1869.11.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69.

Τῆς 8 Νοεμβρίου 1869.

(Σάββατον.)

Ὥρα 1 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, προηγοῦμαι ἐγώ. — Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ συνδρομὴν εἰς τὸν κ. Γούδαν, νομίζω ὅτι ἔδωκε τὴν συνδρομὴν διὰ 400 σώματα μόνον, δηλ. δραχμὰς 2,400. Χθὲς τὸ ἑσπέρας κατεσπευσμένως οἱ μὲν ἔλεγον νὰ δώσωμεν 3,000 δραχμὰς, οἱ δὲ 4,000, ἄλλοι 5,000 καὶ ἄλλοι 10,000, ὥστε ἔμεινεν ἀτελείωτον, καὶ οἱ μὲν νομίζουν ὅτι δίδονται 30,000 δραχμαὶ, οἱ δὲ 40, οἱ δὲ 50. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. πρόεδρε, νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ δίδωμεν ἀφειδῶς τὰ χρήματα διὰ συνδρομὰς τοιαύτας, πρέπει νὰ ἔχωμεν πρῶτον τοὺς πόρους διὰ νὰ δώσωμεν αὐτὰς τὰς χιλιάδας δραχμάς.

§4ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§5ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προσδιορισθῇ λοιπὸν τὸ ποσὸν, διότι ἔμεινεν ἀπροσδιόριστον χθές.

§6ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν....

§7ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τίποτε, κάμετε ἡσυχίαν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ᾖναι νὰ τὸ κάμωμεν καφφενεῖον ἐδῶ, καταλαμβάνω. Καθήσατε, κύριοι, εἰς τὰς ἕδρας σας, διότι οἱ ἀγορεύοντες δὲν ἀκούονται. Μὴ ὁμιλεῖτε, κύριοι, ἐὰν δὲν καθήσουν εἰς τὰς ἕδρας των. Νὰ κενωθοῦν οἱ διάδρομοι.

§9ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ἓν κακὸν σύστημα, κύριε πρόεδρε· καλέσατε ὅλους τοὺς βουλευτὰς ὀνομαστὶ εἰς τὴν τάξιν· ἔτσι πρέπει νὰ γίνῃ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἔτσι θὰ ἀρχίσω, μοῦ φαίνεται. — Καθήσατε, κύριοι, κάτω, θὰ σᾶς ὀνομάσω.

§11ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ὅτε εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν μία πρότασις ἵνα συνδράμῃ τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Γούδα, ὅστις εἶχε σκοπὸν νὰ συγγράψῃ τὴν ἱστορίαν τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, τότε ἡ Βουλὴ ἔκαμε μίαν σύστασιν καὶ εἶπεν, ὅτι νὰ λάβῃ 400 σώματα ἀπὸ ἕκαστον τόμον. Τώρα, ἐὰν αὐτὸ τὸ σύγγραμμα ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ἐὰν αὐτὴ ἡ ἱστορία ᾖναι γνωστὴ ἢ ὄχι αὐτῶν τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, διότι φρονῶ, ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ, ὅλον τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος γνωρίζει τὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, διότι πολλοὶ συνέγραψαν τοὺς βίους αὐτῶν καὶ εἰς ἑκάστου Ἕλληνος τὴν καρδίαν εἶναι ἐντετυπωμένη ἡ ἱστορία αὐτή· (ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ ἐξετάζω, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη)· ἐπειδὴ ὅμως παρετήρησα εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι εἶναι γεγραμμένον τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ 10 τόμους ἐκ 400 ἀντιτύπων ἕκαστον, αὐτὸ δὲν εἶναι σωστὸν, διότι σήμερον λαμβάνει τὸν πρῶτον τόμον καὶ θὰ δώσῃ 2,400 καὶ πρέπει νὰ ἴδῃ, ἐὰν οἱ ἄλλοι τόμοι ἐμπεριέχωσι τοὺς βίους τῶν μεγάλων ἀνδρῶν πρῶτον· τώρα ὑποθέσατε, ἐὰν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, (ἥτις δὲν εἶναι ἀπόφασις, ἀλλὰ μία σύστασις, καὶ διὰ τοῦτο θέλω νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά)· ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν 10 τόμους ἀνὰ 400 ἀντίτυπα, φαίνεται ὅτι ἔχομεν μίαν ὑποχρέωσιν νὰ λαμβάνωμεν, ἔστω καὶ ἂν γράφῃ, ὄχι ἱστορίαν τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλα. Λοιπὸν διορθῶ τὰ πρακτικὰ τοιουτοτρόπως, ὅτι ἡ Βουλὴ τότε ἠμπορεῖ νὰ λαμβάνῃ 400 ἀντίτυπα, ὅταν διανέμωνται, διότι δὲν ἠξεύρει τί θὰ γράφῃ ὁ κ. Γούδας. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ, ὅτι θὰ λαμβάνῃ 400 σώματα ἀπὸ τοὺς 10 τόμους, ἀλλὰ νὰ εἴπῃ ὅτι πληρώνει μόνον 2,400 δραχμὰς δι’ ἕκαστον τόμον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§12ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ διόρθωσις τῶν πρακτικῶν γίνεται, ὅταν αὐτὰ δὲν ἀντιπροσωπεύουν ὅ,τι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὴν παραμονήν· ὅ,τι ὁ κ. Κατριβάνος λέγει τώρα εἶναι νέα πρότασις καὶ ὄχι διόρθωσις τῶν πρακτικῶν· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε χθὲς ὡρισμένως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας εὑρίσκετο εἰς τὸ βῆμα, ὅταν ἐγὼ εἶπα, ὅτε ἔφερε τὴν ἔνστασιν ὁ κ. Κατριβάνος πόσον θὰ δίδωμεν δι’ ἕνα τόμον, καὶ ἐγὼ εἶπα, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συνδράμωμεν, πρέπει νὰ τὸν συνδράμωμεν ἕως ὅτου φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον ὅλον· καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας εἶπεν ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα, πρέπει νὰ τοῦ δώσωμεν 8,400 δραχ., διότι ἕνα τόμον ἐδημοσίευσε καὶ δύο ἄλλους ἔχει νὰ θέσῃ ὑπὸ τὰ πιεστήρια, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε, μάλιστα. Μετὰ ταῦτα ὁ κ. Κατριβάνος εἶπεν, ἐπὶ πόσον θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ συνδρομὴ τοῦ δημοσίου; ἐφ’ ὅσον διαρκέσει ἡ ἱστορία, καὶ μάλιστα ὁ κ. Γούδας εἰς τὸν πρῶτον τόμον, τὸν ὁποῖον δὲν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Κατριβάνος, ὁρίζει ῥητῶς πόσοι θὰ ἦναι οἱ τόμοι, 10 λέγει.

§13ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕξ, λέγει.

§14ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον, ἐὰν λέγῃ ἕξ. Λέγει ὅτι θὰ συγγράψω τοὺς βίους ὡρισμένων ἀνδρῶν. Ὁ λόγος δὲ καὶ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Κατριβάνος φέρει σήμερον, εἶναι ὅλως διόλου μὴ σπουδαῖον· ἠμπορεῖ νὰ συγγράψῃ, λέγει, περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων. Ἡ Βουλὴ δὲν τῷ ἔδωκε συνδρομὴν, παρὰ εἰς περίστασιν καθ’ ἣν κάμει τόμους πλήρεις, ὅπως εἶναι καὶ ὁ ἐκδοθεὶς, ἐν τοῖς ὁποίοις θὰ εἶναι γεγραμμέναι παραλληλικῶς αἱ ἱστορίαι τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ 1821. Δὲν δύναται λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθῃ σήμερον εἰς ὅ,τι ἀπεφάσισε χθὲς, τόσῳ δὲ περισσότερον, διότι ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος λέγει ὅτι «εἰς τὴν ἰδίαν σύνοδον δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἴτε παρεδέχθη, εἴτε ἀπεῤῥίφθη».

§15ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀνατρέψῃ ὅ,τι ἔκαμε χθὲς, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν ἐμπεριέχουσιν ὅ,τι ἀπεφάσισε χθὲς, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάσισε νὰ δοθῇ συνδρομὴ εἰς 400 σώματα τῶν 10 τόμων.

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, δὲν σᾶς ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν καὶ εἴπατε, ὅτι 8,400 δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν κ. Γούδαν;

§17ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ μόνον, φρονῶ, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ χθὲς εἰς τρόπον μὴ ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως εἶναι, ἡ Κυβέρνησις νὰ συντρέξῃ τὸν κ. Γούδαν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ συγγράμματός του, λαμβάνουσα 400 ἀντίτυπα ἀπὸ ἕνα ἕκαστον τῶν 3 τόμων, τοῦ ἤδη ἐκδεδομένου, καὶ τῶν δύο ἄλλων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Γούδας πρόκειται νὰ ἐκδώσῃ· καὶ περὶ τούτου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις. Περὶ τοῦ κατὰ πόσον ὅμως ἡ κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ἐξακολουθήσῃ συντρέχουσα τὸν κ. Γούδαν, περὶ τούτου δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, χθὲς ὁ κ. Κατριβάνος ἔφερε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐνδέχεται αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις νὰ τραβήξῃ ἐπ’ ἄπειρον, ὁ δὲ κ. Πετιμεζᾶς ἀντέλεξεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ πλέον τῶν 10 τόμων, ἀλλ’ αὐτὴ ἦτο ὁμιλία, τὴν ὁποίαν ἀντήλλαξαν μεταξὺ των· ὥστε ἂν τὰ πρακτικὰ ἔχωσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται διὰ τοὺς 10 τόμους νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνδρομὴ, δὲν εἶναι ἀκριβῆ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, καθόσον ἀντελήφθην ἀντικείμενον τοιοῦτον δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ. Τί πρέπει νὰ κάμωμεν τώρα; ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀποφασίζομεν νὰ συντρέξωμεν τὸν κ. Γούδαν λαμβάνοντες 400 σώματα ἀπὸ τοὺς 3 τόμους. Ἂν ὁ κ. Γούδας προτίθεται νὰ ἐκδώσῃ καὶ ἄλλους τόμους, καὶ οἱ τόμοι οὗτοι θεωροῦνται ἄξιοι συνδρομῆς, αὐτὸ μένει εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ κρίνῃ· πῶς θέλομεν νὰ προλάβωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκφέρῃ ἓν σῶμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δώσῃ μίαν συνδρομήν; ἑπομένως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ἡ Κυβέρνησις νὰ συντρέξῃ τὸν κ. Γούδαν λαμβάνουσα 400 ἀντίτυπα ἐκ τοῦ πρώτου τόμου καὶ τῶν δύο ἄλλων, περὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἐκδοθησομένων τυχὸν τόμων ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσῃ τὸ κοινοβούλιον ἐν τῷ μέλλοντι ἐὰν ἦναι ἄξιον περαιτέρω συνδρομῆς τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Γούδα.

§18ΤΙΝΕΣ. Βέβαια, οὕτω πρέπει νὰ γίνουν τὰ πρακτικά.

§19ΕΤΕΡΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθοῦν ἐκ νέου τὰ πρακτικὰ κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ τὰ ἀκούσωμεν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδού· ἀνεγνώσθη ἀναφορὰ τοῦ ἐκδότου τῶν Παραλλήλων Βίων, (ἀναγινώσκεται τὸ σχετικὸν μέρος τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§21ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλὰ εἶναι.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλη περικοπὴ παρακάτω.

§23ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ· δὲν δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν βέβαια τὸ ἔργον, διότι ἀφ’ οὗ ἤρχισεν ἕνας ἄνθρωπος ἓν ἔργον, πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς πέρας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ἄλλο μέρος τῶν πρακτικῶν (ἀναγινώσκεται).

§25ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν καλῶς ἔχουν τὰ πρακτικά.

§26ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δὲν ἔχουν καλῶς.

§27ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅ,τι ἐννοήθη χθὲς εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐζητήθη συνδρομὴ περὶ τὴν ἔκδοσιν τοῦ συγγράμματος τοῦ κ. Γούδα, διότι περὶ τοῦ Σάθα ἐκ δραχμῶν 4,000 ἀπεφασίσθη· ὅ,τι ἀπεφασίσθη χθὲς εἶναι τὸ ἑξῆς κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν συνδρομὴν, τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς νὰ δαπανήσῃ 8,400 δραχμὰς διὰ τὸν 1, 2 καὶ 3 τόμον· τώρα ἐὰν τὰς εἴχαμεν ἐξακολουθήσει καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία· εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ ὑποχρεώσωμεν ἀπὸ σήμερον μέλλοντας προϋπολογισμοὺς, οὔτε εἶναι δυνατὸν, οὔτε ἦτο εἰς τὸν νοῦν τῆς Βουλῆς χθὲς νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν μέλλουσαν Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν εἰς μίαν ὑποχρέωσιν διαρκῆ· σήμερον ἡ παροῦσα Βουλὴ κάμνει αὐτὴν, ἐκείνην τὴν ἀπόφασιν, ὀρθὴν ἢ ὄχι ἀδιάφορον· ἔρχεται λοιπὸν ἀρωγὸς εἰς συνδρομὴν 3 τόμων καὶ λαμβάνει 400 ἀντίτυπα ἐξ ἑκάστου καὶ πληρόνει τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Εἰς τοὺς μέλλοντας προϋπολογισμοὺς αἱ ἄλλαι κυβερνήσεις κατὰ λόγον τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθοῦν, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς χρησιμότητος, ἡ ὁποία θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς ἐκδόσεως θὰ ἀποφασίσῃ. Σήμερον ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε 400 σώματα, λοιπὸν θὰ λάβῃ 1,200 σώματα ἀπὸ τοὺς τρεῖς τόμους καὶ θὰ δώσῃ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω τὸ αὐτὸ, ὅτι δὲν εἶπε νὰ δώσῃ ἐπ’ ἄπειρον αὐτὴν τὴν συνδρομὴν, οὔτε εἶναι συνταγματικὸν ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ ὑποχρεώσῃ μέλλουσαν Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν νὰ παραχωροῦν τὸ ποσὸν τοῦτο. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι μόνον ἡμεῖς ἔχομεν πατριωτισμὸν, οἱ δὲ μέλλοντες δὲν θὰ ἔχουν, οὔτε εἶναι δίκαιον νὰ ἀποκλείσωμεν τοὺς μέλλοντας νὰ βουλευθῶσι περὶ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ τοιούτου συγγράμματος· κατὰ λόγον τῆς ἀξίας καὶ τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν μέσων θὰ ἐκτιμήσουν καὶ αὐτοί. Λοιπὸν ἡ ἀπόφασις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ 8,400 διὰ τὸν 1, 2 καὶ 3 τόμον.

§28ΛΕΚΚΑΣ. Μετ’ εὐχαριστήσεως, κύριοι, βλέπω ὅτι προκειμένου περὶ καλῶν οἱ πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι κάποτε μικραὶ παρανοήσεις λαμβάνουσι χώραν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἀξιολογώτατα ἔθεσε τὴν πραγματικότητα τοῦ ἀντικειμένου. Τὰ πρακτικὰ κάλλιστα εἶναι συντεταγμένα, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἰδέαν τῶν χθεσινῶν πραγμάτων ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐξέθετο κάλλιστα τὸ τί ἔλαβε χώραν μέχρι τῆς παραδοχῆς τοῦ ποσοῦ τῆς ἀξίας διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν τριῶν τόμων. Ἡ ἀρχικὴ ὅμως αἴτησις, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος πράγματι περὶ τοῦ ὅλου συγγράμματος ἔκαμε μνείαν· ἂν θέλητε, ἡ αἴτησις κατ’ ἐμὲ ἦτο ὀλίγον ἀτελὴς, διότι καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Δανόπουλον, ὅτι οὐδεμίαν συνθήκην δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τοῖς μεταγενεστέροις, διότι δὲν δυνάμεθα καὶ εἰς αὐτοὺς ν’ ἀρνηθῶμεν πατριωτισμὸν, οὐδὲ εἰς τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν νὰ ἐκφράσωμεν τὸ θέλω διὰ τὸ μέλλον. Οὐδεὶς λοιπὸν σφάλλει· τὰ πρακτικὰ καλῶς συνετάχθησαν. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐγένετο ἀκριβῶς ἡ δέουσα ἐξήγησις, αὕτη δύναται νὰ γίνῃ σήμερον καὶ οὐδεὶς ὁ πταίων· ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἀπὸ ἕκαστον τόμον θὰ λάβῃ 400 ἀντίτυπα τὸ δημόσιον καὶ θὰ δώσῃ τὸ ἀντίτιμον διὰ τοὺς τρεῖς τόμους, διότι ἐκ τῆς ὕλης τοῦ πρώτου τόμου καὶ ἐκ τῶν προλεγομένων αὐτοῦ ἐπείσθη ἡ Βουλὴ, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι δύο ἔσονται τῆς αὐτῆς ἀξίας. Ἄμποτε νὰ δυνηθῇ ὁ συμπολίτης μας αὐτὸς νὰ συγγράψῃ καὶ 10 καὶ 20 τόμους τοιούτους· ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον, κύριοι· σᾶς εἶπον, ὅτι οἱ βίοι τῶν ἐνδόξων ἀνδρῶν δὲν ἔχουν πεπερασμένον σημεῖον, ἡ ὕλη ἔσεται τὸ ἱερατεῖον, οἱ λόγιοι, οἱ διδάσκαλοι κλπ. οἱ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ἄνδρες τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν αὐτὸς ὁ κύριος κατορθώσῃ εἰς ὡρισμένον διάστημα χρόνου νὰ συντάξῃ 10 τόμους, τῶν ὁποίων οἱ κατόπιν θὰ ᾖναι καὶ δυσκολώτεροι, διότι ὅσον εἶναι γνωστὰ τὰ μαρτύρια τοῦ ἱερατείου, τῆς ἐκκλησίας μας, ἄλλο τόσον οἱ βίοι τῶν πολιτικῶν, οἱ βίοι τῶν στρατιωτικῶν παρέχουν πλείστας τὰς δυσκολίας, διότι καὶ ἐκ τῶν διαφόρων ἱστοριῶν τῶν ὑπαρχουσῶν πλεῖστοι ὅσοι ἀντίθετοι χαρακτῆρες παρουσιάζονται· πρόκειται νὰ ἐργασθῇ λοιπὸν εἰς ὕλην καὶ ὕλην πολὺ δεινὴν, ἥτις δὲν θὰ τῷ ἐπιτρέπῃ νὰ βαίνῃ ταχέως καὶ μόνον διὰ νὰ λαμβάνῃ ὀλίγον ποσὸν ἀργυρίου. Ἔπειτα τί τὸ ὄφελος εἰς αὐτόν; ἐὰν δὲν συγγράψῃ συγγράμματα ἄξια τῆς ὕλης, τὴν ὁποίαν πραγματεύεται, θὰ ἔχῃ νομίζετε τὸ κέρδος; λαμβάνων τὰς 2,800 δραχμὰς δὲν ἀποζημιοῦται οὔτε διὰ τὰ ἔξοδα· τὸ κέρδος του εἶναι εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ συγγράμματος καὶ οὐδαμοῦ ἀλλοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ προβαίνῃ ταχέως καὶ οὐδεὶς φόβος ἑπομένως ὑπάρχει διὰ τὸ μέλλον.

§29Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, φαίνεται, ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ φερθῇ εἰς συζήτησον· ὁ λόγος τὸν ὁποῖον ἰσχυρίζονται δὲν εἶναι σπουδαῖος, διότι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς συνδέει τὸ δημόσιον ὄχι μόνον διὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν· ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Δανόπουλος, ὅτι εἰς πλείστας ὅσας περιστάσεις ὑπουργοὶ ἀπέστειλαν ὑποτρόφους εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη νὰ πληρόνωμεν τὴν ὑποτροφίαν αὐτῶν, διατί; διότι ἤμεθα ὑποχρεωμένοι. Ἡ αὐτὴ ὑποχρέωσις ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν ἐπερχομένην γενεὰν, ἐὰν σήμερον εἴτε ἡ Βουλὴ, εἴτε ἡ κυβέρνησις, ἀναλάβῃ μίαν ὑποχρέωσιν. Ἂς βεβαιωθῇ δὲ ὁ κύριος Δανόπουλος καὶ ὅσοι ἄλλοι ἔχουν τὰς αὐτὰς ἰδέας, ὅτι ποσῶς τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συντάττομεν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ ἑνὸς ἀτόμου διὰ μελλούσας ὑποχρεώσεις, ποσῶς δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἀκόμη ἐκτὸς τοῦ ὅτι χθὲς σᾶς εἶπον καθαρὰ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν τὴν συνδρομὴν παρ’ ὅτι θὰ ᾖναι πλήρης, καὶ ὅτι τὸ δημόσιον διὰ τῆς χορηγίας αὐτῆς θὰ συνδράμῃ τὸν ἐκδότην νὰ φέρῃ εἰς πλῆρες ἀποτέλεσμα τὸ ἔργον αὐτοῦ, ἄλλως τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι ἀτελὲς, ἢ ἡμιτελὲς καὶ εἶναι ὅλως διόλου περιττόν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς Βουλῆς δὲν ἦτον ὅπως τὸν ἐξέφρασεν ὁ κ. Κατριβάνος, οὔτε ἡ Βουλὴ ἐννοοῦσεν, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐνόησα, ὅτι ἡ Βουλὴ παραδεχομένη τὰς 8,000 δραχ. διὰ τὸν κ. Γούδαν, καὶ 4,000 διὰ τὸν κ. Σάθαν, δὲν ἐννοοῦσεν, ὅτι θέλει συνδράμει τόσον τὸν ἕνα καθὼς καὶ τὸν ἄλλον μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἤθελον ἀποτελειώσει πληρέστατα τὸ ἔργον των, διότι, κύριοι, ὅταν δώσῃ τὸ ἔθνος μίαν συνδρομὴν εἰς ἕνα ἄνθρωπον νὰ ἐκδώσῃ ἕνα, δύο, τρεῖς τόμους χωρὶς νὰ φέρῃ εἰς ἀποτέλεσμα τὸν κύριον σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον νομίζει καὶ κατέγεινεν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας, ἐρωτῶ, τί μᾶς ὠφελεῖ; Λέγω πρὸς τούτοις καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα· ὅταν ἡ Βουλὴ ἔδιδε τὴν συνδρομὴν διὰ τὸν πρῶτον τόμον, εἰς τὸν πρῶτον τόμον ἐκτίθεται ὁ σκοπὸς ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὡρμήθη νὰ γράψῃ ὁ ἱστοριογράφος, καὶ τί θὰ γράψῃ· ἕκαστος λοιπὸν τῶν βουλευτῶν ἔδωκεν αὐτὴν τὴν συνδρομὴν μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι θ’ ἀποτελεσθῇ τὸ ἔργον, διότι ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκδώσῃ τὸν τόμον, τὸν ὁποῖον ἐξέδωκεν ἕνας, ἐγὼ δὲν ἤθελα τὸν συνδράμει· ἐννοοῦσα, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος θὰ συνδράμῃ ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις εἰδικῶς καταγίνεται εἰς τὸ νὰ συγγράψῃ τὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ 1821. Λοιπὸν πῶς θὰ κόψωμεν μὲ τὸ μαχαῖρι εἰς τὸ μέλλον τὴν διάνοιαν τοῦ συγγραφέως, τὸν σκοπὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὡρμήθη νὰ συγγράψῃ; Ἔπειτα τί σπουδαῖον πρᾶγμα εἶναι αὐτό; Ἡμεῖς καθ’ ἡμέραν δαπανῶμεν ἐκεῖ ὁποῦ δὲν πρέπει, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ γραφῇ ἡ ἱστορία τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν Ἑλλάδα, οἱ ὁποῖοι ἤνοιξαν τὸ βουλευτήριον αὐτὸ καὶ εἰς ἡμᾶς ὅλους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχομεν ἐδῶ μέσα, εἰς αὐτοὺς πρέπει νὰ φανῶμεν φειδωλοί; πρέπει νὰ γραφοῦν ὅσαι πλεῖσται ἱστορίαι τοῦ 1821, ὅπως μετὰ καιρὸν ἔλθῃ ὁ κριτικὸς ἱστοριογράφος νὰ συγγράψῃ τὴν ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν ἀξίαν τῆς μεγαλητέρας τῶν ἐπαναστάσεων τοῦ κόσμου. Λοιπὸν θὰ φανῶμεν φειδωλοὶ διὰ 25,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ τὸ δημόσιον διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς ἱστορίας τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ 1821, ἀφοῦ καθ’ ἡμέραν ἐξοδεύομεν χιλιάδας ἄλλας δραχμὰς δι’ ἄλλα ἀντικείμενα ὄχι τόσον σπουδαῖα; Διὰ τοῦτο ἐπιμένω καὶ λέγω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὁριστικῶς· πᾶσα δὲ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν φέρουν, εἶναι καθαρὰ στρεψοδικία.

§30ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πολλάκις εἴπομεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ποσῶς δι’ ὠφέλειαν προσώπων, σύστασιν μόνον κάμνει· Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἔφερεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν προσθήκην χρημάτων καὶ μᾶς ἔλεγε τόσα χρειάζονται διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ τοῦ ἔργου, τότε δὲν θὰ ἐδιστάζομεν νὰ δώσωμεν, εἰ δὲ νὰ καθιερώσωμεν κἄτι τι πρὸς ὠφέλειαν προσώπου εἶναι παραβίασις τοῦ συντάγματος, ἡμεῖς μόνον σύστασιν κάμνομεν.

§31ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν εἴχομεν κατὰ νοῦν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὰς μελλούσας Βουλὰς νὰ συνδράμωσι τὴν ἐξακολούθησιν αὐτοῦ τοῦ ἔργου, διότι ἠμποροῦν περιπέτειαι δειναὶ νὰ ἐπέλθουν εἰς τὸ κράτος, αἱ οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι νὰ ᾖναι μεγάλαι, καὶ δὲν ἐννοεῖ κανείς, ἀφοῦ ἤρχισεν αὐτὴ ἡ συνδρομὴ, νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι δὲν θέλομεν νὰ ἔχῃ ὑποχρεώσεις ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ διὰ τὸ μέλλον. Αὐτὸ μένει εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ πρὸ πάντων κατὰ τὰς ἀνάγκας εἰς τὰς ὁποίας θὰ εὑρίσκεται τότε ὁ τόπος, διότι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ σημερινὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ μέλλοντος.

§32ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀσκόπως ἠγέρθη αὐτὴ ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἐμμέσως πως προὐκάλεσεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεγαλουπόλεως. Καὶ διατί, κύριοι; διότι εἴμεθα ἁρμόδιοι σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἀφηγῶνται, ὅ,τι ἀπεφάνθημεν χθές. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου καὶ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ὑπάρχει εἰς κανένα ἀμφιβολία, ὅτι ταῦτα δὲν διατυπόνουν, ὅ,τι ἡμεῖς ἀπεφάνθημεν χθές; Οὐδεμία ἀμφιβολία. Ἐρωτῶ τώρα καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς ἐν γένει, οὕτως εἰπεῖν, παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Γούδα καὶ τοὺς διαφωνοῦντας, δύνανται νὰ φέρωσι ζήτημα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας γνώμης; Κατ’ ἐμὲ ὄχι. Ἔτι δὲ πλέον φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄσκοπον, διότι τοὐλάχιστον, ὅπως ἐγὼ χθὲς ἠννόησα καὶ ἔφερον ψῆφον, ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις ἦτο καθαρὰ, οὕτως εἰπεῖν, ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τὴν ὁποίαν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἐκάματε, τοὐτέστι τῆς ἀποφάσεως τὴν ὁποίαν ἐφέρατε ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Παππαμιχαλόπουλος, καὶ ἂν ᾖναι ἀνάγκη ἐξηγήσεως, τοὐλάχιστον, ὅπως ἐγὼ ἐνόησα, εἰς τὴν πρότασιν τὴν τότε γινομένην ἐμπεριείχετο ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποστηρίζει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων καὶ ἀσπάζομαι τὴν γνώμην αὐτοῦ, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖ νὰ δώσῃ μίαν συνδρομὴν ὅλως διόλου ἄσκοπον, καὶ ἄσκοπος ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν συνδρομὴν ἑνὸς τόμου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω οὔτε ἔφερον τὸ ζήτημα τοῦτο, οὔτε νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐξετασθῇ. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, ἢ ἄλλη τις ἀρχὴ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε ὑμεῖς κατὰ τὴν τότε συνεδρίασιν, τότε ἠδύνατο νὰ ἀναπτυχθῶσιν οἱ σήμερον προτεινόμενοι λόγοι. Συμπεραίνω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως διατυποῦται καθαρῶς ὅ,τι ἡ βουλὴ ἀπεφάνθη καὶ τοῦτο συνάδει καὶ πρὸς ὅσα ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἀνέφερεν.

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, κύριε πρόεδρε, πῶς ἦλθε τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐκ νέου. Ἡ Βουλὴ εἰς μίαν συνεδρίασιν ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ καὶ ἐσύστησε νὰ λάβῃ ἡ κυβέρνησις ἀπὸ ἕκαστον τόμον τῆς συγγραφῆς τοῦ κυρίου Γούδα 400 σώματα· πληρώνουσα τὸ ἀντίτιμον τὰς δραχμὰς 7, ἤτοι 2,800 δραχ. Κατὰ συνέπειαν χθὲς ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ δημ. ἐκπαιδεύσεως, ἡ Βουλὴ ἐνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὸν ἐκδοθέντα ἤδη τόμον καὶ δι’ ἄλλους 2 τόμους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐκδοθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1870, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κυρίου Γούδα. Εἶναι ζήτημα λελυμένον, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος πρόεδρος ἐπιτρέπει συζήτησιν ἐπὶ ζητήματος τοιούτου. Καὶ νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἔγεινε, ἦτο ματαία, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀναιρέσῃ οὔτε τὴν πρώτην ἀπόφασίν της, οὔτε τὴν χθεσινὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς προεῖπον, ἐνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ ἀντίτιμον τῶν 3 τόμων τοῦ συγγράμματος τοῦ κυρίου Γούδα. Ἐὰν μένῃ ἀμφιβολία τις, σᾶς παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ διατάξητε νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν αὐτὴν τὴν συνδρομήν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§34Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διακρίνωμεν τὰ ἀμοιβαῖα καθήκοντα καὶ τὰ ἀμοιβαῖα δικαιώματα. Ὁ ἔντιμος συμπολίτης ἡμῶν κ. Γούδας ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρεκάλεσε νὰ συστήσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ συνδράμῃ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἔργου του. Ἡ Βουλὴ εὐηρεστήθη νὰ συστήσῃ τοῦτο εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἦλθε χθὲς καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν σας ἔχει ἀνάγκην 8400 δρ. Ἡ βουλὴ ἔδωκε τὰς 8,400 δραχ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀφορμὴ οὐδεμιᾶς περαιτέρω συζητήσεως.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔπαυσεν αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὶν εἰσέλθητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§38ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). «Μαθηταὶ πρόσφυγες τῆς Κρήτης ἐξαιτοῦνται νὰ τοῖς χορηγηθῇ χρηματικὴ βοήθεια, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς σπουδάς των.»

§39ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§40ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, νὰ σταλῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ ὅ,τι νομίσῃ δίκαιον νὰ κάμῃ.

§41ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Αὐταὶ αἱ ἀναφοραὶ, αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὸν κανονισμὸν πρέπει νὰ στέλλωνται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ὅταν ἔρχεται μία ἀναφορὰ, ἴδετε τὶ ἐπάθαμεν προτήτερα, ἐπάθαμεν ἓν πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὕστερον μετενοήσαμεν ὅλοι. Πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ νὰ φέρῃ ὡρισμένα πράγματα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ, διὰ νὰ μὴ λέγωμεν πολλὰ ἀσκόπως. Εἶχον εἴπει καὶ ἐδέχθη ἡ Βουλὴ τὰς ἀναφορὰς, ἐξαιρουμένων τινῶν περιστάσεων, ὁ πρόεδρος νὰ τὰς πέμπῃ εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς, μολαταῦτα ἐξακολουθεῖ τὸ προεδρεῖον νὰ δίδῃ μίαν εἴδησιν καὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὸν δρόμον των. Λοιπὸν αὐτὸ γίνεται πρὸς εὐρυτέραν ἐξήγησιν τῆς ἐπιθυμίας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀφορμὴ συζητήσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ. Ἑπομένως ἂς σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ὁ Βουλευτὴς Τριχωνίας, προτείνει τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον. «Τὸ ἄρθρον 6 τοῦ ἀπὸ 27 Ἀπριλίου 1867 περὶ ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας νόμου καταργεῖται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπαγωγὴν τῶν κατωτέρας ἀξίας τῶν δραχμῶν εἴκοσι ζωοκλοπῶν καὶ ζωοκτονιῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν πλημμελειοδικῶν, ὑπαγομένων τούτων τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν πταισματοδικῶν ὡς πρότερον.» Θὰ ὑπάγῃ τὸν δρόμον του τὸν τακτικόν.

§43ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Ὑποβάλλει ἡ ἐπιτροπὴ νομοσχέδιον περὶ τῶν συμβάσεων καὶ τῶν συναλλαγῶν. «Πᾶσα σύμβασις ἢ συναλλαγὴ, γινομένη εἰς δραχμὰς, πρέπει νὰ γίνηται εἰς δραχμὰς λογιζομένας κατὰ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν τῆς δραχμῆς. Πᾶσα δὲ ἐναντία προφορικὴ ἢ ἔγγραφος σύμβασις ἢ συναλλαγὴ εἶναι ἄκυρος καὶ μὴ οὖσα.» «Τὰ δικαστήρια ὀφείλουσι νὰ ἐκδίδωσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν εἰς δραχμὰς λογιζομένας κατὰ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν, μηδόλως λαμβάνοντα ὑπ’ ὄψιν συμφωνίας ἀντιβαινούσας εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Νόμου.» «Ὁ νόμος οὗτος τίθεται εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1870.»

§44ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§45ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ 3,000 δρ. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§47ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Πῶς δὲν λαλεῖ τώρα κανεὶς περὶ τυπώσεως;

§49ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι εἶναι περιττὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦνται νὰ τυπωθοῦν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα ἀνάγνωσις νομοσχεδίου, περὶ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ προστίμων καὶ λαθρεμπορικῶν πράξεων. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔγγραφον τοῦ Ἀρείου Πάγου φέρει;

§52ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Μάλιστα.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τρίτη συζήτησις πότε θὰ γίνῃ;

§54ΔΑΓΡΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§55ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Σχέδιον νόμου ὑπὸ διαφόρων βουλευτῶν. «Προστίθεται εἷς ὀδοντοϊατρὸς ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ μὲ μισθὸν ἐκτάκτου καθηγητοῦ, ἵνα διδάσκῃ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς τὸ μάθημα τῆς ὀδοντοϊατρικῆς εἰς τοὺς φοιτῶντας ἰατροὺς καὶ ἐπισκέπτηται τοὺς ἀπόρους τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ.»

§56ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§57ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι σπουδαῖον, πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ἀλλοίμονον, ἂν ὅλοι οἱ βουλευταὶ θέλουν νὰ συστήσουν μίαν ἕδραν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§58ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, κ. πρόεδρε, νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία διεξάγει αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὥρα τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ ἔπειτα. Θέλετε νὰ τὴν κηρύξητε κατεπείγουσαν;

§60ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ τρέξῃ τὸν δρόμον της.

§62ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ἐν Στυλίδι ἀτμοκινήτου ἐργοστασίου. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§64ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. (Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυγοδίκων)

§66ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἐγὼ ἀντιλέγω εἰς ὅλα αὐτά.

§67ΤΙΝΕΣ. Εἶναι δευτέρα συζήτησις.

§68ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἔστω καὶ δευτέρα ἔχω τὸν λόγον.

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω, ὅτι εἶναι κακὴ τακτικὴ νὰ γείνῃ εἰς μόνην τὴν τρίτην φορὰν συζήτησις.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ.

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ, πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν καθυπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, περὶ παραχωρήσεως γηπέδου τινὸς ἐθνικοῦ πρὸς ἀνέγερσιν τῶν Ὀλυμπίων. Ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὅπως γνωρίζετε ἤδη κάλλιον παντὸς ἄλλου, κ. πρόεδρε, εἶναι λίαν κατεπείγουσα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ ὅπως ἀναγνωσθῇ τοὐλάχιστον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐπισπευσθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀποπεράτωσις ἐν τῇ Βουλῇ, διότι τὸ ἀντικείμενον δὲν ἐπιδέχεται καμμίαν ἀναβολήν. Πρέπει νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ μικρὰ ἐξαίρεσις, προκειμένου περὶ ἔργου κοινωφελοῦς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Θὰ παρακαλέσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὸ φέρῃ τὴν δευτέραν.

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρώτη ἀνάγνωσις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ σήμερον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἐστάλη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ τὸ ἑτοιμάσῃ.

§75Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἄρθρον 1. Ὁ ἀριθμὸς τῶν τακτικῶν κλητήρων τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὁρίζεται εἰς διακοσίους πεντήκοντα, ἐξ ὧν δέκα πέντε πρώτης τάξεως, εἴκοσι πέντε δευτέρας, οἱ δὲ λοιποὶ τρίτης τάξεως. Ἄρθρον 2. Ἀπαγορεύεται τοῦ λοιποῦ ἡ κατάταξις ἐκτάκτων ἀστυνομικῶν κλητήρων παρὰ τῇ Διευθύνσει τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας, οἱ δὲ μέχρι τοῦδε ὑπηρετοῦντες ἀπολύονται μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου. Ἄρθρον 3. Ἡ πληρωμὴ τοῦ μισθοῦ τῶν πεντήκοντα προστιθεμένων κλητήρων θέλει καταλογισθῆ εἰς τὸ κεφ. Γʹ. ἄρθρ. 1 «γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας» τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§77ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργ. οἰκονομικῶν). Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. ἐννέα χιλιάδων, ἀριθ. 9,000, καταλογιζομένη ὑπὸ τὰ ἑξῆς κεφάλαια καὶ ἄρθρα·

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Κύριε βουλευτὰ ἐκ Ζακύνθου, εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἔχετε τὸν λόγον.

§79ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ζητῶ τὸν λόγον. Κύριοι, πρὸ πολλοῦ εἰσήγαγον πρότασιν Νόμου εἰς τὴν Βουλὴν περὶ στρατολογίας, περὶ ἀπογραφῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὡς σπουδαιοτάτην, καὶ διὰ τὴν ἀπογραφὴν καὶ διὰ τὴν πολιτείαν ἐν γένει, καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἔγεινεν. Ἔκτοτε ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Βουλήν, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι εἰς ἐπιτροπήν τινα, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἠμέλησε νὰ ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτῆς, ἢ τὴν ἔχασεν. Ἐπειδὴ παρῆλθε πολὺς καιρὸς, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τάξῃ μίαν προθεσμίαν 5 ἡμερῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παραγγελθῇ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας. Ἡ πρότασις ἐκείνη ἔχει σκοπὸν νὰ τακτοποιήσῃ αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ἀντικείμενον, νὰ ᾖναι τὸ βάρος τῆς στρατολογίας ἐλαφρότερον, καὶ νὰ συγκροτῆται ὁ στρατὸς εὐκολώτερον. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ παρακαλεῖται νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ὅσον τάχιστα.

§81ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἐννοῶ νὰ ὑποχρεωθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ἐντὸς 5 ἡμερῶν.

§82ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν ἐστάλη;

§83ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεὺς). Τῶν ἐσωτερικῶν.

§84ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ δὲν ἠξεύρω τίποτε.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἐξετάσω.

§86ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. πρόεδρε, καὶ πέρυσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐψηφίσθη νόμος, περὶ μὴ κατασχέσεως τῆς βουλευτικῆς χορηγίας ἀλλὰ δὲν ἐκυρώθη. Ἡ κυβέρνησις τότε καὶ ἡ μετὰ ταῦτα, ἡ διαδεχθεῖσα αὐτὴν, δὲν ἐφρόντισε νὰ κυρωθῇ. Ἐφέτος ὑπεβλήθη πάλιν τοιαύτη πρότασις, καὶ παρακαλῶ, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαῖον, καὶ ὅτι εἶναι σπουδαῖον, ἀπόδειξις, ὅτι ἐψηφίσθη πέρυσι κατεπειγόντως, νὰ ἔλθῃ μίαν ὥραν ταχύτερον, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν δὲν ἔχουν λεπτόν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἂν θέλετε τὸ ἀναγινώσκομεν· «Ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις καὶ πᾶν βουλευτικὸν ἐπίδομα, οὔτε κατάσχεται, οὔτε παραχωρεῖται.»

§88ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§89ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§90ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν θὰ συζητηθῇ τώρα.

§91ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἂς λάβῃ τὸν δρόμον τῶν λοιπῶν, δὲν εἶναι κατεπεῖγον.

§92ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι, ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ ὑπογράψει καί τινες συνάδελφοι, δὲν ἔγεινεν ἔκθεσις αἰτιολογικὴ, αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον συνεζητήθη καὶ ἀπεφάνθη ἡ βουλὴ πέρυσιν ἐπ’ αὐτοῦ. Προλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, ὅτι ἡ ὀλιγάρκεια μὲ κατέστησεν εὐτυχῆ, ὥστε οὐδέποτε ἐπὶ τῆς περιουσίας μου νὰ ἐπιβληθῇ κατάσχεσις.

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ὑπάγομαι καὶ ἐγώ.

§94ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ τρίτη ἀνάγνωσις, ὅτε συνήθως γίνονται καὶ αἱ συζητήσεις ἐφ’ ἑκάστου νομοσχεδίου, θέλω δείξει εἰς τοὺς κυρίους τοὺς ἀντιτείνοντας, πόσον ἔχουν ἄδικον, καὶ πόσον ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον.

§95ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι γραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρέπει νὰ μείνῃ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Χθὲς, Κ. Πρόεδρε, ἐξέθεσα τοὺς λόγους εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κυβέρνησιν, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω, ὑποθέτω, παραδέχομαι, πείθομαι, ὅτι εἰς τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα κατετέθησαν περὶ τῆς συντάξεως τοῦ Κ. Τοπάλη, βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ἐλλείπουσι κατὰ τὴν ἰδέαν μου τινὰ, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι καὶ πρέπει νὰ κατατεθῶσι. Δὲν ἤθελον νὰ στενοχωρήσω τὴν κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ἀμέσως μίαν ἀπάντησιν, καθότι ἐστοχάσθην εὔλογον νὰ τῆς ἀφήσω τὸν κατάλληλον καιρὸν, διὰ νὰ ἐξετάσῃ, νὰ ἰδῇ, ἂν ᾖναι ἄλλα ἔγγραφα· ἐρωτῶ λοιπὸν νὰ μᾶς εἰδοποιήσῃ, ἂν ὑπάρχουν ἄλλα ἔγγραφα, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν, ἢ ὄχι. Ἂν ἴσως δὲ καὶ δὲν παρουσιάσῃ, τότε θέλω συζητήσει μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μὲ συμφέρουσι καλλίτερον παρὰ ἂν ὑπάρχουν ἄλλα.

§99ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὅλα τὰ ἔγγραφα ὅσα ἀπαρτίζουν τὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, κατετέθησαν εἰς τὴν βουλὴν, ἑπομένως δὲν ἔχω ἄλλα σχετικὰ μὲ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν νὰ παρουσιάσω, οὐχ ἧττον ὑπάρχουσιν ἕτερα σχετικὰ μὲ τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταθέσω διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ βουλή· ἂν θέλῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ Κ. Λομβάρδος, ἂν ἡ βουλὴ νομίζῃ, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ ὥρα νὰ δώσω τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις, δὲν ἔχω δυσκολίαν, λέγω ὅμως, ὅτι καλὸν εἶναι μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§100ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἁπλῶς ἐξέθεσα τοὺς λόγους, διατί ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα τὴν ἐπερώτησιν, ἀλλ’ ὁ Κ. Μπούμπουλης, ἐζήτησα μόνον τὰ ἔγγραφα, διότι ἐνέκειτο εἰς τὸ συμφέρον τῆς κυβερνήσεως νὰ συζητηθῇ τὸ σοβαρὸν τοῦτο ζήτημα· Ἂν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ παραιτηθῇ, δὲν εἶναι δουλειὰ δική μου.

§101ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι ἔν τινι προηγουμένῃ συνεδριάσει συνεπεία ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τῶν ἐκπαιδευτηρίων τῆς Λατινικῆς ἐκκλησίας, τὰ ὁποῖα καταχρηστικῶς καὶ παρανόμως ὑπάρχουν ἐν Κερκύρᾳ, ὁ κύριος ὑπουργὸς κατέθεσε τὰ ἔγγραφα τ’ ἀφορῶντα αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον καὶ κατ’ ἐκείνην τὴν συνεδρίασιν ἀπεφασίσθη ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἕνεκα λόγων οἰκογενειακῶν χθὲς δὲν ἠδυνήθην νὰ παρευρεθῶ εἰς τὴν συνεδρίασιν, παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις σήμερον.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§103ΕΤΕΡΟΙ. Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§104ΠΟΛΥΛΑΣ. Μὴ ἐκλαμβάνετε, ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος ἐξ οὗ πρόκειται ν’ ἀντιπολιτευθῶμεν τὴν Κυβέρνησιν· κάθε ἄλλο· μάλιστα θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ συμπράξῃ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος). Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἂν θέλῃ νὰ συζητήσῃ σήμερον, ἄλλως νὰ ὁρίσῃ ἀνυπερθέτως μίαν ἡμέραν.

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§106ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀποφασισμένον νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς παιδείας.

§107ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμὸς τῆς παιδείας.

§108ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἰσήλθομεν εἰς ἕτερον καὶ μόλις αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικά. Παρεκάλεσα χθὲς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς παιδείας καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι οἰκογενειακὸν δυστύχημα συνέβη τοῦ κυρίου Πολυλᾶ καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἔλθῃ, θέλετε, τὸν εἶπα, νὰ συζητήσωμεν αὔριον, ἢ τὴν δευτέραν;

§109ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἴπατε τὴν Δευτέραν.

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Φαίνεται, ὅτι δὲν μὲ ἠκούσατε.

§111ΣΑΡΑΒΑΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν συζητοῦμεν· διατί ἐπισπεύδετε;

§112ΠΟΛΥΛΑΣ. Διὰ τῆς δημοσιότητος δύνασθε νὰ ἐνισχυθῆτε εἰς τὰς ἐνεργείας σας. (θόρυβος).

§113ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅταν ἐκάματε τὴν ἐπερώτησιν ἐγὼ σᾶς ἔδωκα τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ καθῆκον εἴχατε νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν συζήτησιν τότε· δὲν τὸ ἐκάματε, δὲν ἀπηντήσατε διόλου. Καὶ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὁ κύριος Χριστόπουλος εἶπεν, ὅτι ἐπιφυλάττεται κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Χθὲς συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἔλαβε τὸν λόγον. Δὲν βλέπω λοιπὸν διὰ τί ἤδη θέλετε νὰ ἐμποδίσητε τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§114ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν εἰσήλθατε ἀκόμη εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλου προϋπολογισμοῦ. Ἐκ τῶν λόγων σας προκύπτει, ὅτι δὲν ἔχετε συμφέρον νὰ συζητηθῇ δημοσίως ἡ ὑπόθεσις. Ἐγὼ διεκήρυξα, ὅτι δὲν ἔχω κανένα σκοπὸν ἀντιπολιτεύσεως.

§115ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἔχετε τὸ θάῤῥος...... (θόρυβος).

§116ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ ἔχω τὸ θάῤῥος περισσότερον, ἀφ’ ὅ,τι νομίζετε. Κατ’ ἐκείνην ὅμως τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐφέρατε τὰ ἔγγραφα, δὲν ἠδυνάμην νὰ συζητήσω, διότι δὲν τὰ εἶχον ἐξετάσει, χθὲς δὲ πάλιν ὁ κ. Λομβάρδος σᾶς εἰδοποίησεν, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ παρευρεθῶ. Ἐγὼ ἐπιμένω νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα.

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀπεφασίσαμεν, ἢ δὲν ἀπεφασίσαμεν, τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρέπει νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς παιδείας, ναὶ, ἢ ὄχι; Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς παιδείας μᾶς λέγει, ἂς ἠθέλατε συζητήσει τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἔφερον τὰ ἔγγραφα· ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα, κύριε ὑπουργὲ, ἦσαν ἀρκούντως πολλὰ καὶ ἐκτεταμένα καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὰ ἐξετάσωμεν τὴν αὐτὴν ἡμέραν. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔγινε μόνον ἀπόφασις τῆς Βουλῆς τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Χριστοπούλου, ὅτι ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Παιδείας, καὶ εἶναι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ὀλίγον σκληρὸν σήμερον νὰ ἐπιπλήττετε τὸν βουλευτὴν Κερκύρας διὰ τί δὲν ἦλθε νὰ συζητήσῃ, ἐνῷ ἐγνωρίζετε τὸ δυστύχημα, ὅπερ τῷ συνέβη, καὶ εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ δυστυχήματος τούτου, ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε διὰ τί δὲν ἦλθε νὰ συζητήσῃ; ἤδη δὲ, ἐνῷ δὲν εἰσήλθομεν εἰς ἕτερον προϋπολογισμὸν, μᾶς φέρετε τὴν τυπικὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν (θόρυβος). Πρόκειται περὶ ἀντικειμένου λίαν σοβαροῦ, διὰ νὰ τὸ μάθῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἐκεῖνοι ὅσοι δὲν τὸ γνωρίζουν. Ἡ κοινωνία Κερκύρας εἶναι λίαν ἐμπερδευμένη εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πολυλᾶς, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐν πατριωτικῇ μερίμνῃ καὶ θέλει ἐξετασθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐνεργείας της, ὅπως ἐνεργήσῃ, ὡς πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ μία ἑλληνικὴ κυβέρνησις. Ἀπεφασίσαμεν νὰ συζητηθῇ σήμερον ναὶ ἢ ὄχι; Ναί. Εἰσήλθομεν εἰς ἕτερον προϋπολογισμὸν; ὄχι. Δὲν εἴπομεν νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὰς τόσας τοῦ μηνὸς, ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς παιδείας· αὐτὸ εἶναι ἀποφασισμένον. Εἶσθε κύριοι νὰ εἴπητε, σήμερον εἴμεθα πλειονοψηφία καὶ ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν τὴν μίαν ἡμέραν, τὸ ἀναιροῦμεν τὴν ἄλλην. Ἡ ἀπόφασις ἐγράφη εἰς τὰ πρακτικά· θέλετε νὰ τὴν ἀνακαλέσητε; εἶσθε κύριοι, ἀλλ’ εἶναι ἀπόφασις.

§118ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Βεβαιῶ τὸν κύριον Λομβάρδον, ὅτι δὲν ἐφοβήθημεν τόσους χρόνους, ὅτι θ’ ἀλλάξῃ κανεὶς θρησκείαν καὶ θὰ φοβηθῶμεν τώρα!

§119ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν εἴμεθα ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§120ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι κατεπεῖγον. Κατεπεῖγον εἶναι τὸ τῆς λῃστείας ζήτημα. Οἱ Βενετσάνοι ἐδιοικοῦσαν τόσον καιρὸν καὶ δὲν μᾶς ἄλλαξαν θρησκείαν. Ἐπὶ τῶν Ἄγγλων εἰς τὴν Ἑπτάνησον δύο ἱεραπόστολοι ἤθελον νὰ ὁμιλήσουν καὶ ὁ λαὸς τοὺς περιέπαιξε καὶ ἐβιάσθη ὁ Ἁρμοστὴς νὰ τοὺς διώξῃ. Δὲν βλέπω ἐγὼ τὴν ἀνάγκην τὴν μεγάλην τῆς συζητήσεως σήμερον αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ν’ ἀφήσωμεν σπουδαῖα ἀντικείμενα καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς φραγγοπαπάδες! ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ δοξάζῃ ὅ,τι θέλει. Διατί νὰ στέλλουν τὰ παιδιά τους εἰς τὰ σχολεῖα τῶν φράγγων; νὰ τιμωρηθοῦν οἱ πατέρες. Δὲν εἴδατε τί εἶπεν ἐκεῖνος ὁ ῥήτωρ εἰς τὴν Ἱσπανίαν, νὰ δοξάσῃ ἕκαστος ὅ,τι θέλει εἶναι ἐλεύθερος.

§121ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Ἀναγκάζομαι ν’ ἀφηγηθῶ τὰ προηγούμενα τῆς ἐπερωτήσεως ἵνα ἰδῆτε, ὅτι δὲν ἔχουσι πολὺ δίκαιον νὰ ἐνθουσιῶσιν ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς· ὅταν ὁ ἔντιμος κύριος Πολυλᾶς ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν, προσδιωρίσθη ἡμέρα οὐχὶ διὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ ὑπουργοῦ· προσετέθη δὲ ὑπὸ τοῦ ἐπερωτῶντος, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔπρεπε νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα· ὥστε ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ἦτο νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, ἵνα προσδιορισθῇ ἑτέρα ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν ἡμέραν τῆς καταθέσεως. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Λομβάρδον καί εἰς τὸν κύριον Πολυλᾶν, ὅτι ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως ἔρχεται πάντοτε μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ ὑπουργοῦ. Κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν λοιπὸν ἡμέραν προσῆλθον, ἀπήντησα εἰς ὅλας τὰς ἐρωτήσεις τοῦ κυρίου Πολυλᾶ καὶ ἔφερον καὶ ὅλον τὸν ὀγκώδη φάκελλον τῶν ἀφορώντων τὴν ὑπόθεσιν ἐγγράφων. Ἐνθυμεῖται μάλιστα ἡ Βουλὴ, ὅτι ἀφοῦ ἐξέθηκα τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως ἀνέγνωσα ἐν τέλει ἓν ἔγγραφον τοῦ ἱερέως Ζαφίνου καὶ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προχωρήσῃ περαιτέρω, ὁ δὲ κύριος Πολυλᾶς ἐσιώπησε καθὼς καὶ ὁ κύριος Λομβάρδος, ὁ ὁποῖος τώρα νομίζει, ὅτι ἐχάλασεν ὁ κόσμος ἂν δὲν συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου Πολυλᾶ· μόνον ὁ κ. Χριστόπουλος ἐπεφυλάχθη νὰ κάμῃ παρατηρήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία. Σᾶς λέγω μάλιστα ἐν συνειδήσει, ὅτι κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων τὰς ὁποίας ἔδωσα καὶ τῆς σιωπῆς τοῦ ἐπερωτήσαντος ὑπελάμβανον τὴν ἐπερώτησιν ἐγκαταλελειμμένην ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Πολυλᾶ.

§122ΠΟΛΥΛΑΣ. Πλανᾶσθε πολύ.

§123ΣΑΡΑΒΑΣ. Διότι ὅταν ὁ ὑπουργὸς ἔρχεται καὶ δίδῃ πληροφορίας ἐπί τινος ἐπερωτήσεως, οἱ δὲ ἐπερωτήσαντες σιωπῶσι, δὲν ἠξεύρω τὶ ἄλλο πρέπει νὰ συμπεράνῃ τις. Τέλος πάντων ἦλθεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ κύριος Λομβάρδος μοὶ εἶπεν, ὁ κ. Πολυλᾶς δὲν εἶναι παρὼν, θέλετε ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὴν δευτέραν; τοῦ εἶπον δὲν ἔχω δυσκολίαν. Τώρα κατόπιν ὅλων αὐτῶν ἔχει δίκαιον νὰ παραπονῆται καὶ νὰ θέλῃ σήμερον νὰ προηγηθῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως; μοὶ φαίνεται ὅτι διόλου δίκαιον δὲν ἔχει, ὅταν θέλῃ νὰ παρουσιάζῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ὡς κατεπεῖγον· ὅσον δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐφ’ οὗ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ διαφωνία ἐν τῇ Βουλῇ, οὐδὲ νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀντιπολιτεύσεως ἢ συμπολιτεύσεως, τόσον δὲν ἐννοῶ ποῦ ὑπάρχει τὸ κατεπεῖγον Αὐτὴ εἶναι μία ὑπόθεσις ἀπὸ τοῦ 1858 ἐξακολουθοῦσα, ἐπ’ αὐτῆς ἀντηλλάχθησαν ἔγγραφα, οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Λομβάρδος καὶ Χριστόπουλος, ὄντες ὑπουργοὶ, δὲν ἐτόλμησαν νὰ τὴν λύσωσι, ἔρχονται δὲ σήμερον καὶ ζητοῦσι λόγον ἀπὸ ἡμᾶς διατὶ δὲν ἐπράξαμεν ὅ,τι αὐτοὶ δὲν ἐτόλμησαν νὰ πράξωσι, καὶ νομίζουν ὅτι ἂν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ δύω ἡμέρας ὁ κόσμος χάνεται. Ἂν ὁ κύριος Λομβάρδος ἠνέχθη ἓν ἔτος τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ ζητήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον διετέλει ὑπουργὸς τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἓν ἔτος ὁ ἀξιότιμος κύριος Χριστόπουλος, καὶ δὲν θέλω νὰ τοὺς κατακρίνω, διότι ἀναγνωρίζω τὰς δυσχερείας τοῦ πράγματος, δὲν ἔχουν δίκαιον νὰ παραπονοῦνται ἂν ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἂν ὁ ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἔσπευσε νὰ λύσῃ ζήτημα, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ δὲν ἐτόλμησαν, οὐδὲ ἠδυνήθησαν νὰ λύσωσι; Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δύναται μετὰ τὸ τέλος τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐξετασθῇ μετὰ περισσοτέρας ἡσυχίας καὶ ἠρεμίας, καὶ οὐχὶ σήμερον, διότι δὲν ἔχει τι τὸ κατεπεῖγον. Δὲν ἔχω δὲ καμμίαν δυσκολίαν νὰ γίνῃ ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ἡ εὐρυτέρα συζήτησις, διότι θέλω νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν μου, ὅτι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐνήργησα χωρὶς, νὰ θέλω, τοῦτο λέγων, νὰ κατακρίνω τοὺς προκατόχους μου, κἄτι περισσότερον ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ἔδειξα καὶ θὰ δείξω περισσότερον θάῤῥος.

§124ΖΑΪΜΗΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν, (θόρυβος).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ ἄλλην ἡμέραν.

§126ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἔχετε σκοπὸν νὰ κάμετε ζήτημα τρὶς φορὰς μεγαλείτερον, εἶναι κατάχρησις πλέον τοῦ λόγου καὶ τοῦ βήματος.

§128ΧΑΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε παρουσίασε τὰ ἔγγραφα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν, παρεκάλεσα ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα μέχρι τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων, οὐχὶ διὰ τὰ συμβαίνοντα ἐν Κερκύρᾳ, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ ἔστερξεν, ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Χθὲς συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἐφέρθη τὸ ζήτημα διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ὁ κ. Πολυλᾶς. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει νὰ εἰπῇ «πρὶν ἀρχίσῃ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ἐνόσῳ συζητεῖται καὶ ἀφοῦ ψηφισθῇ καὶ ἡ τελευταία πίστωσις αὐτοῦ,» ὥστε ζητήσας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας νὰ συζητηθῇ σήμερον, ἤτοι ἅμα ἐψηφίσθη ἡ τελευταία πίστωσις τοῦ ὑπουργείου, ἐπικαλεῖται τὴν ἀπόφασίν σας, τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, χωρὶς ν’ ἀντιμάχεται κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, οὔτε κατὰ τῆς λογικῆς· ἐπιμένω δὲ ἐγὼ εἰς τὴν συζήτησιν σήμερον καὶ δι’ ἕτερον λόγον, δημόσιον λόγον. Τί πράττουν οἱ κυβερνῶντες ἐπὶ τῆς καταδιώξεως τῶν ἐγκλημάτων τοῦ τύπου; Καταδιώκουν ἐφημερίδας λεγούσας περὶ ἀντικειμένου τινὸς ἐν ἐπαρχίᾳ τινί, ὅπερ καίτοι γενόμενον ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως τοῦ τύπου ἐν τῇ πρωτευούσῃ δὲν κατεδιώχθη. Καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον ἤδη, διότι καὶ εἰς ἑτέραν τινὰ συνεδρίασιν σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ νόμος τιμωρεῖ οὐχὶ αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν τὴν παράβασιν ἐπὶ τοῖς πολιτικοῖς ἐγκλήμασιν, ἀλλὰ τὸ σκάνδαλον καὶ τὴν ζημίαν. Συζητεῖται π. χ. θρησκευτικόν τι ἀντικείμενον, ὅπου αἱ κοινότητες εἶναι μικταί· ἂν τὸ θρησκευτικὸν τοῦτο ζήτημα πρόκειται νὰ γεννήσῃ σκάνδαλα ἐν μέσῳ π. χ. μικτῆς κοινότητος, ὁ εἰσαγγελεὺς τότε ὀφείλει νὰ τὸ καταδιώξῃ, εἰς κοινωνίαν ὅμως ἑδραίαν ὅπου δὲν γεννᾶται σκάνδαλον δὲν ἐνδιαφέρεται ἡ κοινωνία. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει, κύριοι, καὶ ἐπὶ τῶν σχολείων τῆς Κερκύρας. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας βουλευτὴς Κερκύρας σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο σκανδαλίζει τὰς συνειδήσεις τῶν συμπολιτῶν του ἐν Κερκύρᾳ· ἓν τοιοῦτον ζήτημα, οὐδέποτε, κύριοι, ἐσκανδάλισε τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν, οὐδὲ τὰς μικτὰς κοινότητας τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Δὲν θέλω ἐξετάσει διὰ τὶ τοῦτο, διὰ ποῖον λόγον ὑπάρχει ἡ διαφορὰ αὕτη, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὴν κοινωνίαν τῆς Κερκύρας τὴν σκανδαλίζει. Εἶναι λοιπὸν δημόσιον συμφέρον νὰ ἀρθῇ τὸ σκάνδαλον τῆς συνειδήσεως ἐν Κερκύρᾳ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω προχθὲς, ὅτι ἂν μὲ ἠρώτα ὁ κύριος Πολυλᾶς ἤθελον τῷ εἴπει νὰ μὴ φέρῃ ἐνταῦθα τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀφοῦ ὅμως τὸ ἔφερε, τὸ ἴδιον συμφέρον ὅπερ μὲ ὑπηγόρευε νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ φέρῃ, τὸ ἴδιον μοὶ ὑπαγορεύει νὰ εἴπω ἀφοῦ ἦλθεν, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ σήμερον. Λέγω ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ σήμερον, διότι δὲν θὰ ἦτον εὐάρεστον ἀναχωροῦντος τοῦ ταχυδρομείου τὸ ἑσπέρας διὰ τὴν Κέρκυραν, νὰ μάθῃ ἡ κοινωνία αὕτη, ὅτι διστάζει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ ἑνὸς ζητήματος....(ψιθυρισμοί) Ὅτι διστάζει, λέγω ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ἑνὸς ἁπλουστάτου ζητήματος, διότι ἐξ ὅσων παρετήρησα ἐκ τῶν ἐγγράφων τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τοσοῦτον δεινὸν, ὅσον ὑποτίθεται. Δὲν κινδυνεύει τίποτε εἰς τὴν Κέρκυραν, κύριοι, δὲν κινδυνεύει οὔτε τὸ θρήσκευμα, οὔτε ἡ συνείδησις τῶν χριστιανῶν ὀρθοδόξων· παράβασίς τις τοῦ νόμου γίνεται, ἥτις εὐκόλως ἐπανορθοῦται. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις σήμερον, ἵνα τὸ πρᾶγμα καθαρισθῇ, καὶ ἐννοήσῃ εἷς ἕκαστος ποία εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ πῶς ἡ ὑπόθεσις δύναται νὰ λυθῇ ἐκ τῶν προηγουμένων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Μίαν ἀπάντησιν χρεωστῶ εἰς δύο λέξεις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο οὔτε ὁ κύριος Χριστόπουλος ὑπουργὸς ὢν δὲν ἐτόλμησε νὰ τὸ λύσῃ· λέγω ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου μάλιστα ἐτέθησαν αἱ πρῶται βάσεις τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ζητήματος, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, τὰ ἔγγραφα τοῦ φακέλλου τὰ ὁποῖα κατετέθησαν θέλουσιν ἀποδείξει τοῦτο (θόρυβος). Ἂν παραβαίνωνταί που αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, τοῦτο ὁμοιάζει μὲ ὅλας τὰς παραβάσεις αἵτινες ἐναντίον ῥητῶν νόμων γίνονται. Διατάττει ἐπὶ παραδείγματι ὁ νόμος, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ χώραν, καὶ ὅμως λαμβάνει, δὲν θὰ εἴπῃ ὅμως τοῦτο ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, ὅπως λύσῃ τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πολυλᾶ.

§129ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ θέσωμεν ἓν νέον ζήτημα; ἢ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῇ τώρα; Διατάξατε, κύριε πρόεδρε νὰ ἔλθουν τὰ πρακτικά. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη νὰ λυθῇ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας. Ἡμπορεῖ ἡ πλειοψηφία νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, ὄχι ὅμως νὰ εἴπῃ μοῦ φαίνεται ἕνα ζήτημα νέον. Καθόσον ἀποβλέπει τὰς παρατηρήσεις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς παιδείας, καὶ τὸ ἐγκώμιον τὸ ὁποῖον μᾶς ἔκαμε περὶ τοῦ θάῤῥους του, ἐπιφυλάσσομαι ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις. Τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι τῷ ὄντι κάπως ὀπίσω θὰ ἤμεθα ἀπὸ ἄλλα ἔθνη εἰς τὸν πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν βίον, καθόσον ἀλλοῦ δὲν εὑρέθησαν μέλη τῆς κυβερνήσεως νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ λέγουν ὅτι ἐγὼ τὴν ἐπῆγα πλέον ἐμπρὸς τὴν δουλιὰ (θόρυβος).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§131ΔΑΓΡΕΣ. Ἂν οἱ κύριοι συναινοῦν ν’ ἀναβληθῇ, ἂν ὅμως δὲν συναινοῦν θέλομεν τὸν λόγον, διότι....

§132ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸν λόγον!

§133ΔΑΓΡΕΣ. Διότι ἀναγκαίως θὰ ἐπέλθῃ μία ψηφοφορία.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ ἀναβάλλετε διὰ μεθαύριον.

§135ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας ἐσυμφώνησε διὰ τὴν δευτέραν. Λοιπὸν τὴν δευτέραν παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ἀλλ’ ὡρισμένως τὴν δευτέραν (θόρυβος). Φέρετε τὰ πρακτικὰ, Κ. πρόεδρε, διὰ νὰ ἴδωμεν ἡμεῖς, ἂν ᾖναι ἀντικείμενον νέον, ἢ ἂν θέλῃ ν’ ἀναιρέσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπόφασίν της, τὸ ὁποῖον εἶναι κυρία νὰ κάμῃ, Κ. πρόεδρε! (θόρυβος).

§136ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, οὐδέποτε εἰς κανὲν κοινοβούλιον, καὶ εἰς καμμίαν συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, ἐπαρουσιάσθησαν τοσαῦτα παρεμπίπτοντα ζητήματα, τόσαι συζητήσεις, τόσαι ἐπερωτήσεις. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ, καὶ ὁ κοινότερος ἄνθρωπος, πολὺ περισσότερον ἓν κοινοβούλιον, ὅταν ἐπιληφθῇ μιᾶς ἐργασίας προβαίνει εἰς τὸ τέλος, καὶ κατόπιν ἐπιλαμβάνεται ἄλλης. Ἐδῶ ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὰς 12 ἀκριβῶς ἡ ὥρα καὶ δὲν ἐμβήκαμεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἂν εἰλικρινῶς ἐνδιαφέρωνται περὶ τῆς ἀπαθοῦς καὶ εἰλικρινοῦς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τότε ὀφείλουν νὰ προτείνουν ἤδη τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, διότι εἶναι ζήτημα θρησκευτικὸν σπουδαῖον, ἄλλως μὴ ἐπιμένοντες νὰ συζητηθῇ ἤδη, θὰ ἐπιτρέψουν εἰς ἡμᾶς νὰ φρονοῦμεν, πῶς ὅλα αὐτὰ προέρχονται διὰ νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀναβάλλεται ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ βουλὴ νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας καὶ τὸ ζήτημα τῆς ληστείας.

§137ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὰ πρακτικὰ νὰ φέρετε κύριε πρόεδρε· τοῦτο εἶναι ἐν τῷ δικαιώματί μου νὰ τὸ ζητήσω.

§138ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τί τὰ θέλετε τὰ πρακτικά.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐντροπή, κύριοι! (θόρυβος).

§140Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε....

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ βάλλω τὸ θέμα.

§142Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω!...... (θόρυβος).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὴν ἄδειαν κύριε βουλευτά!

§144Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Δαγρὲν (θόρυβος μέγας).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ......

§146Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐσὺ δὲν ἠμπορεῖς· ποῦ τὸ ηὗρες γραμμένο αὐτό;

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀγορεύσῃ χωρὶς νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν (θόρυβος).

§148Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἔπρεπε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἂν ἤθελες νὰ μὴν ὁμιλήσω, νὰ τὴν ἀπευθύνῃς πρῶτον εἰς τὸν Κ. Δαγρέν.

§149ΔΑΓΡΕΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον πρὶν ὁ πρόεδρος σᾶς τὸν δώσῃ (θόρυβος παρατεταμένος.)

§150Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν λέγω, Κ. πρόεδρε.

§151ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἀφίνω τὸν λόγον, ὁ πρόεδρος θὰ σᾶς τὸν δώσῃ.

§152Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κύριον Δαγρὲν καὶ λέγω, ὅτι......

§153ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Μὰ κύριε πρόεδρε!......

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ἄνευ ἀδείας ὁμιλεῖτε.

§155Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ποίας ἀδείας! (θόρυβος).

§156ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ βουλευτὴς θὰ σὲ εἰδοποιήσῃ πῶς θὰ ὁμιλήσῃ, διὰ νὰ ἠξεύρῃς, ποῖος ἔχει πρῶτος, καὶ ποῖος δεύτερος τὸν λόγον, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχῃ κανεὶς τὸν λόγον, δὲν δύνασθε νὰ τὸν ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν ὁμιλοῦντα (θόρυβος).

§157ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Φέρετε τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ τελειώσωμεν Κ. πρόεδρε!

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖα πρακτικὰ θέλετε;

§159ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὰ τῆς 21 Κ. πρόεδρε.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω, θὰ ἔλθουν τὰ πρακτικά.

§161Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Δαγρὲν, δὲν θέλω τὰ πρακτικὰ (θόρυβος.)

§162ΔΑΓΡΕΣ. ..... (Θόρυβος καὶ διάλογοι παρατεταμένοι.)

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Κρούων τὸν κώδωνα). Ἡσυχία, Κ. Δαγρέ.— Μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον φερόμεθα, κύριοι, πιστεύσατέ μοι ὅτι γινόμεθα θέαμα......δὲν λέγω ποῖον. Ἂν θέλωμεν νὰ ἐργασθῶμεν πρέπει νὰ τηρῶμεν μίαν τάξιν, τὸ νὰ παρεμβάλλωμεν ἑκάστοτε ἓν παρεμπῖπτον τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τόσην ἀξίαν, συγχωρήσατέ μοι διὰ τὴν ἔκφρασιν, δὲν λέγω ἄλλο, ἀλλ’ ὅτι εἶναι μία διαγωγὴ ἥτις δὲν ἠμπορεῖ, κύριοι, νὰ χαρακτηρισθῇ καλή. Τώρα δίδω τὴν ἄδειαν εἰς τὸν Κ. Πετμεζᾶν ν’ ἀπαντήσῃ.

§164ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ πρῶτον, ἔτσι εἶπα.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ, ποῦ νὰ τὰ εὕρωμεν τώρα; (θόρυβος).

§166ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι καλὴ ἡ διαγωγὴ ἡ ἐδική σας, Κ. πρόεδρε, διότι πέρνετε ὀπίσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον πρότερον (θόρυβος).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀλίγη σιωπὴ, κύριοι! Γίνεται ἔρευνα πρὸς εὕρεσιν τῶν πρακτικῶν.) (διάλογοι).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὴν ὥραν, θὰ δώσω εἰς ἄλλον τὸν λόγον.

§169Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Βλέπετε ὅτι εἶχον δίκαιον, καὶ ἰδοὺ δὲν ἀργήσατε ν’ ἀναγκασθῆτε νὰ τὸ παραδεχθῆτε. — Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν Κ. Δαγρὲν, μὴ νομίσῃ, ὅτι ἔχει κανὲν προνόμιον ἐντὸς τῆς βουλῆς ὁ Κ. Δαγρὲς, καὶ πολλοὶ ἄλλοι εἰσήγαγον καὶ πρότασιν καὶ νόμον, κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐσυζητούσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, κύριε πρόεδρε, εἰσήγαγε οὔτε πρότασιν, οὔτε νόμον, οὔτε ἐρώτησιν καμμίαν ἐκάμαμεν. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ Κ. Πολυλᾶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἀπὸ τῆς 24 Ὀκτωβρίου, πρὸ τῆς συζητήσεως δηλαδὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζετε λοιπὸν, καὶ νομίζει τις τῶν βουλευτῶν, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Κ. Πολυλᾶς νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν, καὶ σήμερον νὰ ἐρωτήσῃ τί γίνεται ἡ ἐπερώτησις; Εἴπομεν ἡμεῖς εἰς τὸν Κ. Δαγρὲν, ὁ ὁποῖος ἔφερε προχθὲς ἕνα ὁλόκληρον νόμον, κύριε πρόεδρε, ὁ ὁποῖος ἐτροποποίει ὁλόκληρον τὸν ἐκλογικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι σκοπὸν εἶχε νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ; αὐτὸ δὲν τοῦ τὸ εἴπομεν, ἀλλὰ πάντοτε θέλει νὰ συνιστᾷ πρὸς τοὺς ἄλλους εἰλικρίνειαν καὶ καλὴν πίστιν· πρῶτος δὲ ὅστις ἔκαμε πρότασιν καὶ νόμον εἶναι ὁ Κ. Δαγρές.

§170ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, εἶναι ψευδές.

§171Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶναι καὶ αὐτὸ κοινοβουλευτικόν.

§172ΔΑΓΡΕΣ. Μὰ ὅταν λέγετε ψεύματα, σᾶς λέγω ὅτι ψεύδεσθε! (μέγας θόρυβος.)

§173Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κύριε Δαγρὲ, κατὰ μέτωπον ἐμοῦ δὲν ἠμπορεῖς νὰ εἴπῃς τίποτε.

§174ΔΑΓΡΕΣ. Λέγεις ψεῦδος.

§175Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐσὺ ψεύδεσαι.— Κύριε πρόεδρε, προστατεύσατε τὸν λόγον.

§176ΔΑΓΡΕΣ. Τί λόγον λέγεις; (θόρυβος).

§177Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐσὺ φλυαρεῖς (θόρυβος παρατεταμένος.)

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ συμβαίνουν, ὅταν ὁ εἷς διακόπτῃ τὸν ἄλλον. Ἡσυχάσατε παρακαλῶ κύριοι.

§179Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν μὴ νομίσῃ κανεὶς, ὅτι ἐκεῖνος ἔχει προνόμιον νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα καὶ διακόπτῃ μίαν συζήτησιν, καὶ νὰ μὴ τὸ ὑποχωρῇ εἰς κανένα τῶν ἄλλων Γνωρίζετε, κύριε πρόεδρε, κάλλιον ἐμοῦ, καὶ ὅστις δὲν τὸ γνωρίζει, ἂς τὸ μάθῃ, ὅτι τιμαλφέστερον, καὶ πολιτικώτερον δικαίωμα εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ τὴν ἐπερώτησιν ὁ κ. Πολυλᾶς τὴν ἔκαμε πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ χθὲς, κ. πρόεδρε, μάθετε, διότι δὲν εἶσθε ἐδῶ, ὅτι ἔγεινε ἀρκοῦσα συζήτησις, καὶ ἤθελε προβῆ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν ἡ ὑπόθεσις, ἂν ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἔλεγεν, ὅτι ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἔγγραφα ἐκ τῶν ὁποίων νὰ προκύπτῃ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐδικαιοῦτο νὰ κάμῃ μίαν τοιαύτην πρότασιν εἰς τὸν βασιλέα, διὰ τοῦτο ἡμεῖς παρακαλοῦμεν τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ τῷ δίδομεν τὸν ἁρμόδιον καιρὸν, ὅπως ἂν τυχὸν ὑπάρχωσιν ἄλλα ἔγγραφα παρουσιασθῶσι καὶ ταῦτα, διὰ νὰ μὴ φανῇ, ὅτι θέλομεν νὰ ὑποκλέψωμεν διὰ τῶν παρουσιασθέντων ἐγγράφων τὴν συζήτησιν. Βλέπετε λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δικαίωμά μας, καὶ δὲν πρέπει καθημερινῶς νὰ σηκόνεται καθεὶς νὰ λέγῃ, ὅτι αὐτὸς μόνος εἶναι εἰλικρινὴς, καὶ οἱ ἄλλοι δὲν εἶναι.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§181ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι προσωπικὸν ζήτημα, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ μὲ ἐμποδίσῃ ν’ ἀπαντήσω (θόρυβος). Καὶ ἀπέχω καὶ δὲν θέλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς μὴ κοινοβουλευτικὰς καὶ ἀνοικείους ἐκφράσεις· ὅ,τι ὅμως δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, καὶ τὸ λέγω ἐν πάσῃ συνειδήσει, εἶναι ὅτι ὁ προλαλήσας καὶ πολλοὶ τῶν φίλων του παρεμβάλλουν μύρια προσκόμματα διὰ νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις. Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὑπέβαλον προτάσεις· ἐγὼ μίαν πρότασιν ὑπέβαλον μόνον καὶ ἡ πρότασις αὕτη ἀνεγνώσθη καὶ συντομώτατα ἀνεπτύχθη καὶ ἀφέθη νὰ διέλθῃ τὸν κανονικὸν δρόμον, οὔτε ἐπὶ ¼ ἐπησχόλησε τὴν Βουλήν. Καὶ ὅταν εἶχον τὴν τόλμην νὰ μὲ εἴπουν, ὅτι ἔφερα προτάσεις πολλάς, ἐδικαιούμην νὰ ἀποκαλέσω ψευδεῖς τοὺς λόγους των. Εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προκαλοῦνται ἢ προσβάλλονται;

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ αἱ ἐκφράσεις νὰ ᾖναι κοινοβουλευτικαί.

§183ΔΑΓΡΕΣ. Οἱ ὁποῖοι, ὅταν νομίζουν, ὅτι προσβάλλονται, οὐδέποτε ἀπαντῶσι διὰ τοιούτων ἐκφράσεων· ἄλλη εἶναι ἡ θέσις ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖ τὸν προσβληθέντα. Ὅσοι δὲν ἔχουσι τὴν συναίσθησιν τῆς τιμῆς, δύνανται ν’ ἀπαντήσωσιν ὅπως ἀπήντησαν.

§184ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιστρέφω μὲ τοὺς τόκους, ὅσα εἶπεν.... .............. ἂν δὲν ἔχῃ αἴσθημα τιμῆς, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸν ἱκανοποιήσω, δὲν ὑποχωρῶ καὶ θέλει ἴδει, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος νὰ μὴ ὑποχωρήσω.

§185ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, εἶναι λυπηρὸν....... (Πολλοὶ ἵστανται ὄρθιοι· φιλονεικίαι· μέγας θόρυβος).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὸς Θεοῦ, καθίσατε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§187Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Εἶναι λυπηρόν, κύριοι, διότι, ἕνεκα ἁπλουστάτου ζητήματος ἐπῆλθε μεγάλη φιλονεικία, μεταξὺ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὸ παρθεναγωγεῖον τὸ ἐν Κερκύρᾳ συστηθὲν ὑπὸ καθολικῶν. Ἄλλοτε ἦλθε τὸ ζήτημα καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἰδοὺ τί λέγουν τὰ πρακτικὰ (ἀναγινώσκει) «ἐπὶ τῆς τελευταίας φράσεως τοῦ ὑπουργοῦ, παρετήρησέ τις..... καὶ καθεξῆς». Καὶ ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν, ἐξάγεται, ὅτι ὁ βουλευτὴς Ὀλυμπίας κ. Χριστόπουλος ἐπεφυλάχθη νὰ συζητήσῃ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως.

§188ΤΙΝΕΣ. Κατά.

§189ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ κατὰ κύριοι, δὲν σημαίνει μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ κατὰ σημαίνει, ἐνόσῳ ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Χριστόπουλος χθὲς ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἔλαβε μέρος καὶ ἐξέθηκε καὶ πολλὰ ὀρθὰ πράγματα, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο το ἐγκατέλειπεν. Ὁ κ. Πολυλᾶς ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ υἱοθέτησεν ὁ κ. Χριστόπουλος.

§190ΠΟΛΥΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε........

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε κ. Πολυλᾶ.

§192ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ὅταν λοιπόν, κύριοι, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ὡς καὶ τὰ στενογραφημένα φέρωσι καθαρῶς, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔμελλε νὰ λάβῃ χώραν ἡ συζήτησις αὕτη, δὲν ἐννοῶ διατί ὁ ἔντιμος κ. Χριστόπουλος δὲν ἔφερε τὴν συζήτησιν ταύτην χθές, καὶ ἂν τὴν ἔφερε, βεβαίως ἡ κυβέρνησις δὲν ἤθελεν ἀποφύγει τὴν συζήτησιν· ἀλλὰ νὰ ἔρχωνται, σήμερον, κύριοι, νὰ λέγουν, ὅτι ἡμεῖς ἀρνούμεθα ἓν ἱερώτατον δικαίωμα τὸ τῆς ἐπερωτήσεως, διότι δὲν θέλομεν ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν νὰ ἐπιχειρήσωμεν σήμερον τὴν συζήτησιν ταύτην, τοῦτο δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθόν. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν μία Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη διὰ τῆς προηγουμένης ἀποφάσεως αὑτῆς, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ταύτης σήμερον. Τὰ πρακτικὰ λύουν τὸ ζήτημα, διότι σᾶς λέγουν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἐὰν ἀφήσατε καὶ παρῆλθεν ἡ συζήτησις αὐτὴ, πταίομεν ἡμεῖς; Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὡρισμένη ἡμέρα σήμερον· δὲν ἀρνούμεθα δὲ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ λέγομεν, ἀφοῦ ἀφήσατε νὰ παρέλθῃ αὕτη, νὰ ὁρισθῇ μία ἄλλη καὶ ὡς τοιαύτην σᾶς λέγομεν τὴν μετὰ τὸν προϋπολογισμόν· ἰδοὺ, κύριοι, ἁπλοῦν τὸ ζήτημα. Βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀποδώσω τινὰ σκοπὸν εἰς τὸν προλαλήσαντα, ἀλλ’ ὅταν ἤρχισεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις ἀποτελεῖ ἓν ὅλον, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διακοπῇ, ἀλλὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ πέρας αὐτοῦ καὶ μετὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως αὑτῆς.

§193ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν διασάφησιν παρακαλῶ. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἀγνοεῖ, ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸ λέγομεν τόσην ὥραν καὶ ἴδετε ὅτι συζητοῦμεν σπουδαῖον ἀντικείμενον. Ἡμεῖς λέγομεν καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ βραχνιάσωμεν λέγοντες, ὅτι συζητοῦμεν τὴν ἔκφρασιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, παρατηροῦμεν εἰς ἓν μέλος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει εἰς τὸ ἑξῆς νὰ προσέξωμεν νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲν εἶδος συνεννοήσεως εἰμὴ τὸ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, νὰ προσέχωμεν νὰ σημειώνωνται εἰς τὰ χαρτιά. Χθὲς ὁ κ. Πολυλᾶς ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ, ἀλλὰ τὰ μεσάνυκτα ἔλαβε τὴν θλιβερὰν ἀγγελίαν, ὅτι ἀπέθανεν ἡ σύζυγός του (γέλως εἰς τὸ ἀριστερόν), ὅσοι γελοῦν ἂς ἐνθυμηθῶσι ὅτι ὅμοιον δυστύχημα ἠμπορεῖ νὰ τύχῃ καὶ εἰς αὐτούς. Χθὲς λοιπὸν μετ’ αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἦλθα καὶ λέγω τοῦ ὑπουργοῦ τοῦτο τρέχει, δὲν πιστεύω νὰ ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν διὰ σήμερον, ὁ Πολυλᾶς μοῦ λέγει, ὅτι ἔρχεται, ἀλλὰ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἡ κηδεία τῆς συζύγου του· εἶπον τοῦ ὑπουργοῦ δέχεσαι τὸ σάββατον ἢ τὴν δευτέραν; μοῦ λέγει σήμερον ὅτι δὲν ἤκουσε τὸ σάββατον, ἀλλὰ τὴν δευτέραν. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον μοῦ εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τὸ εἶπον τοῦ κ. Χριστοπούλου καὶ τοῦ εἶπον δὲν συζητοῦμεν σήμερον, καὶ συμφωνεῖ καὶ ὁ ὑπουργός. Σήμερον ὁ κ. Πολυλᾶς δὲν ἤθελε νὰ ἔλθῃ καὶ τὸν ἔκαμα ἐγὼ νὰ ἔλθῃ, διότι τοῦ εἶπον ἢ σήμερον ἢ τὴν δευτέραν θὰ συζητήσωμεν, ἔλθε σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἂν ἀκούσουν ὅτι ἦλθες, καί τοι ἀποθανούσης χθὲς τῆς συζύγου σου, θὰ καταλάβουν ὅτι ἦλθες δι’ αὐτὸ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται ἡ κοινωνία τῆς πατρίδος σου ὁλόκληρος.

§194Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, τί εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, καὶ ἐὰν εἶπεν, ὅτι δέχεται νὰ ἀναβληθῇ χθὲς ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ἔπραξεν ἀπὸ ἁβροφροσύνην πρὸς τὸν κ. Πολυλᾶν, ὅστις ἠναγκάσθη νὰ μὴν ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἕνεκα λυπηροῦ συμβάντος· ἀλλὰ καὶ ἂν εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν δευτέραν, ὑπέθεσεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς μέχρι τῆς δευτέρας θὰ ἦτο περαιωμένος. Ἀλλὰ δὲν βλέπω, ποῖον ἦτο τὸ βάσιμον τῶν λόγων, εἰς τὸ ὁποῖον στηρίζονται τὰ ἔντιμα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπιζητοῦντα τοσοῦτον τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ὁ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσας κ. Χριστόπουλος σᾶς εἶπε καθαρὰ, δὲν κινδυνεύει τίποτε εἰς τὴν Κέρκυραν, ἕνεκα τῆς μὴ λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου οὐδεὶς κίνδυνος ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπὶ τῆς Κερκύρας, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἠθέλησε νὰ σᾶς παρουσιάσῃ, ὅτι ὁ κίνδυνος ἦτο πρὸ τῶν πυλῶν τῆς Κερκύρας, καὶ πρέπει νὰ φθάσῃ διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου σήμερον ἡ εἴδησις, ὅτι ἐπεραιώθη τὸ ζήτημα τοῦτο. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οἱ λόγοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔχουν στερεὸν ἔδαφος καὶ ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα διὰ νὰ προτιμήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§195ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά!

§196Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κύριοι, δὲν ἐγίνετο ἔνστασις περὶ τῆς συζητήσεως, τὸ ζήτημα θὰ ἦτο τελειωμένον, σᾶς διαβεβαιῶ, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ἦτο τελειωμένον, διότι ἐπὶ ἐδάφους τοσοῦτον ἀκροσφαλοῦς αἱ συζητήσεις δὲν πρέπει νὰ παρατείνωνται, ἑπομένως μετὰ τὴν ἀγόρευσιν 2 ἢ 3, ἡ ὑπόθεσις ἤθελε λάβει τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον ἐπεθύμει ἀναντιῤῥήτως. Ὁ ἔντιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δικαιολογῶν τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δι’ ὅσα εἶπεν εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, εἶπεν ὅτι ἐννόει πάντοτε μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε συζητήσει τὴν δευτέραν. Τοῦτο μοὶ ἐνθύμισεν ἓν ἀνέκδοτον, τὸ ὁποῖον συνέβη ἑνὸς πολιτικοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ καὶ ἑνὸς πρέσβεως τῆς Γαλλίας, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν ᾖναι ὁ λόρδος Chatam· ἦσαν εἰς τὸν περίπατον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας καὶ ὁ πρέσβυς τῆς Γαλλίας. Ἐπρόκειτο ὁ πρέσβυς τῆς Γαλλίας νὰ κάμῃ συνθήκην τινά, τὴν ὁποίαν ἐπροσπάθει ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ δὲν εἰμπόρει νὰ ἐπιτύχῃ. Ἐπειδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ἐφάνη εὔχαρις, ἐνόμισεν ὁ πρέσβυς τῆς Γαλλίας κατάλληλον τὸν καιρὸν νὰ προτείνῃ εἰς αὐτὸν περὶ τῆς συνθήκης καὶ τοῦ εἶπεν, ὅτι δὲν ἐξετάζομεν τὴν συνθήκην διὰ νὰ τελειώσωμεν; Ἆ, λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς αὐτὸν, ἔχω ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ τελειώσωμεν· ὁ πρέσβυς ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ τελειώσῃ, μετέβη τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑπουργοῦ, ἤρχισε νὰ τοῦ ὁμιλῇ· ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τότε ἔλαβεν ἄλλην θέσιν καὶ τοῦ λέγει, ὅτι δὲν καταλαμβάνει τίποτε ἀπ’ αὐτὰ ὅπου τοῦ λέγει· δὲν ἐνθυμεῖσθε τί μὲ εἴπατε χθὲς εἰς τὸν περίπατον; ἐγὼ δὲν συνηθίζω νὰ δυσαρεστῶ τοὺς φίλους μου εἰς τὸν περίπατον, εἶπεν ὁ ὑπουργὸς. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν οὕτως ὡμίλησεν εἰς τὸν Κ. Λομβάρδον; ἐπὶ δὲ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς στηριχθεὶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐνῷ τίποτε δὲν κινδυνεύει, τίποτε κατὰ τὴν κρίσιν μου ἐν Κερκύρᾳ, ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις διὰ νὰ μάθῃ ἡ κοινωνία ὅτι τίποτε δὲν κινδυνεύει. Βλέπετε, αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς ἀντίφασιν· ὑπάρχει κόσμος εἰς τὴν Κέρκυραν, ὅστις φρονεῖ ὅτι κινδυνεύει κατὰ τὴν κρίσιν του, κατὰ τὴν κρίσιν μου ὅμως δὲν κινδυνεύει. Αὐτὸ λοιπὸν ἐπεθύμουν καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ καὶ νὰ μάθουν καὶ αὐτοὶ σήμερον ὅτι δὲν κινδυνεύουν. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐπεθύμουν νὰ σταλῇ σήμερον ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς διὰ νὰ πείσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι τίποτε δὲν κινδυνεύει, ὥστε φρονῶ ὅτι εἰς ἀντίφασιν δὲν ἦλθον.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐτυχῶς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξηντλήθη καὶ ὑπερεξηντλήθη καὶ προχωροῦμεν.

§198ΤΙΝΕΣ. Τὴν δευτέραν, κ. Πρόεδρε.

§199ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί γίνεται, κ. Πρόεδρε; τί ἀπεφασίσθη;

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἐλπίζομεν αὔριον, μεθαύριον, νὰ ᾖναι τελειωμένος.

§201ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ δύο συζητήσεις δηλ.

§202ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Προκαλέσατε τὴν ψηφοφορίαν.

§203ΛΕΚΚΑΣ. Δύο λέξεις, κ. Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ χθὲς ἀπεφάσισε νὰ δεχθῇ παραχώρησίν τινα, μικρὰν μὲν εἰς τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς, πάντοτε ὅμως προερχομένην ἐκ καλῆς διαθέσεως· ἔχω ῥητὴν ἐντολὴν ἀπὸ τὸν δήμαρχον Πειραιῶς, (καὶ τὴν ὁποίαν προτάττω καὶ ὡς ἰδικήν μου ἰδέαν) νὰ σᾶς εὐχαριστήσω καὶ νὰ σᾶς προσθέσω, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ συνδρομὴ αὐτὴ δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν διατήρησιν γυμνασίου, μετὰ λύπης θέλομεν βιασθῆ νὰ ἀποστῶμεν τῆς προσφορᾶς ταύτης.

§204ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Χάριτας δὲν κάμνει ἡ Βουλὴ, διότι ἐὰν μάθουν καὶ οἱ ἄλλοι δῆμοι, ὅτι ἡ Βουλὴ χαρίζεται, τότε δὲν ἠξεύρομεν τί θὰ συμβῇ, ἑπομένως ἡ Βουλὴ δὲν δέχεται εὐχαριστήσεις, διότι δὲν κάμνει καὶ χάριτας.

§205ΛΕΚΚΑΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν χάριν αὐτὴν, διότι, δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν γυμνάσιον.

§206ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν.

§207ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ὁμιλήσω.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§209ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἀπροσδόκητος ἐκείνη συνεδρίασις τῆς 26 Ὀκτωβρίου ἔκλεισε τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ πολλοὺς τὸν λόγον τοῦ νὰ ἔλθωσιν εἰς ὑποστήριξιν καὶ εἰς ἐπιβεβαίωσιν τῶν ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὤφειλον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ σήμερον θεωρῶ ὅλως ἄσκοπον τοῦτο καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἤδη κουρασμένη ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἄλλων ἀντικειμένων.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καθήσατε εἰς τὰς ἕδρας σας νὰ ἀκούσετε.

§211ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον σήμερον, ἂν δὲν ἔβλεπον νὰ κάμωσι κατάχρησιν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τοῦ λόγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ καθ’ ἡμέραν νὰ ἐπαναλαμβάνωσιν, ὅτι, φίλοι τῶν οἰκονομιῶν, ἠκολούθησαν τὰ ἴχνη τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1868, οὔτε μετέτρεψαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ ὑποστηρίξω. Ἔρχομαι πάλιν νὰ ἐπαναλάβω ἐκείνην τὴν ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν καὶ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν τῆς 26 Ὀκτωβρίου εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἀπορῶ πῶς ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἀμετάβλητος, αὐτὴ διαστρέφεται ἀπὸ τρεῖς ὑπουργούς· εἰς τρεῖς γλώσσας διαφορετικὰς μετεφράσθησαν αὐτοὶ οἱ ἀλάνθαστοι ἀριθμοί. Μόνος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δύναται τῳόντι νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἐτήρησεν, ὅτι ἐπεριπάτησεν εἰς τὰ ἴχνη τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 καὶ ἐφύλαξε κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτὸν κατὰ γράμμα· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς χθὲς ἀπεκρούσθη ἀπὸ τὰ χαρακώματά του καὶ ὑπεχώρησεν ἐνδοὺς νὰ προσθέσῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 20,000 δραχμῶν. Δὲν εἶχε λοιπὸν τὴν πεποίθησιν ἐκείνην ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ οἰκονομία δὲν πρέπει νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὰς ἀντιστάσεις καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐπέμβασιν· ἠμποροῦσε τῳόντι, ἂν ἐπρέσβευε τὴν οἰκονομίαν κατὰ πεποίθησιν, νὰ εἴπῃ, προσθήκην δὲν δέχομαι. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τί σᾶς εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν; ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅταν συνεζήτει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1868, «δὲν ἠμπορῶ νὰ φέρω οἰκονομίας μεγάλας καὶ ὅτι αὐτὸ εἶναι ἴδιον, αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν πρωτοβουλίαν μιᾶς Κυβερνήσεως». Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1868, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν λόγον τοῦτον δι’ ἐμοῦ ἐπραγματοποίησε, καὶ διὰ τῆς πρωτοβουλίας, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἔφερε προϋπολογισμὸν μὲ ἐλάττωσιν 2,100,000 δραχμῶν. Ποίαν ἐλάττωσιν ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἦλθεν ἡ πρωτοβουλία εἰς αὐτόν; ἀντὶ ἐλαττώσεως ηὔξησεν, ὅπως θέλετε ἰδεῖ, εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα τὸν προϋπολογισμόν. Φαίνεται λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἀντιπολιτευόμενος τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἶχεν ἄλλας ἰδέας, ἰδέας βέβαια δημοκοπίας (θόρυβος).

§212ΤΙΝΕΣ. Σφάλλεις εἰς αὐτό.

§213ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρχόμενος ὅμως εἰς τὰ πράγματα μετέβαλε τὰς ἀρχάς του, καὶ ἀντὶ οἰκονομιῶν προσθήκην ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔφερε. Θέλω ὑπενθυμίσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅσα εἶχε γράψει ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Τί ἔλεγε, κύριοι; δὲν φθάνουν τὰ δύο ἑκατομμύρια κατὰ τὰ ὁποῖα ἠλαττώθη ὁ προϋπολογισμὸς, ναὶ ἀξιέπαινος εἶσαι, μοὶ ἔλεγε, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπεθύμουν εὐρυτέραν ταύτης.

§214ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ποῦ τὰ ηὕρατε αὐτά;

§215ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελαν ἀκόμη περισσοτέραν οἰκονομίαν νὰ κάμωμεν. Καὶ ὡς μέλος τῆς μειοψηφίας μετὰ τοῦ κ. Αὐγερινοῦ, Πετσάλη, Σούτσου καὶ Σαράβα τί λέγουν εἰς τὴν ἔκθεσίν των; ταῦτα· ἀκούσατε· «ἡ μειοψηφία, κύριοι......» (θόρυβος).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, διότι πρέπει σπουδαίως νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§217ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἡ μειοψηφία, κύριοι, καίτοι σκοπὸν ἔχουσα νὰ προτείνῃ μεγάλας οἰκονομίας ἀπέχει μὲν νὰ προβῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπιφυλάσσεται ἐν καιρῷ εὐδιαιτέρῳ νὰ φέρῃ ὅσα μέτρα κρίνει ἀναγκαῖα κτλ». Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ δὲ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε φέρει 800,000 δραχμῶν οἰκονομίαν· δὲν ἤρεσεν ὅμως τοῦτο εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, νῦν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἀλλ’ ἐνόμιζε μετὰ τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι καὶ ἄλλα μέτρα ἔπρεπε νὰ λάβωμεν, τὸν ἐμπόδιζον ὅμως αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις καὶ ὁ πόλεμος. Αὐταὶ εἶναι, κύριοι ὑπουργοί, αἱ ἰδέαι σας, αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσιάζετε σήμερον; ποῦ εἶναι αἱ οἰκονομίαι τὰς ὁποίας ὡς ἀντιπολιτευόμενοι καὶ μέλη τῆς μειοψηφίας ὑπεδείκνυον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπεφυλάχθησαν νὰ πραγματοποιήσωσιν εἰς ἁρμοδιωτέρας περιστάσεις; ποία ἄλλη ἁρμοδιωτέρα περίστασις εἶναι, ὅταν καὶ ἡ δημόσιος ἀσφάλεια ᾖναι, ὡς διϊσχυρίζεσθε, εἰς πολὺ καλλιτέραν κατάστασιν παρ’ ὅ,τι τότε εὑρίσκετο, καὶ αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις δὲν ὑπάρχουσι πλέον, οὔτε ὁ πόλεμος εἶναι ἐπικείμενος, οὔτε διακοπὴ σχέσεων ὑπάρχει; Ἄρα ἄλλην περίστασιν καλλιτέραν ἠθέλατε εὕρει διὰ νὰ ἐφαρμόσητε αὐτὰς τὰς ἰδέας σας; δὲν ἔχω λοιπὸν δίκαιον νὰ λέγω, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις μετεχειρίσθη αὐτὰς τὰς ἰδέας πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἐξουσίας καὶ ὅτι ἐρχομένη εἰς τὴν ἐξουσίαν κηρύττεται διὰ τῶν πραγμάτων ἐναντία αὐτῶν τῶν ἰδεῶν;

§218ΤΙΝΕΣ. Ποτὲ μὲ κίνδυνον τῆς πατρίδος δὲν ἐζήτησαν τὴν ἐξουσίαν εἶναι πασίγνωστον αὐτό. (θόρυβος).

§219ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ προστατεύσητε, κ. πρόεδρε, τὸν ἀγορεύοντα.

§220ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ἐγώ, ὅστις δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ᾖμαι εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅτι τὸν λόγον μου ἐτήρησα ἀκριβῶς.

§221ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ποῖος σᾶς ἔδωκε σημασίαν;

§222ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἴπατε ὅτι δημοκοποῦμεν.

§223ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσι τοῦτο, διότι δὲν ἐτηρήσατε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπροτείνατε (θόρυβος).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τάξις τοῦ κοινοβουλίου ἀπαιτεῖ, κύριοι βουλευταὶ, νὰ κρατῇ ἕκαστος σημειώσεις καὶ ἔπειτα ἂς ἔρχεται νὰ ὁμιλῇ ὅ,τι θέλει, μὴ διακόπτετε λοιπόν.

§225ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε ἡμεῖς θὰ τὰ ἐπαναλαμβάνωμεν, ὅταν λησμονῆτε τὰς προτάσεις σας. Ἐσυζητήσατε τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε εἰς τὸ θέμα.

§227ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§229ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλθετε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§231ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ φθάσω ἐκεῖ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ ὁδηγήσητε πῶς πρέπει νὰ ὁμιλήσω.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐπανέλθητε εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν.

§233ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μὴ ἐπιτρέπετε εἰς τὸν κ. Χρηστίδην νὰ κάμῃ διακοπάς.

§234ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐψηφίσατε κύριοι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ βλέπετε ὅτι ἔλαβε χώραν μία προσθήκη 25,000 δραχ. εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔγεινε προσθήκη 50,000 δραχμῶν, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν 400,000 δραχμῶν, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν 20,000 αἱ ὁποῖαι ἐν ὅλῳ ἀναβαίνουν εἰς 500,000 δραχμάς.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὰ ἐψήφισε.

§236ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐψηφίσατε λέγω καὶ δὲν κατηγορῶ περὶ τούτου τὴν Βουλήν.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατηγορεῖς τὴν Βουλὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§238ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν κατηγορῶ τὴν Βουλήν. Σήμερον, κύριοι, ἐρχόμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς ἐκθέσεώς του μᾶς ἀπαριθμεῖ πολλὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἀναβιβάζει εἰς 450,000 δραχμάς· ἀλλ’ ἀκούσατε ποῖαι εἶναι αὗται αἱ οἰκονομίαι· ἠλαττώθησαν 160,000 δραχμαί, τὸ κονδύλιον τῶν τροφῶν τοῦ στρατοῦ· προφητεύει, ὅτι εἰς τὰ 1870 ὁ ἄρτος θὰ ᾖναι ὑποτιμημένος, καὶ θὰ κατορθωθῇ νὰ μὴ γείνῃ ὑπέρβασις δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι προφητεία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δὲν δύναται ἢ νὰ ὑποτιμηθῇ ὁ ἄρτος! ἐκ τούτου δὲ θέλει ἔχει ὠφέλειαν τὸ δημόσιον 160,000 δραχμῶν! Ἄλλην οἰκονομίαν ἀνέγραψε 305,000 δραχμὰς, διότι ὁ ἱματισμὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀναπληρώσεως, διότι εἶχεν ἀναπληρωθῆ κατὰ τὸ 1868, τοὐτέστι, τὴν προμήθειαν τοῦ 1869, τὴν παρουσιάζει ὡς οἰκονομίαν τοῦ 1870, ἐνῷ ἀπεναντίας ἔπρεπε νὰ πιστώσῃ μὲν τὸ 1869, νὰ χρεώσῃ δὲ τὸ 1870. Καμμία λοιπὸν οἰκονομία δὲν εἶναι ἐδῶ, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξω τοῦτο περισσότερον, διότι αἱ οἰκονομίαι γίνονται, ὅταν δύναταί τις δι’ ὀλιγωτέρων δαπανῶν νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν· οἰκονομία δὲν λέγεται ἡ ἀπὸ τοῦ 1868 γενομένη τοῦ ὑλικοῦ προμήθεια πρὸς χρῆσιν τοῦ 1870, διότι τὸ 1869 ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ προμήθειαν διὰ δέκα ἔτη· τοῦτο ὅμως δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ εἰς τὰ ἑπόμενα ἔτη κάμνουν οἰκονομίαν. Ἰδοὺ ὁποία εἶναι ἡ ἀπάτη τοῦ λογαριασμοῦ. Ἄλλη οἰκονομία 40,000 δραχμῶν διὰ προμήθειαν φαρμάκων γενομένην τὸ 1869, τὰ ὁποῖα προέβλεψεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπαρκοῦσι καὶ διὰ τὸ 1870· καὶ αὐτὴ ἡ οἰκονομία ἔχει τὸν αὐτὸν λόγον οἷον καὶ ἡ προηγουμένη, ἑπομένως δὲν εἶναι οἰκονομία· 2,000 δραχμαὶ δι’ ἐφόδιον τῶν κλινῶν· τὸ ἐφόδιον ἐκεῖνο προεβλέφθη καὶ ἐπρομηθεύθη ἐπίσης ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869. Μετὰ ταῦτα ἀναγράφεται καὶ ἡ οἰκονομία 50,000 δραχμῶν ἡ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν τῶν γενομένων ἕνεκα τῶν κινήσεων τοῦ στρατοῦ· ἐννοεῖται ὅτι αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις ἀπαιτοῦν κίνησιν τοῦ στρατοῦ μεγάλην, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ συγκεντρώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὰ μεθόρια, ἐφέτος ὅμως δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, ἡ δὲ ἀφαίρεσις τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων δαπανῶν δὲν εἶναι οἰκονομία. Αὐταὶ λοιπὸν αἱ 457,000 εἶναι αἱ λεγόμεναι οἰκονομίαι, καὶ ἀφοῦ προταθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι οἰκονομίαι, ἀλλὰ καὶ ὑπέρβασις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 κατὰ 700,000 δραχμάς, διότι πρέπει νὰ πιστώσητε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 μὲ τὰς δραχμὰς τὰς ὁποίας ἐξώδευσε διὰ τὸ ὑλικὸν τοῦ 1870, τοὐτέστι 305,000 διὰ τὸν ἱματισμὸν καὶ 40,000 διὰ τὰ φάρμακα καὶ 2000 δραχμῶν διὰ τὰ τῶν κλινῶν ἐφόδια. Ἐὰν προσθέσητε αὐτὰ εἰς τὸ 1870 καὶ τὰ ἀφαιρέσετε ἀπὸ τὸ 1869 θὰ ἴδετε ὅτι, ὄχι μόνον οἰκονομίαν, ἀλλὰ καὶ ὑπέρβασιν ἔχει κατὰ 700,000 δραχμὰς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 (θόρυβος).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκτίμησις τὴν ὁποίαν θέλει νὰ κάμῃ· πρέπει νὰ ἀκούσητε μὲ ὑπομονήν.

§240ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, ὅτι καμμία οἰκονομία δὲν ἔγεινε, τοὐναντίον μάλιστα προσθήκη.

§241ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἀκούομεν, κ. πρόεδρε.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ κάμω, ἡσυχάσατε, κύριοι.

§243ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσθήκην ἔκαμεν εἰς τὸ μηχανικὸν καὶ εἰς ἄλλους κλάδους. Ἡ τάσις, κύριοι, τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ νὰ φέρῃ αὐξήσεις βαθμολόγων εἰς τὸν κατ’ ἔτος ψηφιζόμενον προϋπολογισμὸν θὰ καταντήσῃ εἰς τὸ ἐπάπειρον, καὶ θὰ ἔλθῃ μία στιγμή, καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν θέλει συμπεριλάβει τὸ ποσὸν ὁλόκληρον τῶν ἐσόδων. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ διάφορα κεφάλαια καὶ ἄρθρα θέλει ἐπιστήσει τὴν προσοχήν της καὶ δὲν θέλει ψηφίσει ὅσα σημειοῖ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 ὑπερβαίνων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869. Τοῦτο πιστεύω, ὅτι οὔτε ἡ κυβέρνησις τὸ θέλει, διότι εἶπεν, ὅτι ἀκολουθεῖ τὰ ἴχνη τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1868 τὰ χαραχθέντα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869. Παρακαλῶ ἕνα ἕκαστον ἐξ ὑμῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν δὲν ὑπερβαίνῃ κατὰ πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδας δραχμῶν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 ἐκεῖνον τοῦ 1869. Ὅταν δὲ ἔλθωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, θέλετε ἰδεῖ καὶ ἐκεῖ, ὅτι ὑπάρχει μία ὑπέρβασις ἐκ 300,000 δραχμῶν, θὰ ἰδῆτε καὶ κατάχρησιν σπουδαίαν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ ναυτικοῦ, ἥτις δὲν πρέπει νὰ γίνηται· μίαν κακίστην συνήθειαν νὰ ἀφαιροῦν ἀπὸ τὴν δύναμιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ καὶ νὰ προσθέτουν ὑπαλλήλους ἀξιωματικοὺς ἐπὶ ὑπαλλήλων· αὐταὶ αἱ καταχρήσεις εἶναι καιρὸς νὰ λείψουν, διότι αὐτὴ ἡ αὔξησις τῶν βαθμοφόρων καὶ τὸ νὰ ἀνεγείρωνται νέαι θέσεις καὶ βαθμοὶ εἰς τὰς τάξεις τοῦ ναυτικοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ, θὰ μᾶς καταστρέψῃ, καὶ ποτὲ δὲν θὰ ἔχωμεν οὔτε στρατὸν, οὔτε ναυτικὸν, ἀλλ’ ἓν μισθολόγιον ἀξιωματικῶν ξηρᾶς καὶ θαλάσσης.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε καμμίαν πρότασιν;

§245ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι εἰς τὰ καθέκαστα.

§246Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Βαλασόπουλος ἐπέῤῥιψε κατ’ ἐμοῦ· ἐδυνάμην βεβαίως νὰ ἀδιαφορήσω εἰς τοιαύτην μομφὴν, διότι ὁ χαρακτὴρ ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ εἶναι γνωστός· ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην, κύριοι, νὰ παραστήσω εἰς τὴν βουλὴν, ἂν ὑπῆρξά ποτε δημοκόπος· ὁ δημόσιος βίος μου εἶναι γνωστός· ἂν ἀπεστράφην ποτὲ πρᾶγμα, ἀπεστράφην τὴν δημοκοπίαν καὶ τὴν αὐλοκολακείαν· τοὺς δημοκόπους ἐθεώρησα ἀξίους ἀποστροφῆς, τοὺς αὐλοκόλακας ἐθεώρησα ἀξίους περιφρονήσεως (εὖγε, εὖγε). Δὲν ἠθέλησα λοιπὸν ποτὲ κατὰ τὸν πολιτικόν μου βίον οὔτε ἐπὶ τῆς παλαιᾶς δυναστείας, οὔτε ἐπὶ τῆς σημερινῆς, νὰ ταχθῶ οὔτε εἰς τὴν μίαν, οὔτε εἰς τὴν ἄλλην τάξιν. Ἠκολούθησα πάντοτε κατὰ συνέχειαν διαγωγήν, διὰ τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ καυχηθῶ· ἀποστρέφομαι βεβαίως τὴν κακοήθη ἀλαζονείαν, καθὼς μισῶ καὶ τὴν μονομανῆ περιφιλαυτίαν. Καὶ ἂν ἠναγκάσθην νὰ εἴπω τοῦτο σήμερον, τὸ ἔπραξα μετὰ μεγάλης δυσαρεσκείας. Καί, κύριοι, ἔρχονται νὰ κατηγορήσωσιν ἐμὲ ὡς δημοκόπον οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἀνήκοντες εἰς ἐκείνην τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν φίλοι τῆς εἰρήνης, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεστιγμάτισαν τὴν πολιτικὴν τοῦ Κουμουνδούρου, καὶ οἱ ὁποῖοι χάριν δημοκοπίας ἠναγκάσθησαν νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν πολιτικὴν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου (εὖγε, εὖγε)· οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι χωρὶς κἂν νὰ ἔχωσι τὰ μέσα τῆς ἐνεργείας τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, ἠθέλησαν νὰ παρακολουθήσωσι τὴν πολιτικήν του. Ἐγὼ κατηγόρησα τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, τὸν κατηγόρησα διὰ τὴν κατεσπευσμένην πολιτικήν του, ἀλλὰ δὲν παρηκολούθησα αὐτόν. Βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεγάλη τόλμη διὰ νὰ ἔρχωνται σήμερον ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ συνταγματικῇ καὶ ἐν πλήρει δημοσιότητι, νὰ κατηγορῶσι τοὺς ἄλλους οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐταπείνωσε τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἡ ὁποία κατέστρεψε τὰ συμφέροντα αὐτῆς, καὶ οἵτινες ἠναγκάσθησαν νὰ ἀκολουθήσωσι πολιτικήν, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσόδου των εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀπεστράφησαν καὶ κατέκριναν. Δὲν ὑπῆρξα, κύριοι, οὔτε θὰ ὑπάρξω δημοκόπος, οὐδὲ πέρυσι συζητῶν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1868 καὶ 1869 καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐν τῇ συζητήσει ἐξέφρασα ἰδέας δημοκοπικάς. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1868 ἔλαβον ὡς βάσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867, καὶ εἶπον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι ἤλπιζα νὰ βαδίσῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου· σᾶς τὸ εἶπον καὶ σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω. Ὅταν ἦλθε, κύριοι, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869, ἐπρόκειτο νὰ ἐπαγάγωμεν ἀληθῶς οἰκονομίας, ἀλλὰ μᾶς ἐπαρουσίασαν τὸ φάσμα τοῦ πολέμου· δὲν ἐπιστεύσαμεν εἰς τὴν ἀγυρτίαν ταύτην, διότι ἦτο πράγματι ἀγυρτία.

§247ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτον ἀγυρτία.

§248ΠΟΛΛΟΙ. Ἀγυρτία ἦτο, μάλιστα.

§249ΖΑΪΜΗΣ. Ἦτο ἀγυρτία· δὲν ἐπιστεύσαμεν λοιπὸν εἰς τὴν ἀγυρτίαν· ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ εἴπωσιν ὅτι ἤθελεν ἐπὶ ἐθνικοῦ τινος ζητήματος ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ φέρῃ προσκόμματα, παρῃτήσαμεν τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ εἴπομεν ὅτι παραδεχόμεθα τὸν προϋπολογισμόν. Ἐγνωρίζομεν, κύριοι, κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν, ὅτι ἦτον ἀγυρτία, ὅτι ἔστελλον τὸν ἀτμοδρόμονα μὲ πλευρὰ πληγωμένα διὰ νὰ χύσῃ αἷμα· ἐγνωρίζομεν, ὅτι ὅλα αὐτὰ ἦσαν ἀγυρτία, ἀλλὰ δὲν ἠθέλομεν νὰ δώσωμεν οὐδεμίαν ἀφορμήν, τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἐξωτερικόν, νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι ἐπὶ ζητήματος ἐθνικοῦ ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος δὲν εἶναι σύμφωνος, δὲν εἶναι ὁμόφρων. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ἀπεδέχθημεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον. Καὶ ποίαν δημοκοπίαν νομίζετε ὅτι ἔπραξα κατὰ τὸ παρελθόν; κατηγόρησα μόνον τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν κύριον Μήλιον διὰ τὴν δημιουργίαν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς 4 αὐθυπάρκτων λόχων· ἰδοὺ τὸ μόνον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατηγόρησα τὸν ὑπουργόν· καὶ τὸν κατηγόρησα, κύριοι, διότι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς βουλῆς φρονῶ, ὅτι ἡ κυβέρνησις καὶ ἄνευ πιστώσεων καὶ ἄνευ νόμου δὲν πρέπει νὰ αὐξάνῃ τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους. Ἰδοὺ τὸ μόνον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησα οἰκονομίας. Ἔρχονται μετὰ τόσον καθαρὰν διαγωγὴν νὰ μὲ καταγγείλωσιν ὡς δημοκόπον ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους συνείθισα νὰ μὴ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν.

§250ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σοῦ κάμνει, τιμὴν αὐτό.

§251ΖΑΪΜΗΣ. Τιμὴν μοῦ κάμνει· διότι δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἄλλην πολιτικὴν ἠκολούθησαν ὅταν ἦσαν ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, καὶ ἄλλην ὅταν εἰσῆλθον εἰς αὐτήν· δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ καταλάβουν τὴν ἐξουσίαν ἐκηρύσσοντο εἰρηνόφιλοι, εἰσελθόντες δ’ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐγκατέλειψαν τὴν πολιτικήν των ταύτην, καὶ ἀπὸ εἰρηνόφιλοι ἐγένοντο πολεμικοὶ χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι πολεμικοί, χωρὶς νὰ αἰσθάνωνται ὅτι δύνανται νὰ πράξωσι τοιοῦτόν τι. Τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἂν καὶ δὲν τὴν ἐνέκρινα, δὲν τὴν ἐπεδοκίμασα, τὸν ἐπαινῶ ὅμως, διότι ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος εἰσῆλθε μὲ αὐτὴν τὴν σημαίαν καὶ ἐξῆλθε μὲ τὴν ἰδίαν σημαίαν. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπιδοκιμάσω ἐγὼ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, διότι ἤμην ἐναντίος, εἶχον ἄλλας ἰδέας, ἐπαινῶ ὅμως τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, διότι μὲ τὴν σημαίαν μὲ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, μετ’ αὐτῆς ἐξῆλθεν· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἄλλην σημαίαν ὅταν εἰσῆλθον, καὶ ἄλλην ὅταν ἐξῆλθον, διὰ νὰ ἐπισύρωσι γλυκὺ βλέμμα τοῦ δήμου. Ναί, κύριοι, φυλαχθῆτε ἀπὸ τοὺς ἀληθεῖς δημοκόπους καὶ αὐλοκόλακας· διότι εἶναι δύο τέρατα τῶν κοινωνιῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ φέρουν καὶ τὴν καταστροφήν (εὖγε, εὖγε).

§252ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, μετὰ μεγάλης ὀργῆς καὶ ἀγανακτήσεως ὁ ἔντιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀπήντησεν εἰς τὰς ἀληθείας, τὰς ὁποίας ἐγὼ διὰ λόγων καὶ πραγμάτων ἔφερα ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς· δὲν εἶπα λόγια, ὡς ὁ ἔντιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, δὲν εἶπα ἰδέας ἀφηρημένας· ἔφερα τὸ κείμενον τῶν προτάσεών του, τῶν λόγων του, καὶ τὴν εἰκόνα τῶν πράξεών του, σεῖς δὲ εἶσθε ἁρμόδιοι νὰ δικάσητε, ποῖος ἔχει τὸ δίκαιον, ποῖος λέγει τὴν ἀλήθειαν· δὲν θὰ κρίνητε βέβαια ἀπὸ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων· εἰς αὐτὸ τὸ δίκαιον βασιζόμενος, δὲν φοβοῦμαι οὔτε τὴν θέσιν του, οὔτε ἄλλο τι. Ἔχει ἄδικον ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου νὰ μέμφεται καὶ ἀποκαλῇ ἡμᾶς ἀγύρτας, ὅταν ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ τῷ ἀποδώσωμεν τοῦτο τὸ ἐπίθετον καὶ ὄχι αὐτός. Μᾶς κατηγόρησεν, ὅτι ἐν ᾧ ἐπρεσβεύσαμεν ἄλλην πολιτικήν, τὴν τῆς εἰρήνης, καὶ ἀπεκρούομεν τὴν πολεμικήν, ἤτοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἐνῷ ἤμεθα εἰρηνόφιλοι, ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐγκατελείψαμεν τὰς ἀρχάς μας καὶ ἐγίναμεν πολεμικοὶ διὰ νὰ μὴ χάσωμεν τὴν δημοτικότητά μας παρὰ τῷ λαῷ. Λησμονεῖ ὁ κ. Ζαΐμης, ἢ διαστρέφει τὴν ἀλήθειαν, ὅταν θέλῃ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξ εἰρηνοφίλων ἐγίναμεν πολεμικοί· πάντοτε εἴμεθα εἰρηνόφιλοι, καὶ τότε καὶ τώρα, κανὲν πρᾶγμα δὲν ἐπράξαμεν διὰ νὰ προκαλέσωμεν τὸν πόλεμον, ἀλλ’ ἀντεστάθημεν εἰς τὴν ἀτίμωσιν τοῦ ἔθνους.

§253ΠΟΛΛΟΙ. Ὤ! ὤ!

§254ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κύριοι, ἀντεστάθημεν, ὅταν ἡ Τουρκία ἤθελε νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλ. κυβέρνησιν ἀστυνόμον καὶ χωροφύλακα τῆς Τουρκίας.

§255ΠΟΛΛΟΙ. Ὤ! ὤ!

§256ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ φωνάζετε, κύριοι, ἡ ὑπογραφὴ τοῦ πρωτοκόλλου ἠτίμασε τὴν πατρίδα.

§257ΠΟΛΛΟΙ. Μπά, μπά, μπά!

§258ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντετάξαμεν, κύριοι, στῆθος τῳόντι ἡρωϊκὸν (ὤ! ὤ! ὤ!), ἀπέναντι τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Τουρκίας, ὅταν ἠθέλησεν ἡ πρεσβεία της νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν ἀστυνόμον της καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀποδιώξῃ τοὺς πρόσφυγας ἀδελφοὺς Κρῆτας. Τὸ μεγαλείτερον αἴτιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων, εἶναι ἡ ἀποπομπὴ τῶν προσφύγων, διότι ὅλοι ἐπίστευον, ὅτι τοῦτο ἤρκει διὰ νὰ καταβάλῃ τὴν Κρήτην· τοῦτο ἐγνωστοποίησεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως, ὅτι ἀπῄτει ἡ Τουρκία μὲ τρόπον ὅλως αὐθαίρετον νὰ διώξωμεν, νὰ καταδιώξωμεν μάλιστα τοὺς πρόσφυγας Κρῆτας. Ἡ κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελε προδώσει τὴν πατρίδα, ὅτι ἤθελε παραβῆ ἱερὸν καθῆκον, ἂν τῳόντι ἐπροχώρει εἰς τὸ νὰ ἐκδιώξῃ τοὺς πρόσφυγας Κρῆτας.

§259ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν Πετροπουλάκην ποῖος τὸν ἔστειλε;

§260ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πετροπουλάκης δὲν μετέβη τότε πρώτην φοράν, ἦτο δευτέρα φορὰ, μετέβη δὲ καθὼς καὶ ὁ Μήτσας καὶ ὁ Ζυμβρακάκης καὶ ὁ Δημητρακαράκος καὶ τόσοι ἄλλοι, ἀδικεῖτε τὴν κυβέρνησιν τὴν παρελθοῦσαν, ὅταν νομίζητε, ὅτι αὐτὴ ἔκαμεν ἀποστολὰς ἐθελοντῶν εἰς τὴν Κρήτην, οὔτε ἡ προκάτοχος κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη, οὔτε ἄλλη προηγουμένη ἀπέστειλεν ἀποστολὰς ἐθελοντῶν, οὗτοι αὐθόρμητοι μετέβαινον.

§261ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως δὲν ἦτο διὰ τέτοια πράγματα, ἦτο πῶς νὰ καταστρέψῃ τὰς ἐκλογὰς, πῶς νὰ ἐπέμβῃ παρανόμως· αὐτὴν τὴν ἀποστολὴν εἶχε.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε παρακαλῶ. (Πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Παύσατε τὰς προσωπικότητας.

§263ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς προσωπικότητας κατέφυγεν ὁ πρωθυπουργὸς, εἰς προσωπικότητας θὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ, εἶπε ψεύδη, ἐγὼ δὲ εἶπον ἀληθείας. Ποτὲ, κύριοι, ἡ μερὶς αὕτη, ἡ ὁποία διεπράξατο πολλὰ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ποτὲ δὲν ἠθέλησε νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ τῆς ἀγυρτίας καὶ δημοκοπίας.

§264ΠΟΛΛΟΙ. Ποία μερίς;

§265ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε ὅλοι σας, ὅτι ἡ μερὶς αὐτὴ ἡ τοῦ κ. Βούλγαρη παρῃτήθη, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπογράψῃ τὸ πρωτόκολλον, καὶ ὤφειλε δυστυχῶς νὰ εὑρεθῇ ἡ παροῦσα κυβέρνησις διὰ νὰ ὑπογράψῃ τὸ ἀτιμωτικὸν πρωτόκολλον τὸ ὁποῖον κανεὶς δὲν ἐτόλμα νὰ ὑπογράψῃ.

§266Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Σεῖς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἔθνους, ἡ Βουλὴ ἐδέχθη, σὺ εἶσαι ἓν ἄτομον, ἐνῷ τὸ ἔθνος ἐπεδοκίμασε τὴν διαγωγὴν τοῦ ὑπουργείου, σὺ δὲν εἶσαι ἀνώτερος καὶ δὲν ἠμπορεῖς νὰ ὁμιλῇς (θόρυβος)

§267ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤ. (Συγχρόνως).......... (θόρυβος).

§268ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Ἔπρεπε νὰ σᾶς κρεμάσουν (θόρυβος).

§269ΠΟΛΛΟΙ (πρὸς τὸν ὑπουργὸν). Μὴ καταδέχεσθε νὰ ἀπαντᾶτε (θόρυβος).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, παρακαλεῖσθε, ἡσυχάσατε.

§271ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσώσατε, κ. Σαράβα, τὰ χαρτοφυλάκια. Ἀπορῶ, κύριοι, πῶς ὁ ἔντιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐθυμήθη νὰ ἐξελέγξῃ τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ὅτι ἦτο πολεμικὸν, ὅτι ἠγύρτευεν, ὅτι ἀγυρτεῦον ἐπεκαλέσθη τὸν πόλεμον· ἐὰν εἶχε πεποίθησιν ὅτι δὲν ἦτον ὠφέλιμος ὁ πόλεμος, ὤφειλε νὰ ἐνθυμηθῇ τοῦτο, ὅτε ἦτον εἰς τὴν τάξιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως· τότε χάριν τῆς δημοτικότητός του, δὲν ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ψηφίζει τὰ 100 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἐπίστευεν ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ πολέμου. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ κάμῃ ὡς πατριώτης· ἀλλὰ φοβούμενος μὴ ἀπολέσῃ τὴν δημοτικότητα ἐσιώπησε τότε σιωπὴν τάφου.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ καταφεύγετε εἰς αὐτά.

§273ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ ἱστορία αὐτὴ, ἥτις ἀνέγραψεν ἤδη αὐτά.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἱστορίας ἐδῶ, αὐτὸ εἶναι προσωπικόν.

§275ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Εἶναι χειρότερα αὐτὰ, κ. πρόεδρε, ἀπὸ ὅσα προσωπικὰ εἶπεν ὁ Δαγρές;

§276ΣΑΡΑΒΑΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Ἐσώθητε ἀπὸ μίαν καταδίκην καὶ ὁμιλεῖτε ἀκόμη! ἔπρεπε νὰ σᾶς κρεμάσουν.

§277ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Κύριε πρόεδρε, φέρε τὴν τάξιν, τί συζήτησις εἶναι αὐτή; ὅταν ὡμίλει ὁ πρωθυπουργός, τὸν διέκοψε κανείς;

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, παρακαλῶ, ἡσυχάσατε.

§279ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕκαστος πατριώτης, ἕκαστος πολίτης χρεωστεῖ νὰ λέγῃ πάντοτε τὴν ἀλήθειαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ πίῃ τὸ κώνειον, ὅπως ὁ Φωκίων· τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξῃ ὁ κ. Ζαΐμης· ὅταν δὲ πράξῃ τοῦτο, τότε ἠμπορεῖ νὰ καυχηθῇ ὅτι οἱ ἄλλοι ἀγυρτεύουν. Τῶν γεγονότων ἡ ἱστορία ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν, τὸ δὲ ἄδικον καὶ αἱ προσωνυμίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας μᾶς ἀποδίδουν, ἀνήκουν εἰς τοὺς ἀποδίδοντας, ἡ δὲ ἱστορία θέλει διαλάβει ἀφόβως περὶ τούτων.

§280ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ εἴπω ἕνα λόγον τοῦ κ. Βαλασοπούλου εἰς αὐτὰ ὅπου λέγει· ὁ κ. Βούλγαρης ἐπροσκάλεσε 5 καὶ ἀνεκοίνωσε τὸν σκοπόν, ἡμεῖς τῷ εἴπομεν ὅτι δὲν εἶναι ὁ δρόμος του καλὸς........

§281ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ λέγουν εἰς τὴν Βουλὴν φανερά, καὶ ὄχι ἰδιαιτέρως.

§282ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχες τὴν τόλμην νὰ τὸ εἴπῃς ἐδῶ τότε (θόρυβος).

§283ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἐναντίοι εἰς τὰ σχέδιά του, ἀλλὰ τοῦ εἴπαμεν ὅτι ὁ δρόμος σου εἶναι κακός.

§284Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἕνεκα τῆς ἰδιότητος τὴν ὁποίαν φέρω ὡς ὑπουργός, δὲν δύναμαι νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου· δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι εἶμαι ὑπουργός, νὰ γίνω κατήγορος προκατόχου Κυβερνήσεως· ἐὰν ὅμως δὲν μὲ περιέβαλεν ἡ ἰδιότης αὕτη, ἤθελον ἐκπληρώσει εὐσυνείδητον καθῆκον, ἀναλαμβάνων νὰ ἐκπληρώσω τὴν ἐντολὴν ταύτην. Εἶναι τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἐξήγησα πάντοτε εἰς ὅλους τοὺς ἰδιαιτέρους κύκλους καὶ τὸ ὁποῖον ἀναγκάζομαι νὰ ἐξηγήσω καὶ σήμερον δημοσίᾳ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐὰν δὲν μὲ ἐμπόδιζεν ἡ ἰδιότης αὕτη, ἤθελα ἀποδείξει εἰς τὸ Κοινοβούλιον διὰ νὰ πληροφορηθῇ καὶ αὐτὸ καὶ συγχρόνως ὅλος ὁ κόσμος, ὅστις ἀκροᾶται ἡμῶν κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἂν ἀντέταξαν ἡρωϊκὸν στῆθος κατὰ τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, ἂν δὲν συνῄνεσαν, ὡς εἶπον, νὰ γίνωσι χωροφύλακες αὐτῆς, ἢ ἐὰν, ὅταν ἐδύναντο, ὡς ὤφειλον, νὰ ὑπερασπισθῶσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχον, ἐγκατέλιπον αὐτά· ὅταν δ’ ἐνόμιζαν, ὅτι ὤφειλον ν’ ἀπομακρύνωσιν ἀφ’ ἑαυτῶν τὴν κατάκρισιν τοῦ κοινοῦ, τότε διενοήθησαν ν’ ἀντιτάξωσι στῆθος καὶ ἀντεστάθησαν ἐκεῖ, ὅπου ἴσως δὲν ἦτο τὸ δίκαιον πλέον ὑπὲρ αὐτῶν. Ἤθελα ἀποδείξει, ἐὰν δὲν μὲ ἐμπόδιζεν ἡ ἰδιότης αὕτη, διὰ νὰ ἀκούσῃ τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι ἀντέταξαν στῆθος, δὲν τὸ ἀντέταξαν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ ὑπὸ ἁπλοῦ ἐγωϊσμοῦ κινούμενοι διενοήθησαν ν’ ἀντιτάξωσιν αὐτὸ πρὸς τὴν καταστροφὴν τῶν πολυτιμωτέρων συμφερόντων αὐτοῦ. Ἤθελα ἀποδείξει, ἵνα ἀκούσῃ τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε σεβαστή τις γνώμη, τῆς ὁποίας μνημονεύω μετὰ σεβασμοῦ, χωρὶς ν’ ἀναφέρω τις εἶχεν αὐτήν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ σοφὴ γνώμη, ἴσως, κύριοι, σήμερον ἠθέλομεν θρηνεῖ πολὺ περισσότερον, οὐδὲ ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ παραβάλωμεν τοὺς θρήνους ἐκείνους πρὸς τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἤθελον φέρει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὠθήσει τὰ πράγματα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο. Εἶναι ἀπελπιστικόν, κύριοι, διὰ τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, διὰ τὴν κατάστασιν τὴν κοινωνικήν, ἐνῷ δὲν παρῆλθον ἀκόμη ἐννέα μῆνες, νὰ τολμῶσιν ἐνώπιόν σας νὰ παραμορφόνωσι τοιουτοτρόπως τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου. Εἶναι ἀπελπιστικὸν νὰ ἐνθυμῆταί τις, ὅτι, ὅταν ἔσπαιρεν ἡ Ἑλλὰς ὅλη, ὅταν ἡ καρδία ἑκάστου ἔπαλλεν, ἦσαν τινὲς, οἵτινες ἐνόμιζον, ὅτι ἦτο τότε ἡ κατάλληλος ὥρα νὰ διεκδικήσωσι τὰ πάθη των, νὰ διασπάσωσι τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ νὰ ἐγκαταλείψωσι τοὺς ἐθνικωτέρους πόθους, διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ πάθη. Μετὰ τοῦτο δὲ αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἄνδρες νὰ τολμῶσι, κύριοι, νὰ παρουσιάζωνται ὡς μάρτυρες τῆς ἐθνικῆς τιμῆς, νὰ αἰτιῶνται δὲ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ῥιψοκινδυνεύοντες οὐ μόνον τὴν δημοτικότητά των, ἀλλὰ καὶ τὰ πολιτικὰ συμφέροντά των, ἀνέλαβον τὸ ἐπώδυνον καθῆκον νὰ ἐπουλώσωσι τὰς πληγὰς τοῦ τόπου! Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἐνόμισεν, ὅτι εὗρεν ἓν ὅπλον ἕτοιμον καὶ τὸ ἥρπασε νὰ τὸ κενώσῃ κατὰ τοῦ στήθους τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ· καὶ ποῖον ἦτο τὸ ὅπλον; ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἤρχετο καὶ ἐζήτει ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἄδειαν νὰ ζητήσῃ δάνειον ἑκατὸν ἑκατομμυρίων, δὲν ἦλθεν ὁ τότε βουλευτὴς, νῦν δὲ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ν’ ἀντιταχθῇ. Καὶ δὲν νομίζετε, ὅτι ἐξεπλήρωσε καθῆκον ὡς βουλευτὴς, τὸ ὁποῖον ἐγὼ αὐτὸς ἤθελον ἐκπληρώσει, καὶ τὸ ὁποῖον ὅλοι ἴσως ἠθέλατε ἐκπληρώσει, ὅταν ἐβλέπατε Κυβέρνησιν καταφεύγουσαν εἰς σκέψεις, εἰς μέτρα τὰ ὁποῖα ὅλοι ἐθεωρεῖτε ὡς ἥκιστα σπουδαῖα, καὶ διατεινομένην ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἐδύναντο νὰ ὑποληφθῶσιν ὡς σπουδαῖα; νομίζετε ὅτι ἦτο καθῆκον πατριώτου νὰ προσέλθῃ καὶ νὰ παραστήσῃ τὸ γελοῖον καὶ τὸ μὴ σπουδαῖον τῶν μέτρων τούτων; Βεβαίως ἕκαστος ἔχει καθῆκον νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ συμβουλεύῃ τὰ ὠφέλιμα, ὅταν ἔχῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους· ἀλλὰ πρέπει πάντοτε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ συμβουλαὶ τὰς ὁποίας ἀπευθύνει, καὶ ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν λέγει, πρέπει νὰ ᾖναι τοιαῦται, ὥστε νὰ περιορίζωνται ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ὠφελίμου. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ κηρύξῃ, δύναται νὰ μὴ ᾖναι ὠφέλιμος, τότε βεβαίως ἀναλαμβάνει εὐθύνην, ὅταν ἐκ τῆς παῤῥησιαστικῆς δηλώσεως τῆς γνώμης του δύναται νὰ προκύψῃ βλάβη εἰς τὰ κοινὰ συμφέροντα· τότε ἔχει καθῆκον νὰ κλείσῃ τὸ στόμα, διότι, ἐὰν δὲν τὸ κλείσῃ, θέλει ὑπάρξει ἀμφιβολία, ὅτι ἔβλαψε τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους λέγων τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τοιαῦται περιστάσεις ἦσαν τότε. 100 ἑκατομμύρια ἐζήτουν, διὰ νὰ ἑτοιμασθῶσι διὰ τὸν πόλεμον· τὸ πρᾶγμα βεβαίως ἦτο ἥκιστα σπουδαῖον, τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτον ἄξιον μελέτης καὶ προσοχῆς. Αὐτὴ ἦτον ἡ πεποίθησις ἑκάστου ἐξ ἡμῶν, καὶ ἴσως ἑκάστου Ἕλληνος. Ἀλλ’ ἐν τούτοις διετείνετο, ἐφρόνει ἡ κυβέρνησις, ὅτι τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα νὰ πτοήσῃ τὴν Εὐρώπην. Ἐὰν λοιπὸν ἓν μέλος τοῦ κοινοβουλίου ἤρχετο καὶ ἐξέσχιζε τὸ κάλυμμα τοῦτο, καὶ παρίστα τὸ ἐπουσιῶδες, τὸ γελοῖον τοῦ πράγματος, δὲν ἤθελεν ἀφαιρέσει καὶ τὴν ἐλαχίστην πιθανότητα τῆς ἐπιτυχίας τῶν ἐλπίδων τῆς κυβερνήσεως; Τάχα δὲν ἤθελεν εἰπεῖ τότε ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι σεῖς ἐματαιώσατε τὰ σχέδιά μου, ὅτι σεῖς εἶσθε οἱ αἴτιοι τῆς ἀποτυχίας, διότι κατεδείξατε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὴν Εὐρώπην; Ἐγνώριζον ὅτι ὁ βουλευτὴς ὁ ἐκ Λακεδαίμονος ἔχει μεγάλην εὐκολίαν διὰ νὰ ἐξηγῇ τὰ διανοήματά του, ὅσον ἔκκεντροι εἶναι αἱ σκέψεις του· ἀλλ’ οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω ὅτι τὸ θάῤῥος του ἤθελε φθάσει εἰς τόσον βαθμόν. Ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ἡμερῶν καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ σύνταγμα ἔλαβε καίριον τραῦμα τὴν 29 Ἰουνίου. Ποία ἦτον ἡ 29 Ἰουνίου; Ὅταν ἡ Βουλὴ συνελθοῦσα ἐξήλεγξε τὰς ἐκλογάς. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ λάθρα οὕτως εἰπεῖν συνεδρίασε καὶ ἐξήλεγξε τὰς ἐκλογὰς, καὶ τὸ εἶπεν εἰς σᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐλάβατε μέρος ὅλοι εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, καὶ εἶπεν ὅτι ἔλαβε καίριον τραῦμα τὸ σύνταγμα. Ἔκρινα ὅτι δὲν ὤφειλον οὔτε ἀπάντησιν νὰ δώσω εἰς φρόνημα τοιοῦτον, τόσῳ ἔκκεντρον, τόσῳ ἀπομεμακρυσμένον τῆς ἀληθείας, ἔκρινα ὅτι ἦτον ἀνάξιον πάσης προσοχῆς καὶ ἐσιώπησα. Ἀληθῶς πρέπει νὰ ἀφίνῃ τις τοὺς λέγοντας φρονήματα καὶ σκέψεις τόσῳ ἐκκέντρους νὰ δημοσιεύωσιν αὐτὰ, διότι τὸ κοινὸν θέλει ζητήσει τὸν λόγον τοιούτων διανοημάτων καὶ θέλει κρίνει ἐπὶ συλλογισμῶν καὶ σκέψεων, αἱ ὁποῖαι ἀποκρούονται ἀπὸ τὴν λογικὴν, αἵτινες ὑπαγορεύονται μόνον ἀπὸ τὰ πάθη, ἀπὸ μνησικακίας. Καὶ ὅμως ἐτόλμησαν νὰ εἴπουν, ὅτι ἔλαβε τραῦμα τὸ σύνταγμα, καὶ τὸ εἶπον ἄνθρωποι, ἡ πολιτικὴ τῶν ὁποίων παρεστάθη ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ σύνταγμα, καὶ ὑμεῖς πάντες ἠκούσατε καὶ ἐκρίνατε, ἐὰν ἦτον ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς ἢ μὲ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῆς πτέρυγος ταύτης· δύναταί τις νὰ ὑποθέτῃ ὅτι ἡ πτέρυξ αὐτὴ δύναται νὰ θεωρηθῇ χαριζομένη· ἀλλ’ ἂς ὁμολογήσῃ αὐτὴ ἡ πτέρυξ περὶ τῆς πολιτικῆς τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, τῶν ὑπερασπιζομένων νῦν τὸ σύνταγμα. (γέλως). Ἀλλοίμονον, κύριοι, εἰς τοὺς θεσμοὺς τῆς πατρίδος, ἀλλοίμονον ἐὰν εἶχον προμάχους μόνους τοὺς σήμερον συνηγοροῦντας ὑπὲρ αὐτῶν (ἱλαρότης). Τῳόντι εἶναι πρωτότυπον, κύριοι, ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παλαίστρα, εἰς τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ ἀνταλλάξωμεν πυγμὴν, νὰ πυγμαχῶμεν· εἶναι πρωτότυπον, καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ δικαιολογήσω ἄλλως πως, παρὰ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἐμπάθειαν καὶ τὴν καταφορὰν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δυσφοροῦσι διὰ τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν.

§285ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν τὴν ἤθελον τὴν παροῦσαν κατάστασιν, ὑπέγραφον τὸ πρωτόκολλον (θόρυβος).

§286ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον.

§287ΣΚΑΡΛΑΤΟΣ ΣΟΥΤΣΟΣ (ὑπουργὸς στρατιωτικῶν). Πρέπει, κύριοι, ν’ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κ. Βαλασοπούλου.

§288ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, μοὶ φαίνεται.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλην ὥραν.

§290ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται ὅμως, κύριε πρόεδρε, οἴκοθεν, ὅτι πρέπει νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἡ κυρία πρότασις εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς προσβολὰς καὶ τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας εἶπον κατ’ αὐτοῦ.

§292ΣΚ. ΣΟΥΤΣΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Βαλασόπουλος ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870 εἶναι λίαν ἐξωγκωμένος, καὶ ὅτι εἶναι πολὺ ἀνώτερος ἐκείνου τοῦ 1869. Ἐὰν ἐνθυμῆται ὁ ἔντιμος κ. βουλευτὴς, ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη καὶ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν, φέρει 8,077,000, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ἓν πρᾶγμα· ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς εἰς τὴν ἔκθεσίν του λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἵνα μάλιστα ἐφαρμοσθῇ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, ὅπως σήμερον συνετάχθη, καὶ ἵνα μὴ εἰς τὸ μέλλον καταστῇ πρόξενος πλείονος δαπάνης, πρέπει ἀναποφεύκτως νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τροποποιήσω διάταξιν ἀντιφατικὴν νόμου τινὸς, τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἀφορῶντος.» Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς εἶχε σκοπόν τινα, δὲν ἠμποροῦσεν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτόν. Ὡς ἐκ τῶν ἀριθμῶν βλέπω τὰ ἑξῆς, κύριοι. Πρῶτον, ὅτι διαλύει τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν, καταργεῖ 60 θέσεις, θέτει τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν, πρᾶγμα σκληρὸν, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἤθελε τὸ πράξει. Δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐκτάκτου συνόδου ἔρχεται ἓν Β. Διάταγμα καὶ ἐπαναφέρει ὅλας αὐτὰς τὰς λεγομένας ἐλαττώσεις.

§293ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ ἦσαν ἄλλαι περιστάσεις αὐταί.

§294ΣΚΑΡ. ΣΟΥΤΣΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Περιστάσεις δὲν εἶναι· ἦτον ἁπλῶς ἡ συνήθης, τακτικὴ ὑπηρεσία, καὶ τοῦτο μάλιστα ἀνέφερε καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἰς τὸν λόγον του, λέγων· «ἡ δαπάνη αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ, εἰμὴ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, διότι ἀπέβλεπε μισθοδοσίαν καὶ ἔξοδα προσωπικὰ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.» Ἤδη δὲν πρόκειται λόγος περὶ ἐκτάκτων δαπανῶν· ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 ἦλθε πλέον εἰς τὸ ἀρχικόν του σημεῖον, δηλαδὴ 3,805,000 δραχμῶν.

§295ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν;

§296ΣΟΥΤΣΟΣ. Μάλιστα.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§298ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν διακόπτω· διαφωτίζω.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ διακόπτοντες ἐννοοῦν νὰ διαφωτίσουν.

§300ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἔδωκε τὴν ἄδειαν ὁ ὑπουργός — Αὗται αἱ 800,000 δραχ. ἐλήφθησαν ἀπὸ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, κ. ὑπουργέ.

§301ΣΚΑΡΛ. ΣΟΥΤΣΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτ.). Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, ἀπὸ ποῦ ἐλήφθησαν, βλέπω τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν, οὐδὲν ἔκτακτον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. — Ἑπομένως ἐὰν κάμωμεν μίαν ἁπλουστάτην ἀριθμητικὴν πρᾶξιν, ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸν ἕνα προϋπολογισμὸν ἀπὸ τὸν ἄλλον, ὑπάρχει ἐλάττωσις 821,000 δρ. Αὐτὸς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1870. Ὁ κ. Βαλασόπουλος νομίζει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 εἶναι κἄτι τι λαμπρὸν, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὑπάρχουν μέσα ἰδανικὰ πράγματα· ὑπάρχει ἕνας λόχος πυροβολικοῦ, ὁ ὁποῖος ποτὲ δὲν ἐπραγματοποιήθη· — καὶ δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοεῖ καλῶς τὰ πράγματα αὐτὰ, νομίζει πραγματικῶς, ὅτι ὁ λόχος ὑπάρχει· παρακάτω ὅμως ἀφαιρεῖται ὁ λόχος αὐτός· — ὑπάρχει μία ἴλη ἱππικοῦ, καὶ αὐτὴ ἀφαιρεῖται· ὑπάρχει ἕνας λόχος σκαπανέων, καὶ αὐτὸς ἀπὸ κάτω ἀφαιρεῖται. Δὲν εἶναι τρόπος τοῦ συντάττειν προϋπολογισμούς· μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλομεν ν’ ἀπατήσωμεν, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔχομεν μεγάλον στρατὸν, καὶ δὲν ἔχομεν. Καὶ ἠξεύρετε, τίνι τρόπῳ; Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι οἱ 5 λόχοι τοῦ πυροβολικοῦ, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870, εἶναι ἀνώτεροι κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ τοὺς 6 λόχους τοῦ 1869. Εἰς τὸ 1869 οἱ 6 λόχοι ἀριθμοῦν 727 ἄνδρας, ἐκ τούτων ἀφαιροῦνται παρὰ κάτω πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν τὰ βλέπει, παρὰ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠξεύρει νὰ τὰ εὕρῃ, 300 ἄνδρες· ἑπομένως μένουν 427 ἄνδρες. Αὐτοὶ εἶναι οἱ 6 λόχοι τοῦ 1869. Οἱ 5 λόχοι τοῦ 1870 εἶναι 609 ἄνδρες· ἐκ τούτων ἀφαιροῦνται 120 ἄνδρες. Πόσοι μένουν; 489, καὶ καταντῶμεν εἰς αὐτὸ, ὅτι οἱ 5 λόχοι εἶναι μεγαλείτεροι ἀπὸ τοὺς 6, διότι εἶναι κατὰ 62 ἄνδρες περισσότεροι. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται λόγος περὶ ἀριθμῶν ἰδανικῶν, ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸ πεζικὸν, καὶ παρακαλῶ, νὰ κάμητε μίαν ἀφαίρεσιν. Εἰς τὸ πεζικὸν ὑπάρχουν 5,845 ἄνδρες εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869· αὐτοὶ φαίνονται εἰς τὴν στήλην τῆς δυνάμεως· βλέπει κανεὶς στρατὸν μεγάλον. Παρὰ κάτω εἰς ἓν μέρος κρυφὸν εἶναι γεγραμμένοι 800 ἄνδρες ἕνεκα ἀδειῶν· ἀφαιρεῖται τὸ ποσὸν τοῦτο. Τί μᾶς μένει, παρακαλῶ; 5,045 ἄνδρες. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870 εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ διατηροῦνται ὑπὸ τὰ ὅπλα 5,740 ἄνδρες· ἄρα ὑπάρχουν 695 ἄνδρες περισσότεροι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870 ὑπὸ τὰ ὅπλα, παρὰ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869. Λοιπὸν ὁ κ. Βαλασόπουλος ἔπρεπε νὰ παρατηρήσῃ αὐτὰ, ὄχι νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἐκάμομεν οἰκονομίας. Πρῶτον ἐγὼ λέγω, ὅτι οἰκονομίαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν γίνονται, ἐλαττώσεις γίνονται, οἰκονομίαι γίνονται εἰς τὴν διαχείρισιν. Ὁ κ. Βαλασόπουλος ἀπορεῖ, καὶ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν ἐξέφρασε καὶ ὁ φίλος μου βουλευτὴς ἐκ Τριφυλλίας, κ. Σωτηρόπουλος, πόθεν ἐπρομάντευσα, ὅτι τὰ σιτηρὰ θὰ ἔχουν ὑποτίμησιν. Πρῶτον ἐὰν παρατηρήσητε καλῶς, δὲν πρόκειται μόνον λόγος περὶ ὑποτιμήσεως, πρόκειται λόγος περὶ μεταβολῶν εἰς τὸν στρατόν· ἀλλὰ βλέπετε, στρατιωτικὰ πράγματα ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὰ ἐννοῆτε, καὶ διὰ τοῦτο καὶ δὲν τὰ ἐνοήσατε. Ἐὰν ἔχητε περιέργειαν, νὰ σᾶς εἴπω, διατί ἠξεύρω, ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ὑποτίμησις, σᾶς τὸ λέγω εὐχαρίστως. Πέρυσιν εἴχομεν συμφωνίαν 25 λεπτὰ τὴν μερίδα τοῦ ἄρτου εἰς Τρίπολιν καὶ ἐφέτος ἔχομεν 21 λεπτὰ, καὶ αὐτὸ ἀσφαλίζεται μέχρι Νοεμβρίου τοῦ 1870. Πῶς ἐνομίσατε λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ θὰ πάρω τὴν μαγικὴν ῥάβδον καὶ θὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο θὰ ᾖναι καθ’ ὅλον τὸ 1870; αὐτὸ εἶναι πρᾶγμα, εἶναι συμφωνία, εἶναι συμβόλαιον. Ἐπίσης μία ἄλλη ἀπορία ἠγέρθη, διατί ἀφῄρεσα ἐκ τῶν φαρμάκων· ἐγὼ τοιουτοτρόπως δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ κάμω προϋπολογισμόν. Ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ᾖναι ἀπεικόνισμα τῶν ἀναγκῶν, τῶν ἐτησίων ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐπῆγα καὶ ἐθεώρησα τὴν ἀποθήκην τὴν κεντρικὴν τῶν φαρμάκων· φάρμακα μέσα, ὅσα θέλετε, σωροί· αἴ, καλὰ, τόπον δὲν ἔχετε νὰ τὰ βάλετε; δὲν ἔχομεν τόπον. Λοιπὸν ἔπρεπε ν’ ἀφαιρέσω ἓν ποσὸν τῶν φαρμάκων, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ χρειασθοῦν διὰ τὸ 1870, καὶ νὰ ὁρίσω τὸ ποσὸν αὐτὸ, διὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ φαρμακαποθήκη κατὰ ἓν πάτωμα. Οὕτω, νομίζω, ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἕνας οἰκοκύρης ἄνθρωπος. Ἐὰν θέλετε νὰ βάλωμεν ἀριθμοὺς διὰ τὸ φαινόμενον, ἄλλος ὁ λόγος. Ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως εἶδον, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν, ὅταν ἤμην καὶ παρελάβαμεν τὰ λαμπρὰ ἐκεῖνα φρούρια ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους, εἶδον ὅτι βαθμηδὸν κατέπιπτον. Ἐνέγραψα λοιπὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 15,000 δραχμὰς πρὸς ἐπισκευὴν αὐτῶν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔξοδον ἐπίσης δὲν τὸ σημειῶ. Ἐκτὸς τούτου ἔχω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 60,000 δραχμὰς δι’ ἐξακολούθησιν τοῦ στρατῶνος τοῦ ἱππικοῦ, καὶ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἐπῆγα καὶ ἐπεθεώρησα τὸν στρατῶνα τοῦ ἱππικοῦ· εὗρον, ὅτι μᾶς εἶχεν ἤδη γίνει ζημία ὡς ἔγγιστα 20,000 δραχ. ἐπειδὴ ἐνέσκηψεν ἐπιζωοτία ἐν τῷ στρατῶνι· λοιπὸν ἔπρεπε ν’ ἀφήσω νὰ χαθοῦν ὅλοι οἱ ἵπποι, διὰ νὰ μὴ εἴπω, ὅτι προσθέτω ἓν ποσόν; Παρατηρεῖ λοιπὸν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος, ὅτι οἱ ἀριθμοί του δὲν εἶναι ὅλως διόλου ἀκριβεῖς. Καὶ προσεθέσαμεν καὶ 15,000 δραχ. διὰ τὰ κτίρια καὶ τὰ φρούρια τῆς Κερκύρας, 10,000 δρ. διὰ τὴν φαρμακαποθήκην, 60,000 δρ. διὰ στρατῶνα. Τώρα, ἐὰν θέλετε, ὑπολογίσατε, τί κάμνουν 700 ἄνδρες τοῦ πεζικοῦ καὶ 60 τοῦ πυροβολικοῦ.

§302ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ παροῦσα στιγμὴ δὲν εἶναι......

§303ΛΕΚΚΑΣ. Κατόπιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου ἔχω τὸν λόγον.

§304ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δυστυχῶς δὲν εἶναι ἴσως ἡ παροῦσα στιγμὴ, διὰ νὰ ἐπαναφέρω τὸ παρεμπῖπτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ἡ ζωηρὰ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου κ. πρωθυπουργοῦ, ἀφοῦ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν μᾶς εἰσήγαγεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μόλα ταῦτα θὰ εἴπω λέξεις τινὰς ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν. Πᾶν ἄλλο, κύριοι, ἐπερίμενε ν’ ἀκούσῃ τις ἀπὸ τὸν ἔντιμον κ. Ζαΐμην, τὸν ἐπὶ μετριοπαθείᾳ καὶ κοινοβουλευτικῇ συμπεριφορᾷ καυχώμενον, παρὰ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσίν του ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ὁ ἔντιμος κ. πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν εὔθετον τὴν περίστασιν, διὰ νὰ κάμῃ κατηγορητήριον εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Βούλγαρη τὴν ὁποίαν διεδέχθη, ἐνῷ δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς, ἀφ’ ὅτου ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὑπερασπίσθη τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου ὡς πολιτικὴν συνετὴν, ὡς πολιτικὴν πατριωτικήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν λέγων, ὅτι ἐὰν τῷ ἦτο ἐπιτετραμμένον, νὰ ἐκθέσῃ ὅσα ἠδύνατο νὰ ἐκθέσῃ κατὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, ἤθελε κάμει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἀκροατήριον νὰ ἐννοήσῃ, ὁποία ἀσύνετος πολιτικὴ ὡδήγει τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἰς τὰς ἐνεργείας του, ἔκαμε καὶ αὐτὸς τὸ κατηγορητήριον κατὰ τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, τὸ ὁποῖον, μολαταῦτα λέγει, δὲν δύναται νὰ κάμῃ, διότι εἶναι ὑπουργός! Κ. πρόεδρε, ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βούλγαρη ἐξητάσθη κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον, καὶ ἐξητάσθη ὑφ’ ὅλας αὐτῆς τὰς ἐπόψεις. Ἡ παροῦσα κυβέρνησις, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ εὐρωπαϊκοῦ, ἐνόμισε συμφέρον εἰς αὐτὴν νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, ἀπόῤῥοια τῆς ὁποίας ὑπῆρξε τὸ εὐρωπαϊκὸν πρωτόκολλον· μετὰ παρέλευσιν δὲ ὀλίγων μηνῶν ἔρχεται νὰ ῥίψῃ νέον σκάνδαλον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ κατηγορήσῃ πράξεις, τὰς ὁποίας συνεμερίσθη καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριχθεῖσα ὑπέγραψε τὸ περιβόητον ἐκεῖνο πρωτόκολλον, πράξεις ἐγκριθείσας ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ὅταν, κ. πρόεδρε, τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη εἰσήγαγεν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ ἔκτακτα ἐκεῖνα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀντισταθῇ ἡ πατρὶς ὑπερασπιζομένη τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν τιμήν της κατὰ τῶν τουρκικῶν ἀπαιτήσεων, ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί του πλὴν τοῦ τῶν ἐξωτερικῶν, ἦσαν μέλη τοῦ κοινοβουλίου· ἐὰν ἐνόμιζον ἑπομένως, ὅτι εἰς τὰ μέτρα αὐτὰ ὑποκρύπτεται φενάκη, ὑποκρύπτεται ἀγυρτία, δημοκοπία ἢ ἄλλος τις σκοπὸς πλάγιος, εἶχον τὸ καθῆκον, καὶ ὤφειλον μάλιστα νὰ τὰ πολεμήσωσι δημοσίως καὶ νὰ ἐκθέσωσι τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, χωρὶς νὰ φοβηθῶσιν, ὅτι ἡ ἀλήθεια αὕτη ἤθελε βλάψει τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν σήμερον, διότι ἡ ἀλήθεια πάντοτε ὠφελεῖ καὶ οὐδέποτε βλάπτει. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν ἐπολέμησαν τὰ μέτρα ταῦτα, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας τὰ εὗρον σωστικὰ, ὀρθὰ, πατριωτικὰ, καὶ διὰ τοῦτο χειροκροτοῦντες τὰ ἐψήφισαν.

§305ΖΑΪΜΗΣ. Κανεὶς δὲν ἐχειροκρότησε.

§306ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, κ. πρόεδρε, δὲν μετέβαλε τὴν πολιτικήν του· μίαν καὶ μόνην πολιτικὴν ἠκολούθησε καὶ ὅταν εἰσῆλθε καὶ ὅταν ἐξῆλθε τῆς κυβερνήσεως. Ἠκολούθησε, λέγω, μίαν καὶ μόνην πολιτικὴν, τὴν πολιτικὴν τὴν ἐθνικὴν, τὴν πολιτικὴν τὴν ἑλληνικὴν, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Τῳόντι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη εἰσελθὸν εἰς τὰ πράγματα εἶχεν ὡς πολιτικὴν αὐτοῦ σημαίαν τὴν εἰρήνην. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι δὲν ἐπροκάλεσε πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας, δὲν ἐξώθησε τὰ πράγματα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασαν διὰ τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων, ἀλλ’ ὅταν κατὰ δυστυχίαν διὰ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Τουρκίας, τὰς ὁποίας καμμία κυβέρνησις συγκροτουμένη ἀπὸ πρόσωπα ἑλληνικὰ δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ· ὅταν, λέγω, ἡ Τουρκία διὰ τῶν προτάσεών της ἐπροκάλεσε τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων, ὁ κ. Βούλγαρης ὤφειλε νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος του καὶ δὲν ἐνόμισε πρέπον νὰ ταπεινώσῃ αὐτὴν ὑποχωρῶν εἰς τὰς ἀξιώσεις τοῦ τουρκικοῦ τελεσιγράφου. Εἶχε καθῆκον λοιπὸν νὰ λάβῃ ὁποῖα ἔλαβε μέτρα, ὄχι διὰ νὰ δημοκοπήσῃ, ὄχι διὰ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, διὰ νὰ εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν τιμήν της ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Τουρκία ἤθελε κηρύξει κατ’ αὐτῆς τὸν πόλεμον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἠδίκησε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, ἠδίκησε πρὸ πάντων τὸν κύριον Βούλγαρην, ὑπὸ τὸν ὁποῖον διετέλεσεν ὁ κ. Ζαΐμης ὡς ὑπουργὸς, καὶ ἐγνώρισεν ἐκ τοῦ πλησίον καὶ τὰς ἀρετάς του καὶ τὸν πατριωτισμόν του, λέγων σήμερον, ὅτι ὁ κ. Βούλγαρης, διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖράς του μετέβαλε πολιτικὴν, διὰ νὰ δημοκοπήσῃ. Ὁ κ. Βούλγαρης, κ. πρόεδρε, εἶχε τὴν ἐξουσίαν καὶ ἠδύνατο ἀληθῶς νὰ τὴν κρατήσῃ ἀλλὰ διότι ἐνόμιζεν, ὅτι ἤθελεν ἀτιμάσει τὴν πατρίδα του, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι θὰ ἀτιμάσῃ τὸ παρελθόν του, ἐπροτίμησε νὰ ῥίψῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ εἴπῃ· δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν ὑμῶν αὐτῶν, κ. πρόεδρε, καὶ ὡς δημοσιογράφου καὶ ὡς πολιτικοῦ ἀνθρώπου ἐκθέσαντος πρὸς τὴν Α. Μ. τὴν γνώμην σας, τῳόντι ἐσφαγίαζε τὰ τιμαλφέστερα τῆς πατρίδος συμφέροντα.

§307Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κ. Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιτρέπητε εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ ὁμιλῶσιν ἐπὶ τοῦ πρωτοκόλλου, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἤδη περὶ αὐτοῦ.

§308ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καμμία Βουλὴ δὲν δύναται νὰ διαγράψῃ τὴν ἱστορίαν (θόρυβος).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευτὰ, περιορισθῆτε εἰς τὸ ζήτημα.

§310ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε, πόσον εὐσχήμως ὁμιλῶ (θόρυβος), καὶ δὲν πρέπει νὰ μὲ διακόπτετε κ. Πρόεδρε.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπερασπισθῆτε τὴν θέσιν σας (θόρυβος).

§312ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ ἱστορικῶν πραγμάτων ὁμιλῶ.

§313ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πλειοψηφία τοῦ ἔθνους ἐπεδοκίμασε τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. Βούλγαρη (θόρυβος).

§314Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἠθέλετε νὰ ἔχητε τοὺς Τούρκους εἰς Ἀθήνας (θόρυβος).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευτὰ, μὴ ἐπανέλθετε εἰς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔλυσεν ἡ Βουλή.

§316ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδικεῖται λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὁ κ. Βούλγαρης, διὰ νὰ μὴ εἴπω τίποτε ἄλλο, διὰ τῆς προσάψεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον εἰς αὐτὸν καὶ ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἠθέλησε νὰ δημοκοπήσῃ καὶ νὰ κινδυνεύσῃ μεγάλα συμφέροντα τῆς πατρίδος.

§317Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Σεῖς εἴπατε δημοκόπον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν (θόρυβος).

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ μὴ διακόπτετε (θόρυβος).

§319ΛΕΚΚΑΣ. Ἡ πλειοψηφία μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύναται νὰ συζητήσῃ, διότι ὁ τακτικὸς, ὁ λογικὸς, ὁ κοινοβουλευτικὸς τὴν συγχίζει.

§320ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν, κ. Πρόεδρε, ὁ κ. Βούλγαρης εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ἄκραν ἀρχομανίαν νὰ διατηρήσῃ εἰς χεῖράς του τὴν ἐξουσίαν, ἠδύνατο νὰ τὴν διατηρήσῃ διὰ μιᾶς καὶ μόνης ὑπογραφῆς· ἀλλὰ τὴν ὑπογραφὴν ταύτην δὲν ἐνόμισε πρέπον νὰ θέσῃ εἰς ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν κοινὴν κρίσιν, κατέστρεφε τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος του. Ἐν τοσούτῳ, ὁ κ. Βούλγαρης ἠναγκάσθη νὰ καταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖρας τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, καὶ εἰς τοῦτο εἶσθε σύμφωνος καὶ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸ νὰ μὴ ὑπογράψῃ τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδεσμεύετο τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος (θόρυβος καὶ διακοπὴ τοῦ ἀγορεύοντος, ὁ κ. Γρηγοριάδης ἀναβαίνει τὸ βῆμα, ἵνα ὁμιλήσῃ). Πῶς δίδετε τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐνῷ ἀγορεύω ἐγώ; ἔχω ἐγὼ τὸν λόγον (θόρυβος).

§321ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν σ’ ἀφίνω νὰ ’μιλήσῃς· δὲν καταβαίνω ἀπὸ τὸ βῆμα (θόρυβος).

§322ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (σιωπή). Ἐν τοσούτῳ, κ. Πρόεδρε, ὁ κ. Βούλγαρης, λέγω, ἠναγκάσθη νὰ καταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, καὶ προσεκλήθη ὁ ἔντιμος κ. Ζαΐμης νὰ σχηματίσῃ νέον ὑπουργεῖον, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου. Ὁ κ. Ζαΐμης ἐθεώρησεν, ὅτι προσφέρει ἀληθῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα του διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Συνόδου, ὅπερ ἐδέχθη ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ βλέπετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἂν ὁ ὅρος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἐγίνετο δεκτὸς, ἡ πατρὶς κατεστρέφετο, διότι ὁ κ. Ζαΐμης δὲν ἤθελε δεχθῇ τὴν ἐξουσίαν, μὴ δεχόμενος δὲ αὐτὴν, τὸ πρωτόκολλον δὲν ὑπεγράφετο καὶ ἡ πατρὶς δὲν ἐσώζετο.

§323ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἔχετε πολλὴν ἐνοχὴν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέπητε νὰ ἐπικρίνωνται βασιλικὰ προνόμια καὶ δικαιώματα (θόρυβος). Ἀσχημονεῖ (θόρυβος).

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον· τί λέγετε; δὲν ἔχει ὁ Βασιλεὺς τὸ δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν; (θόρυβος).

§325ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φιλονεικῶ προνόμια καὶ βασιλικὰ δικαιώματα· μὲ παρεξηγήσατε ὅτι διαφιλονεικῶ δικαιώματα βασιλικά.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§327ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα ἐῤῥέθησαν λοιπὸν κατὰ τοῦ κ. Βούλγαρη δὲν στηρίζονται εἰς τὴν ἀλήθειαν, δὲν στηρίζονται εἰς τὰ πράγματα, καὶ ὁ κ. Βούλγαρης, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἶναι ἀνώτερος τοιούτων προσάψεων καὶ μομφῶν. Ὁ κ. Βαλασσόπουλος, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος καὶ φίλος μου, νομίζω ὅτι ἠδίκησεν ἀληθῶς τὸν κ. Ζαΐμην, ἀποκαλέσας αὐτὸν δημοκόπον, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἐκθέσῃ ἁπλῶς τὰς πράξεις αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ν’ ἀφήσῃ εἰς αὐτὴν νὰ κρίνῃ, ἂν ὁ κ. Ζαΐμης ἐπολιτεύθη ὡς Κυβέρνησις ὅ,τι ἐπηγγέλλετο ὡς ἀντιπολίτευσις. Ὡς εἶναι γνωστὸν, κ. Πρόεδρε, συζητουμένου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς Βουλῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, μέλος ὢν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης καὶ μέλος τῆς μειονοψηφίας.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί τὰς θέλετε τὰς ἱστορίας ἐδῶ; (θόρυβος).

§329ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Μὴ περιορίζετε τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§330ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ κκ. Σοῦτζος, Αὐγερινὸς καὶ Σαράβας, μέλη ὄντες ἐπίσης τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, εἶπον ὅτι συναινοῦν νὰ παραδεχθοῦν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869, ὅπως ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, διὰ μόνον τὸν λόγον τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ἐν ᾧ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ μέγα ἐκεῖνο γεγονὸς, ἔλεγον εἰς τὴν ἔκθεσίν των, ἤθελον προτείνει αὐτοὶ μεγάλας οἰκονομίας. Ἐν τοσούτῳ, ἡ κατάστασις ἐκείνη τῶν πραγμάτων ἐξέλιπεν, ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συμπεριέλαβεν ὡς συναδέλφους του τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, μετὰ τῶν ὁποίων ἔλεγεν ὅτι θέλουσι τὰς οἰκονομίας, καὶ ἐν τούτοις σήμερον δὲν μᾶς λέγουν ὁποίας οἰκονομίας ἔφερον; Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὁ κ. Βαλασσόπουλος καὶ ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ φέρῃ τὸ ἀληθὲς συμπέρασμα ἐπ’ αὐτῆς ἡ Βουλή.

§331ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἀποφεύγω τὴν ἀπεραντολογίαν, μὲ τὴν ἐξιστόρησιν τῶν παρελθόντων γεγονότων· εἶναι, κύριοι, ἱστορία μαύρη διὰ τὴν πατρίδα· σᾶς φέρω μόνον τὴν μαρτυρίαν ἑνὸς μεγάλου ἀνθρώπου, κραταιοῦ Εὐρωπαίου. Ἠξεύρετε τί εἶπεν ὁμιλῶν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης· «ἂν ἐγνώριζον οἱ Ἕλληνες πῶς ἐνηργήθησαν καὶ πῶς ὑπεσκάφθησαν τὰ πράγματα τῆς Κρήτης, ἤθελον τοὺς πετροβολήσει, ἤθελον τοὺς χώσει εἰς τὴν γῆν μὲ πέτρας». Τοῦτο σᾶς ἀρκεῖ νὰ καταλάβετε, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε παραπάνω. Τί τὰ ἔχετε μὲ τὸν Ζαΐμην; αὐτὸς εἶναι καθαρὸς, ἀθῶος ἄνθρωπος.

§332ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κ. Πρόεδρε, θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε ἐγγεγραμμένος (θόρυβος).

§334ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγοῦνται ἄλλοι.

§336ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ὁμιλήσῃ· πρέπει νὰ δοθῇ ἓν τέλος. Παρακαλῶ τὸν λόγον (θόρυβος), αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ τὸ συζητήσωμεν ὕστερον ἀπὸ 4 ἡμέρας.

§337ΔΑΓΡΕΣ. Τώρα, τώρα.

§338ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ὄχι τοιαῦτα ζητήματα δὲν ὑποκλέπτονται, νὰ ὁρισθῇ ῥητὴ ἡμέρα, νὰ ὁμιλήσωμεν ἐν ἐκτάσει· σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν· ὁ κ. Πρόεδρος παραβιάζει τὸν κανονισμόν.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχεις τὸν λόγον (θόρυβος).

§340ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Παραβιάζετε τὸν κανονισμὸν σεῖς, κ. Πρόεδρε, διότι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, ναὶ, εἶναι ἀπόλυτος, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἄλλων συζητήσεων. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα καὶ οὐχὶ σήμερον λαθραίως νὰ ὑποκλέψουν τὸ ζήτημα.

§341ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἕως χθὲς ἦσαν Βουλγαρισταί (θόρυβος.)

§342ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λυποῦμαι κατάκαρδα, διότι ἦλθον αὐτὰ τὰ σκάνδαλα σήμερον καὶ λυποῦμαι ἔτι περισσότερον, διότι προεκάλεσαν τὸν πόλεμον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πάντοτε συνεβούλευον τὴν εἰρήνην. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἱστορίας, ἂς μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω δύω λέξεις νὰ ἐπανορθώσω τινὰ οὐχὶ ἀκριβῆ. Ὁ κύριος Βαλασσόπουλος καθὼς καὶ ὁ κύριος Παππαμιχαλόπουλος ....

§343ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἀνθίσταμαι (θόρυβος.)

§344ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Ῥοντίρη ἀφήσατε.

§345ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμόν.

§346ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ ἐπικαλεσθῶ ἕν τι, τὸ ὁποῖον ἐῤῥέθη καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δυσαρεστήσῃ καὶ τοὺς φίλους τοῦ Κ. Βούλγαρη, καὶ τοὺς φίλους τοῦ Κ. Ζαΐμη· ἀλλὰ μὲ εἶναι ἀδιάφορον, διότι εἶναι γεγονὸς, εἶναι ἀλήθεια καὶ φαίνεται εἰς τὰ πρακτικά. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πάντες ἐσιώπησαν ὅταν ἔφερεν ὁ Κ. Βούλγαρης τὴν πίστωσιν τῶν 100,000,000 διὰ τὰ ἔκτακτα μέτρα. Οἱ φίλοι τοῦ Κουμουνδούρου δι’ ἐμοῦ εἶπον· ναὶ μὲν, ἐπιθυμοῦμεν τὸν πόλεμον, ἀλλ’ ἀφοῦ προηγουμένως προπαρασκευασθῶμεν· ἀλλ’ ὁ Κ. Βούλγαρης ἦτον ἀδύνατον νὰ προπαρασκευασθῇ, διότι τὰ 100,000,000 ἐκτὸς ὅτι ἔλειπον, καὶ ἂν τὰ εἴχαμεν εἰς τὰ κιβώτια, ἦτο ἀδύνατον νὰ προμηθευθῶμεν ὅπλα καὶ ἄλλα πολεμεφόδια. Οἱ φίλοι λοιπὸν τοῦ Κ. Κουμουνδούρου τὸ εἶπον, δὲν ἐσιώπησαν. Ὁ Κ. Ζαΐμης εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἰδιαιτέρως ἔλεγε τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ δημοσίᾳ δὲν τὸ εἶπεν, οὔτε κανεὶς ἐκ τῶν φίλων του· αὐτὸ εἶναι ἀλήθεια, μαρτυρουμένη ἀπὸ τὰ πρακτικά· καὶ ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο καὶ τὴν μαρτυρίαν πολλῶν φίλων τοῦ Κ. Βούλγαρη. Μάλιστα μερικοὶ πατριῶται εὑρισκόμενοι εἰς τὰ θεωρεῖα μὲ ἐποδοκρότησαν, καὶ ἕνας ἄκρος φίλος τοῦ Κ. Βούλγαρη, ὁ Κ. Ζέρβας, μὲ εἶπε, καὶ Τοῦρκος ἂν ἤσουν δὲν ἤθελες ὁμιλήσει μὲ τοιαύτην γλῶσσαν.

§347Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. ...... (θόρυβος).

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§349ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιφυλάσσομαι μίαν ἄλλην ἡμέραν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ πρέπει νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ παρεμπίπτοντος αὐτοῦ ζητήματος, διότι πρέπει νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος τὴν διαγωγὴν ἑνὸς ἑκάστου.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, ὁποίαν ἡμέραν θέλετε, συζητοῦμεν, τώρα ὅμως ἂς προχωρήσωμεν.

§351ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, προκειμένης συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς ὑπάρξεως οὕτως εἰπεῖν τοῦ στρατοῦ, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, πᾶσαι αἱ μερίδες, πᾶσαι αἱ διαθέσεις πρέπει νὰ σιγήσωσιν· ἡ ἀθλιότης τῆς καταστάσεως εἰς ἣν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται, μᾶς ὑπαγορεύει τὸ τοιοῦτον· οἱ πάντες παραπονούμεθα, ὅτι ἡ λῃστεία, τὸ ἐπάρατον τοῦτο κακὸν, τὸ ὁποῖον καταστρέφει τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν, ἤρχισε ἀνυψοῖ τολμηρὰν κεφαλήν. Καὶ ἐν τῷ κοινοβουλίῳ γενομένης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ ἀπορίαν μου εἶδον νὰ λέγωνται ὑπαιτιάσεις καὶ ὑπαινιγμοὶ, διατί ἡ κυβέρνησις δὲν ἐπέφερεν οἰκονομίας. Κύριοι, ἂν καὶ ἐγὼ δὲν ἔβλεπον τὴν ἐλεεινότητα τῶν οἰκονομικῶν μας, ἤθελον φέρει κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἔδωκεν εἰς τὸν στρατὸν τὴν δέουσαν ὤθησιν, ἣν αἱ περιστάσεις τοῦ ἔθνους ἀπαιτοῦσιν. Ἡ ὕπαρξις στρατώνων πρέπει νὰ ᾖναι ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν κοινοβουλίῳ; τὸ μέσον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ συντηρήσωμεν τὰ ἐνδύματα τῶν στρατιωτῶν, θὰ περιποιηθῶμεν τὴν ὑγείαν τῶν στρατιωτῶν μας, τὴν ὕπαρξιν τοῦ ὑλικοῦ μας, τὴν ζωὴν τῶν κτηνῶν μας, πρέπει νὰ ἔρχεται εἰς ἀμφισβήτησιν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐχὶ ὡς βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁπλοῦς πολίτης ἔσπευσα νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. ὑπουργὸν, διότι θὰ δυνηθῇ νὰ ἐλευθερώσῃ, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἓν τῶν ἀγλαϊσμάτων τῆς ὡραίας τέχνης ἀπὸ τὸ κοπροσάσιον τοῦ ἱππικοῦ, μὲ τὸ ὁποῖον τὸ εἶχε προικίσει ἡ ἀπειροκαλία τῶν βαυαρῶν. Ὁ στρατὸς δαπανᾷ πολλὰ, ὁ στρατὸς δύναται νὰ διαλυθῇ, ταῦτα δυνατὸν νὰ λέγωνται ἀλλοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ βεβαίως, διότι οἱ πάντες ἐμφορεῖσθε, ὡς γνωστὸν, μὲ τὰς εὐγενεστέρας περὶ τοῦ στρατοῦ ἰδέας, καὶ διότι παντοῦ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὁ στρατὸς τόσον τῆς ξηρᾶς, καθὼς καὶ τῆς θαλάσσης, δαπανᾷ τὰ πλεῖστα τῶν εἰσοδημάτων τῆς ἐπικρατείας. Θέλετε νὰ θαυματοποιήσῃ ἡ Ἑλλάς; ἂν πρέπει νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ἀναγκαία συνέπεια εἶναι ἡ δαπάνη. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν δαπανᾷ ὁ δυστυχὴς ὅσα τοῦ εἶναι γραμμένα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν, δὲν δαπανᾷ ὁ στρατιώτης ὁ μοχθῶν νυχθημερὸν, ὁ ὑποφέρων πολὺ, ἀλλ’ αἱ δαπάναι ἀποβλέπουσιν εἰς ὑποχρεώσεις ἐθνικάς. Μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι τὰ 8,000,000 τὰ ὁποῖα εἰσὶ σημειωμένα ἐνταῦθα, ὅτι τὰ δαπανᾷ ἡ ὑπηρεσία· ὑποχρεώσεις εἰς σεβαστὰ ἄτομα, διὰ τὰς πρὸς τὸν ἀγῶνα ὑπηρεσίας των, ὑποχρεώσεις ἀκόμη εἰσὶ σημειωμέναι δι’ ἐκδουλεύσεις τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἐγέννησε προσέτι ἡ τελευταία μεταπολίτευσις, καὶ ἡ ἐπελθοῦσα μεταβολὴ, ἥτις ἔφερε 400 ἢ 500 ἀνθυπασπιστάς. Ταῦτα πάντα ἀποτελοῦν τὴν ὁλικὴν δαπάνην καὶ οὐχὶ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις ἄλλως δὲν δαπανᾷ πλέον τῶν 6,500,000 διὰ τὸν στρατόν. Καθ’ ἑκάστην, ἐπειδὴ οἱ πάντες ἀνήκετε εἰς ἐπαρχίας, θὰ ἴδετε ἀποσπάσματα στρατιωτῶν διερχόμενα τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν· σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ εἰπῆτε πῶς ἴδατε τοὺς εὐτυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους, τοὺς καταστρέφοντας τὸν ἱματισμόν των, τοὺς ὑποφέροντας τὰ πάνδεινα, καὶ τί ἀκόμη; ποτὲ βεβαίως δὲν ἴδατε ἕνα οὐλαμὸν ἢ ἕνα λόχον πλήρη· ἂν ἐγὼ ἤμην ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δυοῖν θάτερον ἤθελον σᾶς εἰπεῖ, θὰ ἀφήσητε τὰς τάξεις νὰ παραλύσωσι, θὰ ἀφήσητε τὴν ληστείαν ἀκατάβλητον; ὄχι, θὰ μοί εἴπητε· θέλω λοιπὸν στρατὸν, εἶναι δικαίως ἐπάναγκες, ἄλλως τε μὴ περιμένετε μὲ ὡραίους νόμους εἰς τὰ χαρτιὰ νὰ καταστραφῇ ἡ ληστεία, καὶ νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις· καὶ τὸ χείριστον πάντων μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τηροῦμεν, ποτὲ ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν μὴ περιμένετε. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πραγματικῶς ὡς πατέρες τοῦ ἔθνους νὰ ἴδωμεν ποῦ ἔγκειται τὸ κακὸν διὰ νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν διόρθωσιν, πρέπει προσέτι νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν μικρῶν βαθμολόγων, διότι ἂν ἀφήσωμεν τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθυπασπιστὰς, θέλουσι μαρανθῆ, ἡ ὑπηρεσία χάνεται, καὶ ὁ ζῆλος χαλαροῦται. Τοὺς λῃστὰς μὴν ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι τοὺς καταδιώκουν οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἀλλ’ οἱ κατώτεροι, οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ· ἐνόσῳ λοιπὸν ἔχομεν τὸ σύστημα τῆς ὀπισθοδρομήσεως, ἐνόσῳ ἔρχεταί τις ἐνταῦθα καὶ λέγει, μὴν αὐξάνετε τὸν ἀριθμὸν τῶν βαθμολόγων, μὴ περιμένετε καλὰ ἀποτελέσματα. Ἴσως ἐγίνοντο τινὲς καταχρήσεις, καταχρήσεις εἰς βαθμοὺς παρακαίρως ἢ κατ’ εὔνοιαν, τοῦτο ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίσῃ τὴν τακτικὴν πολιτικὴν, διότι ἄλλως τὸ πᾶν καταστρέφεται, θυσιάζετε τὸν τόπον μας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ηὔξησε τὰς κατωτέρας θέσεις, ἐνῷ τὰς ἀνωτέρας ἔκλεισεν ὁ ἴδιος, καὶ ἐγὼ δὲν εὑρίσκω καμμίαν αἰτίαν εἰς τοῦτο κατ’ αὐτοῦ. Ἂν πρέπῃ νὰ καταφερθῶ κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ διὰ νὰ ὁμιλήσω ὡς ἀντιπολιτευόμενος μόνον, τοῦτο ἐγὼ δὲν θὰ τὸ κάμω ποτὲ, διότι καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀγαπᾷ τὸν στρατὸν ἴσως πλέον τῆς συμπολιτεύσεως. Κύριοι, ὁ στρατὸς σύγκειται ἀπὸ συμπολίτας μας, εἶναι τὰ τέκνα μας, ὁ στρατὸς εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἴδιοι. Σᾶς παρακαλῶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐνεργήσωμεν σπουδαίως· δὲν ἀρκεῖ μόνον ἐν τῷ στρατῷ ὁ ἀριθμὸς, χρειάζονται καὶ τὰ ὑλικὰ μέσα· τρία ἢ τέσσαρα τάγματα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας· θὰ ἔχετε 50% εὐαρεστότερα ἀποτελέσματα ἐὰν ὁ στρατὸς αὐτὸς ἦναι ὡπλισμένος μὲ ὁπλισμὸν τῆς νέας ἐφευρέσεως· πρέπει ἑπομένως νὰ φροντίζετε περὶ ὅπλων, περὶ πάντων, διότι ἐνδεχόμενον μίαν ἡμέραν νὰ μεταμεληθῆτε. Ἐνθυμηθῆτε ὅτι ὁ θέλων νὰ ἔχῃ διαρκῆ εἰρήνην πρέπει νὰ ἑτοιμάζεται εἰς πόλεμον· τοῦτο δὲ λέγων, δὲν ἐννοῶ κατ’ ἔτος ν’ αὐξάνωμεν ἀνὰ 10,000,000 τὸν προϋπολογισμὸν, 1,000,000 ὄχι περισσότερον δι’ αὐτὸν τὸν τόπον ἀρκεῖ, καὶ μετὰ 10 ἔτη θὰ ἔλθωμεν εἰς θέσιν κάπως νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν ἐθνικήν μας τιμὴν, ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν αὐτὴν καὶ χειροτέραν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν οἱ γονεῖς μας.

§352ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν.

§353ΤΙΝΕΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Σωτηρόπουλος.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε, κ. Σωτηρόπουλε;

§355ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω, κ. πρόεδρε, ἀλλὰ ἡ ὥρα εἶναι περασμένη.

§356ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε εἰς τὸ βῆμα. (θόρυβος).

§357ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ θὰ πᾶμε, κ. πρόεδρε, θὰ τελειώσῃ σήμερον ὁ προϋπολογισμός;

§358ΤΙΝΕΣ. Εἶναι συζήτησις αὐτὴ ἡ κατάστασις;

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἂν ἀγαπᾶτε νὰ φύγωμεν ἄλλος ὁ λόγος, ὁρίστε εἰς τὰς θέσεις σας· ὅσοι δὲν εἶναι βουλευταὶ νὰ ἐξέλθωσι.

§360ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (συνεννοεῖται μετὰ τῶν ὑπουργῶν). Ἂς ἦναι· κύριε πρόεδρε προχωρήσατε.

§361ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφ. 1. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. Ἄρθ. 1. Μισθὸς ἀξιωματικῶν 93,300.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον;

§363ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§364ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. Μισθοὶ ὑπαξιωματικῶν 6,500.

§365ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, δὲν πειράζει, ὁμιλῶ ἄλλοτε.

§366ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου «Κλάδοι ὑπηρεσίας»· ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖ τότε ἀναβάλλομεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν Δευτέραν.

§367ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν πληροφορίαν νὰ μᾶς δώσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον προτείνει εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου;

§368ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§369ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι ὑπέρβασις πέραν τοῦ καταστατικοῦ;

§370ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὄχι.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία πρότασις ἀπὸ τοὺς κυρίους Α. Ζαΐμην καὶ Πονηρόπουλον· κ. ὑπουργὲ, ἔχετε ἐναντίαν γνώμην;

§372ΥΠΟΥΡ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐγὼ λόγῳ οἰκονομίας ἔθεσα τοῦτο.

§373ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις.

§374ΛΕΚΚΑΣ. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ πρᾶγμα· «νὰ σημειωθῇ ἡ μισθοδοσία τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ μηχανικοῦ παραλειφθεῖσα εἰς τὸν προϋπολογισμόν». Ἔχετε 13 διευθυντὰς τοῦ μηχανικοῦ διὰ νὰ διευθύνουν τὰ διάφορα ἔργα τοῦ Κράτους μετὰ τῶν ὑπ’ αὐτούς· πάντοτε ὑπῆρχον δύω ἐπιθεωρηταὶ ἐπιθεωροῦντες τὰ γινόμενα ἔργα, διότι δύναται νὰ προλάβῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἓν προκείμενον κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιφέρῃ ἂν οὐχὶ καταστροφὴν, τοὐλάχιστον ἐπαισθητὴν ζημίαν ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους· ἀναγκαία λοιπὸν καὶ ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ εἶναι ἡ ὕπαρξις τῶν ἐπιθεωρητῶν. Ὁ ἐπιθεωρητὴς, καίτοι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, ἐκπληροῖ εἰδικὰς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐργασίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κἄποτε εἰς τὸ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔχομεν ἀληθῶς ἀνάγκην αὐστηρᾶς οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσητε, διότι καὶ ἡ θέσις καὶ τὸ ἄτομον ὑπάρχει καὶ θὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν καὶ θὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ του. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, καὶ διότι εἶναι ὡρισμένον τὸ πρόσωπον, καὶ διὰ νὰ μὴ πάθῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία, νὰ μὴ παραλειφθῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς, ὅστις ἄλλως ἀντὶ τῆς εὐτελοῦς μισθοδοσίας αὐτοῦ παρέξει βεβαίως τῷ δημοσίῳ ὠφέλειαν μεγίστην.

§375ΣΟΥΤΣΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Λέγω, ὅτι πολλὰ ἔργα γίνονται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὄχι ὅλα στρατιωτικὰ, πολλὰ τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἄλλα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, πάντοτε ὅμως ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ μηχανικοῦ στέλλεται πρὸς ἐπιθεώρησιν καὶ διὰ τοῦτο θεωρεῖται ἡ θέσις αὕτη ἀναγκαία· ἐγὼ τὸ ἔκαμα λόγῳ οἰκονομίας· ἀλλὰ βλέπω ὅτι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς λέγουν, οἰκονομίας θέλομεν, ἀφ’ ἑτέρου τὸ ἐναντίον θέλουν.

§376ΤΙΝΕΣ. Τί λέγετε τώρα;

§377ΣΟΥΤΣΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ὁ κ. Βαλασσόπουλος εἶπον, ὅτι ηὐξήσαμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ.

§378ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον.

§379ΣΟΥΤΣΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τὸ προτεινόμενον εἶναι ὀρθὸν, ἐπειδὴ εἰς τὸν περυσινὸν προϋπολογισμὸν ἀφῄρεσαν τοὺς διευθυντὰς τοῦ μηχανικοῦ καὶ ἡ Βουλὴ τοὺς ἐπανέφερε, ὥστε ἐγὼ δὲν ἔχω εἰς τίποτε νὰ ἐναντιωθῶ.

§380ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει τὸ κονδύλιον αὐτὸ διὰ τοὺς μηχανικοὺς, ἐνῷ αἱ πολλαὶ ἐργασίαι εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν. Κατὰ δυστυχίαν, κύριοι, δὲν ἠξεύρω διατὶ οὗτοι, εἴτε δι’ ἔλλειψιν ἀρκούσης μισθοδοσίας, εἴτε διότι ἔχουν αὐτὴν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου ἔχουν τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἀμελοῦσι, καὶ εἶναι λυπηρὸν τώρα, ὅτε ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὅταν ὅλοι οἱ δῆμοι καὶ ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ἔχουν ἀνάγκην δημοσίων ἔργων. Λοιπὸν παρακαλῶ τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσωσι σπουδαίως τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμές. Ἡ γνώμη μου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι πρέπει οὗτοι ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ γείνουν ὑπάλληλοι αὐτοῦ· διότι ἄλλως, κύριοι, κατὰ δυστυχίαν πάντοτε θὰ ὑπάρχουν τὰ προσκόμματα αὐτὰ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἡ ζημία εἰς τὸν τόπον εἶναι μεγίστη. Καὶ παραδείγματα δὲν σᾶς φέρω, ἀλλὰ τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι ἐνῷ ἔχομεν τόσους ἀξιωματικοὺς, τὰ ἔργα δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους λαμβάνουν.

§381ΥΠΟΥΡ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον σκέψεως καὶ σπουδῆς. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον εἶναι οὕτω· ἀποτείνονται οὗτοι πρὸς τοὺς διευθυντὰς τῶν νομῶν καί τοι ἡ ἐργασία εἶναι τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, καὶ αὐτοὶ ἀναλαμβάνουν τὴν ἐπιτήρησιν τῶν μηχανικῶν καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἐργασιῶν.

§382ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω ν’ ἀφαιρεθῇ, διότι ἐνόσῳ οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, δὲν θέλουν ἐκτελεῖ ἐντελῶς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἄλλου ὑπουργείου.

§383ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ὑπάρχει ὁ διοργανισμὸς τοῦ σώματος ὅτι ὅλα τὰ ἔργα ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν διευθύνσεων· οἱ ὑπουργοὶ ἀναφέρονται εἰς τὰς διαφόρους διευθύνσεις καὶ αὐτοὶ ἐνεργοῦν ὅλα τὰ ἔργα ὅλων τῶν ὑπουργείων, ἑπομένως θεωροῦνται κοινοὶ ὑπάλληλοι εἰς ὅλα τὰ ὑπουργεῖα· δὲν ἐννοῶ δὲ διατί νὰ ἀποσπάσωμεν τινὰς καὶ νὰ τοὺς προσκολλήσωμεν ἐδῶ καὶ ἄλλους ἐκεῖ, ἐνῷ μία ἡ ὑπηρεσία καὶ συνεχής, διότι δὲν εἰμποροῦν νὰ διευθύνωνται τὰ ἔργα μόνον ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἴδῃ, ὅτι δὲν ἔγεινεν ἓν ἔργον, τότε ἀναγγέλλει τοῦτο εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζει ὅλους τοὺς περιορισμούς. Τώρα ἔρχομαι εἰς τοὺς ἐπιθεωρητάς· κατὰ τὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει, ὅλα τὰ ἔργα γίνονται ἀπὸ τὰς διαφόρους διευθύνσεις· ὅταν αἱ διευθύνσεις βλέπουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνώτερος ἀξιωματικός, τότε εἰμποροῦν νὰ ἀδιαφορήσουν καὶ τὰ ἔργα νὰ παραμεληθοῦν· ἀλλὰ ὅταν ἐξεύρουν, ὅτι ὑπάρχουν ἐπιθεωρηταὶ καὶ ἐξεύρουν ὅτι θὰ ἴδουν τὰ ἔργα, τότε καὶ αἱ διευθύνσεις εἶναι προσεκτικώτεραι. Ἐπειδὴ σήμερον ἦτον ἀνάγκη νὰ γείνῃ οἰκονομία, ἐφθάσαμεν νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν πρὸς βλάβην τῆς ὑπηρεσίας. Τώρα ἐπειδὴ ἔγεινε πρότασις καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δὲν φέρει ἀντίῤῥησιν, δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§384ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρετήρησα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν αὐτὰ τὰ εἶπεν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους του· τώρα ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον φρονῇ, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ναυτικῶν ἀπαιτοῦν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν θέσεων, νομίζω ὅτι εἰλικρινῶς φερόμενοι πρέπει νὰ τὸ εἴπωσιν οἱ ἴδιοι. Τὸ ἐναντίον λέγει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· τί λέγει; θέλω νὰ κάμω οἰκονομίας καίτοι ὀλίγας, διότι ὀλίγαι γίνονται· εὑρίσκω ὅτι ἡ θέσις αὕτη ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας ἀποκόπτεται, διότι οὐδεὶς ἐζήτησεν οἰκονομίαν μετὰ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὅσας ὑπεστηρίξαμεν εἶναι τοιαῦται αἱ ὁποῖαι δὲν φέρουν βλάβην εἰς τὸν στρατόν. Ἀφοῦ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, τῇ συνεννοήσει βεβαίως καὶ τῶν ἑτέρων συναδέλφων του, ἀπεφάσισεν ὅτι αὐτὴ ἡ θέσις πρέπει νὰ λείψῃ, διατί ἡ γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ναυτικῶν εἶναι ἐναντία; λέγω δὲ τοῦτο διὰ νὰ μὴ λέγετε, ὅτι αἱ μὲν κυβερνήσεις θέλουν οἰκονομίας, οἱ δὲ βουλευταὶ δὲν θέλουν, διότι ἡ ἱστορία δεικνύει ὅτι πάντοτε αἱ βουλαὶ καὶ συνελεύσεις δὲν ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὸν ὀρθὸν λόγον.

§385ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν δέχεσθε;

§386ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν παραδέχεται αὐτὴν τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ὑπουργός.

§388ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§389ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Σῶμα μηχανικοῦ. Κεφάλαιον 2. ἄρθρον 1. μισθὸς ἀξιωματικῶν 96,942. ἄρθρ. 2. ὑπαξιωματικῶν 24,666. Κεφάλαιον 3. Πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον. ἄρθρον 1. μισθὸς ἀξιωματικῶν 121,000. ἄρθρον 2. ὑπαξιωματικῶν 69,000. ἄρθρον 3. στρατιωτῶν 108,024. Κεφάλαιον 4. Ἱππαρχία ἀκροβολιστῶν. ἄρθρον 1. μισθὸς ἀξιωματικῶν 59,000. ἄρθρον 2. ὑπαξιωματικῶν 26,300. ἄρθρον 3. στρατιωτῶν 48,000. Κεφάλαιον 5. πεζικόν. ἄρθρον 1. μισθὸς ἀξιωματικῶν 779,800, ἄρθρον 2. ὑπαξιωματικῶν 455,000. ἄρθρον 3. στρατιωτῶν 1,487,246. Κεφάλαιον 6. τάγμα σκαπανέων 92,000.

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀναβάλλεται διὰ τὴν δευτέραν, διότι ἡ ὥρα εἶναι 5½. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 παρὰ 20 μ. μ.)