ὅσοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτὴν παρετήρησαν ὅτι διαιροῦνται εἰς τὸ συμβούλιον πολλάκις οἱ ἴδιοι ὑπουργοί· εἰς τὰ τελευταῖα συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐνηργήσαμεν, εὑρέθημεν πολλάκις διῃρημένοι· πολλοὶ ἐπρότειναν τὴν ἀναρμοδιότητα τοῦ συμβουλίου. Μὴ νομίζετε ὅτι τὸ συμβούλιον χωρίζεται εἰς στρατόπεδον ἐκ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ εἰς στρατόπεδον ἐκτὸς αὐτοῦ· ἕκαστος ἐνεργεῖ ὅ,τι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του (διάλογοι).

§173Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον τὸ ζήτημα τῶν ἐκβολάδων μένει ἐντελῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον· διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ 12 μέλη συγκροτοῦσι τὸ συμβούλιον, ἐξ ὧν 7 εἶναι ὑπουργοί, ὅθεν ἐννοεῖται ὅτι μένει εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἡ διάθεσις τῶν ἐκβολάδων, ὡς ἐκανονίσθη ὑπὸ τοῦ νόμου· νομίζω, ὅτι εἶναι οὐσιωδέστατον τὴν εὐθύνην μὲν νὰ ἔχῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ παρ’ αὐτῷ νὰ ὑπάρχῃ συμβούλιον ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν, οἵτινες δύνανται νὰ φωτίσουν τοὺς ὑπουργούς· τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τὴν θεωρῶ ἐγγύησιν μεγίστην· διότι, ἂν τὸ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον ὡς τὸ συγκροτεῖ ἡ πρότασίς μου, κάμῃ γνωμοδότησίν τινα, νὰ ἦσθε βέβαιοι, κύριοι, ὅτι οὐδέποτε ὑπουργικὸν συμβούλιον θὰ ἀποφασίσῃ ἄνευ οὐσιωδεστάτου καὶ σοβαροῦ λόγου ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν γνώμην ἑνὸς τοιούτου συμβουλίου. Εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, εἰς τὰ ἔθνη τὰ εὐνομούμενα παρὰ τῇ ἐκτελεστικῇ ἀρχῇ ὑπάρχει γνωμοδοτικὸν συμβούλιον, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη δὲν εἶναι μὲν ὑποχρεωτική, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαία, διότι καὶ ἐγγύησις εἶναι καὶ δύναται νὰ φωτίσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχήν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ συμβούλιον καὶ διὰ νὰ ἔχῃ πλήρη εὐθύνην τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ μὴ καταστήσωμεν ὑποχρεωτικὴν τὴν ἀπόφασίν του, ἀλλὰ γνωμοδοτικὴν, διότι τοῦτο θὰ ἦναι δεσμὸς διὰ πᾶσαν κυβέρνησιν, οὕτω δὲ, ἂν ἀντὶ «πάσης ἀποφάσεως», θέσωμεν «μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν», ἀφίνομεν ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, καὶ διὰ περισσοτέραν ἐγγύησιν πρέπει τὸ διάταγμα νὰ ὑπογράφηται ὑφ’ ὅλου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, οὕτω δὲ θὰ μείνωσι καὶ ἡ εὐθύνη καὶ ἡ ἐγγύησις τὰ ὁποῖα ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου ἀντικειμένου εἰσὶν ἀπαραίτητα (διάλογοι).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θέλετε νὰ προστεθῇ «μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ συμβουλίου;» (θόρυβος)

§175ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ συμβουλίου ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου κτλ.»

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν αὐτό;

§177ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ πρότασις «πλὴν δὲν ἐνεργεῖ νομίμως, ἀπόντος τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς.»

§179ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ μήπως ἡ ἀπαραίτητος παρουσία τοῦ προέδρου φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἔγκρισιν, διότι οἱ λαμβάνοντες μέρος καὶ οἱ ὑπερθεματισταὶ ἔχουν τὴν δικαίαν ἀξίωσιν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ μάθουν τὸ ἀποτέλεσμα, διότι δὲν δύνανται νὰ ἦναι δεσμευμένοι διὰ τὴν προσφοράν, καὶ ἡ προθεσμία αὕτη εἶναι βραχεῖα, ἄλλοτε εἶναι 5 ἡμερῶν, ἄλλοτε 8 καὶ ἄλλοτε 10, καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνωτέρα τῶν 20 ἡμερῶν. Συλλογισθῆτε λοιπὸν, ὅτι ἂν ὁ πρόεδρος ἦναι εἰς τὴν ἐπαρχίαν, καὶ καλῆται ἐδῶ, ἵνα δίδῃ τὴν γνώμην του, πρέπει νὰ εὑρεθῇ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀναπληρώσεως, ἄλλως νὰ θέσωμεν προθεσμίαν μακροτέραν.

§180ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἂς τὸν ἀναπληρῇ ὁ προηγούμενος.

§181ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ ἀντιπρόεδρος.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ποίαν τῶν γνωμῶν παραδέχεται, ν’ ἀναπληροῦται ὁ πρόεδρος ἀπὸ τὸν νόμιμον ἀντιπρόεδρον ἢ ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς προηγουμένης συνόδου; Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναπληροῦται ὁ πρόεδρος ἀπὸ τὸν ἀντιπρόεδρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναπληροῦται ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς προηγουμένης συνόδου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Σᾶς ἀναγινώσκω ἤδη τὸ ἄρθρον ὅπως κατηρτίσθη. Ἄρθρον 5. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Β. Διατάγματος προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν συμβουλίου ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου. Τὸ συμβούλιον τοῦτο καταρτίζεται ἐκ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου αὐτῆς, τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον προεδρεύσαντος, τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιτρόπου, τῶν εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ καθηγητοῦ τῆς Ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἑνὸς ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ καθηγητῶν τῆς Νομικῆς καὶ ἑνὸς ἐκ τῶν καθηγητῶν τῆς Χημείας. Οἱ τελευταῖοι δύο διορίζονται κατὰ τετραετίαν διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ συμβούλιον συγκαλεῖται καὶ προεδρεύεται ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ· λογίζεται δὲ πλῆρες, ἐὰν παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις ἐννέα ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ, πλὴν δὲν ἐνεργεῖ νομίμως ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ τούτου κωλυομένου, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ προέδρου τῆς προηγουμένης συνόδου.»

§183ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχῃ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τότε τί γίνεται; θὰ ἔχῃ τρεῖς ψήφους;

§184ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μίαν, μίαν.

§185ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι συντάκται τῶν πρακτικῶν νὰ τὸ σημειώσουν. Ὑπάρχει ἤδη ἀντίῤῥησις κατὰ τοῦ ἄρθρου ὡς ἐτροποποιήθη;

§187ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο λοιπὸν δεκτόν.

§189ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7½)