1870.12.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7

Τῆς 29 Δεκεμβρίου 1870

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 1 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατηρήσεις εἰς τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἔχομεν, κύριοι, ἀναφορὰς τινας· εἶναι μία ἀναφορὰ Ἰωάννου Γρηγοροπούλου ἀνθυπασπιστοῦ, ὅστις διατείνεται ὅτι παρανόμως ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας. Ἄλλαι χηρῶν καὶ ὀρφανῶν χωροφυλάκων τῆς Ἰονίου πολιτείας. Νομίζω ὅτι ἅπασαι αὗται πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὰ λοιπὰ ἔργα μας, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ κληρώσωμεν τὴν μεγάλην πρέσβευσιν διὰ τὴν πρώτην τοῦ ἔτους. Παρακαλεῖται εἷς τῶν κυρίων ἀντιπροέδρων καὶ ὁ κύριος Κατσικαπῆς, ἂν θέλῃ, νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν κλήρωσιν (γίνεται ἡ κλήρωσις). Ἐκληρώθησαν οἱ κύριοι, Σαρηγιάννης, Μήλισης, Κατριβάνος, Καβαλιεράτος, Σοφιανόπουλος, Στεριαλόπουλος, Πανάρετος, Γκοῦσκος, Σταματόπουλος καὶ Βαλιάνος. Ὁ κύριος Λέκας ἐζήτησε τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν.

§6ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τί γίνεται περὶ τοῦ νέου διοργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἂν ὁ συντασσόμενος προϋπολογισμὸς τοῦ 1871 συντάσσεται ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ· ἐξηγοῦμαι. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐνθυμεῖσθε πάντες ὅτι, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, τῇ παρακλήσει ἐμοῦ, εἴχετε τὴν καλωσύνην ν’ ἀποφανθῆτε ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ σώματος τῶν Σκαπανέων. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν διέκοψεν τὴν ἀπόφασιν ταύτην ὑποσχεθεὶς, νομίζω, δημοσίως ὅτι ὁ νέος διοργανισμὸς τοῦ στρατοῦ θέλει, σὺν τοῖς ἄλλοις, θεραπεύσει καὶ τὴν ἀνάγκην καὶ αὐτοῦ τοῦ σώματος. Ἐκ τούτου λοιπὸν ὁρμώμενος κάμνω αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν, τί γίνεται περὶ αὐτοῦ; θὰ γείνῃ ἢ δὲν θὰ γείνῃ τίποτε; Ὁ προϋπολογισμὸς συντάσσεται ἐπὶ βάσεως μονίμου τακτικῆς καὶ ἀποφασιστικῆς θελήσεως ὑμῶν, ἢ πάλιν θὰ συνταχθῇ ὡς πάντοτε ἀπὸ τὰ καταστατικὰ καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ ἑνὸς ἄρχοντος καὶ τοῦ ἄλλου; Ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἀντικειμένου. Δευτέρα ἐπερώτησις. Εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις τῆς ἀγορᾶς τῶν ὅπλων. Ἐξηγοῦμαι. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πάλιν ἐγὼ ὁ ἴδιος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔφερα μίαν ἐπερώτησιν. Εἷς ἀνώτερος καὶ εἷς κατώτερος ἀξιωματικὸς τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν μισθοδοτούμενοι καὶ λαμβάνοντες ἁδρὰ ἐπιμίσθια ποῦ εὑρίσκονται; τί κάμνουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ;

§7ΤΙΝΕΣ. Εἰπὲ τὰ ὀνόματα.

§8ΛΕΚΚΑΣ. Τότε εἶπον τὰ ὀνόματα, καὶ τὰ γνωρίζετε ἀρκούντως.

§9ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι σπατάλη αὐτὴ καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τί γίνεται.

§10ΛΕΚΚΑΣ. Τότε δὲν εἶχον τὴν τύχην ν’ ἀξιωθῶ ἀπαντήσεως, ἐσύστησα δὲ διότι πάντοτε λέγουν, ὅτι ἐγὼ δίδω αἰτίαν σκανδάλων. Οἱ κύριοι αὐτοὶ μετέβησαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὡς ἐπληροφορήθην ἐξωδίκως, καὶ τοὺς ἠκολούθησαν κατόπιν καὶ ἕτεροι δύω ἀξιωματικοὶ, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὁ Κ. Σμολένσκης, καὶ ὁ Κ. Μάνος διὰ προμήθειαν ὅπλων, οἱ δύω ἀξιωματικοὶ καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης ἐπανῆλθον, ὁ λοχαγὸς δὲν ἐπανῆλθε ποῦ εὑρίσκεται; τί πράττει δύω ἔτη ἐνῷ οὐδὲν ὅπλον μᾶς ἦλθεν; τὸ τοιοῦτον πῶς σᾶς φαίνεται, κύριοι; ἀκόμη σᾶς λέγω μὲ θλίψιν μου ὅτι προχθὲς, ὅταν ἤρχισεν ἡ σύνοδος, εἶδον ἕνα λόχον, ὁ ὁποῖος, ἠξεύρετε πόσων εἰδῶν ὅπλα εἶχε; τριῶν τεσσάρων· εἶδον Βελγικὰ, Γαλλικὰ, Σασσεπώ. Κατάστασις εἶναι αὐτή; Ἡμεῖς οἱ ἔχοντες τὴν ἀπαίτησιν νὰ γυμνάσωμεν ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ ὅπλα, νὰ βλέπωμεν ὅτι ἕνας λόχος ἔχει τριῶν εἰδῶν ὅπλα; δὲν εἶναι λυπηρὸν νὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ νὰ μὴν ἔχωμεν ἓν ὅπλον εἰς τὸν τόπον; Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν νὰ μᾶς φωτίσῃ περὶ τοῦ τί ἐγένετο καὶ τί γείνεται περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίζετε ἡμέραν συζητήσεως;

§12ΤΙΝΕΣ. Τὰς πληροφορίας αὐτὰς, ὅταν δώσῃ τὸ ὑπουργεῖον, τότε βλέπομεν.

§13ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν ἐπερώτησιν ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἠξεύρομεν ὅτι συνετάχθη σχέδιον ἀστικοῦ κώδηκος καὶ πολὺ πιθανὸν νὰ πρόκηται νὰ εἰσαχθῇ. Εἶναι λοιπὸν καλὸν, ἂν πρόκηται νὰ εἰσαχθῇ νὰ τὸ γνωρίζωμεν διὰ νὰ προπαρασκευασθῶμεν, διότι δύναται καὶ ἡ Βουλὴ νὰ διορίσῃ καὶ αὐτὴ μίαν ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐὰν πρόκηται νὰ εἰσαχθῇ.

§14ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἡ κυβέρνησις, κύριοι, κατανοοῦσα τὸ σπουδαῖον τῆς συντάξεως τοῦ κώδηκος, συναισθάνεται τὴν ὁποίαν ἔχει εὐθύνην νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου μετὰ πάσης τῆς ἀπαιτουμένης περισκέψεως. Τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον κατεχόμενον ὑπὸ τῆς αὐτῆς συναισθήσεως εἶχε παραπέμψει τὸ σχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν νομικὴν σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια τοῦ κράτους, ὅπως φέρωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς γνωμοδοτήσεις των. Αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται δὲν περιῆλθον εἰσέτι εἰς χεῖρας ἡμῶν. Ἐγὼ δὲ σκοπεύω ἐπειδὴ τὰ δικαστήρια, ἐν τῷ μέσῳ τῶν τακτικῶν ἀσχολιῶν αὐτῶν εὑρισκόμενα, δὲν ἔχουσι τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ὅπως καταλλήλως καὶ ἐμβριθῶς σκεφθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ, σκοπεύω νὰ τὰ προκαλέσω νὰ ἐξακολουθήσωσι σκεπτόμενα καὶ μελετῶντα τὸ περὶ οὗ λόγος νομοσχέδιον, ἀλλὰ ν’ ἀναβάλωσι τὴν γνωμοδότησιν αὐτῶν μετὰ τὰς δικαστικὰς διακοπὰς, ὅτε ἐμβριθέστερον καὶ ὡριμώτερον δύνανται νὰ σκεφθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅταν θὰ ἔλθουν αὗται αἱ γνωμοδοτήσεις ἔχω σκοπὸν νὰ τὰς παραπέμψω εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις λίαν φιλοπόνως καὶ ἐμβριθῶς κατήρτισε τὸ σχέδιον τοῦ ἀστικοῦ κώδηκος, ἥτις ἂν εὕρῃ λόγους ἐπαρκεῖς, δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸ σχέδιον κατὰ τὰς ὑποβληθησομένας εἰς αὐτήν, ὡς εἴρηται, γνωμοδοτήσεις. Ἑπομένως εἰς αὐτὴν τὴν σύνοδον ἡ κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν πολλοὶ ἀνυπόμονοι, οἵτινες θέλουν κατηγορήσει ἴσως τὴν κυβέρνησιν διὰ τὴν βραδύτητα τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχεδίου. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν ἀγνοῶ τοὺς σπουδαίους καὶ πολυειδεῖς λόγους, οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ δικαίου εἰσαγωγῆς ἀστικοῦ κώδηκος, πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, τοῦ ἔχοντος μᾶλλον ἐπιστημονικὸν καὶ ἑπομένως πολλαχοῦ ἀμφίβολον χαρακτῆρα. Παρατηρῶ μάλιστα, ὅτι ὁ διὰ μιᾶς καὶ, οὕτως εἰπεῖν ἀθρόος εἰσῤῥεύσας πολιτισμὸς εἰς τὴν χώραν μας καὶ ἡ ἄλλη τυπικὴ ἡμῶν νομοθεσία ἡ ἔξωθεν ἡμῖν ἐπιβληθεῖσα, παρήγαγον καὶ ἔπλασαν τοιαύτας σχέσεις καὶ ἀνάγκας, ὥστε ἡ εἰσαγωγὴ θετικῆς καὶ ἀκριβῶς ὡρισμένης ἀστικῆς νομοθεσίας, ἀποβαίνει λίαν ἐπιθυμητὴ καὶ ἴσως ἀπαραίτητος. Ἀλλὰ, κύριοι, πιστεύω ὅτι πᾶς ὅστις γινώσκει τί ἐστὶ δίκαιον, θέλει ἀδιστάκτως συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι πρὸς ὀρθὴν καὶ γνησίαν αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ δικαίου, μεθηρμήνευσιν καὶ πρὸς βεβαίαν καὶ ἀσφαλῆ αὐτοῦ διατύπωσιν, ἀπαιτοῦνται δύω κυρίως ἀπαραίτητα στοιχεῖα· πρῶτον μὲν μακρὰ καὶ μεγάλη προπαρασκευαστικὴ ἐργασία πρὸς συναγωγὴν τῆς ὕλης, ἐξ ἧς δηλοῦται ἡ ἐθνικὴ συνείδησις, διότι τὸ δίκαιον, ἐν χρόνῳ καὶ τόπῳ ἀναπτυσσόμενον, ἔχει ἰδιαζόντως ἐθνικὸν χαρακτῆρα, καὶ δεύτερον ἀπαιτοῦνται εὐφυΐα καὶ κρίσις νομικὴ ἔξοχος πρὸς ἐπίγνωσιν καὶ διατύπωσιν τῶν ἐξ αὐτῆς τῆς ὕλης προκυπτουσῶν ἀρχῶν. Ἡμεῖς, κύριοι, ἂν καὶ μόλις χθὲς ἀνεπτύξαμεν ἕνα διανοητικὸν καὶ αὐτόνομον βίον, δυνάμεθα μετ’ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι ἔχομεν ἤδη ἄνδρας διακεκριμένους ἐπὶ νομικῇ πολυμαθείᾳ καὶ ἱκανοὺς ἑπομένως πρὸς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἐπιχείρημα. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ὅμως τῶν εἰρημένων στοιχείων, ἤτοι τὴν ὕπαρξιν τῆς οἰκείας ὕλης δὲν εἴμεθα εἰς τὸν αὐτὸν τοὐλάχιστον βαθμὸν εὐτυχεῖς· διότι οὔτε ἁπλᾶς συλλογὰς τῶν ἐθίμων τοῦ τόπου ἀκόμη ἔχομεν καὶ πολλῷ ὀλιγώτερον νομικὰς πραγματείας περὶ αὐτῶν, δεύτερον στερούμεθα ἀποχρώσας γνώσεις καὶ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ἡμῶν ἱστορίας καὶ πολλῷ ἑπομένως περισσότερον τῆς νομικῆς, τρίτον οὔτε νομολογίαν ἀρκοῦσαν μέχρι τοῦδε ἀπεκτήσαμεν ἐξ ἧς ἐπίσης διὰ τῆς ἐφαρμογῆς καὶ τῆς ἑρμηνείας τῶν κειμένων νόμων προκύπτουν ἡ νομικὴ τάσις καὶ ὁ νομικὸς χαρακτὴρ τοῦ ἔθνους, τελευταῖον δὲ οὔτε ἰδίαν καὶ ἐθνικὴν ἐπιστήμην ἀκόμη ἔχομεν, διότι ὑπάρχουσι μὲν ἤδη παρ’ ἡμῖν τινὰ πολλοῦ λόγου ἄξια νομικὰ συγγράμματα, ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ὀλίγα καὶ περιορίζονται μᾶλλον εἰς γενικὰς τῆς ἐπιστήμης ἀρχὰς καὶ οὐχὶ εἰς εἰδικὰς πραγματείας, αἱ ὁποῖαι μόνον δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς μίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Οἱ λόγοι αὐτοὶ, κύριοι, ἂν καὶ δὲν ᾖναι ἀποχρῶντες ὅπως ὑποστηρίξωσι τὴν ἐν γένει ἀναβολὴν τῆς συντάξεως καὶ εἰσαγωγῆς τοῦ ἀστυκοῦ κώδηκος, νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ ὅπως ἀποδείξωσιν, ὅτι μετὰ πάσης τοὐλάχιστον περισκέψεως καὶ ἑπομένως μετὰ βραδύτητος, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο σπουδαίου τούτου ἐπιχειρήματος. Τούτου οὕτως ἔχοντος, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ τοὺς ἄλλους νομομαθεῖς ἄνδρας τοῦ ἔθνους μας τὸν ἀναγκαῖον καιρὸν ὅπως μελετήσωσι μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἀνέσεως καὶ ἐμβριθείας τὸ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐπιτροπῆς συνταχθὲν νομοσχέδιον καὶ φέρωσι τὴν ἐπ’ αὐτοῦ κρίσιν των, καθόσον οὕτω πράττοντες δυνάμεθα ν’ ἀναπληρώσωμεν, κατὰ τὸ δυνατὸν, τὸ, ὡς ἀνωτέρω ὑπέδειξα, ἀνεπαρκὲς τῶν ἄλλων πρὸς νομοθέτησιν στοιχείων. Διὰ τοὺς λόγους τούτους πέπεισμαι, κύριοι, ὅτι θέλετε ἐπιδοκιμάσει τὴν ἀπόφασιν τῆς κυβερνήσεως νὰ μὴ φέρῃ εἰς τὴν παροῦσαν τοὐλάχιστον σύνοδον, τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον τοῦ ἀστυκοῦ κώδηκος.

§15ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὑπάρχει καὶ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως; τί γίνεται;

§16ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σκοπεύω προσεχῶς νὰ εἰσαγάγω.

§17ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον.

§18ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Σκοπεύω νὰ τὸ φέρω· ἔχω μόνον ὡς πρός τινας αὐτοῦ διατάξεις, μερικοὺς δισταγμοὺς, καὶ διὰ τοῦτο θέλω προηγουμένως νὰ λάβω τὴν ἐπ’ αὐτῶν γνώμην τινῶν ἐκ τῶν ἡμετέρων νομομαθῶν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σέρβος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§20ΣΕΡΒΟΣ. Σύμφωνα, κύριοι, μὲ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ἡ κωδηκοποιΐα δὲν εἶναι ἔργον τῆς στιγμῆς, εἶναι ἔργον πολλῶν ἐτῶν, ἀγόνων, μελέτης καὶ ἑρμηνείας τῶν νόμων· ἡ κυβέρνησις μέχρι τοῦδε πολὺ ὀρθῶς ἐπεραίωσε τὸ πρῶτον ἔργον, ἐσχημάτισεν ἐπιτροπὴν ἐκ νομομαθῶν καὶ διακεκριμένων ἐπὶ ἐμβριθείᾳ, ἐπιστήμῃ καὶ πείρᾳ, ἡ ὁποία ἐπεράτωσε, κατήρτισεν ἓν νομοσχέδιον· τὸ ἔργον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχήν· ἂν καὶ ἔγεινε τέλειον ἔργον, ἀλλὰ ἔχει ἀνάγκην ἐργασίας τινος πρὸς καταρτισμὸν ἑνὸς τελείου· εἰς τὸ ἔργον τοῦτο πρέπει νὰ παρεμβάλῃ τὴν ἐνέργειάν της καὶ ἡ Βουλὴ· ἐντελῶς τοῦτο ἡ κυβέρνησις κατενόησε καὶ προσεπάθησεν ὅπως συλλέξῃ καὶ ἄλλα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, καὶ τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη εὑρεθέντα εἰς ὁμοίαν περίστασιν. Ἐθεώρησεν ὁ Κ. ὑπουργὸς καλόν, καθὼς μᾶς εἶπεν, νὰ λάβῃ καὶ τὴν γνώμην τῶν δικαστηρίων ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν καθηγητῶν, καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον νὰ προηγηθῇ πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ἔργου, καὶ τοῦτο εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον. Οἱ δικασταί, οἱ πρωτοδίκαι, ἐφέται, ἀρειοπαγῖται θέλουν φέρει τὰς γνώμας των, καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θέλει ἀσχοληθῆ ἡ μελέτη καὶ προσοχὴ τῶν κυρίων βουλευτῶν· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου πρέπει καὶ οἱ βουλευταὶ νὰ ἔχωσι τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὅπως μελετήσωσι, παρασκευασθῶσι καὶ φέρωσιν ἐμβριθῶς τὰς γνώσεις των ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ καὶ ἡ Βουλὴ θὰ συντελέσῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἔργον, ἥτις θὰ ᾖναι ἡ τελευταία, ἡ ὁποία θέλει θέσει τὴν σφραγῖδα, ἦτον ἐπιθυμητὸν νὰ ἐγίνετο ἡ διανομὴ τοῦ κώδηκος ὅπως ἔγεινε εἰς τοὺς πρωτοδίκας ἐφέτας καὶ ἀρειοπαγίτας, ταὐτοχρόνως καὶ εἰς τοὺς βουλευτὰς, ὥστε ἕκαστος αὐτῶν νὰ ἔχῃ πρὸ ὀφθαλμῶν................

§21ΤΙΝΕΣ. Ἀπεφασίσθη τοῦτο.

§22ΣΕΡΒΟΣ. Λέγω ὅτι ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ ἐγίνετο ἔκτοτε ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς ἀντιτύπου, ἀλλὰ δὲν ἔγινε τίποτε· εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ διὰ μιᾶς καὶ ἀμέσως νὰ σκεφθῶσιν αὐτὸ τὸ ἔργον; εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, διότι πρέπει νὰ προεπεξεργασθῶσι προηγουμένως τὸ ἔργον, καὶ ὅπως ἐγένετο ἐπιτροπὴ πρὸς κατάρτισιν καὶ ἥτις θὰ ἐξετάσῃ τὰς διαφόρους γνώμας, οὕτω νὰ γίνῃ καὶ ἐνταῦθα ἄλλη ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς· διότι καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει νομομαθεῖς ἄνδρας καὶ ἐπιστήμονας· καὶ ἠθέλομεν ἀδικήσει τὴν Βουλὴν ἐὰν εἴχομεν ἐναντίαν ἰδέαν. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν πρέπει, ἀφοῦ ληφθῶσι τὰ ἀντίτυπα, νὰ ἐκλέξῃ μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ὥστε εἰς αὐτὴν νὰ γίνῃ ἡ ἀποστολὴ τῶν ἔργων τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κατήρτισε τὸν κώδηκα, αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν πρωτοδικῶν, ἐφετῶν, ἀρειοπαγητῶν καὶ τῶν λοιπῶν καθηγητῶν, ὥστε ἀφοῦ μελετήσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν φέρωμεν τὰς κρίσεις μας ἐρειδομένοι ἐπὶ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωμεν συνειλεγμένα καὶ ἐπὶ τῶν εἰδικῶν κρίσεων, τὰς ὁποίας ἕκαστος δυνατὸν νὰ ἔχῃ, ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὡρίμως. Λοιπὸν ἐγὼ ἤθελον προτείνει, ἐὰν ἡ Βουλὴ κρίνῃ κατάλληλον, νὰ διορίσωμεν μίαν ἡμέραν ἐπιτροπὴν νομομαθῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἥτις νὰ γίνῃ ἀπὸ τοῦδε, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ σταλῶσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§23Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὑπάρχει ἡ τῆς δικαιοσύνης......

§24ΣΕΡΒΟΣ. Ἔστω ἂς σταλῶσιν εἰς αὐτήν, ἂς ἀποφασίσωμεν ὅτι εἰς αὐτὴν πρέπει νὰ σταλῇ ὅλον τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον θὰ συναθροισθῇ.

§25ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ διανομὴ αὕτη εἶναι πρόωρος καὶ ἄσκοπος, διότι αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, λέγω ὅτι ἀφοῦ περιέλθωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἐπεξεργάσθη τὸ ἔργον καὶ δὲν ἐννοῶ, διατί ὁ κύριος βουλευτὴς θέλει νὰ σταλῶσι προηγουμένως ἐνταῦθα· προδήλως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, ἐὰν πεισθῇ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ ὅπου κρίνῃ καλόν τὸ ἔργον καὶ τότε δύναται ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτοῦ.

§26ΤΙΝΕΣ. Σωστόν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ μένουν τὰ πράγματα ὅπως ἦναι.

§28ΤΙΝΕΣ. Καὶ νὰ διανεμηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§29ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε πρόεδρε! Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπεβλήθη νομοσχέδιόν τι, ἀφορῶν τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀτυχῶς δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑπερβῇ τὴν τρίτην συζήτησιν ἐσταμάτησεν εἰς τὴν δευτέραν. Τὸ θεωρῶ πολλοῦ λόγου ἄξιον διὰ δύο λόγους, τοὺς ἑξῆς· πρῶτον διότι δίδει τὸν ἀληθῆ προορισμὸν εἰς μίαν πρόσοδον ἐθνικὴν, τὴν ὁποίαν ἡ γενναιοδωρία φιλοπατρίδων ὁμογενῶν ἀφιέρωσεν εἰς τὸ ἔθνος· δεύτερον δὲ, διότι περιορίζει τὴν θέλησιν τῶν ὑπουργῶν εἰς τὴν αὐθαίρετον διαχείρισιν τῶν ἱερῶν αὐτῶν χρημάτων, τῶν ἀφιερωθέντων ὑπὸ τῶν ὁμογενῶν εἰς τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους. Ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν μέχρι τοῦδε γενομένην διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων θέλει ἐννοήσει τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. πρόεδρον νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐγγράψῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ εἰς ἣν στάσιν ἀφέθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Γνωρίζετε ὅτι κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ τὰ νομοθετικὰ ἔργα ἐξακολουθοῦν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφέθησαν ὑπὸ τῆς προηγουμένης συνόδου. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τόν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ ἐν καιρῷ τῆς συζητήσεως ἀκριβῆ κατάλογον ὑποτρόφων ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπεβλήθη (θόρυβος)· Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι εἷς ὑπουργὸς εἶναι δεσμευμένος νὰ συμμορφωθῇ μὲ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη καὶ διῆλθε τὴν δευτέραν συζήτησιν, οὐχ’ ἧττον ὑπάρχει μία ἠθικὴ ὑποχρέωσις τοῦ νὰ σεβασθῇ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς ἐκφρασθεῖσαν διὰ δύω ψηφοφοριῶν ἀλλεπαλλήλων.

§30Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Συνήθως αἱ συζητήσεις καὶ ἀποφάσεις κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν γίνονται. Λοιπὸν οὐδεμία ἀπόφασις ἐπῆλθε (θόρυβος).

§31ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρέπεμψεν εἰς ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς τῆς προθεσμίας, ἡ Βουλὴ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς τὸ ἐσυζήτησε εἰς πρώτην καὶ δευτέραν συζήτησιν· τώρα πρόκειται περὶ τῆς τρίτης.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία πρότασις αὕτη περὶ συζητήσεως νομοσχεδίου ἐκκρεμοῦς μείναντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Λοιπὸν κατὰ πρῶτον, ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ νὰ συζητηθῇ ἀμέσως αὐτὴ ἡ πρότασις· δεύτερον ἄλλο ζήτημα, ὅτι δύναται νὰ τεθῇ εἰς τρίτην συζήτησιν, ἂν ἡ Βουλὴ τὸ παραδεχθῇ.

§33ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ κανονισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, κ. πρόεδρε.

§34Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κανονισμός· «Τὰ νομοθετικὰ ἔργα τὰ ἀρξάμενα καὶ διακοπέντα ἐκ τῆς λήξεως τῆς συνόδου δύνανται νὰ ἐπαναληφθῶσιν εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον τῆς αὐτῆς περιόδου, καθ’ ἣν εὑρίσκονται στάσιν». Τοῦτο τὸ «δύνανται» θὰ τὸ δικάσῃ ἡ Βουλή· διὰ τοῦτο ἐγὼ λέγω νὰ ἐρωτήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς· θέλει νὰ συζητηθῇ τώρα ἡ πρότασις ἢ νὰ ἐμβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§36ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν προβῆτε εἰς τὸ μέτρον αὐτό, κ. πρόεδρε;......

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλαβον κανὲν μέτρον.

§38ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τουτέστι νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἀμέσως τὴν πρότασιν;

§40ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἓν νομοσχέδιον, εἶναι δύω.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἂν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ συζητήσῃ, τότε τὰ λέγομεν αὐτά.

§42ΤΙΝΕΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Βακαλόπουλος.

§43ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω ὅτι ἐκτὸς αὐτοῦ εἶναι καὶ ἓν ἄλλο νομοσχέδιον· ταῦτα δὲν ἐβασανίσθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅσον ἔπρεπε καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη χωρὶς νὰ βιασθῇ ἡ Βουλή, νὰ συζητηθοῦν ἐντὸς τῆς συνόδου, ἀλλὰ πρὶν βασανισθοῦν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ τὰ βάλῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (διάλογοι).

§44ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ παρὰ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἂν θὰ παραπεμφθῇ ἢ ὄχι εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ συζητηθῇ. Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο.

§45ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε.....

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησε τὸν λόγον προηγουμένως ὁ κ. Κατζικαπῆς.

§47ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Ὁρίστε, κύριε Δαγρέ.

§48ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ πρότασις αὐτὴ, κύριοι, οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε διενεμήθη (θόρυβος)· ἐννοῶ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σαράβα τοῦ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ μείναντος ἐκκρεμοῦς νομοσχεδίου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Τὸ δεύτερον ὅμως μέρος τῆς προτάσεως αὐτῆς δὲν εἶναι ζήτημα ν’ ἀναβληθῇ, ἀλλ’ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ διατάξῃ ὥστε νὰ ὑποβληθῇ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν ὑποτρόφων καὶ τοῦ ἐξοδευθέντος ποσοῦ, ὡς καὶ ποῦ ἐστάλησαν, διότι καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐστάλησαν· διότι ἡ Βουλὴ μετὰ 13 μῆνας συνελθοῦσα πρέπει εἰς ὅλους τοὺς κλάδους νὰ ἐμβλέψῃ καὶ ἴδῃ ποία διαχείρισις ἐγένετο ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες, ἂν ἠδύναντο καὶ 13 ἔτη ἤθελον ἀναβάλει τὴν Βουλήν.

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὲ κακοφαίνεται πολὺ νὰ λέγουν οἱ κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ, καὶ ὅτι εἶναι πρότασις τὸ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο πρὸς συζήτησιν. Ἂν ἔχουν νὰ εἴπουν τι ἐναντίον αὐτοῦ ἂς τὸ εἴπουν καθαρά (αὐτὰ τὰ πλάγια εἶναι περιττά). Θέλουν νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως ἂς φέρουν οἱανδήποτε παρατήρησιν θέλουν (διάλογοι).

§50ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ὑπάρχει μία ἄλλη περίστασις ἔτι σοβαροτέρα. Ἓν νομοσχέδιον, τὸ περὶ νέας διοργανώσεως τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ἐβασανίσθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἐσυζητήθη δὶς παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐντούτοις εἷς ἄρχων ἀδιαφορῶν εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις εἶπεν, ἐγὼ προκαλῶ ἓν καταστατικὸν καὶ κάμνω τὸν διοργανισμὸν κατὰ τὴν θέλησίν μου καὶ ὅλως ἀντίθετον τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν πρέπει νὰ ἔμβῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Δὲν εἶναι ἐδῶ νέα πρότασις. Εἰς τὸ πεῖσμα τῆς Βουλῆς εἷς Κ. ὑπουργὸς εἶπε πολὺ τολμηρῶς, ἐγὼ οὕτω θέλω· παρακαλεῖ τὸν ἡγεμόνα, τοῦ παριστάνει τὸ λευκὸν ἐρυθρὸν, καὶ πέρνει τὸ καταστατικόν. Μὰ καλὲ ἄνθρωπε, δὲν ἐσκέφθης, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐσυζήτησε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δίς; ἐπελθούσης τῆς διακοπῆς· δὲν ἐχάλασεν ὁ κόσμος, τὰ φῶτα τῶν νέων μαθητῶν δὲν ἤθελον καταστραφῆ ἂν παρήρχοντο καὶ δύο μῆνες ἀκόμη μὲ τὸν παλαιὸν κανονισμόν. Κύριοι τὰ τοιαῦτα πρέπει νὰ παύσωσι πλέον. Αὐτῶν τῶν καταχρήσεων πρέπει νὰ τεθῇ φραγμός. Ὀφείλομεν οἱ πάντες νὰ δεσμεύσωμεν τὰς χεῖράς μας, διότι δυστυχῶς οἱ πάντες ἀγαπῶμεν ὀλίγον τὰς ἀταξίας, καὶ ἐπιθυμῶμεν νὰ ἐνεργῶμεν κατὰ θέλησιν.

§51ΘΡ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκτὸς τῶν δύο νομοσχεδίων, περὶ ὧν ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Σαράβας καὶ Λέκας ὑπάρχουν καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν ἐψηφίσθησαν, ἀλλὰ δὲν ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον παραπεμφθῆ. Εἶναι νομοσχέδια ἀρκετὰ σπουδαῖα, ὡς τὸ περὶ ὀργανισμοῦ, τοῦ πανεπιστημίου· πρόκειται πρὸ 10 ἐτῶν τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτήριον τῆς Ἑλλάδος νὰ λάβῃ τὸν ὁριστικὸν ὀργανισμόν του· διότι πρὸ 30 ἐτῶν διέπεται ὑπὸ προσωρινοῦ κανονισμοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρουσιάσθη, ἀλλὰ δυστυχῶς ἔμεινεν εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει τὸ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλα τινά· ἀνέφερα δὲ τὰ οὐσιωδέστερα. Νομίζω ὅτι πρὶν ζητήσωμεν τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν καιρὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ, ὅπως ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ὅστις ἐκπροσωπεῖ τὸν νοῦν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι παρὼν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἤδη εἰς τοῦτο, ἤτοι νὰ ἐκφέρῃ εἰς προσεχῆ τινα συνεδρίασιν τὴν γνώμην της ἡ κυβέρνησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν.

§52ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων, ὅτι εἶναι ἐπωφελὲς νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου ἡ χρῆσις τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων, ἂν καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβον, μικρὸν ποσὸν εἶναι διαθέσιμον διὰ πολλὰ ἔτη, διότι ἐπὶ τῶν παρελθουσῶν κυβερνήσεων ἐγένετο χρῆσις σχεδὸν ὅλου τοῦ ποσοῦ, φρονῶ μολαταῦτα ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ διὰ τὸ μέλλον εἷς γενικὸς κανὼν, μία γενικὴ ὑποχρέωσις τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων, νὰ ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς ἐκείνων, οἵτινες ἄφησαν αὐτὰ δι’ ὡρισμένον σκοπόν. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἔντιμον κύριον Ζαΐμην, ὅτι εἶναι σπουδαῖον καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, σπουδαιότατον, διότι τὸ ἀνώτατον τοῦτο οἴκημα τῆς ἐκπαιδεύσεως μένει ἄνευ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ. Συμφωνῶ, ὅτι καὶ ἄλλα σπουδαῖα νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἀλλὰ δὲν ἐπεψηφίσθησαν......... (θόρυβος)....... τὴν παρατήρησιν ὅτι ὑπεβλήθησαν ἀπὸ παρελθούσας κυβερνήσεις· δὲν ἔλαβον τὴν ὁριστικὴν τύχην. Νομίζω κοινοβουλευτικὸν εἶναι νὰ μὴ ἐπισπεύδωμεν συζήτησιν νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπεβλήθησαν ὑπ’ ἄλλων, νὰ τῷ ἀφίνεται ὁ ὑλικὸς χρόνος ἂν τὰ κρίνῃ κατάλληλα νὰ τὰ ὑποβάλῃ αὐτὰ ταῦτα, ἂν δὲ νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ τροποποιήσεις, νὰ φέρῃ ταύτας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις ἡ γενομένη παρὰ τοῦ κ. Σαράβα εἶναι ἴσως ὀλίγον πρόωρος, διότι δὲν ἔμενεν ὁ ὑλικὸς χρόνος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ τὰ ὑποβάλῃ ἂν τὰ ἐγκρίνῃ ἢ φέρῃ τροποποιήσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ περιμένῃ ἡ Βουλὴ διά τινας ἡμέρας, ὅτε ἡ Κυβέρνησις θέλει υἱοθετήσει τινὰ καὶ ἐπ’ ἄλλων θέλει φέρει παρατηρήσεις ἢ τροπολογίας.

§53ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ τὸν κατάλογον;...... (θόρυβος).

§54Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ προσωρινῶς Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπιφυλάσσομαι δὲ ὅταν ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον περὶ κληροδοτημάτων νὰ ὑποβάλλω καὶ κατάλογον.

§55ΔΑΓΡΕΣ. ..... (θόρυβος).

§56Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. (ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ προσωρινῶς Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν, θὰ φέρω κατάλογον περὶ τῆς μέχρι τοῦδε χρήσεως.

§57ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. ... (θόρυβος).

§58ΣΑΡΑΒΑΣ. Ν’ ἀποφανθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐγκαίρως, διότι σκοπὸν ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐκ νέου τὴν πρότασιν.

§59Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. (ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ προσωρινῶς Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω ὅτι, ὅταν μία Κυβέρνησις ἔρχεται καὶ δὲν εὑρίσκει προϋπολογισμὸν καὶ φορολογικοὺς νόμους, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ πρῶτον περὶ αὐτῶν καὶ κατόπιν περὶ τῶν ἄλλων.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§61ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων εἶναι κοινὸν εἴς τε τὴν κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ παρουσιάσῃ ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεπείγοντα, καὶ πᾶς τις τῶν βουλευτῶν δύναται νὰ παρουσιάσῃ, δὲν ἐμποδίζεται ἡ παρουσίασις νομοσχεδίου παρὰ βουλευτοῦ, διότι δὲν εἶναι ἤδη ἡ κυβέρνησις ἕτοιμος νὰ παρουσιάσῃ τοιοῦτον· διότι, ὡς σᾶς εἶπον, τὸ δικαίωμα εἶναι κοινόν. Λοιπὸν ἡ παρατήρησις, ἡ ὁποία ἔγινεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἑτοιμασθῇ, λέγω, εἶναι μία σκέψις αὐτή· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποκλείει τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὡς βουλευτὴς ὁ κύριος Σαράβας ἔκαμε (ψιθυρισμοί).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, κύριοι, δὲν εἶπε νὰ φέρῃ νομοσχέδιον. (διάλογοι).

§63ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει πρὸ καιροῦ νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς εἰς τὴν Βουλὴν....

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἂν θέλῃ νὰ τὸ παρουσιάσῃ δὲν ἀντίκειται κανείς.

§65ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὑπολείπεται ἡ τρίτη συζήτησις· δύναται νὰ τὸ ἀνανεώσῃ χωρὶς νὰ ἐμποδίζηται, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖτε καὶ σεῖς νὰ τὸ φέρητε.

§67ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἐγὼ, ὅστις ἔχω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, εἶναι ὁ κ. Σαράβας. Λοιπὸν δύναται νὰ ἐπαναλάβῃ τώρα, ὡς πρότασιν ἐκ νέου, καὶ νὰ τὸ συζητήσωμεν. (διάλογοι).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως 23 χιλιάδων τόσων, εἰς τρίτην συζήτησιν.

§69ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε!

§70ΤΙΝΕΣ. Ἀναβολή, ἀναβολή!

§71ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Αὐτὸ θὰ προτείνω. — Κύριοι, κατὰ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἀνεπτύχθησαν πολλὰ πράγματα, ἅτινα, ἀντὶ νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν, τὴν ἐσκότισαν περισσότερον, ὥστε δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ διότι τὸ ἄρθρον 36 τοῦ κανονισμοῦ δὲν τὸ ἐμποδίζει, ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἁρμοδία ἐπιτροπὴ εἶναι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἔχουν σχέσιν αἱ πιστώσεις μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ἥτις κατηρτίσθη σήμερον, συνελθοῦσα καὶ ἐκλέξασα τὸν πρόεδρον καὶ τὸν γραμματέα της καὶ εἶναι ἑτοίμη νὰ δεχθῇ καὶ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν ἔργων της.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη ὑπὸ δέκα;

§73ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἐναντίος κανείς.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ πρότασις;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§76Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν καὶ προσωρινῶς Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς πιστώσεως αὐτῆς. Εἶναι ἀναγκαῖα καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὑπάρχουν ἐκτὸς τούτου καὶ ἕτερα ποσὰ δαπανηθέντα καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡς πόσον ν’ ἀναβαίνουν;

§78Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἕως 200,000 πέραν τοῦ προϋπολογισμοῦ (ψιθυρισμοί). Παρήγγειλα εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα νὰ καταρτίσῃ τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ ποσὰ, ὅπως τὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της.

§79ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ καταστήσῃ προσεκτικοὺς καὶ τοὺς ἄλλους κυρίους ὑπουργοὺς μήπως καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα ὑπάρχουν τοιαῦται ὑπερβάσεις, καὶ θὰ ὑπάρχουν νομίζω (διάλογοι).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεύτερον ἀντικείμενον, κύριοι, τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐκλογὴ Οἰτύλου.

§81ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, μόλις σήμερον διενεμήθη ἡ ἔκθεσις, ὥστε πολλοὶ τῶν βουλευτῶν δὲν ἐμελετήσαμεν τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν διὰ νὰ σχηματίσωμεν μίαν ἰδέαν (ψιθυρισμοί). Ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν ἔλαβα σήμερον τὴν ἔκθεσιν.

§82ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε, ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν.

§83ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂν ἐπιμένετε νὰ συζητηθῇ, ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθουν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου. (Τίθενται ταῦτα ἐπὶ τοῦ βήματος).

§86ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἔκθεσιν ἀναγνώσατε.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως.

§88Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι δὲν εἶναι ἔτσι.

§89ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μετὰ τὸν κύριον Κρεστενίτην ζητῶ ἐγὼ τὸν λόγον (θόρυβος· διάλογοι).

§90Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἰδοὺ ἡ ἐπιτροπὴ τί λέγει· «Διὰ ταῦτα Ἀποφαινόμεθα, ὅτι ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ ἐκλογικοῦ σταδίου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος καὶ νόμιμος βουλευτὴς ὁ κ. Γ. Καπετανάκος. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἔνστασιν τῶν 91 ψηφοφόρων ἀνηλίκων, ἐπειδὴ εἶναι ἄντικρυς προσβολὴ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀνοθεύτου ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, (ἂν τοῦτο ᾖναι ἀληθές), τὸ τμῆμα δὲν δύναται νὰ παρατρέξῃ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ἀντικείμενον χωρὶς νὰ τὸ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῷ τέλει νὰ ἐξεύρῃ τρόπον πρὸς ἐπανόρθωσιν ἀδικημάτων τοιούτων.» Δὲν καταλαμβάνω ἂν ᾖναι ἔγκυρος, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος ἢ ὄχι· (διάλογοι· θόρυβοι). Κύριοι, εἶμαι εἰς δυσάρεστον θέσιν.

§91ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε, κ. πρόεδρε, νὰ καθίσουν οἱ κύριοι ὅπου στέκουν ὄρθιοι διὰ νὰ ἀκούωμεν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς ἱσταμένους κυρίους βουλευτὰς νὰ καθίσουν ἢ νὰ ἐξέλθουν ὅσοι δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ καθίσουν.

§93Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, πρόεδρος αὐτοῦ τοῦ τμήματος καὶ ἀφοῦ ἀνέγνωσα τὰ ἔγγραφα καὶ ἤκουσα ὅσα ἐῤῥέθησαν, ἀπεσύρθην, διότι ἔχω τρίτου βαθμοῦ συγγενῆ τὸν ἐπιλαχόντα. Ἀλλά, κύριοι, ποτὲ δὲν ἤλπιζα ὅτι τὸ τμῆμα ἤθελεν ἐπιτύχει νὰ δώσῃ μίαν γνώμην ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἐπικυρωτικὴν, ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ ν’ ἀφήσῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὸ ζήτημα 91 ψηφοφόρων ἀνηλίκων, οἱ ὁποῖοι ἅμα ἀποδειχθοῦν δὲν εἶναι νόμιμος ἡ ἐκλογή. Ἰδού, κύριοι, τί ἤκουσα εἰς τὴν ἀντιπαράστασιν τῶν διαφερομένων. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει 5 δῆμοι εἶναι, τὰ πρωτόκολλα ὑπάρχουν καὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς ψηφοφορίας, καὶ λείπουν, κύριοι, τὸ πρωτόκολλον τῶν ἐπιτροπῶν, τῶν συνερχομένων εἰς τὸ ἐπαρχεῖον, καὶ τοῦ ἐπάρχου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνακηρύττεται ὁ βουλευτής, αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν. Τὸ ἔγγραφον τῆς ἀποστολῆς τοῦ ἐπάρχου, τὸ συνοδεῦον αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τὸ ὑπουργεῖον λέγει δὲν ὑπάρχει, ἴσως παρέπεσε. Λέγω ὅτι αὐτὰ τὰ δύω εἶναι ὁπωσοῦν σπουδαῖα, πρὸ πάντων τὸ συνοδεῦον τὰ ἔγγραφα τῆς ἐκλογῆς, διότι καθὼς ἐπληροφορούμεθα ἀπὸ ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον διενεμήθη καὶ τὸ ὁποῖον εἴδατε ὅλοι, ὁ νομάρχης διὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν λέγει ὄχι τόσον εὐάρεστα, τὰ ὁποῖα θὰ δώσουν λαβὴν εἴς τινας, οἱ ὁποῖοι τὸ κάμνουν πάντοτε, νὰ κατηγορήσουν τὴν Βουλὴν ὡς νόθον καὶ παράνομον (ἐγὼ δὲν τὸ ἀνέχομαι αὐτὸ, διότι νομίζω ὅτι δὲν παρήχθην ἀπὸ κᾀμμίαν παρανομίαν ἢ νόθευσιν)· καὶ δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τοιαύτας λαβὰς, διότι καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος πρόεδρός μας ἠκούσατε ὅ,τι εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ δείξωμεν ὅτι γνωρίζομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ διοικούμεθα κοινοβουλευτικῶς. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει· «1) Ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Οἰτύλου ἐψηφοφόρησαν 91 ἀνήλικες ἐκλογεῖς, ἐγγεγραμμένοι ὅμως εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. 2) Ὅτι ἐν τῷ ἰδίῳ δήμῳ τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ὁ ἐκλογεὺς Μιχαὴλ Ν. Νικολαράκος μεταβὰς εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας καὶ ἀποπειραθεὶς νὰ ῥίψῃ σφαιρίδια περισσότερα εἰς τὴν κάλπην τοῦ ἀποτυχόντος κ. Μαυρομιχάλη συνελήφθη ὑπὸ τοῦ ὑπενωμοτάρχου Πανταζοπούλου, εἰς δὲ τὸ σιλάχιον τοῦ ἐκλογέως τούτου εὑρέθησαν 11 σφαιρίδια. 3) Ὅτι κατὰ τὴν διαλογὴν εὑρέθησαν πλεονάζοντα 8 σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τοῦ Α. Α. Μαυρομιχάλη καὶ ἀφηρέθησαν ἀπὸ τὸ Ναί. 4) Ὅτι εἰς τὸν δῆμον Μέσσης ἐψηφηφόρησαν 25 ἐκλογεῖς παραπεμφθέντες διὰ βουλεύματος τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν.»

§94Μ. ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Δὲν τὸ λέγει ἡ ἐπιτροπή, ἀλλ’ αἱ ἐνστάσεις· ἡ ἐπιτροπὴ ἁπλῶς ἀναφέρει τί λέγουν αἱ ἐνστάσεις.

§95Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ λέγει ἡ ἐπιτροπή· τὸ εἶπον οἱ ἀντιφερόμενοι ὅταν ὡμιλοῦσαν. Ἔρχομαι τώρα ἐν συντομίᾳ· ὅταν ὁ ἐπιλαχὼν εἶπεν, ὅτι εἰς τὸν Δῆμον Οἰτύλου, καὶ ὄχι, ὡς ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει, εἰς τὸν Δῆμον Μέσσης, ἐψηφηφόρησαν 25 κακοῦργοι, τοῦ Οἰτύλου εἶναι 25· ὁ ἐπιλαχὼν εἶπεν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν τόσοι καὶ περισσότεροι εἰς τὴν Μέσσην ἠκούσατε ὅλοι, ἤκουσα καὶ ἐγώ· δηλ. ἠθέλησε τὸ ἓν ἄτοπον διὰ τοῦ ἀτόπου νὰ τὸ διορθώσῃ. Ὅταν εἶπεν, ὅτι 91 ἐψηφοφόρησαν εἰς τὸν Δῆμον Οἰτύλου, ὅταν εἶπεν ὁ ἐπιλαχὼν ὅτι εἶναι ἐντροπὴ νὰ ψηφηφοροῦν παιδιὰ, τὰ ὁποῖα σηκόνουν εἰς τὰ χέρια, ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν ὅτι, τὸ βλέπω, ἀλλὰ εἶναι εἰς τὸν κατάλογον· ὁ δὲ ἐπιτυχὼν εἶπεν, ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ μᾶλλον φορολογούμενοί μου· καὶ δὲν ὡμίλησε τίποτε ἐνώπιόν μας, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὴ τὸ ὁμολογήσητε. Ὡς πρὸς τὰ 29 σφαιρίδια, τὰ ὁποῖα ἀφῃρέθησαν, δὲν ὁμιλῶ τίποτε, διότι αὐτὴ εἶναι μία συνήθεια νὰ ἀφαιρῶνται ἀπὸ τὸ ναὶ, ἀλλ’ εἶναι μία τάσις νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή. Σᾶς εἰδοποιῶ, ὅτι ὁ ἀποτυχὼν Μαυρομιχάλης εἰς τὴν πρώτην ἐκλογὴν ἦτο ἀποτυχὼν πέμπτος, ἐπιλαχὼν πέμπτος· καὶ ὅταν ἐπέρασα, ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἐπεράσαμεν, ἀπὸ τὴν Μεσσήνην, τὸν ἠρωτήσαμεν, ἔκαμες ἐνστάσεις; λέγει, ὄχι, διότι ἔχασα πραγματικῶς καὶ δὲν ἔχω ἔνστασιν· νομίζετε λοιπὸν τώρα ὅτι, ἂν δὲν εἶχε δίκαιον, ἤθελε κάμει ἔνστασιν ποτέ; ὁ δὲ ἐπιτυχὼν ἦτο Δήμαρχος, ὅτε ἔγεινεν ὁ κατάλογος αὐτὸς, καὶ τοὺς ἔχει μόνος του γραμμένους τοὺς ἀνήλικας. Καὶ τί μᾶς εἶπεν εἰς ἀπάντησιν; τώρα μὲ αὐτὸν τὸν κατάλογον ἔγεινεν ὁ Δήμαρχος· αὐτὰ τὰ ἠκούσατε ὅλα, διότι ἐγὼ ἔφυγα εἰς τὴν ἀπόφασιν. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ τμήματος, ὅτι ὅλα ἠμποροῦν, ἀλλ’ οἱ 91 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δώσουν λαβὴν νὰ κατηγορηθῇ ἡ Βουλή. Προσέτι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ νῦν ἐπιτυχὼν διαδέχεται ἕνα ἄλλον ἀνήλικα, τὸν ὁποῖον ἀπέπεμψεν ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὸν περίβολον τοῦτον, τὸν Ἠλίαν Μαυρομιχάλην, διότι ἦτο ἀνήλικος· ἰδοὺ καὶ ὁ παρὼν, ὅτι ἀπὸ ἓν ἔγγραφον τῆς μητρός του, τὸ ὁποῖον ὑπουργοῦντος ἐμοῦ εἰς τὰ 1855 ἔφερε καὶ ἐζήτησε τὴν σύνταξιν διὰ τὰ παιδιά της «1855, Σεπτεμβρίου 16»· καὶ ἡ ἔγκρισις ἔγεινε Νοεμβρίου 26· εἶναι τὸ ἔτος 1855, καὶ κατὰ λάθος, αὐτοῦ ἠμπορεῖ νὰ ἔγεινεν ἀναβολή· διότι πρῶτον ἠμπορεῖ νὰ γίνεται ἡ ἔγκρισις, καὶ ἔπειτα ἡ αἴτησις;

§96ΤΙΝΕΣ. Πρῶτον ἡ αἴτησις.

§97ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ αἴτησις ἐνεκρίθη. Ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθη ἡ σύνταξις Νοέμβριος»· τὸν Σεπτέβριον ἐδόθη, Νοέμβριον ἐπεκυρώθη· ἀλλὰ μὴ σᾶς ἐξιππάζῃ, διότι ἐδῶ τὸ ἔγγραφον 5 (θόρυβος)· ὅστις θέλει, ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἴδῃ· ἡ αἴτησις ἔγεινε, 1855 7βρίου 16· ἡ ἔγκρισις ἠμπορεῖ, ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ εἰς τὰ 1852; ὁ ἄνθρωπος συλλογιζόμενος δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ βάλῃ μὲ τὸν νοῦν του. Εἶναι 1855 Νοέμβριος· πρῶτον ἔγεινεν ἡ αἴτησις· βάλετε τώρα 1855· 6 ἔτη καὶ 10 –16· καὶ 12 ὅπου τὸν ἔχει γραμμένον ἡ μητέρα του, εἶναι τώρα 27 ἐτῶν καὶ ἐμβαίνει εἰς τὰ 28. Ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν ἐπιλαχόντα νὰ ζητηθῇ ὁ ἱερεὺς, ὅστις κατὰ καλὴν τύχην εἶναι ἐδῶ· εἶναι στρατιωτικὸς ἱερεὺς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ ἐδῶ, Πρωτόπαπας, Ἀζάπης ὀνομαζόμενος, καὶ ἕνας ὑπομοίραρχος, ὅστις παρευρέθη εἰς τὴν βάπτισιν. Τὸ τμῆμα ἀπέφυγε, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ· ἐὰν ἐξέταζε, δὲν ἤθελεν ὑπερβῆ τὰ 26 ἔτη, ἰδοὺ, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ σᾶς βαρύνω, ὁποία εἶναι ἡ γνώμη μου.

§98ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ὁριστικὸς ὁ κατάλογος;

§99ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν καὶ ἄλλα πρόσωπα, ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ εἴπω, ὅ,τι αἰσθάνομαι, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι πάντοτε φωνάζομεν νὰ σεβασθῶμεν τὸν νόμον· ὁ Δήμαρχος ἔγραψεν 91 ἀνήλικας, καὶ τοὺς ἔστειλεν εἰς τὴν Καλαμάταν· ἐγὼ ἐγκρίνω ὅ,τι λέγει ὁ Δήμαρχος· ἔνστασις δὲν ὑπάρχει, δικαιολογημένη ἀπὸ τὸ δικαστήριον δὲν ἦτο. Τώρα εἶναι δίκαιον νὰ ὑποφέρωμεν ἡμεῖς; ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ γνώμη μου. Νὰ ἐξετασθῇ αὐτὸ τὸ χαρτὶ, καί ὁ ἱερεὺς ὅστις εἶναι ἐδῶ· καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἀνήλικος, νὰ μὴ δοθῇ λαβὴ νὰ μᾶς ὑβρίζουν, ὅτι εἴμεθα παράνομοι· μετὰ ταῦτα νὰ ὑπάγουν δύο βουλευταὶ εἰς τὸ Οἴτυλον νὰ ἐξετάσουν, καὶ ἂν εὕρουν ψευδῆ τὸν Κ. Μαυρομιχάλην, νὰ τῷ εἴπουν, ἐντροπή σου, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπατήσῃς μίαν Βουλήν· ἐὰν ὅμως εὕρουν τὸν Κύριον ἐδῶ ὅτι διὰ ψευδῶν παραστάσεων καὶ ψήφων θέλει νὰ ἔλθῃ Βουλευτὴς, νὰ τῷ εἴπωσι, σὲ παρακαλοῦμεν, μὴ ἔρχεσαι νὰ γείνῃς αἰτία νὰ μᾶς ὑβρίζουν ὡς παρανόμους καὶ καλπονοθευτάς· αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, καὶ ὅ,τι θέλει ἡ Βουλὴ, ἂς κάμῃ.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ Κ. Κατσικαπῆς.

§101ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπιθυμῶ πρὸ πάντων, Κύριοι, νὰ μὴ παρεξηγηθῶ ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, διότι δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι μὲ τὸν ἐπιτυχόντα δὲν μὲ συνδέει τίποτε, ἐν ᾧ λυποῦμαι, διότι ἀποκλείω τὸν Κ. Μαυρομιχάλην, τὸν ὁποῖον γνωρίζω πολὺ καλὰ, καὶ μεθ’ οὗ ἔχω φιλίαν. Προτοῦ δὲ νὰ ὁμιλήσω, προσκληθεὶς ὑπὸ τοῦ Κ. Κρεστενίτου, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἐντεῦθεν πρέπει νὰ ἀποῤῥέῃ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθὸν, ἔρχομαι ἐνδομύχως πεπεισμένος ὅτι ὑπερασπίζομαι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθόν. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὁ κ. Κρεστενίτης ἰσχυρίσθη ὅτι ἐλλείπει ἀπὸ τὸν φάκελλον ἓν ἔγγραφον τοῦ Νομάρχου, διὰ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι ἐπιφέρει ὁ νομάρχης παρατηρήσεις τινὰς κατὰ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Κρεστενίτην, ὅτι καὶ ἂν δὲν ἔλειπε τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, θὰ τὸ ἐθεώρουν ὡς μὴ ὑπάρχον, διότι οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψω εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐπιφέρωσι κρίσεις ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν· ἐννοεῖ πόσον κακὸν εἶναι νὰ ἀφίνωμεν τὴν τύχην τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας· ἑπομένως ὄχι μόνον δὲν βλάπτει ἡ ἔλλειψις τοῦ ἐγγράφου, ἀλλὰ καὶ ὠφελεῖ, διότι τοιουτοτρόπως τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας δὲν ἐξασκοῦν καμμίαν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Κατόπιν παρουσιάζονται δύο ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς ἄξιαι μελέτης καὶ προσοχῆς. Ἡ πρώτη εἶναι, ἢ ἂν πάρω πρῶτον τὴν δευτέραν, ἡ μία εἶναι τὸ περὶ ἡλικίας τοῦ ἐπιτυχόντος, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ὁποίας ὁ κ. Κρεστενίτης φέρει ἀντίγραφον ἐκ τοῦ ἀποσπάσματος τοῦ μητρῴου τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων. Καὶ μολονότι ἠδυνάμην νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ τοῦ μητρῴου δὲν ἐδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀπόδειξιν τῆς ἡλικίας τοῦ ἐπιτυχόντος, διότι ἐνδεχόμενον ἡ χήρα μήτηρ τοῦ ἐπιτυχόντος νὰ εἶχε συμφέρον νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἡλικίαν τῶν υἱῶν της κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, μολαταῦτα κατὰ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἀποδεικνύεται ἴσα ἴσα ὅτι ὁ ἐπιτυχὼν εἶναι ἐνήλικος· καὶ ἰδοὺ τίνι τρόπῳ. Κατὰ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ φαίνεται ὅτι τὸ διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθη ἡ σύνταξις εἰς τὴν μητέρα τοῦ ἐπιτυχόντος χορηγεῖται ἀπὸ 26 Νοεμβρίου 1852.

§102ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Λοιπὸν πρῶτον ἐνεκρίθη;

§103ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸ δίπλωμα δὲ τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ἐπὶ τῇ βάσει προϋπάρχοντος διατάγματος τῆς 26 Νοεμβρίου 1852, χρονολογεῖται ἀπὸ τὰ 1855· ἕπεται ὅτι ὑπεβλήθησαν τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἐν οἷς καὶ τὸ περὶ ἡλικίας τῶν τέκνων τῆς χήρας πρὸς ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος τοῦ ἐγκρίναντος τὴν σύνταξιν· ἤτοι κατὰ τὸν νοέμβριον τοῦ 1852 ὁ κ. ἐπιτυχὼν εἶχε τὴν ἡλικίαν τῶν 12 ἐτῶν διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ ὅτι ἡ αἴτησις τῆς χήρας ἐγένετο τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1855, ἐν ᾧ τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθη ἡ σύνταξις, εἶχεν ἐκδοθῆ κατὰ τὸ 1852.

§104ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως·

§105ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ κατὰ τοῦτο, κ. Κολιάτσε, δύνασθε νὰ πιστεύσητε ὑμεῖς ὅτι ἡ μήτηρ τοῦ κ. ἐπιτυχόντος ἔκαμεν αἰτήσεις περὶ τῆς συντάξεως αὐτῆς κατὰ τὸ 1851, ἐν ᾧ ἡ αἴτησις τῆς συντάξεώς της ἐνεκρίθη διὰ διατάγματος ἐκδοθέντος τῷ 1852; εἶναι ὅλως ἀνακόλουθον καὶ ἐναντίον τοῦ κανόνος τοῦ συλλογισμοῦ· ἄρα ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἐγγράφου ὅτι ὁ κ. ἐπιτυχὼν ἔχει τὴν νόμιμον ἡλικίαν. Κατόπιν μεταβαίνω εἰς τὴν δευτέραν ἔνστασιν ὅτι ἐψήφισαν 91 ἀνήλικες· ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων τῶν ἐκλογικῶν λαμβάνουν χώραν καταχρήσεις τινές· αἱ καταχρήσεις αὗται λαμβάνουν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον χώραν καθ’ ὅλους τοὺς δήμους, τὸ μὲν ἕνεκα πλαγίων σκοπῶν, ἀλλὰ κυρίως διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα διαβεβαιοῦν ἐπισήμως τὴν ἡλικίαν τῶν πολιτῶν· δὲν ἐλήφθη πρόνοια ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐγγράφωνται εἰς τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἡλικία κρίνεται συμπερασματικῶς. Ἐκ τούτου λοιπὸν ἠμποροῦν νὰ συμβαίνουν καταχρήσεις, νὰ ἐγγράφωνται ἄτομα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συμπεπληρωμένον τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει μόνον εἰς τὸν δῆμον Οἰτύλου· ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἰς πολλοὺς δήμους εἰς πολλὰς ἐπαρχίας, καὶ εἰς τὸν τόπον μου ἠξεύρω ὅτι δὲν ἐγγράφονται ἀκριβῶς οἱ συμπληρώσαντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ κατωτέρας ἡλικίας. Τοῦτο τῷ ὄντι εἶναι κακόν· διὰ τοῦτο καὶ τὸ τμῆμα καλῶς ποιοῦν ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ νομίζω, ἂν ἐνόησα, τὸ πνεῦμα τοῦ τμήματος τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶχεν, ὄχι διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νὰ φέρῃ εἰς δισταγμὸν τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμῃ διὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ἀλλὰ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου γενικῶς. Μάλιστα ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ζαΐμη, μετὰ τοῦ ὁποίου πρό τινων ἡμερῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ νόμος, νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως τῆς ἡλικίας· μάλιστα ἐλέγομεν ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἀνωτέρα· καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖος ἄλλος εἶπε, διατὶ τάχα, ἀφ’ οὗ ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ ἔχῃ ἡλικίαν 30 ἐτῶν, νὰ μὴ τὴν ἔχῃ καὶ ὁ ἐκλογεύς; δηλ. διατὶ ἀπὸ τὸν ἐντολοδόχον ζητοῦμεν περισσότερα προσόντα παρὰ ἀπὸ τὸν ἐντολοδότην; διατὶ ἐγὼ ὁ ἐντολοδόχος νὰ ἔχω περισσότερα προσόντα ἀπὸ τὸν ἐκλογέα; ἄρα καὶ ὁ ἐκλογεὺς πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἡλικίαν τῶν 30 ἐτῶν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀντιπροσωπεύων αὐτόν. Βλέπετε ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, κ. Κρεστενίτη, ἐπέστησε πολὺ τὴν προσοχήν μας, διότι εἰς ὅλον τὸ κράτος λαμβάνουσιν χώραν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι ἀμοιβαῖα, διότι ἐκ τῶν ἐκλογέων τούτων οἱ μὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἑνός, οἱ δὲ ὑπὲρ τοῦ ἄλλου. Ἀλλ’ ἐνδεχόμενον νὰ ἔλαβον χώραν ἀταξίαι τοιαῦται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου, αἱ ὁποῖαι νὰ ἦσαν ἄξιαι πολλῆς προσοχῆς· ἐὰν τοῦτο ἦτο οἱ κύριοι ἀποτυχόντες, ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν ὥστε νὰ παρουσιάσῃ σήμερον εἰς τὴν βουλὴν τοιαῦτα πράγματα, ὥστε νὰ βεβαιώνουν ἀναμφισβητήτως, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶχον τοιαύτην ἡλικίαν, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξαπατηθῇ νὰ ἐγγράψῃ αὐτοὺς εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, καὶ ὅτι προέκυψεν ἀπὸ πλαγίους σκοπούς. Ἐὰν ἔχομεν τῷ ὄντι τοιαῦτα πράγματα εἰς χεῖρας ἠδυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ἔχομεν ξηρὰς ἐκθέσεις; ἔχομεν πιστοποιητικὰ τοιαῦτα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ βεβαιοῦται, ὅτι αὐτοὶ ἦσαν ἡλικίας δεκατεσσάρων ἢ δεκαοκτὼ ἐτῶν, ὅπως λέγει ἓν ἔκνομον χαρτὶ, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι δὲν ἔχει ὑπογραφὴν, καὶ ὁ γράφων πρέπει νὰ θέτῃ τὴν ὑπογραφὴν του, ὁ δὲ μὴ τολμῶν νὰ παρουσιασθῇ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, δὲν ἔχει θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ γραφόμενά του, καὶ κανὲν σῶμα, πρὸ πάντων ἡ Βουλὴ, τὸ ἀνώτατον τοῦτο δικαστήριον, δὲν πρέπει νὰ ὑποθάλπῃ τὰς ἀφανεῖς ἐνεργείας τοῦ σκότους, διότι ἡ ἐνέργεια αὕτη πάντα ἄλλον ἔχει σκοπὸν παρὰ νὰ καταδείξῃ τὴν ἀλήθειαν.

§106ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Μὲ τὸν ἴδιον κατάλογον δὲν ἐξελέχθησαν οἱ ἀντίθετοι;

§107ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μάλιστα, βλέπετε ἐξ ὅλων αὐτῶν κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε σπουδαῖος λόγος νὰ προκληθῇ κἂν συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Κρεστενίτης, τοῦ ὁποίου καὶ τὰς γνώσεις καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν εἰλικρίνειαν καὶ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα σέβομαι, ἀπορῶ πῶς ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ προσβάλῃ μίαν ἐκλογὴν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν πεποίθησίν μου φαίνεται πολὺ νόμιμος, ἀνεπηρέαστος, διότι ἐδῶ μήτε μία παράστασις, μήτε ἀταξία ἔλαβε χώραν παρὰ ἓν γενικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν Καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ὅπως ἔχωμεν μετ’ ὀλίγον νόμον, κανονίζοντα καλλίτερον τὰ τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, πρὸς πρόληψιν τοιούτων ἀτοπημάτων. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι· σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ὁρμῶμαι ἀπὸ κανένα πλάγιον σκοπὸν παρὰ ἀπὸ τὸ δίκαιον· σᾶς παρακαλῶ νὰ κηρύξητε τὴν ἐκλογὴν ἔγκυρον, διότι εἶναι τοιαύτη.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Μποῦτος.

§109ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης.

§111ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐλέχθη καὶ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων καὶ ὑπὸ πολλῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη εἶναι παράνομος, διότι δὲν ἐξελέγχθησαν δεόντως αἱ γενόμεναι γενικαὶ ἐκλογαί, καὶ λέγοντες τὰ τοιαῦτα βεβαίως δὲν ἀναχωροῦν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἀλλὰ στηρίζονται εἰς γεγονότα τινὰ, τὰ ὁποῖα πιθανολογοῦν τὴν λέξιν. Δὲν πρέπει νὰ διακωμωδῆται τὸ Σύνταγμα, δὲν πρέπει τὰ ψεύδη νὰ χρησιμεύουν ὡς βάσις τῆς νομιμότητος μιᾶς ἐκλογῆς. Εἰς τὴν παροῦσαν ἐκλογὴν παρουσιάζονται ἐνστάσεις ῥιζικαὶ, δηλ. ἐξ ἐκείνων τῶν ἐνστάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἱκαναὶ νὰ καταχωρίζωνται εἰς τὰ πρακτικὰ, ἀλλ’ ἠμποροῦν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀποταθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ τὰς ἐκτιμήσῃ καὶ διατάξῃ τὰ εἰκότα. Ἡ ἔνστασις περὶ ψηφοφορίας 91 ἐκλογέων ἀνηλίκων εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι νοθεύει τὴν ἐκλογὴν, μεταβάλλει τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς πᾶν ὅ,τι ἔχει σχέσιν μὲ τὴν νόμιμον ἔκφρασιν τῆς θελήσεως τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον ἀναιρεῖ, μεταβάλλει, τροποποιεῖ αὐτὴν, ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι λόγος ῥιζικὸς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς· 91 λοιπὸν ἐκλογεῖς παρουσιάζονται ὡς μὴ ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσωσιν· ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ τὸ παρέλθῃ ἀβρόχοις ποσὶ, καὶ νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ προλαλήσας, νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογήν· εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐκφρασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἔγεινε πολὺ μακρὰν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας· εἰς τοιαύτην περίστασιν γίνεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης· ἡ Βουλὴ στέλλει μίαν ἐπιτροπὴν, καὶ ἐξετάζει, ἂν ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον ἢ ὄχι, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς ψηφοφορεῖ· καθὼς καὶ ἄλλα τοιαῦτα πράγματα συμβαίνουν ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν ἐκλογὴν καὶ βεβαιοῦνται διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι λόγος, ὅτι δὲν ἔγεινεν ἔνστασις κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καλυφθῇ· διότι εἶναι ῥιζικὴ ἔνστασις· δὲν ἔχει σχέσιν μὲ μερικὰς δευτερευούσας διατυπώσεις ὡς πρὸς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐκφράζηται διφορουμένως, ἀλλ’ ἔχει σχέσιν μὲ τὴν βάσιν τῆς ἐκλογῆς, μὲ αὐτὴν τὴν θέλησιν τῶν ψηφοφόρων, μὲ τὸν νόμιμον καταρτισμὸν τῆς θελήσεως τῶν ἀνθρώπων. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἀποσοβήσῃ τὰς κατ’ αὐτῆς κατηγορίας, καὶ διὰ νὰ κανονίσῃ μὲ τρόπον νομιμώτερον εἰς τὸ ἑξῆς τὰς ἐκλογὰς, νὰ λάβῃ τὸ τοιοῦτον μέτρον· εἰς τὰς γενικὰς ἐκλογὰς τότε συγκρούονται διάφορα συμφέροντα, ὑπάρχουν διάφορα συμφέροντα, καὶ δὲν δίδεται ἡ προσοχὴ ἡ ἀπαιτουμένη εἰς τὰς τοιαύτας ἐνστάσεις· αὐτό εἶναι ἓν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ καὶ παρουσιάσθη εἰς πολλὰς ἐκλογάς· πολλοὶ ἐκ τῶν ὑποψηφίων μὴ ἐμπιστευόμενοι εἰς τὴν μειοψηφίαν, μηχανεύονται τοιαῦτα μέσα, νὰ στέλλουν παιδιὰ 5, 6 ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐγγράφει ὁ δήμαρχος εἰς τὸν κατάλογον, καὶ τὰ ὁδηγοῦν νὰ ψηφοφορήσουν. Αὐτὸ βέβαια εἶναι αἶσχος, φέρει ἐντροπὴν εἰς μίαν ἀντιπροσωπείαν. Πρέπει νὰ ἐκλείψουν αὐτὰ τὰ πράγματα, πρέπει ὅσον προβαίνομεν νὰ καθαρίσωμεν τὰς ἐκλογὰς ἀπ’ αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα τὰς ἀσχημίζουν, τὰ ὁποῖα δὲν τὰς ἀποδεικνύουν σωστάς. Ἡ ἀποστολὴ λοιπὸν μιᾶς ἐπιτροπῆς πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶναι ἀναπόφευκτος, ἂν θέλωμεν νὰ φανῶμεν περὶ πολλοῦ ποιούμενοι τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς, καὶ τὸν νόμον καὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ἀποστολὴ λέγω, πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφ’ οὗ μεταβῇ καὶ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, νὰ ὑποβάλῃ μίαν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν τῷ ὄντι ἦσαν τόσοι οἱ ἀνήλικες, καὶ προσέτι ἂν ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ καὶ ὑπὲρ τῶν δύο.

§112ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἠξεύρομεν ἐκ τῶν πρακτικῶν.

§113ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πείθομαι ἐκ τούτου, πρέπει νὰ πεισθῶ ἐκ τῶν πραγμάτων. Λοιπὸν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ Κ. Κρεστενίτου, νὰ σταλῇ μία ἐπιτροπὴ διὰ νὰ βεβαιώσῃ τὴν παρανομίαν αὐτήν.—Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, ἐπειδὴ αἱ ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζουν, ἀμφισβητοῦνται, καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ συμβιβάσω αὐτὰς τὰς ἀντιφάσεις, ἂν ᾖναι ἐνῆλιξ ἢ ἀνήλικος, μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὸ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον ἀναγκαῖον, θεωρῶ τὴν ἡλικίαν τοῦ ἐκλεγομένου, παρὰ νὰ δεχθῶ μίαν ἐκλογὴν, τῆς ὁποίας κατὰ μέγιστον λόγον τὸ ἀποτέλεσμα ἐπέφεραν ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τί θέλουν καὶ τί ψηφοφοροῦν· διὰ τοῦτο καὶ ἀποκλείονται τοῦ δικαιώματος τῆς ψηφοφορίας, διότι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνουν ποῖος εἶναι ὁ ἄξιος ἐκ τῶν δύο παρουσιαζομένων νὰ προτιμηθῇ ὡς βουλευτής.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μποῦτος.

§115ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριοι, ὡς παρατηρεῖτε ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία σᾶς ἐκοινοποιήθη, εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεγξάσης τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω καὶ τὴν ψῆφόν μου καὶ τὴν ὑπογραφήν μου, τὴν ὁποίαν ἔθεσα. Τὸ τμῆμα συνελθὸν καὶ προβὰν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς, δὲν εὗρε τίποτε ἄλλο ὡς ἀνεπτύχθη ἐνώπιόν σας ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας, καὶ ὡς βλέπετε ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, οὐδεμίαν ἔνστασιν εὗρεν ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον περιωρίσθη νὰ ἐξετάσῃ αὐτὰς τὰς δύο ἐγγράφους ἐνστάσεις, τὰς κοινοποιηθείσας ἐμπροθέσμως εἰς τὸ ἁρμόδιον ἐπαρχεῖον, καὶ τὰς προφορικὰς ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀποτυχὼν Μαυρομιχάλης ἤγειρεν ἐνώπιον τοῦ τμήματος περὶ τῆς ἀνηλικότητος τοῦ ἐπιτυχόντος. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἐπασχολήσω ὡς πρὸς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐξετέθησαν ἐν ταῖς ἐνστάσεσι· διότι οἱ ἐνιστάμενοι οὐδὲν ἄλλο λέγουσιν ἐξ μὴ ὅτι ἐῤῥίφθησαν ψευδῆ σφαιρίδια, τὰ ὁποῖα ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τοῦ ναί, ἐψηφοφόρησαν οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα, παραπεμφθέντες ἐπὶ κακουργήματι· ἀλλὰ τὸ τμῆμα ἐξετάσαν ἐμβριθῶς τοὺς λόγους αὐτούς, τοὺς εὗρεν ἀναξίους καὶ μὴ μεταβάλλοντας τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁμοφώνως διὰ τῆς ἐκθέσεώς του εἶπεν, ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι ἀβάσιμοι, ἄλλως δὲν μεταβάλλουν κατά τι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Τὸ τμῆμα κυρίως ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξε καὶ ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος κ. Πετσάλης, τοὐτέστιν εἰς τὴν ἔνστασιν τοῦ ἐνισταμένου περὶ τῆς ψηφοφορίας 91 ἐκλογέων ἀνηλίκων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ζήτημα τοιοῦτον, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἀνήλικες, ἦλθε καὶ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν γενικῶν ἐκλογῶν, καὶ ἡ Βουλή, ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ἀπεφάσισεν, ὅτι οἱ κατάλογοι εἶναι ὁριστικοὶ κατὰ μίαν διαδικασίαν διαγραφομένην ὑπὸ τοῦ νόμου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ μόνον δὲν προεχώρησε περαιτέρω τὸ τμῆμα, καὶ εἶπε ῥητῶς, ὅτι ἀποφαίνεται ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἀναγνωρίζει νόμιμον βουλευτὴν τὸν Μ. Καπετανάκον, καὶ εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δύναται νὰ λαμβάνουν χώραν τοιαῦται καταχρήσεις· δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπεφάνθη ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔλαβα τὸν λόγον, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ὑπογραφήν μου καὶ δώσω μίαν διασάφισιν εἰς τὰς παρεξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Λυκοῦργος Κρεστενίτης, ὅτι τὸ τμῆμα ἔδωσε σπουδαίαν σημασίαν εἰς τὴν ἔνστασιν αὐτὴν καὶ τὴν ἄφησεν εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς........... Τὸ τμῆμα ἀποφανθὲν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἀνεγνώρισε βουλευτὴν τὸν Κ. Καπετανάκην καὶ εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τοιούτων τυχὸν καταχρήσεων ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ πρόνοιαν εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον τὸ τμῆμα δὲν προεχώρησε περαιτέρω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐνστάσεως αὐτῆς· διότι οἱ ἐνιστάμενοι ἔφερον μίαν ἀναφορὰν καὶ εἶπον, ὅτι ἐψηφοφόρησαν οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα ἀνήλικες, χωρὶς αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν νὰ συνοδεύσουν οὔτε μὲ πιστοποιητικά, οὔτε μὲ ἀποδείξεις, χωρὶς δὲ πρὸς τούτοις οὔτε κἂν ἐν τοῖς πρακτικοῖς νὰ γείνῃ λόγος. Ἠρκέσθη νὰ εἴπῃ· ἐπειδὴ ἡ πλειοψηφία δὲν ἦτον εὐνοϊκὴ ὑπὲρ ἐμοῦ, διὰ τοῦτο δὲν κατεχωρίσθη, ἐνῷ κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη δὲν εἶχε μὲν τὴν πλειοψηφίαν, εἶχεν ὅμως τὴν μειοψηφίαν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ μειοψηφία ἠδύνατο νὰ κάμῃ τοιαύτας παρατηρήσεις· ἀλλὰ δὲν φαίνεται τοιαύτη παρατήρησις εἰς τὰ πρακτικά. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ τμῆμα ἐθεώρησεν, ὅτι ἐνώπιόν του δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο, παρὰ μίαν ἄκυρον ἔνστασιν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα ἀνήλικες. Προσθέσατε δὲ, ὅτι οἱ ἐνιστάμενοι τὸ λέγουν, καὶ ὁ ἀποτυχὼν δὲν ἀμφισβητεῖ, ὅτι τοιοῦτοι ἐκλογεῖς εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν ὁριστικὸν κατάλογον. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν τὸ τμῆμα παμψηφεὶ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς καὶ ὡς νόμιμον βουλευτὴν παρεδέχθη τὸν Κ. Καπετανάκην. Τὸ τμῆμα δὲν ἔλαβε προσέτι ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἔνστασιν τῆς ἀνηλικιότητος τοῦ ἐπιτυχόντος διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἔνστασις τοιαύτη δὲν ἐγένετο, οὔτε ἐν τοῖς πρακτικοῖς, οὔτε ἐμπροθέσμως· δὲν τὴν ἔλαβε προσέτι ὑπ’ ὄψιν, διότι καὶ ἐκ μιᾶς ἀποδείξεως, τὴν ὁποίαν προσήγαγεν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης, ἀποδεικνύεται καθαρῶς, ὅτι ὁ Κ. Καπετανάκης φέρει τὸ 31 ἔτος τῆς ἡλικίας του, ἐὰν δὲν ἔχῃ καὶ περισσότερα. Ὁ Κ. Κρεστενίτης εἰς τὴν ἔνστασιν αὐτὴν κυρίως ἐστάθη καὶ ἐδῶ ἐδικαιολόγησε τὰς αἰτιάσεις του κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Σᾶς εἶπε δὲ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ διάταγμα πρότερον καὶ ὕστερον νὰ γείνῃ αἴτησις, καὶ πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ Κ. Κατσικαπῆς, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1852 ἐξεδόθη τὸ διάταγμα συνεπείᾳ αἰτήσεως τῆς μητρὸς τοῦ ἐπιτυχόντος καὶ ὅτι κατὰ τὸ 1855 ἐξεδόθη τὸ δίπλωμα. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ, ὅτι ὁ Κ. Κατσικαπῆς εἶχε δίκαιον καὶ ἡμεῖς εἴχομεν δίκαιον μὴ λαβόντες τὴν ἔνστασιν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, σᾶς φέρω τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοῦτο μοὶ ἔδωσεν ἀφορμὴν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Κολιάτζος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, ὅτι κατὰ τὴν 26 Νοεμβρίου 1852, ὑπουργοῦ ὄντος τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ κ. Μήλιου, ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τὸ ἀπονέμον σύνταξιν εἰς τὴν χῆραν καὶ τὴν οἰκογένειαν τοῦ Μαυρομιχάλη.

§116ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ το!

§117ΜΠΟΥΤΟΣ. «Ὄθων ἐλέῳ Θεοῦ κτλ. προτάσει κτλ. ἐγκρίνομεν νὰ δοθῇ μηνιαία σύνταξις δρ. 44 λεπτῶν 33 εἰς τὴν Ζαχαρίτσαν χῆραν τοῦ ποτὲ λοχαγοῦ Μαυρομιχάλη μετὰ τῶν ἀνηλίκων τέκνων. Ἡ σύνταξις αὕτη προέρχεται κτλ.» Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ διάταγμα ἐξεδόθη κατὰ τὸ ἔτος 1852. Εἰς τὴν κρίσιν σας τώρα μένει, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, πότε ἐδόθη ἡ αἴτησις τῆς χήρας, νὰ λάβῃ σύνταξιν· διότι βεβαίως δὲν εἶχε τὴν εὐκολίαν νὰ δώσῃ σήμερον τὴν αἴτησιν καὶ αὐθημερὸν νὰ ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα, θὰ ἔκαμε ἀναφορὰς, θὰ ἔτρεξεν ἐδῶ, θὰ ἐνήργησεν ἐκεῖ· ὕστερον ἐπῆλθεν ἡ ἔκδοσις τοῦ διατάγματος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ τμῆμα, ἐπαναλαμβάνω, ἀναξίαν λόγου· διότι ἐπὶ τὸ προσαχθὲν μάλιστα ἔγγραφον ἀποδεικνύεται ἡ ἐνηλικιότης τοῦ ἐπιτυχόντος. Ἐκτὸς δὲ τούτου εἴχομεν καὶ τὸν ἄλλον λόγον, ὅτι ὁ ἐπιτυχὼν ἦτο δήμαρχος κατὰ τὸ ἔτος 1866, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, κατὰ τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει οὐδεμία σπουδαία ἔνστασις.

§118ΛΑΠΑΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ παιδιὰ, ποῦ ψηφοφοροῦν, στοιχηματίζω, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν εἰς ὅλους τοὺς δήμους ἀπὸ 100 παιδιὰ, ποῦ ψηφοφοροῦν. (ἱλαρότης.)

§119ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, παραδέχομαι καὶ τὸ 1852, τὸ ὁποῖον οἱ κύριοι εἶπον. Ἡ ἐκλογὴ ἐτελείωσε τὴν 22 Δεκεμβρίου 1869· ὥστε τότε δὲν ἦτο περισσότερον παρὰ 29 ἐτῶν.

§120ΤΙΝΕΣ. Τώρα τὰ ἔχει συμπληρωμένα.

§121ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα, τώρα τὰ ἔχει συμπληρωμένα. Ἔρχομαι πρὸς τὸν κ. Μποῦτον, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι δὲν ἔγειναν ἐνστάσεις καὶ ὅτι μικρὰ εἶναι τὰ πράγματα. Κύριοι, ἐνστάσεις δὲν ἐδέχθησαν· διότι ἡ πλειοψηφία ἦτο ἐναντία. Ὀλίγον τὸ ἔχετε ὑμεῖς, ὅτι ἐψηφοφόρησαν διὰ βουλεύματος 25 κακοῦργοι; καὶ εἰς ἀπάντησιν διατί ἐψηφοφόρησαν εἰς τὸν δῆμον τὸν ἕνα, δὲν ἐψηφοφόρησαν καὶ τόσοι ἄλλοι εἰς τὴν Μέσην.

§122ΜΠΟΥΤΟΣ. Κ. Λυκοῦργε, νομίζετε, ὅτι οἱ παραπεμφθέντες διὰ βουλεύματος ἀποκλείονται νὰ ψηφοφορήσουν;

§123ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα, ἐπὶ κακουργήματι ὅταν ᾖναι ἀποκλείονται.

§124ΜΠΟΥΤΟΣ. Δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος ἀποκλείονται. Οἱ φυγόδικοι δὲν ἔχουν παραπεμφθῇ δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος καὶ ἠμποροῦν νὰ ψηφοφορήσουν.

§125ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ τοὺς 91 τοὺς ἀναφέρουν κατ’ ὄνομα καὶ ἔχουν καὶ τοὺς ἀριθμούς· ἔχουν τοὺς κακούργους τοὺς παραπεμφθέντας διὰ βουλεύματος εἰς τὸ κακουργοδικεῖον. Περισσοτέρας ἐνστάσεις ἀπὸ αὐτὰς θέλετε; Εἶναι λοιπὸν ἀνάξιον νὰ ἔχουν ἀνήλικας εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐψηφοφορεῖτο βουλευτὴς, καὶ ἦσαν ὅλοι ἐδικοί του. Ἔρχομαι καὶ εἰς ἓν ἄλλο. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μποῦτος, ὅτι ὅλον τὸ τμῆμα ἦτο σύμφωνον. Τὸ τμῆμα ἐξηγεῖται ῥητῶς καὶ λέγει· ἐὰν δὲν φέρῃ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν ἐκλογὴν, εἴμεθα σύμφωνοι, ἡ Βουλὴ νὰ διορθώσῃ τὸ πρᾶγμα. Ἐδῶ εἶναι τὰ μέλη· ὅλα ὑπέγραψαν μετὰ τὸν κ. Πιπῖνον, ὁ ὁποῖος εἶπεν· ἐὰν αὐτοὶ οἱ ψῆφοι τῶν ἀνηλίκων φέρουν ἀποτέλεσμα, δὲν δέχομαι τὴν ἐκλογήν· 59 εἶναι οἱ περισσότεροι τοῦ ἐπιτυχόντος ἀπὸ τὸν ἀποτυχόντα.

§126ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἓν μέλος τοῦ τμήματος ἦλθε καὶ μᾶς διερμήνευσε τὴν ἰδέαν αὐτὴν, καὶ δὲν ἦλθον οἱ ἄλλοι ν’ ἀντικρούσουν.

§127ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ὅλοι· ὅλοι εἶναι σύμφωνοι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πιπίνου, ὅσοι εἶναι κάτω ἀπὸ αὐτὸν ὑπογεγραμμένοι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ νὰ μὴ καταδεχθῇ νὰ παρασυρθῇ· Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ παράδειγμα, ἢ νὰ τιμωρηθῇ ὁ ψεύστης, ἢ νὰ τιμωρηθῇ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μᾶς καταισχύνῃ.

§128ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Κύριοι, δὲν ἐλαττοῦμαι ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα κ. Μποῦτον, καθόσον ἀφορᾷ τὴν φιλοτιμίαν. Ἀπὸ τὸ ἴδιον αἴσθημα λοιπὸν ὑποκινούμενος ὀφείλω νὰ ἐκφέρω ὑπ’ ὄψιν σας τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας. Τὸ ἔγκυρον ἐκλογῆς τινὸς φέρει ἐξωτερικὰς διατυπώσεις καὶ φέρει καὶ ἐσωτερικὰς ἐλλείψεις. Τὸ τμῆμα λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν δίοδον τῆς ἐκλογῆς ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ ἐκλογὴ φέρει τὰς νομίμους ἐξωτερικὰς διατυπώσεις· δὲν ἠδυνήθη δὲ τὸ τμῆμα νὰ παρατρέξῃ τὸ οὐσιῶδες ἀντικείμενον τῆς ἐνηλικιότητος 91 ψηφοφόρων, ἀντικείμενον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐγαργάλισεν ὅλων τὴν φιλοτιμίαν· καὶ πάλιν ἐῤῥίφθη κατὰ τοῦ προσώπου ἡμῶν ἡ νόθευσις κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐπέσυρε τὴν προσοχήν μας· διότι πολλάκις διὰ δολίων μέσων θολοῦνται καὶ δηλητηριάζονται αἱ διαυγεῖς καὶ καθαραὶ πηγαὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ ἱερὸν τοῦτο τέμενος τῆς Βουλῆς παράσιτα φυτά. Ἐκ τούτου ἑλκυόμενοι μιᾷ φωνῇ ἠθελήσαμεν νὰ φέρωμεν μίαν παρατήρησιν διὰ τῆς ὑπογραφῆς ἡμῶν ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Πιπίνου, τὴν παρατήρησιν ὄχι μόνον νὰ προληφθῶσι τὰ γενόμενα ταῦτα ἀδικήματα εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ἐπανορθωθῇ τὸ προσγινόμενον, εἰς τὸν ἀποτυχόντα ἀδίκημα, ἐὰν αὐτὸ παρεστάθη ὑπὸ τὴν πραγματικὴν ἔποψιν ὑπὸ τῶν ἐπισταμένων. Διὰ τοῦτο ἐσκέφθημεν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ ὑπὸ ἐμβριθεστάτην σκέψιν, πῶς νὰ ἐξαλειφθῶσι αἱ αἰτιάσεις αὗται, τὰ ἀναίσχυντα γεγονότα, τὰ ὁποῖα πολλάκις νοθεύουν τὰς ἐκλογάς· πῶς ἐξ ἄλλου μέρους νὰ φέρωμεν θεραπείαν διὰ τὴν εἰδικὴν αὐτὴν περίπτωσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μαυρομιχάλης παραπονεῖται. Ἐν τῇ διανοίᾳ λοιπὸν ἡμῶν καὶ τῇ σκέψει ἡμῶν καὶ ὑπαγορευόμενοι ἀπὸ τὸ εὐγενὲς αἴσθημα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἱερὸν καθῆκον ἡμῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπεστάλημεν, εἴπομεν νὰ φέρωμεν τὴν γνώμην, ὄχι μόνον νὰ σκεφθῶμεν, πῶς ἡ Βουλὴ νὰ θεραπεύσῃ δι’ εἰδικοῦ νόμου τὸ κακὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀιχμίζει τὰς ἐκλογὰς πολλάκις καὶ τὰς καθιστᾷ νόθους, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, πῶς νὰ φέρῃ ἐπανόρθωσιν ὡς πρὸς τὸ εἰδικὸν αὐτὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον παραπονεῖται, ὅτι ὑπέστη ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἕνεκα τῶν παρεισφρυσάντων 91 ψηφοφόρων. Εἴπομεν λοιπὸν, ὅ,τι πᾶς ἡμῶν ὀφείλει νὰ εἴπῃ καὶ ὅλοι νὰ εἴπωμεν· εἴπομεν, ὅτι ἐν τῇ εἰδικῇ αὐτῇ περιπτώσει πρέπει νὰ πείσωμεν τὴν συνείδησίν μας, πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν θέτοντες τὴν χεῖρα εἰς τὴν καρδίαν ἡμῶν, διότι πρόκειται περὶ τιμῆς ὄχι μόνον τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἀλλ’ ὅλων ἡμῶν· εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ διαχυθῇ φῶς εἰς τὰ γενόμενα, νὰ ἐξακριβωθῶσι τὰ περιστατικὰ, νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀλήθεια· ὥστε ἕκαστος ἡμῶν θίγων τὴν καρδίαν του ν’ ἀποφασίσῃ ἐν συνειδήσει, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν καὶ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς καὶ τὸν ἀδικηθέντα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μίαν γνώμην ἐπεφέραμεν, καὶ ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν συναδέλφων μας, νὰ εὕρῃ τρόπον ἡ Βουλὴ πῶς νὰ θεραπευθῇ καὶ εἰδικῶς ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὸ ἀδίκημα, ἐὰν προσεγίνετο εἰς τὸν ἀποτυχόντα, καὶ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ εἰς τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἐντυπώσεις ὑπέγραψεν ὁ κ. Πιπῖνος «μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν 90 ἀνηλίκων ψηφοφόρων, ἂν ᾖναι ἀληθές, καὶ ὡς μεταβάλλον τὸ ἀποτέλεσμα, ἀφίεμαι εἰς τὴν Βουλὴν» Πρὸς τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ ὑπεγράφημεν καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι. Ἑπομένως συμφωνῶ νὰ σταλῇ ἐπιτροπή.

§129ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ ἰδική μου ἀποκάτω.

§130ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Τί ὑπέγραψες ἡ εὐγενεία σου ἐν ἀγνοίᾳ καὶ μὴ γνωρίζων τὸ περιεχόμενον, δὲν γνωρίζω. Ἡμεῖς οἱ ἄλλοι τὸ ἐγνωρίζομεν.

§131ΜΠΟΥΤΟΣ. Τώρα συνετάχθη, μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πιπίνου.

§132ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ.

§133ΜΠΟΥΤΟΣ. Κ. Γουβέλη, μοὶ ἐπιτρέπετε, νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν.

§134ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Μάλιστα, εὐχαρίστως!

§135ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Πιπῖνος, καὶ ἡ ὁποία φαίνεται αὐτοῦ, διετυπώθη ἐν τῷ τμήματι, ὅτι γενικῶς ὅλοι ἐμείναμεν σύμφωνοι εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. εἰσηγητοῦ.

§136ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Ὄχι, εἶπον ῥητῶς εἰς τὸν εἰσηγητὴν νὰ σημειώσῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν, ὅτι ἀφίνομεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐφεύρῃ τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια. Μοὶ εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς, κύριε, ἐναντίαν γνώμην ἔχει ὁ κ. Πιπῖνος· μὲ ποῖον συμφωνεῖτε; μὲ τὸν κ. Πιπῖνον, ὁ ὁποῖος ἐκφράζει ὡς ἔγγιστα τὴν ἰδικήν μου ἰδέαν, καὶ τούτου ἕνεκα ὑπέγραψα, καὶ ὑπέγραψαν καὶ οἱ ἄλλοι. Νὰ περαιώσω τὸν λόγον μου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τούτου τεθέντος πρέπει νὰ εὕρωμεν τρόπον, πῶς νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια, καὶ τῆς ἀληθείας ἐξακριβωθείσης πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ καὶ γενναῖοι, ὥστε νὰ εὕρωμεν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀρθῇ τὸ ἀδίκημα. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος αὐτός; Εἷς καὶ μόνος εἶναι, νὰ ἀποσταλῇ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ συμπεριλάβῃ καὶ ἰατρὸν καὶ πραγματογνώμονας, ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀνηλικιότητος, νὰ πεισθῇ ἐκ τεκμηρίων βεβαίων καὶ ἀκριβῶν ἀποδείξεων, καὶ τοιαῦται ἀποδείξεις πρέπει νὰ προσενεχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ τεθῇ εἰς θέσιν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐν πλήρει πεποιθήσει καὶ συνειδήσει. Τοῦτο ὑπεστήριζα ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου, καὶ τοῦτο ὑποστηρίζω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§137ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἐπεμβαίνω διόλου εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ἔριδα τοῦ τμήματος· λυποῦμαι δι’ ὅσα ἀκούω, μήτε, κύριοι, παραξενεύομαι, διότι ἐπ’ ἐσχάτων τέλος πάντων καὶ εἰς τὴν τελευταίαν ἐξελεγχομένην ἐκλογὴν διὰ τὸν ἕνα βουλευτὴν Οἰτύλου ἐνεθυμήθημεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἐνηλικιότητος. Τύχῃ ἀγαθῇ! κάλλιον ἀργὰ, παρὰ ποτέ! Δὲν ὑπῆρξεν ἴσως ἐκλογὴ τοῦ κράτους ἐκ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν, κατὰ τῆς ὁποίας ἐῤῥέθη καὶ τοῦτο σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἀνήλικες· ὑπῆρξαν μάλιστα ἐκλογαὶ, καὶ δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω τίνες, κατὰ τὰς ὁποίας ἐτέθησαν καὶ ἀποδείξεις ἰσχυραὶ, ἀποδεικνύουσαι τὴν ἀνηλικιότητα τῶν ψηφοφορησάντων, καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ οὐδένα περὶ τούτου ἔκαμε λόγον· καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ τότε ἐνόμιζεν, ὅτι καὶ δὲν πρέπει καὶ δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοιούτου εἴδους ἐνστάσεις. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοιούτου εἴδους ἐνστάσεις, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ τὸ δεδικασμένον. Τί εἶναι, κύριοι, ὁριστικοὶ βουλευτικοὶ κατάλογοι; Ὁριστικοὶ βουλευτικοὶ κατάλογοι εἶναι κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν μία δικαστικὴ ἀπόφασις ὁριστικὴ καὶ ἀνέκκλητος, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσῃ. Ἡ σύνταξις, ἡ ἔκθεσις, ἡ ἀνάκρισις, ἡ ἐκδίκασις τοῦ καταλόγου αὐτοῦ συνοδεύεται μὲ διατυπώσεις δικαστικὰς τοιαύτας, αἵτινες ἐν τέλει δίδουν κῦρος πλῆρες. Φέρετέ μοι ἓν παρελθὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐπεμβῆκεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὁριστικῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, εἴτε μετὰ τὸ 1862, ἀφότου ἐτροποποιήθη πολὺ αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ νόμου. Ἔχομεν μόνον ἓν παράδειγμα, τὴν ἐκλογὴν τῆς Ζακύνθου τοῦ 1868· ἀλλὰ τότε ἡ Βουλὴ ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπρός της διόλου καταλόγους, καὶ εἶπε δὲν βλέπω καταλόγους, δὲν ὑπάρχουν κατάλογοι εἰς τὴν Ζάκυνθον· ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη ἄνευ καταλόγων. Οὕτως ἠθέλησε ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ τότε· ποτὲ ὅμως δὲν εἶπεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνατρέπῃ καταλόγους ἐκδικασθέντας νομίμως καὶ περιβληθέντας μὲ τὸ κῦρος τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὁριστικῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, πρῶτον· καὶ δεύτερον οἱ ζητοῦντες τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐπιτροπῆς τί θέλουν νὰ ἐξακριβώσουν, ἐπὶ τίνων βάσεων, εἰς ποῖον πεδίον ἱστάμενοι ἔκαμον τὴν πρότασιν εἰς μίαν ἁπλῆν ἔνστασιν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν οἱ δεῖνα ἢ δεῖνα ἀνήλικοι. Ἐὰν τοιαῦται ἐνστάσεις δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ προκαλέσουν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς ἐξελεγκτικῆς τώρα διὰ τὸν ἕνα βουλευτὴν, δὲν θὰ φανῇ ἀσυνεπὴς ἡ Βουλή, δὲν θὰ φανῇ, ὅτι ἀπὸ πᾶν ἄλλο ὁδηγῆται, ἢ ἀπὸ τὰς ἰδίας ἑαυτῆς νομολογίας, καὶ τέλος πάντων δὲν θὰ παραβιάσῃ ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον ὀφείλει αὐτὴ πρώτη νὰ σεβασθῇ, διὰ νὰ τὸν καταστήσῃ σεβαστὸν καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, τὸν νόμον τῆς ὁριστικότητος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων; Ἆ, κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τοιαῦται ἐνστάσεις ἀντιβαίνουσαι εἰς τὸν νόμον πρέπει μήτε νὰ γείνουν ἀντικείμενον λόγου. Ἠμποροῦσεν ἡ ἔνστασις αὕτη, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἀνήλικες, ὡς ἠθικὸς λόγος νὰ σᾶς φέρῃ εἰς τὸ ν’ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ἐὰν ὑπῆρχον ἄλλοι λόγοι ἰσχυρότεροι τούτου. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὐδεὶς ἄλλος λόγος ὑφίσταται καὶ ἔρχεται μόνον ἡ ξηρὰ καὶ ἀνυπόστατος ἔνστασις τῆς ἀνηλικιότητος, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ, νὰ εὑρίσκωνται συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι νὰ προτείνουν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς, τοῦτο δι’ ἐμὲ εἶναι πολὺ παράδοξον. Διὰ τοῦτο φέρω τὴν ἔνστασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὁριστικότητα τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· διότι οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι περιβάλλονται μὲ δικαστικοὺς τύπους καὶ λαμβάνουν κῦρος, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ καταστρέψῃ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἀληθὲς λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ τὰς ἐνστάσεις ταύτας, ἀλλὰ ὅλας τὰς καθ’ ὅλην τὴν ἐκλογὴν ἐνστάσεις ἐντὸς τῶν ὁποίων περιέχεται καὶ ἡ παροῦσα, δύναται νὰ φροντίσῃ καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὥστε νὰ σταθῇ δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον, νὰ μὴ γίνεται αὐτὴ ἡ κατάχρησις. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ γείνῃ διὰ νόμου καὶ θὰ γείνῃ μετὰ καιρὸν, διότι λείπουν ἀπὸ ἡμᾶς τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπισήμως βεβαιοῦν τὴν ἡλικίαν καὶ δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἀναφαίνωνται ἄνθρωποι μὴ συμπληρώσαντες τὴν νόμιμον ἡλικίαν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ, ὅπως εἶπεν ὁ προλαλήσας· τί νὰ κάμῃ; ἀπὸ τοὺς ὀδόντας νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἡλικίαν. Ἐγὼ θέλω ἕνας ἰατρὸς νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἡλικίαν οἱαδήποτε ἐξ ἡμῶν, καὶ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν θὰ ἠμπορέσῃ.

§138ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ κατεβάζετε τοὺς ἰατρούς.

§139ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Παρακαλῶ ἰατρέ μου μὴ πειράζεσαι. Λοιπὸν συμπεραίνω, ὅτι οἱ ὁριστικοὶ κατάλογοι δὲν ἐπιδέχονται ἀμφισβήτησιν. Κατὰ τὰ ἄλλα ἡ ἐκλογὴ εἶναι νόμιμος.

§140ΜΠΟΥΤΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἀπὸ τὸν πρὸ μικροῦ καταβάντα τοῦ βήματος κ. Γουβέλη ἐῤῥέθη ὅτι ἐν τῷ τμήματι ὄχι μόνον δὲν ἐξεφράσθη ἡ γνώμη νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, ἀλλὰ ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἀνάκρισιν τῶν ἀνηλίκων ψηφοφορησάντων. Ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ κ. προεδρεύων τοῦ τμήματος κ. Διοβουνιώτης, ἤθελε πείσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Γουβέλην, ὅτι ἐν τῷ τμήματι οὐδεμία ἄλλη ἰδέα καὶ γνώμη διετυπώθη, εἰμὴ αὐτὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἴδιος κ. Δυοβουνιώτης, καὶ τὴν ὁποίαν κατὰ πρόκλησιν τοῦ κ. Διαμαντοπούλου, βουλευτοῦ Καλαβρύτων, γράφει εἰς τὴν ἔκθεσιν. Διαβεβαιῶ λοιπὸν μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι ἐν τῷ τμήματι οὐδεμία ἄλλη διετυπώθη ἰδέα. Εἶδον τώρα τὸν κ. Πιπῖνον συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ σταλῇ ἐπιτροπή, διότι ἴσως ἐδοκίμασε τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὰ 1868. Ἐπανορθόνων λοιπὸν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Γουβέλη, τὸν παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἀπ’ αὐτὰ ἐλέχθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ.

§141ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Κατσικαπῆ, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς τελευταίας προτάσεώς του τοῦ ἀπαραδέκτου, δηλαδὴ τοῦ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐκλογῆς. Ἐγὼ ἔχω ἐναντίαν γνώμην. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται τὸ ὅλον ν’ ἀνατρέψῃ, ἀρκεῖ νὰ πεισθῇ ὡς πρὸς τὰς ἐκλογικὰς ἐργασίας, οὐδένα περιορισμὸν ἔχει καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ διαγράψῃ αὐτῇ τὰ ὅρια τῆς ἐργασίας της, ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀκυρώσῃ καταλόγους, νὰ στείλῃ ἀνακριτικὰς ἐπιτροπὰς κτλ. καὶ πᾶν ὅτι ἠμπορεῖ ν’ ἀνακαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν ὀφείλω ν’ ἀποκρούσω καὶ ἑτέραν ἰδέαν, ἡ ὁποία ἐῤῥέθη ἐπανειλλειμένως ὅτι εἰς ὅλους τοὺς καταλόγους ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένοι ἀνήλικοι, καὶ ὅτι τὸ προϊόν αὐτῶν τῶν ἐκλογῶν εἶναι νόθον, τὸ τοιοῦτον ἀποκρούω. Ἐνδεχόμενον νὰ ἐψηφοφόρησαν καθ’ ὅλας τὰς ἐκλογὰς ἀνήλικοι. Ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε τὰ ζητήματα τῶν ἐκλογῶν δὲν λύονται ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς μὲ τὴν ἐπιῤῥοὴν τὴν ὁποίαν ἐξασκοῦν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν. Δυνατὸν εἰς μίαν ἐκλογὴν νὰ ἐψηφοφόρησαν 200 νέοι ἀνήλικοι, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα διαφέρει κατὰ 1000 ψήφους, τότε δὲν δυνάμεθα ἕνεκα τούτου ν’ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐκλογήν, δυνατὸν εἰς ἑτέραν νὰ ἐψηφοφόρησαν 100 ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα διαφέρει κατὰ 50 ψήφους, ἐνταῦθα ὑποχρεοῦται ἡ Βουλὴ ν’ ἀκυρώσῃ. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐν γένει. Ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς δὲν ἔχω πεποίθησιν ἐσχηματισμένην οὔτε περὶ τοῦ κύρους αὐτῆς, οὔτε περὶ τοῦ ἀκύρου. Ἂν εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ 91, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν εἶναι πράγματι ἀνήλικοι ἤθελον δώσει ψῆφον ἀκυρωτικήν. Ἐπειδὴ ὅμως εἶμαι ἐν ἀμφιβολίᾳ, τὴν ἀμφιβολίαν μου ἐξηγῶ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ οὐδεὶς ἕτερος ζητεῖ τὸν λόγον κηρύσσεται ἡ συζήτησις περαιωμένη. Πρῶτον θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Κρεστενίτου. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως σταλῇ ἐπιτροπή, ἥτις νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἡλικίαν τῶν ψηφοφορησάντων ἐκλογέων τῶν ἀνηλίκων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται τινὲς) Ἀπεῤῥίφθη.

§143ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν εἶσθε δεκαπέντε (οὐδεὶς ἐγείρεται αἰτῶν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν) Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι χειροκροτήματα ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ). Ἡσυχία, κύριοι, εἰς τὸ ἀκροατήριον, δὲν εἶναι θέατρον ἡ Βουλή, θὰ μᾶς ἐπικρίνετε ἢ θὰ μᾶς κατακρίνετε ἐκτὸς καὶ ὄχι ἐδῶ.— Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου καὶ νόμιμον αὐτῆς βουλευτὴν τὸν Κ. Μ. Γ. Καπετανάκον. Ἔχομεν ἤδη εἰς ά. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων Παρνασίδος δόσεως.»

§145ΘΕΡΜΟΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν (θόρυβος).

§146ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, εἶναι κατεπεῖγον, διότι ἀποβλέπει ὁλόκληρον κοινωνίαν παθοῦσαν ὑπὸ καταστρεπτικοῦ σεισμοῦ.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται λοιπὸν ἡ ά. ἀνάγνωσις. (Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ γραμματέως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῆς δόσεως ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων Παρνασίδος εἰς ά. ἀνάγνωσιν).

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Παρακαλῶ ἤδη τὴν Βουλὴν νὰ λύσῃ μίαν ἀπορίαν τοῦ προεδρείου. Τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκει κατηργημένην τὴν θέσιν τοῦ Ταμίου, τὸν ὁποῖον διορίζει ὁ κανονισμός· ἀντὶ τούτου εὑρίσκει θέσιν λογιστοῦ δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ Προεδρεῖον νομίζει ὅτι ἀμφότεραι αἱ θέσεις αὗται εἶναι περιτταί. Τὸ Προεδρεῖον δὲ διὰ τῶν κλητήρων οὓς ἔχει, εἴτε οἱ Κ. βουλευταὶ διὰ τῶν ὑπηρετῶν των, θέλει φροντίζει περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ΚΚ. Βουλευτῶν. Ἐν τῷ κανονισμῷ ὁρίζονται αἱ θέσεις τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ μισθοδοσία αὐτῶν, ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἐξαρκοῦσιν, καὶ προηγουμένως πολλῶν κατετέμνετο ἡ μισθοδοσία, ὅπως μισθοδοτῶνται δύο ὑπάλληλοι. Τὸ Προεδρεῖον νομίζω δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν τοιαύτην τομήν. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν δυσχέρειαν ταύτην τοῦ προεδρείου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐρωτῶ αὐτὴν ἂν δίδῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Προεδρεῖον αὐτὴν τὴν μισθοδοσίαν τῶν 200 δραχμῶν τοῦ λογιστοῦ νὰ μεταχειρισθῶμεν, ὅπως μεταχειρισθῶμεν δι’ ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι χρειάζονται διὰ τὰ πρακτικά. Ἰδοὺ διὰ τί. Ἡ ἰδέα τοῦ προεδρείου εἶναι τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς νὰ τυπῶνται τὴν ἐπιοῦσαν, ἀλλ’ ὅπως γίνῃ τοῦτο χρειάζονται νὰ συνδράμουν δύο ἢ τρεῖς ἀντιγραφεῖς τοὺς στενογράφους, καὶ ἂν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἰδέαν ταύτην ἤθελον παρακαλέσει τοὺς Κυρίους ἀγορεύοντας νὰ προσέρχωνται νὰ διορθόνουν τὰς ἀγορεύσεις των ἀμέσως, διότι οἱ στενογράφοι θὰ διαταχθῶσιν ἀμέσως νὰ μεταγράφωσι τὰ στενογραφήματα καὶ νὰ καθυποβάλλεται ἀμέσως εἰς τοὺς ἀγορεύοντας ἡ μεταγραφὴ, ὅπως ἐπιθεωρῶσι τοὺς λόγους των, διότι ἂν τὰ πρακτικὰ δημοσιεύωνται μετὰ 10 καὶ 15 ἡμέρας δὲν ἔχουν κᾀμμίαν σημασίαν. Αὐτὰ καθυποβάλλει τὸ Προεδρεῖον καὶ ζητεῖ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς· τὰ παραδέχετε ἡ Βουλὴ;

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάσῃ;

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μετὰ τὰς ἑορτάς.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε ἀκριβῶς;

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὰς 8 Ἰανουαρίου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὰς 8 Ἰανουαρίου ἔχομεν συνεδρίασιν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 3 καὶ ¼.