1869.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77.

Τῆς 18 Νοεμβρίου 1869.

(Τρίτη).

Ὥρα 1 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, καθήσατε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§2ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριε πρόεδρε, ἡ πίστωσις τοῦ ταμείου εἶναι Βʹ. ἀνάγνωσις.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευταὶ, ἄρχεται ἡ συζήτησις·

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἴπατε, κ. πρόεδρε, νὰ καταλάβουν τὰς ἕδρας των οἱ κ. κ. βουλευταὶ καὶ νὰ καθήσουν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευταὶ, παρακαλεῖσθε νὰ καθήσητε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναφορὰ διαφόρων ἐμποροπλοιάρχων Ὕδρας, παραπονουμένων κατὰ τῆς κακῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου.

§7ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναφορὰ τῶν ὑποδικηγόρων Ζακύνθου, ἐξαιτουμένων, ὅπως τοῖς παραχωρηθῇ ἡ ἄδεια νὰ παρίστανται καὶ εἰς τὰ πλημμελειοδικεῖα.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Σχετικὴ μὲ αὐτὴν εἶναι καὶ πρότασις.

§10ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι νόμος, κ. πρόεδρε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀναφορὰ, κύριοι· λοιπὸν θὰ ὑπάγῃ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Κύριοι, παρεκάλεσα τὰς διαφόρους ἐπιτροπὰς νὰ ἐπιταχύνωσι τὰς ἐκθέσεις των, διὰ νὰ ἔχῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὸν καιρὸν νὰ τὰς μελετήσῃ καὶ μάλιστα δι’ ἓν σπουδαῖον νομοσχέδιον, καὶ πολὺ ἀναγκαῖον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ κληροδοτήματα, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν χάριτας εἰς τὸν παρόντα ὑπουργὸν, διότι δὲν τὰ ἤγγισε, διότι περιμένει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς νὰ τὰ βάλῃ εἰς ἐνέργειαν. Παρεκάλεσα ἰδίως τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω, διατὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς ὅλου τοῦ σώματος, καὶ ἔφερε μόνον τὴν ἐδικήν του. Ὅταν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τότε δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ἀξίζει τίποτε, διότι εἶναι ἔκθεσις ἑνὸς ἀτόμου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πρόεδρος αὐτὸς, ἂν θέλουν, ἂς φέρουν καὶ οἱ ἄλλοι, διότι, ἐσυζητήθη τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Λοιπὸν νὰ τυπωθῇ;

§14ΣΑΡΑΒΑΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε, μοὶ συγχωρεῖτε.

§15ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ κληροδοτημάτων, ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§17ΣΑΡΑΒΑΣ (Ὑπουργὸς παιδείας). Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον περὶ κληροδοτημάτων, τὸ ὁποῖον ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἐξετιμήθη μὲ ὅλην τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκα εἰς αὐτὸ, καὶ τῆς ὁποίας εἶναι ἄξιον. Πρόκειται περὶ τῆς διαχειρίσεως 200,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι διανέμονται κατὰ τὸ δοκοῦν τοῖς ἑκάστοτε ὑπουργοῖς. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς κανόνας τὴν διαχείρισιν χρημάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ὁμογενεῖς προσφέρουν εἰς τὸ ἔθνος πρὸς διάδοσιν τῆς παιδείας καὶ τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἱερὸν καθῆκον νὰ μὴν ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τὸν προορισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐννοοῦν νὰ τοῖς δώσουν οἱ φιλοπάτριδες δωρηταί. Λυποῦμαι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, πολὺ, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐξετίμησεν ἀρκούντως τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοθετήματος τούτου, καὶ μολονότι τὴν παρεκάλεσα νὰ ἐπισπεύσῃ, παρῆλθε μέχρι σήμερον εἷς καὶ ἥμισυς μὴν καὶ ἀκόμη δὲν παρουσίασε τὴν ἔκθεσίν της. Τόρα, ἐὰν δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ ἡ γνώμη τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ ἐκθέσεως.

§18ΡΟΥΦΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἄνευ ἐκθέσεως;

§19ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ προσθέσω καὶ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν. Παντοῦ εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη παρουσιάζεται ἡ πάλη μεταξὺ νομοτελεστικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας, ζητούσης μιᾶς ἑκάστης νὰ ἀποκλείσῃ τὰ δικαιώματα τῆς ἄλλης. Μὲ ἀπορίαν μου ὅμως βλέπω, ἐνῷ ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ζητεῖ ν’ ἀπεκδυθῇ ἓν δικαίωμα, ἡ Βουλὴ δεικνύει τὴν μεγαλειτέραν ἀδιαφορίαν. Ἠδυνάμην, κύριοι, 200,000 δραχ. νὰ τὰς διαθέσω κατὰ τὸ δοκοῦν, δὲν ἐξώδευσα ὅμως λεπτὸν, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἅπαξ διὰ παντὸς ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἓν κανονιστικὸν μέτρον· Παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ τὸ νομοθέτημα τοῦτο κατεπεῖγον καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ σήμερον, κ. πρόεδρε, διὰ πρώτην φοράν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§22ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὰς πιστώσεις, κ. πρόεδρε, διότι δὲν ἔχομεν νὰ πληρώσωμεν διὰ τοὺς καταδίκους κλπ.

§23ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὰς πιστώσεις).

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πιστώσεων ἔχω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὀλίγα, κύριοι βουλευταὶ, θὰ σᾶς εἴπω μόνον καὶ μόνον διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς οὐδόλως ἀνήρεσαν τοὺς λόγους τοῦ ἐντίμου φίλου μου κ. Κουμουνδούρου. Μοὶ ἐφάνησαν τῳόντι πολὺ περίεργα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ὁ κ. πρωθυπουργός. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος σᾶς εἶπε, κύριοι, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1869 πρόκειται νὰ ᾖναι ἀρκετὰ μεγάλον, διότι, ἐνῷ τὰ ἔξοδα ἦσαν ἀρκετὰ ἐξωγκωμένα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὰ δὲ ἔσοδα εἶχον προϋπολογισθῆ μὲ πολλὴν ἀφθονίαν, βλέπει, ὅτι τὰ μὲν ἔξοδα δὲν ἐπήρκεσαν καὶ ζητοῦνται νέαι πιστώσεις, τὰ δὲ ἔσοδα ἐπραγματοποιήθησαν πολὺ ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα ὑπελογίσθησαν, ἀνέφερε δὲ ῥητῶς ἐκ τῶν ἐσόδων, τοὺς ἐγγείους φόρους τῆς σταφίδος, τὰ τελωνειακὰ, καὶ ἄλλα τινὰ, ἅτινα παρουσιάζουν σπουδαίαν ἐλάττωσιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπαντῶν εἰς ταῦτα περιωρίσθη νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δανεισθῶμεν ἀπὸ τοῦδε, διότι μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ὑπολείπονται δώδεκα μῆνες ἀκόμη καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ ὁποῖον θέλει εἶσθαι τὸ πραγματικὸν ἀποτέλεσμα· εἶναι ἐνδεχόμενον, εἶπε, τὰ ἔσοδα νὰ ἔλθουν εἰς ἰσοῤῥοπίαν μὲ τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ καὶ ἔλλειμμα 5, 3 ἢ καὶ ἑνὸς μόνου ἑκατομμυρίου. Μοὶ ἐφάνη, κύριοι, πολὺ παράδοξον, ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους ν’ ἀκούσω τὸν πρωθυπουργὸν λαλοῦντα μὲ τοιαύτην ἀδιαφορίαν περὶ τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ἡ χρῆσις τοῦ 1869 δύναται νὰ παρουσιάσῃ. Ἐὰν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς φρονῇ, ὅτι καὶ ὅταν φθάνωμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν μετά τινος θετικότητος τὰ ἔσοδα αὐτοῦ, θαυμάζω πῶς ἀπεφάσισε νὰ συντάξῃ προϋπολογισμὸν διὰ τὸ 1870, πρὶν ἀρχίσῃ τὸ ἔτος τοῦτο. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω τὸ πρᾶγμα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μένει ἀκόμη πολὺς καιρὸς μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως, ἀλλ’ οὐδὲν ἔχομεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὸν καιρόν· τὰ ἔσοδα πάσης χρήσεως βεβαιοῦνται συνήθως ἐντὸς τοῦ ὁμωνύμου ἔτους αὐτῆς, ὀλίγα δὲ συμβαίνει νὰ μένουν ἀβεβαίωτα καὶ νὰ βεβαιοῦνται κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Διὰ τὸ ἔτος μάλιστα 1869 δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ βεβαίωσις ἀπεπερατώθη ἢ εἶναι ἐγγὺς ν’ ἀποπερατωθῇ, διότι ἔλαια μὲν, τῶν ὁποίων βραδύνει ἡ βεβαίωσις, δὲν ὑπάρχουσι, τὰ δὲ προϊόντα, τῶν ὁποίων οἱ ἔγγειοι φόροι βεβαιοῦνται εἰς τὰ τελωνεῖα κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ἐξήχθησαν σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τί τὸ κωλύον νὰ κάμωμεν ἀπὸ τοῦδε τοὺς ὑπολογισμούς μας ὡς πρὸς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1869. Ἀμφιβολίαι ὑπάρχουν ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν, ἐὰν δηλ. θὰ μείνουν πολλὰ ἢ ὀλίγα καθυστεροῦντα, ἀλλὰ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφίνουν καθυστεροῦντα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, δι’ ὧν ἠθέλησε ν’ ἀναιρέσῃ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ἰσχυρισθέντα ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1869 θέλει εἶσθαι ἀρκετὰ μεγάλον, δὲν ἔχουσι πολλὴν ἀξίαν. Ὁμιλῶν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος περὶ τῶν δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐπαπειλοῦσιν, εἶπεν, ὅτι εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τοὺς ἀγόνους μῆνας· ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπαντῶν καὶ εἰς τοῦτο εἶπεν, ὅτι ἀπατᾶται ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, διότι ὁ Νοέμβριος καὶ Δεκέμβριος εἶναι γόνιμοι μῆνες, καὶ δίδουν ἀρκετὰ ἔσοδα, ὥστε νὰ καλύψουν τὰ ἔξοδά των, ν’ ἀφήσουν δὲ καὶ περίσσευμα, Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι συνήθως οὕτω γίνεται, ἐφέτος εἴμεθα πολὺ μακρὰν ἀπὸ τὸ σημεῖον αὐτό· διότι τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται εἰς τὰ τελωνεῖα, ἐξήχθησαν ἤδη, ὡς σᾶς προεῖπον· ἡ σταφὶς εἶχεν εὐτυχῶς ζήτησιν καὶ ἡ ἐξαγωγὴ ἐπεσπεύσθη, ἀσήμαντοι δὲ ποσότητες μένουν ἀκόμη εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Τὰ σῦκα ἐπίσης ἐξήχθησαν· ἔλαια ἐφέτος δὲν ὑπάρχουσιν· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἀπὸ τοῦδε θέλει ἀρχίσει ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων, καὶ ὅτι ἐμβαίνομεν εἰς τοὺς ἀγόνους μῆνας. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ ἐν γένει, κύριοι, τὰς ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεις, ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν συνεμορφώθη καθόλου μὲ τοὺς νόμους. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ νὰ ἔχῃ μία κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ δαπάνας, πρέπει αἱ δαπάναι νὰ περιέχωνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι οὗτος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς μίαν κυβέρνησιν νὰ κάμνῃ ἔξοδα· ἀλλ’ ἐπειδὴ καθ’ ὃν χρόνον γίνεται ὁ προϋπολογισμὸς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσιν ὅλαι αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀναφανῶσιν εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους· καὶ ἐπειδὴ συμβαίνει τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα προϋπελογίσθησαν διά τινας ὑπηρεσίας, νὰ μὴ ἐπαρκέσωσιν, ὁ λογιστικὸς νόμος προβλέπων τὰς περιστάσεις ταύτας....

§25ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, κάμετε ἡσυχίαν.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λογιστικὸς νόμος προβλέπων τὰς περιστάσεις ταύτας ἐπέτρεψε νὰ δίδωνται πιστώσεις. Αἱ πιστώσεις, ὁσάκις ἀναφέρονται εἰς ἐκτάκτους καὶ ἀπροσδοκήτους περιστάσεις, λαμβάνονται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς διὰ Β. Διαταγμάτων, τὸ αὐτὸ ἐπιτρέπεται νὰ γίνηται, καὶ ὅταν ἀποβλέπουν δι’ ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνεπίδεκτοι ἀναβολῆς ὡς εἶναι ἡ διατροφὴ τῶν καταδίκων, τὰ ἔκτακτα μέτρα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας κτλ. ἀλλὰ τόσον διὰ τὴν μίαν περίστασιν, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἄλλην ὁ λογιστικὸς νόμος, ἄρθρον 17, ὑποχρεοῖ τὴν κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλλῃ τὰ διατάγματα ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς παρουσιάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τοῦτο, κύριοι, εἶναι λίαν οὐσιῶδες, λίαν ἀναγκαῖον, διότι ὅταν πρόκειται μία Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ τὰς δαπάνας τοῦ ἑπομένου ἔτους, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ἤρκεσαν αἱ δαπάναι τοῦ προηγουμένου καὶ κατὰ πόσον παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη νὰ αὐξηθοῦν· ἀλλὰ, σᾶς ἐρωτῶ, ἐφρόντισεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ αἱ ληφθεῖσαι πιστώσεις; Πολλοῦ γε καὶ δή· παρουσίασε τὸν προϋπολογισμὸν, παρῆλθον ἀρκετοὶ μῆνες, ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, καὶ τότε ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει, δὲν ἤρκεσαν τὰ πέρυσι ψηφισθέντα ποσὰ, ἀλλ’ ἐδαπάνησα καὶ πολλὰ ἄλλα· ἀλλὰ διατί νὰ μὴ τὰ γνωρίζῃ ἐγκαίρως ἡ Βουλὴ ὡς ὁ νόμος ἀπαιτεῖ; ἢ νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τοῦ κράτους νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἐκτὸς τῶν προϋπολογισθέντων ἐδαπανήθησαν ἀκόμη ὁλόκληρα ἑκατομμύρια; Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις παρεβίασε τὸ ἄρθρον 17 τοῦ λογιστικοῦ νόμου, μὴ φροντίσασα νὰ ὑποβάλῃ τὰς πιστώσεις εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ 1870. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τῶν πιστώσεων αὐτῶν, εἶναι πλέον ἀναμφισβήτητον, μὲ ὅλα ὅσα εἶπον οἱ ὑπουργοὶ, ὅτι δὲν συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον· διότι τὰ περισσότερα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς ζητοῦν, τὰ ἐδαπάνησαν ἢ ἤρχισαν νὰ τὰ δαπανῶσιν, ἐνῷ δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν δαπανῶν, δι’ ἃς ἐπιτρέπεται νὰ χορηγῶνται πιστώσεις διὰ Β. Διαταγμάτων, καὶ ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν κυβέρνησιν οὐδεμίαν δαπάνην νὰ ἐπιχειρίσῃ, πρὶν ἐπιψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἡ πίστωσις· ὅταν π. χ. ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ δαπάνη διὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα καὶ συνεδρίαζεν, ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ καὶ νὰ ληφθῇ ἡ ἄδεια αὐτῆς καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προχωρήσῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰς τὸ ἔργον. Ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων εἰς τοὺς καταδίκους, μάρτυρας καὶ λοιπὰ, μετὰ τὸν Ἰούλιον, ὅτε ἦτο παροῦσα ἡ Βουλὴ καὶ ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτῆς ἡ ἀναγκαία πίστωσις καὶ τὸ ἔξοδον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θανατικῶν ποινῶν καὶ τὸ κατεπεῖγον, ἠδύνατο νὰ καθυποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν· καὶ ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν προεκάλεσε διὰ τὰς δαπάνας ταύτας διατάγματα· διατί; διότι καθ’ ἣν ἐποχὴν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ τὴν δαπάνην, ἡ Βουλὴ συνεδρίαζε καὶ δὲν τῇ ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ προκαλέσῃ Βασιλικὰ Διατάγματα. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν μεγάλην πίστωσιν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν, ἔπειτα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν ἐνταῦθα ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν ναυτικῶν ὑπουργὸς, νὰ σᾶς εἴπω τίποτε περισσότερον· ὁ κ. ὑπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἐπεφόρτισε νὰ ἐξετάσωσι τὴν κατάστασιν τοῦ πλοίου, τὸ πλοῖον τοῦτο δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἀμέσου ἐπισκευῆς καὶ ἦτο χρήσιμον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ 6 μῆνας· ὥστε οὐδεμία ἀνάγκη κατεπείγουσα ὑπῆρχεν. Ἀλλὰ, προσέθηκε κατόπιν, διέταξε τὴν ἐπισκευὴν, διότι ὁ διευθυντὴς τοῦ πλοίου ἔγραψεν ἔκθεσιν καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἀντέχει τὸ πλοῖον. Ἀλλ’ ὅταν τις διορίζῃ ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδημόνων ἀνδρῶν διὰ ν’ ἀποφανθοῦν περί τινος πράγματος, καὶ ἔχῃ ἀνὰ χεῖρας τὴν ἔκθεσιν αὐτῶν, εἶναι πλέον ἐπιτετραμμένον νὰ δίδῃ προσοχὴν εἰς μονομερεῖς ἐκθέσεις ἑνὸς μόνου ἀτόμου; εἰς τὰς ἐκθέσεις τοῦ κυβερνήτου ἑνὸς πλοίου; πλὴν καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὸ πλοῖον αὐτὸ εἶχε τόσην ἀνάγκην ἀμέσου ἐπισκευῆς, καὶ δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του, ἡ κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ τὸ κρατήσῃ προσωρμισμένον εἴς τινα λιμένα, μέχρις οὗ λάβῃ τὴν ἀνήκουσαν πίστωσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, εἶχε δὲ καιρὸν νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι ἀφ’ ἧς συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, ἀριθμοῦνται 5 μῆνες. Καὶ ὅμως, ἐνῷ εἶχε καθῆκον ν’ ἀναφέρῃ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, ἔστειλε τὸ πλοῖον εἰς τὴν Τεργέστην καὶ ἔκαμεν ἔναρξιν τῆς ἐπισκευῆς· διότι, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ἔβγαλε τὰ καζάνια καὶ προῆλθεν εἰς συμφωνίας μετὰ τῶν ναυπηγῶν· εἶναι δὲ ὅλως ἀδιάφορον, ἐὰν δὲν ἐπληρώθη ἡ δαπάνη, διότι ἐὰν ἡ δαπάνη συνεφωνήθη, κατέστη ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ δημόσιον, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀρνηθῶμεν· μόνη ἡ ἐξαγωγὴ τῶν καζανίων εἶναι ἀρχὴ ἐπισκευῆς καὶ ἀπῄτησε δαπάνην τινὰ, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ἄνευ συναινέσεως τῆς Βουλῆς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ νομιμοποιήσεως τῶν πιστώσεων δὲν ἔχουν πολλὴν ὑπόστασιν καὶ ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν συνεμορφώθη καθόλου μὲ τὸν νόμον. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν προέβη εἰς δαπάνας χωρὶς νὰ λάβῃ τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τὰς δαπάνας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἠδύνατο κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον νὰ πραγματοποιήσῃ διὰ Β. Διαταγμάτων, δὲν ἔλαβε τὴν ἀνήκουσαν φροντίδα νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἀνάκρισιν τῆς Βουλῆς, ἐγκαίρως καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870.

§27ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κάμετε πρότασιν.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ᾖναι ἀνάγκη, θὰ ἔλθῃ, δὲν θὰ μᾶς συμβουλεύσητε σεῖς.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, ὡς ἠκούσατε, οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ὡμίλησαν περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1869, παρατηρήσαντες, ὅτι τὰ ἔξοδα κατήντησαν πολὺ ἀνώτερα τῶν προϋπολογισθέντων, καὶ ὅτι τὰ ἔσοδα ἔσονται κατώτερα τῶν προβλέψεων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σᾶς εἶπον προσέτι, ὅτι ἡ κυβέρνησις εἴς τινας πιστώσεις παρεβίασε τὸν νόμον, καί τινες ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἡ κυβέρνησις παρέλειψε τὸν ὀφειλόμενον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους πρὸς τὴν Βουλὴν σεβασμόν. Τὰ θέματα ταῦτα, κύριοι, ἀρκετὰ ἀνεπτύχθησαν. Ἄλλως τε, καὶ ἂν ἤξιζον πλειοτέρας ἀναπτύξεως, δὲν παρατηρῶ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ πόθος εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ αὐτὴν τὴν συζήτησιν. Παραιτῶ διὰ τοῦτο τὰς ἀπόψεις ταύτας· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν πιστώσεων αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ συστήσω εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν οἰκονομίαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προϋπολογισμῶν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων. Ὁρμῶμαι δὲ εἰς τοῦτο ὑπὸ μόνης τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν εἶχον πάντοτε καὶ ἔχω περὶ τῆς καταστάσεως τῶν δυνάμεων τῆς πατρίδος μας καὶ περὶ τῶν ἐλλείψεων, ὑπὸ τῶν ὁποίων πάσχει καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ εὐημερήσῃ, οὔτε νὰ ἀνδρωθῇ. Διὰ τοῦτο ἀείποτε, κύριοι, καθόλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἀντιπρόσωπος ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, ἀείποτε ἐσύστησα τὴν οἰκονομίαν περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων, διότι οἱ πόροι τῆς Ἑλλάδος εἶναι πολλὰ εὐτελεῖς, ἐν ᾧ αἱ δίκαιαι αὐτῆς ἀπαιτήσεις εἶναι πολλαί. Ὅσοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ σπουδάσωσι τὴν κατάστασιν τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν εἶναι πεπεισμένοι, ὅτι λείπουν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἄπειρα στοιχεῖα, διὰ νὰ μὴν εἴπω τὸ ὅλον, ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν ζωὴν τῶν λαῶν ἐκείνων, καὶ μία ἁπλῆ παρατήρησις δύναται νὰ τὸ ἀποδείξῃ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους καταβάλλονται ὑπὸ τοῦ λαοῦ χωρὶς νὰ παρέχωσιν εἰς αὐτὸν τὰς ὠφελείας, χάριν τῶν ὁποίων εἰς ὅλα τὰ ἔθνη οἱ φόροι προσφέρονται· διότι πάντοτε πάσχει ὁ τόπος ἕνεκα ἐλλείψεως δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ εἰς πολλὰς περιόδους, διὰ νὰ μὴν εἴπω πάντοτε, ἔπαθεν ὑπὸ κακῆς διοικήσεως. Συλλογισθῆτε ὁποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ φορολογουμένου, ὅπως παραλείψω πᾶσαν ἄλλην θεωρίαν. Καθὼς δὲ ὁ λαὸς δὲν ἔχει τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τῆς φορολογίας, τοιουτοτρόπως ἡ κακὴ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῆς διοικήσεως ἐπενεργοῦσιν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἔχων λοιπὸν τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, καὶ ἔχων προσέτι ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι λείπουν τὰ πάντα, ἠσπάσθην πάντοτε μίαν ἰδέαν καὶ εἶδον ἐν αὐτῇ καὶ μόνη τὴν ἐλπίδα ὅπως δυνηθῶμεν διὰ τῆς ἐπενεργείας τοῦ χρόνου νὰ ἐξέλθωμεν τῆς κακῆς καταστάσεως, τῆς ὄντως οἰκτρᾶς· ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι ἡ ἰδέα τῆς οἰκονομίας. Παρατηρῶ ὅμως μὲ λύπην μου, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη δὲν προχωρεῖ, καὶ ὅτι τὰ ἔτη διαδεχόμενα τὸ ἓν τὸ ἄλλο, ἀντὶ νὰ δώσωσι δύναμιν εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην τῆς οἰκονομίας, ἐξ ἐναντίας τὴν ἐξασθενοῦν, διότι ὅσον προβαίνει ὁ χρόνος, τόσον βλέπομεν εἰς τὰ δημόσια πράγματα ἐξόγκωσιν ὅλων τῶν φθοροποιῶν στοιχείων τῆς δημοσίας οἰκονομίας. Ἡ οἰκονομικὴ διαχείρισις, κύριοι, δύναται νὰ φανῇ εἰς τὸ δημόσιον χρέος, δύναται νὰ φανῇ εἰς τοὺς προϋπολογισμούς· ἡ δὲ μέριμνα τῶν κυβερνήσεων δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν δύο τούτων στοιχείων. Ὅταν δὲ ῥίψητε βλέμμα ἐπ’ αὐτῶν, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεῖπον, ὅτι ἐξογκοῦνται καὶ συναυξάνουσι μετὰ τοῦ χρόνου τὰ στοιχεῖα τῆς κακοδαιμονίας, εἶναι ἀληθέστατον. Τὸ δημόσιον χρέος, κύριοι κατὰ τὸ 1862, ἤτοι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, ἦτο μικρὸν καὶ μηδαμινόν. Ὠφείλοντο εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν 2,300,000· ὠφείλοντο εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 1,020,000· ὠφείλοντο εἰς τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων 575,000· τὸ ὅλον 3,895,000 περίπου ἕως 4,000,000. Τῷ 1866 τὴν 31 Δεκεμβρίου τὸ χρέος ηὐξήθη εἰς 17,900,000· παρατηρῶ δὲ ὅτι εἰς τὸ χρέος τοῦτο περιλαμβάνονται καὶ 4 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια τῆς Ἑπτανήσου· ἂν δὲ ταῦτα ἀφαιρέσωμεν, φθάνομεν εἰς 13½ ἑκατομμύρια, ἤτοι αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους εἰς τὸ διάστημα τῶν ἐτῶν 1863, 1864, 1665 καὶ 1866 κατὰ 9½ περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν. Τὸ ἑπόμενον ἔτος τὸ 1867 εἰς τὸ τέλος αὐτοῦ, τὸ χρέος ηὔξησεν εἰς 30,853,000, ηὔξησε δηλ. κατὰ 13,000,090. Τῷ 1868, κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, τὸ χρέος ηὔξησεν εἰς 40,557,000 δηλαδὴ αὔξησις περίπου 10 ἑκατομμυρίων. Τῷ δὲ 1869, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἰουνίου, τὸ δημόσιον χρέος ἐκ δανείων ἔφθασεν εἰς 59,000,000. Σᾶς ἀνέφερα τοὺς ἀριθμούς, κύριοι, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τὸ δικαίωμα εἰς κανένα νὰ λέγῃ, ὅτι ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, ἀπὸ πνεῦμα κακεντρεχείας γίνονται ὅλαι αὗται αἱ συζητήσεις περὶ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ ὅτι ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι ἄλλος παρὰ μόνον πῶς νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἁρπάσωμεν τὴν ἐξουσίαν, ἀνατρέποντες τὴν ὑπάρχουσαν κυβέρνησιν, χωρὶς διόλου νὰ προΐσταται εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις καὶ εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἐνεργείας οὐδεμία μέριμνα περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, καὶ ὅτι μόνον ἐξογκώσεις καὶ φαντασιοκοπίαι εἶναι οἱ λόγοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Συγχρόνως ἐπεθύμησα νὰ δώσω κἄποιον κῦρος εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν πρό τινων ἡμερῶν ἐξέφρασα ἐνταῦθα, συζητουμένων τῶν περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὅτι κυρίως δὲν πρόκειται περὶ τῆς εὐθύνης τῶν κυβερνώντων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ἀντιπροσώπων. Μεταβαίνω ἤδη, κύριοι, εἰς τὸ ἕτερον στοιχεῖον τῆς διαχειρίσεως· τὸ στοιχεῖον τοῦτο εἶναι οἱ προϋπολογισμοί, οἵτινες, ὡς γνωστόν, περιλαμβάνουσι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δαπανᾷ τὸ Κράτος διὰ τὸν κοινωνικὸν σκοπόν. Οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι ἔργον τῶν κυβερνήσεων, αἱ κυβερνήσεις τοὺς συντάσσουν καὶ φέρουσι τὴν εὐθύνην αὐτῶν. Λέγω τοῦτο διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἰδέαν ἐσφαλμένην, ἥτις ὑπάρχει εἴς τινας, ὅτι αἱ ἀντιπολιτεύσεις εὐθύνονται διὰ τοὺς προϋπολογισμούς, ὡς δυνάμεναι νὰ μεταῤῥυθμίζωσιν αὐτοὺς ἐν τῷ κοινοβουλίῳ. Τοῦτο εἶναι ἐσφαλμένον· ὄχι μόνον αἱ κυβερνήσεις συντάττουσι τοὺς προϋπολογισμούς, ἀλλὰ καὶ μόνον αἱ κυβερνήσεις τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους μεταβάλλουσιν εἰς νόμους καὶ καθιστῶσιν ἀλήθειαν· πρῶτον μέν, διότι αἱ κυβερνήσεις ὑποστηρίζονται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, ἄλλως οὐδεμίαν στιγμὴν δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ δεύτερον διότι ἐφαρμόζουσι τοὺς προϋπολογισμούς, καὶ ἴδαμεν παραδείγματα μέχρι τοῦδε ἐξογκώσεως τῶν προϋπολογισμῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἢ καὶ ἐλαττώσεως τῶν προϋπολογισμῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, ὅπερ ἀποφασίζει περὶ τῆς ἀξίας καὶ τῆς ἱκανότητος τῶν κυβερνώντων. Ὅταν ἐγένετο, κύριοι, ἡ ἐπανάστασις, ὁ προϋπολογισμὸς μετὰ τῶν πιστώσεων ὅλων τοῦ ἔτους ἐκείνου συνεποσοῦτο εἰς σπουδαῖον ποσόν, ἤτοι 28,000,000. Ἀλλ’ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1862 παρουσιάζει δαπάνας μόνον 24,000,000. Ἡ ἐπανάστασις, ἤτοι ἡ Συνέλευσις, κατὰ τὸ 1863, ὥρισε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς 24,566,000· ὁ δὲ ἀπολογισμὸς παρουσιάζει 22,011,000. Τὸ 1864 εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ 24,491,000, ἠλαττώθη δὲ ὑπ’ αὐτῆς εἰς 22,233,000, ἤτοι ἐπέφερεν ἐλάττωσιν 2,258,000 ὁ δὲ ἀπολογισμὸς τοῦ 1864 παρουσιάζει ἔξοδα 22,379,000. — Τὸ δὲ 1865 εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς διὰ 27,965,000 (συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Ἑπτανήσου), ἠλαττώθη δὲ παρὰ τῆς Βουλῆς εἰς 27,559,000, ἤτοι ἠλαττώθη μόνον κατὰ 406,000, αἰτία δὲ τῆς μικρᾶς ἐλαττώσεως εἶναι, διότι ὁ προϋπολογισμός, ὡς ἐνθυμοῦνται ὁ κ. Ζαΐμης καὶ ὁ κ. Χρηστίδης, μετὰ τῶν ὁποίων ἤμην συνυπουργός, συνεζητήθη τὸν Νοέμβριον τοῦ ἔτους· ὁ δὲ ἀπολογισμὸς τοῦ 1865 παρουσιάζει ἔξοδα 27,848,000. — Τὸ 1866 εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς διὰ 29,678,000, ἠλαττώθη δὲ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς 27,192,000, ἤτοι ἠλαττώθη κατὰ 2,485,000· ὁ δὲ ἀπολογισμὸς παρουσιάζει 29,270,000. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὡς πρὸς τὸ 1866 τὰς συζητήσεις τὰς περισυνὰς καθὼς καὶ τὰς προπερισυνὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἀπολογισμὸς οὗτος πρέπει ἀκόμη νὰ ἐλαττωθῇ, διότι περιεῖχε δαπάνας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσιν. — Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1867 περιλαμβάνει ἔξοδα 38,410,000, ἐξ ὧν πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν ἔκτακτα ἔξοδα 8,200,000, καὶ τοιουτοτρόπως τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ κράτους ἀνέβησαν εἰς 30.240,000. — Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ πρόοδος τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν μέχρι τοῦ 1867. Εἶμαι ἤδη ἠναγκασμένος νὰ παραλείψω τὸ 1868, διότι δὲν ἔχομεν τὸν ἀπολογισμὸν αὐτοῦ, οὔτε μᾶς ἐδόθησαν αἱ ἔκτακτοι αὐτοῦ δαπάναι, ὅπως εὕρωμεν τὰς τακτικάς. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ 1869. Ὁ προϋπολογισμὸς, κύριοι, τοῦ 1869, ὡς γνωρίζετε, συνετάχθη ὑπὸ ἄλλης κυβερνήσεως καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ ἄλλων βουλευτῶν· ὥστε θὰ ἐξετάσωμεν μόνον τὴν ἐκτέλεσίν του. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ 1869 ἐψηφίσθη διὰ 34,605,254. Ἀλλὰ τὶ συνέβη, κύριοι, κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν του; Νέαι πιστώσεις παρουσιάσθησαν αἱ ἑξῆς: Οἰκονομικῶν 1,000,000. — Ἐξωτερικῶν 237,888. — Δικαιοσύνης 7,000. — Ἐσωτερικῶν 697,000. — Ἐκκλησιαστικῶν 9,000. — Στρατιωτικῶν 727,000. — Ναυτικῶν 450,000. — Τὸ ὅλον προσθήκη εἰς τὸν ψηφισθέντα προϋπολογισμὸν 3,126,000. Δὲν εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ὁποῖος θὰ ᾖναι ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1869· ἀλλὰ συνομολογῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τριφυλλίας, ὅτι δὲν ἦτο εὐτυχὲς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον ἐξήνεγκε χθές. Διότι, ἂν ἦτο ὀρθὸν, θὰ ἦτο δυστύχημα φοβερὸν, ἂν δὲν δυνάμεθα κατὰ προσέγγισιν νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων πρὶν λήξῃ ἡ χρῆσις· τοῦτο ἀπαιτεῖται μόνον διὰ τὴν ἐντελῆ ἀκρίβειαν, ἀλλὰ διὰ τὸν κατὰ προσέγγισιν ἀπολογισμὸν δὲν ἀπαιτεῖται νὰ φθάσωμεν εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον τοῦ χρόνου. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι δὲν σφάλλω πολὺ κάμνων τὸν ἑξῆς ὑπολογισμὸν τοῦ 1869: Ὑπελογίσθησαν τὰ ἔξοδα εἰς 31,605,000, ζητοῦνται πιστώσεις 3,126,000, ἐκπίπτω ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ἔξοδον τῆς νομισματοποιίας 1,850,000, ἐκπίπτω ὡσαύτως ἀδιαθέτους πιστώσεις εἰς τὸ τέλος 1,000,000, ἢ ἂν θέλετε ἀκόμη νὰ καταβιβάσητε ἀδιαθέτους πιστώσεις 300 ἢ 400 ἢ 600 χιλιάδας δραχμῶν, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους θέλουσι φθάσει τὸ 1869 εἰς 30,000,000. Κατεβίβασα δ’ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1,850,000 διὰ τὸ χαλκονόμισμα, διότι τὰ ἔξοδα διὰ τὸ νόμισμα ἐν γένει ἀργυροῦν καὶ χαλκοῦν εἶναι 2,850,000, καὶ καθ’ ἅ μᾶς ἐπληροφόρησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ζητηθείσης παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας πρό τινων ἡμερῶν, μόνον ἓν ἑκατομμύριον θέλει πληρωθῆ ἐντὸς τοῦ 1869, τὰ δὲ λοιπὰ κατόπιν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ πρόοδος τῶν προϋπολογισμῶν. Ἀφοῦ σᾶς ἐξέθεσα ὁποία ὑπῆρξεν ἡ πρόοδος τοῦ ἐκ δανείων δημοσίου χρέους, ἀφοῦ σᾶς ἐξέθεσα ὁποία ὑπῆρξεν ἡ πρόοδος τῶν προϋπολογισμῶν, σᾶς ἐρωτῶ ἑπομένως ἂν ἡ οἰκονομικὴ αὕτη κατάστασις τοῦ πτωχοῦ καὶ μικροῦ τούτου τόπου δὲν δεῖται μεγίστης φειδοῦς καὶ οἰκονομίας, ἂν δὲν ἔχῃ ἀνάγκην σπουδαίων μεταῤῥυθμίσεων εἰς τὰ οἰκονομικά. Ἂν δὲ τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, ἐὰν συλλογισθῆτε, κύριοι, ὅτι τὴν σήμερον τὰ πάντα ἀναλύονται εἰς χρήματα, καὶ ὅτι ἄνευ χρημάτων τίποτε δὲν δύναται νὰ ἀποκτηθῇ καλὸν, οὔτε ὑλικὸν, οὔτε ἠθικὸν, στοχασθῆτε τότε, ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ἡ κατάστασις τῶν ἐλπίδων τοῦ τόπου, καὶ ὁποία εἶναι ἡ εὐθύνη ἡμῶν τε τῶν βουλευτῶν καὶ τῆς κυβερνήσεως, διότι ἀπὸ τὰς χεῖράς μας τοιαύτη κατάστασις ἐξέρχεται! Τοιαύτης οὔσης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, κύριοι, δὲν πρέπει τίποτε νὰ περιμένετε, ἀπολύτως τίποτε· διότι ὁποῖον εἶναι τὸ καλὸν, ἢ τὶ καλὸν θέλετε νὰ φαντασθῆτε καὶ νὰ ὑποθέσητε ὅτι ἄνευ χρημάτων δύναται ν’ ἀποκτηθῇ; Κανέν· οὔτε ἀσφάλειαν εἰμπορεῖτε νὰ ἔχετε, οὔτε πρόοδον εἰς τὰ γράμματα εἰμπορεῖτε νὰ ἐλπίσετε, οὔτε πρόοδον ὑλικὴν εἰμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε, οὔτε δύναμιν εἰμπορεῖ τὸ ἔθνος ν’ ἀποκτήσῃ, οὔτε πολιτικὴν εἰμπορεῖ ἐσωτερικὴν ἢ ἐξωτερικὴν νὰ μετέλθῃ, οὐδὲν ἀπολύτως, ἀπολύτως οὐδέν. Εἶχον ἢ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παραστήσω, ὅτι μεγίστη εἶναι ἡ εὐθύνη μας. Θέλω ἐξετάσει ἤδη εἰδικώτερον τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως τὴν διαχείρισιν, ἀφοῦ ἐξήτασα τὴν σύμπραξίν της εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν ἣν ἐποιήσατο τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος, κύριοι, ὅτι ἡ σημερινὴ κυβέρνησις παρέλειψε τὰς οἰκονομίας, καὶ ὅτι οὐδεμίαν οἰκονομίαν μέχρι τοῦδε ἔκαμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869, οὔτε ἐπενόησε καμμίαν διὰ τὸ μέλλον ἔτος, τοῦ ὁποίου μᾶς ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμόν. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως καὶ τὴν ἀντίῤῥησιν τῆς κυβερνήσεως, καὶ ἡ ἀντίῤῥησις ἦτον αὕτη, προταθεῖσα, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Εὐπαιδεύσεως. «Δὲν ἐκάμαμεν οἰκονομίαν, εἶπον, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 ὃν συνέταξεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, ἠλάττωσε τὰς δαπάνας τοῦ 1869 κατὰ 2,000,000· τὶ οἰκονομίαν λοιπὸν ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἡμεῖς, ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν προκατόχων μας εἶναι κατὰ 2,000,000 κατώτερος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1868». Παραλείπω πρὸς τὸ παρὸν πᾶσαν ἄλλην ἀπάντησιν εἰς τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, καὶ κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι πλανᾶται ἡ κυβέρνησις καὶ μᾶς ἀδικεῖ, τοιαῦτα προτείνουσα πρὸς δικαιολόγησίν της· θέλω δὲ μόνον σᾶς παραθέσει, κύριοι, τὰς παρεκτροπὰς, τὰς ὑπερβάσεις τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως καὶ τὰς παραμορφώσεις, τὰς ὁποίας ὑπέστη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν του. Ἀποχωρίζων ὅλα τὰ ἄλλα κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, θέλω σᾶς δείξει τὰς ὑπερβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μόνον εἰς τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ὅπερ ἐστὶν εἰς τὴν καθαρὰν διοίκησιν. Ἐπομένως παραλείπω τὰ δάνεια καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐτησίων τόκων, παραλείπω τὰς μεταμορφώσεις, τὰς ὁποίας πάσχουσιν αἱ συντάξεις, παραλείπω τὰ τῆς ὁδοποιΐας κλπ. πᾶσαν τέλος ξένην τῆς καθαρᾶς διοικήσεως πίστωσιν. Εἰς τὴν γενικὴν λοιπὸν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους ἔχομεν ἕως τώρα τὰς ἑξῆς αὐξήσεις τῶν προϋπολογισθέντων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Ἐξωτερικῶν 237,000. – Δικαιοσύνης 7,000. – Ἐσωτερικῶν 696,000. – Ἐκκλησιαστικῶν 9,000. – Στρατιωτικῶν 727,000. – Ναυτικῶν 450,000. – καὶ Οἰκονομικῶν 101,000. – ὅπερ ἐστὶ 2,200,000 περίπου δραχμῶν. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες ἐπῆλθον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, (συγκριτικῶς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1868) ἐματαιώθησαν· διότι 2,200,000 δραχμῶν νέαι πιστώσεις ἕως σήμερον προσετέθησαν εἰς τὴν Γενικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, δηλαδὴ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἤτοι εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Οἰκονομίας, εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν· πᾶσαν ἄλλην δαπάνην τὴν ἀφίνω κατὰ μέρος, κύριοι, μόνον εἰς τὴν διοίκησιν ἐπῆλθον κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐξήσεις 2,200,000 δραχμῶν πλέον τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1868. Ἐξετάζω ἤδη τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις μᾶς ὑπέβαλε τοῦ 1870. Ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία διεχειρίσθη καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, ἂν ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην τῆς οἰκονομίας εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων, βεβαίως ἠδύνατο νὰ κάμῃ μεγάλην οἰκονομίαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ· διότι ἔχομεν κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι πολὺ γλισχροτέρους προϋπολογισμοὺς διεχειρίσθησαν, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον χρονικὸν διάστημα τοὺς προϋπολογισμοὺς ἐκείνους ἐφήρμοσαν, καὶ μολαταῦτα ἠδυνήθησαν νὰ φέρουν οὐχὶ εὐκαταφρονήτους οἰκονομίας κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ἀλλὰ μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶναι προϊὸν ἐντελῶς τῆς κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ ἰδία συνέταξε μετὰ μακρὰν ἐτησίαν πεῖραν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 ὡς πρὸς τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν (διότι παραλείπω τὰ λοιπὰ) εἶναι ἀνώτερος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 εἰς τὰ ἑξῆς: Ἐξωτερικῶν 42,256. — Δικαιοσύνης 101,800. — Ἐσωτερικῶν 413,144. — Ἐκκλησιαστικῶν 38,353. — Στρατιωτικῶν 5,793. — Ναυτικῶν 269,059. Τὸ ὅλον λοιπὸν τῆς αὐξήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870 σχετικῶς πρὸς τὸν τοῦ 1869, καὶ μόνον διὰ τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους, εἶναι 872,405. Δύο ζητήματα θέλω ἐξετάσει, κύριοι, ά) ἂν αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γίνωσιν ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ ᾖναι μόνον ὀργανικαὶ καὶ ἑπομένως ἂν αἱ ἄλλαι οἰκονομίαι δὲν ὠφελοῦν, ἀλλὰ βλάπτουν, ὡς εἶπέ τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας χθές· καὶ βʹ) ποῦ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ οἰκονομίας, καὶ πῶς δύναται νὰ κάμῃ οἰκονομίας· διότι, ὅταν δὲν ἔχῃ τις κανὲν ἄλλο μέσον νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ προτείνῃ τίποτε ἄλλο ὑπὲρ ἑαυτῆς, τότε αὐτὸ τὸ ζήτημα τίθησι «δείξατέ μας ποίας οἰκονομίας νὰ κάμωμεν», καὶ ὅσοι δὲν ἐγκύπτουσιν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ τὰ οἰκονομικὰ, εὐκολώτατα πιστεύουσι τοῦτο, ἢ ἐπιθυμοῦσι νὰ τὸ πιστεύωσιν. Ἐν πρώτοις ἀπαντῶ εἰς τὴν παρατήρησιν, ὅτι μόνον ὀργανικαὶ οἰκονομίαι δύνανται νὰ γίνωσιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτεῖ ὀργανικὰς οἰκονομίας, ἀλλ’ ἂν δὲν γίνωνται ὀργανικαὶ οἰκονομίαι, αἱ κυβερνήσεις ὀφείλουσι λόγον δι’ αὐτό. Διὰ τί νὰ μὴ κάμνουν ὀργανικὰς οἰκονομίας; διατί ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι δέκα μῆνας εἰς τὰ πράγματα καὶ ἔσχε τὴν τύχην νὰ προπαρασκευάσῃ τὸ μέλλον ἤτοι τὸ 1870, διατί δὲν ἔκαμεν ὀργανικὰς οἰκονομίας; τίνα δύναται διὰ τοῦτο νὰ αἰτιαθῇ; οὐδένα· οὔτε δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ ὅ,τι ἤκουσα νὰ εἴπῃ τις, ὅτι δῆθεν δὲν εἶχε καιρὸν, ὅτι εἶχεν ἀσχολίας. Αἱ κυβερνήσεις, κύριοι, ἔρχονται εἰς τὰ πράγματα μὲ ἓν σύστημα, καὶ ἂν θελήσητε τὴν ἰδιότητα ταύτην νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς κυβερνήσεις, εἶναι τότε ἀναξία ἡ Ἑλλὰς συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ κυβερνήσεις ἄνευ συστήματος, εἶναι ἀντίφασις· διότι εἰς τὰς συνταγματικὰς πολιτείας ἡ βασιλεία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραλαμβάνῃ τὸν τυχόντα καὶ νὰ φέρῃ εἰς τὰ πράγματα· ὀφείλει νὰ παραλαμβάνῃ τὰς κυβερνήσεις ἐκ τῶν πολιτευομένων. Πᾶς πολιτευόμενος, ἐν ὅσῳ εἶναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, πρέπει νὰ καταναλίσκῃ ὅλον τὸν χρόνον εἰς τὴν μελέτην τῶν ἀναγκῶν τῆς πατρίδος, εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐπίκρισιν τῶν συστημάτων τῶν ἀντιπάλων του, νὰ μορφώνῃ δὲ ἰδέας καὶ γνώμας, τὰς ὁποίας διὰ τοῦ χρόνου ν’ ἀποδεικνύῃ ἐπικρατεστέρας, τυχὼν δὲ τῆς εὐτυχίας ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐξουσίαν, ὀφείλει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημά του καὶ μετέπειτα εὐδοκιμήσας ν’ ἀπαιτήσῃ δικαιωματικῶς ἀπὸ τὸ ἔθνος ἐπευφημίας καὶ εὐλογίας. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, ἂν, πλὴν τῶν ὀργανικῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἐφρόντισεν ἡ κυβέρνησις νὰ μᾶς φέρῃ, ἂν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλαι, ἢ ἂν ᾖναι ἀληθὲς τὸ ῥηθὲν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι ἀπεδείχθησαν βλάβης μᾶλλον ἢ ὠφελείας πρόξενοι. Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριοι, τὸ τελευταῖον τοῦτο. Μικρὰς ἐποίησεν οἰκονομίας τὸ 1866· τὰς λέγω μικράς, διότι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 ἡ κυβέρνησις, ἥτις ἐπεχείρησε τὸ ἔργον τῶν οἰκονομιῶν, τὸν παρέλαβε νὰ τὸν ἐκτελέσῃ τὸν Ἰούνιον, καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ληφθέντων οἰκονομικῶν μέτρων ἤρχισε κατὰ τὰ μέσα καὶ τέλη Ἰουλίου· ἑπομένως ὅλον τὸν παρελθόντα χρόνον ἐξετελέσθη ὁ προϋπολογισμὸς ἄνευ τούτων τῶν οἰκονομιῶν· ἵνα μὴ κατακριθῶ δὲ παρ’ οὐδενὸς ὅτι δῆθεν ἐξογκόνω τ’ ἀποτελέσματα, ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῶν ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι διεδέχθησαν τὴν κυβέρνησιν ἐκείνην. Ἡ περὶ τούτου γνώμη των εἶναι ἐγγράφως ἐκτεθειμένη εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1867, καθ’ ἣν αἱ οἰκονομίαι (παραλείπω τὰς ἄλλας) αἱ προελθοῦσαι μόνον καὶ μόνον ἀπὸ καταργήσεις θέσεων ἀνέβησαν εἰς 500,000 δραχμῶν. Ἐρωτῶ αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι ἔβλαψαν τὴν διοίκησιν; Ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ ἔτος 1866 εἰς τὰ ἐλλείμματα; ὑπῆρξε τάχα χειρότερον τῶν πρὸ αὐτοῦ ἢ τῶν μετ’ αὐτὸ ἐτῶν; εἶναι εἰς τὰ καθυστερήματα χειρότερον τῶν ἐτῶν τῶν πρὸ αὐτοῦ ἢ τῶν μετ’ αὐτό; ἰδοὺ τὰ στοιχεῖα ἐξ ὧν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν. Δὲν εἶναι οὔτε τὸ ἓν ἀληθὲς, οὔτε τὸ ἕτερον. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1866 ὑπολογίζεται εἰς 2,400,000 καὶ δὲν εἶναι κατώτερον τοῦ παρελθόντος· δὲν εἶναι δὲ οὔτε τόσον· καὶ ἐνταῦθα ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σωτηροπούλου, ὄχι τοὺς ἰδικούς μου ἀριθμοὺς, κατὰ τὸν ὁποῖον, ἐὰν προσθέσωμεν εἰς τὰ ἔσοδα τὸν ἔγγειον φόρον τῆς Ἑπτανήσου, ὁ ὁποῖος ἀφῃρέθη, ἤτοι 600,000 δραχμὰς, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ ἔξοδα τὰς καθ’ ὑπέρβασιν καὶ ἀδίκως ἐπιβληθείσας δικαστικὰς ἀποζημιώσεις δρ. 350,000, ἔτι δὲ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα 450,000, τότε τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1866 περιορίζεται μόνον εἰς ἓν ἑκατομμύριον, ἤτοι εἶναι πολὺ κατώτερον τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἀπολογισμῶν ἁπάντων. Ὡς πρὸς δὲ τὰ καθυστερήματα παρατηρῶ, ὅτι τὸ 1864 καθυστέρησε δρ. 2,455,000· τὸ 1865 δρ. 2,308,000· τὸ 1866 δρ. 2,677000· τὸ 1867 δρ. 2,908, 000· ἑπομένως τὸ 1866 δὲν ὑπῆρξεν ἀνώτερον τῶν ἄλλων. Παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσητε, ὅτι ἔκαμα τὴν ἐκδρομὴν αὐτὴν, διότι ἐπηρεάζει τὰς ἀρχάς μου τὸ λεγόμενον, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αἱ μὴ ὀργανικαὶ εἶναι βλαπτικαὶ, καὶ διότι ἐνόσῳ δὲν γίνονται τοιαῦται ὀργανικαὶ οἰκονομίαι, ἀφανιζόμεθα καὶ καταστρεφόμεθα. Θέλω δὲ σᾶς δείξει ἀμέσως, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσι μέσα ὅπως γίνωσιν οἰκονομίαι, καὶ ἑπομένως, ἀφοῦ ὑπάρχει στάδιον οἰκονομιῶν, ἕπεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν οἰκονομίαι παρὰ μόνον ὀργανικαί. Ἡ καλλιτέρα ἀπόδειξις, κύριοι, εἶναι ἡ ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν ἀριθμῶν, τῶν ἀριθμῶν μάλιστα, οἵτινες εὕρηνται εἰς τοὺς ἀπολογισμούς. Ἐὰν ἤθελα νὰ συγκρίνω ὁλόκληρον τὴν διαχείρισιν τῶν διαφόρων ἐτῶν, ἤθελε γεννηθῆ συζήτησις πολὺ μακρὰ καὶ ἀτελεύτητος διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ἔξοδα, ἀνεπίδεκτα μετακινήσεως ὡς τὰ δάνεια, διὰ τοῦτο καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀρχίζω νὰ ἐξετάζω, μένω εἰς τὴν ἀρχὴν, ἣν ἠκολούθησα καὶ πρίν, ἤτοι ἐξετάζω τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν. Τί παρουσιάζει, κύριοι, ἡ γενικὴ ὑπηρεσία τοῦ 1869; ἔξοδα 18,707,600· προστιθεμένων δὲ καὶ τῶν πιστώσεων τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας 2,226,000, αἱ πιστώσεις τοῦ 1869 διὰ τὴν καθαρὰν διοίκησιν ἀναβαίνουσιν εἰς 20,933,000. Ἐν τούτοις ἂν ῥίψητε βλέμμα ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τῆς πρό τινων ἐτῶν, οὐχὶ πρὸ πολλῶν, ἀλλὰ τοῦ 1866 ἀπὸ τοῦ ὁποίου μᾶς χωρίζουν δύω ἔτη μόνον τὸ 1867 καὶ τὸ 1868, ὁποίαν εὑρίσκομεν διαφοράν; ἡ γενικὴ ὑπηρεσία κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1866 περιέχει 17,330,275· ἀλλ’ ἐντὸς αὐτῶν περιλαμβάνονται ποσὰ μὴ χρησιμεύοντα πρὸς σύγκρισιν· τοιαύτη εἶναι ἡ ὁδοποιΐα, ἥτις μετὰ τὸ 1866 ἀπέκτησεν ἰδιαίτερον ταμεῖον· εἶναι ἡ ἐπιχορήγησις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, εἶναι τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τῆς Κρήτης· τὸ ὅλον 1,315,000. Ὥστε τὸ κράτος ἐδιοικήθη μὲ 16,000,000. Ποῦ δ’ εὑρισκόμεθα ἤδη; εἰς 21,000,000! Δὲν περιέλαβον δάνεια διὰ νὰ μὴ μοὶ εἴπητε «δὲν τὰ ἐξωγκώσαμεν μόνον ἡμεῖς»· δὲν περιέλαβον συντάξεις, ἵνα μὴ εἴπητε «ὅτι αἱ συντάξεις ἔκτοτε ηὔξησαν»· δὲν περιέλαβον καμμίαν ἔκτακτον δαπάνην, ἵνα μὴ μοῦ εἴπητε «δὲν τὴν ἐπροκαλέσαμεν»· οὐδὲν περιέλαβον ἐξ ὅσων ἐπεσώρευσεν ὁ χρόνος· περιωρίσθην εἰς τὴν καθαρὰν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἥτις εἰς τὰ 1866 ἀπήτησε 16,000,000, εἰς δὲ τὰ 1869 ἔφθασεν εἰς 21 ἑκατομμύριον μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, διότι πιθανὸν νὰ παρουσιασθῶσι καὶ ἕτεραι πιστώσεις μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου. Πρόκειται, βλέπετε, περὶ διαφορᾶς 5,000,000. τὸ δὲ 1870, κύριοι, κατηρτίσθη τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας ἡ δαπάνη εἰς 19,577,000, ἤτοι κατὰ 3½ ἑκατομμύρια ἀνώτερα τῆς τοῦ 1866. Ἀλλ’ ἕως νὰ λήξῃ ἡ χρῆσις τοῦ 1870 πόσαι νέαι πιστώσεις δὲν θέλουσιν ἔτι μᾶλλον αὐξήσει τὴν διαφοράν; Ἐρωτῶ λοιπὸν ἂν εἰς αὐτὰς τὰς πιστώσεις καὶ τὰς μεγάλας διαφορὰς τῶν δαπανῶν τῆς καθαρᾶς διοικήσεως δὲν ὑπάρχει τρόπος οἰκονομίας! Ἂν ἐντὸς τῶν 5 καὶ 3½ ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τις οἰκονομία! Μόνον ἐὰν ἤθελαν, κύριοι, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τοῦ 1866, ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν οἰκονομίαν ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο ηὐξήθη ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1866 κατὰ 1800 ἄνδρας. Πῶς; ηὐξήθη διὰ τῆς προσθήκης ἀνὰ 30 ἄνδρας εἰς ἕκαστον τῶν ἑξήκοντα λόχων τοῦ πεζικοῦ, χωρὶς νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ σχηματισθῶσι νέα τάγματα καὶ χωρὶς νὰ προστεθῇ οὔτε εἷς ἀξιωματικός. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἠξεύρω τί συμβαίνει εἰς αὐτὸν τὸν τόπον! δὲν ἠξεύρω διατί, ἐνῷ, ὅταν ἤμεθα ἰδιῶται, πολῖται, ἢ ὅταν ἰδιαιτέρως λαλοῦμεν, πάντοτε ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὸ κράτος ἔχει διοίκησιν λίαν πολυδάπανον, λίαν πολυτελῆ, μολαταῦτα ὅταν εἴτε ὡς βουλευταί, ἐρχόμεθα νὰ καθιερώσωμεν τὴν γνώμην μας, εἴτε ἀναβαίνομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, λησμονοῦμεν ἡμᾶς αὐτούς. Ἐν τούτοις τὸ κακὸν προχωρεῖ καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν βλέπω καμμίαν θεραπείαν· θεωρῶ δὲ πολὺ εὐτυχεῖς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βλέπουσι θεραπείαν τινὰ καὶ οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦτο θὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν καὶ μὲ πλήρη τὴν πεποίθησίν των, ὅτι ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον καὶ συνέτρεξαν τὴν πατρίδα. Ἐγὼ ἐξ ἐναντίας γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ἡ πίστις ἐξηντλήθη, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν μὲ ἰσοζύγιον, καὶ ὅτι τὸ δημόσιον χρέος ηὔξησεν ὑπεράνω τῶν δυνάμεών μας. Ἄλλως τε ἂν ῥίψητε βλέμμα ἐξεταστικὸν ἐπὶ τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἠδυνάμεθα νὰ δανειζώμεθα ἄλλοτε, θέλετε εὕρει, ὅτι ὅσον ὁ χρόνος προβαίνει, τόσον οἱ ὅροι οὗτοι καταντῶσι βαρύτεροι, καί, ἐνῷ ἐπὶ Ὄθωνος διὰ τὸ μικρὸν ἐκεῖνο δάνειον ἐνομίζετο ὅτι ἐπληρώναμεν πολὺ 5 ἢ 6%, ἐφθάσαμεν ἤδη εἰς τὸ 11%, καὶ ἐνῷ μέχρι τοῦδε δὲν εὑρίσκαμεν χρήματα ἄνευ ὑποθήκης καὶ ἐνεχύρων, τώρα εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν οὔτε μὲ ἐνέχυρα, οὔτε μὲ ὑποθήκας, διότι καὶ τὸ 1868 ἐζήτησε χρήματα καὶ δὲν ἠμπόρεσε καὶ τὸ 1869 ζητεῖ καὶ δὲν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ, καίτοι αἱ ἐγγυήσεις εἶναι ἀρκετὰ καλαί. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσωμεν, κύριοι, τὴν κατάστασιν τῶν φόρων, οὔτε οἱ φόροι δύνανται νὰ παρέξωσιν ἐλπίδα τινά. Πρῶτον μέν, διότι ἐν Ἑλλάδι συνέβη ν’ αὐξήσωσιν οἱ φόροι διὰ μιᾶς, ὅπερ δὲν συνέβη εἰς ἄλλους τόπους· ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐὰν ὑπολογισθῇ ὁ πληθυσμὸς κατὰ 1,400,000, ηὔξησαν οἱ φόροι κατὰ κεφαλὴν 5 δραχμάς· ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν τῶν φόρων παρατηρῶ, ὅτι ἡ φορολογία μόνον εἰς τὰς πρωτίστας τῶν μεγάλων δυνάμεων εἶναι βαρυτέρα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, συγκριτικῶς δὲ πρὸς τὰς ἄλλας ἐπικρατείας ἡμεῖς φορολογούμεθα βαρύτερον· καὶ ἐνῷ ὅλαι αἱ ἐπικράτειαι οὐ μόνον ἔχουσιν εὐημερίαν, τάξιν, πρόοδον καὶ διαπρέπουσι πολιτικῶς, ἡμεῖς στερούμεθα καὶ αὐτῶν τῶν οὐσιωδεστάτων στοιχείων τῆς ὑπάρξεως, τίποτε δὲν ἔχομεν καὶ τίποτε δὲν κατωρθώσαμεν, μὴ ἀπολαμβάνοντες οὔτε κἂν δημοσίας ἀσφαλείας καὶ διοικήσεως. Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι, κύριοι, διὰ τοὺς ὁποίους ὁρμώμενος ἐκ τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι, βλέπετε, εἰς τίνα βαθμὸν ἐξογκώνουσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, ἐνόμισα πρέπον νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κυβέρνησιν τὸ πνεῦμα, ὅπερ βλέπω μὲ λύπην μου ἀπεσβεσμένον, τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας. Ἔλαβον δὲ ἰδίως ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τὴν κυβέρνησιν πίστωσιν 250,000 δρ. διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιίαν, καὶ καθ’ ὃ πρὸς εὕρεσιν αὐτῶν ζητεῖ ἡ κυβέρνησις τὴν ἄδειαν νὰ ἐκποιήσῃ τὰς ἐν τῇ Τραπέζῃ ἐθνικὰς μετοχάς. Αἱ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐντυπώσεις μὲ παρεκίνησαν νὰ σᾶς ὁμιλήσω σήμερον ὡς σᾶς ὡμίλησα, διότι στοχασθῆτε, κύριοι τὴν σημασίαν τοῦ πράγματος· αἱ μετοχαὶ τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκποιηθῶσι καὶ νὰ ἐκποιηθῶσι διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ζήσωμεν.

§30ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς τὴν συζήτησιν.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναβαίνω κάθε ὥραν εἰς τὸ βῆμα· ἐπειδὴ δὲ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα συζήτησις ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦτο ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ. Πίστωσις 250,000 δραχ. μέλλουσα νὰ προμηθευθῇ διὰ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐθνικῶν μετοχῶν εἶναι, κύριοι, συμφορά, διότι σήμερον δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κάμνομεν Liquidation. Μέχρι τοῦδε προέβημεν εἰς πολλὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐμφαίνουσι διάλυσιν, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ μετοχαὶ εἶχον θεωρηθῆ μέχρι πρὸ μικροῦ ὡς ἱεραί. Ὁ μακαρίτης Ὄθων εἶχε κατορθώσει διὰ τῶν μετοχῶν τούτων νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν σύστασιν ἑνὸς πιστωτικοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον παρέσχε τοσούτους καρποὺς εἰς τὸν τόπον, καὶ συγχρόνως διὰ τῆς ἰδιοκτησίας ταύτης ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐπεμβαίνῃ σπουδαίως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς τραπέζης, καὶ ἔδειξε διὰ τοῦ ἔργου τούτου πόσον ἐνδιεφέρετο ἡ ἐπικράτεια εἰς τὴν ὑλικὴν πρόοδον, πόσον ἐνδιεφέρετο εἰς τὴν πρόοδον τῆς κοινωνίας· ἐνῷ δὲ τότε, καίτοι τὸ κράτος εἶχεν εὐτελεῖς πόρους, μολαταῦτα σημαντικὸν ποσὸν ἔδωκε πρὸς ἀπόκτησιν ἑνὸς ἀγαθοῦ, ἤδη ἐρχόμεθα νὰ καταστρέψωμεν τὴν ἀγαθὴν ἐκείνην πρᾶξιν καὶ κατὰ συνέπειαν ν’ ἀναιρέσωμεν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα αὐτῆς. Δὲν ἐννοῶ δὲ, κύριοι, πῶς ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν ἀπαίτησίν της ταύτην, ὕστερον ἀπὸ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύει ἡ οἰκονομική της διαχείρισις. Τί νὰ κάμω μᾶς λέγει! ἔχω ἀνάγκην 250,000 δραχ. δὲν δύναμαι νὰ τὰς εὕρω ἄλλως, τὸ μόνον κτῆμα ὅπερ μᾶς ἀπέμεινεν εἶναι αἱ ἐθνικαὶ μετοχαὶ, ζητῶ νὰ τὰς ἐκποιήσω. Τοιαύτη δικαιολόγησις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν, διότι ηὔξησε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν του, κατὰ 3,000,000· συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870 κατὰ 870,000 δραχ. πολυτελέστερον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869· ἐδαπάνησε διὰ τὴν καθαρὰν διοίκησιν 5 ἑκατομμύρια πλειότερον τοῦ 1866 ηὔξησε τοὺς ἐτησίους τόκους τῶν δανείων κατὰ ἓν ἑκατομμύριον καὶ τέλος ἐδανείσθη 19 ἑκατομμύρια. Καὶ ταῦτα, ἐνῷ, ὡς σᾶς εἶπον ἄλλοτε, ἡ χρῆσις τοῦ 1868 δὲν ἀφῆκεν ἔλλειμμα, διότι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶχε συνομολογήσει τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον, ἤρκεσαν νὰ καλύψωσι τὸ προσωρινὸν ἔλλειμμα· καὶ οὔτε δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ κυβέρνησις, ὅτι τὰ βάρη τοῦ 1869 ἦσαν ἰσχυρὰ καὶ τὴν ἐπίεζον, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ παρέξῃ τίποτε πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν, διότι τὸ 1869 δὲν εἶχεν ἐξωτερικοὺς περισπασμοὺς, οὔτε ἐσωτερικοὺς, φρόνιμος δὲ διαχείρισις καὶ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς οἰκονομίας ὁδηγουμένη, ἠδύνατο νὰ κάμῃ μεγάλας οἰκονομίας καὶ νὰ μὴν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἐλεεινὴν καὶ ἀξιοδάκρυτον θέσιν νὰ ἐπιχειρῇ ὅ,τι οἱ πτωχεύσαντες ὑπέχουσι, τὴν διάλυσιν τῆς περιουσίας των, τὸ λεγόμενον liquidation.

§32Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ ἀκολουθήσω τάξιν τινὰ ἀποκρινόμενος εἰς τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας οἱ ἔντιμοι προλαλήσαντες ἀπηύθυναν, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀναιρέσω τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας κατὰ τῆς κυβερνήσεως ἐξετόξευσαν, ἀγορεύσαντες ἐπὶ τῶν πιστώσεων οἱ κύριοι Κουμουνδοῦρος, Δεληγιώργης, Λομβάρδος καὶ Σωτηρόπουλος. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Κουμουνδούρου περιεστράφη ἰδίως εἰς κρίσεις περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν πιστώσεων· αἱ παρατηρήσεις αὐτοῦ δὲν εἶχον τὴν γενικὴν ἔννοιαν ἣν ὁ λόγος τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐπεζήτησε νὰ δώσῃ εἰς τὰς πιστώσεις ταύτας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἄρξωμαι τοῦ λόγου ἀπὸ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Δεληγεώργη, διότι νομίζω, ὅτι θέλω οὕτως εὐκολύνει καὶ ἐμαυτὸν καὶ ὑμᾶς. Ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Δεληγεώργη μοὶ ἐφάνη ἐντελῶς ἀφῃρημένη, μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἤθελε νὰ παραστήσῃ, ὅτι εἶχεν εὔλογον ἀφορμὴν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ κράτους κατάστασιν, ἀλλ’ ἀπέληγεν εἰς αἰτιάσεις κατὰ τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, ἐν ᾧ δὲν ἔπρεπε νὰ σκοπῇ τοῦτο, ἐνῷ ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν εἶχε δίκαιον νὰ θεωρήσῃ ὑπαίτιον τῆς τοιαύτης οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν. Μοὶ ἐφάνη, εἶπον, ὅτι εἶχεν εὔλογον ἀφορμὴν, διότι τῷ ὄντι, κύριοι, αἱ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους δὲν εἶναι εὐάρεστος· ἀλλ’ ὅσον ὁ κ. Δεληγεώργης ἐδικαιοῦτο νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τὸν κόσμον τὸ φρόνημα τοῦτο, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους δὲν εἶναι εὐάρεστος, τόσον, τὸ φρόνημα τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιφέρῃ κατάκρισίν τινα εἰς τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν, ἀφ’ οὗ, ὡς ὑποθέτω, τὸ κοινοβούλιον καὶ ἐπὶ πολλῶν ἄλλων νομοθετημάτων καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων συζητήσεων καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν μόνον περίστασιν, ἀλλὰ καὶ προγενέστερον, ἐγνώριζεν ἤδη, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους δὲν εἶναι εὐάρεστος, καὶ πρίν ἢ ἀκούσῃ τὸν κ. Δεληγεώργην. Ἐγὼ δὲν ἤμην ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων καὶ ὄχι ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων μὲ εἶχον ἀφήσει κατὰ τὸ παρελθὸν ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου καὶ τῶν συζητήσεων αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ μακρὰν, κύριοι, καὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἀνεγίνωσκον καὶ ἔβλεπον, ὅτι εἶχε κατὰ τὸ παρελθὸν συσταθῆ ἐν ταῖς συζητήσεσι τοῦ κοινοβουλίου πάλη μεταξὺ τριῶν ἐτῶν τοῦ 1866, τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868, τὰ ὁποῖα ἐξεπροσώπευον τρεῖς διαφόρους κυβερνήσεις· τῆς πάλης δὲ ταύτης ἡ ἀφορμὴ δὲν ἦτο παρὰ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους. Ἀλλὰ τότε δὲν ὑπέθετον, ὅτι ἤθελε συμπεριληφθῆ εἰς τὴν πάλην ταύτην καὶ τὸ 1869, καὶ ὅτι ἤθελον ἀναγκασθῆ καὶ ἐγὼ σήμερον νὰ μετάσχω αὐτῆς. Λοιπὸν ἡ ἀφορμὴ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι ἐντελῶς εὔλογος. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δίκαιον ν’ ἀπευθύνῃ τὰ βέλη του κατὰ τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, θέλω δὲ σᾶς ἀποδείξει, ὅτι ἔπραξεν ἀδίκημα αἰτιαθεὶς τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως. Σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ δημόσιον χρέος ἀπὸ τὰ 1863 μέχρι τοῦ 1866 προέβαινεν εἰς αὔξησιν, σᾶς εἶπεν, ὅτι καθέκαστον ἑπόμενον ἔτος ηὔξανεν, καὶ ὅτι τώρα ἀναβαίνει τὸ δημόσιον χρέος εἰς 50,000,000. Δὲν σκοπεύω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας κατὰ πόσον ηὐξήθη τὸ χρέος, καθ’ ὅλα τὰ προηγούμενα ἔτη. Αἱ ἀνώμαλοι περιστάσεις τοῦ 1862, ἔκτακτοι περιστάσεις τῆς ἐπαναστάσεως, ἔπλασαν νέας ἀνάγκας, προήγαγον νέας δαπάνας, ἐγέννησαν νέαν ἀφορμὴν δαπανῶν, καὶ οὐδεὶς ἐδύνατο ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι τὸ χρέος ἀπὸ τοῦ 1862 ἕως τοῦ 1866 ἤθελεν αὐξάνει· ἀλλὰ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις δὲν ἐνέχεται οὔτε δι’ αὐτὸ οὔτε διὰ τὴν κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη αὔξησιν τῶν δημοσίων δαπανῶν· διότι τὸ 1869 δὲν ηὔξησαν τὰ χρέη, τὰ χρέη ἐσχημάτισαν πρῶτον αἱ ἀνώμαλοι περιστάσεις τοῦ 1862 καὶ τῶν ἑπομένων ἐτῶν, ηὔξησαν δὲ τὰ ἔκτακτα συμβάντα τῶν ἐτῶν 1866, 1867 καὶ 1868. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι νέον τι, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν ἀκούετε, οὔτε ἐγὼ πρώτην φορὰν ἀκούω, τὸ γνωρίζει ἤδη ὅλος ὁ κόσμος, ὅστις ἀναπολεῖ εἰς τὴν μνήμην του τὰ παρελθόντα αὐτὰ συμβάντα καὶ ὅστις ἐθρήνει τὴν ἀπώλειαν τῆς Κρήτης, ἐθρήνει τὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἐθνικοῦ τούτου πόθου, ἀλλ’ ἐθρήνει εἰσέτι καὶ τὰ ἐπιβαρύνοντα τὸ δημόσιον 30,000,000 χρέους. Καὶ τί ἄλλο εἶναι τὰ 30,000,000 παρὰ τὸ πρόστιμον ὅπερ ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν ἕνεκα τῆς δυστυχοῦς ἐκβάσεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος; Ὅταν τις μεταβαίνῃ ἀπὸ ἀνωμάλων καιρῶν εἰς ὁμαλοὺς, δέον νὰ μεταβῇ διὰ καταστάσεώς τινος μεταβατικῆς, μέσου διαστήματος χρονικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνεται μὲ κατηγορίας· κατηγορεῖται, διότι αἰτιῶνται αὐτοῦ διὰ τὸ παρελθὸν, ἐκτοξεύουσι κατ’ αὐτοῦ συνήθως ὅλα τὰ παράπονα τοῦ παρελθόντος· κατηγορεῖται διότι δὲν ἐπραγματοποίησεν ἔτι ὅλας τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔχουσιν ὅσοι βαρυθυμήσαντες ἀπὸ τὸ ἀνώμαλον παρελθὸν ἢ ἀποτυχόντες κατ’ αὐτὸ ἐπιθυμοῦσι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ὁμαλὸν μέλλον. Τοῦτο συνέβη καὶ εἰς ἡμᾶς· ῥίπτουσιν εἰς τὴν ῥάχιν ἡμῶν ὅλα τὰ κακὰ ἀποτελέσματα ἀνωμάλου παρελθόντος, ἀφ’ ἑτέρου ζητοῦσι διὰ μιᾶς τὴν πραγματοποίησιν τῶν βελτιώσεων, τὰς ὁποίας τὸ ὁμαλὸν μέλλον ὑπόσχεται καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν αὗται νά πραγματοποιηθῶσι διὰ μιᾶς, ἀνυπομονοῦσι καὶ δυσφοροῦσιν. Ἡμεῖς δύο εὐθύνας, κύριοι, ἔχομεν, τὴν εὐθύνην τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 καὶ τὴν εὐθύνην τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὴν εὐθύνην τῆς διαπλάσεως τῆς κατασκευῆς τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες ἐθεραπεύθησαν διὰ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἔπρεπε νὰ ἤμεθα ἡμεῖς οἱ διαπλάσαντες τὰς ἀνάγκας αὐτάς· ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα οἱ τὰς ἀνάγκας ταύτας διαπλάσαντες, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἐκτελεσταὶ αὐτῶν, οἱ λαβόντες τὴν φροντίδα τῆς θεραπείας τῶν ἐκ τοῦ παρελθόντος, παρασκευασθεισῶν καὶ καταλειφθεισῶν ἡμῖν ἀναγκῶν· ἑπομένως εἰμποροῦσι νὰ κατακρίνουν ἐκείνους, οἵτινες ἔπλασαν τὰς ἀνάγκας ταύτας, οἵτινες συνωμολόγησαν τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας. Ὅταν αἱ εἰς τὰ παρελθόντα αὐτὰ ἔτη διαπλασθεῖσαι ἀνάγκαι διεπλάσθησαν ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἐπικρίνοντας καὶ κατηγοροῦντας ἡμᾶς, ὅταν ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο ἐπράξαμεν ἢ νὰ ἔλθωμεν νὰ θεραπεύσωμεν ἁπλῶς τὰς ἀνάγκας ταύτας, καὶ ἡ κατάκρισις ἡμῶν εἶναι ἄδικος, καὶ τὴν ἀδικίαν διαπράττουσιν αὐτοὶ ἐκεῖνοι, εἵτινες ἔμελλον νὰ ὑποστήσωσι τὴν κατάκρισιν, ἐὰν κατακριτὸν ἐκρίνετο τὸ παρελθὸν τοῦτο. Ἀφ’ οὗ ηὔξησαν τὰ δημόσια χρέη, νὰ ἔρχωνται νὰ κατακρίνωσιν ἡμᾶς, οἵτινες ἐξεπληρώσαμεν αὐτὰ τὰ χρέη καὶ ἐθεραπεύσαμεν αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, εἶναί τι μεῖζον τοῦ ἀδίκου. Εἴχομεν ὅλον τὸ θάῤῥος νὰ ἀναλάβωμεν αὐτὴν τὴν εὐθύνην τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τούτων, διότι, ἂν δὲν ἀνελαμβάνομεν αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ἠθέλαμεν ἐπιῤῥίψει ἐπὶ τοῦ τόπου αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠδύναντο νὰ συμβαδίσωσι μὲ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους προτιθέμεθα. Εἶπον, ὅτι ἔχομεν τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Ὅταν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης χθὲς ἠγόρευε περὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, εἶπον, ὅτι εὗρον ἐγκαίρους τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ ὅταν συζητῶνται ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις. Τίς εἶναι ἡ φύσις τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων; Ζητεῖται ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον, ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν πίστωσις πρὸς ἐκπλήρωσιν ἀνάγκης τινὸς, διότι ἡ χορηγηθεῖσα πρὸς τοῦτο πίστωσις δὲν ἐπήρκεσεν· ὁ λόγος εἶναι φυσικὸς, δὲν ἐπήρκεσε τὸ προϋπολογισθὲν ποσόν. Ὅθεν, ὅταν γίνηται λόγος περὶ τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, δέον νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀποδειχθῇ ἡ καλὴ διαχείρισις τῆς ἐξουσίας ἢ ἡ σπατάλη, καὶ τοιαύτη συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἡμεῖς ἠθέλαμεν περιορισθῆ εἰς τοῦτο, νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι καλῶς διεχειρίσθημεν τὰς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 πιστώσεις, ὅτι δὲν ἐσπαταλήσαμεν αὐτὰς, καὶ ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια αὐτοῦ δὲν ἦτο συνέπεια ἐλλείψεως ἡμῶν, ἐὰν δὲν ἀπηυθύνοντο καθ’ ἡμῶν αἱ αἰτιάσεις, ὅτι ηὐξήσαμεν τὰ ἔξοδα, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι μεγαλείτερον καὶ ὅτι τὰ ἔσοδα δὲν ἐπραγματοποιήθησαν ὅλα. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο περὶ τῆς μὴ πραγματοποιήσεως ὅλων τῶν ἐσόδων τοῦ 1869, ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἤθελε παραπονεθῆ κατ’ ἄλλων καὶ οὐχὶ καθ’ ἡμῶν· καὶ διατί; θέλω σᾶς εἰπεῖ τὸν λόγον· ἂν τὰ ἔσοδα τοῦ 1869 δὲν ἐπραγματοποιήθησαν ὅλα, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνεται ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις· ἐὰν ἡ μὴ πραγματοποίησις ὅλων τῶν ἐσόδων ἦτο συνέπεια ἐλλείψεώς τινος τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, ἤθελον ἐννοήσει τὴν κατηγορίαν, ἀλλ’ ὅταν διὰ τοιαύτην ἔλλειψιν οὐδεὶς δύναται νὰ αἰτιαθῇ αὐτῆς, ἂν τὰ ἔσοδα προϋπελογίσθησαν ἀνώτερα τῶν πραγματικῶν, κατὰ τί πταίει ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1869, ἥτις δὲν εἶναι ἡ συντάξασα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869; ἂν τὰ ἔξοδα τοῦ 1869 δὲν ἠδύναντο νὰ καλυφθῶσιν ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ 1869, τότε μόνον ἠδύνατο νὰ αἰτιαθῇ τις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 δὲν ἐκυβέρνα μετὰ τῆς προσηκούσης οἰκονομίας, δὲν ἔκαμνε τῶν πιστώσεων καλὴν χρῆσιν, καὶ περιεσκεμμένην ἢ ἐὰν ἔπλαττε νέας ἀνάγκας· αἱ ζητούμεναι πιστώσεις δὲν παρουσιάζουσιν οὔτε νέων ἀναγκῶν θεραπείαν, οὔτε τὴν μὴ οἰκονομικὴν θεραπείαν τῶν ὑπαρχουσῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ὁ προϋπολογισμὸς προέβλεψεν. Ἀλλ’ ἐπιμένουσι, λέγοντες ὅτι θέλει ὑπάρχει ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869· καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι; ὄχι βέβαια· διότι, ἐνῷ αἱ ἀνάγκαι ἐπλάσθησαν παρ’ ἄλλων καὶ πρὸ ἡμῶν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν συνετελέσαμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν, εἴμεθα λοιπὸν ὑπεύθυνοι δι’ αὐτάς; Ὅλα τὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου, μηδὲ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ἐξαιρουμένου, γνωρίζουσιν, ὅτι ὅλαι αἱ ἀνάγκαι, ὡς μὴ τακτικαὶ, δὲν ἐπλάσθησαν ἀπὸ ἡμᾶς, ἂν δ’ ὑπάρχωσιν οἰκονομικαὶ ἀνωμαλίαι, ἕνεκα τῆς θεραπείας τῶν ἐκτάκτων τούτων ἀναγκῶν, αὗται εἰσὶν ἀποτελέσματα συμβεβηκότων, τὰ ὁποῖα δὲν προεκαλέσαμεν, δὲν ἐνισχύσαμεν, δὲν ἐπλάσαμεν ἡμεῖς, εἰς τὰ ὁποῖα ἑπομένως δὲν εὐθυνόμεθα. Δὲν θέλω νὰ αἰτιαθῶ διὰ τούτων ἐκείνους, οἵτινες ἔπλασαν τὰς ἀνάγκας ταύτας· ἴσως αὐτοὶ δὲν πταίουσιν, ἀλλὰ κατ’ ὀλιγώτερον λόγον δὲν πταίομεν ἡμεῖς, κύριοι. Ἴσως ἤθελον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προχωρήσω ἔτι μᾶλλον καὶ νὰ σᾶς ἀποδείξω τὸ ἀντίθετον τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869· ἤθελον προσφύγει εἰς ὅλα τὰ ὑπουργεῖα καὶ ἤθελον σᾶς φέρει καταστάσεις, αἵτινες ἤθελον ἀποδείξει, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ 1869 ἐκτελοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, οὐ μόνον δὲν ἐσπατάλησεν, ἀλλὰ προέβη εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ κράτους, ἐφαρμόσασα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, μετὰ πάσης οἰκονομίας καὶ μετὰ πάσης φροντίδος. Ἠδυνάμην προσέτι νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν παρέχει καμμίαν εὔλογον ἀφορμὴν εἰς αἰτίασιν ἡμῶν, εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς λεπτομερείας τῶν πιστώσεων. Ἀλλὰ ἡ ἐξέτασις αὕτη συνδέεται μὲ τὰς παρατηρήσεις τῶν κυρίων Σωτηροπούλου καὶ Λομβάρδου, καὶ ἐπιφυλάττομαι νὰ τὸ πράξω, ὅταν ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἐντίμους τούτους φίλους μου, ἀφοῦ περάνω τὰς ἐπὶ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἄλλων παρατηρήσεις μου. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870, τοῦ ὁποίου καθήψατο ὁ κ. Δεληγεώργης. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, ὅτι ἀφοῦ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους εἶναι κακὴ, ἀφοῦ ἔχετε δημόσια χρέη ἐξ ἀνάγκης, ἀφοῦ ἔχετε ἐλλείμματα, πρέπει τέλος πάντων νὰ εἰσέλθητε εἰς οἰκονομίαν, καὶ θεωρῶ ὑμᾶς ὑπευθύνους, διότι δὲν εἰσηγάγετε νέον σύστημα οἰκονομικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ δυνηθῇ νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ κράτους· καὶ διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, διέγραψε δύο ὁδοὺς, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε φθάσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα· ἀλλὰ διεφώνησεν ἐν μέρει μὲ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος φρονεῖ, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσιν οἰκονομίαι λυσιτελεῖς ἄνευ βλάβης τῆς διοικήσεως, ἐὰν δὲν ἐπέλθωσι μεταβολαὶ ὀργανισμῶν, διότι διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ὀργανισμῶν τροποποιοῦνται αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας, οὕτως, ὥστε θεραπεύονται ἄνευ μὲν παραλείψεως τινὸς αὐτῶν ἢ βλάβης τινὸς τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ δι’ ὀλιγωτέρων δαπανῶν, οὕτω δὲ ἐπιτυγχάνεται οἰκονομία δημοσίων χρημάτων. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος σᾶς εἶπε, μὴ περιμένετε οἰκονομίας διὰ τοῦ ἀκρωτηριασμοῦ τῆς διοικήσεως. Ὁ κ. Δεληγεώργης ὅμως δὲν συμφωνεῖ πρὸς ταῦτα, διότι ἀναγνωρίζει μὲν, ὅτι τὸ πρῶτον σύστημα εἶναι τελεσφόρον, ἀλλὰ φρονεῖ, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τοῦ ἀκρωτηριασμοῦ τῆς διοικήσεως πρὸς ἐπιτυχίαν οἰκονομιῶν εἶναι ὠφέλιμον καὶ ἥκιστα ἐπιβλαβές. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἦτο μέλος τῆς κυβερνήσεως, ἥτις ἠκολούθησε τὸ δεύτερον σύστημα, κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1866. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συμβεβηκότων ἀναγομένων εἰς τὴν ἱστορίαν, δὲν προτίθεμαι νὰ ἐκφέρω κρίσεις περὶ κυβερνήσεων, καὶ ἴσως ὁ χρόνος μέλλει νὰ μὲ ἀναπληρώσῃ κατὰ τοῦτο· ὡς ἄτομον ὅμως ἔχω φρόνημα ἐναντίον τοῦ φρονήματος τοῦ κ. Δεληγεώργη κατὰ τοῦτο, καὶ συμφωνῶ μὲ τὸ φρόνημα τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Φρονῶ, ὅτι αἱ περιτομαὶ καὶ οἱ ἀκρωτηριασμοὶ τῶν ὑπαρχόντων ὀργανισμῶν ἐπάγουσι μὲν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν οἰκονομίαν μικροῦ ἀργυρίου· ἐπάγουσιν ὅμως βλάβας ἄλλας, αἵτινες προκαλοῦσιν ἄλλας δαπάνας μεγάλας. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἐνῷ ἔχομεν παραδεδεγμένον τὸ σύστημα τὸ νομαρχιακὸν, ὅτι δύναται νὰ διοικηθῇ τὸ κράτος διὰ τριῶν νομαρχῶν καὶ 10 γραμματέων· δὲν ἐννοῶ, ὅτι δύναται νὰ διοικηθῇ τὸ κράτος, ἐνῷ ἔχομεν παραδεδεγμένον τὸ σύστημα τὸ ἐπαρχιακὸν, μὲ γραμματεῖς ἐπάρχων ἀντὶ ἐπάρχων, διότι ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τοῦτο, ἰδοὺ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συμφωνεῖ καὶ ὁ κ. πρόεδρος;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἔγεινε κατὰ τὰ 1866 περὶ αὐτοῦ δὲν πρόκειται τώρα νὰ ἰδοῦμεν.

§35Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα θέλει εἶναι τὸ ἑξῆς· θέλομεν κάμει οἰκονομίαν 120,000 δραχμῶν, ἀλλὰ δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ συλλέξωμεν τοὺς κληρούχους, αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ θέλουσιν εἶσθαι ἀραιαὶ, ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἀνώμαλος, ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων φόρων καθυστεροῦσα, θέλομεν δαπανᾷ εἰς σύστασιν αὐθυπάρκτων λόχων, καὶ ἂν δὲν αὐξηθῶσιν οἱ λῃσταὶ, ἡ ἀταξία θέλει εἶσθαι ὅμως βεβαία. Ἰδοὺ διατὶ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον μᾶλλον παρὰ μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην. Ἡ κυβέρνησις τοῦ 1869 ἐκλήθη κατὰ τὴν 25 Ἰανουαρίου εἰς τὰ πράγματα, καὶ εἶχε πρώτιστον καθῆκον νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ περὶ τούτου ὁ λόγος, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι εἷς τῶν ἐντίμων βουλευτῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, καὶ τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω ἐν τῇ αἰθούσῃ σήμερον, εἶπεν, ὅτι ἦτον ἔλλειψις πατριωτισμοῦ ἡμῶν νὰ ἐπιμένωμεν ζητοῦντες τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐὰν ὁ βασιλεὺς δὲν ἐνέδιδε τότε, καὶ νὰ μὴ δεχθῶμεν τὴν ἐξουσίαν. Ἡ κυβέρνησις, λέγω, εἶχε πρώτιστον καθῆκον νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, διότι, ἐὰν ἄφινε τὰ πράγματα νὰ ἐξακολουθήσωσιν ὅπως εἶχον, οὐ μόνον ἠθέλομεν διατρέξει κίνδυνον προφανῆ, νὰ ἀποδοκιμασθῶμεν ὑπὸ τῆς φιλοπολέμου ἐκείνης Βουλῆς, ὡς προσχωρήσαντες εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς Συνόδου τῶν Παρισίων, ἀλλά, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐπεδοκίμαζε τὴν πρᾶξίν μας ἐκείνην, ἠθέλαμεν συντελέσει εἰς τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἦτον ἄτοπον νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ κοινοβούλιον, ἐνισχύσαν καὶ ἐπιψηφίσαν τὰς πολεμικὰς παρασκευάς, νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν πορείαν ἡμῶν· δὲν ἐπεθύμουν τὸ κοινοβούλιον τῆς πατρίδος μας ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ ἀλλάξῃ γνώμην τοσοῦτον ἀπροκαλύπτως. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν εἶχε πρώτιστον καθῆκον νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ πρώτιστον ἔργον αὐτῆς ἤρχετο ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἴχομεν καιρὸν νὰ φέρωμεν ὀργανισμοὺς νέους τῆς διοικήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐμείναμεν εἰς τοὺς ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, καὶ ἐστηρίξαμεν ἐπ’ αὐτῶν τὸν προϋπολογισμὸν. Ἀλλά, κύριοι, ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπε μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω, ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, εἰς τὰ συνταγματικῶς πολιτευόμενα κράτη, οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται εἰς τὰ πράγματα, πρέπει ἐν ὅσῳ εἶναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας νὰ μελετήσωσι τοὺς κλάδους τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας, νὰ μορφόνωσι πεποιθήσεις περὶ τῶν ὑπαρχόντων ὀργανισμῶν, καὶ καλούμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ἔχωσιν ἕτοιμον ἓν σύστημα τοιούτων. Βεβαίως τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἀναγνωρίζω, καὶ ἴσως δὲν πρέπει νὰ ἐκφέρω μίαν παρατήρησιν, διότι ἐὰν ἐκφέρω αὐτὴν, πρέπει νὰ θίξω τὸ παρελθὸν, καὶ θίγων αὐτὸ ἐνδέχεται νὰ παρεξηγηθῶ, δὲν εἶμαι δὲ κεκλημένος νὰ φέρω κρίσεις ἐπὶ τοῦ παρελθόντος· ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἂν καὶ οἱ ἐλθόντες εἰς τὴν ἐξουσίαν μετὰ τὸ 1862, κατὰ τὰ 1863, κατὰ τὰ 1864 καὶ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη ἐπανειλημμένως, οἵτινες ὤφειλον νὰ ἔχωσι σύστημα καὶ ὤφειλον νὰ εἰσαγάγωσι νέους ὀργανισμοὺς καὶ βελτιώσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διὰ τῆς εἰσαγωγῆς νέων ὀργανισμῶν, δὲν ἔπραξαν ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον, ἐγὼ ὅμως ἀναγνωρίζω τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Ἀλλὰ καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν εἴχομεν τοιοῦτον σκοπὸν, δὲν εἴχομεν τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν διὰ νὰ μελετήσωμεν ἐν τῇ διοικήσει τὰς κρίσεις μας περὶ τῶν ὑπαρχόντων ὀργανισμῶν, τὰς σκέψεις μας περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς αὐτοὺς μεταβολῶν. Φέρω δ’ ὡς παράδειγμα τὸ ἑξῆς. Ὅταν ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶχον ἐν τῇ συνειδήσει μου πεισθῆ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς τῆς προξενικῆς διατιμήσεως, ἐν τούτοις δὲν ἠδυνήθην μέχρι τοῦδε, ἐνῷ ἤμην ἐκ τῶν προτέρων πεπεισμένος περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης, νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον τοιοῦτον, διότι ἔπρεπε νὰ ἐξετάσω ποῖα ἤθελεν ἔχει ἀποτελέσματα ἐπὶ τῶν διαφόρων τάξεων, τῶν ὁποίων τὰς σχέσεις ἔμελλε νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ νέον σύστημα, ἤθελον δὲ εἶσθαι λίαν ἐπιπόλαιος, ἐὰν, καίτοι μὴ ἔχων, μηδὲ δυνάμενος νὰ παρουσιάσω τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μέχρι τοῦδε ὑπάρξαντος συστήματος ὡς καὶ τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τοῦ νέου συστήματος, ἤθελον προβάλει εἰς ὑμᾶς νομοσχέδιον μεταβάλλον αὐτό. Δὲν εἶχε λοιπὸν καιρὸν ἡ κυβέρνησις νὰ συλλέξῃ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα. Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω, σκοπὸν εἶχον ν’ ἀναιρέσουν ὅσα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐῤῥέθησαν ὡς ἐφαρμοσάσης κακῶς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, ὡς μὴ λαβούσης ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ κράτους κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870. Διότι ἡ περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους γενικὴ παρατήρησις τοῦ κ. Δεληγιώργη δὲν εἶχε σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον. Μοὶ μένει ἤδη ἡ ἐξέτασις τῶν λεπτομερειῶν, καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτὴν ἐνησχολήθησαν οἱ κύριοι Σωτηρόπουλος καὶ Κουμουνδοῦρος, ἁπλῶς δ’ ἔθιξε καὶ ὁ κ. Δεληγιώργης. Ὁ κύριος Δεληγιώργης παρέστησεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα δὲν ἐφήρμοσε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 μετὰ τῆς προσηκούσης οἰκονομίας, ἐξήτασε τὰς πιστώσεις καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ηὔξησαν κατὰ 3,000,000 τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους. Ὅθεν ἂς ἐξετάσωμεν ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ μὴ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, ἐὰν ἠδύνατο ἡ κυβέρνησις νὰ διοικήσῃ τὸ κράτος χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὰς πιστώσεις· διότι, ἂν τοῦτο ἔχῃ οὕτω, βεβαίως τότε ἡ κυβέρνησις ἔσφαλε, διότι παρέλειψε νὰ πράξῃ ὅσα ἔπρεπε νὰ πράξῃ διὰ νὰ μὴν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ζητήσῃ ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ ν’ ἀναφανῶσιν αἱ ἀνάγκαι, αἵτινες διὰ τῶν πιστώσεων τούτων πρόκειται νὰ θεραπευθῶσι, τότε νομίζω, ὅτι ἡ αἰτίασις τοῦ κ. Δεληγιώργη δὲν ἔχει τόπον. Ἂς ἐξετάσωμεν τὰς πιστώσεις διὰ νὰ κρίνωμεν, ἐὰν ἡ ἀνάγκη αὐτῶν ἐπαρουσιάσθη ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως τῆς κυβερνήσεως ἢ ἂν ἡ κυβέρνησις ᾖναι ἀνεύθυνος. Ὁ κ. Δεληγιώργης ἐκατηγόρησε τὴν κυβέρνησιν, διότι ἐζήτησε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν 237,000 δραχ. Ἀληθῶς ἐζητήθη διὰ τῶν πιστώσεων τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ζητήσῃ αὐτό· διατί; διότι εἴχετε σύμβασιν μὲ τὴν Τουρκίαν καθ’ ἣν ὠφείλετε νὰ πληρώσητε εἰς δύο δόσεις τὸ ἀντίτιμον τῶν κτημάτων τῶν Θηβῶν· ἐπληρώσατε τὴν πρώτην δόσιν 187.200 δραχ. ἀλλ’ ἐπέστη ἡ δευτέρα προθεσμία, ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν ἄλλας 187,000 δραχμάς· τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ κάμωμεν διὰ νὰ προλάβωμεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην; νὰ μὴ πληρώσωμεν; Ἐζητήσαμεν λοιπὸν 237,000 καὶ ἐν πρώτοις ἰδοὺ ποῖαι εἰσὶν αἱ 187,000, ἐζητήσαμεν ὅμως προσέτι 50,000 διατί; 20,500 δραχ. ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ὁ προκάτοχός μου ἔξοδα τοῦ ταξειδίου τῶν προξένων πρὸς ἐπάνοδον αὐτῶν ἐνταῦθα κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων ἀπὸ τὰς θέσεις των· εἴκοσι καὶ τόσας χιλιάδας ἐζήτησα ἐγὼ δι’ ἔξοδα αὐτῶν ὅπως ἐπανέλθωσιν οἱ πρόξενοι εἰς τὰς θέσεις των, ἐπαναληφθεισῶν τῶν σχέσεων. Τί παρέλειψεν ἡ κυβέρνησις καὶ δὲν ἔκαμεν ἢ τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὰς δραχμὰς αὐτάς; Ἐγὼ προσφέρω ἐμαυτὸν νὰ ὑποβληθῶ εἰς πᾶσαν ἐξέλεγξιν διὰ πᾶσαν τυχὸν περὶ ταῦτα ἔλλειψιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκατηγόρησεν ὁ κ. Δεληγιώργης, διότι ἡ κυβέρνησις ἐζήτησεν 850,000 δρ. διὰ δάνεια χρεωλυτικά. Ἐπὶ τῶν παρελθουσῶν κυβερνήσεων εἶχε πραγματοποιηθῆ ἓν μέρος τοῦ δανείου τῶν 28,000,000, ἐπὶ τῆς παρούσης κυβερνήσεως ἐπραγματοποιήθη τὸ ὑπόλοιπον, λοιπὸν ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν 850,000 δραχ. διὰ νὰ πληρώσωμεν τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεώλυτρον τοῦ πραγματοποιηθέντος ὑπολοίπου δανείου τούτου. Τί ἐδυνάμεθα νὰ κάμωμεν διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν τὴν πίστωσιν αὐτὴν, διὰ νὰ μὴ πληρώσωμεν τὰ χρήματα αὐτά; Δὲν ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ δάνειον; Μήπως εἴμεθα ἡμεῖς οἱ συνομολογήσαντες τὸ δάνειον, ἢ οἱ πλάσαντες τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ἐθεραπεύθησαν διὰ τοῦ πραγματοποιηθέντος ὑπολοίπου τοῦ δανείου; μήπως τοῦτο ἐπραγματοποιήθη διὰ νὰ πληρώσωμεν ὑπερβάσεις, νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐξήσεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐποιήσαμεν; Εἶναι γνωστὸν διατί ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ταῦτα. Ζητοῦνται διὰ τῶν πιστώσεων ἔξοδα διὰ τὴν διατήρησιν τῶν καταδίκων· πολλὰ φυσικὸν πρᾶγμα. Τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 δὲν ἐπήρκεσαν, τὸ μὲν, διότι ἴσως προεβλέφθησαν ἔξοδα ὀλιγώτερα παρ’ ὅσα ἐχρειάζοντο, καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν. Παρετήρησα πολλάκις γενομένας ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ψευδεῖς οἰκονομίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρασταθῶσι κατὰ τὸ παρελθὸν οἱ εἰσαγόμενοι προϋπολογισμοὶ οἰκονομικώτεροι ἢ νὰ ἐπιτευχθῇ εἰκονικὸν ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, ἠλαττώθησαν τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα πολλάκις κατὰ τὸ παρελθὸν, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀνεπίδεκτα ἐλαττώσεως, διότι ἔκαμον τὴν σκέψιν, ὅτι εἰς τοὺς πρώτους μῆνας ἐπαρκοῦσιν αἱ ἠλαττωμέναι ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς πιστώσεις, κατόπιν ὅμως συμπληροῦνται χορηγουμένων τῶν ἀναγκαίων ποσῶν δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Ὁσάκις ἐγένετο λόγος κατὰ τὸ παρελθὸν περὶ οἰκονομιῶν καὶ τὸ κοινοβούλιον ἐζήτει οἰκονομίας, εὐκόλως ἔφερον παραπλησίας οἰκονομίας ἐλαττόνοντες τὰ ἔξοδα τῶν καταδίκων· ἴσως τὸ τοιοῦτον ἔλαβε χώραν καὶ κατὰ τὸ 1869 καὶ προεβλέφθησαν ἔξοδα ὀλιγώτερα. Εἶπον τὸ μὲν ἐνδέχεται τοιοῦτόν τι νὰ ᾖναι ἡ αἰτία τῆς πιστώσεως ταύτης, ἀλλὰ δευτέρα αἰτία εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταδίκων, ἡ δ’ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταδίκων ὄχι πάντοτε, ἀλλ’ εἰς ἐποχὰς, οἷα ἡ παροῦσα, εἶναι βεβαίως ἀπόδειξις τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως, διότι αἱ ἐργασίαι τῶν κακουργειοδικείων ἐξαντλοῦσι τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ φυγοδικία καὶ ἡ ἐκκρεμοδικία ἄφινον πρότερον πρόχειρα εἰς τὰς ἐγκληματικὰς τάσεις. Ὅσον ἡ φυγοδικία καὶ ἡ ἐκκρεμοδικία περιορίζονται, γίνονται μικρότεραι, τόσον ἡ διοίκησις εἶναι βελτίων. Ὅθεν ἡ πρόοδος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταδίκων ἀποδεικνύει τὴν πρόοδον τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων κατ’ οὐσίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ παρουσιασθῇ, ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ, ἦτο ἀναπόφευκτον νὰ παρουσιασθῇ, καὶ αἰτία δὲν εἶναι ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις διὰ νὰ κατηγορηθῇ αὐτὴ διατί νὰ μὴ προβλέψῃ, ὥστε νὰ μὴ παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τύπον ἐκατηγόρησαν τὴν κυβέρνησιν καὶ ἔχουσιν ἄδικον· διϊσχυρίσθησαν, ὅτι ἐκαθυστέρησε κατὰ τύπον ἡ Κυβέρνησις, διότι πρῶτον ἐδαπάνησε 400,000 δραχμὰς διὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος πρὸς ἐπισκευὴν ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ κοινοβουλίου, δεύτερον, διότι ἐπραγματοποίησε τὰς δαπάνας τοῦ 1868, διὰ τὰς ὁποίας ζητοῦν σήμερον ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν. Ὀφείλω καὶ ἐπὶ ἑκατέρου τούτων νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν πρώτοις ἡ δαπάνη τοῦ ἀτμοδρόμονος, τῆς ὁποίας ἡ ἀνάγκη κατ’ οὐσίαν δὲν ἀμφισβητεῖται ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἀντιτίθεται οὐδὲ κατὰ τύπον εἰς τὸ προσῆκον, οὐδὲ μαρτυρεῖ ἔλλειψιν τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει τις νὰ ἀναδράμῃ εἰς τὸ παρελθὸν, αὐτὸ τὸ πρόσφατον παρελθὸν, νὰ ἐνθυμηθῇ εἰς ποίαν κατάστασιν ἦσαν αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἐργασίαι, νὰ ἐξετάσῃ εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο ὁ ἀτμοδρόμων, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ κατὰ τύπον κατ’ οὐδὲν καθυστέρησεν, ἔπραξε δὲ ὅ,τι ὤφειλε νὰ πράξῃ, διὰ νὰ προλάβῃ ζημίας μεγαλειτέρας. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐσκόπει νὰ διατάξῃ νὰ καταπλεύσῃ ὁ ἀτμοδρόμων εἰς τὸν Πειραιᾶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ πρόχειρός τις εὐκολία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἄν που διεταράττετο ἡ δημοσία τάξις, ὅπως δύναται νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπαναγάγῃ αὐτὴν, ἀλλ’ ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβεν, ἦσαν, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιταχύνῃ τὸν πλοῦν τὸν ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Πειραιᾶ. Ἡ ἐξήγησις αὕτη τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργείου ἐσκανδάλισε τινὰς ἐκ τῶν συναδέλφων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἠπόρησαν πῶς, ἀφοῦ ὁ ἀτμοδρόμων δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἔλθῃ ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Πειραιᾶ, πῶς ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ πλεύσῃ ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Τεργέστην; ἄλλοι πάλιν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι παρεδέχθησαν τοῦτο, εἶπον, πολλὰ καλὰ, ἀλλὰ τὸ κοινοβούλιον ἤρχετο τότε, διατὶ δὲν ἐζητήσατε ἀμέσως τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε τώρα; Ἤμην, κύριοι, εἰς Κέρκυραν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων ἔμεινεν ἐκεῖ, ἀλλὰ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη ἐπισκευῆς τινος τῆς Ἀμφιτρίτης, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπάρξει ὀπή τις, διὰ τῆς ὁποίας εἰσήγοντο τὰ ὕδατα, καὶ ἦτο ἠναγκασμένος ὁ Κυβερνήτης, ἐφ’ ὅσον ἤμην τοὐλάχιστον εἰς Κέρκυραν, ν’ ἀντλῇ τὰ ὕδατα ἐκ τῆς Ἀμφιτρίτης δι’ ἀτμομηχανῆς διὰ νὰ μὴ καταβυθισθῇ δαπανῶντος τοῦ δημοσίου 25 δραχμὰς τὴν ἡμέραν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχῃ εἰς κίνησιν τὴν μηχανήν· ὁ κυβερνήτης τῆς Ἀμφιτρίτης ἦλθεν εἰς ἐμέ· μοὶ παρέστησε δὲ τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην νὰ σταλῇ τὸ πλοῖον εἰς Τεργέστην καὶ ἐπισκευασθῇ. Ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως τὰς παραστάσεις τοῦ κυβερνήτου τῆς Ἀμφιτρίτης κυρίου Μπουρέκα, καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως διέταξε νὰ μεταβῇ ἡ Ἀμφιτρίτη εἰς Τεργέστην διὰ νὰ ἐπισκευασθῇ· ἡ ἐπισκευὴ τῆς Ἀμφιτρίτης εὐτυχῶς ἦτο ἀναξία λόγου. Κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχομεν δεξαμενὴν ἐν Ἑλλάδι, διότι, ἂν εἴχομεν, ἤθελεν ἐπισκευασθῆ τὸ πλοῖον ἐντὸς 6 ὡρῶν μὲ δαπάνην 700 δραχμῶν. Ἐδέησε ὅμως διὰ τοῦτο νὰ μεταβῇ ἡ Ἀμφιτρίτη εἰς Τεργέστην καὶ νὰ ἐξοδευθοῦν ἴσως 4 ἢ 5 χιλιάδες δραχμῶν. Ἀφοῦ δὲ ἐπρόκειτο ν’ ἀποπλεύσῃ ἡ Ἀμφιτρίτη εἰς Τεργέστην, ὁ δὲ Ἀτμοδρόμων δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν διὰ νὰ καταπλεύσῃ ἀπὸ Κερκύρας εἰς Πειραιᾶ, ἐκρίναμεν πρόσφορον τὴν περίστασιν νὰ σταλῇ συγχρόνως εἰς Τεργέστην καὶ ὁ Ἀτμοδρόμων, ἵνα συνοδεύηται ὑπὸ τῆς Ἀμφιτρίτης καὶ ἐπισκευασθῇ καὶ αὐτός.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμισεσηπὸς τὸ ἓν, ἡμισεσηπὸς τὸ ἄλλο, ἀπετέλεσαν ἀμφότερα ἑνωθέντα ἓν σῶον καὶ ἀκέραιον· ἐξαίρετα!

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοιουτοτρόπως ἐξησφαλίσθη. Δυστυχῶς καὶ τὸ ἓν ἦτο σεσηπὸς καὶ τὸ ἄλλο ἦτο ἐπίσης σεσηπὸς, ἀλλ’ ἰδοὺ διατί. Κανονισμὸς ὑπάρχει πανταχοῦ ἔνθα ὑπάρχει πολεμικὸν ναυτικὸν, κατὰ περίοδον χρόνου ὅλα τὰ πλοῖα κατὰ σειρὰν νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπισκευάζονται τὰ πλοῖα, ὥστε ὅλα ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν νὰ ἐπισκευάζωνται καὶ νὰ διατελῇ πάντοτε μέγας ἀριθμὸς αὐτῶν εἰς κατάστασιν καλήν. Κατὰ δυστυχίαν πρὸ ἐνιαυτῶν αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὰς κυβερνήσεις τὰς προκατόχους νὰ ἐπισκευάσουν τὰ πλοῖα, καὶ ὅταν ἤλθομεν εἰς τὰ πράγματα, εὕρομεν τρεῖς ἀτμοημιολίας συγχρόνως χρῃζούσας ἀναποφεύκτων ἐπισκευῶν, τὸν ἀτμοδρόμονα σεσηπότα καὶ τὴν Ἀμφιτρίτην μὲ τὸν ἧλον ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσήγετο ὕδωρ. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι βέβαιον, καὶ ἐπικαλοῦμαι εἰς μαρτυρίαν τοὺς κ. βουλευτὰς ἐκ Κερκύρας, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τότε εἰς Κέρκυραν καὶ ἐνδέχεται μεταξὺ αὐτῶν νὰ ᾖναι καί τινες φίλοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἂν δὲν ἐνθυμοῦνται, ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Ἀμφιτρίτη ἦτο εἰς αἰώνιον πῦρ, διότι ἤντλει τὸ ὕδωρ ἀπὸ τὸ κῆτος, καὶ ὅτι ἔπλευσε μὲ τὸν ἀτμοδρόμονα. Ἂν μέλλητε νὰ κατακρίνητε διατί δὲν ἐπεσκευάσθησαν ἐγκαίρως τὰ πλοῖα, στρέψατε τὴν κατάκρισιν οὐχὶ καθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ τῶν προκατόχων ἡμῶν. Ἀλλὰ ἐπρόκειτο διὰ τῆς ἀποστολῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος καὶ δευτέρα εὐκολία. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν, ὅτι διὰ τὴν οἰκονομίαν τῶν δημοσίων χρημάτων ἀπέστειλε διὰ τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς Τεργέστην τὸ πλήρωμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς Πειραιᾶ τὴν Ὄλγαν. Ἀλλὰ διατί νὰ μὴ ζητήσετε κατὰ Μάϊον τὴν πίστωσιν; διότι τὸ κοινοβούλιον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ τὸν Μάϊον καὶ πρῶτον ἔργον εἶχε τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν· καὶ δεύτερον ἔργον εἶχε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἡ ὁποία ἐφέτος δὲν ἦτο σύνηθες ἔργον, ὅπως κατὰ τὰς παρελθούσας συνόδους· καὶ μετὰ τοῦτο κανεὶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθώσῃ, ὥστε νὰ κρατήσῃ τὴν Βουλὴν περαιτέρω ἐν Ἀθήναις, διότι ἐπέκειντο ἐργασίαι ἀγροτικαὶ αἱ ὁποῖαι ἠνάγκαζον τοὺς βουλευτὰς νὰ ἀπέλθουν εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ τὸ κοινοβούλιον ἔμελλε νὰ συνέλθῃ τὸν Σεπτέμβριον, καὶ ἂν ἀφίνομεν μέχρι Σεπτεμβρίου τὰ πράγματα ὡς εἶχον, τῇ ἀληθείᾳ ἤθελε συμβῆ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐφοβεῖτο μήπως συμβῇ, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τί εἶπε.

§38ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Πρὸ 15 μηνῶν εἶχον ἐπισκεφθῆ τὸν Ἀτμοδρόμωνα, δύο φορὰς κατέβηκα καὶ τὸν ἐπεσκέφθην καὶ μοὶ εἶπον οἱ ἀξιωματικοί, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ κάμουν ταξείδιον, διότι θέλουν ἀλλαγὴν οἱ λέβητές του καὶ ἐπισκευὴν τὸ σκάφος καὶ κάθαρσιν.

§39Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. ναύαρχος λέγει, ὅτι πρὸ 15 μηνῶν εἶχε καταβῆ εἰς Πειραιᾶ καὶ ἐπεσκέφθη τὸν Ἀτμοδρόμωνα δὶς καὶ ὁ πλοίαρχος καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ κάμῃ πλοῦν ὁ Ἀτμοδρόμων, διότι καὶ οἱ λέβητες καὶ τὸ σκάφος ἔχρῃζον ἐπισκευῆς. Ἀλλὰ πῶς ἐπραγματοποιήσατε, κύριοι, τὰς συμπληρωτικὰς πιστώσεις τοῦ 1868 χωρὶς νὰ ζητήσητε τὴν ψῆφον τοῦ κοινοβουλίου;—Αἱ συμπληρωτικαὶ πιστώσεις τοῦ 1868 ἀναβαίνουν εἰς 1,320,564· ἐξ αὐτῶν ἡ μὲν ἐκ δραχμῶν 14,500 ἐπληρώθη ἀπὸ τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν μεταφορὰν χρημάτων διὰ νὰ πληρωθῶσιν αἱ προκαταβολαὶ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 τοῦ 1867 εἰς Εὐρώπην. Ἡ δὲ τῶν πολιτικῶν συντάξεων ἐκ δραχμῶν 13,550 δὲν ἐπληρώθη οὔτε ἀπὸ τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν, οὔτε ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ ὀφείλεται. Ἡ ἐκ δραχ. 32,000 τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἀναγομένη εἰς ἀποζημιώσεις μαρτύρων ἐπραγματοποιήθη ἀπὸ τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν δυνάμει τοῦ νόμου. Ἡ ἐκ δραχμῶν 4,167 πρὸς φύλαξιν καὶ συντήρησιν τηλεγραφικῶν γραμμῶν δὲν ἐπληρώθη οὔτε ἀπὸ τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν, οὔτε ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ὀφείλεται. Ἡ πίστωσις τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν ἐκ δραχ. 370 ἔξοδα ἐπιθεωρήσεων καὶ 4,400 ἔξοδα μεταθέσεως ταμιακῶν ὑπαλλήλων δὲν ἐπληρώθη οὔτε ἀπὸ τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν, οὔτε ἀπὸ τὴν παροῦσαν, καὶ ὀφείλεται. Ἡ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 15,000 δι’ εἴσπραξιν δεκάτων καὶ ἐκ δραχμῶν, 3,000 ἔξοδα βεβαιώσεως φόρου ζώων δὲν ἐπληρώθη καὶ ὀφείλεται. Ἡ ἐκ δραχμῶν 20,000 δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας τελωνείων καταβάλλεται δυνάμει τοῦ νόμου· ἡ ἐκ δραχμῶν 100 ἔξοδα ὑπηρεσίας τυπογραφείου ὀφείλεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 13 ἔξοδα ἐξορύξεως καὶ συγκεντρώσεως ὀρυκτῶν ἐκ δραχμῶν 84,000 καὶ ἔξοδα καλλιεργείας ἁλικῶν καὶ μεταφορᾶς ἁλάτων ἐκ δραχ. 25,000 καταβάλλεται κατὰ τὸν νόμον ἀμέσως· ὥστε δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία παράλειψις τῶν λογιστικῶν διατάξεων, οὐδεμία ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τὸ κοινοβούλιον, οὐδεμία ἔλλειψις προσοχῆς πρὸς αὐτὸ ἢ ἀθέτησις τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ κοινοβουλίου ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως. Μοὶ μένουσι δύο παρατηρήσεις, καὶ ἀφοῦ ἀπευθύνω καὶ ταύτας, θέλω καταβῆ τοῦ βήματος. Ἡ πρώτη ἦτο ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιίας τὴν ὁποίαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀπηύθυνε πρὸ μικροῦ· τὸν παρεκάλεσα νὰ τὴν ἀναβάλῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐνέκρινε· μὲ ἀναγκάζει λοιπὸν νὰ κάμω λόγον ὡσαύτως περὶ αὐτῆς τώρα. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, ὅτι ἀναγνωρίζει, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν 250,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, ἔχει κἄποιαν εὔλογον ὕπαρξιν, ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν τοῦ δημοσίου εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν, διϊσχυρίσθη, ὅτι τοῦτο εἶναι μία liquidation. Μοὶ δίδεται ἀφορμὴ ἐκ τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὸ κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε συνεζήτησε καὶ ἐψήφισεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ὅ,τι τότε δὲν τῷ ἐγένετο γνωστὸν· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι σᾶς παρέστησαν τότε, ὅτι ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἔλαβε χρήματα ἡ κυβέρνησις καὶ ἐδαπάνησεν εἰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὸ συμβεβηκὸς αὐτὸ παρέστησαν ὡς σπουδαίαν ἀθέτησιν τοῦ νόμου καὶ προέτειναν μάλιστα μίαν τινὰ ἔκφρασιν τοῦ κοινοβουλίου καθ’ ἡμῶν. Εὐτυχῶς τὸ κοινοβούλιον δὲν συνεμερίσθη τὴν γνώμην ταύτην, τὴν ὁποίαν, ἂν συνεμερίζετο, ἤθελε πράξει ἀδίκημα ὅμοιον μὲ τὸ ἀδίκημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξαν ἐκεῖνα τὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα, ἐνῷ ὑπεστήριζον τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1868, ἐψήφισαν ὅμως προχθὲς ἐναντίον μας. Ἀληθῶς τὰ χρήματα τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας δὲν διεθέσαμεν ἡμεῖς ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ πρώτη ἔλαβεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, δαπανήσασα 220 περίπου χιλιάδας· ἡμεῖς ἐδαπανήσαμεν 70 μόνον χιλιάδας περίπου διὰ νὰ πληρώσωμεν ἐργολαβίας, τὰς ὁποίας διὰ δημοπρασίας ἀνεδέχθησαν ἐπὶ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως ἰδιῶται· καὶ ἡ προκαταβολὴ ἀνῆλθεν εἰς δραχμὰς 290,000 καὶ ὅμως οἱ φίλοι τῆς προκατόχου κυβερνήσεως ἐψήφισαν καθ’ ἡμῶν ὡς ἀθετησάντων τὸν νόμον. Συμβαίνουσιν ἐνίοτε ἀδικήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα λανθάνουσι πολλάκις τὴν προσοχὴν τοῦ κοινοῦ. Ἤμην ἠναγκασμένος νὰ καταδείξω τοῦτο διὰ νὰ ἐκφράσω μόνον ἓν παράπονον εἰς τοὺς κυρίους ἐκείνους, οἵτινες ἦσαν φίλοι τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1868. Ἡμεῖς ἐδαπανήσαμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, καὶ αἱ προκαταβολαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ τῶν ταμείων τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἀναβαίνουσιν εἰς 300 περίπου χιλιάδας δραχμῶν· καὶ εἶναι δυνατὸν αἱ προκαταβολαὶ αὗται νὰ ἐξοφληθῶσιν ἂν καταπαύσωσι κατὰ τὸ 1870 καὶ 1871 ὅλα τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἐντὸς δύο ἐτῶν, καθὼς μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ πάλιν κατὰ τὸ 1870 θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν περίστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν κατὰ τὸ 1869 ἢ πρίν. Καταπαύοντες τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας θέλομεν γίνει αἴτιοι ζημίας· διότι ὅλα τὰ ἀρξάμενα ἔργα τῶν μήπω περαιωθεισῶν ἐθνικῶν ὁδῶν θέλουσι καταστραφῆ, καὶ διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ τὸ δημόσιον ἐξώδευσεν ἕως ἓν καὶ πλέον ἑκατομμύριον. Λοιπὸν ἡ δαπάνη αὐτὴ τοῦ 1,000000 θέλει ματαιωθῆ. Λοιπὸν πρέπει νὰ προβλέψῃ ἡ μὲν κυβέρνησις νὰ ἐξακολουθήσουν τὰ ἔργα αὐτὰ, ἕως ὅτου τοὐλάχιστον περαιωθῶσιν αἱ κατασκευαζόμεναι ὁδοὶ, χωρὶς νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ κατὰ δυστυχίαν ὑπέκυψεν. Ὅθεν ἡ κυβέρνησις ἐσκέφθη, ὅτι ἂν καὶ ἡ προκαταβολὴ, τὴν ὁποίαν τὰ ταμεῖα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἔκαμον πρὸς κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, δύναται νὰ καλυφθῇ ἐντὸς δύω ἐτῶν, μολαταῦτα διὰ νὰ μὴ παύσωσιν ἐντελῶς τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, διὰ νὰ μὴ καταστραφῶσι τὰ ἀρξάμενα ἤδη καὶ προκεχωρηκότα ἔργα, ἂς ζητήσωμεν 250,000 δραχμῶν πρὸς ἐπικουρίαν τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς πιστώσεως τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν προσέβαλε τοῦτο, συμφωνεῖ νὰ δοθῶσιν αἱ 250,000 δραχμαὶ, ἀλλὰ νὰ ἐκποιήσωμεν τὰς μετοχὰς τῆς ἐθνικῆς τραπέζης τοῦτο ἐθεώρησεν ἐπιζήμιον, καὶ σᾶς εἶπε διατὶ τὸ ἐθεώρησεν ἐπιζήμιον. Πρῶτον διότι, ὅταν πωλῇ κανεὶς τὰς μετοχὰς τῆς ἐθνικῆς τραπέζης, ἐμφαίνει τὸν ἔσχατον βαθμὸν τῆς πενίας, εἶναι τὰ προοίμια μιᾶς ἀποσυνθέσεως· δεύτερον, διότι πωλοῦντες τὰς μετοχὰς τῆς τραπέζης, χάνομεν τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν ἐπὶ τοῦ καταστήματος τῆς τραπέζης καὶ δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀσκήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν μέχρι τοῦδε πρὸς προαγωγὴν καὶ αὐτοῦ καὶ πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἡ σύστασις τῆς ἐθνικῆς τραπέζης προέθετο. Ἐν πρώτοις ὁ κ. Δεληγεώργης λησμονεῖ ἓν πρᾶγμα, ὅτι ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου κατὰ τὸ 1868 ἐψήφισε νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἔδωκε τὴν ἄδειαν εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ πωλήσῃ τὰς μετοχὰς τῆς τραπέζης καὶ τὴν ἄδειαν ἔχομεν ἐδῶ· ἐκάμαμεν δὲ μνείαν τῆς πωλήσεως τῶν μετοχῶν τῆς ἐθνικῆς τραπέζης εἰς τὸν νόμον μόνον καὶ μόνον, διότι ὠφείλομεν ζητοῦντες πιστώσεις συμπληρωτικὰς νὰ ἐνδείξωμεν τοὺς πόρους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἠθέλαμεν πορισθῆ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θέλουσι δυνάμει τῶν πιστώσεων τούτων δαπανηθῆ. Ἀλλ’ ὑποτεθείσθω, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἄδειαν καὶ τὴν ἐζητοῦμεν σήμερον. Νομίζετε, κύριοι, ὅτι οἱ κίνδυνοι τοὺς ὁποίους ὁ κ. Δεληγεώργης παρέστησεν εἶναι ὑπαρκτοί; Θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι δὲν εἶναι ὑπαρκτοί· καὶ θέλω διαφωνήσει πάλιν μὲ τὸν κ, Δεληγεώργην, διότι ἠπατήθη, καὶ ἐπὶ τῆς ἐξηγήσεως τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὰ προτεινόμενα μέσα, θεωρήσας αὐτὰ ὡς σημεῖον ἀποσυνθέσεως οἰκονομικῆς, διαλύσεως οἰκονομικῆς, τὴν ὁποίαν εἶπεν, ὅτι διορᾷ, καὶ τὴν ὁποίαν διεγίνωσκε καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων συμβεβηκότων ἐν τῇ πολιτείᾳ. Αἱ μετοχαὶ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης εἶναι εἷς τίτλος τοῦ δημοσίου, ἀξίαι ἀνήκουσαι εἰς τὸ δημόσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι ἀξίαι, καὶ δύναται κατ’ ἐκλογὴν νὰ κάμῃ χρῆσιν κατὰ τὰς ἀνάγκας του οἱασδήποτε ἀξίας θέλει. Ἀλλὰ ἐξεταστέον ἂν συμφέρῃ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν τῆς τραπέζης, ἢ ἂν συμφέρῃ νὰ κάμῃ χρῆσιν μιᾶς ἄλλης ἀξίας. Ἡ ἐκποίησις τῶν μετοχῶν τῆς τραπέζης δὲν εἶναι ὁ τελευταῖος ὀβολός, ὁ ὁποῖος τίθεται εἰς κυκλοφορίαν, καὶ μετὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ὁποίου τὸ πᾶν ἀπόλλυται, ὡς ὁ κ. Δεληγεώργης ὑπέλαβε· τίθεται εἰς χρῆσιν ἡ ἀξία αὕτη, διότι συμφέρει νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἀξίαν ταύτην τῶν ἄλλων ἀξιῶν. Ὁ κ. Δεληγιώργης σᾶς παρέστησεν ὡς ἀποκρουστέαν τὴν ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν τῆς τραπέζης, διότι ὁ ἀείμνηστος βασιλεὺς Ὄθων ἐκ τῶν γλίσχρων μέσων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς συστάσεως τῆς ἐθνικῆς τραπέζης κατὰ τὸ 1840 διέθετε, τὰ ὁποῖα παρεῖχεν αὐτῷ ὁ δημόσιος προϋπολογισμός, κατώρθωσε νὰ οἰκονομήσῃ τὸ ἀντίτιμον τῶν 1000 μετοχῶν καὶ τὰ ἔδωκεν εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν.

§40ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἔλαβεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ λέγω, καί τοι ἦσαν γλίσχρα τὰ μέσα, κατώρθωσε νὰ οἰκονομήσῃ αὐτὸ τὸ ποσόν.

§41Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀείμνηστος βασιλεὺς Ὄθων ἔπραξεν ὡς καλὸς ἡγεμών. Ἡ κυβέρνησις ἔπρεπε πρώτη νὰ ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν πρὸς σύστασιν καταστήματος τόσον κοινωφελοῦς, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς μέχρι τοῦδε ὑπάρχει τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον παριστᾷ ἀκμαίαν τὴν ἐθνικὴν ζωήν· ἐὰν προκειμένης συστάσεως ἐθνικῆς τραπέζης τῆς μόνης καὶ τῆς πρώτης, ἡ ὁποία συνίστατο ἐν τῷ τόπῳ, ἡ κυβέρνησις δὲν ἤρχετο πρώτη νὰ παρακαταθέσῃ τὸν ὀβολόν της, πρώτη νὰ μαρτυρήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της, ἤθελε παραλείψει οὐσιωδέστατον καθῆκον. Ἀλλὰ τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχυθῇ τὸ κοινὸν περισσότερον, ὅπως ἔχῃ εἰς τὴν τράπεζαν τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ, διὰ νὰ συντηρῇ τὸ δημόσιον τὰς μετοχὰς ταύτας; ἡ ὕπαρξις τῶν μετοχῶν τοῦ δημοσίου εἶναι ἡ μόνη ἄγκυρα, τὴν ὁποίαν τὸ κοινὸν ἔχει ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης; εὐτυχῶς ἡ ἐθνικὴ τράπεζα εἶναι κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἐπαγίωσε τὴν πίστιν του πανταχοῦ, καὶ νομίζω, ὅτι τὸ κοινὸν καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκτὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μάθῃ, ἂν τὸ δημόσιον ἔχῃ μετοχὰς ἢ ὄχι εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν διὰ νὰ τὴν ἐμπιστεύεται ἢ ὄχι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, σᾶς εἶπον καὶ ἄλλο. Ἂν χάσετε τὰς μετοχάς, τὰς ὁποίας ἔχετε εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν, θέλετε στερηθῆ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τώρα ἔχετε διὰ νὰ ἐπηρεάζετε τὸ κατάστημα τοῦτο, καὶ ἑπομένως νὰ συντελῆτε εἰς τὴν συντήρησιν τῆς διοικήσεώς του καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ. Δὲν ἠξεύρω τῇ ἀληθείᾳ ἂν ἡ κυβέρνησις διὰ τῶν μετοχῶν τούτων ἐπέδρασε ποτὲ εἰς τὴν τράπεζαν. Ἂν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναδράμω εἰς ἀρχαιοτέραν ἱστορίαν, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν πρώτων χρόνων τῆς συστάσεως τοῦ καταστήματος τούτου, ἴσως ἠδυνάμην ν’ ἀρυσθῶ πιθανότητά τινα ὑποστηρίζουσαν τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Δεληγιώργη. Ἐὰν ὅμως ἀναδράμω εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν προσφάτων χρόνων τοῦ καταστήματος τούτου, δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ κυβέρνησις ἐπέδρασεν ἐπὶ τοῦ καταστήματος τῆς τραπέζης καὶ ἐπὶ τῆς διοικήσεως αὐτῆς, ἢ ἂν ἡ τράπεζα ἐπέδρα ἰσχυρῶς καὶ τελεσφόρως ἐπὶ τῆς πολιτικῆς. Πωλοῦντες λοιπὸν τὰς μετοχὰς πρόκειται νὰ χάσωμεν ὅ,τι εἴχομεν, καὶ ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς, ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ὑμῶν διὰ νὰ μοῦ εἰπῆτε τί εἴχομεν διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεδρῶμεν ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῆς τραπέζης. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔθιξα, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἦτο δυνατὸν, τὰ διάφορα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀγορηταὶ δεξιοὶ ἀπηύθυνον κατὰ τῶν πιστώσεων· ὑποθέτω, ὅτι ἂν δὲν κατώρθωσα νὰ πείσω αὐτοὺς τούτους, ἐξεπλήρωσα ὅμως καθῆκον, ἀνακοινώσας τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχω, εἰς τὴν Βουλήν.

§42Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι τῳόντι, κύριοι, ἀρκετὰ δύσκολον ν’ ἀπαντήσῃ τις καὶ ἐκ τοῦ προχείρου εἰς τὰ εὐφυᾶ ἐπιχειρήματα τοῦ εὐγλώττου προαγορεύσαντος, διὰ τῶν ὁποίων ὀλίγον ἔλειψε νὰ πείσῃ καὶ ἐμὲ, ὅτι εἶχον ἐντελῶς ἄδικον εἰς ὅσα χθὲς ἰσχυρίσθην, καὶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἦτο ἐντὸς τοῦ δικαίου του. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τοῦ κυρίου Δεληγιάννη ἦτο τὸ ἀκόλουθον. Ἐπίστευον, εἶπεν, ὅτι ἠθέλατε ἐξετάσει οὐχὶ τοὺς τύπους τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ὑπεβάλαμεν, ἀλλὰ τὴν οὐσίαν· κατὰ τί ἐσφάλαμεν, μᾶς εἶπεν, ὑποβαλόντες αὐτὰς τὰς πιστώσεις; καὶ ὁ κύριος Δεληγιάννης ἐξῆλθε θριαμβεύων, διότι ἀληθῶς αἱ πιστώσεις αὗται ἀπέβλεπον ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὡς πρὸς τοῦτο νὰ προσβληθῶσιν. Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί προσεβάλαμεν καὶ τί εἴχομεν δικαίωμα νὰ προσβάλωμεν; οὐχὶ τὰς ἀνάγκας, ἀφοῦ ὑφίστανται, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ θεραπεύσουν αἱ πιστώσεις αὗται, ἀλλὰ τὴν χρῆσιν, τὴν διοίκησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν γένει. Ναὶ, κύριοι, πολλὰς τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἐχρεωστεῖτε νὰ θεραπεύσητε, ἀλλ’ ὅταν ἐπροβλέπετε καὶ τὰς προσθέτους ἀνάγκας, διαχειριζόμενοι τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ὠφείλετε νὰ ἐνεργῆτε οὐχὶ ὡς μηχανὴ μὴ ἔχουσα διάνοιαν, ἀλλ’ ὡς κυβέρνησις προνοητικὴ φροντίζουσα περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ὅταν, λέγω, ἐβλέπετε καὶ τὰς προσθέτους αὐτὰς ἀνάγκας, ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσητε τὸν προϋπολογισμὸν, ἂν δὲν ὑπάρχουν ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀποκοπῶσιν, ἔπρεπε νὰ ἐκτελέσητε συνετώτερον τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλ’ ἤδη ζητεῖτε αὐτάς· πόθεν θέλετε τὰς πληρώσει; διότι περίσσευμα δὲν ἐφροντίσατε νὰ ἔχητε. Ἐξηγοῦμαι. Ὅταν ἐβλέπετε, ὅτι αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐκκρεμεῖς ἤθελον ἀπαιτήσει 21 ἑκατομμύρια ἀκόμη προσθήκας ἐξόδων, ἔπρεπε νὰ ἰδῆτε διαχειριζόμενοι τὸν προϋπολογισμὸν νὰ κάμητε οἰκονομίας. Τοῦτο δὲ εἶπον ἔκτοτε, καὶ ἐπλανήθητε ἂν δὲν τὸ ἐπροσέξατε. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ σᾶς ἔλεγον, κακῶς διεχειρίσθητε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀντὶ οἰκονομιῶν προσεθέτατε ἔξοδα, καὶ διὰ τοῦτο κακῶς ἐπράξατε λέγοντες, καὶ ἴσως κατὰ τὰ 69 εἴχατε δίκαιον ἐν μέρει, εὕρομεν ἕνα προϋπολογισμὸν ἕτοιμον, συντεταγμένον, ἐχρεωστοῦμεν νὰ τὸν πραγματοποιήσωμεν, ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν εἴχομεν δίκαιον νὰ παραλείψωμεν τίποτε, καὶ ὠφείλαμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν ὅ,τι εὕρομεν γεγραμμένον· ἐνηργήσατε ὡς μηχαναὶ, ἀλλ’ εἶσθε ὅμως κύριοι νὰ κάμετε οἰκονομίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 70. Κατὰ τὸ 70 πλέον ἀπεφασίζετε σεῖς καὶ ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 70 παρουσιάζει αὔξησιν 400,000 ἀντὶ οἰκονομίας. Παραπονούμεθα λοιπὸν καθ’ ὑμῶν, ὅτι ὡς κυβέρνησις ὀφείλουσα νὰ προνοήσῃ, ἐνῷ ἔβλεπε τὴν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἐνῷ ἔβλεπεν, ὅτι τὰ ἔξοδα ἦσαν δυσανάλογα πρὸς τὰ ἔσοδα, οὐ μόνον δὲν ἐπρονόησεν, οὐ μόνον δὲν ἐπρόσεξεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 69, οὐ μόνον δὲν ἐφρόντισε ν’ ἀποκόψῃ ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ἀλλά, κύριοι, συνέταξε προϋπολογισμὸν τὸ 70, ὅτε ἠδύνατο νὰ προνοήσῃ, καὶ ἐπέφερεν ἀντὶ οἰκονομιῶν αὔξησιν ἐξόδων, καὶ οὕτω διὰ τὸ παρελθὸν ὡς μηχανὴ αὐτομάτως ἐνεργοῦσα καὶ ἀρνουμένη τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὰς σκέψεις εἰς ἑαυτὴν, διὰ δὲ τὸ μέλλον ἄνευ προνοίας καὶ ἐνῷ βλέπει τὸ βάραθρον ἐνώπιόν της, δὲν ἔθεσε τὴν χεῖρά της νὰ ἐμποδίσῃ καταφερόμενον, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ὤθησεν. Ἰδοὺ διὰ τί παραπονούμεθα. Διαφωνῶ δὲ, κύριοι, πρὸς τὸν κύριον Δεληγιώργην, καὶ πρὸς τὸν κύριον Χρηστίδην, ὑποστηρίζοντας, ὅτι εἰς τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως δύναται νὰ γίνῃ οἰκονομία ἄνευ βλάβης διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀναγκαίων ὀργάνων, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία ἐνεργεῖται συνεπείᾳ ὀργανισμοῦ πλήρους. Κύριοι, κατ’ ἐμὲ, ἂν δὲν φέρετε ὀργανικὰς μεταβολὰς, οἰκονομίας διαρκεῖς καὶ ἀληθεῖς, δὲν θέλετε ἐπιτύχει. Ἐντὸς ὅμως τῆς ὑπηρεσίας ὑπάρχουν καὶ κλάδοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν συνάφειαν, εἰς αὐτοὺς δύνασθε νὰ κάμετε οἰκονομίας, διότι ὁ ἀδιάῤῥηκτος σύνδεσμος δὲν τὰς συνδέει.

§43ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ εἰς τὸ ναυτικόν.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ναυτικόν· ὁ κ. Μπούμπουλης δύναται νὰ σᾶς δώσῃ καλλιτέρας πληροφορίας.

§45ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Νὰ προστεθοῦν εἰς τὸ ναυτικὸν θέσεις, ὄχι ν’ ἀφαιρεθοῦν.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, νομίζω, ὄχι νομίζω, εἶναι ἐντελῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι, ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ μεταβολὰς ὀργανικὰς, ἠδύνατο ὅμως ὀρθῶς καὶ ἐπιμελῶς σκεπτομένη νὰ κάμῃ οἰκονομίας οὐσιώδεις καὶ σπουδαίας εἰς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας, χωρὶς ἡ ὑπηρεσία νὰ πάθῃ. Ἠπόρησα, κύριοι, ἀκούσας τὸν εὐφυᾶ προαγορεύσαντα, ἀναγνωρίζοντα μὲν τὴν ὑποχρέωσιν εἰς ἕκαστον πολιτικὸν νὰ φέρῃ ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ σύστημά του, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη ὅτι αὐτὸς τὸ ἰδικόν του δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸ βάλῃ εἰς ἐνέργειαν, διότι δὲν γνωρίζει τὴν ἱστορίαν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ μεταβάλῃ. Δὲν ἐννοῶ πῶς δύναταί τις νὰ ἔχῃ πλῆρες σύστημα ὀργανισμοῦ, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὴν ἱστορίαν του, νὰ ἐμποδίζηται δὲ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μέχρις οὗ σπουδάσῃ τὴν ἱστορίαν. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν ἔχει σύστημα εἰς τὴν κεφαλήν του. —Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὰς παρεξηγήσεις τῶν λόγων μας ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἰσχυρισθέντος, ὅτι ἔπρεπε νὰ πολεμήσωμεν τὰς πιστώσεις, ἀλλὰ δὲν τὰς ἐπολεμήσαμεν, ὡς μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν ἐλλείψεις, διότι ἡ κυβέρνησις ἐξετέλεσε μηχανικῶς, ὅ,τι εὗρε καθιερωμένον, καὶ διότι εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ δὲν ἔκαμεν ἄλλο, παρὰ ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ παρελθὸν ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς, παρὰ μόνον τόσον καθ’ ὅσον ἐπρόσθεσε, διότι δὲν εἶχε τὸν ἁρμόδιον καιρόν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν πίστωσιν τῆς χρήσεως τοῦ 1868. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν καταλαμβάνω ποῦ εὑρισκόμεθα, διότι ὅλοι οἱ κανόνες ἀνετράπησαν, ὅλοι οἱ ὅροι, ὅλα τὰ διατεταγμένα παρεβιάσθησαν, καὶ ἐνῷ νομίζομεν, ὅτι βαδίζομεν ἐπὶ δεδομένων τινῶν στηριζομένων εἰς τὸν νόμον, εὑρισκόμεθα ἐξαίφνης ἐκτὸς τοῦ νόμου, διότι τὰ παρουσιαζόμενα παρὰ τῶν ὑπουργῶν δὲν ἀκολουθοῦσι τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους οἱ νόμοι διαγράφουσιν. Ἔχομεν συνήθως πιστώσεις ἀναπληρωματικὰς, ἐκτάκτους, δι’ ὀφειλόμενα ἐντὸς χρήσεώς τινος· μετὰ τὸ κλείσιμον τῆς χρήσεως, ἔχομεν συμπληρωματικὴν πίστωσιν διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἀπολογισμοῦ· ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐξετάσαμεν τὰς πιστώσεις, σήμερον ὅμως μανθάνομεν, ὅτι πρόκειται περὶ κλεισμένων χρήσεων, ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον ἄλλος εἶναι ὁ τύπος τῶν πιστώσεων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, πρέπει νὰ συνοδεύωνται μὲ ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν δικαιούχων, πρὸ πάντων αὐτὸς εἶναι οὐσιώδης τύπος, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος διαγράφει κλπ. Ἐσυζητήσαμεν μέχρι τοῦδε ἄλλως, διότι ἄλλας μᾶς ὑπέβαλον πιστώσεις, σήμερον ὅμως λέγουν, ὅτι πρόκειται περὶ χρήσεων κεκλεισμένων, καὶ πταίουν, ἐὰν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ κακῶς εἰσήγαγον τὰς πιστώσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἄλλα ἀντ’ ἄλλων λέγουσι. Τὸ περιεργότερον ὅλων ὅμως εἶναι ἡ ὑπόθεσις τοῦ Ἀτμοδρόμονος. Ἐπ’ αὐτῆς ἐπῆλθον τρεῖς διάφοροι ἐξηγήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς κατὰ πρῶτον σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων ἐκινδύνευε καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸν στείλουν εἰς Τεργέστην τάχιστα, δὲν ἤθελον διὰ τῆς καταστροφῆς τοῦ πλοίου νὰ διακινδυνεύσουν μεγάλα συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ νὰ ἐπισύρουν τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν τοῖς ἀπευθύνει, ἐνῷ σήμερον τοὺς κατηγοροῦμεν δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν τοὺς μεμφθῆ, ἐὰν δὲν τὸ ἔπραττον. Μόλις ἐτελείωσεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ὡς ἐὰν ἤθελε νὰ ἐκδικηθῇ αὐτὸν διὰ παρελθόντα ἀπὸ τοῦ βήματος, ἰσχυρίζεται ὄχι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ λεγόμενον παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, καὶ δι’ ἑνὸς ἐπισήμου ἐγγράφου τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἐγὼ διώρισα ἐξ εἰδικῶν, σᾶς ἀποδεικνύω, ὅτι τὸ πλοῖον ἓξ μῆνας ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ, ἐκτὸς ἂν ἀπρόβλεπτοι περιστάσεις ἐπήρχοντο, ἀλλὰ περιστάσεις ἀπρόβλεπτοι δύνανται νὰ καταστρέψουν καὶ νέα πλοῖα· καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἰσχυρίσθη, ἀλλὰ ἀκόμη ἓν χειρότερον· ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ἀπεστείλαμεν τὸ πλοῖον, ἵνα προλάβωμεν τὸν κίνδυνον, ἀλλ’ οὐδὲν ἔξοδον ἐκάμαμεν, τὸ πλοῖον μένει ἐκεῖ, εἴπατε νὰ τὸ ἐπισκευάσωμεν ἢ νὰ τὸ πωλήσωμεν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἀπαντᾷ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ἔστειλα τὸ πλοῖον εἰς τὴν Τεργέστην, δὶς τὸ σύρουν ἔξω, καὶ πρὸς τοῦτο ἐγένοντο ἔξοδα. Ἀφηρέσαμεν τοὺς λέβητας, καὶ ἵνα ἀφαιρέσουν τοὺς λέβητας, πρέπει νὰ καταστρέψωσι τὸ κατάστρωμα, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένοντο ἐπίσης ἔξοδα. Ἐκεῖ ἤδη ἐξακολουθοῦμεν μισθοῦντες ἀξιωματικούς. Ἑπομένως εἶναι ἀληθῆ ὅσα λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ἔξοδα ἐγένοντο καὶ γίνονται, ἐνῷ τὰ ἠρνήθη ὁ κ. πρωθυπουργός. Βλέπετε, ὅτι διὰ τὸν ἀτμοδρόμονα ἐγένοντο ἔξοδα, παρατρέχω τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ λεβήτων, τὸ πλοῖον ἐσύρθη δὶς, ἐξήχθησαν οἱ λέβητές του ἀπὸ τὸ κῆτος καὶ ἴσως εἶναι εἰς ἐπισκευὴν, ἐγένοντο ἔξοδα. Μετὰ ταῦτα προβαίνει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἄλλη ἱστορία Ἡ Ἀμφιτρίτη λέγει ἐκινδύνευεν, ἡ ἀντλία ἀδιακόπως ἐξῆγε τὰ ὕδατα, ἄλλως τε ἐπνίγετο, διότι εἰς τὸ κῆτός της ἠνοίχθη ὀπή· ἵνα σώσωμεν αὐτὴν ἐσπεύσαμεν νὰ σώσωμεν δι’ αὐτῆς καὶ τὸν ἀτμοδρόμωνα, ἵνα ὑπάγῃ σῶος ὁ ἀτμοδρόμων εἰς τὴν Τεργέστην· (θόρυβος). Αὐτὰ, κύριοι δὲν εἶναι σπουδαῖα. Ἂν τῷ ὄντι ἡ Ἀμφιτρίτη ἔκαμνε καὶ πιστεύω, ὅτι ἔκαμνε νερὰ, ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ εἰς τὸν Πόρον. Ἐκεῖ ἐγὼ εἶδον, ὅτι μετ’ εὐκολίας ἀνασύρονται τὰ πλοῖα ταῦτα· οὕτως ἠθέλαμεν ἐξοδεύσει ὀλιγώτερον, τῶν ὅσων ἐξωδεύσαμεν εἰς τὴν Τεργέστην καὶ δὲν ἤθελε διατρέξει τοὺς κινδύνους τοῦ ταξειδίου μεταξὺ Κερκύρας καὶ Τεργέστης. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ὑπάγῃ εἰς Τεργέστην διὰ νὰ συνοδεύσῃ τὸν ἀτμοδρόμονα, ὅστις εὑρίσκετο εἰς καλλιτέραν κατάστασιν· ἡ Ἀμφιτρίτη ἐκινδύνευε νὰ πνιγῇ ἐντὸς τοῦ λιμένος, ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ λιμένος, ἵνα σωθῇ εἰς μακρυνὸν ταξείδιον καὶ νὰ σώσῃ καὶ τὸν ἀτμοδρόμονα! Δὲν μοὶ φαίνονται αὐτὰ ἐπηγάζοντα ἀπὸ τὴν εὐφυΐαν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν. Τέλος πάντων τὰ πλοῖα αὐτὰ ἀπέστειλαν εἰς Τεργέστην καὶ δὲν περιέμενον ἕνα μῆνα νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλή, ἵνα ζητήσουν τὴν ἄδειαν· ὁ κίνδυνος ὁ ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἦτο μέγας, καὶ ὅμως εἰς Τεργέστην μένει ὁ ἀτμοδρόμων ἓξ μῆνας, καὶ οὔτε κατασκευάζεται, οὔτε διορθοῦται· ἀφοῦ μένει ἤδη εἰς Τεργέστην ἓξ μῆνας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μένῃ εἰς τὸν Πειραιᾶ ἢ τὴν Κέρκυραν ἕνα μῆνα; κίνδυνος πραγματικὸς δὲν ὑπῆρχεν· ἐὰν περιέμενον ἕως οὗ συνέλθῃ ἡ Βουλή, ἤθελον ἐνεργήσει κατὰ τὸν νόμον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ διακρίνηται διὰ τὸν σεβασμόν του πρὸς τοὺς νόμους, ἔπταισαν, ἐνήργησαν κατὰ προφανῆ παράβασιν τοῦ νόμου καὶ παρέλειψαν τὸν σεβασμὸν τὸν ὀφειλόμενον εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ, κύριοι, δὲν ἐννοῶ τὸν ἕτερον λόγον τῆς οἰκονομίας, διότι ἐκεῖνος δὲν εἶναι σπουδαῖος. Εἴχομεν, μᾶς λέγουν, ἀνάγκην νὰ μεταφέρωμεν τὴν Ὄλγαν· ἐκερδήσαμεν λοιπὸν ἓν ἔξοδον ἀποστείλαντες τὸ πλήρωμα αὐτῆς διὰ τοῦ ἀτμοδρόμονος· πιστεύω, ὅτι τὸ πλήρωμα θὰ μετεφέρετο πολὺ οἰκονομικώτερον διὰ τῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων παρ’ ὅσον ἐξωδεύθη ἤδη, ἄλλως ἐκεῖ μένει ἤδη μέρος τοῦ πληρώματος, μὴ πράττον τίποτε καὶ λαμβάνον διπλασίους μισθοὺς καὶ διπλάσια ἔξοδα τραπέζης.

§47ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προσθέσατε εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τὰ ἀσφάλιστρα.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς δὲ τούτου δίδομεν καὶ τὸ κακὸν παράδειγμα ἀπρονοησίας ἢ ἐλεεινῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν μας, διότι ἓν μόνον πλοῖον ἔχομεν, τὸ ἐστείλαμεν εἰς τὴν Τεργέστην πρὸς κατασκευὴν, τὸ κρατοῦμεν ἐκεῖ ἓξ μῆνας καὶ δὲν ἀποφασίζομεν τίποτε· τοῦτο σημαίνει, ὅτι εἴμεθα ἐντελῶς ἀπρονόητοι· διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται πῶς ἐστείλαμεν τὸ πλοῖον πρὸς κατασκευὴν καὶ τὸ ἀφήσαμεν ἐγκαταλελειμμένον ἐντὸς τοῦ λιμένος καιρὸν τοσοῦτον, ἢ ὅτι δὲν ἔχομεν ἔξοδα. Κύριοι, ὀλίγας παρατηρήσεις ἀκόμη ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τελειώνω· ἐπανειλημμένως καὶ χθὲς ἀκόμη ἔλεγον εἰς τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, τὰ οἰκονομικά μας εἶναι εἰς κακὴν κατάστασιν, στενοχωρίαι μέγισται μᾶς ἀπειλοῦσι καὶ συντομώτατα θέλομεν εὑρεθῆ ἄνευ λεπτοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον εἰς ταῦτα μᾶς ἀντέταξεν ἄρνησιν, ἐξογκόνετε τὰ πράγματα μᾶς εἶπεν· ἡ κατάστασίς μας βεβαίως δὲν εἶναι ἀνθηρὰ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ὅπως παριστᾶτε αὐτήν. Τὸ ταμεῖον δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς τοιαύτας στενοχωρίας, αἱ εἰσπράξεις διὰ τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον θέλουσιν ἀναβῆ εἰς 2½ ἑκατομμύρια κατὰ μῆνα, ἔχομεν τόσα χρήματα εἰς τὴν Τράπεζαν, ἔχομεν τόσα νὰ εἰσπράξωμεν ἄλλοθεν, ὥστε ἡ κατάστασίς μας δὲν εἶναι δύσκολος, καὶ ὅταν ἤκουσα αὐτὰ ηὐχαριστήθην, καὶ εὐχαριστήθητε καὶ σεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφάνθητε, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐπὶ ὀρθῶν βάσεων στηρίζει τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἐνῷ εἴμεθα ἐν μέσῳ τῆς χαρᾶς αὐτῆς, μανθάνομεν σήμερον, ὅτι δὲν ἔχομεν λεπτὰ νὰ πληρώσωμεν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ πωλήσωμεν διὰ τοῦτο μετοχὰς τῆς Τραπέζης· ἐνταῦθα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἐξέθεσε μίαν ἐσφαλμένην οἰκονομικὴν θεωρίαν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι αἱ μετοχαὶ εἶναι ἀξίαι, ἀλλ’ αἱ ὁμολογίαι εἶναι ἀξίαι ἀναλόγως τῆς πίστεως τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἵνα μὴ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀξίαι· διότι ἐὰν ἦσαν ἀξίαι ἀπολύτως, ἠδυνάμεθα νὰ ἐκδίδωμεν ὁμολογίας καὶ νὰ ἔχωμεν χρήματα ὅσα θέλομεν.

§49ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπεν, ὅτι αἱ ὁμολογίαι εἶναι ἀξίαι.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ὁμιλῶν περὶ τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ διαθέσῃ ὁμολογίας τοῦ δανείου, αἵτινες εἰσὶν ἀξίαι, καὶ ὅταν ὡμίλει ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔλεγεν, ἠγοράσαμεν 3,000,000 ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀξίαι. Αἱ ὁμολογίαι καὶ τὸ χρέος δὲν εἶναι ἀξία, αἱ μετοχαὶ τῆς Τραπέζης εἶναι ἀξίαι, διότι ἔχουσιν ἀξίαν ἤδη, αἱ δὲ τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν κατὰ τοσοῦτον μόνον, καθόσον δύνανται νὰ μᾶς ἐμπιστεύωνται, καὶ ἀπόδειξις ἡ τελευταία ἀπόπειρα περὶ τοῦ δανείου, ὅτι εἰς τὰς ὑποσχέσεις μας οὐδεμίαν ἔδωκαν ἀξίαν καὶ οὕτως οὔτε λεπτὸν εὕρομεν. Πῶς λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε μᾶς παρουσίασεν, ὅτι δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς στενοχωρίαν, ὅτι τὸ ταμεῖον εἶναι εἰς καλὴν κατάστασιν, πῶς διὰ νὰ ἐξοδεύσῃ 250,000 δραχμὰς διὰ τὸ σπουδαῖον καὶ μέγα τῳόντι ἔργον τῆς συγκοινωνίας ἀναγκάζεται νὰ πωλήσῃ τὰς μόνας ἀξίας τὰς ὁποίας ἔχομεν, τὰς μετοχὰς τῆς Τραπέζης; Ὁ κ. ὑπουργὸς παρεπονέθη δικαίως καὶ μοὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ καὶ ἐγὼ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν προχθὲς κατὰ τοῦ ὑπουργείου διὰ παρανομίας εἰς τὰς ὁποίας ἐνέχεται καὶ τὸ πρώην ὑπουργεῖον, μοὶ ἔδωκε λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ καὶ ἐγὼ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου ἄλλοτε ὡς ἀντιπολίτευσις καὶ κατὰ σήμερον ὡς συμπολίτευσις, ἀλλ’ αἱ ἀντεγκλήσεις αὗται δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται. Λοιπὸν, κύριοι, λέγομεν, ὅτι, ἂν ἡ κατάστασίς μας δὲν ᾖναι ἐλεεινὴ καὶ ἀπελπιστικὴ, ἂν τῳόντι τὸ ταμεῖον ἔχῃ χρήματα, μὴ κάμετε χρῆσιν τῶν ἀξιῶν αὐτῶν, νὰ μὴ τὰς ἐκποιήσητε, διότι εἶναι αἱ μόναι ἀξίαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν· ἐκτὸς δὲ τούτου αἱ ἀξίαι αὐταὶ μᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν οὐχὶ πλέον ὡς Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὡς μέτοχοι, ὡς ἄνθρωποι ἔχοντες ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἡ Τράπεζα εἶναι ἰδιωτικὸν κατάστημα, δικαιοῦται νὰ προτιμᾷ τὰ ἴδιά της συμφέροντα· προστάτης τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ἡ κυβέρνησις κακῶς ἔκαμε μὴ ἀντιπροσωπευομένη αὐτὴ διὰ τῶν μετοχῶν τῶν κληροδοτημάτων, διότι ὁπωσδήποτε καὶ μὲ ὅλον τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν καλὴν διάθεσιν τῶν διευθυντῶν τῆς Τραπέζης, ἥτις τῳόντι πολλάκις ὑπεστήριξε τὴν κυβέρνησιν καὶ ἐθεράπευσε τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου, ἡ τράπεζα ὅμως εἶναι ἰδιωτικὸν κατάστημα ὑπὲρ τοῦ ἰδίου συμφέροντος αὐτῆς φροντίζουσα, καὶ ἐν τούτοις τὸ κατάστημα ἔχει ἀποστολὴν νὰ πολλαπλασιάσῃ καὶ ἀποκαταστήσῃ εὐθηνὰ τὰ κεφάλαια εἰς τὸν τόπον· ἡ κυβέρνησις λοιπὸν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ μέγα συμφέρον νὰ σκέπτηται περὶ τοῦ τόπου, καὶ νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, νὰ φροντίζῃ, ὥστε πολλὰ νὰ ἔρχωνται καὶ εὐθηνὰ κεφάλαια εἰς τὸν τόπον, διότι τὰ ὀλίγα καὶ ἀκριβὰ ἐμποδίζουσι καὶ ὀπισθοδρομοῦσι πᾶσαν ἐπιχείρησιν, πρέπει νὰ ἔχῃ μετοχὰς εἰς τὴν τράπεζαν καὶ οὐχὶ νὰ τὰς ἀποσύρῃ. Ἴσως πρέπει νὰ τὰς αὐξήσῃ, μάλιστα, οὕτω δύναται ἐνδοτέρω νὰ εἰσέλθῃ καὶ ὡς μέτοχος νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ οὐχὶ ὡς κυβέρνησις νὰ ὑπερασπίζεται τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ νὰ φροντίζῃ περὶ τοῦ ὅλου, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ φροντίσῃ τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον· ἰδοὺ διατὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ κυβέρνησις, εἰμὴ ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ νὰ πωλήσῃ τὰς μετοχὰς τὰς ὀλίγας, τὰς ὁποίας ἔχει εἰς τὴν τράπεζαν. Ὅταν τῳόντι θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῆς συγκοινωνίας, πρέπει νὰ οἰκονομήσῃ ἀλλαχόθεν τὰ χρήματα, ἐκτὸς ἂν εἰς τοιαύτην κατηντήσαμεν ἀθλίαν κατάστασιν, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 200,000 δραχμὰς, τότε ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ καθαρῶς, καὶ νὰ μὴ μᾶς πλανᾷ καθ’ ἑκάστην, λέγουσα, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου εἶναι καλή. Τελευτῶν, κύριοι, εὔχομαι καὶ πιστεύω, ὅτι τοιοῦτον σκάνδαλον, ἂν μοὶ ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις, δὲν θέλει λάβει χώραν κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν μας τοῦ λοιποῦ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς πιστώσεις.

§52ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 322,464 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1868. Ἄρθρον Μοναδικόν. Ἐπὶ τῆς χρήσεως 1868 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχμῶν τριακοσίων εἴκοσι δύο χιλιάδων πεντακοσίων ἑξήκοντα τεσσάρων, ἀριθ. 322,564, καταλογιζομένη εἰς τὰ ἑπόμενα γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατὰ τὸν προσηρτημένον κατ’ ἄρθρον τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν πίνακα.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§54ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διαταγμάτων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1868 ἐκ δραχ. 168,048, 45. Ἄρθρον Μοναδικόν. Κυροῦνται αἱ διὰ τῶν ἀπὸ 21 Ἰανουαρίου, 5 Μαρτίου καὶ 8 Ἀπριλίου ε. ε. τριῶν Β. Διαταγμάτων χορηγηθεῖσαι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, ἐπὶ τῆς χρήσεως 1868, ἐκ δραχμῶν ἑκατὸν ἑξήκοντα ὀκτὼ χιλιάδων τεσσαράκοντα ὀκτὼ καὶ λεπττῶν τεσσαράκοντα πέντε, ἀριθ. 168,048, 45, καταλογιζόμεναι κατὰ τὸν ἐπισυναπτόμενον πίνακα εἰς τὰ ἑξῆς γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 31 8βρίου 1869.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§56ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ κυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων, χορηγηθεισῶν διὰ Β. Διαταγμάτων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Κυροῦνται αἱ διὰ τῶν ἀπὸ 8 καὶ 14 Ἰανουαρίου, 27 Μαρτίου καὶ 8 Ἀπριλίου ε. ε. Β. Διαταγμάτων χορηγηθεῖσαι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἔκτακτοι πιστώσεις ἐκ δραχμῶν ἑκατὸν εἴκοσιν ἓξ χιλιάδων διακοσίων ἐννενήκοντα πέντε καὶ λεπτῶν πέντε, ἀριθ. 126,295 05|00, καταλογιζόμεναι, κατὰ τὸν προσηρτημένον πίνακα, εἰς τὰ ἑπόμενα γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1869.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§58ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως Δραχ. 11,050, 50|00 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. ἕνδεκα χιλιάδων πεντήκοντα καὶ λεπτῶν πεντήκοντα, ἀριθ. 11,050. 50/00, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ κεφ. 9 «ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων» κατὰ τὸν συνημμένον ὀνομαστικὸν κατάλογον.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§60ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 7000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχμῶν ἑπτὰ χιλιάδων, ἀριθ. 7000, καταλογιζομένη ὑπ’ εἰδικὸν κεφάλαιον ἐπιγραφόμενον «ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον».

§61ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§62ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 1,959,400 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἑξακοσίων πεντήκοντα ἐννέα τετρακοσίων ὀγδοήκοντα, ἀριθμὸς 1,659,480, καταλογιζομένη κατὰ τὸν ἐπισυναπτόμενον κατ’ ἄρθρον πίνακα εἰς τὰ ἑπόμενα γενικὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§63ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§64ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δρ. 5,544, 28|00 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1869. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν πέντε χιλιάδων πεντακοσίων τεσσαράκοντα τεσσάρων καὶ λεπ. εἴκοσι ὀκτὼ, ἀριθ. 5,544 28|00, ὑπὸ τὸ κεφ. 13, ἄρθρ. 1 «Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων» πρὸς πληρωμὴν ὀφειλομένων ἐνοικίων τῷ Ν. Δελαπόρτᾳ ἐκ τῆς ἐν Ληξουρίῳ οἰκίας του πρὸς δημοσίαν χρῆσιν ἀπὸ 18 Σεπτεμβρίου 1864 –31 Δεκεμβρίου 1867.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα πίστωσις. Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχμῶν δεκαὲξ χιλιάδων, 16,000, καταλογιζομένη ὑπὸ τὰ ἑξῆς κεφάλ. καὶ ἄρθρα.

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§68ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πίστωσις πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας. «Ἄρθ. 1. Πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἔργων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐπιτρέπεται νὰ χορηγηθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δραχ. διακόσιαι πεντήκοντα χιλιάδες, ἀριθ. 250,000, προσπορισθησόμεναι ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἀναλόγου ἀριθμοῦ ἐκ τῶν παρὰ τῇ ἐθνικῇ τραπέζῃ μετοχῶν τοῦ δημοσίου.»

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν ἐκποίησιν τῶν μετοχῶν· δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ νὰ ἐρωτήσητε.

§70Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τίποτε αὐτὸ, διότι ἓν τοιοῦτον συνέβη καὶ ἄλλοτε, ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς εἶχε πάρει καὶ ἐγὼ τὰ ἐπέστρεψα, διότι ἤρκεσαν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί ἀγαπᾶτε, κ. Δεληγιώργη;

§72Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ ἐκποιηθῶσιν αἱ μετοχαὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν πρὸς θεραπείαν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης πρέπῃ νὰ ἐκποιηθῇ ἀνάλογον μέρος τῶν μετοχῶν τῆς ἐθνικῆς τραπέζης.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖ.

§75ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὸ πρῶτον ἄρθρον).

§76ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὴ ἡ περίοδος «προσπορισθησομένων ἐκ....

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1.......

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον· τὸ ἄρθρον ἔχει μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι πρέπει νὰ δοθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου 250,000 δραχμαί· ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν διάταξιν εἶμαι σύμφωνος, διότι ὡμίλησα καὶ κατέκρινα τὴν πρᾶξιν νὰ ληφθῶσι χρήματα ἐκ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας· ὥστε φυσικῷ τῷ λόγῳ πολὺ καλὰ ἔκαμεν ὁ κύριος ὑπουργός· δὲν εἶμαι ὅμως ὑπὲρ τῆς δευτέρας διατάξεως, καὶ ὅταν ἓν ἄρθρον ἔχῃ δύω διατάξεις, δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἑκάστη διάταξις αὐτοῦ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ δευτέρα διάταξις;

§80ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς δευτέρας διατάξεως.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεσθε νὰ δοθοῦν 250,000 δραχμαὶ, ἀλλὰ δὲν δέχεσθε νὰ δοθοῦν ἀπὸ ἐκποίησιν μετοχῶν τῆς τραπέζης· λοιπὸν ζητεῖτε τὴν ἀπάλειψιν τῆς δευτέρας διατάξεως.

§82Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἄρθρον ἔχει δύω διατάξεις· ὁ κύριος Δεληγιώργης ζητεῖ νὰ τὸ διαιρέσητε καὶ νὰ ζητήσητε εἰς δύω ψηφοφορίας τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἔπειτα θὰ ἐρωτήσητε ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον μέρος τῆς διατάξεως.......

§84ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ......

§86ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὸ δεύτερον μέρος τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τούτου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ γείνῃ μάλιστα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§89ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν ἐπιδείξεις.

§90ΤΙΝΕΣ. Ἂς γείνῃ δι’ ἀναστάσεως, ἀνακαλοῦμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπαμεν.

§91ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπίδειξιν θέλουν νὰ μᾶς κάμουν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὴν δευτέραν διάταξιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§93ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. «διὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς ἐνεστώσης χρήσεως ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 250,000 καταλογιζομένη ὑπὸ εἰδικὸν κεφάλαιον «Συνδρομὴ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.»

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης παρακαλῶ νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἡ κυβέρνησις, προτίθεται νὰ τὰ μεταχειρισθῇ εἰς κατασκευὴν νέων ὁδῶν, ἢ ἔχει σκοπὸν νὰ τ’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔλαβε.

§95ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει καθαρῶς, ὅτι χορηγοῦνται πρὸς ἐξακολούθησιν.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὄχι πρὸς κατασκευὴν νέων ὁδῶν.

§97ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 1.)

§98ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§99ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὁρίσῃ διὰ Β. Διατάγματος τὸν χρόνον ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐμβαίνει εἰς ἐνέργειαν ὁ ἀπὸ 10 Ἀπριλίου 1867 Νόμος περὶ νομισματικοῦ συστήματος.

§100ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§102ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 2. Ἐπιτρέπεται ὡσαύτως εἰς τὸν αὐτὸν ὑπουργὸν νὰ ὁρίσῃ διὰ Β. Διατάγματος τὸν χρόνον, ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ ὁποίου κηρύσσονται ἐκτὸς κυκλοφορίας καὶ ἀπαράδεκτα εἰς τὰς ληψοδοσίας ἐν γένει τὰ παλαιὰ χάλκινα νομίσματα, ὑποχρεουμένων τῶν κατόχων ν’ ἀνταλλάξωσιν αὐτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα πρὸ τῆς λήξεως τῆς ὁρισθησομένης προθεσμίας.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω· μοὶ φαίνεται, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτον, ἐὰν ἐλέγετε, ὅτι καθόσον εἰσάγονται τὰ νέα νομίσματα, κατὰ τοσοῦτον θὰ γίνεται ἡ ἀφαίρεσις τῶν παλαιῶν, καὶ ὄχι νὰ θέσητε προθεσμίαν.

§104ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀφοῦ εἰσήχθησαν τὰ νέα εἶναι καλὸν νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ποικιλία· ἰδίως εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἶναι πολλῶν εἰδῶν νομίσματα, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ προθεσμία θὰ ᾖναι μακροτέρα τοῦ ἑνὸς ἔτους, ὥστε ὅστις ἔχει τώρα νομίσματα, θὰ δυνηθῇ νὰ τὰ ἀνταλλάξῃ, ἀφοῦ ἤδη ἔχομεν ἀρκετὰ νομίσματα.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος θὰ συναχθοῦν ὅλα τὰ νομίσματα.

§106ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Μάλιστα, καὶ αὐτὰ θὰ τὰ πωλήσωμεν ὡς χαλκόν, δὲν θὰ τὰ θέσωμεν εἰς κυκλοφορίαν.

§107ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Περὶ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ λαθρεμπορικῶν πράξεων «ἄρθρον 1. Οἱ καταδικασθέντες ὑπὸ τῶν πρώην Ἰονίων ἀστυνομικῶν καὶ δικαστικῶν ἀρχῶν εἰς πρόστιμα καὶ τέλη ἀπαλλάσσονται τῆς ποινῆς».

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρίτη ἀνάγνωσις, ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§109ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§111ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 2. Οἱ ἐπὶ πλημμελήματι ἢ κακουργήματι διωκόμενοι λόγῳ λαθρεμπορίας, ἢ συναφῶν μὲ αὐτὴν πράξεων, γενομένων πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς τελωνιακῆς καὶ ποινικῆς νομοθεσίας ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀπαλλάσσονται πάσης περαιτέρω ποινικῆς καταδιώξεως, δυναμένου τοῦ δημοσίου ν’ ἀπαιτήσῃ διὰ πολιτικῆς ἀγωγῆς τὰς νομίμους ἀποζημιώσεις, ἐὰν αἱ ἀποδιδόμεναι εἰς αὐτοὺς πράξεις ἀποδειχθῶσι διὰ τῶν νομίμων μέσων ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων πολιτικῶν δικαστηρίων. Ὑπάρχει καὶ ὑποτροπολογία τοῦ Κ. Κωνσταντᾶ, (τὴν ἀναγινώσκει).

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ.

Οἱ κατηγορούμενοι ἐπὶ πλημμελήμασιν ἢ κακουργήμασι λόγῳ λαθρεμπορίου ἢ συναφῶν μετ’ αὐτῆς πράξεων ἐκτελεσθεισῶν ἐν Ἑπτανήσῳ πρὸ τῆς ἐν αὐτῇ εἰσαγωγῆς τῆς τελωνιακῆς καὶ ποινικῆς νομοθεσίας, ἀπαλλάσσονται πάσης ποινικῆς καταδιώξεως· ὑποχρεοῦνται δὲ εἰς μόνην τὴν πληρωμὴν τοῦ ἁπλοῦ τέλους, διανεμομένου μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἐπιχωρίου διοικήσως κατὰ τὰς πρὸ τῆς τελωνειακῆς ἀφομοιώσεως ἰσχυούσας ἐν Ἑπτανήσῳ σχετικὰς διατάξεις.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κάμνω μίαν παρατήρησιν· ἀείποτε, κύριοι, βλέπομεν εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας μιᾶς συνόδου κἄτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσεβές, μία τακτικὴ ἀκατανόητος νὰ τελειώσωσι τὰ νομοσχέδια, καὶ δὲν εἶναι τοῦτο ἄλλο, παρὰ μία ἀσέβεια πρὸς τὸ σῶμα, καὶ αἱ τοιαῦται βεβαίως ἀποφάσεις ἔχουν αἱ πλεῖσται ἀείποτε καὶ παραλογισμούς. Τώρα βλέπω αὐτὴν τὴν ταχύτητα αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τελειώσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον καὶ ἄλλα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγίστην σημασίαν καὶ ἐπιδρῶσιν ἐφ’ ὅλων τῶν νόμων, τοὐλάχιστον νὰ ἀποφασίζωμεν, ἀφοῦ προηγουμένως γείνῃ συζήτησις· λοιπὸν ἔλθετε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ἡ Βουλὴ παραδεχομένη τήν τε τροπολογίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸ νομοσχέδιον, δὲν παραβαίνει τοὺς νόμους, νομοθετοῦσα ὅτι ὅλα τὰ συναφῆ ἐγκλήματα τιμωροῦνται μὲ πρόστιμον; Αὐτὸ εἶναι κατὰ τὴν τροπολογίαν. Λοιπὸν ἂς τὰ σκεφθῶμεν, ἂς τὰ συζητήσωμεν αὐτὰ, ἀλλὰ δὲν καταλαμβάνω, ἐὰν εἶναι καλὸν ἀπ’ αὐτὴν τὴν Βουλὴν νὰ ἐξέλθουν ἄνευ συζητήσεως καὶ ἄνευ βασάνου τοιαῦτα τερατουργήματα.

§113Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ προταθῇ καὶ ἐπροτάθη κατὰ τῆς συζητουμένης διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ βουλευτὴς Κερκύρας ἐπρότεινεν, εἶναι, ὅτι δι’ αὐτῆς ἀμνηστεύονται πράξεις ἀξιόποινοι, καὶ κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ ἀξιοποίνους πράξεις. Τοιοῦτος εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου προέβαλε πρὸ ἡμερῶν, καὶ αὐτὸς εἶναι καὶ σήμερον, ὅστις ἀναγκάζει αὐτὸν νὰ διστάσῃ νὰ ψηφίσῃ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νόμου. Δὲν ἠξεύρω, ποῖον φρόνημα ἔχουσι τὰ ἄλλα μέλη τῆς κυβερνήσεως, ἐγὼ ὅμως ἔχω ἐναντίον φρόνημα τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ πράξεις ἀξιοποίνους. Ἤμην καὶ ἐγὼ μέλος τῆς Συνελεύσεως, τῆς συνταξάσης τὸ ἰσχύον σύνταγμα, στηρίζω δὲ τὸ φρόνημά μου ἐπ’ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ συντάγματος. Οἱ συντάκται τοῦ συντάγματος τοῦ 1862 εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνταγμα τοῦ 1843, κατὰ τὸ ὁποῖον μεταξὺ τῶν ἡγεμονικῶν δικαιωμάτων κατετάσσετο καὶ τὸ τῆς ἀμνηστείας τῶν ἀξιοποίνων πράξεων. Κατὰ τὸ σύνταγμα ἐκεῖνο ὁ βασιλεὺς εἶχε τὸ δικαίωμα, κατὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπαρουσίαζεν ἡ κυβέρνησις τοῦ τόπου, νὰ ἀμνηστεύῃ τὰ ἐγκλήματα, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀνήκει ἐν γένει εἰς τὸν βασιλέα διὰ πολλοὺς καὶ ἰσχυροὺς λόγους. Ἀλλ’ ὅταν προετάθη ἡ συζήτησις τοῦ συντάγματος τοῦ 1862, ἠγέρθησαν δισταγμοί, καὶ παρεστάθη, ὅτι συνέβησαν πολλὰ κακὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκ τῆς ἀσκήσεως κατὰ τὸ παρελθὸν τοῦ δικαιώματος τούτου· ἡ δὲ συνέλευσις δυσπίστως φερομένη, δὲν συνῄνεσε νὰ ἀναγράψῃ καὶ ἐν τῷ συντάγματι τοῦ 1863 τὸ ἡγεμονικὸν τοῦτο δικαίωμα, εἰμὴ ἐπὶ μόνων τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν εἶναι ἡ ἀναίρεσις τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὅλα τὰ συντάγματα ἀνέθηκαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζῃ νόμους καὶ προσδιορίζῃ ποῖαι πράξεις τιμωροῦνται, καὶ ποία ποινὴ ἐπιβάλλεται εἰς ἑκάστην αὐτῶν· τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν, τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς τὸν ἡγεμόνα, ὑποθέτει, ὅτι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῶσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας ἀπαιτεῖ, ἵνα πρᾶξίς τις μείνῃ ἀτιμώρητος, διότι ἐκ τῆς τιμωρίας αὐτῆς ἐνδέχεται νὰ προκύψῃ βλάβη, πολλῷ μεγαλειτέρα, ἢ ἡ προερχομένη ἀπὸ τὴν ἀτιμωρησίαν τῆς πράξεως. Αὐτοί εἰσὶν οἱ κατὰ θεωρίαν λόγοι, οἱ προτεινόμενοι ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας τοῦ ἀνατεθειμένου εἰς τὸν ἡγεμόνα, ἀλλ’ ἡ θεωρία τῶν συντακτῶν τοῦ συντάγματος τοῦ 1862 εἶναι, ὅτι ἐπειδὴ κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν συνετέλεσεν, εἰμὴ εἰς βλάβην τῆς κοινωνίας, ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας, διὰ τοῦτο ἀφῄρεσαν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν ἡγεμόνα, τοῦ ἀπονέμειν τὴν ἀμνηστείαν ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων. Ὁ περιορισμὸς ὅμως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας ἐπὶ μόνα τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα εἶναι κατάργησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας; ὄχι· ἀφαιροῦσα, κύριοι, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα ἀπὸ τὸν ἡγεμόνα, ἡ Συνέλευσις ἀφῆκεν αὐτὸ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, ἥτις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιῇ τοὺς νόμους, διότι ἡ ἀμνηστεία δὲν εἶναι εἰμὴ τροποποίησις τῶν διατάξεων, αἵτινες κηρύσσουσι τὴν πρᾶξιν ἀξιόποινον καὶ τιμωροῦσιν αὐτήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ σύνταγμα τοῦ 1862 ἐσκόπει νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, νὰ ἀπαγορεύσῃ αὐτῇ δι’ ἑνὸς νόμου νὰ κηρύξῃ, ὅτι διάταξίς τις νόμου ποινικοῦ δὲν ἰσχύει ἐπὶ ὡρισμένης περιστάσεως.

§114ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. πρόεδρε, τὸν λόγον.

§115ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ κ. πρόεδρε.

§116Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἀναιρῶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε νὰ εἴπητε τὸ ἐναντίον τυχὸν φρόνημα ὑμῶν· σᾶς παρακαλῶ ὅμως νὰ ἔλθετε καὶ εἴπητε αὐτὸ ἐντεῦθεν. Ἡ κυρία βάσις ἐτέθη εἰς τὸ ἄρθρον 35 τοῦ συντάγματος· τὸ ἄρθρον 35 ἐκανόνισε τὰς ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Κατὰ τὸ ἄρθρον 35 ὁ Βασιλεὺς ἐκδίδει τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ἀναγκαῖα διατάγματα, δὲν δύναται δὲ διὰ διατάγματος νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων· ἐξαίρεσις τοῦ γενικοῦ τούτου κανόνος ἦτο τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως τοῦ ἀπονέμειν ἀμνηστείαν, διότι αὕτη ἀναστέλλει τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, ἕπεται δὲ ὅτι δύναται αὕτη νὰ διαταχθῇ διὰ νόμου. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας, δὲν εἶναι παρὰ τροπολογία τῶν ἀποτελεσμάτων, τῶν ἐνεργειῶν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐκήρυξε πρᾶξίν τινα ἀξιόποινον καὶ προσδιώρισε τὴν ποινήν· τὰ δικαστήρια ἐπέβαλον τὴν ποινήν· ἐπῆλθε δὲ Βασιλικὸν διάταγμα χαρίζον, μεταβάλλον ἢ ἐλαττόνον τὴν ποινὴν, τὴν καταδίκην, τὸ διάταγμα τοῦτο μεταβάλλει τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ σύνταγμα ἀπένειμεν εἰς τὸν Βασιλέα, εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος· ἀλλ’ ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἀμνηστείας, τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων, ἡ διαταχθεῖσα διὰ τοῦ συντάγματος ἀποτελεῖ κατάργησιν τοῦ δικαιώματος ἢ εἶναι ἀφαίρεσις μόνον τοῦ δικαιώματος ἀπὸ τοῦ ἡγεμόνος, καὶ μεταφορὰ αὐτοῦ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀφαίρεσις μόνον τοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὸν ἡγεμόνα, διατί; Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι κατάργησις. Ἐὰν ἦτο κατάργησις ἐντελὴς τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας, ἤθελεν εἶναι περιορισμὸς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία προσδιορίζει τὰς ἀξιοποίνους πράξεις καὶ προσδιορίζει τὰς ποινάς, ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις δι’ ὧν προσδιώρισε τὰς ποινάς, ἢ καὶ νὰ θεωρῇ μίαν πρᾶξιν ὡς μὴ γενομένην καὶ νὰ μὴ τὴν καταδιώκῃ. Ἡ ἐντελὴς κατάργησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας εἶναι περιορισμὸς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ ὁ περιορισμὸς αὐτὸς ἔπρεπε νὰ τεθῇ ῥητῶς ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ διάταξις, ῥητῶς διατάσσουσα, ὅτι οὐδεὶς πλέον δύναται νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν. Συμπεραίνω λοιπὸν καὶ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη δὲν εἶναι νόμιμος· διότι, ἐὰν τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας δὲν ὑπῆρχεν, ἐὰν ἡ ἀμνηστεία κατηργεῖτο, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ῥητὴ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι, διὰ τῆς ὁποίας διετάσσετο τοῦτο ῥητῶς· καὶ διότι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἤθελεν ἔχει τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν της, νὰ τροποποιῇ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, κύριοι, διότι ἐλπίζω, ὅτι ἄλλοι συνάδελφοι θέλουν ἐκπληρώσει ἀκριβέστερον τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν πάντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον τοσαύτην ἔχει σπουδαιότητα διὰ τὴν νομολογίαν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θὰ καθιερώσῃ. Ἀπαντῶ εἰς τὰς θεωρίας τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ πρῶτον μὲν κάμνω πρὸς αὐτὸν ταύτην τὴν παρατήρησιν, ὅτι σφάλλει νομίζων, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ ἡ νομοτελεστικὴ κατὰ τὸ σύνταγμα τοῦ 1863 δὲν εἶναι περιωρισμέναι. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν ἔχομεν ῥητὸν ἄρθρον ἐν τῷ συντάγματι, τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει πλειότερα δικαιώματα παρὰ ὅσα τὸ σύνταγμα τῇ ἔδωκε. Ἀλλ’ ὅ,τι λέγεται ῥητῶς ἐν τῷ συντάγματι περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐξουσίας τῆς νομοτελεστικῆς τὸ αὐτὸ καὶ χωρὶς νὰ ῥηθῇ πρέπει νὰ παραδεχθῇ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἀληθεύει καὶ περὶ τῆς νομοθετικῆς. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι μεταξὺ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τῆς καταρτισθείσης διὰ τοῦ συντάγματος τοῦ 1863, καὶ ἐνεργούσης κατ’ αὐτὸ, καὶ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ὑπάρχει ἄπειρος διαφορά· σφάλλει δὲ ἀπείρως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν φρονῇ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἡμῶν εἶναι παντοδύναμος.

§118ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸ ἐνόμισα αὐτό· μὴ μὲ τὸ ἀποδίδετε.

§119ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ. Μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν τώρα, ὅτι δὲν ἐνόμισε τοῦτο· ἐν τούτοις οἱ λόγοι του ἀναπαύονται ἐπὶ ταύτης τῆς θεωρίας· διότι ἄλλως ἦτον ἀδύνατον νὰ ἐξάξῃ τὰ συμπεράσματα δι’ ὧν ὑπεστήριξε τὴν ὑπόθεσιν ὅπως τὴν ὑπεστήριξε. Τὸ σύνταγμα περιέχει διατάξεις, τὰς ὁποίας ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ παραβιάσῃ, διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν δεσμοὺς εἰς τὸ νομοθετικὸν σῶμα, καθὼς καὶ εἰς τὸν Βασιλέα, καθ’ ὅσον ἐξασκεῖ νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἡ ἐξουσία λοιπὸν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι περιωρισμένη, καθὼς εἶναι καὶ ἡ νομοτελεστική· δὲν ἔπεται ἑπομένως ἐκ τοῦ ὅτι τὸ σύνταγμα ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπονέμειν ἀμνηστείαν διὰ τὰ κοινὰ ἐγκλήματα, ὅτι ἀναμφισβητήτως τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἔχει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἡ ἀμνηστεία, κύριοι, εἶναι ἀναίρεσις τῶν νόμων, ἤτοι εἶναι ἀναίρεσις τῆς πολιτείας, καὶ ἓν τοιοῦτον δικαίωμα ἐὰν δὲν τὸ ἀπένειμε ῥητῶς ἡ συντακτικὴ συνέλευσις εἰς σώματα ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν συνταγματικὴν πολιτείαν, βεβαίως αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἔμεινεν εἰς τὴν κυριαρχίαν τὴν ἐθνικὴν καὶ δὲν δύναται καμμία τῶν ἐξουσιῶν νὰ τὸ ἀντιποιηθῇ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναχωρῶν ἀπὸ ταύτην τὴν θεωρίαν πλάττει τὸ ἑξῆς ἐπιχείρημα. Πῶς ἠμπορεῖτε, λέγει, νὰ συμβιβάσητε τὸ ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ συντάττῃ ποινικοὺς νόμους μὲ τὴν ἀξίωσιν τοῦ κ. Δεληγιώργη τοῦ νὰ μὴ δίδῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ξηλώνῃ τοὺς νόμους τούτους; Καὶ εἰ μὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀνατροπῆς νόμου διὰ νέου νόμου, ἤθελον σιωπήσει καὶ οὐδὲ εἶχον τὴν διάθεσιν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ εἴπωμεν ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ μεταγενεστέρου νόμου ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι ἐνῷ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁ φόνος τιμωρεῖται μὲ θάνατον, νὰ εἴπῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διὰ νεωτέρου νομοθετήματος, ὄχι, δὲν τιμωρεῖται μὲ θάνατον, ἀλλὰ τιμωρεῖται μὲ εἱρκτήν; Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, ἡ θεωρία τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο πλήρης, ἦτο ἀληθὴς, ἦτο ἀδιάσειστος. Ἡ ἐξουσία τῆς πολιτείας, ἡ ὁποία δύναται νὰ νομοθετῇ, αὕτη δύναται νὰ μεταβάλῃ καὶ τὸν νόμον. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι; πρόκειται τὸ νομοθέτημα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ μένῃ πλῆρες, ἐν πλήρει ἰσχύϊ, ἐπικρεμάμενον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς πάντων τῶν πολιτῶν, ἀπειλοῦν τὴν περιουσίαν των, τὴν προσωπικήν των ἐλευθερίαν καὶ τὴν ζωήν των, ἢ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ· ποιοῦμαι ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τοῦ δεῖνος πολίτου; ἑπομένως, ἐνῷ ὑφίσταται νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὁ φόνος τιμωρεῖται μὲ θάνατον, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ν’ ἀποφαίνεται εἰδικῶς, ὅτι ὁ φόνος τοῦ δεῖνος ἀμνηστεύεται, ἡ ἐκδίκησις, τὴν ὁποίαν διὰ νομοθετήματος ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔδωκεν εἰς τὴν πολιτείαν νὰ ζητήσῃ διὰ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ ποιήσαντος τὸ κακούργημα, τοῦ φονέως, ἡ ἐκδίκησις, ἡ ἐπανόρθωσις αὕτη ἐπὶ εἰδικῆς τινὸς περιπτώσεως, ἐπὶ τοῦ φόνου εἰδικοῦ ἀτόμου, νὰ καταστραφῇ, αὐτὴ ἡ ἐκδίκησις νὰ μὴ δοθῇ εἰς τὴν πολιτείαν, ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτὴν, αὐτὸ ἦναι τὸ ζήτημα. Ἑπομένως, κύριοι, ἂν οἱ ποινικοὶ νόμοι ἦναι οἱ συντηροῦντες τὴν κοινωνίαν, στοχασθῆτε τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπονέμει εἰς τὸ κοινοβούλιον ὁποίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ κοινὸν δικαίωμα τοῦ νομοθέτου καὶ πόσον φοβερὸν εἶναι. Δὲν ὠφελεῖ λοιπὸν παντάπασι τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὅτι τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συντάττῃ νόμους ποινικούς· πρέπει δι’ ἄλλου τρόπου ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ δίδειν ἀμνηστείαν, καὶ τοιοῦτον μέσον δὲν ἔχει κανὲν, διότι πλὴν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος οὐδὲν ἄλλο ἤκουσα ν’ ἀναφέρῃ. Τὸ νομοθετικὸν σῶμα, κύριοι, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ πῶς τιμωρεῖται μία ἀξιόποινος πρᾶξις, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεπεράτωσε τὸν νόμον, οὐδεμίαν ἐξουσίαν ἔχει πλέον νὰ κανονίσῃ τὴν ἐκτέλεσίν του. Τὰ δικαστήρια περιλαμβάνουσι τὸν νόμον, καὶ τὰ δικαστήρια ἀποφαίνονται περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ· ἡ δὲ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος καὶ ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν καὶ ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικήν. Ἀπαιτεῖται ἑπομένως εἷς νόμος εἰδικὸς, προερχόμενος ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, ὁ ὁποῖος νὰ μεταβάλῃ αὐτὴν τὴν σχέσιν μεταξὺ δικαστικῆς ἐξουσίας, νομοτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ πολίτευμά μας ὑπάρχει μεταξὺ τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς νομοθετικῆς ἡ δικαστικὴ, ἀνεξάρτητος ἀπὸ τῆς μὲν, ἀνεξάρτητος ἀπὸ τῆς δὲ, ἀπαιτεῖται νὰ ἔλθῃ συντακτικὴ συνέλευσις, ἡ ὁποία νὰ εἴπῃ, ἔχει μολοντοῦτο τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων ἡ δεῖνα ἐξουσία καὶ νὰ σταματᾷ τὰς ἀποφάσεις ταύτας, ν’ ἀνατρέπῃ, νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἐκτέλεσίν των, ἢ ν’ ἀνατρέπῃ τ’ ἀποτελέσματά των. Ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος, ἀξιότιμε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν; Τὸ εἶπεν ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις; Ἐψήφισε μίαν τινὰ ἐξαίρεσιν κατὰ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἄλλην ἢ τὴν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων; Ἓν ἔργον ἔχομεν μόνον τῆς συντακτικῆς συνελεύσεως, ἓν μόνον προῆλθεν ἐκ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἔχομεν τὸ Σύνταγμα· ἐὰν δὲ ἡ συντακτικὴ συνέλευσις δὲν ἀπένειμε ῥητῶς τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς καμμίαν τῶν ἐξουσιῶν, πῶς πλάττετε σεῖς τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ τὸ ἀποδίδετε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Ὁ Βασιλεὺς, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἴδιος νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ, διατί δίδετε τὴν ἑρμηνείαν ταύτην; καὶ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον προσήκει πάντοτε εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἔρχεσθ’ νὰ τὸ ἀνταποδώσητε εἰς τὴν νομοθετικήν; ὅταν ἡ συντακτικὴ συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι ἀποστερεῖ, ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοῦ Βασιλέως τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ ἀποδίδῃ ἀμνηστείαν εἰς τὰ κοινὰ ἐγκλήματα, δὲν ἠννόει νὰ δυσπιστήσῃ πρὸς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος διεδέχθην κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία εἶχε γεννήσει δυσκολίας· ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς συνελεύσεως δὲν ἀναγνωρίζω ἄλλο τίποτε παρὰ τοῦτο· ἡ συνέλευσις ἡ συντακτικὴ ἀνεγνώρισεν, ὅτι καμμία ἀφορμὴ, καμμία αἰτία εὔλογος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἡ ὁποία νὰ δικαιολογήσῃ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων τὴν ἀμνηστείαν, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ὁ πραγματικὸς καὶ ὁ ἀληθὴς διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὴν συντακτικὴν συνέλευσιν κατηργήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἡ συνέλευσις ἐκείνη ἐσκέφθη, καὶ δὲν εὕρισκε κανένα λόγον, ὁ ὁποῖος νὰ ὑπαγορεύσῃ τὴν ἀμνηστείαν τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων· διότι τί εἶναι ἡ ἀμνηστεία, κύριοι; σκοπεῖ νὰ ἐμποδίσῃ ἓν πολὺ μεγαλείτερον κακὸν προσγινόμενον εἰς τὴν πολιτείαν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἀπὸ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ὁ νομοθέτης διὰ τῶν ποινῶν ἠθέλησε νὰ ἐπανορθώσῃ. Αἱ τοιαῦται περιστάσεις δὲν παρουσιάζονται εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Εἷς πολιτικὸς λόγος δύναται νὰ προκαλέσῃ μίαν στάσιν καὶ τὴν στάσιν ἐκείνην νὰ παρακολουθήσουν διάφοροι πράξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπόκεινται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ὁ πολιτικὸς λόγος δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ, καὶ δύναται νὰ ἐξαπλώσῃ τὴν ἐπιῤῥοήν του μέχρι πράξεων κοινῶν ἐγκλημάτων, καὶ αὐτὰς τὰς περιστάσεις, αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἀνεγνώρισεν ἡ συντακτικὴ συνέλευσις. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων δὲν ἀνεγνώρισεν ἡ συνέλευσις καμμίαν ἀνάγκην τοιαύτην, καὶ διὰ τοῦτο κατήργησεν ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπονέμειν ἀμνηστείαν εἰς τὰ κοινὰ ἐγκλήματα. Ἡ συνέλευσις εἶπεν, ὅστις, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς πολιτικὸς λόγος, χωρὶς νὰ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἐκ τῆς πολιτικῆς του ἰδέας, ἐκ τοῦ ἀναβρασμοῦ τῶν πολιτικῶν παθῶν, πράττει ἓν ἔγκλημα θὰ τιμωρηθῇ, θὰ τιμωρηθῇ πάντοτε. Οὔτε ἐνόμισεν ἡ συνέλευσις, ὅτι ἀφίνει κανὲν κενὸν, ἀφοῦ ἔδωκεν εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος· ἡ συνέλευσις ἐσυλλογίσθη, ἐὰν τέλος πάντων ἡ ἐπιείκεια ᾖναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν, τὸ μὲν ἔγκλημα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, πρέπει νὰ δικασθῇ, ἡ δικαστικὴ ἐξουσία πρέπει νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλην αὐτῆς τὴν δύναμιν καὶ ὅλην της τὴν δικαιοδοσίαν· ἔρχεται δὲ μετέπειτα ὁ ἀνώτατος Ἄρχων, καὶ ἐὰν ἴδῃ τὴν ποινὴν αὐστηρὰν, ἐὰν ἴδῃ τὰς συνεπείας τῆς καταδίκης προκαλούσας ἀδικίαν τινὰ, ἂς ἔλθῃ διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος νὰ ἐλαφρώσῃ, νὰ ματαιώσῃ τὴν ποινὴν, ἢ καὶ νὰ τὴν καταργήσῃ ὁλοτελῶς. Δὲν ἔδωκεν ὅμως τὸ δικαίωμα οὔτε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν, τοῦ ἀναστέλλειν τοὺς νόμους ἐπὶ κοινῶν ἐγκλημάτων. Διὰ τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα εἶναι ἀνάγκη τῳόντι νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι πολλάκις καὶ τὸ νὰ γίνῃ ἀνάκρισις, καὶ τὸ νὰ συλληφθῶσι, καὶ φυλακισθῶσιν οἱ εἰς πολιτικὸν ἔγκλημα ὑποπεσόντες, καὶ τὸ νὰ δικασθῶσιν, αὐτὰ ἴσα, ἴσα ἀποτελοῦσι τὸν κίνδυνον τῆς τάξεως· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει· τὸ ἔγκλημα δύναται ν’ ἀνακριθῇ, τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, ἡ ποινὴ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, ὁ Βασιλεὺς ἔπειτα δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος, ἐὰν βλέπῃ, ὅτι ὑπάρχει λόγος. Οὕτω πως κατήρτισεν ἡ συνέλευσις τὸ Σύνταγμα καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔλυσε τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀμνηστείαν καὶ τὴν χάριν. Ἑπομένως δὲν δύναμαι διόλου νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἴτε ἐνόμισεν, ὅτι εἰς συντακτικὴν συνέλευσιν μετεμορφώθη τὸ νομοθετικὸν σῶμα, καὶ ἑπομένως ἔχει ἐξουσίαν ἀνεπίδεκτον καταστολῆς καὶ ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, εἴτε ἐπίστευσεν, ὅτι καθὼς τὸ νομοθετικὸν σῶμα δύναται νὰ κατασκευάζῃ νόμους, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δύναται νὰ διατάσσῃ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν νόμων ἐπὶ εἰδικῶν περιστάσεων. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν αἱ γνῶμαι τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἤθελον γίνει δεκταὶ ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου κοινοβουλίου, ὅτι ἠθέλομεν ἔχει μίαν πολιτείαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ βεβαίως στοιχεῖα ὑποστηρίζοντα τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν πρόοδον. Ἄλλος εἶναι ὁ Βασιλεὺς καὶ ἄλλο εἶναι τὸ νομοθετικὸν σῶμα, τὸ νομοθετικὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀνανεοῦται κατὰ περιόδους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου συνέρχονται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἵστανται τόσον ὑψηλὰ, ὅσον ἵσταται ὁ Βασιλεὺς, ὁ ὁποῖος εἶναι αἰώνιος. Θὰ εἶναι δὲ λίαν ἐπικίνδυνον, ἐὰν εἰς τοιοῦτον νομοθετικὸν σῶμα ἠθέλομεν δώσει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ ἑκάστοτε εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, καὶ ἡ πλειοψηφία αὐτοῦ ν’ ἀποφαίνεται, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι νὰ τιμωρῶνται, οἱ μὲν ἄλλοι φονεῖς νὰ καρατομῶνται, ἀλλ’ ὁ δεῖνα φονεὺς καὶ ὁ δεῖνα δολοφόνος νὰ ἐξέλθωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐλεύθεροι.

§120ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. Ἰακωβάτος.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγιάννης.

§122Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς, διότι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἠθέλησεν, ἀναιρῶν ὅσα σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ, νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν συνεχῶς συμβαίνει αὐτῷ, ὅταν ταράττηται, νὰ ἀκολουθῇ. Φυσικώτατον πρᾶγμα εἶναι, κύριοι, νὰ διαφωνῶσιν οἱ ἄνθρωποι, φυσικώτατον εἶναι νὰ ἔχωσι διαφόρους γνώμας, ἀλλὰ δὲν εἶναι φυσικώτατον νὰ ὑποθέτωσιν, ὅτι ἐλέχθησαν γνῶμαι, ἢ ὅτι οἱ πρὸς αὐτοὺς ἀντιδοξοῦντες διενοήθησαν φρονήματα, γνώμας, λέγω, καὶ φρονήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐλέχθησαν· ἑπομένως δὲ νὰ ἔρχωνται νὰ πολεμῶσι τὰς ὑποτιθεμένας ταύτας γνώμας. Εἶναι δὲ πολλὰ ὀλίγον φυσικὸν καὶ πολλὰ ὀλίγον ἐπιτετραμμένον συζητοῦντες νὰ ὑποθέτωσιν, ὅτι οἱ ἀντιφρονοῦντες στεροῦνται τῶν ἁπλουστέρων γνώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συζητοῦσι τὰς ἐννοίας τῶν νόμων, καὶ μάλιστα τῶν θεμελιωδῶν. Ἠξεύρω, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶναι ἀρκετὰ ἐπιεικὴς νὰ μοὶ ἀποδώσῃ τὴν δύναμιν νὰ ἐννοῶ τὰ ὅρια τῆς συντακτικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς νομοθετικῆς· ἀλλ’ ὅταν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐδίσταζε περὶ τούτου, ἴσως ἤθελε μὲ ἀναγκάσει, νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι διστάζω νὰ παραδεχθῶ, ὅτι γνωρίζει τὴν διαφορὰν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Τὸ νομοθετικὸν σῶμα δὲν εἶναι νομοθετικὴ ἐξουσία, τὸ νομοθετικὸν σῶμα εἶναι μόνη ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι ἡ Βουλὴ, ἥτις ἀσκεῖ αὐτὴν μετὰ τοῦ βασιλέως. Ὁ κ. Δεληγιώργης εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ τὸ σύνταγμα ῥητῶς δὲν προσδιορίζει ὡς ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ τὸ ἀμνηστεύειν, ἕπεται ὅτι ἡ ἀμνηστεία δὲν ἔγκειται πλέον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἤθελεν ἔχει δίκαιον, ἂν ἔλεγε τοῦτο διὰ τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ δικαιώματα καὶ καθήκοντα ἄλλα παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ σύνταγμα ῥητῶς ἀπονέμει εἰς αὐτὴν, ἀλλὰ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει μόνον δικαιώματα καὶ καθήκοντα ὅσα τὸ σύνταγμα μόνα καὶ ῥητῶς ἀπονέμει, ἔχει δικαιώματα καὶ καθήκοντα ὅλα ὅσα ἔγκεινται εἰς τὴν φύσιν τῆς ἐξουσίας της, τὴν νομοθετικήν· ἑπομένως δύναται νὰ νομοθετῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἢ ῥητῶς ἐκανονίσθησαν ὑπὸ τοῦ συντάγματος, ἢ τὰ ὁποῖα ῥητῶς τὸ σύνταγμα δὲν ἀφῄρεσεν ἀπὸ αὐτήν. Τὸ σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος περιέχει διατάξεις καθαρῶς συντακτικὰς, ἀλλὰ ἐκτὸς τῶν καθαρῶν συντακτικῶν διατάξεων περιέχει καὶ διατάξεις νομοθετικάς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῶν συντακτικῶν διατάξεων, βεβαίως δὲν ἤθελον ὑποθέσει, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναιρέσῃ, νὰ μεταβάλῃ τὰς συντακτικὰς ταύτας διατάξεις. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῶν νομοθετικῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι εἰσήχθησαν ἐν τῷ συντάγματι, οὐδέποτε ἤθελον ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ αὐτὰς, ἀφοῦ ἅπαξ ἐτέθησαν ἐν τῷ συντάγματι. Ἀλλὰ ποῖος δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἄλλων περιπτώσεων;

§123ΣΑΡΡΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν.

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ λέγει ὁ βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας, ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν.

§125ΤΙΝΕΣ. Προχωρήσατε· μὴ δίδετε ἀπάντησιν.

§126Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἂν ἠθέλατε ἀπαιτεῖ ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ νομοθετῇ μόνον ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ῥητῶς τὸ σύνταγμα ἐμνημόνευσεν, ἐννοεῖται, ὅτι θέλετε σταματήσει ὄχι μόνον τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν. Καὶ ὅμως ἐν ὀνόματι τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἔρχονται ν’ ἀμφισβητήσουν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ στηριζόμενος ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ συντάγματος. Ἐννοῶ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους πολλάκις παρακολουθεῖ ἡ ἔκφρασις τῆς γνώμης σώματος πολυμελοῦς καὶ πολιτικοῦ, ὁποῖον εἶναι τὸ κοινοβούλιον, ἀλλὰ τάχα οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀναγκάσωσιν ὑμᾶς, νὰ μὴ ἀναγνωρίσητε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν της. Καὶ ἐνταῦθα οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουσιν, εἶναι ὀλιγώτεροι ἀπὸ τοὺς κινδύνους τοὺς ἄλλους, τοὺς ὁποίους θέλετε ἀπαντᾷ εἰς πᾶσαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλατε ἐπιχειρίσει νομοθετοῦντες μετὰ τοῦ βασιλέως. Οἱ συμβουλεύοντες ὑμᾶς, κύριοι, νὰ ἑρμηνεύσητε οὕτω πως τὸ σύνταγμα, σᾶς συμβουλεύουσι νὰ σταματήσητε τὴν ἐνέργειαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, νὰ τὴν σταματήσητε εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ῥητῶς ἐν τῷ συντάγματι περιέχονται, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε οὐδὲν ἄλλο· σᾶς συμβουλεύουσι δηλονότι νὰ σταματήσητε τὴν πρόοδον, τὴν ζωὴν τοῦ τόπου, καὶ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι πράττουσί τι ἐντελῶς ἀντισυνταγματικὸν, διότι ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀντικείμενα ἀνήκοντα εἰς αὐτὴν, καὶ ἀποδίδουσιν αὐτὰ εἰς τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς μόνην τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι οὔτε εὔλογον, οὔτε ὠφέλιμον, νὰ ἐξυπνᾷ τις καὶ νὰ ἐγείρῃ εἰς πᾶσαν στιγμὴν, ὅταν πρόκειται νὰ νομοθετήσῃ. Ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους, ὅταν κατεστάθησαν ὅλαι αἱ ἐξουσίαι ἐν τῇ πολιτείᾳ, ὑπνώττει· καὶ ἡ ἀπόδειξις τῆς προόδου τοῦ τόπου εἶναι ὁ παρατεταμμένος ὕπνος τῆς συντακτικῆς ἐξουσίας, τῆς κυριαρχίας τοῦ ἔθνους. Ἤθελεν εἶσθαι ἴσως μάταιον νὰ παραπονεθῶ ἀκόμη δι’ ἄλλο τι κατὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐλησμόνησεν, ὅ,τι ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι ἀνακοινόνω δι’ ὅσων εἶπον μόνον τὸ ἐμὸν φρόνημα, οὔτε γνωρίζω τί φρονοῦσιν οἱ συνάδελφοί μου· καὶ εἶχον δικαίωμα νὰ παραιτήσω εἰς τὰς βαθμίδας τοῦ βήματος τούτου τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὑπουργοῦ, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ φέρω φρόνημα ἐπὶ τῆς ἐννοίας διατάξεως τοῦ συντάγματος, καὶ μολονότι ῥητῶς ἐδήλωσα τοῦτο, μόλον τοῦτο ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἐδίστασε νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἀπορίαν του, πῶς, καί τοι ὑπουργός, δίδω τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὸ σύνταγμα· ἐλησμόνησεν, ὅτι δὲν εἶμαι μόνον ὑπουργός, ἀλλ’ εἶμαι καὶ βουλευτής, ὀφείλων νὰ ἐκφέρω τὸ φρόνημά μου, ὅταν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας διατάξεως τοῦ συντάγματος. Ἴσως ἡ λήθη του αὕτη ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτόν, διὰ νὰ δώσῃ ἄλλον τινὰ πολιτικὸν χαρακτῆρα εἰς τὴν ἔκφρασιν τοῦ φρονήματός μου. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ ἐπιθυμία του αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ, ἀφοῦ οὐδὲ κυβερνητικὸν ζήτημα πρόκειται, οὐδὲ περὶ φρονήματος τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἔχει.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰακωβάτος.

§128ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν προαγορεύσαντα.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μίλησης.

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Παράδοξόν τι, κύριοι, καὶ παράχορδον παρουσιάζει ὁμολογουμένως ἡ προκειμένη συζήτησις· διότι, ἐνῷ πρόκειται περὶ προνομίων οὐσιωδῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μου, βασιλικῶν, ἡ ἀντιπολίτευσις μάχεται ὑπὲρ τῆς τηρήσεως αὐτῶν, ἀπέναντι ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐγκαταλιμπάνει......

§131ΖΑΪΜΗΣ. Ποίων ἡγεμονικῶν προνομίων; Τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως διὰ τὴν ἀμνηστείαν τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων τίς τὸ ἀμφισβητεῖ; Ἐδὼ πρόκειται περὶ ἀμνηστείας τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων. Διὰ νὰ κάμετε ἕνα λόγον, τὸ ἐλάβετε αὐτὸ ὡς ἐπιχείρημα. (θόρυβος).

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι θορυβοῦν καὶ κραυγάζουν, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργός, ὅστις τόσον κοινοβουλευτικῶς μὲ διακόπτει, ἂν εὐαρεστηθοῦν νὰ μὲ ἀκούσουν μέχρι τέλους, καὶ θελήσουν νὰ πεισθοῦν, θὰ συνομολογήσουν μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ χάρις καὶ ἡ ἀμνηστεία εἶναι προνόμια οὐσιωδῶς βασιλικὰ, καὶ ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐξουσίαν τοῦ κράτους εἶναι ποτὲ δυνατὸν ν’ ἀνήκωσιν. Ἂν δὲ τοῦτο ἀποδειχθῇ, δικαιοῦμαι, μοὶ φαίνεται νὰ εἴπω, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ἀποκρούοντες καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀντιποίησιν τῶν δικαιωμάτων τούτων ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἡμεῖς προμαχοῦμεν ὑπὲρ τῶν βασιλικῶν προνομίων ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες ἦσαν κεκλημένοι ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των νὰ πράξωσι τοῦτο. Ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως, κύριοι, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐξάγεται καταφανῶς, ὅτι διὰ μὲν τοῦ 1 ἄρθρου αὐτοῦ ὁρίζεται ἄφεσις ποινῆς, διὰ δὲ τοῦ 2 διατάσσεται ἀναστολὴ τῆς δικαιοσύνης· τουτέστιν ἐν μὲν τῷ 1 ἄρθρῳ δίδεται χάρις εἰς καταδικασθέντας, ἐν δὲ τῷ 2 δίδεται ἀμνηστεία εἰς ὑποδίκους. Τοῦτο εἶναι φανερὸν καὶ ἀναμφισβήτητον, καὶ οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης τὸ ἀπέκρυψε προχθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1 ἄρθρου, οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τὸ ἀποκρύπτει σήμερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 2. Πρόκειται λοιπὸν ἀνενδοιάστως, ἀναντιῤῥήτως, ν’ ἀπονείμωμεν διὰ νόμου χάριν ἅμα καὶ ἀμνηστείαν. Ἀλλ’ ἡ χάρις καὶ ἡ ἀμνηστεία εἰς ποίαν τῶν ἐξουσιῶν τοῦ κράτους ἀνήκουσι κατὰ τὸ σύνταγμα; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα καθαρῶς τεθειμένον. Προχθὲς ὁ κ. Πετσάλης ἠγωνίσθη, κύριοι, ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ χάρις δύναται νὰ ἐνασκηθῇ καὶ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ, μολονότι τὸ ἤκουσα μετὰ προσοχῆς, ὁμολογῶ ὅμως ὅτι ἐκ τῶν λόγων του οὐδὲν ἄλλο κατώρθωσα νὰ ἐννοήσω, εἰμὴ τὸ ἁπλοϊκὸν τοῦτο καὶ ἰδιόῤῥυθμον ἐπιχείρημα, ὅτι τίποτε δὲν πειράζει νὰ ἐνασκήσῃ τὴν χάριν καὶ ἡ Βουλή. Τίποτε βέβαια ἐκτὸς τῆς λογικῆς καὶ τοῦ συντάγματος! Σήμερον δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἐπιτηδειότερος παλαιστὴς τοῦ συναδέλφου του, ἐξηντλήθη συνδυάζων καὶ ἑρμηνεύων σωρείαν τινὰ ἄρθρων τοῦ συντάγματος, καὶ ἵδρωσεν ἀγωνιζόμενος νὰ ἐξαγάγῃ ἐντεῦθεν τὸ βεβιασμένον συμπέρασμα, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων δὲν κατηργήθη, ὡς ἐφρόνει μέχρι τοῦδε ὅλος ὁ κόσμος, ὑπὸ τῆς τελευταίας Συνελεύσεως, ὄχι· ἀλλ’ ὑφίσταται καὶ νῦν πλῆρες, ἀκέραιον, καὶ ἐνασκεῖται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι ὄρεξιν δὲν ἔχω, οὔτε τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πετσάλη ν’ ἀνασκευάσω, οὔτε τὸν κ. Δεληγιάννην ν’ ἀκολουθήσω εἰς τοὺς λεπτοὺς καὶ ἐπιτηδείους συνδυασμοὺς τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ συντάγματος· θὰ τραπῶ ἄλλην ὁδόν. Θὰ προσβάλω καὶ τώρα τὴν θεωρίαν ταύτην κατὰ μέτωπον, ὅπως τὸ ἔπραξα ἄλλοτε ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως· διότι τὴν θεωρῶ ἀνατρέπουσαν αὐτὰς τὰς βάσεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος· Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὅτι μία τῶν βάσεων τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, εἷς τῶν διακριτικῶν ὅρων πάσης ἐλευθέρας πολιτείας εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ ἐνασκήσῃ εἴτε τὴν χάριν, εἴτε τὴν ἀμνηστείαν, ποῦ μένει, παρακαλῶ, ἢ ποίαν ἔννοιαν ἔχει πλέον ἡ θεμελιώδης αὕτη ἀρχὴ τοῦ συντάγματος; Δὲν ἐπέρχεται προδήλως σύγχυσις μεταξὺ τῆς δικαστικῆς καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας; Δὲν ἐπεμβαίνει ἀποτόμως ἡ τελευταία εἰς τὰ καθήκοντα, εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς πρώτης; Βεβαίως· διότι διὰ μὲν τῆς χάριτος καταστρέφονται τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπαγγελθείσης ἤδη ποινῆς, διὰ δὲ τῆς ἀμνηστείας ἀναστέλλεται, σταματᾷ ἡ ἐνέργεια αὐτὴ τῆς δικαιοσύνης. Εἰς ἀμφοτέρας λοιπὸν τὰς περιστάσεις συγχέονται αἱ δύω αὗται ἀνεξάρτητοι ἐξουσίαι, καὶ ἡ μία ὑποδουλώνει τὴν ἄλλην. Εἶναι τοῦτο ἢ ὄχι φανερὰ ἀνατροπὴ τῶν βάσεων αὐτῶν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος; Ἴσως μοὶ ἀντιτάξουν, ὅτι ἡ αὐτὴ σύγχυσις ἐπέρχεται μεταξὺ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς δικαστικῆς, καὶ ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἐνασκῇ τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος καὶ ἀμνηστείας. Ἀλλ’ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι διόλου σπουδαία· διότι ὁ Βασιλεὺς δὲν εἶναι μόνον ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ συνάμα καὶ μέτοχος τῆς νομοθετικῆς καὶ ἀνωτάτη κορωνὶς τῆς δικαστικῆς. Ὡς τοιοῦτος δὲ διακρίνεται ἀπὸ ἑκάστης τῶν τριῶν τούτων ἐξουσιῶν, καὶ ἔχει ἰδίαν τινὰ ἀποστολὴν πολὺ σοβαρὰν ἐν τῇ συνταγματικῇ πολιτείᾳ. Ποία ἡ ἀποστολὴ αὕτη; Θὰ σᾶς ἐκθέσω αὐτὴν μὲ δύω λέξεις. Τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, κύριοι, εἶναι πολιτικὸς μηχανισμὸς σύνθετος καὶ πολύπλοκος, καὶ ὡς τοιοῦτος ἄλλων μὲν ἐπέσυρε τὸν θαυμασμόν, ἄλλων δὲ τὴν περιφρόνησιν. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν τοῦ πολιτικοῦ τούτου μηχανισμοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἐξεύρωμεν τὸ πνεῦμα καὶ τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ, διότι ζῶμεν ὑπὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι κατ’ αὐτὸ νὰ ῥυθμίσωμεν καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὰς πράξεις ἡμῶν. Ἐν τῷ συνταγματικῷ πολιτεύματι αἱ καθεστηκυῖαι πολιτικαὶ ἀρχαὶ λειτουργοῦσιν ἀνεξαρτήτως ἐντὸς ἰδιαιτέρου ἑκάστη κύκλου, ὡς ἰδιαίτερος μηχανισμός, ἅπασαι δὲ ὁμοῦ συλλειτουργοῦσι καὶ συνεφάπτονται ἐναρμονίως πρὸς ἕνα κοινὸν σκοπόν, ὅστις εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ αὐθαιρέτου καὶ αὐτοβούλου καὶ ἡ ἐπικράτησις ἐν τῇ πολιτείᾳ μόνον τοῦ ἀληθοῦς καὶ τοῦ δικαίου. Ὑπεράνω τῶν πολιτικῶν τούτων ἐξουσιῶν ἵσταται ὁ συνταγματικὸς Βασιλεύς, ὡς ὑπέρτατος ἐπόπτης καὶ μετριαστὴς modérateur, ἐπιτηρῶν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν, μετριάζων τὸ τυχὸν ὑπερβάλλον ἢ τὴν ἐκτροπὴν ἑκάστης καὶ ἐπαναφέρων μεταξὺ αὐτῶν τὴν ἁρμονίαν, ὁσάκις δι’ οἱονδήποτε λόγον παραβλαφθῇ αὕτη ἢ χαλάσῃ. Ἰδοὺ ἡ κυρία ἀποστολὴ τοῦ Βασιλέως ἐν τῷ συνταγματικῷ πολιτεύματι, ἀποστολὴ ὁμολογουμένως ὑψηλή, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀκροσφαλὴς, ἀπαιτοῦσα καὶ διάνοιαν εὐρεῖαν καὶ πεφωτισμένην καὶ ἀρετὰς σπανίας καὶ ἐκτάκτους. Τοιαύτην ἀποστολὴν ἔχων ὁ Βασιλεὺς, εἶναι περιβεβλημένος ὑπὸ τοῦ συντάγματος καὶ μὲ τὰ ἀναγκαῖα δικαιώματα πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῆς, καὶ ταῦτα καλοῦνται ἡγεμονικὰ προνόμια. Οὕτως ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἂν αὕτη δι’ αὐτοβούλου ἐνεργείας παραβλάπτῃ προσωρινῶς τὴν γενικὴν ἁρμονίαν ἢ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας. Δύναται προσέτι καὶ νὰ διαλύσῃ αὐτὴν, καὶ νὰ κάμῃ ἔκκλησιν εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ, ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν αὐτόβουλον αὑτῆς ἐνέργειαν. Ἡ χρῆσις δὲ, κύριοι, τῶν προνομίων τούτων οὐδόλως θεωρεῖται οὔτε ὡς σύγχυσις ἐξουσιῶν, οὔτε ὡς ἐπέμβασις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὰ καθήκοντα τῆς νομοθετικῆς. Ἐπίσης ἂν ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ δύναται ἐνεργοῦσα νὰ παραβλάψῃ γενικὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, ἢ ἐνεργήσασα ἤδη παρεξέβη τῶν ἐπιεικῶν ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης, ὁ Βασιλεὺς μετριάζει καὶ ταύτης τὸ ὑπερβάλλον καὶ τὴν αὐστηρὰν ἐνέργειαν, εἴτε ἀναιρῶν ἢ μετριάζων διὰ τῆς χάριτος τὴν ἀπαγγελθεῖσαν ἤδη ποινὴν, εἴτε σταματῶν διὰ τῆς ἀμνηστείας τὴν ἐνέργειαν τῶν δικαστηρίων. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡ χάρις καὶ ἡ ἀμνηστεία, ὅπως καὶ ἡ διακοπὴ καὶ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, εἶναι δικαιώματα οὐσιωδῶς βασιλικὰ, οὔτε δύνανται νὰ ἐξασκηθῶσιν ἐν συνταγματικῷ πολιτεύματι ὑπ’ ἄλλης τινὸς ἐξουσίας οἱασδήποτε. Δὲν εἶναι δὲ διόλου ἰσχυρὸν τὸ ἐναντίον παράδειγμα τοῦ κοινοβουλίου τῆς Ἀγγλίας, διότι τὸ ἀγγλικὸν κοινοβούλιον δὲν ἔχει μόνον νομοθετικὴν, ἀλλὰ καὶ συντακτικὴν ἐξουσίαν, εἶναι ἑπομένως παντοδύναμον, ἔχον τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς πάντα καὶ νὰ πράττῃ τὰ πάντα, ἐκτὸς μόνον, καθὼς λέγουν οἱ Ἄγγλοι, νὰ μεταβάλῃ τὸν ἄνδρα εἰς γυναῖκα. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ἡ συντακτικὴ ἐξουσία, διατυπωθεῖσα ἅπαξ διὰ παντὸς εἰς Σύνταγμα ὁριστικὸν καὶ ἀμετάβλητον, ἀργεῖ καὶ ἠρεμεῖ, ὡς καὶ παρ’ ἅπασι τοῖς συνταγματικοῖς ἔθνεσι τῆς ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης. Παρακαλῶ ὅμως, κύριοι, νὰ μὴ παρεξηγηθῶ. Λέγων βασιλικὰ δικαιώματα ἢ βασιλικὰ προνόμια, οὐδόλως ἐννοῶ ν’ ἀποκλείσω ἐπ’ αὐτῶν πάντα οἱονδήποτε ἔλεγχον, ὡς ἠξίωσάν τινες ἐσχάτως παρ’ ἡμῖν· διότι ἐξουσία ἀνεξέλεγκτος οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν, ἢ ἀπολυτισμὸς, οὐσιωδῶς ἀντικείμενος εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, δὲν θέλει νὰ ὑπάρχῃ εἰς κανὲν μέρος τὸ αὐθαίρετον καὶ ἀπόλυτον. Ὅσον ὑψηλὰ, ὅσον σεμνὰ εἶναι τὰ προνόμια ταῦτα, τοσοῦτον ἡ χρῆσις αὐτῶν πρέπει νὰ συνοδεύηται πάντοτε ὑπὸ τοῦ ἐλέγχου, διὰ νὰ γίνεται μετὰ μεγίστης περισκέψεως καὶ εὐλαβείας, καὶ νὰ ἐμπνέηται πάντοτε ὑπὸ μεγάλων καὶ πραγματικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτου, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τῶν ἐφημέρων ὑπαγορεύσεων τυφλοῦ καὶ ἀλόγου φατριασμοῦ. Τὴν εὐθύνην δὲ τῆς προσηκούσης χρήσεως τῶν βασιλικῶν τούτων προνομίων, ἴσως καὶ τῶν ἄλλων δικαιωμάτων τῆς καθαρᾶς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὑπέχει ἀπέναντι τῆς Βουλῆς ὁλόκληρον τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον καὶ προσυπογράφει τὰ περὶ αὐτῶν σχετικὰ διατάγματα. Οὕτως ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι συγκιρνῶνται καὶ συμμετριάζονται ἐν τῷ συνταγματικῷ πολιτεύματι, καὶ οὐδαμοῦ ἀπαντᾶται ἐν τῇ πολιτείᾳ τὸ ἀπόλυτον καὶ αὐθαίρετον. Τοιαύτη, κύριοι, εἶναι ἡ ἀληθὴς θεωρία περὶ τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀμνηστείας, καὶ τὴν θεωρίαν ταύτην καθιέρωσε καὶ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τοῦ σχετικοῦ αὐτοῦ ἄρθρου. Εἶναι λοιπὸν πρόδηλον, ὅτι ἡ τελευταία συντακτικὴ Συνέλευσις, ἡ περιορίσασα τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας ἐπὶ μόνον τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων, δὲν ἐνόησε διόλου ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ἐνάσκησιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων, ὄχι· ἀλλ’ ἠθέλησεν ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ καταργήσῃ ἐπ’ αὐτῶν τὴν χρῆσιν τῆς ἀμνηστείας. Οὐδὲν πλέον. Δὲν ἐξετάζω, ἂν ὀρθῶς ἢ ὄχι ἐσκέφθη καὶ ἔπραξεν· ἡ περὶ τούτου γνώμη μου εἶναι γνωστὴ, διότι ἐπολέμησα τὸν περιορισμὸν τοῦτον ἐν τῇ Συνελεύσει· ἰσχυρίζομαι ὅμως καὶ βεβαιῶ, ὅτι τοῦτο καὶ οὐχὶ ἄλλο ἐνόησεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη· διατί; διότι, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξιοθρήνητον κατάχρησιν, ἥτις ἐπὶ τῆς προκατόχου δυναστείας εἶχε γίνει τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας, ἠθέλησε νὰ θέσῃ φραγμὸν ἐν τῷ μέλλοντι, μὴ ἐπιτρέπουσα πλέον τὴν ἀμνήστευσιν τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων. Ἰδοὺ τί ἀληθῶς ἐνόησε καὶ ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις. Ἡ ἐναντία δὲ, κύριοι, ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ζητοῦν σήμερον νὰ δώσουν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἡ ἐναντία θεωρία, τὴν ὁποίαν ζητοῦν νὰ ἐγκαινιάσουν, εἶναι προδήλως σφαλερὰ καὶ λίαν ἐπικίνδυνος. Πρὸ πάντων ἡ καινοφανὴς αὕτη θεωρία δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν· διότι, ἂν ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις ἐνόει ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀμνηστείαν τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων, τί τὴν ἐμπόδιζε, παρακαλῶ, ν’ ἀναγράψῃ ῥητῶς ἐν τῷ Συντάγματι τὸ δικαίωμα τοῦτο; Καὶ ὅμως οὐδαμοῦ φαίνεται καθιερωμένον τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Τὸ ἄρθρον 39 τοῦ Συντάγματος ῥητῶς ἀποδίδει ἀμφότερα τὰ δικαιώματα τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀμνηστείας εἰς τὸν Βασιλέα, περιορίζεται δὲ μόνον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἀμνηστεία δὲν δύναται νὰ ἐνασκηθῇ εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Πῶς δύναται, ἐρωτῶ, νὰ ἐξαχθῇ ἐντεῦθεν λογικῶς, ὅτι ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας ἐδόθη εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Τοῦτο δι’ ἐμὲ εἶναι ἐντελῶς ἀκατάληπτον. Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι τοιαῦτα δικαιώματα ῥητῶς πάντοτε καθιεροῦνται εἰς τὰ Συντάγματα, καὶ δὲν ἐξάγονται διὰ βεβιασμένων ἐπιχειρημάτων καὶ διὰ συμπερασμάτων, Tirès par les cheveux, ὡς λέγουν οἱ Γάλλοι. Ἔπειτα, κύριοι, ἡ θεωρία τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν....

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος· τὸ εἶπον δύω φοράς.

§134ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ μοὶ κάμνετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, σᾶς λέγω, ὅτι ἔχετε καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπουργοῦ. Ὅταν δὲ πρόκειται περὶ προνομίων, θεωρουμένων κοινῶς βασιλικῶν, εἶσθε ἐνταῦθα πρὸ πάντων ἀντιπρόσωπος τοῦ Βασιλέως.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως βασιλικῶν προνομίων· δὲν σπουδαιολογεῖτε.

§136ΜΙΛΗΣΗΣ. Πιθανὸν νὰ μὴ σπουδαιολογῶ, θεωρῶν βασιλικὰ προνόμια τὴν χάριν καὶ τὴν ἀμνηστείαν· τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐν τῇ Συνελεύσει ὑπερασπίσθην τὴν αὐτὴν γνώμην καὶ σεῖς εἶσθε τότε σύμφωνος, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη· ἔκτοτε ἐγὼ μὲν ἔμεινα στάσιμος, σεῖς δὲ προωδεύσατε.—Ἡ θεωρία, λέγω, κύριοι, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων ἀντιμάχεται ἄντικρυς πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξεν ἡ τελευταία Συνέλευσις, περιορίσασα τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου μόνον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων· εἶναι τῳόντι φανερὸν, ὅτι διὰ τῆς μετατοπίσεως τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, αἱ καταχρήσεις, ἀντὶ νὰ περισταλῶσιν, ἤθελον μάλιστα ἐπεκταθῆ εἰς βαθμὸν σκανδαλώδη. Ἄλλως δὲ ἡ χρῆσις αὐτοῦ, ἐπερχομένη τῇ προτάσει παντὸς βουλευτοῦ καὶ μετὰ δημοσίαν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ, ἤθελεν ἐκθέσει τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς ἐξουσίας. Τίς δὲν βλέπει τῳόντι, ὅτι τὸ σεμνὸν τοῦτο δικαίωμα, οὕτω καταβιβαζόμενον καὶ διαχειριζόμενον, ἤθελε καταντήσει ὄργανον ἱκανοποιήσεως ἐφημέρων καὶ ποταπῶν συμφερόντων ἐκ μέρους τῆς πολιτικῆς μερίδος, ἥτις θὰ ἔχῃ ἑκάστοτε τὴν ὑπεροχὴν ἐν τῇ Βουλῇ; Τίς δὲν αἰσθάνεται, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν πάσης προτάσεως περὶ ἀπονομῆς ἀμνηστείας εἰς κοινὸν ἐγκληματίαν, καὶ ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀπολέσει τὸ ἀξίωμα αὐτῆς ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ καὶ ἡ ἠθικὴ δύναμις τῆς πολιτείας ἐν γένει ἤθελεν ἐντελῶς χαλαρωθῆ; Ἐκτὸς τούτου κατὰ τὴν ἐναντίαν θεωρίαν, τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας διχοτομεῖται εἰς δύω, ὅπως διχοτομεῖται καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης εἰς βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος καὶ εἰς ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν, καὶ ἐπὶ μὲν τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων ἐνασκεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἐπὶ δὲ τῶν ἰδιωτικῶν ἐνασκεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, εἶναι πρωτοφανὲς, εἶναι τερατῶδες, καὶ διὰ νὰ κύψωμεν ἀπέναντι τοιούτου παραλογισμοῦ, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ εἴχομεν ἀπέναντί μας ῥητὴν, ἀναντίῤῥητον διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ὄχι ἑρμηνείαν βεβιασμένην, ἑρμηνείαν ἄντικρυς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς τοῦ δημοσίου δικαίου. Ἄλλως δὲ τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα δὲν παρουσιάζονται συνήθως μόνα, ἀλλ’ ἐνσαρκοῦνται εἰς ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, εἰς φόνους, εἰς ἐμπρησμοὺς, εἰς ἀναιρέσεις, εἰς δῃώσεις κτλ. Πῶς θέλει γίνει λοιπὸν, κύριοι, ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων, ὥστε ἐκεῖνα μὲν ν’ ἀμνηστεύσῃ ὁ Βασιλεὺς, ταῦτα δὲ ἡ Βουλή; Ἐπὶ τέλους, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ᾖναι παροῦσα, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ δοθῇ ἀμνηστεία, τί πρέπει νὰ γίνῃ; πρέπει νὰ συγκληθῇ ἐκτάκτως, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμά της τοῦτο; πρέπει νὰ περιμείνωμεν τὴν τακτικήν της σύνοδον; ἀλλ’ ἂν ᾖναι ἀνάγκη κατεπείγουσα, ἂν αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιδέχωνται ἀναβολὴν, τί ποιητέον τότε; Βλέπετε, κύριοι, εἰς ποῖα ἀτοπήματα περιπίπτομεν, ἅμα ὡς ἐκτραπῶμεν ἀπὸ τῆς εὐθείας ὁδοῦ. Πιστεύσατέ μοι δὲ, διότι ὁμιλῶ εἰλικρινῶς, πιστεύσατέ μοι, ὅτι μόνον ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ γεννηθῶσι παρόμοια ζητήματα. Ἡ ἐπιστήμη τοῦ δημοσίου δικαίου ἔχει καὶ αὕτη τὰ ἀξιώματά της, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὅπως συνειθίζει νὰ λέγῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, νὰ τίθενται εἰς σπουδαίαν ἀμφισβήτησιν ὑπὸ σπουδαίων ἀνθρώπων, εἶναι ἀξίωμα κοινῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ἡ χάρις καὶ ἡ ἀμνηστεία εἶναι οὐσιωδῶς προνόμια τοῦ Βασιλέως, μόνον δὲ εἰς τὸν τόπον τοῦτον ἠδύναντο νὰ ἀμφισβητηθῶσι, καὶ τοῦτο διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, φαίνεται, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι πρότυπον Βασίλειον κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προνόμια εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν.

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω, βασιλικὰ δικαιώματα· ἀλλ’ ἡ ἐπιστήμη τὰ οὐσιωδῶς βασιλικὰ δικαιώματα ὀνομάζει βασιλικὰ προνόμια· Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι εἴτε βασιλικὰ προνόμια, εἴτε βασιλικὰ δικαιώματα τὰ ὀνομάσετε, ταῦτα, ὡς καὶ ὅλα τῶν λοιπῶν ἐξουσιῶν τὰ δικαιώματα, ἀποῤῥέουν κατὰ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, ἐκ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας· διότι ἐν κεφαλίδι τοῦ περὶ συντάξεως τῆς πολιτείας μέρους τοῦ συντάγματος εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ γενικὴ καὶ θεμελιώδης διάταξις, καθ’ ἣν ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι τοῦ κράτους πηγάζουσιν ἐκ τοῦ ἔθνους.

§139Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τοσοῦτον παρωξύνθη, ὥστε ἀπεφάσισε νὰ καταπολεμῇ συστηματικῶς οὐ μόνον τὰ ἀντικείμενα, ἅτινα νομίμως εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σύνταγμα, καὶ νὰ φέρῃ θεωρίας ἀνατρεπτικὰς πάσης συνταγματικῆς θεωρίας, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προέβη, ὥστε νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι τερατουργήματα ὅσα γίνονται ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ βεβαίως ἡ λέξις ἀναφέρεται εἰς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον. Ἄτοπον εἶναι ὁ εἷς νὰ νομίζῃ, ὅτι ἡ ἰδέα του εἶναι ἡ μόνη ὀρθὴ εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὅτι ἂν ἄλλος ἀντιδοξῇ, αὐτὸς λέγεται τερατουργός· νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ ἐκτὸς τῆς συζητήσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς καὶ ἐκτὸς τῆς ἐθιμοταξίας. Πολὺ μᾶλλον θὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τοὺς λόγους μου, ὅταν ἀκούσῃ ἀναπτυσσόμενον τὸ θέμα τοῦτο ἐνώπιον αὐτῆς· διότι μέχρι τοῦδε ὑπῆρξεν ἕνας κυκεὼν ἰδεῶν, οὐδὲ ἀκόμη τὸ θέμα ἐτέθη ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὑτοῦ ἔποψιν. Ὅταν ἐπρόκειτο τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα νὰ συζητηθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κύριος Κουμουνδοῦρος εἶπε· τὸ πρῶτον ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἔχει καλῶς, τὸ δεύτερον εἶναι κακὸν, λοιπὸν τερατουργὸς καὶ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος· ἔρχεται ὁ βουλευτὴς Κρανείων κύριος Μεταξᾶς καὶ λέγει ὄχι, τὸ πρῶτον ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κακὸν, τὸ δεύτερον εἶναι καλὸν, τερατουργὸς καὶ αὐτὸς, ἔρχεται ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ σεβαστός μοι φίλος κύριος Δεληγεώργης καὶ ἀποδοκιμάζει καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, λοιπὸν τερατούργημα καὶ αὐτὸς εἰσάγει ἐντὸς τῆς Βουλῆς· δὲν πρέπει, νομίζω, οὕτω νὰ ἐκφραζώμεθα ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν ἄλλων· ὅταν ὑπάρχῃ καλὴ πίστις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὰς ἀγορεύσεις, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐκεῖνο ἢ τοῦτο εἶναι τερατούργημα. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κύριος Κωνσταντᾶς ἐπρότεινε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· ἀφορᾷ δὲ νόμον μεταβατικὸν, καὶ ἂν ἤθελον προσέξει εἰς αὐτὸ οἱ ἔντιμοι προλαλήσαντες, βεβαίως δὲν ἤθελον περιπέσει εἰς τὴν πλάνην· καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ δύναμιν μεταβατικὴν, διότι ἀναφέρεται εἰς ἐποχὴν, ἐπίσης μεταβατικὴν, καὶ τοῦτο τὸ ἐλησμόνησαν οἱ προαγορεύσαντες. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ ἀμνηστεύονται τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς τὸν νομὸν τῆς Ἀχαϊοήλιδος, ἢ τῆς Εὐβοίας· ἐνθυμηθῆτε ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἀναφέρεται εἰς τὴν μεταβατικὴν ἐποχὴν τῆς προστασίας καὶ τῆς μεταβάσεως τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν Ἑλλάδα· βεβαίως ἐνταῦθα θὰ εἰπῆτε, ὅτι κἄτι τι τρέχει, κἄτι σημαίνει· κατηργήθη μία νομοθεσία, ἦλθεν ἑτέρα, ἐκ τούτου δὲ ἐπῆλθεν ἀνωμαλία τις, καὶ τὰς ἀνωμαλίας πρέπει διὰ νόμου νὰ θεραπεύσωμεν. Ὅταν δὲ ἡ Βουλὴ ὑποθέτῃ ὡς ἀληθῆ τὰ λεγόμενα, δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν· ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀμνηστείας, ἢ περὶ χάριτος. Πρέπει νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ τὴν κατάργησιν μιᾶς νομοθεσίας καὶ ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴν μιᾶς ἄλλης· λοιπὸν ὑπάρχει ἀνάγκη θεραπείας ἢ δὲν ὑπάρχει; Προχωρῶ καὶ περαιτέρω. Τὸ ζήτημα, ὡς τὸ ἔθεσεν ἡ ἀντιπολίτευσις, εἶναι ζήτημα πολιτικὸν, καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀπέχουν πόῤῥω ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν οἱ λέγοντες τοῦτο. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικὸν, οὐδὲ πολιτειακὸν, εἶναι καθόλου τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, δὲν εἶναι δὲ οὐδὲ ζήτημα συνταγματικὸν, ὡς ἐνόμισάν τινες, ὅτι ἐπικαλούμενοι τὸ σύνταγμα ἠδύναντο νὰ φθάσουν εἰς τὸν σκοπόν των καὶ νὰ παραβλέψουν τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως. Ἤδη, ὅτε γίνεται ἡ συζήτησις αὕτη, ἐπεψηφίσθη τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου· ἠδύναντο δὲ ν’ ἀντιτείνουν τὸ λεγόμενον τῶν Ἑπτανησίων, τὸ ἀπροχώρητον τῆς συζητήσεως· σεῖς ὅμως, οἱ ὁποῖοι ἐπεκυρώσατε τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς προτάσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει, ὡς νομίζετε, ὅτι χαρίζονται τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου, σεῖς ἔρχεσθε τώρα λέγοντες, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τοῦ λαθρεμπορίου ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ τίποτε· ἀλλ’ ἢ ἔπρεπε κατ’ ἀρχὴν νὰ πολεμήσητε τὸ νομοσχέδιον ἢ ἅμα παρεδέχθητε καὶ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον, τὸ δεύτερον εἶναι συνέπεια καὶ δὲν δύνασθε ν’ ἀντιτείνετε εἰς αὐτὸ, διότι ἄλλως θ’ ἀντιφάσκητε πρὸς ὑμᾶς αὐτούς· καὶ ἤδη τὰ πράγματα καὶ τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας μᾶς ἐφέρατε, θέλω ἀμέσως καταθραύσει. Ἐγένετο λόγος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιέχει δύο ἀρχὰς, τὴν ἀρχὴν τὴν περὶ χάριτος καὶ τὴν περὶ ἀμνηστείας. Καὶ τῳόντι ἅμα ἀνέγνωσεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, κύριος Κουμουνδοῦρος, τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, εἶπε, τοῦτο ἀποβλέπει ἀμνηστείαν· θέλω λοιπὸν νὰ μάθω, ἔχει ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ, ναὶ ἢ ὄχι; Καὶ ἀμέσως εἶπον ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους εἶπεν ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου κύριος Δεληγεώργης. Ἄ! ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος λέγει ταῦτα, διότι σκοπεύει νὰ τὰ μεταχειρισθῇ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι διὰ τοὺς σκοπούς του. Ὁ κύριος Δεληγεώργης εἶπεν, ἂν καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν, δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ καταντήσῃ τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ εἴτε τὸ ἓν εἴτε τὸ ἄλλο, τὸ ζήτημά μας εἶναι ἂν αὐτὸ τὸ ἄρθρ. περιέχῃ τὴν περὶ ἀμνηστείας ἀρχὴν, καὶ ἂν ἡ περὶ ἀμνηστείας ἀρχὴ ἐμπεριέχεται ἐντὸς τοῦ συντάγματος ὡς ἀποδιδομένη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Εἶναι δύο πράγματα ὅλως διακεκριμένα, καὶ ὁπωσδήποτε ἂν ᾖναι δὲν πταίει οὔτε ἡ Βουλὴ, οὔτε ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία. Ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν, δὲν δύναται π. χ. ἓν ὑπουργεῖον νὰ βάλῃ τοὺς φίλους του νὰ κάμουν κακουργήματα ὑποσχόμενον εἰς αὐτοὺς, ὅτι θέλει τοὺς ἀμνηστεύσει; ἂς ἴδωμεν, εἶναι ἐντὸς τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας ἀποδιδόμενον εἰς τὴν Βουλὴν ἢ ὄχι; Φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι. Ἡ Βουλὴ νομοθετικῶς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ καὶ δὲν εἶναι ἰδική μου ἰδέα, μὴ νομίσητε, ὅτι θέλω νὰ κάμω κατάχρησιν ἢ πνεύματος ἢ εὐφυΐας ἢ ἐπινοίας, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν εἶναι συνταγματικὸν, τροποποιούμενον ὅμως κατὰ τοὺς ὅρους αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει· ὑποθέσατε, ὅτι δὲν ὑπῆρχε ἐν τῷ Συντάγματι τὸ ἄρθρον 35, τὸ ἀποδίδον τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ συγχρόνως τοῦ ἀμνηστεύειν μόνον τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα, εἶχε ἢ δὲν εἶχεν ὁ Βασιλεὺς τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ ἔστω καὶ ὅλα τὰ ἐγκλήματα; τὸ εἶχε· διότι εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη ὁ Βασιλεὺς καὶ ἄνευ τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ ἄρθρου 35 ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμνηστεύσῃ πᾶν εἶδος ἀδικήματος. Εἰς τὸ συνταγματικὸν κράτος οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, καὶ ἂν κάμουν κακὴν χρῆσιν εἶναι ὑπεύθυνοι αὐτοὶ, ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐνεργῇ διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν ὑπουργῶν του. Σᾶς φέρω δὲ ἂν θέλετε καὶ συγγραφεῖς, καὶ ὅστις θέλει, ἂς ἔλθῃ αὔριον εἰς τὸ δωμάτιόν μου νὰ τῷ δείξω τὰ τελευταῖα συγγράμματα, ἐνῷ σεῖς δὲν ἔχετε νὰ φέρετε, οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἔστω, ὅτι δὲν ἔχει ὁ Βασιλεὺς τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν......

§140ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν, ναὶ ἢ ὄχι;

§141ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας. Τώρα ἐδῶ εἰς τὰ μέρη μας εἶναι τροποποιημένον. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον. Τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα ἔδωκε τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμνηστεύειν τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα εἰς μόνον τὸν Βασιλέα, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ οἴκοθεν, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν ὑπουργῶν του, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἕτερα ἀδικήματα, εἶπεν ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, κύριος Μίλησης, λοιπὸν διχοτομεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας· ὁ Βασιλεὺς διὰ τῶν ὑπουργῶν νὰ δύναται ν’ ἀμνηστεύσῃ τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀμνηστεύσῃ τὰ κοινὰ ἐγκλήματα. Μάλιστα, δὲν τὸ διχοτομοῦμεν ἡμεῖς, τὸ διχοτομεῖ ὁ θεμέλιος νόμος, αὐτὸς διχοτομεῖ τὴν θεωρίαν σας, κύριε Μίληση, δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλετε τὴν θεωρίαν σας εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ τὴν Α. Μεγαλειότητα· ὅπως ἔχει ὁ νόμος πρέπει νὰ τὸν θέσητε· καὶ ἂν ἐτριχοτομεῖτο, καὶ ἂν ἐπολυτομεῖτο τὸ δικαίωμα, οὕτως ἔπρεπε νὰ τὸ δεχθῆτε, διότι οὕτω τὸ θέλει ὁ θεμελιώδης νόμος τοῦ κράτους. Τοῦτο λέγω, ἵνα ἀποδείξω λογικῶς πόσον ἄτοπος ἦτο ἡ θεωρία σας καὶ ἡ ἔκφρασίς σας. Πλὴν δὲν εἶναι φόβος διχοτομήσεως, ὄχι· εἶναι ἀκέραιον τὸ δικαίωμα αὐτὸ, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἔχει ὁ Βασιλεύς· ἡ Βουλὴ ἄνευ τοῦ Βασιλέως δὲν δύναται ν’ ἀμνηστεύσῃ, ὥστε ὁμοῦ ἡ Βουλὴ μετὰ τοῦ Βασιλέως......

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄλλη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ ἄλλη ἡ ἐκτελεστική. Τὶ κάθησθε καὶ λέγετε; Αὐτὰ μόνον ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ λεχθοῦν ἄνευ ἀσβέστου γέλωτος.

§143ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τώρα σᾶς ἐθέρισε (γέλως).

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Τέλος πάντων προεκαλέσατε τὸν γέλωτα, ὅστις μόνον ἔρχεται πολὺ ἀργά.

§145Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐπίσης δὲν ἔχει ὁ βασιλεὺς τὸ δικαίωμα αὐτὸ μόνος του, ἀλλὰ μετὰ τῆς Βουλῆς, αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη. Εὐτυχῶς διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τοιούτων θεωριῶν, καὶ ἐδὼ εἶναι τὸ ἀντικείμενον, ὅσα εἶπον τὰ εἶπον προοιμιωδῶς, καὶ τὰ εἶπον διὰ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ὀρθὴν συνταγματικὴν θεωρίαν. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις γνωρίζετε πόθεν προῆλθε; προῆλθεν, ἂς μοὶ τὸ ἐπιτρέψῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας κ. Κωσταντᾶς, προῆλθεν ἐκ τῆς ἀπειρίας τῶν τεχνικῶν ὅρων, μὲ τοὺς ὁποίους ἐξέφρασε τὸ νομοσχέδιόν του· διότι τῷ ὄντι φαίνεται, ὅτι εἶναι ἄπειρος τῆς νομικῆς ἐπιστήμης καὶ αὐτὸ ἐπλάνησε τοὺς ἀντικρούοντας τὸ νομοσχέδιον, λέγον ὅτι οἱ καταδικαζόμενοι ἀπαλλάσσονται τῆς καταδιώξεως. Δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, δὲν ὀφείλει κατ’ ἐμὲ ὁ βουλευτὴς Κερκύρας νὰ εἴπῃ καταδίωξιν, δὲν ὑπάρχει καταδίωξις, ὑπάρχει τετελεσμένον, ὑπάρχει ἀνωμαλία, ἀλλ’ ὄχι καταδίωξις, ἑπομένως λέγω πάλιν προοιμιωδῶς, δὲν ἐπικαλούμεθα τὴν Βουλὴν νὰ ἀμνηστεύσῃ· οὐδεὶς λόγος περὶ ἀμνηστείας. Ὅταν πιστεύσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀμνηστείας, ὅλαι αἱ συζητήσεις, αἵτινες ἔγιναν καὶ δύνανται νὰ γένωσιν εἶναι μάταιαι καὶ φροῦδαι (ἱλαρότης). Ὁ Ἰόνιος ποινικὸς νόμος, κύριοι, φιλανθρώπως κατ’ ἐμὲ προενόησε τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, καθ’ ἣν δύναται νὰ ἀμνηστεύσῃ καὶ νὰ μεταβάλῃ τὴν ποινὴν, ἥτις εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀδικημάτων ἐπὶ μιᾶς ἀξιοποίνου πράξεως ἐτέθη, προεῖδε τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ ἁρμοστὴς δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ποινὴν τὴν προηγουμένην, καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος φιλανθρώπως· ὅ,τι προέβλεπεν ὁ νόμος τοῦτο καὶ ἐγένετο. Πρὸ τῆς ἑνώσεως εἰς τὰ 1864 διάφοροι ἔμποροι προαισθανόμενοι τὴν κατάστασιν τῆς Κερκύρας τὴν οἰκονομολογικὴν, εἴτε καὶ οἴκοθεν, ἔκαμον λαθρεμπόρια, τὸ παραδέχομαι, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔπραξαν, ἔπραξαν λαθρεμπόρια, διότι βλέπετε, ὅτι ἡμεῖς λαμβάνομεν τὸ θέμα ὅπως ἐτέθη. Ἀμέσως ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἔκαμεν ἀνακρίσεις, ἐπελήφθη τοῦ ἀντικειμένου, καὶ τοὺς παρέπεμψεν εἰς τὰ κακουργιοδικεῖα, διότι πρὸ τῆς ἰσχύος τῆς Ἑλλ. νομοθεσίας, ἴσχυον οἱ νόμοι καὶ οἱ τελωνιακοὶ καὶ οἱ ἄλλοι τῆς Ἑπτανήσου. Σημειώσατε καλῶς, ὅτι ἐντὸς τοῦ ποινικοῦ νόμου ὑπάρχει καὶ θεωρεῖται ὡς κακούργημα ἡ λαθρεμπορία· παρεπέμφθησαν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι νὰ δικασθῶσιν εἰς τὰ κακουργιοδικεῖα· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶχον πολλὰς ἐγγυήσεις οἱ κατηγορούμενοι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἤθελον δικασθῆ, παρὰ οἱ κατηγορούμενοι ἐνώπιον τῶν Ἑλλ. δικαστηρίων· ὅταν παρεπέμφθησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐνώπιον τῶν κακουργιοδικείων τὸν Φεβρουάριον νομίζω τοῦ 1865 ἴσχυεν ὁ τελωνιακὸς νόμος εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ὁ τελωνιακὸς νόμος δὲν ἔχει, ὅτι ἡ λαθρεμπορία εἶναι κακούργημα, καὶ τὸ ἠξεύρουν δὰ καὶ τὰ μικρὰ παιδιὰ, ὅτι ἡ λαθρεμπορία δὲν εἶναι εἰμὴ μία συνεννόησις, οὕτως εἰπεῖν, μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ λαθρεμπόρου· ἡ Κυβέρνησις λέγει, κάμε τὸ λαθρεμπόριον, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ἂν σὲ συλλάβω ἐπ’ αὐτοφώρῳ θὰ πληρώσῃς τὸ δεκαπλάσιον, τὸ ὀκταπλάσιον· καὶ ἐὰν κάμῃ τοῦτο καὶ τὸν συλλάβουν ἐπ’ αὐτοφώρῳ πληρόνει τὸ ὀκταπλάσιον καὶ εἶναι φίλος καὶ μὲ τὴν ἐξουσίαν καὶ μὲ ὅλους· (ἱλαρότης). Ἀλλὰ τὶ γίνεται ἐν Ἑπτανήσῳ; δὲν ἔχουσιν οὕτω τὰ πράγματα· μία ἐκ τῶν αὐστηροτέρων ποινῶν τοῦ ποινικοῦ κώδηκος εἶναι ἡ κατὰ τῆς λαθρεμπορίας εἱρκτὴ καὶ δεσμὰ, τίποτε ὀλιγώτερον· δημοσιευθέντος τοῦ τελωνιακοῦ ὀργανισμοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ, κατηργήθη τὸ ἔγκλημα τῆς λαθρεμπορίας, ναὶ ἢ ὄχι; ὥστε μὴ δώσητε σημασίαν εἰς τὸν νόμον, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει.

§146ΜΕΤΑΞΑΣ. Μετὰ τὸν νόμον τῆς ἀφομοιώσεως ἐξεδόθη ἓν διάταγμα κανονικὸν διὰ τὰ δικαστήρια ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Ῥούφου, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἐγκλήματα, τὰ κακουργήματα, τὰ ὁποῖα ἔγιναν πρὸ τῆς ἀφομοιώσεως, ταῦτα παραπέμπονται εἰς......

§147ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὅσα ἦσαν ἐκκρεμῆ. — Ἀκούσατε ὅμως τὶ συνέβη, καὶ πῶς ὁ Ἄρειος Πάγος περιέπλεξε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Δεληγιώργης δὲν ἀπέβλεψε πολὺ καλὰ εἰς τὴν ἀπόφασιν· διότι τότε ἐδικάζοντο οἱ λαθρέμποροι ἐνώπιον τῶν κακουργιοδικείων καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς εἶδεν, ὅτι ἐδημοσιεύθη ἕνας νόμος, ὅστις δὲν θεωρεῖ ἔγκλημα τὴν λαθρεμπορίαν καὶ ἐπρότεινεν εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον, καὶ αὐτὸ παρεδέχθη, ὅτι ἡ πρᾶξις δὲν ἦτον ἀξιόποινος, ἐξηλείφθη ἀπὸ τὸν κατάλογον τῶν ἐγκλημάτων.

§148ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§149Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸ κακουργιοδικεῖον εἶπε, δὲν εἶναι ἀξιόποινος ἡ πρᾶξις· εἰπὸν δὲ, ὅτι ἡ πρᾶξις δὲν εἶναι ἀξιόποινος, ἐδίκασεν ἢ δὲν ἐδίκασεν; ἐδίκασε τὴν οὐσίαν ἢ ὄχι; καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι δὲν ἐδίκασε τὴν οὐσίαν, διότι εἶπεν, ὅτι εἶμαι ἀναρμόδιον νὰ δικάσω, διότι τοῦτο εἰπὸν, οὐδὲν ἧττον ἐδίκασε, διότι εἶπε, δὲν εἶμαι ἁρμόδιον, διότι δὲν ὑπάρχει ἀξιόποινος πρᾶξις· ἐπειδὴ δὲ ἡ πρᾶξις αὕτη ἔχει ἀποτελέσματα, δι’ αὐτὰ προσέλθετε εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια καὶ ζητήσατε τὴν ἀποζημίωσιν. Ὥστε ἡ ἀπόφασις ἦτον ὀρθὴ καὶ συνταγματικὴ καὶ νόμιμος. Ὅταν εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιόποινος ἡ πρᾶξις ἐδίκασε, τὴν οὐσίαν, ὅταν εἶπε, κηρύττομαι ἀναρμόδιον, δὲν ἤθελε νὰ δικάσῃ τὴν πολιτικὴν ἀποζημίωσιν, διότι εἶπεν, εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ πρωτοδικείου. Ἀλλὰ ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῆς Δικαιοσύνης περιέπλεξαν τὸ πρᾶγμα. Τὶ πράττει λοιπὸν ὁ ἀνακριτής; παραπέμπει αὐτοὺς εἰς τὸν τελώνην Κερκύρας, αὐτὰ εἶναι τὰ ἄτοπα, τὰ παράδοξα, τὰ τερατουργήματα, καὶ καταδικάζονται ν’ ἀποτίσουν τὸ ὀκταπλοῦν· ἀλλὰ λαθρεμπορία ἐπ’ αὐτοφώρῳ δὲν εἶναι· καὶ αὐτὸς ἐφήρμοσε νόμον μὲ ὀπισθενεργὸν δύναμιν, ἄλλη ἀθλιότης, ἄλλη παρανομία, ἄλλο παρατράγωδον. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐκπλαγέντες εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ τελώνου, ἔκαμον ἔκκλησιν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀκυροῖ τὴν ἀπόφασιν τοῦ τελώνου καὶ παραπέμπει καὶ αὐτὸς τὴν ὑπόθεσιν πάλιν εἰς τὰ Ἰονικὰ δικαστήρια, χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ τί κάμνει· ἀλλὰ πάλιν ὁ εἰσαγγελεὺς Κερκύρας ὑποβάλλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον καὶ ζητεῖ κανονισμὸν ἁρμοδιότητος· τί κάμνει ὁ Ἄρειος Πάγος; ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τὰ χαρτιὰ, δὲν ἀπέβλεψεν οὔτε εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν δικαστηρίων, οὔτε εἰς τὴν κατάργησιν τῶν δικαστηρίων, οὔτε εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ τύπου αὐτῶν, ἀλλ’ ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο εἰς τὸ γραφεῖόν του ν’ ἀποφανθῇ, εἶπεν αὐτά· καὶ ἐγὼ ἀναδέχομαι ὑπ’ εὐθύνην μου, ὅτι χειροτέρα ἀπόφασις εἰς τὸν κόσμον ἀπ’ αὐτὴν τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν ἐξεδόθη. Τοιουτοτρόπως ἔρχεται ν’ ἀποφανθῇ ὁ Ἄρειος Πάγος χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐγγύησις, ἐὰν παραπέμψῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς ἄλλα δικαστήρια εἰς ἄλλας περιστάσεις· καὶ ἐνῷ λέγει, ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ ἔλυσεν ὁ εἰσαγγελεὺς, ἀναφέρει τὸ ἄρθρον τῆς ποινικῆς δικονομίας περὶ ἁρμοδιότητος. Γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουν δύο συγκρούσεις ἁρμοδιότητος, περὶ τῶν ὁποίων ἐνδιαλαμβάνει καὶ ἡ ποινικὴ δικονομία καὶ ἡ πολιτικὴ δικονομία· ἐδῶ συγκρούονται ἔστω, δὲ ὅτι δὲν συγκρούονται, διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχον, ποῖα τὰ συγκρουόμενα; τὰ ποινικὰ μὲ τὰ πολιτικά· ἔστω· διατί σὺ ἐπικαλεῖσαι τὴν διάταξιν τῆς ποινικῆς δικονομίας, ἥτις δὲν παρέχει ἐγγυήσεις εἰς τοὺς κατηγορουμένους, καὶ ὄχι τῆς πολιτικῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ᾖναι παρόντες οἱ ἐναγόμενοι διὰ ν’ ἀποφασισθῇ τοῦτο; ποῦ φθάνει ὁ Ἄρειος Πάγος μὲ αὐτὰς τὰς σκέψεις; καὶ τῳόντι ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐξεδόθη καὶ εἶναι ἡ ἀδικωτέρα ἀπόφασις τοῦ κόσμου. Ποῖον ἄρθρον ἐπικαλεῖται ὁ Ἄρειος Πάγος; τῆς ποινικῆς δικονομίας· ὄχι, λέγω, τῆς πολιτικῆς πρέπει νὰ ἐπικαλεσθῇ· ἀλλ’ ἔστω, ἐφήρμοσε τὴν ποινικήν· ἀλλ’ ἐφήρμοσε καὶ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῆς ποινικῆς; τὸ ἀναφέρει καὶ δὲν τὸ ἐκτελεῖ, τὸ ἀναφέρει καὶ δὲν τὸ ἐσεβάσθη. «Ἐπειδὴ κατὰ τὸ 46 ἄρθρον τῆς ποινικῆς δικονομίας (τὸ ἀναγινώσκει)». Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος ἐσκέφθη ἐπάνω εἰς τὰ χαρτιὰ χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐὰν ὑπάρχουν τὰ δικαστήρια, δηλ. ἐδίκασε κατὰ γράμμα, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πνεῦμα «μεταξὺ, λέγει, πολλῶν ἐπίσης ἁρμοδίων»· μὰ πρέπει νὰ ὑπάρχουν ἁρμόδια καὶ τὰ δύο; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἁρμόδιον τὸ ποινικὸν δικαστήριον τῆς Κερκύρας καὶ ἁρμόδιος ἡ τελωνιακὴ ἀρχή; ἀλλὰ διὰ νὰ διορθωθῇ τοῦτο λέγει, ὅτι δὲν εἶναι σύγκρουσις, δὲν ζητοῦν νὰ λάβουν τοὺς κατηγορουμένους· ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ τοὺς ζητῇ καὶ ὁ ἄλλος εἶναι ἀρνητικὴ σύγκρουσις· ἑπομένως δὲν ἔπρεπε νὰ τελειώσῃ οὕτως ἡ ὑπόθεσις, ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἴτε ἀπὸ τὰ ποινικὰ, εἴτε ἀπὸ τὰ πολιτικὰ, ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ τελεσιδίκως ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ τοιουτοτρόπως αἴρεται ἡ σύγκρουσις τῆς ἁρμοδιότητος. Ὄχι· ἐὰν αὐτοὶ λέγουν, ὅτι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος ἐγὼ, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ νόμος, δὲν εἶμαι ἁρμόδιος, διότι δὲν ἔχει ὀπισθοδρομικὴν δύναμιν ὁ τελωνιακὸς νόμος, νὰ ἔλθῃ ὁ Ἄρειος Πάγος νὰ εἴπῃ, πρέπει νὰ τοὺς παραπέμψω εἰς τὰ δικαστήρια. Αὐτὴ ἦτο ἡ περίφημος ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὴν ὁποίαν, ὡς φαίνεται, δὲν ἐμελέτησε βεβαίως ὁ σεβαστός μοι φίλος κ. Δεληγεώργης, καὶ τρόπον τινὰ ἐτάραξε τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς, μὴ τυχὸν ἐπέμβῃ εἰς πράγματα δεδικασμένα ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὄχι, κύριοι, ὁ Ἄρειος Πάγος δὲν ἐδίκασεν, ἐὰν ἐδίκασεν εἰς τὸν ἀέρα ἐδίκασε μὴ ὑπαρχούσης ἰδέας, ἄτοπα πράγματα, ἐδίκασεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νόμου, ἐδίκασεν ἐν ἀπουσίᾳ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει δεδικασμένον, εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ κακουργοδικείου Κερκύρας, ἡ ὁποία εἶπε δὲν εἶναι ἀξιόποινος ἡ πρᾶξις, καὶ ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀποζημίωσιν ἐγὼ κηρύττομαι ἀναρμόδιον. Ἀλλ’ εἶναι ἁρμόδιος ὁ τελωνιακὸς νόμος, ὁ τελώνης Κερκύρας; Ὄχι, λέγω· καὶ μετ’ ἐμοῦ ὅλη ἡ Βουλὴ τὸ λέγει. Εἶναι ἀδύνατον ὁ τελωνιακὸς ὀργανισμὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐγένοντο ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ· εἶναι θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ δικαίου, ἀναγνωρίζεται ὑπὸ πάντων, καὶ ἐπὶ τέλους ἔχομεν τὸ κῦρος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀναρμόδιος ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Τί ἕπεται, τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ κατὰ λογικὴν σειρὰν καὶ συνέπειαν, ἐὰν ἀφίναμεν τὰ πράγματα μόνα των εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, τί πρέπει ν’ ἀποφανθοῦν; Ἰδοὺ κατὰ τὴν γνώμην μου τί πρέπει, τί ἔπρεπε ν’ ἀποφασισθῇ, καὶ εἶναι πολὺ φυσικὴ συνέπεια, διότι, ἐὰν ἐκτελεσθῇ ἡ γνώμη μου, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οὔτε ποινικῶς εἶναι ὑπεύθυνοι, οὔτε πολιτικῶς, δηλ. ὅλα εἶναι ἐξηλειμμένα, καὶ πολιτικὴ ἀγωγὴ καὶ ποινικὴ ἀγωγὴ, καὶ ἑπομένως θὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον καὶ εἶναι πολὺ αὐστηρὸν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν προτείνει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ σεῖς δὲν θέλετε νὰ δεχθῆτε, ἀλλὰ νὰ φέρετε ἀντιῤῥήσεις, ἐνῷ πρόκειται νὰ δώσωμεν χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον μὲ τὴν θυσίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἰδοὺ δὲ πῶς αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι καὶ πολιτικῶς ὑπόλογοι. Ἂν, κύριοι, ἔκαμαν τὸ κακούργημα τῆς λαθρεμπορίας ἠμνηστεύθησαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου· ἐπελθοῦσα ἡ νέα νομοθεσία τοὺς εἶπεν, ἀφερὶμ ὅ,τι ἐκάματε, ἐκάματε, ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μὴ κάμετε, διότι δὲν σᾶς τιμωρῶ μὲ εἱρκτὴν καὶ μὲ δεσμά, ἀλλὰ σᾶς τιμωρῶ εἰς τὸ βαλάντιον, πολιτικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ τελωνιακὸς νόμος, διότι δὲν ἔχει ὀπισθενεργὸν δύναμιν, λοιπὸν τί θὰ γίνῃ τότε, ἀφοῦ δὲν καταδιώκονται καὶ πολιτικῶς καὶ ποινικῶς; Αὐτὴ εἶναι ἡ νόμιμος συνέπεια τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, μήπως εἶναι τὸ πρῶτον παράδειγμα; ὄχι, ἡ τοκογλυφία, σᾶς παρακαλῶ, ἦτο ἔγκλημα φοβερὸν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐν Ἑλλάδι δὲν ἦτον ἔγκλημα, ὑποθέσατε ὅτι ὁ νέος νόμος ὁ Ἑλληνικὸς εὕρισκεν ἐνώπιον τῶν ποινικῶν ἀρχῶν τῆς Ἑπτανήσου ἐκκρεμεῖς κατηγορίας, καὶ ὄχι μόνον κατηγορίας, καταδίκας ἐναντίον τοκογλύφων, τί νομίζετε; ἐπερχομένη ἡ νομοθεσία τί ἤθελε φέρει ὡς ἀποτέλεσμα; τὴν παῦσιν τοῦ καταδίκου ἢ τὴν ἀπόλυσιν τῶν καταδίκων, λέγω ψεῦδος ἢ ὄχι; τὸ ἔπραξεν ἡ Βουλὴ πολλάκις καὶ φέρω εἰς ἀπόδειξιν ἓν ἄλλο παράδειγμα, τὸ ὁποῖον σεῖς ἐκάματε χθὲς, σεῖς εἶσθε διάδοχοι τῶν τοῦτο πραξάντων· καὶ προσωπικὴ κράτησις ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς πολλὰς πολιτικὰς πράξεις, ἐπροσωποκρατοῦντο οἱ πολῖται δι’ ἓν μικρὸν χρέος, δι’ ἀποδόσεις ἐδαφονομίου, δι’ ἀποδόσεις μεριδίου, μισθωμάτων καὶ ἄλλων τοιούτων, ἐπῆλθεν ὁ νόμος, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος πρέπει νὰ καυχᾶται, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καυχᾶται, ὅτι μὲ τὸν νόμον τῆς ἀφομοιώσεως κατήργησε τὴν προσωπικὴν κράτησιν, τὴν ἐξακοντιζομένην ὑπὸ τοῦ νόμου ἐναντίον αὐτῶν τῶν πολιτικῶν πράξεων, καὶ διέταξεν ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν τὴν ἀπὸ τῶν φυλακῶν ἐλευθέρωσιν ἢ ἀπαλλαγὴν ὅλων τῶν προσωπικῶς κρατουμένων. Δὲν ἔχει οὕτω; δὲν ἔπραξε καλόν; δὲν εἶναι νόμιμον; δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου; ἀμνηστεία εἶναι ἐδῶ; ἀμνηστεύει ὁ νόμος, ἀμνηστεύει ἡ λογικὴ, ἀμνηστεύει ἡ ἠθικὴ. Τὸ μὴ ἀξιόποινον τῶν πράξεων ἀμνηστεύει τὴν πρᾶξιν, οὔτε καταδίκη εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, οὔτε καταδίωξις καὶ ἂν ἤθελεν ἐπέλθει καταδίκη, βεβαίως δὲν ἤθελε τοὺς εὕρετε εἰς τὴν φυλακὴν, ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐλευθερώσετε. Συμπεραίνω λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι νόμος μεταβατικὸς, στηριζόμενος εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ ὅλης τῆς νομοθεσίας τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὰ προηγούμενα, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τόσας ἀμφισβητήσεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ λέξις, ὅτι παύει ἡ καταδίωξις, ἐνῷ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παύει ἡ καταδίωξις, ὅλα κατηργήθησαν, ἐνθυμηθῆτε ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ἑνώσεως, ὅτε ἐπῆλθον αἱ ἀνωμαλίαι, καὶ αὐτὰς τὰς ἀνωμαλίας θέλει νὰ θεραπεύσῃ ἡ Βουλὴ μὲ τὸν μεταβατικὸν τοῦτον νόμον.

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐννοεῖται πῶς ὁ κύριος ἰακωβάτος εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ πολλὰ λόγια δὲν μᾶς εἶπε τίποτε, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ λαθρεμπορίου πρόκειται καὶ περὶ συναφῶν ἐγκλημάτων, περὶ ἀπιστίας, περὶ πλαστογραφίας καὶ περὶ αὐτῶν πρόκειται νὰ τὰ λύσωμεν, καὶ νομίζω πῶς δὲν εἶναι καιρὸς ἀκόμη νὰ τὰ λύσωμεν.

§151ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ 10 μ. μ.