1869.07.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24.

Τῆς 8 Ἰουλίου 1869.

(Τρίτη).

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποία εἶναι σήμερον ἡ ἡμερησία διάταξις;

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῶν προσθέτων καὶ περὶ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς Νάξου.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρὶν καταρτισθῇ, δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι κακῶς ἐτέθη τὸ ζήτημα εἰς τὰ πρακτικά.

§4ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή· πρότασις μόνον ἔγινε (θόρυβος).

§5ΚΡΙΣΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται ἤδη νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογήν.

§6ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ ὁμιλῇς.

§7ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ διϊσχυριζόμενοι ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐκλογὴ ἐπὶ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς Νάξου πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς σφάλλουν, σφάλλουν ὡσαύτως καὶ οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι οἱ βουλευταὶ Νάξου δὲν ἔχουν λόγον. Ἡ ἐκλογὴ Νάξου δὲν ἠκυρώθη ἀλλ’ ἔμεινεν ἐκκρεμὴς ὅπως ἦτο καὶ πρὶν ἢ ἐξετασθῇ, ἡ δὲ Βουλὴ διὰ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ, ἔχει ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, τὰς ὁποίας θέλει λάβει διὰ τῆς ἀποστολῆς μιᾶς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις πρέπει νὰ ἐκλεχθῇ. Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἶναι σχετικῶς ἀναπόσπαστος μὲ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ὡς νὰ ἔλεγεν ἡ Βουλὴ δὲν θέλω ἐπιτροπὴν, θέλω τὸ δεῖνα ἔγγραφον. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἄλλως θ’ ἀναβληθῇ ἡ ἐξέτασις τῆς ἐκλογῆς, ὅπερ δὲν εἶναι δίκαιον· καὶ ὁ νομοθέτης αὐτὸς εἶπεν, ὅτι ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἂν ἀκυρωθῇ μία ἐκλογὴ, πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνηται.

§8Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν ἢ δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα, ἢ μελετήσας τὸ παρεξήγησε. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ κάμῃ καμμίαν ἐπιτροπὴν πρὶν ἢ καταρτισθῇ νομίμως. Ἡ πρότασις αὕτη ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἀμέσως μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἦλθεν ὅμως, διότι ἀπῃτεῖτο προηγουμένως νὰ νομιμοποιηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐκλέξῃ τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ Βουλὴ σήμερον ἐξήλεγξε τὰς ἐκλογὰς κατὰ τύπον, ὅμως ἀκόμη δὲν ἐνομιμοποιήθη, ὥστε νὰ συζητήσῃ προτάσεις, οὔτε νὰ ἐκλέξῃ ἐπιτροπάς· ἔχομεν δὲ καὶ κανονισμὸν ὁ ὁποῖος διαπραγματεύεται τὴν δικονομίαν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, λέγει ὅτι μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἡ Βουλὴ ἐκλέγει κατὰ πᾶσαν σύνοδον διὰ ψηφοδελτίων καὶ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας ἐκ τῶν ἰδίων αὑτῆς μελῶν, ἕνα πρόεδρον, τρεῖς ἀντιπροέδρους καὶ τέσσαρας γραμματεῖς. Ἡ πρώτη πρᾶξις τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν εἶναι λοιπὸν νὰ καταρτισθῇ νομίμως. Διὰ νὰ ἔλθῃ δὲ πρότασις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τῆς οὕτω καταρτισθείσης, κατὰ τὸν κανονισμόν, ἔχομεν ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγει, πῶς ἡ πρότασις αὕτη ἔρχεται καὶ οὐχὶ μὲ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὴν εἰσήγαγεν ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν. Τώρα ποίαν συζήτησιν, ἴσως θὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν, ἔχομεν νὰ κάμωμεν ἐπὶ τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς; θὰ κάμωμεν τὴν ἀκόλουθον· θὰ ὁρίσωμεν πόσα θὰ ᾖναι τὰ μέλη διότι δὲν εἶναι ὡρισμένα, θ’ ἀποφασίσωμεν ἂν θὰ ἐκλεχθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, τοὐτέστι τὸ ἓν τρίτον ἐκ τῆς μειονοψηφίας καὶ τὰ δύο τρίτα ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, ἢ ἀδιαφόρως θὰ ἐκλεχθῶσι· βλέπετε, ὅτι ἔχομεν δύο ζητήματα λίαν σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συζητήσωμεν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι λίαν πρόωρος, ἀντίκειται εἰς τὸν κανονισμόν, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιμείνῃ νὰ ἐγκαινιάσῃ τὰς ἐργασίας της δι’ ἑνὸς προηγουμένου κακοῦ, ἀντικειμένου εἰς τὸν κανονισμόν.

§9ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Οὐσιαστικῶς εἶναι ἀδιάφορον ἂν πρέπῃ σήμερον νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἢ κατόπιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ κανονισμοῦ ὁ λόγος, γίνεται παρεξήγησις ἐκ μέρους τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο τοῦ κανονισμοῦ. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ νέα πρότασις, τότε κατ’ ἀνάγκην ὤφειλεν ἡ Βουλὴ νὰ διατηρήσῃ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ, σήμερον ὅμως πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως ἀποφάσεως. Ἵνα ἡ Βουλὴ ἐξελέγξῃ τὴν ἐκλογὴν τῆς Νάξου, εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ βεβαιώσῃ, ἂν τὰ παρὰ τῶν ἐνισταμένων λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ ἢ ὄχι, ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην ἐκτελέσεως, διότι ἄνευ ἐκτελέσεως ἀπόφασις δὲν ὑπάρχει. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας του ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, διότι πρέπει νὰ συζητήσωμεν τίνι τρόπῳ θὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἂν θ’ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ἡ μειονοψηφία εἰς αὐτὴν ἢ ὄχι· ταῦτα εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς συζήτησιν.

§10ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐξελέχθη τοιαύτη ἐπιτροπή.

§11ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πότε ἐξελέχθη;

§12ΔΑΓΡΕΣ. Τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον. Ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ ν’ ἀναβάλῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα· ἂν ὅμως ἀπεφάσισε τὴν ἐπιτροπήν, νὰ σκέπτηται ἤδη πῶς νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή, τί πρέπει νὰ κάμῃ ἡ ἐπιτροπῆ, τοῦτο μοὶ φαίνεται μάταιον, καθόσον ὑπάρχει μία ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία εἰργάσθη, μετέβη ἐπιτοπίως καὶ ἔφερε τὰς ἐργασίας της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν ἐκ νέου.

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ πῶς εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν ὁ κ. Δαγρὲς μὲ τὴν περυσινὴν γνώμην του, πέρυσιν ἐγὼ καὶ ὁ φίλος μου κ. Δαγρὲς, ὅτε ἀπεφασίσθη ἡ τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ, ὅτε ἐπροτάθη τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, καὶ οὐχὶ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, ἀντέστημεν σπουδαίως, εἴπομεν «ὑποστηρίζομεν τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ τὴν ἐννοοῦμεν νὰ παρέχῃ ἐγγυήσεις εἰς ὅλα τὰ τμήματα τῆς Βουλῆς,» καὶ τοιαύτην ἐπιτροπὴν ὑπεστηρίξαμεν σύμφωνα μὲ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, ἡ μειονοψηφία νὰ ἔχῃ τὸ ἓν τρίτον καὶ ἡ πλειονοψηφία τὰ δύο τρίτα, τοῦτο εἴπομεν καὶ κατὰ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο ν’ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Τροιζηνίαν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὰ ἐναντία, καὶ διὰ τὴν μίαν ἐπιτροπὴν καὶ διὰ τὴν ἄλλην· ἀλλ’ ἡ σημερινὴ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν νομολογίαν ἐκείνης τῆς Βουλῆς, τὴν νομολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπολέμησεν ὁ κ. Δαγρὲς καὶ ἐγὼ δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν· ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν τὴν ἀντίθετον, νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐφέτος ἐντὸς τῆς παρούσης Βουλῆς ὅ,τι ὑπεστηρίξαμεν καὶ πέρυσιν. Δὲν βλέπω δὲ καὶ ὁποῖον θὰ ᾖναι τὸ μέγα κακόν, νὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἐρχομένην Πέμπτην, ὅτε θὰ ᾖναι κατηρτισμένον τὸ προεδρεῖον. Ἀπαντῶ δὲ καὶ εἰς τὸν κ. Κατσίναν, ὅστις δὲν ἐπολέμησε τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ ὅταν ἀπεφάσισε ν’ ἀποστείλῃ ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπὴν ἐννοοῦσεν, ὅτι πρέπει νὰ καταρτισθῇ νομίμως, διότι ἄλλως δὲν ἐννοῶ διατί ἀνέβαλε τὸ δικαίωμά της μέχρι σήμερον.

§14ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι περὶ τάξεως, ἂν θὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ προσθέτων, ἢ θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§15ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀφοῦ ἐπροχωρήσαμεν πρέπει νὰ τελειώσωμεν· ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀπὸ τὰς περυσινὰς ἀσχημίας πρέπει νὰ λείψωμεν, πέρυσι, ἐβράδυνεν ἡ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ μὴ ἔλθουν ποτὲ οἱ Τροιζήνιοι, σήμερον τίποτε δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§16ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ Χ. ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ. Εἶμαι ἐναντίος τῆς γνώμης τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὅστις παρεξήγησε τὸν κανονισμόν, καὶ θέλει νὰ μᾶς κάμῃ ν’ ἀποφασίσωμεν, ὥστε νὰ μὴ ἐκλέξωμεν τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ ἔχει ὅλον τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ νὰ δώσωμεν πέρας, διότι αὐτοὺς τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἔχομεν εἰς μίαν ἐπιτηρητικὴν κατάστασιν, ἀπεφασίσαμεν δὲ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν νὰ διορίσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, ἥτις νὰ ὑπάγῃ ἐπιτοπίως νὰ ἐξετάσῃ· ἐπεκαλέσθη τὸν κανονισμὸν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἀλλ’ ὅλα διαγράφονται ἐδῶ εἰς τὸν κανονισμόν; εἶναι καὶ πράγματα, τὰ ὁποῖα λύει ἡ κοινοβουλευτικὴ ἀβροφροσύνη, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ παροῦσα ὑπόθεσις· ἐδικάσαμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, τώρα δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἔχωμεν μετεώρους, πρέπει νὰ φροντίσωμεν τοὺς συναδέλφους αὐτοὺς νὰ μὴ τοὺς ἀφήσωμεν παραπονουμένους, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν ἁρμόζει καὶ εἰς τὴν καλαισθησίαν τοῦ κοινοβουλίου.

§17Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅλα τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα προηγοῦνται.

§18ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῶν ἰδεῶν τῶν προαγορευσάντων, διότι, ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ, διότι ἂν θελήσωμεν νὰ τηρήσωμεν τὸν κανονισμόν, πρέπει μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου. Ἡ ἐκλογὴ τῆς Νάξου εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως, διὰ νὰ τηρήσωμεν λοιπὸν τὸν κανονισμὸν πρέπει νὰ περιμείνωμεν νὰ ἐξελεγχθῇ ἡ ἐκλογή, ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπανέλθῃ· ἀλλὰ τότε θὰ πέσωμεν εἰς ἄτοπον, νὰ περιμένωμεν ἱκανὸν χρόνον ἵνα φθάσῃ, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἰδικῶς.

§19ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ προλαλήσας· εἶναι ἀληθές, ὅτι εὑρισκόμεθα, ἢ θὰ εὑρεθῶμεν κατόπιν εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Νάξου, σήμερον ὅμως τὴν ἐκλογὴν ἐξηλέγξαμεν, καὶ οὔτε δύναται αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα νὰ σταματήσῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου. Τὴν ἐκλογὴν λοιπὸν ἡμεῖς ἐξηλέγξαμεν καὶ ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Εὐθυμιόπουλος ἕτερον ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐξελέγχονται κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν τῶν ἐπαρχιῶν, δὲν ἠθέλαμεν λοιπὸν προβῆ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἑτέρας ἐπαρχίας, ἐὰν δὲν εἴχομεν ἐξελέγξει τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Νάξου· εἴπομεν δὲ τότε, ἐξελέγχοντες τὴν ἐκλογήν, ὅτι μετὰ τὸν νόμιμον καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Σπετσῶν, λέγων, ὅτι ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ καὶ σεβασθῇ περισσότερον τὸ γράμμα καὶ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, παρὰ τὰ αἰσθήματα τῆς ἀγάπης καὶ τῆς καλαισθησίας, ἴσως αὐτὰ τὰ αἰσθήματα ἐξασκοῦν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Σπετσῶν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἔχει ἕνα κανονισμόν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον εἶναι δεσμευμένη· λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα τῆς καλαισθησίας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι, διότι μὲ δεσμεύει ὁ κανονισμός.

§20Α. Χ. ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ. Ἐγὼ θ’ ἀπαντήσω, διότι εἶναι προσωπικόν· ἡ καλλαισθησία εἶναι ὅρος κοινωνικός, ὅτι ἄνευ αὐτοῦ τίποτε δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν· πρέπει νὰ ἤμεθα ἁβρόφρονες καὶ νὰ ἔχωμεν καλλαισθησίαν. Μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν ὅλων ν’ ἀποφύγωμεν τοῦ νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ὑπάγῃ νὰ κάμῃ τὸ ἔργον της, εἶναι ἀδικώτατον καὶ ἀντιβουλευτικὸν τὸ τοιοῦτον. Ὁ κανονισμὸς λέγει, μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν εἶναι ἀποπερατωμένη, εἶναι ἐκκρεμής. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους σήμερον, σᾶς θεωροῦμεν κατὰ τὸ τρίτον νομίμους, καὶ σᾶς ἀφίνομεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐκκρεμῆ κατάστασιν; νομίζω ὅτι μία ἁπλῆ λογικὴ μᾶς φέρει εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Ἔπειτα, κύριοι, μετὰ ἕνα μῆνα, ἀφ’ οὗ ἐκοπιάσαμεν τόσον νὰ ἐξελέγξωμεν αὐτοὶ ἑαυτοὺς, θέλετε νὰ ἐπιμηκύνωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, καὶ διαιωνίσωμεν αὐτὴν τὴν τιμωρίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἀδίκως καὶ παραλόγως; βέβαια ὄχι. Λοιπὸν καὶ ἡ ἁβροφροσύνη καὶ ὁ ὀρθὸς λόγος ὑπαγορεύει ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀφήσωμεν οὐδὲν τὸ ἐλάχιστον μόριον νὰ παραπονῶνται, διότι ἔχουν ὅλα τὰ δίκαια. Διὰ τί, κύριοι; αὐτοὶ ἠξεύρουν, καθὼς ὅλοι ἡμεῖς, ὅλη ἡ Βουλὴ ἔκαμε μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν· πολὺ καλὰ, δώσατε πέρας, σᾶς λέγουν, εἰς τὴν ἐκκρεμῆ μας κατάστασιν. Καὶ ἐν τίνι δικαιώματι; μήτε ὁ κανονισμὸς λοιπὸν σᾶς παραχωρεῖ τὸ δικαίωμα, μήτε ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ νὰ δοθῇ ἓν πέρας νόμιμον, καὶ τοῦτο τὸ πέρας ἀπολαμβάνεται, ὅταν ἀποφασίσωμεν νὰ μὴ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐκκρεμῆ κατάστασιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι.

§21ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί! Εἶπεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Νάξου τὰ ἑξῆς. «Τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα προσεφέρθησαν ἐνώπιόν μου πρὸς μόρφωσιν πεποιθήσεως δὲν εἶναι πλήρη, θέλω περαιτέρω ἔρευναν·» ἐζήτησε λοιπὸν νὰ λάβῃ πληροφορίας. Δὲν ἐννοῶ κατὰ ποίους κανόνας τῆς λογικῆς εἰς τὴν ταχύτητα τοῦ πέρατος τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἠμποροῦν νὰ τεθοῦν φραγμοὶ, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν, διότι ἔγινε λόγος, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ τοῦτο. Σεβόμενοι τὸν κανονισμὸν, κύριοι, πρέπει νὰ ῥυθμίσωμεν τὰς ἐργασίας μας. Ἡ Βουλὴ εἶπε χθὲς ὅτι ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι πρῶτον, τὸ περὶ ἐπιλαχόντων, θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀντείπῃ ὥστε νὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ αὔριον, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ νὰ ἐξεύρῃ τὰ στοιχεῖα τῆς μορφώσεως τῆς πεποιθήσεώς της, ἠμπορεῖ νὰ θέλῃ χρόνον· αὐτὸ εἶναι ζήτημα συναφέστατον μὲ τὸ τῆς ἐξελέγξεως. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ταχθῇ περαιτέρω προθεσμία, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰς ἐξελέγξεις, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ σήμερον, διότι δὲν ἐπροσδιωρίσθη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§23ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὔριον θὰ γίνῃ καὶ συζήτησις.

§24ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἐκλογή.

§25ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ προσδιορισθῇ ὁ τρόπος, καὶ κατόπιν θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ καὶ ἡ κλήρωσις.

§26ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ θὰ συζητήσωμεν, καὶ ἂν ᾖναι καὶ ἐν καιρῷ ἡ Βουλή.

§27ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐρωτήσατε, κύριε πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς; διότι δὲν πρόκειται περὶ κανενὸς ἄλλου ζητήματος.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὰ πρακτικὰ, κύριοι;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§30ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὔριον θὰ γίνῃ συζήτησις καθ’ ὁλοκληρίαν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§32ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Καὶ τὸ τῆς Κορινθίας.

§33ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις περὶ τῶν ἐπιλαχόντων.

§35ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, διότι ἔχω πρότασιν.

§36ΔΟΣΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ κατόπιν.

§37ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ πρότασίς μου ὑπάρχει τυπωμένη· τὴν ἐπαναλαμβάνω· δὲν δέχομαι κανένα ἐπιλαχόντα, μόλον ὅτι καὶ ἡ Ἠλεία ἔχει τοιαύτην πρότασιν, μὲ τὴν γνωμοδότησιν αὐτὴν, ὅτι συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα ὅπου βουλευταὶ ἀναλόγως τῆς πληθύος δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλεχθῶσι. Δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς δημαρχικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς πληροφορίας, διότι ἂν τοῦτο κάμωμεν ἐφέτος, τὸ ὁποῖον κατηγορήσαμεν καὶ πέρυσι καὶ πάντοτε, τότε θὰ ἔχωμεν βουλευτὰς μὲ 1½ ἑκατομμύριον, ὅπως ἔχει ἡ Ἱσπανία, ἡ ὁποία ἔχει 17 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ ἡ γάγγραινα, ἰδοὺ ὁ Κρόμβελ. Πρῶτον πρέπει νὰ πληρώσῃ καλῶς τὸ χρέος του, καὶ ἔπειτα νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμά του. Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τοὺς κληρωσίμους ἀναλόγως, καὶ ἀναλόγως τῶν βαρῶν πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ δικαιώματα· καὶ ἐδῶ εἶναι δικαίωμα, νὰ γίνῃ πρῶτον ἀπογραφὴ καὶ νὰ ζητήσῃ τὸ ὑπουργεῖον νὰ τοῦ δώσουν πίστωσιν διὰ νὰ κάμῃ ἀπογραφὴν, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας θὰ προστεθοῦν τινες καὶ θ’ ἀφαιρεθοῦν ἄλλοι εἰς περίστασιν νέας ἐκλογῆς. Ὥστε ἂν κάμωμεν αὐτὸ σήμερον, εἰς μίαν νέαν ἐκλογὴν νὰ περιμένωμεν 50 ἀκόμη· διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Λοκρὶς ἔχει 50,000, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ Καλάβρυτα δὲν ἔχουν περισσότερον ἀπὸ 50,000· ἐδῶ ἔχουν 40,000 καὶ ζητοῦν 6, ἡμεῖς εἰς τὴν Ἠλείαν ἔχομεν περισσότερον τῶν 50,000 καὶ δὲν ἔχομεν παρὰ 5. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχεν ὁδηγὸν αὐτὸ, διέταξεν εἰς μὲν τὴν Λοκρίδα δύω, εἰς τὴν Λαμίαν τέσσαρας, εἰς τὰς Ἀθήνας πέντε, εἰς τὴν Ἠλείαν πέντε· ζητοῦν ἓξ παντοῦ, τότε δὲν θὰ ξεμπερδεύσωμεν. Διὰ τοῦτο ἔχω γνώμην γενικὴν, ὥστε ὅλα νὰ λείψουν καὶ μετὰ μίαν νέαν ἀπογραφὴν, ὅσοι ἔχουν δικαιώματα νὰ τὰ λάβουν.

§38ΔΟΣΙΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Μετὰ μεγάλης προσοχῆς ἠκροάσθην τοὺς λόγους τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἠλείας. Βεβαίως οὔτε ἐγὼ δὲν ἤμην σύμφωνος ν’ αὐξήσῃ εἰς τὸ ἔπακρον ὁ ἀριθμὸς καὶ ἂν πολλοὶ ἔχουν δίκαιον, ἔχει νὰ ληφθῇ νομοθετικῶς ἓν μέτρον· ἀλλὰ μὲ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ δικάσῃ ἡ Βουλὴ τὰ παρελθόντα. Ἔρχομαι εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ἐκλογῆς Λοκρίδος, χωρὶς νὰ συγχύσω ἄλλην ἐκλογὴν, ἡ ὁποία οὔτε μὲ ἀφορᾷ, οὔτε ἐμελέτησα. Εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης ὅτι τοσούτους ἐπροκήρυξεν εἰς μίαν ἐπαρχίαν τὸ ὑπουργεῖον, καὶ τοσούτους δικαιοῦται νὰ ἐκλέξῃ. Ἐρωτῶ τώρα, κύριοι, ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας γνωρίζει τὰ προγράμματα τοῦ ὑπουργείου ἢ τοῦ ἐπάρχου, ἢ τῶν δημάρχων; ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι μέγα μέρος τοῦ λαοῦ οὔτε ἠξεύρει ποῖος διευθύνει τὴν πατρίδα· ἀλλὰ γνωρίζει τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας βλέπει καθ’ ἑκάστην. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ ἔπαρχος Λοκρίδος πρὸς τοὺς δημάρχους (ἀναγινώσκει ἔγγραφον). Τί ἐπροκήρυξε λοιπὸν ἡ κυβέρνησις; τίποτε· ἄφησεν εἰς τοὺς δημάρχους. Ἡ ἐπαρχία Λοκρίδος ἔχει ὀκτὼ δήμους, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύω εἶναι μικρογραφικοὶ, Στορνείων καὶ Νέας Πέλλης, οὗτοι ἐπροκήρυξαν δύω βουλευτὰς καθὼς ὁ τῆς Ἀταλάντης καὶ Πρίμης, τέσσαρας δὲ ὁ Ἐλατείας, ὅστις ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸ τρίτον τῆς ἐπαρχίας, καὶ τρεῖς ἄλλοι τρεῖς. Ὥστε πληθυσμὸς ὑπερβαίνων κατὰ τὰς 3,000 καὶ ἐπέκεινα, ἔχει ὑπ’ ὄψιν πρόγραμμα διὰ τρεῖς βουλευτάς· ἀλλὰ καὶ οἱ συνδυασμοὶ συνεκροτήθησαν κατ’ αὐτό.

§39Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης ὡμίλησε κατ’ ἀρχὴν, ἂν ἡ ἀρχὴ γίνῃ δεκτή, τότε θὰ ἐξετάσωμεν μίαν, μίαν τῶν ἐπαρχιῶν κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν. Θὰ χωρισθῶσι τὰ ζητήματα· πρῶτον θὰ συζητηθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ κ. Κρεστενίτου, εἶτα τὰ λοιπὰ, τὰ ὁποῖα ἐπίσης θὰ χωρισθῶσι, διότι ἔχομεν ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἔκαμον πρόγραμμα, ἄλλαι, ὅτι καίτοι μὴ γενομένων, ἔχουν τὸ δικαίωμα.

§40ΔΟΣΙΟΣ. Ἐγὼ ὀλίγα ἔχω νὰ εἴπω καὶ ἂς χωρισθῶσι κατόπιν τὰ ζητήματα.— Καὶ ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας ἐν γνώσει ἐψήφιζε τρεῖς, διότι οἱ συνδυασμοὶ τρεῖς εἶχον. Ἔρχεται μετὰ ταῦτα ὁ συλλογισμὸς τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, ὁ ὁποῖος παμψηφεὶ καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἀνεκήρυξε τρεῖς βουλευτὰς καὶ ἔδωκε τρία εἰσιτήρια οὐχὶ μεθ’ ἡμέρας, ὡς εἰς τὰ 1868, καὶ χωρὶς νὰ κάμῃ διάκρισιν τρίτου. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος προσθέτω, ὅτι ὁ δήμαρχος Ἀταλάντης, ὁ ὁποῖος δὲν προεκήρυξε τρεῖς, δι’ ἀναφορᾶς πρὸς τὸν ἔπαρχον Λοκρίδος λέγει (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ πληθυσμοῦ. Τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον παρέστησε τὸ δίκαιόν του. Ἔρχεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1865, εἰς τὴν ὁποίαν συνηγωνιζόμην μετὰ τοῦ κ. Γεωργίου, καὶ ὁ Τσαμόπουλος μετὰ τοῦ Παππαλουκᾶ ἀφ’ ἑτέρου. Ἔρχομαι πρῶτος ἐπιλαχὼν, διότι εἶχον προκηρυχθῆ δύο μόνον. Πέρυσι καὶ πάλιν ἠμφισβητήθη τὸ δικαίωμα τοῦ τρίτου, ὁ ὁποῖος ἦτον ὁ Γεωργίου, καὶ ποῦ εἶπον εἰς τὸ τμῆμα, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ ἐπαρχία, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔγεινε μία καλπονόθευσις, δὲν ἠξεύρομεν καθαρὰ ποῖος εἶναι τρίτος. Ἰδοὺ καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ πληθυσμοῦ. Πέρυσιν ἔγγραφον τοῦ νομάρχου Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος διηυθύνθη πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς σημειοῖ......... Ἀπαντᾷ τὸ τμῆμα (Ἀναγινώσκει). Ἡ ὁποία προστιθεμένη εἰς τὰς ἄλλας ὑπερβαίνει τὰς δεκαεννέα ἥμισυ χιλιάδας. Μᾶς λείπουν τὸ 1866, 1867, 1868, 1869 καὶ ἡ αὔξησις ἦτο τόσον μικρὰ, διότι, ὡς ἐνθυμοῦνται οἱ συνάδελφοι τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἔτος ἐπῆλθεν εὐφλογία εἰς τὸν δῆμον Θερμοπυλῶν καὶ ἕνα ἄλλον δῆμον, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐπῆλθον ἀποβιώσεις· οὐχ ἧττον ὑπερέβαινε τὰς 21,000. Τὸ 67 παρουσιάζει 226. Βλέπετε πόσον μικραὶ εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις μας. Ὡς ἐκ τούτου βλέπετε, ὅτι δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὡς ἐπιλαχόντα, δὲν βλέπω κατὰ τί διαφέρω οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν, κύριοι, καὶ τὸ ὕστερον ἦλθον κατὰ τύπους καὶ ἠδυνάμην νὰ παρασταθῶ ὡς ἐνεργὸν μέρος, καὶ τὸ ὄνομα ἐξεφωνεῖτο, καὶ ἀνακήρυξιν ἔχω καὶ τοῦ συλλόγου τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ ἐν γνώσει ἡ ἐπαρχία μου μὲ ἐψήφισε καὶ ἀποτυχὼν δὲν εἶμαι, διότι ὅλοι οἱ ἄλλοι ἔπεσαν πολὺ κάτω ἀπὸ ἐμέ. Καὶ πεισθῆτε, ὅτι ἂν δὲν εἶχον τὴν πεποίθησιν ἀκράδαντον δὲν ἤθελον ζητεῖ νὰ συζητηθῇ σήμερον· ἀλλ’ ἔχων τὴν πεποίθησιν, ἠθέλησα ν’ ἀποφασισθῇ σήμερον, ὅτε οὐδὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἐπηρέασε, διότι ἄλλως ἠμποροῦσα τότε νὰ τὸ ζητήσω, ἀλλ’ ἔχων πεποίθησιν εἰς τὸ ὀρθὸν τῆς ἐκλογῆς ἀνέμεινα σήμερον νὰ ἔλθω νὰ λάβω τὴν ἀπόφασίν σας.

§41ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ........

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχω πρότασιν ἀναβολῆς ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω.

§43ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ ἐγώ.— Πολὺ ὀρθὴν εὑρίσκων τὴν γνώμην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, περιορίζομαι εἰς μόνην τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. Κρεστενίτης. Εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Δοσίου δὲν θὰ ἔλθω παντάπασιν, διότι εἶπον, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν ἀρχὴν, οὔτε θὰ σᾶς ἀναφέρω κἂν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον φρονῶ, ὅτι ἔχει καὶ ἡ ἐπαρχία μου, διότι περὶ τούτου δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις, ἂν δὲν λυθῇ ἡ ἀρχή. Διὰ νὰ λυθῇ ὅμως ἡ ἀρχὴ, νομίζω ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν διὰ νὰ τοῦ ἀπευθύνω τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν. Διατί ἀφοῦ εἶναι πληροφορημένος περὶ τοῦ πληθυσμοῦ μιᾶς ἑκάστης ἐπαρχίας, διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἔχει ἐπίσημα ἔγγραφα τὸ ὑπουργεῖον βεβαιοῦντα τὸν πληθυσμὸν, διατί ἠρνήθη νὰ ἐκδώσῃ πρόγραμμα περὶ ἀριθμοῦ πέντε βουλευτῶν; διατί ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος ὑπερβαίνοντα τὰς 20,000 καὶ δικαιούμενον εἰς τρίτον, δὲν ἐπροκήρυξε διὰ τοῦ προγράμματος, καὶ δὲν ἐνετείλατο τὴν ἀρχὴν νὰ προκηρύξῃ τρεῖς; διατί ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ τῆς Λοκρίδος ἐναντίον τοῦ προγράμματος τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, ἔκαμεν ἴδιον πρόγραμμα καὶ ἐπροκήρυξε τρεῖς βουλευτάς;

§44ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δύο.

§45ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δύο. Διατί, ἀφοῦ μετὰ τὴν ἐκλογὴν ὁ κ. ἔπαρχος ἐξέδωκεν εἰσιτήριον καὶ πρὸς τρίτον, διατί τὸ ἐθεώρησεν ὡς νόμιμον; Φρονῶ λοιπὸν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Προτείνω, εἰ μὲν ἡ Βουλὴ ἐπιμένει νὰ λύσῃ σήμερον τὸ ζήτημα, νὰ μένῃ εἰς τὰς ἕδρας της, νὰ ζητηθῇ νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς, ἢ ἄλλως ν’ ἀναβληθῇ εἰς μεταγενεστέραν τινὰ συνεδρίασιν ἡ συζήτησις.

§46ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης........

§47ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀναγνώσατε παρακαλῶ, κύριε γραμματεῦ, τὴν πρότασίν μου. (Ἀναγινώσκεται.)

§48ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης, καὶ κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, καὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Τσιριμώκου ἔγινε πολὺ φανερὸν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον, ὅτι μαζὺ μὲ αὐτὸ ἐξαρτῶνται πολλὰ ἄλλα πολὺ σπουδαῖα, διότι πολλοὶ ἴσως ἔχουν τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἢ πρέπει νὰ προσδιορίζεται ἀπὸ μέρους τῆς κυβερνήσεως· ἄλλοι ἔχουν τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ προσδιορίζηται ἀπὸ μέρους τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι· οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο.

§50ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κἄτι εἴπατε περὶ τούτου, ἀλλ’ ἴσως δὲν τὸ ἐνθυμοῦμαι καλῶς.—Τέλος μὲ τοῦτο συνδέονται πολλὰ ἄλλα ζητήματα ἀπαιτοῦντα ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Πλὴν τοῦτο τὸ ζήτημα, ἐπειδὴ εἶναι ὅλως προσωπικὸν, ἐπειδὴ πολλαὶ ἐπαρχίαι ἔχουν τοιαύτας ἀξιώσεις, ἐπειδὴ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τοιαῦτα ζητήματα καὶ θὰ παραταθοῦν αἱ ἀρχαιρεσίαι, ἐπειδὴ ἐπείγει ἡ συγκρότησις τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων λίαν σπουδαίων καὶ κοινωνικῶν, ὅπως τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, διὰ τοῦτο νομίζω, πρέπει νὰ ἔλθῃ μετὰ τὸν νέον καταρτισμὸν, τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου, διότι προπάντων, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ μήπω καταρτισθεῖσα δὲν δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ νόμον, καὶ ἅμα φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο θὰ σταματήσωμεν, ὅλαι δὲ αἱ χρονοτριβαὶ θ’ ἀποβοῦν εἰς μάτην. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὕτη μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁριστικοῦ προέδρου (θόρυβος). Τὴν ἰδέαν μου λέγω, κύριοι.

§51ΤΙΝΕΣ. Δὲν προσκρούομεν εἰς τίποτε.

§52ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶναι ἡ ἰδέα μου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς.

§53ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ ἀναβολῆς.

§54ΤΙΝΕΣ. Τώρα εἶναι τὸ ζήτημα περὶ ἀναβολῆς.

§55ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς.

§56ΛΕΚΚΑΣ. Τοῦτο, τὸ ὁποῖον τώρα προτείνεται, ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἦτο καὶ κατὰ τὸ 1868. Ἤμην τότε ἐγὼ εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τώρα ἄλλοι, καὶ ἐν τούτοις διελύθη ἡ Βουλὴ καὶ οὐδεὶς λόγος ἐγένετο· πάλιν θέλουν διὰ τοιούτων τρόπων νὰ στερήσουν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας τὰ δικαιώματα· ὅταν λάβω τὸν λόγον, τότε θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀττικῆς δὲν θέλει παραχωρήσεις, θέλει τὰ δικαιώματά της, καὶ δὲν πρέπει ἀπὸ ἀναβολῆς εἰς ἀναβολὴν νὰ προχωρῶμεν· πάντοτε τοῦτο γίνεται!

§57ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως δὲν δικαιολογεῖται· καὶ δὲν δικαιολογεῖται, κ. πρόεδρε, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἐὰν τῷ ὄντι ἐπρόκειτο νὰ ἔμβωμεν εἰς μίαν συζήτησιν καὶ ἑρμηνεύσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἀνήκει εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ἢ εἰς τὴν δημοτικὴν, καὶ ἑπομένως νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν ἑρμηνείαν, τότε τὸ ἐννοοῦσα πολὺ καλὰ, ὅτι ἦτον ἀνάγκη μιᾶς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ, κ. πρόεδρε, σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, καὶ ἰδοὺ διατί· τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν. 4, ἢ 5, ἢ 7, ἢ 10 εἶναι αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζουν τὰς ἀξιώσεις προσθέτων βουλευτῶν· ἐρωτῶ ὅλους τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς 5, ἢ 10, εἰς μίαν τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, ὑπῆρξε πρόγραμμα τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς κανονίζον τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν πλέον τοῦ ἀριθμοῦ, ὅστις εἰσήχθη ἐν τῇ Βουλῇ;

§58ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν.

§59ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ὑπάρχουσι, κ. Τσαμόπουλε, προγράμματα ἀπὸ ὅλας τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς περὶ τοῦ ἀριθμοῦ· οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ποία ἡ ἀνάγκη τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου; ποία ἡ ἀνάγκη, ὅταν οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη περίπτωσις συντρέχῃ; καὶ ὅταν οὔτε ἐκ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, οὔτε ἐκ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, εἴς τινας ἐπαρχίας δὲν πηγάζῃ τοιοῦτον περιστατικόν; φρονῶ, ὅτι δι’ αὐτοῦ λύεται καὶ τὸ ζήτημα κατ’ ἀρχὴν ἐὰν ἦναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐννοῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ παραπληρωματικοὺς βουλευτάς· ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, τὸ ἀφίνω.

§60ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν θεωρῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κατσίνα ὀρθὴν, διότι δὲν θέλω τὸ δίκαιον νὰ ἐκπηγάζῃ μόνον ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἤθελεν εἴπῃ, ἡ ἐπαρχία Θηβῶν νὰ ἐκλέξῃ ἕνα βουλευτὴν, ἐσεῖς τότε, κύριε Κατσίνα, παραδέχεσθε τὴν ἀρχὴν, ὅτι εἷς καὶ μόνον πρέπει νὰ εἰσέλθῃ, καὶ ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τὴν κυβέρνησιν; Δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἠμπορεῖ μία κυβέρνησις νὰ στερήσῃ μίαν ἐπαρχίαν, καὶ ἂν τὸ κάμῃ, εἶναι ἀξιοκατάκριτος, καὶ διὰ τοῦτο τὴν θέλω παροῦσαν. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, ὅτι δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ κάμῃ αὐτὸ, καὶ ἐὰν τὸ κάμῃ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ ὅτι, σὺ ἠδίκησες τὴν ἐπαρχίαν, ἐγὼ τῆς ἀποδίδω δίκαιον. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Κατσίνα, ἡ δὲ γνώμη, ὅτι ἡμεῖς πρέπει ἄνευ τῶν πληροφοριῶν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ἔλθωμεν εἰς λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἐπίσης δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὴ, διότι ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν τῆς κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν.

§61ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§62ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ σύμφωνος.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δύω ἀναβολαὶ ἐπροτάθησαν, ἡ μία ἀφοῦ καταρτισθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ἡ ἄλλη ἀμέσως αὔριον.

§64ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ αὐτῶν θὰ εἴπω. Κύριοι βουλευταί· βλέπετε, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρόκειται νὰ λάβῃ διαφόρους διαστάσεις, ὑπάγεται εἰς διαφόρους διαιρέσεις καὶ ὑποδιαιρέσεις. Προσκαλεῖσθε νὰ ἀποφασίσητε, ἐὰν θεωρῇ ἡ Βουλὴ ὡς νομίμους βουλευτὰς τοὺς ἐκλεχθέντας ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων ἐπροκηρύχθη ἀπό τινας τοὐλάχιστον δημοτικὰς ἀρχάς. Πρόκειται λοιπὸν ν’ ἀποφανθῆτε, ἐὰν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι δύνανται νὰ δώσωσι προσθέτους βουλευτὰς καὶ κατόπιν ἐὰν εἰσαχθῶσι καὶ οἱ ἐπιλαχόντες, δηλαδὴ ἐὰν οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὸ νὰ μὴ γίνῃ ἀναβολὴ, συμφωνῶσιν εἰς τὸ νὰ διαιρεθῇ τὸ ζήτημα τῶν δύο βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος, οἱ ὁποῖοι σχεδὸν εἰσήχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἀπεβλήθησαν, τότε νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ συζητήσητε αὐτό· ἄλλως ἐὰν ζητῆτε νὰ δώσητε ἔκτασιν μεγαλειτέραν, καὶ ἐξετάσητε τὰς ἀπαιτήσεις ἐπαρχιῶν πολλῶν, τότε δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν οὔτε μίαν, οὔτε δύο ἡμέρας νὰ τελειώσωμεν. Ἐν τῇ περιπτώσει λοιπὸν ταύτῃ, καθ’ ἣν χωρίσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ περιορίσωμεν αὐτὴν εἰς τὰς δύο ἐπαρχίας Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος, δύνασθε νὰ προβῆτε.

§65Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς, τί λέγετε;

§66ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζω καὶ ἐγὼ ἀναγκαίαν τὴν ἀναβολὴν, καὶ δὲν θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐξεπλήρωσε τὰ καθ’ ἑαυτὴν· ἡμεῖς τώρα ἔχομεν τὰς πράξεις της. Ἡ κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ὁποτεδήποτε ζητηθῇ διὰ πᾶν ζήτημα ἢ δι’ ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ διὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τὴν ζητοῦμεν, ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ νὰ ἔλθῃ ἡ κυβέρνησις, διότι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της, τώρα αἱ πράξεις αὐτῆς καὶ τῶν ὀργάνων της ἔρχονται νὰ δικασθῶσι, καὶ δύνασθε νὰ εἴπητε, κακῶς ἔκαμεν ἐκεῖ, καλῶς ἀλλοῦ. Προστίθημαι λοιπὸν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι ἡ ἀναβολὴ πρέπει νὰ παραδεχθῇ καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις ἀμέσως μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου. Εἶπον δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι ἐὰν συναινῇ ἡ Βουλὴ νὰ χωρίσῃ τὸ ζήτημα καὶ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν δύο ἐπαρχιῶν, τότε νὰ τὰ συζητήσωμεν· ἐὰν ὅμως ἐπιμένουν οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ μὴ διαιρεθῇ τὸ ζήτημα, τότε ν’ ἀναβληθῇ.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε εἶναι προνόμιον αὐτὸ, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ.

§68ΔΑΓΡΕΣ. Εἶπον, ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινῇ, καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὰς δύο ἐπαρχίας Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος.

§69ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, πρέπει νὰ λυθῇ.

§70ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ.

§71Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ νὰ συζητηθῇ, κατ’ ἀρχὴν, καὶ τὰ πρόσωπα νὰ μὴ παρουσιασθῶσιν· ἐὰν ἡ ἀρχὴ γίνῃ παραδεκτὴ, τότε θ’ ἀναφυοῦν τὰ ἄλλα ζητήματα. Ἡ γνωμοδότησις δὲ τοῦ κ. Δαγρὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι παρὼν ὁ ὑπουργὸς, μοὶ ἐφάνη ἀλλόκοτος, διότι προκειμένου μάλιστα, καθὼς εἶπε βουλευτής τις, νὰ καθιερώσωμεν προνόμια, ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, οὗτος μᾶλλον τῶν ἄλλων πρέπει νὰ ᾖναι παρών. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς σήμερον οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, δὲν εἶναι παρόντες, ἐνῷ εἶναι 10 ἡ ὥρα. Μὲ λέγετε τί χρειάζεται ὁ ὑπουργός; χρειάζεται διὰ νὰ λύσῃ, νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν, κατὰ τῆς ὁποίας ἤμην, εἶμαι καὶ ἔσομαι, χρειάζεται ἡ Βουλὴ πολλὰς πληροφορίας ἐπισήμους, ἐξ ὧν θὰ λύσῃ πολλὰς ἀμφιβολίας ἡ Βουλὴ Ἐγείρονται λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα, καὶ ἂν θέλετε, ἡ Βουλὴ καὶ τὸ προεδρεῖον ἰδίως, ἔκαμε μίαν μεγάλην παρανομίαν σήμερον, ἐπιτρέψαν εἰς τὸν Δόσιον νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος χωρὶς νὰ ᾖναι Βουλευτής. Ἠξεύρετε, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τοῦ λόγου, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεστήριξα τὴν ἰδέαν ἐν τῇ συνελεύσει, καὶ οἱ ἀποτυχόντες νὰ λαμβάνωσι μέρος ἐν τῇ Βουλῇ, καθὼς εἰς τὰ τμήματα, σήμερον ὅμως ἡ Βουλὴ κατηρτίσθη καὶ αἱ ἐξελέγξεις ἐτελείωσαν.

§72ΛΕΚΚΑΣ. Ἐνεκρίθη ἡ ἐκλογὴ καὶ ἐνεκρίθησαν δύω.

§73ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω, ὅτι ἐκάμαμεν καὶ αὐτὴν τὴν παρανομίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου δὲν βλάπτει, δὲν πειράζει· πῶς θὰ φθάσωμεν ὅμως εἰς μίαν συζήτησιν, ὅταν προτείνηται ἡ ἀρχὴ, ὕστερα ἐρχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα· προτείνεται ἀναβολὴ, ἔπειτα ἄλλη ἀναβολὴ, τὸ δὲ προεδρεῖον δὲν τακτοποιεῖ τὴν συζήτησιν· ἦλθε πρότασις περὶ τῆς ἀρχῆς, περὶ ἀναβολῆς, περὶ ἄλλης ἀναβολῆς μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς· τακτοποιήσατε, κύριε πρόεδρε, τὴν συζήτησιν, ἄλλως δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα ἀποτέλεσμα.

§74Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 68. κ. πρόεδρε.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρενέπεσε πρότασις περὶ ἀναβολῆς, λοιπὸν περὶ ταύτης πρέπει νὰ γένῃ λόγος. Ἡ ἀναβολὴ ἐδῶ, κ. πρόεδρε, προὐτάθη διὰ δύο λόγους. Τινὲς μὲν θέλουν τὴν ἀναβολὴν, διότι φρονοῦν ὅτι ἡ Βουλὴ πρὶν καταρτισθῇ διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου, δὲν δύναται νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα· ἄλλοι δὲ θέλουν τὴν ἀναβολὴν, διότι φρονοῦν, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ ἰδίως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι πρὸς μόρφωσιν μιᾶς γνώμης. Λοιπὸν ἐπ’ αὐτῶν τῶν δύο προτάσεων πρέπει νὰ γένῃ συζήτησις. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κ. πρόεδρε, φρονῶ ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία, εἶναι καὶ ἡ σημερινή. Λυποῦμαι δὲ, κ. πρόεδρε, ὅτι ἐνῷ καθ’ ἑκάστην ἐβλέπομεν τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς παρευρισκομένους εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, σήμερον ὅτε ἔπρεπε νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν εἰς μίαν ἀπόφασιν σύμφωνον μὲ τὸν νόμον, σήμερον δὲν τοὺς βλέπομεν. Καὶ εἶναι πρόδηλον, κ. πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, διότι τὸ ζήτημα συνδέεται μετὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Τὸ μὲν Σύνταγμα θέτει τὴν γενικὴν βάσιν ὁρίζον ὡς μονάδα τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἡ ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἀνετέθη εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν· ποῦ εἶναι λοιπὸν διὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας; ποῦ εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, πῶς ὁ κ. ἔπαρχος Λοκρίδος εἰς τὸ πρόγραμμα ῥητῶς ἀναφέρει ὅτι ἀπόκειται εἰς τοὺς δημάρχους νὰ ὁρίσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν; Ἀφοῦ λοιπὸν, κ. πρόεδρε, μᾶς ἐλλείπει ἡ ἐπίσημος ἀπογραφὴ, πῶς δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν, ἀφοῦ δὲν ἠκούσαμεν τὸν ὑπουργὸν περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπαρχίας, διεκδικούσης τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ περισσοτέρους βουλευτὰς; Εἶναι λοιπὸν, κ. πρόεδρε, φανερὸν, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη· παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ προσκαλέσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς δώσῃ τὰς ἀνηκούσας πληροφορίας, εἴτε τώρα ἀμέσως, καὶ μένομεν εἰς τὴν θέσιν μας, εἴτε καὶ ἄλλοτε.

§76Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναβολῆς, κ. πρόεδρε· ἀναγνώσατε τὴν τροποποίησιν, τὴν πρότασιν εἰς τὴν ὁποίαν συνεμέθεξεν καὶ ὁ κ. Βακαλόπουλος.

§77ΜΠΟΥΤΟΣ. (Γραμματεὺς) (ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν).

§78ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ εἶναι πρότασις νόμιμος, καὶ πρέπει νὰ διέλθῃ τὰς κανονισμένας διατυπώσεις.

§79ΧΑΡΑΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μέλος ἑνὸς τμήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη ἡ ἐκλογὴ Φθιώτιδος, καὶ περὶ τῆς ὁποίας χθὲς κατὰ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις, ἔγινάν τινα παράπονα, ὅτι δηλαδὴ δὲν περιελήφθη εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος ἡ ἔνστασις περὶ 5 ἢ 6 βουλευτοῦ, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ὀφείλω νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς καὶ μετὰ ταῦτα νὰ φέρω τὰς κρίσεις μου ἐπὶ τῶν προσθέτων ἢ πέραν τοῦ ἀριθμοῦ ἐκλεχθέντων βουλευτῶν.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς πρέπει νὰ εἴπητε.

§81ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὕστερα θὰ φθάσω εἰς τὴν ἀναβολὴν, ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ.

§82ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Πρὸς τὸν Δαγρέν) Δὲν διευθύνετε τὴν συζήτησιν.

§83ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν κανονισμόν· ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι ἡ ἀναβολὴ προτάσσεται πάσης συζητήσεως.

§84ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, περὶ ἀναβολῆς θὰ λαλήσω· ἀλλὰ διὰ τίνος δρόμου θὰ φθάσω εἰς τοῦτο, δὲν εἶναι ἰδικόν σας ἔργον νὰ τὸ κανονίσητε. Τὰ τμήματα, κύριοι, ἢ καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ, δὲν ἐπιλαμβάνεται κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογικῶν, εἰμὴ ἐκείνων πράξεων, αἵτινες ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Φθιώτιδος μετὰ τὴν ἐκλογὴν παρουσιάσθη ἔνστασις, περὶ τοῦ ὅτι δικαίωμα ἔχει ἡ ἐπαρχία αὕτη νὰ πέμψῃ ἕτερον βουλευτήν· ἀλλὰ καμμία πρᾶξις δὲν ἐγένετο ἐξ ἐκείνων, αἵτινες μαρτυροῦν, ὅτι ἔλαβε χώραν ἐκλογὴ καὶ ἀνακήρυξις τοιούτου. Καὶ κύριοι, γνωρίζετε ποῖοι εἶναι οἱ χαρακτῆρες, διὰ τῶν ὁποίων γνωρίζεται, ὅτι ἔγινεν ἐκλογή; Διὰ νὰ μὴ κάμω τὴν ἀφήγησιν ὅλων τῶν διατυπώσεων, ἔρχομαι εἰς τὸ τέλος, εἰς τὴν πρᾶξιν ἐκείνην δηλαδὴ τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ τοὺς προέδρους τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀνακηρύττει τοὺς βουλευτάς. Ποίας τοιαύτας πράξεις, κύριοι, εἶχεν ἡ ἐκλογὴ Φθιώτιδος, ἕνεκα τῶν ὁποίων, αἵτινες ἤθελον μᾶς ὑποχρεώσει νὰ ἐκθέσωμεν γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ; Οὐδεμία. Ἀπέσχε λοιπὸν τὸ τμῆμα ν’ ἀναφέρῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν περὶ 5 ἢ 6 βουλευτῶν. Ἀπόκειται ὅμως νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο ἡ Βουλὴ ἤτοι τὸ περὶ δικαιώματος. Τώρα ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἄλλου ζητήματος, τοῦ περὶ ἀναβολῆς· ἀλλὰ πρὶν ἀντιτείνω ἢ ὑποστηρίξω τὴν ἀναβολὴν, θέλω δώσει ἐξηγήσεις τινὰς καὶ θέλω ὑποστηρίξει, ἐὰν ἐκ τῆς συνεπαγωγῆς τῶν σκέψεων φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἀναβολῆς. Τί ἐπράξαμεν, κύριοι, ὅταν κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν εἴχομεν τὴν 2 συνεδρίασιν ἐφιλονεικήθη ἡ ἔξοδος τῶν ὑπεραρίθμων βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος; Εἴπομεν ὅτι τὸ ζήτημα, ἐὰν ἔχωσιν αἱ ἐπαρχίαι αὗται τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλωσι καὶ ἄλλους βουλευτὰς, νὰ ἐξετάσωμεν ὁριστικῶς μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν. Ὅθεν ἐσυζητήσαμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ τύπου· δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν οὐσίαν. Ἐὰν, κύριοι, κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως δὲν ἤθελε λάβει ἀτόπως ἡ συζήτησις καὶ χαρακτῆρα πολιτικὸν, ἡ συζήτησις ἐτελείωνεν ἔκτοτε· καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φίλοι πάντες ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀποφεύγωμεν τὰς τοιαύτας συζητήσεις, ἀπεφύγαμεν τὴν περαιτέρω ἔρευναν, ἄλλως ἤθελον σᾶς ἀποδείξει ὅτι εἴχομεν ἄδικον ν’ ἀποβάλωμεν δύο ἐκλεχθέντας βουλευτὰς καὶ φέροντας εἰδοποιητήρια. Εἶπον τότε, κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω πλατύτερον σήμερον, ὅτι ἅπαξ ἀνακηρυχθέντος τινὸς ἀπὸ τῶν ἁρμοδίων προσώπων, τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν δηλ. καὶ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ὅτι ὁ δεῖνα π. χ. ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τῷ στερήσῃ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ βουλευτήριον. Καὶ, κύριοι, ὄχι μόνον αὐτὸς εἶναι ὁ γενικὸς κανὼν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, καὶ ἀπορῶ πῶς παρεβιάσθη ὁ κανὼν οὗτος ἐν Ἑλλάδι, ὅπου τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς εἶναι ὅλα περιωρισμένα ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, καὶ ὅπου ἡ Βουλὴ μόνη εἶναι κυρίως ἡ ἀρχὴ ἡ ἀποφαινομένη τελειωτικῶς ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, ἀλλὰ καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἐπικράτειαν, κύριοι, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ πολίτευμα εἶχε ἄλλον χαρακτῆρα ἀπὸ τὸν σημερινόν· ἰδοὺ τί ἀπεφάνθη μιὰ Βουλὴ τῆς Γαλλίας, καὶ τί ὑποστηρίζει εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων Γάλλων δημοσιογράφων ἢ δικαιογράφων ὁ Δαλὸζ ἐν σελίδι 152. «proclamation une fois faite, est acquise à l'elu et irrevocable, ἡ ἀνακήρυξις γενομένη ἅπαξ ἀπὸ τὸ γραφεῖον (δηλαδὴ τὸ ἐκλογικὸν) ἀποκαθίσταται κτῆμα τοῦ ἐκλεχθέντος ἀμετάκλητον. Μόνη ἡ Βουλὴ ἐξελέγχουσα ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀκυρώσῃ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἕτερον παράδειγμα, διὰ νὰ ἴδητε πόσον σεβαστὴ εἶναι ἡ πρᾶξις ἀνακηρύξεως, πόσον σεβαστὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐκλογικοῦ γραφείου; Εἰς ἓν μέρος τῆς Γαλλίας δὲν ἤθελον νὰ ἐκλέξωσι βουλευτὴν, καὶ ἡ ἐξουσία τὸ κατηνάγκασε νὰ ἐκλέξῃ, ἐξελέξατο λοιπὸν ἐπὶ τέλους ἕνα ἀποθαμένον, καὶ, κύριοι, αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ τὸν ἀνεκήρυξαν, τὰ ἔγγραφα ἐστάλησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἀφοῦ ἐξήτασε τὴν ἐκλογὴν, ἀπεφάνθη ὅτι καλῶς ἔχει, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει βουλευτής. Κατὰ τὴν συζήτησιν λόγος ἐγένετο, ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ καταδικασθῇ τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο τμῆμα εἰς ἀπραξίαν, ἤτοι νὰ μὴ τῷ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν. Ὁ κύριος Γκυιζὼ, εἶπεν, ὅτι οὐ δέδοταί τινι νὰ κανονίσῃ τὴν ἐλευθέραν χρῆσιν τῆς ψήφου· οἱ ψηφοφόροι δύνανται νὰ ἐκλέγουν οἱουσδήποτε βουλευτὰς ἔστω καὶ ἀπολέσαντας τὸ πολιτικὸν αὐτὸ δικαίωμα· ὅταν ὅμως ἔλθῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ἐκλογὴ, τότε ἐξητάζετο ἡ ἰδιότης τοῦ βουλευτοῦ, καὶ ὁ μὴ ἔχων τὰ προσόντα ἀπόβλητος ἐγένετο. Ὑποχρέωσιν λοιπὸν ἔχετε νὰ ἐξετάσητε τὰ ἐκλογικὰ ἔγγραφα τῶν ἐκλεχθέντων ὡς ὑπεραρίθμων. Ἀπεφασίσατε κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν μας, οὗτοι μὲν νὰ καθήσωσιν ἔξω ἕως ὅτου ἐξετασθοῦν τὰ ἔγγραφά των οὐσιαστικῶς· σήμερον λοιπὸν ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐγγράφων των, καὶ ἂν καλῶς ἔχωσι νὰ τοὺς δεχθῶμεν, ἐὰν δὲ κακῶς νὰ τοὺς διώξωμεν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι προσωπικὸν βεβαίως ἀλλὰ πραγματικόν· καὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν ζητημάτων δὲν ἐξετάζομεν τίς ἀγαπᾷ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα. Λοιπὸν κατὰ τὴν κρίσιν μου ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐγγράφων αὐτῶν. Ἤκουσα, κύριοι, ὅτι ἐγένετο πρότασις, ὅπως ἡ ἐξέτασις γείνῃ μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου· ἐὰν ἡ συνήθεια ὑπῆρχεν, ὅπως ἀλλαχοῦ, νὰ ἐκλέγηται τὸ προεδρεῖον, ἅμα οἱ πλειότεροι τῶν βουλευτῶν κατασταθῶσι καθαροὶ, δὲν ἤθελον ἀντείπει· ἀλλὰ, κύριοι, ἐνταῦθα ἡ νομολογία καθιέρωσεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ προεδρείου νὰ γίνεται, ἅμα ἐξελεγχθῶσιν ὅλαι αἱ ἐκλογαί. Τί εἶναι ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν σήμερον; εἶναι ἐξέλεγξις ἐκλογῶν. Καὶ θέλετε τὴν γνώμην μου, κύριοι; Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσουν οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι συγκροτοῦν τὰ τμήματα, εἰς ἃ ἔλαχον ἐκλογαὶ ὑπεραρίθμων, τὰ ζητήματα ταῦτα ἔπρεπε νὰ ἐξετασθοῦν συγχρόνως μὲ τὴν ἐξέλεγξιν· διότι τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι συναφῆ, περὶ ἐκλογῶν πρόκειται· δὲν ἠδύναντο νὰ χωρήσωσιν εἰς δύο μίαν ἐκλογὴν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπῆρχεν ἁμάρτημα, ἀφορῶν κάλπην, ὅτε δύναται χωριστὰ νὰ ἐξετασθῇ· ἀλλὰ περὶ τῶν πράξεων τῶν γνωστῶν, δὲν δύνασθε νὰ πράξητε οὕτω, διότι ἐκ τῆς ὅλης ἐξετάσεως τῆς ὅλης ἐκλογῆς, κρέμαται τὸ νόμιμον ἢ μή· ἐὰν π. χ. εἴπητε, ὅτι τρεῖς ἔμελλον νὰ ψηφοφορηθῶσι καὶ οὐχὶ τέσσαρες, ὡς προεκηρύχθη, ἡ ἐκλογὴ προσβάλλεται ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς, διότι ἄλλως θὰ ἐψηφοφόρουν οἱ ἐκλογεῖς, ἂν τρεῖς μόνον προεκηρύττοντο. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὰς δύο ἐκλογὰς αὐτὰς, διότι αὐτοὶ ἀνεκηρύχθησαν καὶ ἑπομένως ἡ ἀνακήρυξις αὐτῶν εἶναι κτῆμα, ὡς εἶπον, καθόσον οὔτε οἱ ἐκλογεῖς των δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀνακαλέσουν τὴν ἐντολήν των, οὔτε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἠμπορεῖ νὰ πράξῃ τοῦτο. Τί λοιπὸν θὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐν ἐκκρεμοτυχίᾳ; ἐὰν, κύριοι, ἀποφασίσητε ἄτοπα, γίνονται μὲν νόμιμα, κρίνονται ὅμως κατόπιν βαρέως ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ αὕτη εἶναι ἀδέκαστος· ὅσην δὲ καὶ ἂν ἔχωμεν μεγάλην δύναμιν, ὅταν αὕτη μᾶς καταδικάσῃ, ἡ δύναμίς μας, οὐχὶ μόνον εἶναι μισητὴ, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Λυκούργου· εἶμαι, κύριοι, ἐναντίος ἀπολύτως, καὶ πρὸς ταῦτα σήμερον συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τῶν ὑπουργῶν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων γενικοὺς κανόνας δικάζουσα ἡ Βουλὴ, δὲν δύναται νὰ θέτῃ..... ἄρα θὰ ἐξετάσητε τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Λοκρίδος χωριστὰ καὶ θὰ εἴπητε ἂν ἦναι νόμιμοι ἢ οὔ! Ἐκτὸς δὲ τούτου πρόκειται ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τούτων ἕνα τίτλον, ὅστις ἐμποδίζει τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἐνεργήσῃ ἐν ἀνάγκῃ τι κατ’ αὐτῶν, ὡς ἐχόντων εἰς χεῖράς των εἰδοποιητήρια. Βλέπετε ποίας σπουδαίας συνεπείας ἔχουν τὰ πράγματα ταῦτα, ὅταν δὲν λύωνται ἐγκαίρως καὶ καθαρά. Τί εἶναι οὗτοι ἐνώπιον τῆς κοινωνίας φέροντες εἰς χεῖράς των εἰδοποιητήρια; εἶναι βουλευταί; ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ναί· ἐνώπιον τῆς κοινωνίας; Ναί. Καὶ ἐν τούτοις πιθανὸν νὰ μὴ ᾖναι. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς ἀναβολῆς, κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἐμὴν, δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, πρέπει ν’ ἀποφασίσητε περὶ τῆς θέσεως, ἣν κατέχουν ἐν τῇ κοινωνίᾳ οἱ κύριοι οὗτοι, πρέπει νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς αὐτῶν, ὅτι ἀτόπως φέρουσιν εἰς τὰς χεῖράς των εἰδοποιητήριον, ὅτι δὲν εἶναι βουλευταὶ ὡς μὴ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦτο ὡς ἐκ τοῦ Νόμου. Ἀναβάλλοντες τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐκλογῶν τούτων παραδέχεσθε τὴν ἀρχὴν τοῦ Purgatorium· ἀλλ’ ἱκανῶς ἐπραγματοποιήθη μέχρι τοῦδε ἡ ἀρχὴ αὕτη. Διὰ ταῦτα οἱ προτείναντες τὴν ἀναβολὴν πρέπει νὰ ὁρίσωσιν ἓν ὅριον σύντομον καὶ ἕνα λόγον εὔλογον. Τινὲς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδῶ. Μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἔχουν ἄδικον οὗτοι, διότι ὅτε τὸ ὑπουργεῖον κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασίν μας, ἔθετο τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν ἀτόπως ἢ ἐντύπως ὑπέγραψεν ὁ ἕκτος βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ὁρκοδοσίας, τὴν δὲ πρότασιν αὐτὴν ἔφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κύριος Σαράβας, ἠρώτησα μὲ ὅλην τὴν ἁβρότητα, ἥτις ὀφείλεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν φρονῇ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναμιγνύεται εἰς τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα. Μοὶ εἶπε ναί, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐπανορθώσεως καὶ ὑποστηρίξεως τοῦ Νόμου, δικαίωμα ἔχομεν νὰ παρευρισκώμεθα καὶ νὰ συζητῶμεν. Καὶ τὸ ἔκαμεν ἐν πάσῃ μὲν τῇ ἁγνότητι, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην τὴν ἐλευθερίαν. Ἐν τούτοις, καίτοι τούτου οὕτως ἔχοντος, ἤδη ἐγένετο ἔνστασις τί θέλουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐδῶ; ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιμείνῃ, ἀλλ’ ἐὰν ἐπιμείνῃ ὀφείλουν νὰ ἔλθουν· καὶ ἐπὶ τέλους, κύριοι, δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, εἴτε εἶναι, εἴτε δὲν εἶναι ὑπουργοὶ παρόντες, ν’ ἀποτανθῇ τις εἰς ὑπουργόν, ὅστις εἶναι κύριος ν’ ἀποκριθῇ ὅπως τὸν συμφέρῃ. Ὑποστηρίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ᾖναι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνταῦθα, καθ’ ὅσον ἀνεμίχθη εἰς τὴν συζήτησιν τὴν προκαταρκτικὴν περὶ τῶν εἰδοποιητηρίων· καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἴσως ζητηθῶσι πλειότεραι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐζητήθησαν κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως, διότι κανεὶς δὲν ἐπεθύμει νὰ κατασταθῇ ὀχληρὸς κατὰ τὴν 1ην ἡμέραν τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς. Ἤδη, κύριοι, προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ τὸ περὶ πληθυσμοῦ ζήτημα, πρὸ δὲ τούτου τὸ ζήτημα ἂν δὲν ὑπερέβησαν τὰ καθήκοντά των αἱ ἀρχαὶ ἀνακηρύξασαι πλέον τῶν διαταγῶν τῶν δοθεισῶν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ἀνάγκη νὰ παρευρεθῶσιν οἱ κύριοι ὑπουργοί, ἵνα ὑποστηρίξωσιν ἂν θέλωσι τὰς πράξεις τῶν ἀρχῶν των, καὶ ἔπειτα νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν περὶ πληθυσμοῦ συζήτησιν, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἀληθῶς εἶναι ἔργον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς· αὐτὴ λαμβάνει τὰς πληροφορίας, αὐτὴ καθαρίζει πίνακας, αὐτὴ τοὺς δημοσιεύει, διότι εἰς αὐτὴν ἀνέθεσεν ὁ νόμος τὸ καθῆκον τοῦτο, καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτοῦ παρέσχε αὐτῇ τὰ ἁρμόδια ὄργανα. Ἐπειδὴ δὲ, κύριοι, οὐδεμία πρᾶξις, καὶ τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν μὴ ἐξαιρουμένων, δὲν διαφεύγει τὸν ἔλεγχόν σας, μολονότι εἶπόν τινες ὅτι οἱ ἀριθμοὶ δὲν ἐπιδέχονται ἀντίῤῥησιν, μολοντοῦτο καὶ κατὰ τούτων σεῖς ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀποφανθῆτε, διότι οἱ ἀριθμοὶ εἶναι μὲν ἀκριβεῖς εἰς τὸ γράμμα ἀναντιῤῥήτως, ἀλλ’ ἀναλόγως τῆς τοποθετήσεώς των δύνανται νὰ λαλήσωσι καὶ διάφορον γλῶσσαν. Εἶναι λοιπὸν ὑποχρέωσις τῆς κυβερνήσεως νὰ παρευρίσκηται, καὶ δικαίωμα ἡμῶν νὰ προσκαλέσωμεν ἢ καλέσωμεν τοὺς ὑπουργοὺς ἢ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ παρευρεθῇ ἐνταῦθα, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας ἑνὸς νόμου. Τοῦτο συμφέρει κοινῶς καὶ πρὸς τὴν κυβέρνησιν καὶ πρὸς ἡμᾶς. Δὲν πρόκειται διὰ τῶν ζητηθησομένων ἐξηγήσεων οὔτε νὰ βλάψωμεν, οὔτε νὰ πολεμήσωμεν τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε φανῆ ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκής. Περὶ τῶν καταλόγων, κύριοι, ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα τὸ οὐσιαστικὸν, θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι μολονότι ἐσχημάτισα ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν τοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον οἱ ἐπίσημοι, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς τῶν διασημοτέρων καθηγητῶν, τοῦ Ἰωάννου Σούτσου, ὅστις εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ μοὶ παράσχῃ τὴν συνδρομήν του ὡς διευθυντὴς τοῦ γραφείου τῶν δημοσίων ἔργων, μολοντοῦτο θέλω σᾶς ἀποδείξει, λέγω, ὅτι οἱ πίνακες οὗτοι δὲν ἐτηρήθησαν ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν ἰδίαν κυβέρνησιν, ἥτις ἐνήργησε τὰς πρώτας ἐκλογὰς, καὶ οἱ πίνακες οὗτοι δὲν ἔλαβον καμμίαν νόμιμον ἐφαρμογήν. Τότε θέλω λάβει ἀφορμὴν συγχρόνως νὰ προτείνω καὶ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, περὶ τοῦ τίνι τρόπῳ δυνάμεθα εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν παλίῤῥοιαν αὐτὴν, ἥτις ὁτὲ μὲν ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, ὁτὲ δὲ ἐκ μέρους τῶν δήμων ἔρχεται νὰ μᾶς καταπλακώσῃ μὲ βουλευτὰς πέραν τοῦ ἀριθμοῦ. Καὶ δὲν φρονῶ ὅτι βλάπτομεν τὸ σύνταγμα, ὡς εἶπέ τις τῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὅμως ἀνάγκη πᾶσα ἡ ἀντιπροσωπεία νὰ ἦναι ἀληθής. Κατὰ τῆς ἀναβολῆς λοιπὸν κηρύσσομαι διότι ὀφείλομεν νὰ περαιώσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκκρεμῶν ἐκλογῶν· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν, προτείνω νὰ μὴ παραταθῇ πέραν τῆς αὔριον, συνάμα δὲ νὰ ζητηθῇ καὶ ἡ παρουσία τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, ἵνα μᾶς δώσῃ πληροφορίας περὶ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν ἄλλων διοικητικῶν πράξεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§85Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν κύριον Χριστόπουλον δὲν ἐκατάλαβα, διότι ὡμιλοῦσε πολὺ σιγὰ καὶ δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἐννοήσω.

§86ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε καὶ ὅσα εἴπετε δὲν θὰ ἦναι ἀκριβῆ.

§87ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκατάλαβα μόνον ὅτι ἕνα συλλογισμὸν ἐζήτησε καὶ διὰ τοὺς δύο. Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς μερίδας, καὶ κατὰ τὸ κεφάλι μου ἔχω τὴν ἀρχήν μου νὰ μὴ θεωρῶ κόμματα, ἀλλὰ τὸ δίκαιον. Ἐγὼ εἰς τὴν διάνοιαν τῶν ὑπουργῶν δὲν εἰσέρχομαι· ἤκουσα ὅμως ἀπὸ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ διότι ἐπρόσεχα, καὶ θέλω τὰ ἐπαναλάβει. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀθηνῶν εἶπεν ὅτι 5 προεκήρυξε, καὶ ἐπέπληξε τὸν νομάρχην διότι ἐτόλμησε κατόπιν νὰ ἐκδώσῃ ἓξ εἰδοποιητήρια, εἰς δὲ τὴν Λοκρίδα ἡ κυβέρνησις ἐπροκήρυξε δύο, καὶ ὁ ἔπαρχος....

§88ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λάθος ἔχεις, τὸ λέγει τὸ πρόγραμμα.

§89ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποία αἰτία τὸν ἔκαμε νὰ δώσῃ εἰδοποιητήριον, ἀλλ’ ὁ νομάρχης τὸν ἐπέπληξεν. Ἰδοὺ ἡ αἰτία ὅπου ὁ ὑπουργὸς ἐξηγήθη· ὁ ὑπουργὸς ἔχει ἐνώπιόν του τοὺς τελευταίους πίνακας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐπροκήρυξε· δὲν ἠμποροῦσε νὰ προκηρύξῃ ἄλλως, διότι παρέβαινε τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διατάττει σύμφωνα μὲ τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων νὰ προκηρύττῃ τοὺς βουλευτάς. Ἐάν τινες δήμαρχοι, ἢ κάτοικοι ἰδιοτελοῦντες, θέλοντες νὰ ὠφεληθοῦν, ἐν ᾧ, καθὼς εἶπον, ἀποφεύγουσι τὰ βάρη, ἡ κυβέρνησις ἐξηγήθη καθαρὰ ὅτι δὲν τὸ ἀναγνωρίζει. Δὲν ἀντιτείνω ἂν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θελήσῃ νὰ καλέσῃ τὸν ὑπουργὸν, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς ἐδῶ ἐκήρυξεν ὅτι καὶ τὰς δύο ἀρχὰς τὰς ἀποκρούει· τί θὰ κάμῃ; εἰς τὴν Βουλὴν ἐναπόκειται. Καὶ πάλιν λέγω, ἂν δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δημάρχους ἢ κατοίκους ν’ ἀποφασίσωσιν, ὅλαι γενικῶς αἱ ἐπαρχίαι θὰ τὸ κάμωσι, θὰ βάλουν ἀπὸ ἕνα περισσότερον· καὶ πάλιν ἕκαστος ἂς συλλογισθῇ τ’ ἀποτελέσματα· ὅλοι φωνάζομεν περὶ τῶν ἐξόδων· μὴ γίνωμεν ἡμεῖς τὸ παράδειγμα τῆς ἀσωτείας καὶ σπατάλης· δὲν εἶναι δίκαιον· τὸ Σύνταγμα ὀλιγώτεροι τῶν 150 λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν περισσοτέρους ἀπὸ τὴν Ἱσπανίαν καὶ τὴν Γαλλίαν. Μὴ ἀνοίξωμεν λοιπὸν αὐτὴν τὴν θύραν· ἂν κατὰ δυστυχίαν προλαβόντως ἔγινε κἄτι τι, νὰ τὸ ἐμποδίσωμεν αὐτὸ νὰ μὴ μεταγίνῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου· ὄχι, ἂν φέρετε τὸν τῆς Ἀττικῆς, θὰ φέρετε καὶ τὸν τῆς Λοκρίδος· αὐτοὶ εἶναι συλλογισμοὶ καὶ συνδυασμοί, τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἀποκρούω. Ἡ γενικὴ ἀρχὴ εἶναι, ὅτι κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ δικαίωμα βουλευτοῦ, ὅστις δὲν ἀνεκηρύχθη.

§90ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ ἐπροκηρύχθησαν· τὸ ἄρθρον 36 τὸ καταστρέφεις; αὐτὸ λέγει, ὅτι οἱ δήμαρχοι εἶναι ἁρμόδιοι.

§91ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς θὰ συζητήσωμεν.

§92ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ἀναβολῆς δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω· ὁ κύριος Μίλησης θέλει φωτισθῆ πολὺ καὶ ἄλλοι τινὲς, οἱ ὁποῖοι συνήθως λαμβάνουν τὸν λόγον καὶ μελετοῦν, καὶ θέλουν ἰδεῖ ὅτι ἦσαν εἰς μίαν πλάνην. Ἕως αὐτὴν τὴν στιγμὴν φρονοῦν, πιστεύω, ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἔχει καθῆκον νὰ προσδιορίζῃ τοὺς ἐκλεκτέους· ἐὰν ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὁ κ. Μίλησης, ὅστις ἔλεγεν ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, διατί δὲν διέταξε τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς νὰ ἐκδώσωσι τὸ πρόγραμμα διὰ 5, 6, 7, ἢ νὰ τοὺς ἐλαττώσῃ; Καὶ λέγω, κύριε Μίληση, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τοῦ νόμου, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ πρὸ 40 ἡμερῶν κοινοποιεῖ τὸ Διάταγμα τὸ Βασιλικὸν περὶ ἐκλογῶν καὶ προσδιορίζει τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἡ δὲ δημοτικὴ ἀρχὴ 5 ἡμέρας τοὐλάχιστον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, κατὰ τὸ ἄρθρον 36, κοινοποιεῖ τὸ αὐτὸ πρόγραμμα.

§93ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Δανοπούλου, κύριε πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι θέλει μᾶς χρησιμεύσει.

§94ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ὁ δήμαρχος κοινοποιεῖ τοῦτο τὸ πρόγραμμα, σημειοῖ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν. Ἡ Συνέλευσις, κύριοι, ἥτις εἶχε προβῆ εἰς τὸν ὕψιστον βαθμὸν τῆς δυσπιστίας πρὸς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, προέβη καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σφάλματος νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ δήμαρχος θὰ εἴπῃ καὶ τὸν ἀριθμόν. Ἐπὶ δὲ τῆς ὑπουργείας τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, τὸν ὁποῖον ἐπαινῶ, δὲν ἀνεκήρυξεν, εἶπεν εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς, ἐκδώσατε σεῖς προγράμματα καὶ προσδιορίσατε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων.

§95ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὸ εἴπῃ.

§96ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ εἶπε.

§97ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ὁ νόμος· «ἄρθρον 28. 40 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ τῆς ἐπαρχίας ἐκδίδωσι πρόγραμμα δημοσιευόμενον καθ’ ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας καὶ τὰ συνιστῶντα αὐτοὺς χωρία, δι’ οὗ προσκαλεῖ τοὺς ἐκλογεῖς νὰ προτείνωσι τοὺς ὑποψηφίους. Ἐν τῷ προγράμματι θέλει σημειοῦσθαι καὶ ὁ ἀριθμὸς ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ τριακοστοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου». «Ἄρθρον 36. Τὸ περὶ ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας Β. Διάταγμα, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ κοινοποιεῖ εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, προσδιορίζουσα καὶ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας· αὗται δὲ ἐκδίδουσι καὶ δημοσιεύουσιν ἐν ἅπασι τοῖς χωρίοις τοῦ δήμου, πέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ὁρισθείσης, πρόγραμμα ἀναφέρον ἀκριβῶς τὰς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως καὶ λήξεως τῆς ψηφοφορίας, τὰς ὥρας τῆς κατὰ πᾶσαν ἡμέραν διαρκείας αὐτῆς, τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων.»

§98ΛΕΚΚΑΣ. Πόθεν θὰ τὸ ἀρυσθῇ ὁ δήμαρχος;

§99ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν νομοθετοῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν· εἶναι σφάλμα, ἀλλὰ τώρα ἐρχόμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸν νόμον.

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν ὁ εἷς προσδιορίσῃ 15 καὶ ὁ ἄλλος 20, τί θὰ γίνῃ;

§101ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρχόμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον· καὶ λέγω εἰς τὸν κύριον Μίλησην, ὅτι ἂν ἐπιμένῃ εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ δώσῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας, ὁ ὑπουργὸς εἶναι ἀνεύθυνος, καὶ δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία του. Τώρα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Χριστόπουλος, ἀπαιτεῖ νὰ ᾖναι ὁ ὑπουργὸς ἐδῶ, ὅτι ὁ νομάρχης ἔκαμε κακῶς νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων, ὁ ἔπαρχος τῆς Λοκρίδος....

§102ΤΙΝΕΣ.......

§103ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀναβολὴν, τὴν εὑρίσκω πολλὰ λογικήν. Βλέπετε, τὸ ζήτημα εἶναι ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις σπουδαῖον· ἴσως εἶναι ἀνάγκη, ὅλοι νὰ σκεφθῶμεν.

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τῆς παρουσίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν τί λέγετε;

§105ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸν προσκαλέσητε, ὅπου θέλετε.

§106Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ διατυπώσητε, τί τὸν θέλετε.

§107ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κ. Δανόπουλε, ἔπαυσεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ δικαιώματος νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν συμφώνως μὲ τὸν πληθυσμόν;

§108ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἡ Συνέλευσις συνέταξε τὸ ἄρθρον 36, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνέθεσεν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐκλεκτέων, ἐξ ἅπαντος ἐφρόνει, ὅτι αὐτὸς ὁ προσδιορισμὸς θὰ γίνῃ κατὰ τὴν βάσιν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δημοσιευθέντος διὰ τῶν ἐφημερίδων τῆς κυβερνήσεως.

§109ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς, καὶ ἁπλῶς ἐπ’ αὐτοῦ θέλω λαλήσει. Πρέπει νὰ μὴ συγχύσωμεν δύο ἀντικείμενα. Ἐγὼ διαιρῶ τὴν ἀναβολὴν καθόσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τῶν δύο ἤδη παρευρισκομένων ἐνταῦθα, καὶ οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἔχουν μίαν θέσιν καὶ στέκουν μετέωροι, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν ν’ ἀποφασίσωμεν, ὅπως σαφῶς καὶ λογικῶς ὁ κ. Χριστόπουλος συνεζήτησε καὶ ἀνέπτυξεν. Ἐὰν ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς ὑποθέσεως τῶν δύω αὐτῶν ὑποψηφίων, τότε ἡ ἀναβολὴ πρέπει νὰ ᾖναι σύντομος καὶ νὰ ᾖναι διὰ τὴν αὔριον ὡρισμένη. Ἐὰν δὲ ᾖναι ἡ ἀναβολὴ αὕτη γενικῶς δι’ ὅλας τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι δικαιοῦνται ὁπωσδήποτε νὰ ἔχουν 5, 6 ἢ 7 βουλευτὰς, αὐτὸ νομίζω δύναται ν’ ἀναβληθῇ μετὰ τὸν καταρτισμὸν, τοῦ γενικοῦ ζητήματος. Τώρα ἐπειδὴ πιθανὸν ν’ ἀποφασισθῇ ἡ ἀναβολὴ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, εἴτε διὰ σήμερον, εἴτε δι’ αὔριον, ὀλίγοι ἐπρότειναν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργείου. Αὐτὸ τὸ ζήτημα καθ’ ἑαυτὸ μᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία· διότι εἴδετε, ὅλοι φιλονεικοῦμεν εἰς τὸ ἄρθρον 36, ὅτι ἀπολύτως οἱ δήμαρχοι δύνανται νὰ προσδιορίσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων, ἀλλὰ λέγουν, ὅτι ὁ νομοθέτης ἐν τῷ νῷ εἶχεν, ὅτι αὐτὸ ὤφειλε νὰ προσδιορισθῇ καὶ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως· ἴσια, ἴσια, δι’ αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ᾖναι παρὼν ὁ ὑπουργός· διότι τὸ ἄρθρ. αὐτὸ δὲν τὸ πέρνετε κατὰ γράμμα, ὅπως εἶναι γεγραμμένον, διότι τότε δὲν εἴχομεν ἀνάγκην τοῦ ὑπουργοῦ· νομίζω ἐγὼ, καὶ ἔπειτα δὲν πρόκειται, μήτε νὰ κόψωμεν τὸν ὑπουργὸν, μήτε νὰ τὸν φυλακίσωμεν. Λοιπὸν πρὸς τί αὐτὴ ἡ φιλονεικία; Δὲν πρόκειται νὰ χαθῇ κανεὶς ἄνθρωπος· εἶναι ἁπλούστατον· οἱ μὲν διϊσχυρίζονται, ὅτι εἶναι ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δημάρχους.

§110ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§111ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν λέγω, ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον καὶ νὰ εἴπωμεν καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἐὰν θέλῃ, ἐὰν ἀγαπᾷ, νὰ ἔλθῃ.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι, ἐὰν ἀγαπᾷ.

§113ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δηλαδὴ ἐγὼ τὸ λέγω ἔτσι.

§114Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἐνῷ ἐπρόκειτο ν’ ἀποφασισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ὀλυμπίας παρενέβαλεν, ἀρξάμενος τοῦ λόγου του, δύο ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον μὲν συνάφειαν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, ἀλλ’ εἶναι πολὺ ἀπομεμακρισμένα καὶ μόνον συνέχονται μετὰ τῆς οὐσίας. Ἐπειδὴ ὅμως ἠθέλησε διὰ τοῦ πρώτου νὰ ἐξελέγξῃ μίαν ἀπόφασιν προηγουμένην τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμπεράσματά του ἐπικαλούμενος καὶ τὴν ἱστορίαν ἑνὸς ἔθνους, διὰ τοῦτο ἂς μοὶ συγχωρήσῃ, νὰ τοῦ κάμω ἐπανόρθωσίν τινα. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἀνακήρυξις εἶναι δικαίωμα κεκτημένον, ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐξετάσητε, λέγει, ὁποία ἡ συνέχεια, καὶ τοῦτο τὸ λέγει ὁ Δαλόζ. Ἀλλὰ τοιαύτην βλασφημίαν δὲν λέγει ὁ Δαλόζ· διότι ὁ Δαλὸζ βεβαίως λέγει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ὑμεῖς λέγετε· ὑποθέτει, ὅτι ἡ ἀνακήρυξις στηρίζεται εἰς μίαν προκήρυξιν, διὰ τῆς ὁποίας προσδιορίζονται οἱ βουλευταὶ, προϋποθέτει ὅλα τὰ μέχρι τῆς ἀνακηρύξεως διατεταγμένα πιστῶς ἐκπεπληρωμένα· δὲν λέγει ὅμως, ὅτι ἐὰν εἷς δήμαρχος ἢ μία ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ἀνακηρύξῃ τινὰ, ὅτι αὐτὸς ἀνακτᾷ διὰ τῆς ἀνακηρύξεως τὸν τίτλον καὶ τὸ ἔνδυμα τοῦ βουλευτοῦ. Ἐὰν μᾶς φέρῃ τοιοῦτο παράδειγμα, τότε μάλιστα· ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγει ὁ κ. βουλευτὴς Ὀλυμπίας, εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ὅτι ἡ ἀνακήρυξις βεβαίως ἀποτελεῖ κεκτημένον δικαίωμα καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ὑποθέσατε, ὅτι μία ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, ἤθελεν ἀνακηρύξῃ 100 βουλευτὰς, καὶ μεταχειρίζομαι μίαν ὑπόθεσιν, διὰ ν’ ἀποδείξω τὸ ἐσφαλμένον· ἤθελον ἔλθει 200 βουλευταὶ, διότι ἐὰν ἐδίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς μίαν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, καὶ μόνον διὰ τῆς ἀνακηρύξεως νὰ γίνουν βουλευταὶ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ εὑρεθῇ μία ἐπιτροπὴ, ν’ ἀνακηρύξῃ 100 βουλευτάς. Σᾶς φέρω τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἄτοπον, διὰ ν’ ἀποδείξω τὸ ἄτοπον τοῦ διϊσχυρισμοῦ. Καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς βίος τῆς Γαλλίας δὲν πρέπει νὰ φέρεται ὡς παράδειγμα, ἀπεδείχθη, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἐῤῥιζώθη ὁ κοινοβουλευτικὸς βίος, σήμερον εἶναι αὐτοκρατορία, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀντλήσωμεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν πραδείγματα καὶ ἰδέας ἀληθεῖς· αὐτὸ δίδεται εἰς ἄλλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζουν πιστῶς τὸ σύνταγμα, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐῤῥιζώθη τὸ σύνταγμα. Ὁ Δαλὸζ εἶναι ἐργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εὕρῃ ἄπειρα ὅπλα καὶ ὑπὲρ καὶ κατὰ. Λοιπὸν πολὺ ἐσφαλμένην ἐκλογὴν ἔκαμεν ἱστορίας συνταγματικῆς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ὀλυμπίας. Ἐὰν μᾶς φέρῃ παραδείγματα τῆς Ἀγγλίας, μάλιστα· ἐὰν μᾶς φέρῃ τοῦ Βελγίου, μάλιστα· ὅπου βλέπομεν, ὅτι ἐῤῥιζώθη καὶ εὐδαιμονοῦν τὰ ἔθνη.

§115ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, εἰς τὸ ζήτημα.

§116ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, τὶ θὰ χρησιμεύσει ὁ κ. ὑπουργός. Βλέπω μίαν μερίδα νὰ ὑποστηρίζῃ δι’ ὅλων της τῶν δυνάμεων τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ὑπουργοῦ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, εἰς τί θὰ χρησιμεύσει. Εἰς τίποτε. Τὰ ζητήματα εἶναι γνωστά· ἔχομεν μίαν ἀπογραφὴν γνωστὴν τῶν 1862, ἔχομεν ἄλλην ἀπογραφήν; ἠμπορεῖ νὰ μᾶς δώσῃ γνῶσιν μεγαλειτέραν; Ἄρα ἡ ἐμφάνισις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶναι ὅλως περιττή. Ὕστερον ὁ κ. ὑπουργὸς προχθὲς ἔδωσε ὅλας τὰς διασαφήσεις, καθόσον ἀφορᾷ τὰς δύο ἐκλογὰς, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἡ πάλη. Λοιπὸν ἡ ἐμφάνισις τοῦ κ. ὑπουργοῦ οὔτε θὰ μᾶς φωτίσῃ, οὔτε θὰ μᾶς δώσῃ περισσότερα στοιχεῖα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν τώρα. Ἐπομένως λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1862 στηρίζεται ἡ πρότασις περὶ τῶν δύο ἐπιλαχόντων βουλευτῶν, ἢ ὄχι; Αὐτὸ θ’ ἀποφασισθῇ εἰς τὴν οὐσίαν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διατί εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργοῦ. Ἐπομένως, κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος, διὰ ν’ ἀναβληθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις· φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαιρέσωμεν τὴν γενικότητα τῆς προτάσεως αὐτῆς· διότι πάντοτε ἡ γενικὴ πρότασις θεωρεῖται ἡ ἀνωτέρα, καὶ αὐτὴ ψηφίζεται. Λοιπὸν εἰς τὴν γενικὴν πρότασιν συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ μέρη αὐτὰ, καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι συμφέρει καὶ περισσότερον εἰς ἡμᾶς· διότι πλέον ἀνεξαρτήτως θὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας, ὅταν κατὰ γενικὴν πρότασιν λύσωμεν τὸ ζήτημα.

§117ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἀναβολὴ νὰ ψηφοφορηθῇ.

§118ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω διὰ νὰ φθάσω εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Νομίζω ὅτι τινὲς ἐξῆλθον τοῦ ζητήματος, ἀπεπλανήθησαν διαιροῦντες καὶ ὑποδιαιροῦντες τὸ ζήτημα· τὸ ζήτημα εἶναι ἀδιαίρετον. Χωρὶς ν’ ἀναδράμητε εἰς τὴν πηγὴν, πῶς ἠμπορεῖτε νὰ ἐξετάσητε, ἐὰν αὐτοὶ οἱ ὑπεράριθμοι ἔχουν ἢ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ μένουν ἐδῶ, ἐὰν ἀπέκτησαν ἢ δὲν ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα νὰ μένουν ἐν τῇ Βουλῇ; Πιστεύω ὅτι ἔγινεν ἀκόμη παρεξήγησις τοῦ νόμου τοῦ ἀφορῶντος τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ὁ νόμος εἶναι ῥητός· τὸ ἄρθρον 70 παρεξηγεῖται προφανέστατα, κύριοι· παρεξηγεῖται καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ ἐπὶ λέξεως· ὁ νόμος ὅλους τοὺς νόμους τοὺς ἀφιερώνει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ τοὺς ἐκτελῇ, καὶ ὁσάκις θέλει, ὁρίζει ῥητῶς τὰς ἐξουσίας, τὰς ἀρχὰς τὰς ὑποδεεστέρας, αἵτινες ἐπιφυλάσσονται εἰδικήν τινα ἐργασίαν, λειτουργίαν, ἐν εἰδικῇ τινι περιπτώσει. Ὁ νόμος λέγει ῥητῶς· κάθε δέκα χιλιάδες δίδουν ἕνα βουλευτὴν, ποῖος θὰ ἐκτελέσῃ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, τὴν διάταξιν τοῦ νόμου; ἄλλη ἀρχὴ οὐδεμία παρὰ τὴν ἐκτελεστικὴν, παρὰ τὴν κυβέρνησιν. Ἡ κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔχει εἰς χεῖράς της τὰ στοιχεῖα. Ἡ ἀστυνομία ἡ δημοτικὴ δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτὸν τὸν σκοπὸν τοῦ νομοθέτου· ἡ διοικητικὴ ἐνέργεια ἐδῶ εἰσέρχεται καὶ ἐξακριβώνει τὸν πληθυσμὸν καὶ συγκεντρόνει εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸν πληθυσμὸν ὅλον τοῦ κράτους, ἡ κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἥτις ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν καὶ δὲν τὸν ὁρίζει αὐτὴ, κύριοι, τὸν ὁρίζει ἡ στατιστικὴ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ τόπου μας. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἕνας δήμαρχος νὰ ὁρίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν; οὔτε ὁ ὀρθὸς λόγος τὸ ἐπιτρέπει, οὔτε αὐτὴ ἡ θέσις τοῦ δημάρχου, τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, τὸ συγχωρεῖ. Ὁ δήμαρχος δὲν γνωρίζει εἰμὴ τὸ πολὺ πολὺ τὸν ἀριθμὸν τοῦ δήμου· τὸν ἀριθμὸν τῆς ἐπαρχίας τὸν γνωρίζει ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, καὶ τὸν γνωρίζει ἀπὸ διαταγὴν, ἡ ὁποία ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν· ἄρα ἡ κυβέρνησις οὕτως ἠννόησεν, οὕτως ἐφήρμοσε μέχρι τοῦδε τὸν νόμον. Τὸ νὰ ἔρχωνται δύο δήμαρχοι ἢ τέσσαρες ἢ ἑπτὰ νὰ λέγουν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας εἶναι τέσσαρες, εἶναι τρεῖς, ἐννοεῖται, ὅτι αὐτὸ εἶναι παράλογον, εἶναι ἐναντίον τοῦ ὀρθοῦ λόγου, εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 36, λέγει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἄργους, τοῦ νόμου, δὲν συγχωρεῖ καμμίαν ἐξήγησιν, καμμίαν ἑρμηνείαν, αὐτὸ εἶναι ἐπιτακτικόν. Ὄχι, κύριοι· τὸ ἄρθρον 36 τοῦ νόμου ἀναγνώσατέ το καλλίτερον, τί λέγει; «ἀναφέρει ὁ δήμαρχος τὸν ἀριθμὸν», δὲν λέγει προσδιορίζει. Τὸ ἀναφέρει μὲ τὸ προσδιορίζει, κύριοι, εὑρίσκεται εἰς μίαν μεγάλην ἀπόστασιν. Ἀναφέρει θέλει νὰ εἴπῃ ῥητῶς, πράγματα ὡρισμένα, ἤδη ἀποφασισμένα, διατεταγμένα, πηγάζοντα ἀπὸ μίαν γενικωτέραν πηγήν. Λέγει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τῶν ἐπιλαχόντων, τῶν ὑπεραρίθμων χωριστά· καὶ χωριστὰ τὸ ζήτημα τὸ γενικόν. Ὄχι, κύριοι, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τὸ γενικὸν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁποῦ δίδει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν. Εἶναι ἡ κυβέρνησις; οὐχὶ ἡ κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ ἐργασία ἐκείνη, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ στατιστικὴ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ τόπου. Τοῦτο, κύριοι, ἔγινε καὶ γίνεται· θὰ σᾶς φέρω τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὅλους τοὺς νόμους, καὶ ἐκεῖ θὰ ἴδητε ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι προσδιωρισμένος. Ἠξεύρετε ποῦ δὲν εἶναι προσδιωρισμένος; ἐκεῖ ὅπου ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶχε κἄποιαν καλπονόθευσιν νὰ κάμῃ. Ἐν γένει εἰς ὅλας τὰς νομαρχίας θέλετε εὕρει προσδιωρισμένον τὸν ἀριθμὸν, καὶ ἂν δὲν προσδιωρίσθη, ἔγινε καλπονόθευσις. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, τὸ ζήτημα τῶν ὑπεραρίθμων εἶναι λελυμένον· κύριοι, ἐὰν δὲν δεχθῇ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, θ’ ἀποπλανηθῇ. Ὁ νόμος εἶναι σαφέστατος, καμμία ἑρμηνεία δὲν χωρεῖ εἰς αὐτὸν τὸν νόμον. Μὴ ζητῶμεν νὰ χαλάσωμεν μίαν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν ὅπως ἔγινε μέχρι τοῦδε, ἀναχωροῦντες, ὁρμώμενοι ἀπὸ πλαγίας σκέψεις. Ἐὰν ἔχωμεν συμπαθείας, διότι καθεὶς ἔχει τὰς συμπαθείας του, πρέπει νὰ τὰς πνίξωμεν ἀπέναντι τοῦ νόμου. Λυποῦμαι ἀναγκαζόμενος νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν φίλοι μου εὑρίσκονται εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον θέσιν, καὶ πρέπει αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ ἔλθῃ ἀμέσως, διότι κατὰ τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ὡς μοῦ φαίνεται, ἢ ἄλλου τινὸς καὶ τῆς Ὀλυμπίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἵστανται ἐδῶ ὑπεράριθμοι χωρὶς νὰ γνωρίσουν ποία εἶναι ἡ θέσις των. Ἡμεῖς εἴπομεν ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ μέχρι τοῦ τέλους τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ἤλθομεν εἰς τὸ τέλος, δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀναβάλωμεν. Τώρα ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος· ἀλλ’ ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον.

§119ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὔριον καὶ νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ ὑπουργός.

§120ΔΟΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Σῦρον πέρυσιν πῶς ηὔξησεν ὁ πληθυσμός;

§121ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Σῦρον ἐξελέχθησαν τέσσαρες ἀντὶ τριῶν.

§122ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, ὅταν θὰ κάμητε μίαν ἀντίῤῥησιν πρέπει νὰ τὴν προμελετήσητε καλῶς. Ἡ Σῦρος εἶχε διαρκῶς τέσσαρας βουλευτὰς, καὶ ἦλθεν ἕνας γραμματεὺς Νομαρχίας, ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως εἶπεν εἰς μίαν ἐκλογὴν θέλω νὰ κάμω τρεῖς, καὶ ὁ τόπος αὐτὸς ὀλίγον φροντίζει ἐὰν ᾖναι οἱ βουλευταὶ 4, ἢ 3, ἢ 2, ἢ 1. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνέβη, ἑπομένως ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ ἐκλογὴ καὶ ἦλθεν ἐδῶ, ἔγινε παρατήρησις κατόπιν, τί εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐκάματε; ἡ κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε ν’ ἀπαντήσῃ τότε ἀμέσως· ὁ Νομάρχης ἔγραψε τότε, διότι αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἐλάττωσιν ἦτον νομαρχιακὸς γραμματεύς· λέγει ὁ νομάρχης· κύριε ὑπουργὲ, ἐδὼ ὁ πληθυσμὸς εἶναι τόσος, διότι ὁ πληθυσμὸς εἶναι μέγιστος, εἶναι 13,500 ἐκλογεῖς μόνον, λέγει, αὐτὸς ὁ τόπος δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τέσσαρας καὶ πέντε βουλευτὰς, ἐδὼ ἔγινε μία τοιαύτη παρεννόησις, ἕνας γραμματεὺς ἐνήργει ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ νομάρχου, ἔκαμε τοῦτο, ὁ τόπος δὲν εἶπε τίποτε κατ’ ἀρχὰς, μετὰ ταῦτα ἐζήτησε τέσσαρας, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον πρὸ 20 ἐτῶν.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί τὰ θέλετε αὐτά;

§124ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὄχι· διότι ἐγὼ, φαίνεται, παραδέχομαι δι’ ἐμαυτὸν, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐντίμου κυρίου, ὡς ὑπεράριθμος, ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν παραδέχομαι διὰ τοὺς ἄλλους. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς ἀπαντᾷ ἐξέτασον καλλίτερον περὶ πληθυσμοῦ καὶ γράψε. Ἐν τούτοις γίνεται ἡ ἐκλογὴ κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα. Ποῖον σκοπὸν εἶχε; βεβαίως εἶχεν ἕνα σκοπὸν, διότι ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ ἐκλογὴ, ἦλθεν ἡ διαταγὴ καὶ λέγει, ὅτι εἶναι τέσσαρες. Αὐτὸ λοιπὸν, κύριοι, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, εἶναι ἓν εἰδικὸν περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον διωρθώθη οὕτως. Δὲν εἶμαι λοιπὸν ἐναντίον τῆς δι’ αὔριον ἀναβολῆς.

§125ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἴπατε καὶ ἐγνωματεύσατε ὅτι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν τὸν προσδιορίζει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅτι ὅπου δὲν τὸν προσδιορίζει, ἔχει σκοπόν τινα πλάγιον.

§126ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν θέλω ἀναδράμει εἰς τὸ παρελθὸν, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ......

§127ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον. Αὔριον.

§128ΔΑΓΡΕΣ. Οὕτω δὲν τελειόνετε τὰ ζητήματα μὲ τὸ αὔριον, αὔριον· ἐγώ, κύριοι, δὲν θ’ ἀνατρέξω εἰς ἱστορίας ἄλλων ἐθνῶν εἴτε συνταγματικῶν, εἴτε μὴ, οὔτε καὶ τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, εἰς τὸ μέλλον θ’ ἀποβλέψω· οὐδὲ θέλω ἀκολουθήσει τὰς ἀρχὰς, τὰς ἰδέας, τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἄλλη Βουλὴ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἔθνους. Ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν ἡ πρότασις, καὶ ἦλθεν ἐν ἀρχῇ τῆς συγκροτήσεως τῆς Βουλῆς, ἐγὼ τότε ὑπεστήριξα, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας, ἄλλως θὰ ἐξετάσητε τοὺς τύπους, ἤδη δύνασθε νὰ ἐμβῆτε εἰς τὴν οὐσίαν.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§130ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ συζήτησις προὐχώρησε καὶ μέχρι τῆς οὐσίας· ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν προκαλούμενος ἄλλοτε ἔδωσεν ἐξηγήσεις, ὥστε τὸ καθ’ ἑαυτὸν διεφώτισε τὴν Βουλὴν ἐκθέσας τὰ γενόμενα ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος. Τώρα ὅτε πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ, γίνεται ἡ πρότασις διὰ νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργός· προκαλῶ τοὺς προτείνοντας νὰ μὲ εἴπουν, ποίαν ἰδέαν πρεσβεύουν, ποίαν ἀρχὴν ὑποστηρίζουν; τὴν εἴσοδον ἢ ἔξοδον τῶν δύο βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Λοκρίδος; τὰ πρακτικὰ ἐξήτασαν, τὰ τμήματα ἔκαμον προεισήγησιν καὶ δὲν δικαιοῦνται νὰ εἴπωσιν ὅτι δὲν ἐγνώριζον· ἐὰν ἀμφέβαλλον, ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν ἐκλογὴν εἶναι ἀρκετὰ νὰ τοὺς διαφωτίσωσι· ὁ ὑπουργὸς θὰ διαφωτισθῇ ἀφ’ ὅπου καὶ ἡμεῖς. Διατυπώσατε τὰς ἰδίας ἐκφράσεις σας καθαρά· τί ὑποστηρίζετε, τί θέλετε; καὶ ἂν δὲν συμφωνοῦμεν, καὶ ἂν ἡ λύσις παρέχῃ δυσκολίας δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργός. Ὁ πληθυσμὸς ἀναφέρεται εἰς τὴν στατιστικὴν τὴν ὁποίαν ὅλοι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν. Τίποτε περισσότερον δὲν γνωρίζει, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀμφιβάλλῃ ἴσως, ὅπως καὶ ἡμεῖς. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι πολύπλοκον, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὡς ἄτομον, τὴν γνώμην μου καὶ μ’ ὅλον ὅπου, ἴσως καὶ ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν, εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος καὶ ἐν τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ Ἀττικὴ πρόκειται νὰ δώσῃ ἕνα βουλευτὴν, πρέπει νὰ βεβαιωθῇ τοῦτο ἐπισήμως δι’ ἀπογραφῆς ὡς καὶ διὰ τὴν Λοκρίδα.

§131ΛΕΚΚΑΣ. Δύο βουλευτάς.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν περιποιεῖσθε τὴν ἐπαρχίαν σας αὐξάνοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν· καὶ ἐν τῇ ὑποθέσει, καθ’ ἣν ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἀποδειχθῇ ὅτι ἔχει πληθυσμὸν, ἵνα δώσῃ ἓξ βουλευτὰς, πρέπει πρῶτον νὰ βεβαιωθῇ ὁ πληθυσμὸς καὶ κατόπιν νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογή. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, καὶ ἤδη τὸ ἴδιον λέγω, δὲν θὰ φανῶμεν ἀσυνεπεῖς, οὔτε ἐγὼ; οὔτε οἱ πολιτικοὶ φίλοι μου· εἰς τὰς συζητήσεις πρέπει νὰ ἤμεθα εὐθεῖς. Τὶ θέλομεν ν’ ἀναμίξωμεν τὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει θέσιν; μὴ θέλετε νὰ προκαλέσητε τὴν ἐξουσίαν εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ἡμᾶς· ἂν θέλῃ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, ἂν θέλῃ δὲν ἔρχεται, ἄλλως τε ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σᾶς ἐπληροφόρησε. Ἐν πεποιθήσει λέγω, ὅτι ἔχει καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνάγκην μιᾶς ἀναβολῆς· ἤδη πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ προεδρείου, πρέπει δὲ ν’ ἀναπαυθῶμεν καὶ ὀλίγον.

§133ΜΙΛΗΣΗΣ. Χθὲς εἰς τὴν ἐκλογὴν Σπετσῶν ἦτο ἀνάγκη νὰ παρίσταται ἡ κυβέρνησις!

§134ΔΑΓΡΕΣ. Ἂν ἡ κυβέρνησις παρίστατο κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, παρίστατο μόνον διὰ ν’ ἀκούῃ, δὲν ἦλθε νὰ ἐπικυροῖ παρανόμους ἐκλογὰς, οὔτε νὰ ἐκσφενδονίσῃ ἀθώους βουλευτὰς ἐναντίον τοῦ νόμου. Μὴ ἀναμιγνύετε, κύριοι, ἀλλότρια πράγματα εἰς τὰ ἰδικά σας ἔργα. Θέλετε νὰ λύσητε τὸ ζήτημα; λύσατέ το μόνοι· εἶμαι σύμφωνος νὰ λυθῇ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προεδρείου.

§135ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριοι, συμφωνῶ μετὰ τοῦ προαγορεύσαντος, καθόσον ἀποβλέπει τὴν παρουσίαν τῆς κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐξελέγξεις. Ἐκφράζω καὶ ἐγώ, ὡς βουλευτής, τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἠθέλησε νὰ λάβῃ μέρος, καὶ μέρος ἐνεργὸν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων. Ἡ παρουσία τῆς κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, βεβαίως κατὰ τὰς βουλευτικάς μας ἐκφράσεις καὶ κατὰ τὸ βουλευτικόν μας καθῆκον ὀφείλω νὰ εἴπω, ἦτο ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ἀφοῦ ἡ γνώμη τῆς κυβερνήσεως ὑπερασπίζεται παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς· εἰς ἡμᾶς, ὡς μέλη τῆς Βουλῆς ταύτης, ἐνόσῳ ἐντὸς τοῦ περιβόλου ἱστάμεθα καὶ ἐν αὐτῷ ἀγορεύομεν, ἀπόκειται νὰ εἴπωμεν, ὅτι αἱ γνῶμαι αἱ ὑποστηριχθεῖσαι παρὰ τῆς πλειοψηφίας, ἦσαν γνῶμαι τῆς κυβερνήσεως (θόρυβος). Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅστις ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅστις θέλει νὰ μὲ διαδεχθῇ θὰ τοῦ ἀπαντήσω. Εὐγνωμονῶ εἰς τὴν κυβέρνησιν καθότι εἰς τὴν κατὰ τὰς ἐξελέγξεις ἐνέργειάν της ἐπροφύλαξε ἀπὸ ἀδικίας, τὰς ὁποίας ἡ ψῆφος ἡμῶν ἤθελε κάμει εἴς τινας ἐκλογάς. Ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν ἀνεμιγνύετο, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι μερικὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἤθελον εἶσθαι διάφορα.

§136ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. (θόρυβος).

§137ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐπεμβῆκε εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν· εἶπον, ὅτι ἡ κυβέρνησις παρίστατο μόνον ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τοῦ δικαίου.

§138ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὔχομαι ὅπως εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας, τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζω ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου λαλῶν, ὡς βασιζομένας εἰς τὸν νόμον καὶ τὸ δίκαιον, νὰ συμφωνήσουν καὶ αἱ ἀποφάσεις τοῦ ἔξω κόσμου, τοῦ εὑρισκομένου ἐκτὸς τούτου τοῦ περιβόλου· διότι ἐὰν ἡμεῖς οἱ μειοψηφοῦντες ὡς δίκαιοι καὶ νόμιμοι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας τοῦ σώματος, ὁ ἐκτὸς κόσμος μένει ἐλεύθερος εἰς τὴν γνώμην του, καὶ διὰ τοῦτο ἴσα ἴσα, κύριοι, γίνεται ἡ ἔνστασις σήμερον νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν γνώμην της ἡ κυβέρνησις· διότι εἶναι συνέχεια ἐξελέγξεων· καὶ ἀπορῶ πῶς ἐνῷ εἰς ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων ἡ κυβέρνησις εὑρέθη παροῦσα, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ αὐτὸ ζήτημα ἐξελέγξεως, δὲν παρευρίσκεται διὰ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ποῦ θὰ βασισθῶμεν. Καὶ εἶναι, κύριοι, ζήτημα ἐξελέγξεως λίαν σπουδαῖον, διότι δὲν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν μεταξὺ δύο παρουσιαζομένων ἀντιθέτων, ποῖος εἶναι ὁ νομιμώτερος· ἀλλὰ πρόκειται νὰ εἰσάξωμεν ἕνα ἀριθμὸν βουλευτῶν ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ δικαίωμα νὰ στείλῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον περισσότερον ἡ ἐπαρχία· ἀπορῶ, ἐπαναλαμβάνω, πῶς ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων ἦτο παροῦσα (καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐπαινῶ, διότι οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἕτερον σύστημα τὸ νὰ διευθύνουν δηλονότι τὰς ἐξελέγξεις ἀπὸ τὰ γραφεῖα των, δὲν μοὶ ἀρέσκει· τὸ σύστημά των δὲν τὸ παραδέχομαι. Παραδέχομαι ὅτι αἱ ἐξελέγξεις εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐνόσῳ ὑπάρχομεν ὡς ὑπάρχομεν θὰ διευθύνωνται ἀπὸ τὰς κυβερνήσεις, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς συστήματος τοῦ νὰ διευθύνωνται ἀπὸ τὰ γραφεῖα, καὶ τοῦ ἑτέρου τοῦ νὰ διευθύνωνται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς, προτιμῶ τὸ δεύτερον)· ἀπορῶ λέγω, πῶς ἐνῷ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα δὲν ἔλειψεν οὔτε βῆμα, σήμερον ὅτε πρόκειται ἡ τελευταία πρᾶξις τῆς ἐξελέγξεως δὲν ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ ποῦ βασίζεται. Τόσῳ περισσότεῤῥν ἐπιμένομεν νὰ παρουσιασθῇ ἡ κυβέρνησις ἐπ’ αὐτῆς τῆς συζητήσεως, καθόσον ἐνθυμεῖσθε, ἀξιότιμε βουλευτὰ Καλαμῶν, ὅτι μᾶς ἐξέφρασεν ἡ κυβέρνησις ἄλλας γνώμας ἄλλοτε, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠξεύρω πῶς ἠμποροῦν νὰ συναρμολογηθοῦν μὲ μερικὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀκούω σήμερον ἐνταῦθα. Τέλος πάντων ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἄνευ τῆς κυβερνήσεως· πῶς δὲ ἡ μερὶς ἐκείνη, ἡ ὁποία ἦτο σύμφωνος καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων μετὰ τῆς κυβερνήσεως, ἀποκρούει σήμερον τὴν παρουσίαν της, ἐνῷ ἡμεῖς τὴν ζητοῦμεν, ἀπορῶ. Ἡμεῖς, κύριοι, ὅπως προθῶμεν, θέλομεν τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἔλθῃ ἐδῶ. Τὸ ἀπαιτοῦμεν.

§139ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ προαγορεύσας, μοὶ φαίνεται, καὶ οὐ μόνον ἐγὼ δὲν ἀπατῶμαι ἀλλ’ οὐδεὶς, ὅτι ἐστηρίχθη ἐπὶ μιᾶς μυθώδους ἰδέας καὶ ἐξέφρασε ἂν οὐχὶ κατηγορίαν ἀλλὰ τοὐλάχιστον μομφὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειονοψηφίας· καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν μομφὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος νὰ τὴν ἀντικρούσω, ἂς φέρῃ ὡρισμένα ἀντικείμενα, καὶ ἡ κυβέρνησις, ἂς ᾖναι βέβαιος, ὅτι οὐδέποτε θ’ ἀποφύγῃ νὰ παρασταθῇ. Ἡ κυβέρνησις ἡ σημερινὴ εἶνε προϊόν κοινοβουλευτικόν...

§140ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς καταγωγῆς της.

§141ΔΑΓΡΕΣ. Ἂν δὲν πρόκειται περὶ τῆς καταγωγῆς της, δὲν ἠθέλατε λάβει τὴν τόλμην καὶ τὸ θάῤῥος νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἦλθε καὶ ἔλαβε μέρος καὶ ἐκανόνισε τὴν λύσιν τῶν ἐκλογικῶν ζητημάτων καὶ ἐπηρέασε μὲ ἄλλους λόγους τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ λυθοῦν ὅπως ἐλύθησαν τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα. Ἡ σημερινὴ κυβέρνησις οὐδέποτε θ’ ἀποφύγῃ νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου θαῤῥαλέα, διότι ἔχει καθαρὸν τὸ μέτωπον καὶ δὲν θὰ φανῇ ἀσυνεπὴς πρὸς ἑαυτήν. Ἡ κυβέρνησις, κύριε Λομβάρδε, ἂν παρεκάθητο ἐδῶ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις εἰς οὐδὲν ζήτημα ἐκλογικὸν ἔλαβε μέρος. Τὰς ἐκφράσεις σας νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ κανονίζῃ ἡ καλὴ πίστις καὶ δὲν πρέπει διὰ περιστροφῶν καὶ ὑπεκφυγῶν νὰ ὁμιλῆτε. Τὴν κυβέρνησιν δὲν τὴν θέλετε διὰ νὰ σᾶς διαφωτίσῃ, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους, διὰ πλαγίους σκοπούς.

§142ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§143ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ κυβέρνησις ἄλλοτε διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν ἐξηγήθη, καὶ ἐξηγήθη καθαρὰ, σεῖς δὲ τὸν εὐχαριστήσατε καὶ τὸν ἐπῃνέσατε διὰ τὴν εἰλικρίνειάν του· καὶ ἂν δὲν εἶσθε σεῖς, θὰ εἶναι ἄλλος φίλος σας ῥήτωρ. Θέλετε νὰ προβῆτε εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου; καὶ τίς σᾶς ἐμποδίζει; πρέπει νὰ ἤμεθα πολὺ εὔπιστοι διὰ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι εἰλικρινῶς θέλετε τὴν κυβέρνησιν ἵνα σᾶς διαφωτίσῃ. Μ’ ἀρέσει ἡ εἰλικρίνεια. Ἡ κυβέρνησις εἴδατε ὁποίαν διαγωγὴν ἐτήρησε καθ’ ὅλα τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα, καὶ ὁποίαν ἰδέαν ἐξέφρασεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἂν ὑπάρχουν κατ’ αὐτῆς παράπονα, ταῦτα ἔχουν οἱ ἰδιαίτεροι καὶ στενοὶ φίλοι της. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐδικαιούμην ν’ ἀπαιτήσω ἠθικήν τινα ἐνίσχυσιν, οὐχὶ ὡς μέλλων νὰ κατέλθω εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλ’ ὡς ὑποστὰς μετ’ αὐτῆς καταδρομάς. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἦλθε διὰ νὰ ἐπενεργήσῃ οὔτε διὰ νὰ συνθηκολογήσῃ· ἡ κυβέρνησις αὐτὴ ἦτο μάρτυς τῆς ἀποπομπῆς φίλων της χάριν τοῦ νόμου, ἦτο μάρτυς ἀπαθέστατος. Συνετέλεσεν εἰς τὴν λύσιν τῶν νομικῶν ζητημάτων. Ὁ κύριος ὅμως βουλευτὴς Ζακύνθου τὴν μέμφεται, καὶ ἐκτὸς μὲν τοῦ Βουλευτηρίου κάμνει τὸν φίλον, ἐντὸς δὲ τοῦ Βουλευτηρίου τὸν ἀντίπαλον· πέρυσι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν δὲν ἤμεθα φίλοι, ἤμεθα ἀντιθέτων ἀρχῶν, ἤμεθα μᾶλλον μὲ τὴν κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἐπροσπαθούσαμεν νὰ τὴν ἀποτρέψωμεν οὐχὶ ἀγυρτικῶς ἢ δημοκοπικῶς. Ποίας ἰδέας εἶχεν ἡ κυβέρνησις ἐκείνη δὲν γνωρίζω, ἴσως εἶχε σχέδιον πολιτικὸν καὶ ἐνόμισε ὅτι ἦτο πρόσκομμα καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν εἴπομεν ὅμως τότε ὅτι θέλομεν νὰ συμπράξωμεν εἰς τὰ ζητήματα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπιῤῥίπτωμεν ἀράς. Τῇ, εἴπομεν νὰ σταθῇ· δὲν ἐστάθη· τὴν ἐπολεμήσαμεν. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, κοινοβούλιον ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν ὑπάρχουν διακεκριμέναι πολιτικαὶ μερίδες. Αὗται εἶνε τὸ πρῶτον συστατικὸν ἑνὸς κοινοβουλίου. Ἐν τούτοις καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων οὐδεμία ἐρώτησις ἐγείρεται κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἔχουσα σχέσιν μὲ τὰς ἐξελέγξεις, καὶ ἔρχεσθε σήμερον, προκειμένου περὶ τῆς λύσεως ζητήματος λίαν δυσκόλου, νὰ εἴπητε εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἔλα ἐδῶ, ζητοῦμεν τὸ ὑπουργεῖον, ὅπως δήποτε, καὶ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔλθῃ. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι ἐναντίος· τὸ ζήτημα δύναται νὰ λυθῇ ἄνευ τῆς κυβερνήσεως, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ· ἡ κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ ἔδωκε τὰς πληροφορίας της. Τελειόνων λέγω, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν, πρέπει νὰ τὴν ζητήσωμεν μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠννόησα τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κυρίου Δαγρέ. Ὁ κύριος Δαγρὲς γνωρίζει ὅτι δὲν συνειθίζομεν ἄλλα νὰ λέγωμεν ἐντὸς καὶ ἄλλα ἐκτός. Ὅπου ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ χωρισθῶμεν μὲ τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν κυβέρνησιν, δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ τὸ πράξωμεν μὲ ὅλον τὸ θάῤῥος καὶ τὴν τόλμην· οὔτε θέλομεν διστάσει, ὅπου νομίσωμεν ὅτι πρέπει νὰ χωρισθῶμεν· ἐνόσῳ δὲν χωριζόμεθα, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν τὰ ἀπεφασίσαμεν, καὶ ὅταν χωρισθῶμεν, θὰ χωρισθῶμεν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτός. Τώρα ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Δαγρὲς παρεπονέθη, διατί ὁ κ. Λομβάρδος εἶπεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις συνέπραξε ἢ παρεδέχθη ἢ ἐνέκρινε· τοῦτο νομίζει ὅτι εἶναι ὕβρις· μήπως νομίζει ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας εἶναι κακαί, καὶ νομίζει, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐνοχοποιεῖται; Ἂν ὁ κ. Δαγρὲς ἔχει αὐτὴν τὴν ἰδέαν, τὴν ἔχει διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ὁ κ. Λομβάρδος ὅμως δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ὁ κ. Λομβάρδος ἐννοεῖ, ὡς πᾶς κοινοβουλευτικὸς ἄνθρωπος, ὅτι ὑπάρχει ἀλληλεγγύη μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ πλειοψηφίας· ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἠθέλησε νὰ ἐγείρῃ ζήτημα πολιτικόν. Νομίζω ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ εἶνε παροῦσα, νὰ δώσῃ πληροφορίας. Πρώτην φορὰν ἀκούω, ὅταν ζητοῦν δέκα βουλευταὶ τὴν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι παροῦσα καὶ νὰ διευθύνῃ πάντοτε, νὰ ἐξεγείρωνται πολλοὶ καὶ νὰ κάμουν παράπονα καὶ νὰ νομίζουν ὅτι τοιαύτη τις αἴτησις εἶνε πρᾶξις ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπισήμως δὲν τολμοῦν νὰ φέρουν ἀλλὰ κρυφά; Ὅλη αὐτὴ λοιπὸν ἡ συζήτησις εἶναι ματαία, καὶ δὲν ἔχει λόγον· καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἔλθῃ ἐδῶ, ἅμα τὸ μάθῃ, νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του· εἶνε ματαία αὐτὴ ἡ λογομαχία. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι φερόμεθα εἰς τὴν Βουλὴν μὲ καλλίστην πίστιν· ὅπως φερόμεθα ἐδῶ, φερόμεθα καὶ ἔξω, καὶ ὅταν θέλωμεν νὰ χωρισθῶμεν θέλομεν χωρισθῆ φανερώτατα· οὔτε νομίζομεν λέγοντες, ὅτι ἡ κυβέρνησις συμπράττει μὲ τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι ὑβρίζεται.

§145ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσθε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπετε, ἢ κάμνετε πῶς δὲν τὰ ἐνθυμεῖσθε. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλης τῆς Βουλῆς.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω πῶς ἡ ἀμφισβήτησις λύεται, ὅταν ὁ κ. Λομβάρδος λέγῃ, ὅτι αὐτὸ ἐνόμισεν, ὅτι εἴπετε.

§147ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἦλθεν ἐδῶ ἡ κυβέρνησις, ἵνα συνηγορῇ ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τοῦ δικαίου. Νομίζω πῶς τοῦτο εἴπετε.

§148ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀποδέχομαι, κύριοι, ὡς ἀληθῆ καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀλ. Κουμουνδοῦρος τῶν λόγων τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅτι μὲ ἄπειρον καλὴν πίστιν καὶ αὐτὸς ἐλάλησε, καὶ ἡ μερὶς τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει πολιτεύεται. Θέλει ὁμολογήσει ὅμως, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος ὡμίλησε μὲ πολὺ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἓν προτέρημα, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἐξ ἀνάγκης πρέπει νὰ ἔχῃ τινὰ περιορισμόν. Ὁμιλῶ δὲ περὶ πνεύματος ἐπιφαινομένου ἐν ταῖς συνεδριάσεσιν ἑνὸς σώματος, ὅταν τὸ πνεῦμα τοῦτο ὡς θέμα ἔχει τὴν πλειοψηφίαν τῶν βουλευτικῶν σωμάτων καὶ ἰδίως αὐτάς. Ὑποθέτω δέ, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πλανῶμαι, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος ὑπερέβη εἰς δύω περιστάσεις, καὶ κατὰ δύω τρόπους, τὰ ὅρια ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τίθενται εἰς τὸ πνεῦμα, ὅπως διατηρῆται ἡ ἀξιοπρέπεια καὶ τῶν ἀτόμων καὶ τῶν σωμάτων. Ἡ πρώτη ὑπέρβασις εἶναι, ὅταν ἤθελε νὰ παραστήσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ὡς ἀναπόσπαστον τῆς κυβερνήσεως. Δὲν ἀγνοεῖ ὅτι κοινοβουλευτικὴ κυβέρνησις θὰ εἴπῃ πλειοψηφία βουλευτικὴ, καὶ ὅτι ὅταν λέγῃ τις ὅτι ἡ πλειοψηφία ἀκολουθεῖ τὰς ἀρχὰς τῆς κυβερνήσεως ἢ ἡ κυβέρνησις τὰς ἀρχὰς τῆς πλειοψηφίας, δὲν σφάλλει· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ πρώτου σταδίου μιᾶς βουλευτικῆς περιόδου, τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, οὐδεὶς θέλει εὑρεθῆ, οὔτε εὑρέθη πιστεύω, δοξάζων τοιοῦτό τι, ὅλοι τὴν ἀρχὴν ταύτην τὴν ἐθεώρησαν ὄχι ἀληθῆ. Αὐτὴ ἡ ταυτότης τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας μετὰ τῆς γνώμης τῆς κυβερνήσεως, ἄρχεται ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πρώτου σταδίου, ἀφ’ οὗ καταρτισθῇ τὸ σῶμα καὶ ἀρχίσῃ νὰ πολιτεύηται· πρὶν ὅμως εἰσέλθῃ εἰς αὐτὸ, καὶ ἐνόσῳ διατελεῖ εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῆς δικαστικῆς καὶ ἐξελεγκτικῆς ἐξουσίας, νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἀρχὴ δὲν εἶναι ὀρθὴ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ῥιπτομένη ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς συνεδριάσεως καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐῤῥίφθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ἀπετέλεσε καὶ ἀποτελεῖ μίαν ὑπέρβασιν τῶν ὁρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τίθενται εἰς τὸ πνεῦμα, εἰς τὴν εὐφυΐαν, ἂν θέλωμεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν ἀτόμων καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ σώματος. Ἡ δευτέρα ὑπέρβασις κατὰ τὴν ἰδέαν μου εἶναι αὐτὴ· ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν ἔπρεπε νὰ καταδεχθῇ ὠφεληθεὶς ἐκ τῆς ἀπουσίας τῆς κυβερνήσεως νὰ ἐκτυλίξῃ κατ’ αὐτῆς τὸ μόνον κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ἐῤῥίφθη μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς κατ’ αὐτῆς καὶ μάλιστα κατηγορητήριον τὸ ὁποῖον πολλὴν εἰς αὐτὴν προξενεῖ ἐντροπήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀτοπήματα, κύριοι, τὰ ὁποῖα παρετήρησα εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ μ’ ὅλον ὅτι δὲν ἀμφισβητεῖ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν εὐφυΐαν, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξεν, καὶ μ’ ὅλον ὅτι παραδέχομαι τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἰς τοὺς λόγους του, ὅτι καλῇ τῇ πίστει, καὶ ἐπολιτεύθη καὶ ἐλάλησε, μόνον λυποῦμαι καθ’ ἡμέραν νὰ ἐπαναλαμβάνῃ αὐτὴν τὴν μέμψιν.

§149ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἴσως διαφέρομεν μετὰ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἔχει περὶ κυβερνήσεως κοινοβουλευτικῆς καὶ πλειοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ· ἰδιαιτέρως ἴσως διαφωνοῦμεν, ἐν θεωρίᾳ τοὐλάχιστον, καθόσον ἀφορᾷ τὴν σημασίαν κυβερνήσεως κοινοβουλευτικῆς καὶ πλειοψηφίας βουλευτικῆς ἐν Ἑλλάδι. Ἐξηγοῦμαι, καὶ δὲν πιστεύω νὰ δοθῶσιν παρεξηγήσεις εἰς τοὺς λόγους μου, καθ’ ὅσον καὶ μέλος κυβερνήσεως ἤμην, καὶ μέλος Βουλῆς ἤμην καὶ εἶμαι. Πρεσβεύω, φρονῶ, ὅτι μία κοινοβουλευτικὴ κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτῇ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἕως οὗ ἡ πλειοψηφία αὕτη κηρύττεται ὑπὲρ τῆς κυβερνήσεως. Φρονῶ ὅτι μία πλειοψηφία Βουλῆς, ἕως οὗ λέγει ὅτι ὑποστηρίζει καὶ τὴν ὑποστηρίζει καὶ πράγματι μίαν κυβέρνησιν, καθῆκον ἔχει νὰ τὴν ὑποστηρίζῃ ἀκόμη εἰς περιστάσεις τινὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ὅλα δὲν δύνανται εὐτυχῶς νὰ δικαιολογηθῶσι. Φρονῶ ὅτι, ναὶ μὲν ἐν θεωρίᾳ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, εἴτε ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων πρέπει νὰ ᾖναι καὶ νὰ ἵσταται ὅλως διόλου ἄσχετος ἀπὸ τὰς ἰδέας τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ λέγω ὅτι τὸ πρακτικὸν μέρος τοῦ ζητήματος τούτου, εἰς ἡμᾶς τοὐλάχιστον εἶναι αὐτὸ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων ἀκόμη ἡ κυβέρνησις ἐξασκεῖ τὴν ἐπιῤῥοὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ κατὰ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς πολυμελοῦς σώματος. Δὲν ἐννοῶ κατὰ τί παρεξετράπην τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ βάλῃ τις εἰς τὰς ἰδέας του, εἰς τὰς ἐκφράσεις του, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι, ὅρια τοιαῦτα δὸν ἐννοῶ ἐγὼ ποτέ. Κατ’ ἐμὲ, ἡ διάνοια καὶ ἡ ἔκφρασις αὐτῆς εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀπολύτως ἐλευθέρα πάντοτε· τοὐλάχιστον ἐγὼ νομίζω ὅτι ἓν ἀπὸ τὰ μεγάλα προτερήματα οἱουδήποτε κοινοβουλευτικοῦ ἀνδρὸς εἶναι τὸ νὰ μὴ θέλῃ νὰ προϋπολογίζῃ τοὺς στοχασμούς, ἀλλ’ ἐκφράζῃ τὴν ἰδέαν του καθαρῶς. Δὲν ἠξεύρω κατὰ τί ὑπερέβην τὰ ὅρια ταῦτα ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Δαγρὲν, ὅστις εἶπεν ὅτι ἡ κυβέρνησις παρουσιάσθη κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ὅπως ἐνεργήσῃ ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τῆς δικαιοσύνης· κατὰ τί ἥμαρτον, εἰπὼν ὅτι ἀναγνωρίζω τὸ τοιοῦτον, ἐπαινῶν αὐτὴν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εὑρέθημεν ἐν διαφωνίᾳ, ὅτε ἡ ἐνέργεια τῆς κυβερνήσεως ἐμπόδιζε τὴν ὑπερίσχυσιν τῆς ψήφου μας, διότι ἂν ἠθέλομεν ὑπερισχύσει ἤθελε κάμει μίαν ἀδικίαν ἡ ψῆφός μας. Δὲν ἐννοῶ δὲ κατὰ πόσον ἠμπορεῖ τις νὰ παραβιάσῃ τὸ σέβας καὶ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ πρὸς οἱονδήποτε συνάδελφόν του ὡς ἄτομον, ἂν τυχὸν κατέναντι τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας πρὸς τὴν μειοψηφίαν, ἢ τοῦ ἀτόμου πρὸς τὸ ἄτομον, ἀμφότερα μένουν εἰς τὴν ἰδέαν των καὶ τὴν ὑποστηρίζουν. Ἂν ἡ πλειοψηφία καὶ μειοψηφία ἐξέφερον διαφορετικὰς ἰδέας, δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον προσβάλλεται ἡ πλειοψηφία, ἂν ἓν μέλος τῆς μειοψηφίας αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὑποστηρίζει. Δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον συντείνει εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν, τὸ νὰ θέλωμεν νὰ βάζωμεν τοιούτους περιφραγμοὺς εἰς τὰς ἐννοίας, ὥστε οὔτε καὶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν νὰ μὴν ὑποστηρίζωμεν ὅταν ἀντίκειται εἰς τὰς ἰδέας τῆς πλειοψηφίας, διότι τὸ τοιοῦτον ἤθελε θεωρηθῆ ὡς μία ὑπέρβασις τῆς ἁβροφροσύνης πρός τε τὴν πλειοψηφίαν ἢ πρὸς τὰ ἄτομα. Εὐχαρίστως ἤθελον ὑποστηρίξει κἄτι τι ἐναντίον, διότι ὄχι, ἀξιότιμε βουλευτὰ Μεσολογγίου, διότι ὄχι πρὸς πλειοψηφίαν, καὶ πρὸς οἱονδήποτε ἄτομον, ἂν μοῦ γίνῃ παρατήρησις, ὅτι εἶπόν τι ἐναντίον τοῦ σεβασμοῦ, ὅστις ὀφείλεται, μείνατε βέβαιος ὅτι οὔτε ἐδίστασα οὔτε θέλω διστάσει νὰ τὸ ἀποσύρω. Ἀλλὰ δὲν βλέπω κατὰ τί ὑπερπηδᾷ τις τὰ ὅρια τὰ ὀφειλόμενα κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἑνὸς μέλους τῆς μειοψηφίας πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, ἐὰν εἴπῃ ὅτι ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς κυβερνήσεως συνέτεινε ὑπὲρ τοῦ βουλευτικοῦ δικαίου καὶ νομίμου, τὴν ἐπαινῶ, καὶ παραπονοῦμαι διότι δὲν εἶναι παροῦσα σήμερον. Ἀλλὰ λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. Δεληγεώργης, διατί τὴν πρώτην κατηγορίαν τὴν φέρετε ἐνῷ ἡ κυβέρνησις εἶναι ἀποῦσα; Μικρὸς εἰς τὸ μικρὸν πολιτικόν μου στάδιον διαβεβαιῶ αὐτὸν ὅτι ἐσυνείθισα νὰ πολεμῶ κατὰ μέτωπον κυβερνήσεις πολὺ ἰσχυροτέρας· ἐπολέμησα κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ μὲ ἁρπάσουν ἀπὸ τὴν ἄκραν τῶν τριχῶν μου καὶ νὰ μὲ ῥίψουν δὲν ἠξεύρω ποῦ. Δὲν στέκει εἰς τὸ σέβας τοῦ βουλευτοῦ πρὸς τὸν βουλευτὴν, ἔστω βουλευτοῦ πλειοψηφίας πρὸς βουλευτὴν μειοψηφίας νὰ τοῦ λέγῃ, ὅτι ἐφύλαξε νὰ κάμῃ τὴν πρώτην κατηγορίαν κατὰ κυβερνήσεως, ἐν ᾧ αὕτη εἶναι ἀποῦσα. Δὲν ἐκάμαμεν κατηγορίαν, ἐξεφράσαμεν παράπονα, καὶ μάλιστα κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διατείνονται ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἡ κυβέρνησις ὅπως μᾶς δώσῃ πληροφορίας. Ἂν θέλητε νὰ σᾶς ἐκφράσω πλήρη τὸν στοχασμόν μας, σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἐκατηγορήσαμεν, ἐκάμαμεν παρατηρήσεις πρὸς ὑμᾶς οἱ ὁποῖοι ἀντιτείνετε νὰ μὴ ἔλθῃ ἡ κυβέρνησις, καὶ τὴν ἔννοιάν μου τὴν ἐξήγησε κάλλιστα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Κουμουνδοῦρος εἰπὼν, ὅτι ἅμα ἡ κυβέρνησις ἀκούσῃ ὅτι τὴν ζητοῦμεν, αὐτὴ ἡ ἰδία θέλει σπεύσει νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Ὅταν ἔλθῃ, ἐὰν ἔλθῃ ποτὲ ὁ καιρὸς (καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς διαφωνίαν) νὰ κατηγορήσωμεν τὴν κυβέρνησιν, τότε θέλει ἰδεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, θέλει μᾶς ἰδεῖ καθὼς καὶ πάντοτε, νὰ μὴ κρύπτωμεν τὰς ἰδέας μας, νὰ μὴ περιμένωμεν νὰ ἦναι ἀποῦσα ἡ κυβέρνησις· ἀπόδειξις ἡ σημερινὴ συμπεριφορά μας, καὶ τότε θέλω ἐπικαλεσθῆ τὴν σύμπραξιν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου.

§150ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγετε ἀκριβῆ, διότι ἐσεῖς γνωρίζετε ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω σήμερον καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν κυβέρνησιν.

§151ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὔτε ἐγὼ διορισμὸν ἢ ἄλλο τι δὲν τοὺς ἐζήτησα· τοὺς προκαλῶ νὰ μὲ εἴπουν ἂν τοὺς ἐζήτησα τὸ παραμικρὸν, καίτοι ἡ ἐπαρχία μου εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, εἰς ἣν καὶ ἐπὶ Βούλγαρη εὑρίσκετο· ἀλλάξατε τὸ προσωπικὸν, τοὺς εἶπα, τοῦ δικαστηρίου διότι φατριάζει καὶ διορίσατε οὕς τινας θέλετε.

§152ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ἐννοεῖτε ἐμὲ, εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἔχω πολὺ μεγαλειτέρας πληγὰς, καὶ μολαταῦτα οὐδὲν ζητῶ. Πιστεύω ὅτι δὲν υἱοθετεῖτε τοὺς λόγους τινῶν λιβελλογράφων.

§153ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποίους ἐννοεῖτε; ἐξηγηθῆτε.

§154ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ζητοῦμεν, κύριοι, παρὰ νὰ ἔλθῃ ἡ πηγὴ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία ἀπογραφὴ τοῦ κράτους· διὰ τοῦτο λέγω νὰ μᾶς στείλῃ ἡ κυβέρνησις πόθεν ἠρύσθη τὰς πληροφορίας, καὶ λοιπὸν νὰ μᾶς στείλῃ τοὺς πίνακας τῆς ἀπογραφῆς. Ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι νὰ ἐμβῇ ἓν μεσότοιχον διὰ νὰ βραδύνῃ ἡ ὑπόθεσις.

§155ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Αὔριον (θόρυβος).

§156ΔΑΓΡΕΣ. Προκαλέσατε, κύριε πρόεδρε, τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου. Ἡμεῖς προτείνομεν ἄνευ τῆς παρουσίας τῆς κυβερνήσεως, καὶ αὐτοὶ λέγουν μὲ τὴν παρουσίαν τῆς κυβερνήσεως.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι....

§158ΠΟΛΛΟΙ. Τί λέγετε, κύριε πρόεδρε; (θόρυβος).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε διὰ νὰ διακριθῇ τὸ ἀποτέλεσμα.

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν θὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ ζητήματος, θὰ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἢ δι’ αὐτὰς τὰς δύο;

§161ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὅλας.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὁριστικοῦ προεδρείου νὰ ἐγερθῶσιν.....

§163ΛΕΚΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ προσδιορισθῇ ὡρισμένως, ὄχι ἀορίστως.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως μετὰ τὸν καταρτισμὸν (θόρυβος).

§165ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ φωναὶ εἶναι περιτταὶ· ὅταν ᾖναι δύο γνῶμαι, κύριε πρόεδρε, ἐρωτᾶται πρῶτον διὰ τὴν μίαν καὶ ἔπειτα διὰ τὴν ἄλλην.

§166ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἀπωτέρα εἶναι μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§168Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μὲ τὴν παρατήρησιν νὰ ἔλθουν καὶ οἱ πίνακες.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 παρὰ 10|60 μ. μ.)