1868.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

Τῆς 7 Δεκεμβρίου 1868.

Ὥρα 2 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐγένετο καὶ ἀπεστάλη ἐπιστολὴ εἰς τὴν χήραν τοῦ μακαρίτου φιλέλληνος Εϋνάρ. Παρουσιάσθησαν δύω τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναγνωσθῶσιν· ἡ μία εἶναι τοῦ κυρίου Ἡλιοπούλου ἐπὶ τοῦ τελευταίου νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως τῶν 100 ἑκατομμυρίων, ἄρθρον 4· ἡ ἑτέρα τοῦ κ. Δοσίου, ἄρθρ. 4. Θέλετε νὰ τυπωθῶσι καὶ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν συζήτησιν;

§4ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§5ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ ὑποναύαρχος καὶ λείψανον τοῦ ἀγῶνος κ. Κωνσταντ. Νικόδημος ἐξετύπωσε σκέψεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος· μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐπιφορτίσῃ νὰ προσφέρω ἐκ μέρους του εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀντίτυπα ταῦτα. (Καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον τινὰ ἐξ αὐτῶν). Συγχρόνως ἔχει σκέψεις περὶ συστάσεως ἐθνικοῦ στόλου· αἱ σκέψεις αὗται, καθόσον προέρχονται ἀπὸ ἄνδρα τοῦ ἀγῶνος καὶ ἔχοντα πεῖραν ἀρκετὴν, νομίζω ὅτι θὰ ᾖναι καλὸν νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τυπωθῶσι, τὸ δὲ πόνημα αὐτὸ νὰ διανεμηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον παρετήρησα σκέψεις λίαν σπουδαίας καὶ τακτικὰς, τὰς ὁποίας εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Περιέχει σκέψεις περὶ συστάσεως ἐθνικοῦ στόλου (καταθέτει τὸ χειρόγραφον εἰς τὸ προεδρεῖον).

§6ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ, κύριε πρόεδρε.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ λοιπὸν καὶ διανεμηθῇ. Ἔχομεν ἤδη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν πίστωσιν τῶν 286,239 δρ. ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον «Ἔξοδα Βουλῆς». (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Εἶναι καὶ πρότασίς τις ἐκκρεμὴς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, τροπολογία τοῦ ἐδαφίου δευτέρου τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμου.

§8ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἐτυπώθη; διενεμήθη;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, εἰς τὴν ἄλλην σύνοδον.

§10ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἔφερα μίαν πρότασιν καὶ εἴπομεν νὰ συμβαδίσῃ μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν αὐτὴ ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ μαζὴ· ἡ πρότασίς μου εἶναι ἐν γένει περὶ τῶν συνταξιούχων.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας διαφέρει ἀπὸ τὴν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ (θόρυβος).

§12ΖΕΡΒΑΣ. Ὅλαι αἱ προτάσεις ἔχουν ἕνα σκοπὸν καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς σύσκεψιν τοῦ σώματος· ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει μίαν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ εἴπῃ εἰς τὸ σῶμα· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προδικάσητε, μόνον τὸ σῶμα ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζέρβα τὴν ἔχω ἐδῶ· ὅταν τελειώσῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, θέλω τὴν ἀναγνώσει.

§14ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζέρβα, διότι ἂν αὕτη γίνῃ παραδεκτὴ, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ἄλλη.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἰδική μου πρότασις ἐσυζητήθη, ἔχει ἄλλον σκοπόν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέρβας προτείνει τὴν κατάργησιν ὅλων τῶν συντάξεων.

§17ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Αἱ πρὸς ἀνάγνωσιν ζητούμεναι προτάσεις διῆλθον τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας διαγράφει ὁ κανονισμὸς, κύριε πρόεδρε;

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἐσυζητήθη, ἐτυπώθη.

§19ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐνθυμηθῆτε, κύριε πρόεδρε, ὅτε προχθὲς ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ προξενείων· τί εἶπεν ἡ Βουλή; νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ οὕτω ἐσυζητήθη. Ἐρωτῶ, αὗται αἱ ὑπὸ συζήτησιν προτάσεις, αἱ προκείμεναι νὰ συζητηθῶσι, διῆλθον τὸν τύπον αὐτὸν; ἐπέρασαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 3 Δεκεμβρίου ἐγένετο ἡ πρώτη συζήτησις καὶ εἰς τὰς 5 παρεδέχθη καὶ ἡ δευτέρα καὶ ἤδη εἶναι ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§21ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Ζέρβα εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§23ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Λοιπὸν κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς νὰ καταταχθῶσιν ὅλαι αἱ προτάσεις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ κατόπιν ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ ἡ Βουλὴ εἰς ἑκάστην αὐτῶν, νὰ συζητηθῇ.

§24ΖΕΡΒΑΣ. Πολλάκις ἐγένετο ἡ παρατήρησις ἐκ μέρους πολλῶν ἐντίμων βουλευτῶν εἰς τὸ προεδρεῖον περὶ τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων· πολλάκις εἴπομεν, ὅτι αἱ προτάσεις ἢ ἔχουν τι οὐσιῶδες καὶ πρέπει νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν σκέψιν τοῦ σώματος καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ἢ πρέπει νὰ λάβωμεν τὸ μέτρον νὰ μὴ κάμωμεν προτάσεις, ὅταν δὲν πρόκειται νὰ ἔλθουν εἰς ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν. Παρατηρῶ ὅμως μίαν διαφορὰν καὶ διάκρισιν ἐν γένει εἰς τὰς δοθείσας προτάσεις. Τὸ προεδρεῖον τὴν μὲν μίαν τὴν θεωρεῖ οὐσιώδη, τὴν ἐγγράφει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ τὴν φέρει εἰς συζήτησιν, τὴν δὲ ἄλλην τὴν ἐγκαταλείπει. Ποῖος ὁ λόγος; ἢ ὅλαι αἱ προτάσεις πρέπει νὰ ἔχουν τὸ ἴδιον δικαίωμα, ὡς στηριζόμεναι εἰς τὸν αὐτὸν νόμον, ἢ καμμία πρότασις νὰ μὴ γίνηται. Ἀπορῶ λοιπὸν πῶς πρότασις δοθεῖσα ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν ἦλθεν εἰσέτι εἰς συζήτησιν. Ὑπάρχουν ἀληθῶς πολλαὶ προτάσεις καὶ ἴσως αἱ περισσότεραι αὐτῶν νὰ μὴ τύχουν τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ σώματος, οὐχ ἧττον ὅμως πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς συζήτησιν διὰ νὰ φανῇ ἡ σκέψις τῶν βουλευτῶν, ἐὰν ᾖναι ὀρθὴ ἢ λανθασμένη· τὸ νὰ μὴ ἔλθουν ὅμως ποσῶς εἰς συζήτησιν, τοῦτο εἶναι ἐναντίον καὶ τοῦ κανονισμοῦ καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν βουλευτῶν. Ἔφερα πρότασιν καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ· ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ καὶ ἡ τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ. Αὐτὴ μόνη εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν, ὅτι ὁ ἕνας λέγει νὰ μὴ δοθῇ ποσὸν εἰς τοὺς ἀργοὺς ἀνθρώπους, ὁ ἄλλος ὅτι πρέπει νὰ τὸ αὐξήσωμεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τοὺς κηφῆνας.

§25Α. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ λέγετε κηφῆνας τοὺς συνταξιούχους.

§26ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅποιος δὲν ἐργάζεται καὶ τρώγει, εἶναι κηφήν, διότι καὶ ὁ κηφὴν κάθηται εἰς τὴν κυψέλην καὶ ἡ κυψέλη τὸν τρέφει. Ἔχω τὸ ἀξίωμα, ἀργὸς μὴ ἐσθιέτω· ὅποιος θέλει νὰ πληρόνηται, πρέπει νὰ ἐργάζηται. Ἔπειτα, κύριοι, (ψιθυρισμοί) ὅστις ἔχει ἀντίῤῥησιν, δύναται νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον κατόπιν καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ.

§27ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητεῖται αὐτὴ ἡ πρότασις;

§28ΖΕΡΒΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς. — Λέγω λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἀξίωμα, ὅτι ἕκαστος πρέπει νὰ ἐργάζηται καὶ ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου του νὰ τρώγῃ τὸν ἄρτον του. Ἐπ’ αὐτοῦ βασιζόμενος ἔκαμα τὴν πρότασιν, ἥτις ὅμως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν ἐφάνη.

§29ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑποστηρίζεται (θόρυβος).

§30ΖΕΡΒΑΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ αὐτὴ ἕως ὅτου ἔλθουν ὅλαι, διότι τὸ νὰ ἔρχηται ἡ μία πρότασις καὶ ἡ ἄλλη νὰ ἀποκρούεται δὲν τὸ ἐννοῶ. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀναβληθοῦν ὅλαι αἱ προτάσεις καὶ νὰ ἔλθουν κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν· νὰ γίνῃ μία ἡμερησία διάταξις, νὰ συζητήσωμεν ὅλας τὰς προτάσεις κατὰ σειρὰν καὶ θέλει ἡ Βουλὴ ἂς παραδεχθῇ ὅσας θέλει, θέλει ἂς τὰς ἀποῤῥίψῃ. Ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ πρότασιν· τὸ νὰ μὴ τεθῇ ὅμως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τοῦτο εἶναι μία διάκρισις, ἥτις εἶναι ἐναντία τῆς ἀξιοπρεπείας ἑνὸς ἑκάστου.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι αἱ προτάσεις ἔλαβον τὴν τακτικὴν διεύθυνσιν· ἄλλαι ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν, ἄλλαι παρεπέμφθησαν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς καὶ ἄλλαι ἐλήφθησαν ἀμέσως καὶ ἐσυζητήθησαν κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἐννοεῖται ὅτι ὅσοι ἐπεμελήθησαν, αἱ προτάσεις αὐτῶν ἐπροτιμήθησαν. Ὁ κύριος Ζέρβας εἶχε κάμει μίαν πρότασιν διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν σχετικὸν, ἀλλ’ ὁ κύριος Ζέρβας ἦτον εἰς τὸ Κρανίδι· ποῖος ἄλλος ἤθελε ζητήσει τὴν προτίμησιν;

§32ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ ᾖμαι ἐδῶ, διότι πᾶς βουλευτὴς εἶναι Ζέρβας (θόρυβος).

§33ΤΙΝΕΣ. Ὄχι (ἱλαρότης).

§34ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν ὁ κύριος πρόεδρος, ἀλλ’ ὅτι διέφυγε τὴν προσοχήν του, διότι καὶ ἐγὼ εἶχον κάμει μίαν πρότασιν εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον, ἥτις ἀνεγνώσθη δύω κατὰ συνέχειαν ἡμέρας, ἀλλὰ δυστυχῶς σήμερον εἶδον ὅτι δὲν εἶναι κατακεχωρισμένη οὔτε εἰς τὰ πρακτικά· καὶ ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὅτι ἔγεινε τότε, ἂν πρέπει νὰ συζητηθῇ, εἷς μέγας θόρυβος. Λοιπὸν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἢ δ’ ἄλλως, νὰ ἀναβληθοῦν ὅλαι αἱ προτάσεις, διότι δὲν πρέπει νὰ προτιμῶνται ἐκεῖνοι μόνον, οἵτινες φροντίζουν νὰ τελειώσῃ ἡ δουλειά των, καὶ οἱ ἄλλοι νὰ μένουν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μοναστηριώτης ἔκαμεν εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον πρότασιν, ἥτις λέγει ὅτι ἐσυζητήθη.

§36ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Τετράκις μάλιστα ἐσυζητήθη (ἱλαρότης).

§37ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ τετράκις, ἤρκει μόνον τρίς.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ εἶπον νὰ ἴδω τὰ πρακτικὰ καὶ τὰ εἶδον, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν εἶναι εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐσυζητήθη οὐδ’ ἅπαξ.

§39ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἔνοχος, ἐὰν δὲν κατεχωρίσθη εἰς τὰ πρακτικά. Λοιπὸν θὰ προηγηθῇ ἐκείνη ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω, κύριε πρόεδρε.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κύριος Μοναστηριώτης λέγει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασίς του περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Βονίτσης· ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ τὴν ἐγγράψωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§41ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀκούσωμεν τοὺς λόγους.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναπτύξατε τοὺς λόγους.

§43ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἔφερα εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι κατὰ τὰ ἔτη 1861 καὶ 1862 Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις ἀπεφάσισαν 10,000 δρ. διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τῆς Βονίτσης, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο κατεχωρίσθη καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1860 καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1861, ἀλλὰ δὲν ἐπραγματοποιήθη, διότι ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ, ἡ ὁποία εὐχαρίστησεν ὅλους ἡμᾶς καὶ τὸ ἔθνος. Τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐνόμισα καλὸν νὰ τὴν φέρω εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ αὐτὸ τὸ ἔργον ὄχι μόνον θὰ σώσῃ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, καθ’ ὅτι καθ’ ἡμέραν ὁ εἷς κατέρχεται κατόπιν τοῦ ἄλλου εἰς τὸν ᾅδην, ἀλλὰ καὶ παρέστησα πρὸς τούτοις εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀπὸ τὴν ἀποξήρανσιν αὐτὴν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν ὠφέλειαν 30, 40 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος· καὶ μόλα ταῦτα ἀφίνομεν τὸν λαὸν ἐκεῖνον νὰ πάσχῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ καμμίαν ὠφέλειαν. Αὐτὰ εἶπον· εἷς δὲ φίλος μου ἠθέλησε νὰ μὲ κάμῃ ἐργολάβον διὰ νὰ ἀποξηράνω ἐγὼ αὐτὸ τὸ μέρος, καὶ πρὸς εὐχαρίστησιν τοῦ μέλους ἐκείνου καὶ διότι θὰ ὠφεληθῇ ἐξ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως καὶ τὸ δημόσιον ἐδέχθην. Λοιπὸν ἀφοῦ ἔφερα τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἀνεγνώσθη δὶς καὶ τρὶς, καὶ μόλα ταῦτα δὲν σημειοῦται. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν — ἐδῶ εἶναι δύω πράγματα — ἢ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀποφασίσουν νὰ δώσουν 10,000 δραχμῶν, ἢ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς ἐργολαβίαν (θόρυβος).

§44ΤΙΝΕΣ. Τώρα ἔχομεν πόλεμον.

§45ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ἐδῶ δὲν ζητοῦμεν οὔτε νὰ βλαφθῇ κἀνείς, οὔτε τὸ ἔθνος, ἐδῶ εἶναι ἐργολαβία, κύριοι.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορῶ, κύριοι, πῶς εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι σημειωμένον, ὅτι οὔτε συζήτησις ἔγεινε.

§47ΤΙΝΕΣ. Καὶ τότε μάλιστα ἦτο γραμματεὺς ὁ κ. Μοναστηριώτης.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν θέλῃ νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μοναστηριώτου.

§49ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§50ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα.

§51ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ ἴδωμεν αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι πατριῶται.

§52ΤΙΝΕΣ. Νὰ σημειωθῇ διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἂν ἐγκρίνετε νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μοναστηριώτου. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σημειωθῇ νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοί). Δὲν εἶναι οὐσιῶδες, κύριοι, τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ὅταν βαρύνωνται οἱ βουλευταὶ νὰ σηκωθοῦν, ποτὲ δὲν θὰ εἴπω ὅτι παρεδέχθη· λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀνάπαλιν.

§54ΖΕΡΒΑΣ. Αἱ τοιαῦται προτάσεις ποτὲ δὲν τίθενται εἰς ψηφοφορίαν· ὅλαι αἱ προτάσεις πρέπει νὰ συζητῶνται. Εἰς κἀμμίαν πρότασιν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ ἡ Βουλὴ τὸ νὰ συζητηθῇ· ὅλαι πρέπει νὰ ἔρχωνται κατὰ χρονολογίαν καὶ τάξιν. Ὥστε ὁ λόγος μου εἶναι νὰ φέρητε τὴν Βουλὴν ὅπως ἀποφανθῇ, ἂν πρέπει νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν εἶναι δίκαιον, διότι εἶναι καθῆκον τοῦ Προέδρου νὰ τὸ θέσῃ· ὁ Πρόεδρος κάμνει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι ἀνάποδον πρᾶγμα. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ εἶναι τόσον μικρὸν, ὥστε εἶναι καθῆκον τοῦ Προέδρου νὰ κάμνῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ὄχι ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀποφασίζῃ· ποῖον εἶναι κατεπεῖγον ἢ ὄχι, μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι αἱ προτάσεις, εἰς ἣν ἦσαν κατάστασιν εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον, δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν· δὲν ἔχω λοιπὸν ἐγὼ ἐξουσίαν νὰ κάμω ἡμερησίαν διάταξιν, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται· θὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§56ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω...

§58ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ, δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς νὰ συντάξητε ἡμερησίαν διάταξιν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίστροφον· οἱ μὴ παραδεχόμενοι νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μοναστηριώτου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Παρεδέχθη λοιπὸν νὰ σημειωθῇ.

§60ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἰς τὸ Προεδρεῖον ὑπάρχει νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἵνα ἡ ἐπαρχία τῆς Ὀλυμπίας ὑπαχθῇ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Ἠλείας, συζητηθὲν δὶς εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον· παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§61ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ζητήσῃ (θόρυβος).

§62ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐναντιοῦμαι εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἠλείας κ. Πετραλιᾶς, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους.

§63ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶναι νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐναντιοῦμαι εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κάμνετε τώρα. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἰδέαν, κύριοι, πᾶσα σύνοδος τῆς Βουλῆς εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὴν ἄλλην, καὶ ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ἐντὸς μιᾶς συνόδου, πρέπει κατὰ κανόνα νὰ ὑποβάλλωνται καὶ ἐντὸς αὐτῆς καὶ νὰ διατρέχωσιν ὅλην τὴν διαδικασίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κανονισμὸς ὑποβάλλει τὰ νομοσχέδια καὶ τὰς προτάσεις. Τοῦτο δὲ εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ τὸ ἐννοήσῃ τις, ἀρκεῖ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ βουλευταί, ἐπειδὴ μετὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης συνόδου ἀπέρχονται εἰς τὰς ἐπαρχίας των, δὲν ἠμποροῦν νὰ φυλάττουν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὰς προηγουμένας συνόδους. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη τὰ νομοσχέδια νὰ τυπώνωνται ἐκ νέου καὶ νὰ διανέμωνται εἰς τοὺς βουλευτὰς διὰ νὰ τὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἐκτὸς τούτου οὐσιῶδες διὰ τὴν συζήτησιν πάσης προτάσεως εἶναι καὶ ἡ ἐξέτασις, ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς· ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ μεταβάλλονται κατὰ πᾶσαν σύνοδον καὶ ἑπομένως ὅ,τι μία ἐπιτροπὴ μιᾶς συνόδου ἐθεώρησεν ὡς ὀρθὸν, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἑπομένης ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ θεωρήσῃ ὡς τοιοῦτον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κατὰ κανόνα δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπαναφέρωνται τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἐκκρεμῆ ἐντὸς μιᾶς συνόδου, εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον ὅπως ἔχουν. Μολαταῦτα, κύριοι, ὁ κανονισμὸς παραδέχεται κατ’ ἐξαίρεσιν ὅτι ὁσάκις πρόκειται περί τινος προτάσεως ἢ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι κατεπεῖγον, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ ὅπως συζητηθῇ ἐντὸς τῆς ἑπομένης συνόδου, ἀρχομένης τῆς συζητήσεως ἀπὸ τῆς στάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔμεινε κατὰ τὴν προηγουμένην. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ πρώην ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Βάρβογλης ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνεμιγνύοντο σπουδαῖα ἀντικείμενα καὶ ἐζητήθησαν πολλὰ ἔγγραφα. Ὁ διάδοχος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης οὔτε τὰ ἔγγραφα παρουσίασεν, οὔτε ἐζήτησε νὰ τὸ συζητήσωμεν ποτέ· ἐν τῷ μέσῳ θορύβου καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπανειλημμένων συγκρούσεων ἔφθασε νὰ συζητηθῇ, ὄχι νὰ συζητηθῇ, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωσθῇ πρώτην καὶ δευτέραν φορὰν καὶ ἔμεινεν ἐκκρεμὲς διὰ τὴν τρίτην. Ἐὰν τῷ ὄντι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔγεινε μὲ τὴν ἀπαιτουμένην σκέψιν καὶ θέλῃ ἡ κυβέρνησις νὰ ὑπάγῃ ἐμπρὸς καὶ ἐπιμένῃ νὰ τὸ θεωρῇ κατεπεῖγον, ἐγὼ δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν· φθάνει μόνον νὰ παρουσιασθῇ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς τὸ θεωρεῖ κατεπεῖγον καὶ νὰ ζητήσῃ ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἀπὸ τῆς στάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔμεινε κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον. Ἄλλως φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς σιωπᾷ, ἐάν τις τῶν κ. κ. βουλευτῶν θέλῃ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ τὸ εἰσαγάγῃ ἐκ νέου καὶ ὡς ἰδίαν πρότασιν εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον, ἡ δὲ πρότασίς του αὐτὴ πρέπει νὰ διέλθῃ ὅλην τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κανονισμὸς διαγράφει.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, πρόκειται νὰ σχηματίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων; Τοῦτο εἶναι ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ. Ἤρχισεν ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν διὰ νὰ κανονίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; εἶναι ἄδικον τοῦτο.

§66ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐνδιαφέρεται δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ὀλυμπίας ἀπέχει ἀπὸ τὸ πρωτοδικεῖον τῶν Καλαμῶν....

§67ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἐρχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τότε, κύριε πρόεδρε.

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γίνεται, κ. πρόεδρε, ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§69ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ νομοσχέδια, ἔχει καὶ ὁ βουλευτὴς δικαίωμα νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ. Εἶναι, κύριοι, τρίτη συζήτησις· ὅλα τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἔκαμαν πρότασιν, ὅτι δὲν θέλουν νὰ ὑπάγωνται εἰς τὰς Καλάμας.

§70ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τῆς οὐσίας, κ. πρόεδρε.

§71ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ᾖναι προτιμητέα ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἢ ὄχι.

§72ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρετε νέαν πρότασιν.

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁ πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§74Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ζητῶ τὴν κατάργησιν τῶν 3 πρωτοδικείων (θόρυβος).

§75Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. πρόεδρε, πρέπει νὰ καλέσητε τὴν Βουλὴν εἰς τὴν τάξιν, εἰς τὴν συζήτησιν.

§76ΖΕΡΒΑΣ. Κ. πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσητε τὰ κατεπείγοντα νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτὰ νὰ μείνουν κατόπιν ὅλα (θόρυβος).

§77ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ τὸ ζητήσῃ.

§78ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζητῶ ἐγώ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεων ὅλαι αἱ προτάσεις ἠμποροῦν νὰ καταταχθοῦν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§80ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τί προτιμῶνται αἱ ἄλλαι προτάσεις, κ. πρόεδρε; νὰ σημειωθῇ καὶ ἡ ἰδική μας. Ζητήσατε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν θέλῃ τὴν πρότασίν μας.

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φέρετέ την εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως.

§82ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν λοιπὸν, κ. πρόεδρε.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν.

§84ΦΙΛΗΜΩΝ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ, δύω λέξεις. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ ἀνεξαρτήτως τῆς οὐσίας, ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔκαμε διάκρισιν μεταξὺ οὐσιωδῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγάλην βαρύτητα, κατεπειγόντων καὶ μή. Ὁ κανονισμὸς εἶναι αὐτός· «Τὰ νομοθετικὰ ἔργα, τὰ ἀρξάμενα καὶ διακοπέντα κτλ.» Ἐὰν ἔμειναν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐκ νέου πρότασις.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀπαγορεύει, κύριοι, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἐπιβάλλει (θόρυβος).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Ἠλείας, ὅπως ἔμεινεν εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)· ἀπεῤῥίφθη. — Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· ποῖος ἔχει τὸν λόγον;

§87ΔΑΓΡΕΣ. Κ. πρόεδρε, ἔχω μίαν πρότασιν (τὴν καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθη, κύριοι, μία τροπολογία ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νόμου, ἥτις θὰ ἀναγνωσθῇ.

§89ΔΑΓΡΕΣ. Δόσατέ μοι νὰ τὴν ἀναγνώσω ἐγὼ ὁ ἴδιος.—Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς κάμω λόγον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων ἐλαιῶν. Ἐπίστευα καὶ πιστεύω ἀκόμη, ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ κάμω πρότασιν, διότι ὁ νόμος, ὅπως καθαρίζομεν διὰ τῆς προτάσεώς μας, τὸ αὐτὸ λέγει· ἀλλὰ πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων φέρομεν τὴν πρότασιν αὐτὴν οἱ βουλευταὶ Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, § βʹ. Δικαίωμα ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων ἐλαιῶν ὁρίζεται εἰς εἶδος 10%. Ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχουν ἐλαιοτριβεῖα, τρία λεπτὰ ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς ἐλαιῶν. Ἐπὶ τοῦ § δʹ. Εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἐξ ἰδιοκτήτων συκοδένδρων παραγομένων σύκων Καλαμῶν, Μεσσήνης καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς λαμβάνει ὁ ἴδιος ἰδιοκτήτης μέρος ἀντὶ τοῦ δημάρχου ἢ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἔφορος δὲν ἐκτιμήσει ἑνὸς ἰδιοκτήτου ἢ κοινότητος ὁλοκλήρου συκόδενδρα, ὁ εἰρηνοδίκης τῆς περιφερείας ὑποχρεοῦται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτίμησιν, τῇ αἰτήσει τοῦ ἀδικουμένου, προσλαμβάνων ἀντὶ τοῦ Ἐφόρου ἕνα εἰδήμονα, ὃν ὁρκίζει κατὰ τὸν νόμον καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἀποζημίωσιν προκαταβολικῶς πληρόνει ὁ αἰτήσας τὴν ἐκτίμησιν ἰδιοκτήτης, ὁρίζει δὲ καὶ ὁ ἰδιοκτήτης ἀντιπρόσωπόν του. Τὸ οὕτω συνταχθησόμενον πρωτόκολλον ὑποβάλλεται εἰς τὸν Ἔφορον, ὅστις ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ αὐτὸ, ἢ νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ, κοινοποιῶν τοῦτο πρὸς τὸν διαφερόμενον. Ἡ ἄδικος ἀπόῤῥιψις τούτου ἐπιβαρύνει αὐτὸν καὶ δίδει δικαίωμα ἀποζημιώσεως εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Οἱ βουλευταὶ Ἰω. Α. Φλέσσας, Κ. Δαγρὲς, Κ. Λυμπερόπουλος, Π. Μαυρομιχάλης, Α. Νικολαΐδης.»

§90ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Σήμερον ἀρχίζει ἡ συζήτησις τοῦ φορολογικοῦ νόμου· ἂν ἀναβληθῇ, ἂς ὑπάγῃ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. (Ἀναγινώσκεται).

§95Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω πρῶτον περὶ τίνος πρόκειται.

§97Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Τότε ἠμπορῶ νὰ τραβηχθῶ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προτείνων τὴν τροπολογίαν αὐτὴν θέλει νὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὸν νόμον τῶν συντάξεων αἱ λέξεις «ἐν ὑπηρεσίᾳ»· δηλ. καὶ αἱ χῆραι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀποθάνει ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἔχουν 15 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, δύνανται νὰ λάβωσι σύνταξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία· ἀφαιρεῖ τὰς λέξεις «ἐν ὑπηρεσίᾳ»· εἴτε ἀπέθανον ἐν ὑπηρεσίᾳ, εἴτε ἐκτὸς ὑπηρεσίας, δύνανται νὰ λάβωσιν, ἅμα ἔχουν 15 ἐτῶν ὑπηρεσίαν. Δὲν εἶναι τοῦτο κ. Πετιμεζᾶ;

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, ὄχι· τώρα θὰ τὴν ἀναπτύξω.

§100Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ζητῶ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, κ. πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. — Κύριοι, πᾶσα ἐργασία, ἡ ὁποία γίνεται παρὰ τὸν κανονισμὸν, ὀνομάζεται παράτυπος, καθὼς καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς πᾶσα παρὰ τὸν κανονισμὸν γενομένη ἐνέργεια ὀνομάζεται καλπονόθευσις. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον βλέπω πρώτην φορὰν σήμερον, διότι οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε τίποτε, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ κανονισμοῦ. Ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, κύριοι. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι εὐεργετικός· ὅταν ἐγένετο ὁ εὐεργετικὸς νόμος, μεταξὺ τῶν ἐναντιουμένων εἰς αὐτὸν τὸν εὐεργετικὸν νόμον ἦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀντάρτης Κ. Κουμουνδοῦρος.

§101ΤΙΝΕΣ. Ἀντάρτης;

§102Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Δηλ. ἀντάρτης, ἀμνηστευθεὶς σήμερον. Ἐπίτηδες τὸ εἶπον τὸ ἀντάρτης. — Ἦτο λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος ἀντάρτης κ. Κουμουνδοῦρος. Τῷ εἶπα· διὰ τί εἶσαι ἐναντίος εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμον αὐτόν; — Μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι πόσοι ἔχουν δίκαιον νὰ λάβουν, καὶ πόσα ὠφελοῦνται ἀπ’ αὐτόν; 50, 100, 200 δραχμὰς ἕκαστος· τοῖς δίδω ἀπὸ 400, ἀλλὰ μὴ ψηφίσετε αὐτὸν τὸν νόμον. Ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι ἐπὶ Ὄθωνος ἔκαμε 4 ἔτη κατὰ σειρὰν ὑπουργός· ἠγέρθησαν τόσαι ἀπαιτήσεις, ὥστε τὸ δημόσιον ἐτιμωρήθη σφόδρα. Αὐτὸ παρατηρῶ εἰς τὸν εὐεργετικὸν αὐτὸν νόμον, καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω ἀφοῦ προσθέσω μίαν τροπολογίαν. Ὁ εὐεργετικὸς νόμος λέγει· (ἀναγινώσκει στραφεὶς πρὸς τὸ προεδρεῖον). «Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανά....» Pardon διότι κυττάζω ἔτσι· δὲν βλέπω· θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπαρχίαν Γορτυνίας νὰ μὴ ἐκλέγῃ ἄλλοτε στραβοὺς, ἀλλ’ ἐξύπνους καὶ μὲ αἱ ἀνοικτὰ μάτια. Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ μὲ μίαν προσθήκην, ὅτι ἀπαιτήσεις τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν δὲν δύνανται νὰ ἀρχίσουν παρὰ ἀπὸ σήμερον· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἀπέθανέ τις εἰς τὰ 1848 καὶ ἔχει 15 ἐτῶν ὑπηρεσίαν καὶ παραδεχθῶμεν αὐτὸν τὸν νόμον, θὰ γεννήσῃ τὴν ἀπαίτησιν ἀπὸ τὰ 48 νὰ λάβουν σύνταξιν, καὶ αὐτὸ γίνεται αἰωνίως. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν, παραδεχομένη τὸ νομοσχέδιον, νὰ παραδεχθῇ ἀπὸ σήμερον ν’ ἀρχίσῃ ὁ νόμος. Αὐτὴν μόνον τὴν παρατήρησιν κάμνω καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω....

§103Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δηλ. αἱ χῆραι ἀπὸ σήμερον νὰ ἀρχίσουν τὴν ὑπηρεσίαν;

§104Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ὅταν ἔλθητε εἰς τὸ βῆμα, νὰ μοῦ ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον. Αἱ χῆραι, τῶν ὁποίων οἱ σύζυγοι ἀπέθανον ἀπὸ τὰ 1848 καὶ θὰ λάβωσι δικαίωμα συντάξεως συνεπείᾳ τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ Νόμου, δύνανται νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὰ 1848 ἀπὸ 50 δραχμὰς τόκους καὶ ἐπιτόκια, καὶ νὰ λάβωσι 50 χιλιάδας δραχμάς. Ἐννοεῖτε λοιπὸν τὴν βλάβην καὶ τὴν ζημίαν τοῦ δημοσίου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἑπομένως νὰ παραδεχθῆτε τὴν τροπολογίαν, ἀφοῦ κάμνομεν εὐεργετικὸν νόμον, δηλ. μίαν εὐεργεσίαν, ἐξαίρεσιν, καὶ εἶναι ἐξαίρεσις ἡ εὐεργεσία, ἐξαίρεσις ἑνὸς ἀνεγνωρισμένου δικαίου. Ἀφοῦ λοιπὸν κάμωμεν αὐτὸν τὸν νόμον, νὰ θέσωμεν «αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ κτλ.» καθὼς λέγει ὁ νόμος «νὰ μὴ ἔχουν ἀπαιτήσεις νὰ λάβουν καὶ ὄπισθεν»· π. χ. μία χήρα, ἥτις ἔχει ἀπὸ τὰ 1848, νὰ λάβῃ ἀπὸ σήμερον. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἔχω.

§105Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κανεὶς νόμος δὲν ἔχει ὀπισθενεργὸν δύναμιν.

§106ΤΙΝΕΣ. Τὸ θέλομεν καθαρὰ ἡμεῖς.

§107ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν χαριεντιζόμενος ἢ σπουδάζων ὁ κ. Κολοκοτρώνης εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ ἀξιότιμος ἀντάρτης κ. Κουμουνδοῦρος.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά.

§109ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἐνόησε νὰ προσβάλῃ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον.

§110Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἐξηγοῦμαι. Εἶπα καὶ ἄλλοτε εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅτι ἐπίτηδες εἶπα τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ἀντάρτην, διότι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἰδέαν μου τὸν κατεδίωξεν ἀδίκως.

§111ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θεωρῶ ἀρκοῦσαν τὴν ἀπάντησιν· παραιτοῦμαι αὐτοῦ. Ἔρχομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, διότι ὡς ἀποτέλεσμα ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ ἔχῃ τὴν αὔξησιν δαπάνης· καὶ ἠξεύρετε ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπὸ μέρους βουλευτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐδύνατο νὰ γίνῃ καὶ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τοιαύτη πρότασις, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ὑπουργοῦ. Προτείνω ἑπομένως τὴν ἀναβολήν.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§113ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, φαίνεται ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, ἥτις εἶχεν ὑποτεθῆ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὡς ψηφισθεῖσα, προωρίσθη ν’ ἀκούσῃ πολλὰ περίεργα, πολλὰ παράξενα. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ πρότασις αὕτη οὐδὲν προνόμιον ἔρχεται νὰ ἐγκαταστήσῃ· ἔρχεται μόνον νὰ ἐπανορθώσῃ ἓν ἀδίκημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ πεισθεῖσα, εἰς τρεῖς κατὰ συνέχειαν συζητήσεις ἐψήφισεν ὁμοφώνως τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος αὐτοῦ.

§114ΤΙΝΕΣ. Τὴν νύκτα.

§115Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἦλθε κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἦλθε διότι σεῖς οἱ βουλευταὶ ἀπεφασίσατε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἡ Βουλὴ τοιαῦτα δικαιώματα τὰ ἔχει. Διατί δὲν διῆλθε τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ; διότι, ὡς παρετήρησα, κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔλειπε μόνον μία διατύπωσις ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ σεῖς πάντες εἴπατε, ἂς ὑποβληθῇ ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν διατύπωσιν, ἥτις ἔλειπεν. Οὔτε λοιπὸν ἐπροτιμήθη χάριν προσώπων, καθὼς εὐηρεστήθησάν τινες νὰ εἴπουν, οὔτε δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ ἐπροτιμήθη διότι ἡ Βουλὴ συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν της ἠθέλησε νὰ τὴν διατυπώσῃ καλλίτερον, διότι κατὰ λάθος εἶχε γίνει σφάλμα εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν. Τινὲς τῶν προαγορευσάντων ἴσως δὲν ἔλαβον μέρος ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ἴσως δὲν ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπόχρεως ἑκάστοτε, ὅταν θ’ ἀποφασίζῃ τι, νὰ ἐρευνᾷ εἰς τὰς ἕδρας τῆς Βουλῆς μήπως λείπῃ κἀνεὶς βουλευτής, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ λάβῃ γνῶσιν; Ὅστις θέλει νὰ ᾖναι ἐνήμερος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του ὡς πρέπει, ἂς κάθηται εἰς τὴν ἕδραν διὰ νὰ ἀκούῃ ὅσα ἀποφασίζει ἡ Βουλή. Βουλευταὶ οἱ μὴ ἐκτελοῦντες τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν ἔχουν δίκαιον νὰ αἰτιῶνται ἄλλων, ἂς αἰτιῶνται τὸν ἑαυτόν των. Καὶ χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ τὸ σπουδαιότατον νομοσχέδιον χωρὶς νὰ διέλθῃ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ· ἐὰν λοιπὸν ἔλειπον βουλευταί, ἠμποροῦν νὰ εἴπουν, ἄ! αὐτὸ εἶναι, δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ τὸ ὀνομάσω, διότι δὲν ἤμην παρών; Τοιαῦτα πράγματα δὲν ἔπρεπε νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπὸ σπουδαίους ἀγορεύοντας. Κύριοι βουλευταί, τὴν πρότασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἡ Βουλὴ τρὶς κατὰ σειρὰν παρεδέχθη. Ἰδοὺ δὲ εἰς τὶ συνίσταται ἡ πρότασις αὕτη, τὴν ὁποίαν ὁμοφώνως, εἶπον, παρεδέχθη ἡ Βουλή, διότι καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ συμπολίτευσις καὶ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἀνεγνώρισαν τὸ δίκαιον. Ὁ νόμος αὐτὸς λέγει· (ἀναγινώσκει αὐτόν.) Τουτέστι, κύριοι, ὅσοι ἄνθρωποι εἶναι ἐν ὑπηρεσίᾳ καὶ ἔχουν 14 ἐτῶν καὶ ἑπτὰ μηνῶν ὑπηρεσίαν καὶ τύχῃ ν’ ἀποθάνουν, κατὰ τὸν νόμον ἔχουν δικαίωμα αἱ σύζυγοι αὐτῶν εἰς μίαν σύνταξιν· οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι ὅμως, ἐὰν ἔχουν 19 ἐτῶν καὶ 6 μηνῶν ὑπηρεσίαν καὶ τύχῃ νὰ παυθοῦν εἴτε ἀπὸ δυσμένειαν, εἴτε ἀπὸ ἀσθένειαν, εἴτε ἀπὸ μίαν δυστυχίαν οἱανδήποτε, νὰ μὴ ἔχουν αἱ σύζυγοι αὐτῶν, ἐὰν ἀποθάνωσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἓν δικαίωμα, εἶναι τοῦτο, σᾶς ἐρωτῶ, δίκαιον; Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ ᾖναι ἐν ὑπηρεσίᾳ ν’ ἀπολαμβάνῃ τὰ πλεονεκτήματα τῆς ὑπηρεσίας, ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, ν’ ἀφίνῃ καὶ δικαιώματα εἰς τὴν σύζυγόν του μὲ 14 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησε 19 χρόνους καὶ 6 μῆνας, ἐὰν ἀποθάνῃ, διότι τὸν ἔπαυσεν εἷς ὑπουργός, ἡ σύζυγος νὰ χάνῃ ὅλα τὰ δικαιώματα; Μὴ συγχέῃ κἀνεὶς τὴν ἰδέαν τῆς ἄλλης διατάξεως τοῦ νόμου διὰ τοὺς ἕνεκα τῆς ὑπηρεσίας ἀποβιώσαντας, διότι αὐτοὶ καὶ μιᾶς μόνης ἡμέρας ὑπηρεσίαν ἐὰν ἔχουν, ἔχουν δικαίωμα συντάξεως. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις διέταξεν ἕνα ταμίαν ἢ ἕνα ἔφορον νὰ κάμῃ μίαν περιοδείαν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἀπέθανεν· ἡ χήρα του ἔχει δικαίωμα συντάξεως, ὅσων ἡμερῶν ὑπηρεσίαν καὶ ἂν ἔχῃ ὁ σύζυγός της. Μὴ συγχίζετε λοιπὸν αὐτὴν τὴν περίπτωσιν μὲ τὴν προκειμένην, διότι εἶναι ἄλλη διάταξις. Βλέπετε λοιπὸν πόσον εἶναι δικαία ἡ πρότασις αὕτη, καὶ τὴν κατεστήσατε σεῖς ἔτι μᾶλλον δικαίαν διὰ τῆς ὁμοφώνου ψήφου τῆς Βουλῆς· οὐδεὶς ἀντέλεξε. Σήμερον νομίζω ἄπορον πῶς οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι παρεδέχθησαν ἓν πρᾶγμα, ἐγείρουσιν ἔνστασιν. Τί θέλουσιν νὰ εἴπωσιν ἐγείροντες τὴν ἔνστασιν ὅτι τότε δὲν ἠννόησαν καὶ ἐψήφισαν χωρὶς νὰ ἀντιλέξωσιν, ἢ ἤδη δὲν εἶναι σύμφωνοι μὲ τὸν ἑαυτόν των;

§116Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε βουλευτὰ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν· πόθεν θέλουν πληρόνεσθαι αὐταὶ αἱ συντάξεις;

§117Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁπόθεν πληρόνονται καὶ αἱ ἄλλαι· δὲν τὸ γνωρίζετε; εἶναι ἰδιαίτερον ταμεῖον.

§118ΔΟΣΙΟΣ. Καὶ τὸ ὁποῖον ἐναυάγησεν ἤδη.

§119Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Δόσιε, ἐὰν τὰ ταμεῖα αὐτὰ ναυαγήσουν, περὶ αὐτοῦ θὰ ληφθῇ φροντίς. Δὲν θὰ εἰπῇ ὅτι, ἐὰν τὸ ταμεῖον σήμερον δὲν ᾖναι τόσον εὔπορον, πρέπει τοῦ λόγου σου νὰ πέρνῃς, ὁ ὁποῖος ἔχεις ὀλιγώτερον δίκαιον ἀπὸ ἐμὲ, καὶ ἐγὼ ὄχι. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι δίκαιον, κάμετέ το· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ δίκαιον πρέπει ν’ ἀποδοθῇ κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ δικαίου· ἑπομένως, κύριε Δόσιε, συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι σεῖς ὁ ἴδιος καὶ ἄλλοτε σᾶς ἤκουσα νὰ εἰπῆτε, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι δικαία· τὸ λέγω πρὸς τιμήν σας. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται παρὰ νὰ ἐπανορθώσητε ἁπλῶς μίαν ἀδικίαν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ καὶ ταύτην τὴν φορὰν καθὼς ἀπεφάσισε καὶ τὴν ἄλλην, διότι καὶ τότε ἐπείσθη περὶ τοῦ δικαίου καὶ ἤδη δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ πεισθῇ, διότι ὁ νόμος εἶναι δεδικασμένος καὶ δὲν ἔχει νὰ προστεθῇ τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἐπιγραφὴ «ἄρθρον μοναδικόν».

§120ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Res judicata (δεδικασμένον).

§121Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔτσι νομίζω ἐγώ· δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον τοῦτον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν εἰσαγωγὴν ἐγὼ ὡρμήθην ἀπὸ διαφόρους παρακλήσεις πολλῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν.

§122ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι μίαν ἐρώτησιν· διατί ἀποβιωσόντων καὶ ὄχι ἀποβιωσάντων;

§123Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διότι δὲν δίδει ὀπισθοδρομικὴν δύναμιν.

§124ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὰ αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποβιωσάντων εἶναι δίκαιον νὰ μὴ λάβουν;

§125Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἀντιγεγραμμένον ἀπὸ τὸν παλαιὸν νόμον καὶ προσετέθη μόνον τὸ ἐν ὑπηρεσίᾳ.

§126ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνος ὁ νόμος δὲν εἶχε προηγουμένας συνταξιούχους, οὗτος ἔχει. Ἐὰν θέλετε τὸ ἀπολύτως δίκαιον, πρέπει νὰ θέσητε ἀποβιωσάντων.

§127Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ, ἀποβιωσάντων.

§128ΣΕΡΒΟΣ. Ὄχι, κύριε Πετιμεζᾶ, καταστρέφετε τὸν νόμον αὐτὸν τότε.

§129Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου εἶναι, ὅσοι ἄνθρωποι ἀπέθανον μὴ ὑπάρχοντες ἐν ὑπηρεσίᾳ, ὑπηρέτησαν δὲ πρὶν 15 ἔτη, νὰ ἔχουν αἱ χῆραι αὐτῶν τὸ δικαίωμα συντάξεως, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἔχει, ἐὰν οἱ σύζυγοι αὐτῶν ἀπέθνησκον ἐν ὑπηρεσίᾳ, καὶ παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ καθαρῶς. Αὐτὸ ἐγὼ ἐννοῶ καὶ ὁ νόμος ἐννοεῖ τὸ αὐτό· ὅσοι ἀπεκλείσθησαν διὰ τῆς διατάξεως ἐν ὑπηρεσίᾳ νὰ ἀναλάβουν τὸ δικαίωμά των, διαγραφομένης αὐτῶν τῶν λέξεων. Κύριοι βουλευταί, ὀλίγας λέξεις θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κύριον Ζέρβαν· ἐγὼ δὲν δέχομαι τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέδωκεν ὁ Ζέρβας, ὅτι ἦλθον νὰ ὑποστηρίξω κηφῆνας, οὔτε δύναμαι νὰ ὀνομάσω ποτὲ κηφῆνας τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι συνταξιοῦχοι, διότι, ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, οἱ ὀλίγοι ἀγωνισταὶ, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς ἐπέζησαν, ἔμελλον νὰ ὀνομασθοῦν κατὰ τὰς τελευταίας στιγμὰς τῆς ζωῆς των κηφῆνες. Ἐγὼ πιστεύω, ὁ κύριος Ζέρβας δὲν τὸ εἶπε διὰ νὰ ἐγγίσῃ κανένα· ἴσως ἀνεφέρετο μόνον εἰς ἐμὲ καὶ κατὰ καθῆκον λέγω ὅτι δὲν δέχομαι αὐτὴν τὴν μομφήν· δὲν ὑποστηρίζω κηφῆνας, ἀλλὰ δικαιώματα κατὰ τὴν συνείδησίν μου, καὶ ἂν μὲν καλῶς πράττω, τὸ χρέος μου κάμνω, ἄλλως, ἂς μὲ διορθώσουν ἄλλοι. Διὰ ταῦτα λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ παραδεχθῆτε εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἄλλως, ἡ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει.

§130ΖΕΡΒΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο τι κατεπεῖγον, νὰ προηγηθῇ καὶ ἔπειτα νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν, διότι ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἐκτεταμένως καὶ εἶναι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσουν, καὶ ἴσως καὶ αὐτὴ ἡ συζήτησις κρατήσῃ ἕως τὰ μεσάνυκτα.

§131ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μὰ κάμετε ὀλίγον σύντομα.

§132ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ περὶ συντάξεως ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων· δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν ὑλικὴν ζημίαν τοῦ ἔθνους, ἀποβλέπει καὶ εἰς τὸ ἠθικὸν τοῦ ἔθνους, διότι χωρὶς νὰ ὑπάρχουν τοιοῦτοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας ἀπολαβῆς προβλέπουν καὶ μέλλουσαν ἀπολαβὴν, ἐὰν προστεθοῦν καὶ ἄλλα δικαιώματα, τότε, ἐὰν ἕως τώρα μὲ τὰ σπαθιὰ ἔπερνον τὰς θέσεις ὁ εἷς ἀπὸ τὸν ἄλλον, ἀπὸ τώρα μὲ τὰ πυροβόλα θὰ τὰς διεκδικήσουν· λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι οὐσιῶδες τὸ ἀντικείμενον καὶ χρῄζει μεγάλης προσοχῆς καὶ μεγάλης ἀναπτύξεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν, καθόσον γνωρίζω κάλλιστα, ὅτι ὑπάρχουν ἄλλα γεγονότα σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν μέτρα σύντονα, κατεπείγοντα. Λοιπὸν ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ἡ διάρκεια τῆς συζητήσεως ἐμποδίζει ἄλλα τινὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐπισπεύδονται, τότε νὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν καὶ νὰ λάβω τὸν λόγον ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ μετὰ τὰ κατεπείγοντα. Τὸ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ μὴ εἰπῆτε κατόπιν, ὅτι θ’ ἀργήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν, καθόσον μάλιστα γνωρίζω ὅτι εἶναι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσωσι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§133ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συζήτησε ὅ,τι ἔχεις νὰ εἰπῇς διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὁ κ. Ζέρβας προτείνει τὴν ἀναβολήν.

§135ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἔχῃ ζητήματα διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν, αὐτὴ εἶναι ἁρμοδία· ὁμιλήσατε νὰ τελειώσωμεν.

§136ΖΕΡΒΑΣ. Ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε, τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§137ΛΕΩΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἕως πότε ν’ ἀναβληθῇ;

§138ΖΕΡΒΑΣ. Ἕως ὅτου δὲν ὑπάρχουν πλέον κατεπείγοντα.

§139ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε, τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ξεγλυτώσωμεν ἀπὸ αὐτὸ τὸ βάσανον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέρβας προτείνει τὴν ἀναβολὴν τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως μέχρις οὗ ἀποπερατωθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§141ΔΟΣΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις. Εἴδετε πόση συζήτησις ἔγεινεν ἐπὶ τῆς ἀναβληθείσης προτάσεως· ἡ συζήτησις αὕτη ἔγεινε διότι δὲν ὑπάρχει ποτὲ ἡμερησία διάταξις ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν διὰ νὰ γνωρίζωμεν τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσως. Ἐξωδίκως ὅμως πληροφοροῦμαι, ὅτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὑπάρχει νομοσχέδιον περὶ ἀγορᾶς τῆς οἰκίας τοῦ κυρίου Χατζῆ Πέτρου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ζητῶ νὰ ὑποβληθῶσι δύω ἔγγραφα· πρῶτον, ἡ γνωμοδότησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε μία ἐπιτροπὴ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, συνισταμένη ἐκ τῶν κυρίων Κορωναίου, Βαρουξάκη καὶ Μελετοπούλου, νομίζω, περὶ τοῦ καταλλήλου διαφόρων οἰκιῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ ἐκλέξῃ τὸ ὑπουργεῖον διὰ κατάστημα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν· καὶ δεύτερον, νὰ ὑποβληθῇ τὸ προσωρινὸν συμφωνητικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου κατέχουν τὴν οἰκίαν.

§142ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον συμβόλαιον.

§143ΔΟΣΙΟΣ. Μάλιστα, ὑπάρχει.

§144ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐνθυμηθῆτε, κύριε πρόεδρε, ὅτι διεκόψαμεν τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διεκόπη μόνον ἡ τρίτη συζήτησις περὶ ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν· ὅλα τὰ ἄλλα ἐσυζητήθησαν εἰς δευτέραν συζήτησιν. Τώρα ἐπανερχόμεθα εἰς ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς δευτέραν συζήτησιν, καὶ ἀφοῦ αὐτὰ συζητηθῶσι, τότε ἐρχόμεθα εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τρίτην. Εἶναι λοιπὸν τὸ χθὲς συζητηθὲν περὶ τῆς πιστώσεως τῶν 100,000,000. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου παρουσιάσθησαν δύω τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνώσθησαν προτήτερα, ἀλλὰ θὰ ἀναγνωσθῶσι καὶ ἐκ νέου.

§146ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν προσθέσατε καὶ τὸ περὶ ποτίσματος τοῦ Ἀχελώου.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα προτήτερα.

§148ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὰ εἶναι ἀπὸ τὸν Ἰούλιον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ κάμωμεν; Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων καὶ αἱ τροπολογίαι τῶν κυρίων Δοσίου καὶ Ἡλιοπούλου.

§150Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπεσχέθην, κύριοι, χθὲς, ὅτι θέλω ζητήσει ἐξηγήσεις τινὰς παρὰ τῆς κυβερνήσεως, συζητουμένου τοῦ ἐκτάκτου νόμου, τὸν ὁποῖον μᾶς ὑπέβαλεν. Ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς λόγος ἐμεσολάβησεν, ὥστε τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην ν’ ἀποσύρω, διὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ ἐκπληρώσω αὐτὴν προθύμως. Βεβαίως, κύριοι, αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας θέλω προκαλέσει, δὲν ἔχουσι κἀνένα σκοπὸν οὔτε φατριασμοῦ, οὔτε κομματισμοῦ. Φρονῶ, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αὗται θεωροῦνται παρὰ πάντων ἀναγκαῖαι καὶ ὅτι τὸ σύνολον τοῦ ἔθνους ἐπιθυμεῖ, εἰσερχόμενον εἰς τὸ νέον στάδιον τὸ ὅλως ἔκτακτον εἰς τὸ ὁποῖον προκαλεῖται, ἐπιθυμεῖ νὰ φωτισθῇ προηγουμένως, ἐὰν ὄχι καθ’ ὁλοκληρίαν, τοὐλάχιστον καθόσον ἄνευ βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων δύναται νὰ φωτισθῇ. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε παραλείψει σπουδαῖον αὑτῆς καθῆκον, ἐὰν, χορηγοῦσα τὰ μέσα, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις θέλει προβῆ εἰς τὸ νέον τοῦτο στάδιον ὁδηγοῦσα κατόπιν τὸ ἔθνος, ἤθελεν ἀφήσει νὰ ὑπάρχῃ τὸ παχὺ σκότος, τὸ ὁποῖον ἄνευ ἐξηγήσεων θέλει ὑφίστασθαι. Ὑπάρχουν, κύριοι, ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ εὐθύνη αὐτῆς δὲν ἀρκοῦν· καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἐννοεῖται ὅμως συγχρόνως, ὅτι οἱ προκαλοῦντες ἐξηγήσεις, καὶ τὸ λέγω κατὰ πρῶτον δι’ ἐμαυτὸν, ἑπομένως τὸ λέγω καὶ διὰ πάντα ἄλλον, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν περὶ τίνος πρόκειται, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου θέτει τινὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ὑπερπηδήσωμεν. Ὁ νόμος, κύριοι, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε, περιέχει μέτρα, τὰ ὁποῖα προϋποθέτουσι πόλεμον. Ἀνεζήτησα μετὰ πολλῆς προσοχῆς νὰ εὕρω τὸν πόλεμον, καὶ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι εὑρέθην εἰς μεγάλους δισταγμούς. Γνωρίζετε, ὅτι, ἐνῶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, ἡ Εὐρώπη οὐδεμίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἔδειξε συμπάθειαν, καὶ ὄχι μόνον διὰ τῆς ἀδιαφορίας της, ἀλλὰ καὶ διὰ πράξεών της μᾶλλον ἐβοήθει τὸν ἐχθρὸν, περὶ τὰ τέλη τοῦ ἀγῶνος τὸ πνεῦμα τῆς Εὐρώπης μετεβλήθη καὶ ἐπὶ τέλους κατήντησεν αὐτὴ ἡ ἰδία Εὐρώπη νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅταν μετὰ τὴν περαίωσιν τοῦ ἀγῶνος ἔῤῥιψεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἔργων αὑτῆς, εἶδεν ὅτι ἐξ αὐτῶν ἐξῆλθεν εἷς ἀσθενὴς καὶ ἓν νήπιον. Ἦτο φυσικὸν ἑπομένως νὰ λάβῃ ἔκτακτά τινα μέτρα ἀσυνήθη· καὶ ὑπὲρ μὲν τῆς Τουρκίας συνωμολόγησε τὴν ἀκεραιότητα, τῆς δὲ Ἑλλάδος ἐγγυήθη τὴν ὕπαρξιν. Ἀναζητῶν τὸν πόλεμον, κύριοι, σταματῶ ἐνώπιον τοῦ γεγονότος τούτου· καὶ ἐδῶ ἔχω ἀνάγκην μιᾶς ἐξηγήσεως. Τὰ μέτρα, ἐπαναλαμβάνω, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, προϋποθέτουσι τὸν πόλεμον μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος· ἀλλ’ ὁ πόλεμος οὗτος, κατὰ τὰς διεθνεῖς συνθήκας, εἶναι ἀπηγορευμένος, διότι καὶ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἀκεραιότης καὶ τῆς Τουρκίας εἶναι ὑπὸ ἐγγύησιν, ἐνῷ αἱ τύχαι τοῦ πολέμου εἶναι μὲν ἄγνωστοι, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἀκεραιότητα προσβάλλουν. Ἐρωτῶ λοιπὸν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ὁ πόλεμος οὗτος μεταξὺ τῶν δύω ἐπικρατειῶν, ὑπαρχούσης τῆς ἀκεραιότητος; Δὲν εὑρίσκω, εἰμὴ δύω μόνον περιστάσεις.—Ἡ μία περίστασις εἶναι, καθ’ ἣν αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι συνωμολόγησαν ἀμφότερα, θὰ εὑρεθῶσι πρὸς ἀλλήλας εἰς ῥῆξιν. Ὠνόμασα τὸ πρᾶγμα ῥῆξιν καὶ οὐχὶ διαφωνίαν, διότι ἐπὶ διαφωνίας καὶ μία ἐκ τῶν δυνάμεων τούτων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐμποδίσῃ τὸ πόλεμον, διότι ἡ δύναμις ἐκείνη θέλει στηρίζεσθαι εἰς τὸ δίκαιον, εἰς τὰς συνθήκας· μία δὲ καὶ μόνη ἀρκεῖ νὰ τὸν ἐμποδίσῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ ῥῆξις μεταξὺ τῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι καὶ τὴν ἐγγύησιν ἔδωκαν καὶ τὴν ἀκεραιότητα συνωμολόγησαν, ὅπως ἐπιτραπῇ ὁ πόλεμος μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας.—Δύναται ὅμως ἴσως, κύριοι, ἂν καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ἀπίστευτον, νὰ συμβῇ καὶ ἑτέρα περίπτωσις· δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἓν εἶδος μονομαχίας μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἐπικρατειῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀκεραιότητος· πρέπει νὰ ὑποτεθῇ ὅτι οὐδεμία τῶν δυνάμεων θέλει νὰ ἐμποδίσῃ τὸν πόλεμον, ὅτι πᾶσαι αἱ δυνάμεις ἀδιαφοροῦν, ὅτι ἀφίνουν τὰ δύω ἔθνη νὰ μονομαχήσουν καὶ ἡ Εὐρώπη κατόπιν θέλει ἐμποδίσει πᾶσαν κατάκτησιν τῆς μιᾶς ἐπὶ τῆς ἄλλης. Τὰ μέτρα λοιπὸν, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προβάλλει, προϋποθέτουσι τὸν πόλεμον, καὶ τοῦτον εὑρίσκω ἐμποδισμένον ἀπὸ τὰς διεθνεῖς συμβάσεις, τὰς ἀφορώσας τὴν Τουρκίαν καὶ Ἑλλάδα. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις, πῶς ἡ Κυβέρνησις σκεπτομένη, ὑποθέτει, ὅτι δύναται νὰ συμβῇ πόλεμος μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἐπικρατειῶν, καὶ ἂν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τὴν πρώτην ἢ εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν, ἢ εἰς τρίτην ἄγνωστον εἰς ἐμέ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς δεύτερον θέμα. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι ἐπικράτεια ἑτεροκίνητος. Τὸ γνωριζόμενον ἐξ ὅσων εἴδομεν συμβάντων μεταξὺ αὐτῆς καὶ ἄλλων κρατῶν ἢ λαῶν· τὸ ἐδοκιμάσαμεν καὶ ἡμεῖς αὐτοί. Δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου ἀμφιβολία. Ἀναφέρω ἓν παράδειγμα· πρὸ δύω ἐτῶν μία Ἡγεμονία ἐκ τῶν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν τῆς Τουρκίας διατελουσῶν, ἡ τῆς Ῥουμουνίας, προσέβαλε τὰς συνθήκας καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Τουρκίας. Ἡ Τουρκία οὐδένα πόλεμον ἔχουσα μὲ ἄλλην δύναμιν καὶ οὐδεμίαν ταραχὴν εἰς τὴν ἐπικράτειάν της, ἠδύνατο ἐν ἀκαρεῖ νὰ κατασβέσῃ τὰς τάσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον εἶχον γεννηθῆ. Ἀλλ’ ἡ Τουρκία εἶναι ἑτεροκίνητος· διετάχθη νὰ ἡσυχάσῃ καὶ νὰ μὴ κινηθῇ. Ἡσύχασε καὶ δὲν ἐκινήθη, καὶ τὰ πάντα ἐτελέσθησαν κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν καὶ ἐναντίον τῶν πρωτοκόλλων. Ἀναφέρω ἕτερον παράδειγμα οἰκειότερον. Ὅτε ἤρχισεν ἡ κρητικὴ ἐπανάστασις, ἐπειδὴ ἡ πολιτικὴ, ἡ ὁποία τὴν διεῖπε τῷ 1866, εἶχε φροντίσει νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου πᾶν συμφέρον τῶν πρωτευουσῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι κινοῦν τὴν Τουρκίαν, δὲν ἐπετράπη εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ κινηθῇ, διότι ἡ Τουρκία εἶναι ἑτεροκίνητος· καὶ ἅμα ἔπαυσεν ἡ ἔξωθεν κίνησις, ἡ Τουρκία ἐσταμάτησε καὶ ἠνέχθη ὅλην τὴν ἐλευθερίαν, μετὰ τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συνέδραμε τοὺς ἀδελφούς του. Τότε ἐθεμελιώθησαν ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὴν σήμερον, τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1868, ἔρχεται ἡ Τουρκία νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ καταστρέψῃ. Ἡ Τουρκία λοιπὸν εἶναι ἑτεροκίνητος· ὅθεν ἡ διακοπὴ τῶν σχέσεων ἀντιπροσωπεύει μίαν πολιτικήν. Ἐὰν ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ, ἔχομεν, νομίζω, τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν, ἐναντίον τίνος πολιτικῆς ἀντιτασσόμεθα; Τοῦτο θέλει μᾶς ὁδηγήσει ὅπως εὕρωμεν, ἂν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα μᾶς προτείνονται ᾖναι ἀναγκαῖα, ἂν τὰ μέτρα ᾖναι ἐπαρκῆ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τρίτον θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπισταμένως ἐσκέφθην καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν εὗρον τὸν πόλεμον. Ἡ διακοπὴ τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ἐπέφερε δύω ἀποτελέσματα. Τὸ ἓν εἶναι ὅτι τῆς Τουρκίας ἐλύθησαν αἱ χεῖρες, αἵτινες εἶχον δεθῆ ἀπὸ τοῦ 1866 καὶ ἔμενον δεδεμέναι μέχρις ἐσχάτων. Ἀπέκτησε καὶ αὐτὴ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας ἀπέναντι τῆς Κρήτης. Ἐρωτῶ, ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι, τῆς ἐλευθερίας ταύτης, τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία ματαίως ἠγωνίσθη ἐπὶ 2½ ἔτη καὶ δὲν κατώρθωσε ν’ ἀποκτήσῃ; Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο εἶναι, ἂν ὄχι ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ λίαν πιθανὸν, ὅτι θὰ ἐπιφέρῃ τὴν πτῶσιν τῆς Κρήτης ἕνεκεν ἀσιτίας. Εὑρίσκετε, κύριοι, ἐν τούτοις τὸν πόλεμον; Ἐπεθύμουν ἂν ἦτο δυνατὸν, εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδείξῃ τὴν δύναμιν νὰ ματαιώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο· τὸ καλὸν θέλει εἶσθαι μέγιστον, μεγίστην δὲ τιμὴν θέλει περιποιήσει καὶ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς αὐτήν. Ἀπέχω νὰ ἐξετάσω τὸ πιθανὸν τῆς δυνάμεως ταύτης, λέγω ὅμως, ὅτι ἂν ἡ Τουρκία κατορθώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προανέφερα, ὅπερ πάντες ἀπευχόμεθα, ἡ αἰτία τοῦ πολέμου δι’ αὐτὴν ἐξέλιπεν. Ἡ Τουρκία ὁμολογεῖ σήμερον, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ζήτημα τίθησιν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, εἰμὴ ὅτι ἡ Ἑλλὰς τροφοδοτεῖ, καὶ ἐφοδιάζει τὴν Κρήτην· ἤδη δὲ, ὅτε ἐλύθησαν αἱ χεῖρές της, ἐὰν κατορθώσῃ ἀμφότερα νὰ ἐμποδίσῃ, ὁ σκοπὸς αὐτῆς εἶναι τετελεσμένος. Ἐπῆλθεν ὅμως καὶ δεύτερον ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων. Κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις λυποῦμαι ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εἶναι παρὼν, ἡ διπλωματία ἐσκέφθη περὶ τοῦ ζητήματος καὶ σκέπτεται περὶ αὐτοῦ. Τοῦτο, κύριοι, θεωρῶ λυπηρὸν ἀποτέλεσμα, οὐχὶ διότι προβλέπω τὴν ἔκβασίν του, διότι τοῦτο μόνη ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ γνωρίζῃ, εἶναι δὲ τολμηρὸν οἱ ἄλλοι νὰ προϋποθέτωσιν, ἀλλὰ διότι θεωρῶ δυστύχημα τὰ κεκτημένα δικαιώματα νὰ τίθενται ἐκ νέου ὑπὸ συζήτησιν. Εἶναι δυστύχημα τὸ κεκτημένον δικαίωμα τῆς Κρήτης τοῦ νὰ τροφοδοτῆται καὶ ἐφοδιάζηται ὑπὸ τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν, ἀφοῦ ἐπὶ 2½ ἔτη ἀπήλαυσεν αὐτὸ ὁ κρητικὸς λαὸς, καὶ ἀφοῦ αἱ τροφαὶ τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἐχρησίμευσαν εἰς τὸ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ χύσις αἵματος πολυτίμου. Εἶναι λυπηρὸν, εἶναι λυπηρότατον τὰ δικαιώματα ταῦτα νὰ ἐπανέρχωνται ὑπὸ συζήτησιν. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως νὰ γνωρίζῃ τὴν ἐνδεχομένην ἔκβασιν τῶν διαπραγματεύσεων· ἐδυνάμην ὅμως νὰ ἐξάξω τινὰ συμπεράσματα ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ, ὅτι ἡ ἑτεροκίνητος δύναμις Τουρκία ἔλαβε τὴν ἄδειαν νὰ κινηθῇ. Ἀλλὰ τὸ παραλείπω. Δύναμαι ὅμως νὰ ἐρωτήσω, μετεβλήθησαν αἱ εὐρωπαϊκαὶ διαθέσεις, αἱ ἀπό τινος χρόνου καὶ ἰδίως ἀπὸ τοῦ 67 δηλωθεῖσαι; Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι τὸ κρητικὸν ζήτημα ἔγεινεν ἀντικείμενον σπουδαίων καὶ μακρῶν διαπραγματεύσεων τῶν δυνάμεων· ὅτι ἡ Γαλλία προέβη μέχρι τῆς ἑνώσεως, τὴν ὁποίαν σπουδαίως ὑπεστήριξε παρὰ ταῖς ἄλλαις αὐλαῖς. Γνωρίζετε συγχρόνως, ὅτι ἑτέρα δύναμις οὐ μόνον δὲν ἀπέκρουσε τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ συνέδεσε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου μετὰ τῆς αὐτονομίας τῶν Χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς. Ἐνώπιον τῆς τελευταίας προτάσεως ταύτης ἡ Δύσις ὠπισθοδρόμησεν. Ἐρωτῶ, διατηρεῖ ὁ Βοῤῥᾶς τὰς αὐτὰς ἰδέας ἐπὶ τοῦ κρητικοῦ ζητήματος; Ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ συνδεδεμένον τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης μετὰ τοῦ ζητήματος τῆς αὐτονομίας τῶν Χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς, ἢ δὲν ἐξακολουθεῖ; ἡ δὲ Δύσις ἐξακολουθεῖ ν’ ἀποκρούῃ τὰς προτάσεις τοῦ Βοῤῥᾶ, ἢ μετεῤῥύθμισε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν περὶ αὐτῶν εἶχεν; Αὐτάς, κύριοι, τὰς ἐξηγήσεις ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, προσπαθήσας νὰ καταστήσω αὐτὰς τοιαύτας, ὥστε ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ μέτρον τῆς φρονήσεως νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν, συλλογιζομένη τί ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι ὅση καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἐμπιστοσύνη ἑνὸς κοινοβουλίου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν πρόκειται περὶ ἐπικρατείας ὁποία ἡ Ἑλλὰς, οὐ μόνον ὡς πρὸς τὰς διεθνεῖς αὐτῆς σχέσεις, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν αὐτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν διατελοῦν αἱ δυνάμεις αὐτῆς, δὲν ἠμπορεῖ τὸ κοινοβούλιον νὰ τὴν παρακολουθήσῃ ἀνεξετάστως εἰς τὸν πλέον ἐπικίνδυνον δρόμον, τοῦ ὁποίου τοὺς κινδύνους δὲν ἠδύνατο ἀκριβέστερον νὰ παραστήσῃ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἢ, ὅπως ἔπραξε χθὲς, εἰπὼν πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ἀγὼν, τὸν ὁποῖον ἀναλαμβάνομεν, ἐκθέτει εἰς κίνδυνον τὴν ἀνεξαρτησίαν μας. Ζητῶ δὲ τὴν ἄδειαν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, ἂν νομίζουν, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ περιλαμβάνουν ὅλας αὐτῶν τὰς ἰδέας, νὰ περιορίσουν ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς συζητήσεις, τόσῳ περισσότερον, ὅσῳ μένει καὶ ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νόμου, ἥτις θέλει γίνει αὔριον ἢ μεθαύριον, καὶ θέλομεν λάβει ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν φρονίμως καὶ πατριωτικῶς.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ ὁ κ. Κατσικαπῆς.

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ν’ ἀπαντήσῃ πρῶτον ὁ κύριος ὑπουργός.

§153ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. (Ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος ἵνα ἀγορεύσῃ).

§154ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τί θὰ μᾶς εἰπῇ ὁ κύριος Παραμυθιώτης; (θόρυβος).

§155ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν παρίσταται ἐδῶ ἀνάγκη συζητήσεων.

§156ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ἐγὼ τὸν λόγον.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§158Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ προκειμένη συζήτησις δὲν ἔχετε ἀνάγκην βεβαίως νὰ τὸ μάθετε ἀπὸ ἐμὲ ὅτι εἶναι μία τῶν σπουδαιοτέρων ἐξ ὅσων ἐπελήφθη ποτὲ Βουλὴ, καὶ μάλιστα ἡ Ἑλληνική. Ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἡμῶν, ζητεῖ τὸ μέγα διὰ τὴν Ἑλλάδα ποσὸν τῶν 100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ζητεῖ ἀκόμη μίαν δικτατορικὴν ἀντιπροσωπείαν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιήσῃ οὐ μόνον αὐτὸ τὸ δάνειον, ἀλλὰ καὶ νὰ κανονίσῃ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ συμφωνήσω δὲ ποσῶς μὲ τὸν προλαλήσαντα, διότι ἐπιθυμῶ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλάβῃ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὡς καὶ ἀνέλαβεν, ὅλην τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών της, καὶ δὲν συμφωνῶ ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Δὲν θέλω, κύριοι, τὰς ἐξηγήσεις, διότι δὲν θέλω νὰ ὑποχρεωθῇ τὸ κοινοβούλιον εἰς τὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει μόνον τὸ ὑπουργεῖον, καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν ἔντιμον φίλον μου προαγορεύσαντα, κύριον Δεληγεώργην. Βεβαίως οἱ δισταγμοὶ, τοὺς ὁποίους ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τοῦ Μεσολογγίου, ὅτι πόλεμον δὲν θὰ ἔχωμεν, εἶναι δισταγμοὶ, οἱ ὁποῖοι διέρχονται ἀπὸ τὰς σκέψεις ὅλων ἡμῶν. Ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης ἀρύεται τοὺς δισταγμούς του ὅλως διόλου ἀπὸ ἄλλας σκέψεις καὶ ἀπὸ ἄλλας ἰδέας, παρ’ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι κάμνουν ἡμᾶς νὰ δυσπιστῶμεν περὶ τοῦ πολέμου. Ἀναγινώσκων προχθὲς, κύριοι, τὰ πρακτικὰ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, εὗρον ἐν αὐτοῖς λόγους βουλευτῶν, τινὲς τῶν ὁποίων ἔχουν μέρος σήμερον εἰς τὸ ὑπουργεῖον καί τινες μὴ, ἀλλ’ οἵτινες ἀντιπροσωπεύουν πληρέστατα τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου τοῦ σημερινοῦ. Εἰς τοὺς λόγους αὐτῶν εὗρον τὰ ἑξῆς· «Ποῦ μᾶς ἄγετε, κύριοι ὑπουργοί; ποῦ μᾶς ὁδηγεῖτε; ποῦ φέρετε τὸ ἔθνος μὲ τὰς παρασκευάς σας;» Καὶ ὀνομαστὶ, δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὸ εἴπω, οἱ λόγοι οὗτοι ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀπὸ τοὺς ἐντίμους βουλευτὰς Σωτήριον Πετιμεζᾶν καὶ Βαλασόπουλον, ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἔχετε ἀνάγκην, κύριοι, ν’ ἀνατρέξητε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, σεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν σημερινήν; Ὄχι, κύριοι. Ἔναυλοι εἶναι οἱ λόγοι ἑνὸς ὑπουργοῦ, τοὺς ὁποίους ἐξέφερεν ἐνώπιον τῆς παρούσης Βουλῆς κατὰ τὴν σπουδαίαν συζήτησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου. Ὁ κ. Σίμος δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προδότας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν πολιτικὴν τείνουσαν εἰς τὴν διακοπὴν τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν δύω ὁμόρων ἐπικρατειῶν. Τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸν Ἰούλιον, νομίζω, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐπακριβῶς. Κατὰ δὲ τὸν Μάϊον μῆνα, τοὐτέστι δύω μῆνας πρὶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Κ. Δεληγιάννης ἔλεγεν εἰς τὸν ἔκτακτον ἀπεσταλμένον τῆς Αὐστρίας ἐνταῦθα, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐσκέφθημεν ἀκόμη νὰ καταδικάσωμεν τὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος ὑπουργείου. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην, κύριοι, ν’ ἀκούσητε ἀπὸ ἐμὲ τί ἔλεγεν ὁ ὑπουργὸς τότε· ἀρκεῖ ν’ ἀναγνώσητε τὰ ἔγγραφα τῆς ἐρυθρᾶς βίβλου. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην ἑπομένως, κύριοι βουλευταὶ, νὰ μάθετε ἀπὸ ἐμὲ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν σημερινὴν πολιτικὴν, ἂν δὲν ἔπαιζον τὴν παντομίμαν, ἐφενάκιζον τοὐλάχιστον καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος. Διότι δὲν δύναταί ποτε νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι εἰς συνταγματικὸν ὑπουργεῖον, ἐκτὸς πλέον ἐὰν οἱ ὑπουργοί μας δὲν ἦναι συνταγματικοὶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ εἷς τῶν ὑπουργῶν ν’ ἀκολουθῇ τὴν πολιτικὴν τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν Δύσιν, καὶ ὁ ἕτερος τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν Ἀνατολήν. Τοῦτο φαίνεται δὲ ἐπισημότερον ἀπό τε τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀπὸ τὴν ἐπίσημον ὁμιλίαν τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τώρα ἐρωτῶ, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐκοιμώμεθα, οἱ ὁποῖοι ἐπανεπαυόμεθα, ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ παρόντος ὑπουργείου ἦτο ἡ πολιτικὴ τῆς εἰρήνης, οἱ ὁποῖοι ἐκοιμώμεθα ἐν πλήρει ἡσυχίᾳ καὶ ἀταραξίᾳ καὶ ἐξυπνήσαμεν εὑρεθέντες εἰς τὸν πόλεμον, ἐρωτῶ, διὰ τί νὰ μὴ ἔχωμεν δισταγμοὺς, ὅτι αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι χθὲς ἔλεγον, ὅτι ἔχομεν τὴν εἰρήνην, μᾶς ἔφερον εἰς τὸν πόλεμον, σήμερον λέγοντες ὅτι θὰ ἔχωμεν πόλεμον, δὲν θὰ μᾶς φέρωσι τὴν εἰρήνην; Αὐταὶ εἶναι αἱ σκέψεις, αὐτοὶ εἶναι οἱ συλλογισμοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν καὶ ἐμὲ καὶ πάντα ἄλλον λογικῶς σκεπτόμενον νὰ διστάζω καὶ ἀμφιβάλλω καὶ νὰ μὴ πιστεύω τοὺς ἐπισήμους λόγους, τοὺς ὁποίους οἱ ὑπουργοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ πολλάκις ἐξέφρασαν. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, κύριοι, τὰ πράγματα εὑρίσκονται σήμερον εἰς ἓν σημεῖον λίαν σπουδαῖον· δὲν θέλω τώρα νὰ ἐξετάσω ἂν ἡ κακὴ πολιτικὴ, ἡ κακὴ διοίκησις, ἡ ἔλλειψις τῆς δεούσης προνοίας εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις ἔφερε τὰ πράγματα εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον· οὐχ ἧττον σήμερον, ὅπως καὶ χθὲς σᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, σήμερον εἶναι ἐκτεθειμένη καὶ σπουδαίως ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους. Ἀπέναντι λοιπὸν αὐτῆς τῆς καταστάσεως ὅλοι ὀφείλομεν, καὶ ὅλοι τὸ εἴπομεν, κύριοι, ἐπισήμως, καὶ τὸ εἴπομεν ὄχι πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον μᾶς ἀπέδωκαν ἄλλοτε, ὅτε ἐσυζητούσαμεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, δῆθεν διὰ νὰ καταλάβωμεν τὴν ἐξουσίαν, (ἰδοὺ ὅτι ἡ ἐξουσία σήμερον ἔχει πικρίας καὶ κινδύνους)· εἴπομεν καὶ ὑπεστηρίξαμεν, λέγομεν καὶ ὑποστηρίζομεν, θὰ λέγωμεν καὶ θὰ ὑποστηρίζωμεν πᾶσαν κυβέρνησιν τῆς πατρίδος, κυβέρνησιν ὅμως, ἥτις θὰ κρατήσῃ ὑψηλὰ τὴν σημαίαν τοῦ ἔθνους.

§159ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§160Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, κύριοι, ἡ συζήτησις εἶναι σοβαρά. Σᾶς εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα, ὅτι ἐπὶ δύω ἥμισυ ἔτη ἡ Κρήτη ἐτροφοδοτεῖτο ἀπὸ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, σᾶς εἶπεν ὅτι ὅλαι αἱ παρελθοῦσαι κυβερνήσεις μέχρι τῆς προχθὲς κατώρθωσαν διὰ τῆς πολιτικῆς των νὰ ἔχωσι δεδεμένας τὰς χεῖρας τῆς Τουρκίας καὶ ἑπομένως ἡ Ἑλλὰς νὰ μένῃ ἐλευθέρα νὰ ἐκπληρώσῃ ἓν ἀδελφικὸν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς πάσχοντα ἀδελφὸν λαὸν, καὶ σᾶς εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Ἓν παρέλειψε μόνον ὁ κύριος Δεληγεώργης, ὅτι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς, τὰς ὁποίας εἶχον οἱ πολῖται τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἀδελφοὺς πάσχοντας καὶ σφαζομένους βαρβάρως, τὰς ἀνεγνώρισαν ἐπισήμως αἱ δυνάμεις καὶ ἐζήτησαν νὰ ἔλθουν εἰς βοήθειαν τῆς πασχούσης ἀνθρωπότητος. Πῶς σήμερον μετεβλήθησαν τὰ πράγματα; πῶς σήμερον, ἐνῷ πρὶν αἱ χεῖρες τῆς Τουρκίας ἦσαν δεμέναι, ἐλύθησαν; Τοῦτο εἶναι ἁρμόδιοι οἱ κ. ὑπουργοὶ νὰ μᾶς τὸ εἴπωσι. Πῶς κατώρθωσαν οἱ κ. ὑπουργοὶ, οἱ διαδόσαντες ἀπὸ τῆς ἐλεύσεώς των εἰς τὰ πράγματα μέχρι σήμερον, ὅτι εἶναι φίλοι τῆς εἰρήνης καὶ τῆς οὐδετερότητος καὶ ὅτι θέλουν νὰ κρατήσουν φιλικωτάτας σχέσεις πρὸς τὴν γείτονα δύναμιν, πῶς κατώρθωσαν νὰ λύσουν τὰς χεῖρας τῆς Τουρκίας; Αὐτὸ δὲν τὸ κατώρθωσαν, κύριοι, διὰ κᾀνένα ἄλλον λόγον, παρὰ διότι ἐπαναπαυόμενοι εἰς τὰς σχέσεις καὶ τὴν φιλίαν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν σχέσιν, φιλίαν καὶ σύμπραξιν μὲ τοὺς γείτονάς μας, κατώρθωσαν νὰ πιστεύσουν ὅτι δὲν εἶχον κᾀμμίαν ἀνάγκην νὰ προετοιμάσουν τὸ ἔθνος διὰ νὰ τὸ ἔχουν, ἂν ὄχι λίαν ἐπίφοβον, τοὐλάχιστον λίαν σεβαστὸν πρὸς τὸν ἐχθρόν. Διέκοψαν λοιπὸν τὰς προετοιμασίας, ἀμελήσαντες αὐτὰς καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἀγυρτίας ἀπεκάλουν αὐτὰς, καὶ σήμερον ἔρχονται, κύριοι, νὰ ὑποστηρίξουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλεγον ἀγυρτίας. Ἦτον πολὺ σοφώτερος ὁ Ναπολέων ἀπὸ τοὺς ὑπουργούς μας, ὅστις ἔλεγεν «ἑτοιμάζου εἰς πόλεμον διὰ νὰ ἔχῃς τὴν εἰρήνην».

§161ΖΕΡΒΑΣ. Ἑτοιμάσου εἰς τὴν εἰρήνην διὰ νὰ ἔχῃς πόλεμον.

§162Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Ζέρβα, κατόπιν ἠμπορεῖτε νὰ λάβητε τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπητε ὅ,τι θέλετε. Ὁ κύριος Ζέρβας ἄλλοτε ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔλεγεν, ἐὰν διακοποῦν αἱ σχέσεις, ἡ Ἑλλὰς θέλει χαθῇ· καὶ σήμερον πῶς δὲν εἶσαι συνεπής, κ. Ζέρβα; Ἡ Ἑλλὰς δὲν χάνεται. Πλὴν καὶ ἐὰν δὲν εὑρέθημεν ὅπως ὠφείλαμεν διὰ νὰ μᾶς σεβασθῇ ὁ γείτων, ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι δι’ ἑνὸς περιπάτου θὰ διέλθῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, μολαταῦτα, λέγω, ὀφείλομεν σήμερον δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν κυβέρνησιν καὶ πᾶσαν κυβέρνησιν τοῦ τόπου, καὶ νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι ὁ πόλεμος μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας δὲν εἶναι πόλεμος ἔθνους πρὸς ἔθνους, εἶναι πόλεμος φυλῆς πρὸς φυλὴν, καθότι δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ τὰς συνεπείας ἐκείνας τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821· καὶ ὅταν ἅπαξ ἡ Ἑλλὰς ἀποφασίσῃ, ὅπως πιστεύω ὅτι κατὰ τὰ 9/10 ἔχει ἀποφασίσει, νὰ παρουσιάσῃ καὶ τὰς πόλεις καὶ τὰς κώμας της ἐρείπια εἰς τὴν Δύσιν, θέλει ἰδῆ ἡ Τουρκία ἂν δύναται, νὰ στηριχθῇ ἀσφαλὴς εἰς τὴν Ἀνατολήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Αὐτὸς εἶναι ὁ πόλεμος, τὸν ὁποῖον ἔκαμαν οἱ πατέρες μας, αὐτὸς εἶναι ὁ πόλεμος, τὸν ὁποῖον, ἐὰν προκληθῶμεν, ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν καὶ πρέπει νὰ τὸν κάμωμεν· καὶ ἐὰν τὸν κάμωμεν, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν διαθήκην, τὴν παραγγελίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἄφησαν οἱ πατέρες μας. Ἂς μὴ νομίσῃ σήμερον ἡ Τουρκία, ὅτι θὰ μᾶς εὕρῃ ἄλλους παρὰ τοὺς πατέρας μας, καὶ ὅτι θὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἀπτοὺλ Κερὶμ ἢ τοῦ φράσσαρη. Ἀλλά, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ τὸ ὑποστηρίξητε, ἴσως μὲ ἐρωτήσει τις, πλῆρες, ὅπως παρουσιάσθη; Ὄχι· εἶναι δυνατὸν μάλιστα νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν, διότι ὑποθέτω, ὅτι φράσεις τινες, αἱ ὁποῖαι ἐῤῥίφθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ, εἶναι λίαν ἀόριστοι καὶ πρέπει νὰ ἐξακριβωθῶσι, καθόσον νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ἀπεριόριστον δικτατορίαν εἰς τὰς χεῖρας ὁποιασδήποτε κυβερνήσεως· τοῦτο ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἴσως, κύριοι, εἰς ἄλλα μέρη, εἰς ἄλλας χώρας εἰς περιστάσεις παρομοίας, ὁποία εἶναι καὶ ἡ παροῦσα διὰ τὴν πατρίδα μας, εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐδόθη δικτατορία ἀπόλυτος· οὔτε ἐγώ, κύριοι, ἤθελον δυσκολευθῇ ἐν ὥρᾳ κινδύνου νὰ δώσω αὐτήν, ἀλλά, κύριοι, εἶμαι δεσμευμένος ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ αὐτὴν τὴν ἀπόλυτον δικτατορίαν δὲν δύναμαι νὰ τὴν δώσω. Καὶ ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν δώσωμεν, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ, ἥτις σπεύδει μίαν ὥραν προτήτερα νὰ ἀποπέμψῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναι παροῦσα, καὶ μάλιστα ἐφέρθη, τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἁρμόζει εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Ἡ κυβέρνησις, τὸ ὑπουργεῖον ἔχει συμφέρον νὰ ἔχῃ παροῦσαν τὴν Βουλήν, διότι ἐκ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ ἀρυσθῇ πρὸ πάντων τὰς δυνάμεις της, καὶ ὄχι μόνον λόγους, ἀλλὰ καὶ ἠθικὴν συνδρομὴν καὶ συμβουλάς, κύριοι· διότι μὴ νομίσωσι πάλιν οἱ ἑπτὰ ὑπουργοί, ὅτι ἔχουν τὴν σοφίαν ὅλην εἰς τὴν κεφαλήν των· καὶ μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν πολιτῶν ὑπάρχουν ἄνδρες δυνάμενοι εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ δώσωσιν ὠφελίμους συμβουλὰς εἰς τὴν κυβέρνησιν πρὸς τὰ μεγάλα τῆς πατρίδος συμφέροντα. Θὰ ἀποκρούσω, λέγω, μερικὰς διατάξεις, διότι θεωρῶ ὅτι, ὅπως αὗται εἶναι ἐκπεφρασμέναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀντίκεινται εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις, ἡ ὁποία λέγει· «νὰ φροντίσῃ περὶ συνομολογήσεως δανείου καὶ ἐξευρέσεως ἄλλων πόρων». Ἐπεθύμουν νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ κυβέρνησις τί ἐννοεῖ διὰ τῶν λέξεων «καὶ ἐξευρέσεως ἄλλων πόρων».

§163Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἰς τὰ καθέκαστα.

§164Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ 3 ἄρθρον, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἂν καὶ δὲν προσδιώρισε τὸ ποσὸν τῆς δυνάμεως. Μόνον μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «κατὰ τοὺς νόμους τοῦ κράτους». Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, ὑποστηρίζω κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μὲ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον· εἶμαι ἀντίθετος εἰς τὰς ἰδέας τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, βουλευτοῦ Μεσολογγίου, διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτι ἡμεῖς σήμερον ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ μέσα καὶ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν διεξαγωγὴν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§165ΤΙΝΕΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν θὰ ὁμιλήσῃ; ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἀκούσῃ ἕνα τῶν κυρίων ὑπουργῶν.

§166ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἕκαστος βουλευτὴς δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον καὶ ἑπομένως ν’ ἀγορεύσῃ· ἐπίσης καὶ οἱ ὑπουργοὶ δικαιοῦνται νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ὅταν αὐτοὶ τὸ νομίσωσι κατάλληλον. Δὲν ἀνέβην τὸ βῆμα, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἐπισύρω χειροκροτήσεις. Εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἑπομένως εἰς τὸ κοινοβούλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον τὴν Ἑλλάδα ἀντιπροσωπεύει, βεβαίως πάλλει ἡ καρδία παντὸς Ἕλληνος, εἶναι δ’ εὔκολον εἰς τὸν θέλοντα νὰ προκαλέσῃ χειροκροτήσεις, καθότι οἱαδήποτε λέξις συγκινεῖ, ῥιπτομένη ἐνώπιον Ἑλλήνων. Θέλω μόνον μὲ ψυχρὸν αἷμα ἀπαντήσει εἰς τοὺς προλαλήσαντας βουλευτὰς καὶ ἐκφέρει τὴν ἀσθενῆ μου γνώμην ἐπὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν ζητημάτων. Δύω, κύριοι, εἶναι τὰ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενα, ἡ ἔκτακτος πίστωσις, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε τὸ ὑπουργεῖον καὶ τῆς ὁποίας σήμερον ἐγένετο ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις, καὶ ἡ ἐπερώτησις τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου. Ὁ ἀξιότιμος οὗτος βουλευτὴς πρὶν ἢ συζητήσῃ, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ ἐὰν συναινῇ ὡς βουλευτὴς εἰς τὴν πρότασιν, ἣν ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, ἐνόμισε καλὸν ν’ ἀπευθύνῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἰς διάφορα διῄρεσε μέρη. Ἡ ἐπερώτησις δὲ αὕτη εἶναι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πιστεύῃ εἰς τὸν πόλεμον ἢ ὄχι, ἐὰν ἐπίκειται ἢ ὄχι ὁ πόλεμος. Ἐξήτασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα καὶ ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι πόλεμος δὲν ἐπίκειται, διότι ὁ πόλεμος ἐμποδίζεται ἀπὸ τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουσι τὴν ἀκεραιότητα τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος. Πράγματι, κύριοι, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τοιαῦται ὑφίστανται συνθῆκαι· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸ σεβαστὸν τοῦτο σῶμα, τί ἄλλο εἶναι ὁ πόλεμος, ἢ διάῤῥηξις συνθηκῶν; Ὅταν δύω ἔθνη ἔρχωνται εἰς πόλεμον, δὲν δύνανται βεβαίως ἀμφότερα νὰ ἐρείδωνται εἰς τὰς συνθήκας· τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ἄλλως τε, κύριοι βουλευταί, ἐὰν συνθῆκαι ὑπάρχωσιν ἐξασφαλίζουσαι τὴν ἀκεραιότητα τῆς Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος, καὶ ἄλλαι μεταξὺ ἄλλων παρόμοιαι συνθῆκαι κρατῶν ὑπῆρχον καὶ οὐχ ἧττον τὰ κράτη ἐκεῖνα ἦλθον εἰς πόλεμον. Ὅλαι αἱ μεγάλαι δυνάμεις τῆς Εὐρώπης, κύριοι βουλευταὶ, ἐνδιεφέροντο διὰ τὴν εὐρωπαϊκὴν ἰσοῤῥοπίαν καὶ οὐχ ἧττον εἴδομεν εἰς τὰς ἡμέρας μας νὰ ἔλθωσιν εἰς πόλεμον μεγάλαι δυνάμεις, καὶ οὐχ ἧττον εἴδομεν δύω τῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ ἔλθωσιν εἰς πόλεμον, ἐνῷ αἱ ἄλλαι δυνάμεις ἐνδιεφέροντο διὰ τὴν εὐρωπαϊκὴν ἰσοῤῥοπίαν, καὶ ἐνδιεφέροντο, κύριοι βουλευταί, πολὺ περισσότερον διὰ τὴν εὐρωπαϊκὴν ἰσοῤῥοπίαν ἀφ’ ὅσον ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ἀκεραιότητα τῆς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Καθότι ἡ εὐρωπαϊκὴ ἰσοῤῥοπία ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τὰς δυνάμεις ταύτας πολὺ σοβαρώτερα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θέλει φέρει πόλεμος, ὁ ὁποῖος ἀντίκειται εἰς τὴν ἀκεραιότητα τῆς Τουρκίας ἢ τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ αὐτὸν ὡς πρὸς τὴν θεωρίαν ταύτην καὶ νὰ εἴπω, ὅτι δύνανται κάλλιστα συνθῆκαι νὰ ἐξασφαλίζωσι τὴν ἀκεραιότητα τῆς Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος καὶ οὐχ ἧττον νὰ ἐπέλθῃ πόλεμος μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος· οὐδεμία περὶ τούτου ἀμφιβολία ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί. Δὲν εἶναι ἄρα ἀδύνατος ὁ πόλεμος μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος· καὶ ὅτι, κύριοι, δὲν εἶναι ἀδύνατος τὸ ἀποδεικνύουσιν οὐχὶ κενοὶ λόγοι, οὐχὶ πλέον θεωρίαι, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ πράγματα. Διεκόπησαν αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ τοῦτο εἶναι, κύριοι, γεγονός· ἐπεδόθησαν τελεσίγραφα καὶ μετὰ τὰ τελεσίγραφα ὁ πρέσβυς τῆς Τουρκίας ἀνεχώρησεν, ἔλαβε δὲ διαταγὴν ν’ ἀναχωρήσῃ καὶ ὁ ἡμέτερος, ἐκτὸς ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἀμφισβητήσωμεν καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο τῆς ἀναχωρήσεως τῶν πρέσβεων καὶ τῆς ἐπιδόσεως τῶν τελεσιγράφων. Ἀνεχώρησεν ἐξ Ἀθηνῶν ὁ πρέσβυς· σήμερον δὲ ἀνέγνωσα καὶ εἰς μίαν ἐφημερίδα, ὅτι εἶχε προχθὲς ἀναχωρήσει καὶ περιμένεται ὅσον οὔπω καὶ ὁ ἡμέτερος πρέσβυς. Ἐδόθησαν διαταγαὶ ν’ ἀναχωρήσωσι καὶ οἱ ἡμέτεροι πρόξενοι· ἐντὸς ὀλίγου πρόκειται νὰ διακοπῶσι καὶ αἱ ἐμπορικαὶ σχέσεις· τὸ λέγει τὸ τελεσίγραφον· θὰ ἐκτοπισθῶσιν οἱ ὑπήκοοι τῆς Ἑλλάδος ἐντὸς 15 ἡμερῶν, λέγει τὸ ἔγγραφον τῆς Τουρκίας. Ἡ Σύρος, μία ἐκ τῶν σημαντικωτέρων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, εὑρίσκεται εἰς ἀληθῆ ἀποκλεισμόν, ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν περιμένομεν ν’ ἀκούσωμεν καὶ νέαν σύγκρουσιν, νέαν ναυμαχίαν καὶ οὐδεμία δυσκολία εἶναι ν’ ἀκούσωμεν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ναυμαχίαν, ἐὰν ὁ τῆς Τουρκίας ναύαρχος ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἀδίκους ἀξιώσεις του. Ταῦτα δὲν εἶναι παντομίμαι, καθὼς δὲν ὤφειλε νὰ ὀνομάσῃ τὰ διατρέχοντα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων· εἶναι γεγονότα, καὶ γεγονότα ἀποδεικνύοντα ἂν ὄχι ἄλλο, ὅτι ἐὰν ὁ πόλεμος δὲν ᾖναι βεβαιότατος, οὐχ ἧττον ἐπίκειται, δύναται νὰ συμβῇ. Ἐάν, κύριοι, ταῦτα ᾖναι γεγονότα, ἐὰν ἑπομένως ἐκ τῶν ἀναμφισβητήτων τούτων γεγονότων δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ συμπεράνωμεν, ὅτι δύναται νὰ συμβῇ ὁ πόλεμος, ὅτι τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἄ! τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θέλομεν ἐξηγήσεις καὶ περαιτέρω ἐξηγήσεις διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ψηφίσεως τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ζητεῖ. Ἀρκεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ὁ πόλεμος ὅπως προβῶμεν, κύριοι, εἰς τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις προτείνει. Ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέπτυξα· ὅτι ὁ πόλεμος δύναται νὰ συμβῇ ἀπέναντι τῶν συνθηκῶν, προκύπτει ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, προκύπτει ἀπὸ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα. Ἀπεδείχθη, κύριοι, οὐχὶ ἐκ τῆς ἐρυθρᾶς βίβλου, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἀλλ’ ἐκ τῆς βίβλου, ἡ ὁποία κατετέθη καὶ σήμερον ἴσως κατατεθῇ ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Βουλῆς ταύτης, προκύπτει ἀναντιῤῥήτως, ὅτι ὅσα μέχρι τοῦδε ἐῤῥέθησαν κατὰ τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, ὅτι ἐπεβουλεύετο τὸν κρητικὸν ἀγῶνα, δὲν ἦσαν ἢ ψεύδη· ἀπεδείχθη, κύριοι, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις λίαν ἀξιοπρεπῶς διεξήγαγε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον περιέπλεξεν αὐτὴν μετὰ τῆς τουρκικῆς κυβερνήσεως· ἀπεδείχθη, κύριοι, ὅτι πατριωτικώτερον δὲν ἐδύνατο τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ διεξαχθῇ, καὶ τοῦτο τὸ ἀπέδειξεν ἡ συγκίνησις ὅλων ἡμῶν ἀνεξαιρέτως καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀκροατηρίου, ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρουσιασθεὶς ἐνώπιόν μας, ἀνέγνωσε μέρος τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάχθησαν μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς καὶ τουρκικῆς κυβερνήσεως. Ζητοῦνται νέαι ἐξηγήσεις· δὲν ἀρκούμεθα σήμερον εἰς τὰ πράγματα; Ζητοῦμεν νέας ἐξηγήσεις διὰ νὰ πεισθῶμεν ἂν θὰ γίνῃ ὁ πόλεμος, ἐὰν αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐγγυήθησαν τὴν ἀκεραιότητα τοῦ τουρκικοῦ καὶ ἑλληνικοῦ κράτους, θὰ ἐπιτρέψωσιν ἢ ὄχι τὸν πόλεμον. Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ θεωρία τῶν ἰσχυριζομένων ὅτι ἐπειδὴ ὑπάρχουσι συνθῆκαι ἐγγυώμεναι τὴν ἀκεραιότητα τῶν δύο τούτων ἐπικρατειῶν, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ πόλεμος, εἶναι ἐσφαλμένη. Ἀλλά, κύριοι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἱστορικῶς ἀποδεικνύεται ἐσφαλμένη ἡ θεωρία αὕτη, δύναται σήμερον ἡ κυβέρνησις, ἐν ᾗ περιπτώσει γνωρίσει ὅτι μία ἢ πλείονες τῶν δυνάμεων ἐκείνων θέλουσιν ἐπιτρέψει τὴν ῥῆξιν μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος, δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ εἴπῃ τοῦτο; Δὲν τὸ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἐὰν τοῦτο ὑπάρχῃ, ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ, καὶ δὲν πιστεύω ὅτι καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἐπιμείνει ὅπως ἡ κυβέρνησις μᾶς εἴπῃ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ εἴπῃ χωρὶς νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους· (δὲν εἶμαι τῆς ἀρχῆς, ἀξιότιμε βουλευτὰ κ. Κεχαγιᾶ, τοῦ πίστευε καὶ μὴ ἐρεύνα, ἀλλ’ ἐγὼ ἀναφέρω γεγονότα καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐρειδόμενος ὁμιλῶ). Ἐάν, κύριοι, ἡ κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις συμμαχιῶν, ἐὰν ἔχῃ καὶ συμμαχίας, δύναται, χωρὶς νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ τὰ μεγάλα τοῦ ἔθνους συμφέροντα, νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ σᾶς τὸ εἴπῃ; Ἀφοῦ, κύριοι, ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται, ἐκτὸς ἐὰν παραγνωρίσῃ τὸ καθῆκόν της, νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ σᾶς εἴπῃ ἐὰν αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐγγυήθησαν τὴν ἀκεραιότητα τῶν δύο ἐπικρατειῶν, θὰ ἐπιτρέψωσιν ἢ ὄχι τὸν πόλεμον, ἐὰν ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ ἂν ἔχῃ συμμαχίας ἢ ἂν εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις συμμαχιῶν, τί περισσότερον ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα προανέφερα, δύναται νὰ σᾶς ἀναφέρῃ; τὴν ῥῆξιν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν; Ἑπομένως ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου νὰ εἴπω, ὅτι ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔλαβον χώραν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα γεγονότα, ἐπειδὴ δυνατὸς εἶναι ὁ πόλεμος, δὲν ἔχει ἡ Βουλὴ ἀνάγκην περαιτέρω ἐξηγήσεων ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει βεβαίως τὴν εὐθύνην καὶ τῆς ὁποίας ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ βεβαίως θὰ ζητήσωμεν λόγον.

§167ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ὡραία δουλειὰ αὐτή!

§168Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶσθε ἐπιφορτισμένος παρὰ τῆς κυβερνήσεως;

§169ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐκφράζω τὴν γνώμην μου ὡς βουλευτής.

§170Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κἀμμίαν ἀξίαν δὲν ἔχουν οἱ λόγοι σας.

§171ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἀδιάφορον· αὐτὸ, κύριε Πετσάλη, θὰ τὸ δικάσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ ἱστορία· ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ὡς βουλευτὴς δὲν ἔχω ἀνάγκην περαιτέρω ἐξηγήσεων (θόρυβος).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕκαστος, κύριοι, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἰδέας του. Ἔχετε λοιπὸν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε.

§173ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἠθέλησα, κύριοι βουλευταὶ, ὑπομιμνήσκων εἰς ὑμᾶς ἀναμφίλεκτα γεγονότα νὰ σᾶς πείσω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁ πόλεμος. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός μου· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁ πόλεμος, ἡ κυβέρνησις ἐξεπλήρωσεν ἱερὸν καθῆκον νὰ ζητήσῃ τὰς ὁποίας ἐζήτησε πιστώσεις. Ἐὰν ὁ πόλεμος δὲν ἐπέλθῃ, κύριοι, ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ κακὸν ἐκ τῆς ψηφίσεως τῶν προτάσεων τῆς ἡμετέρας κυβερνήσεως; Δὲν θὰ ζητηθῇ λόγος; δὲν ἔχει εὐθύνην; δὲν ἔχομεν ἀκολούθως δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν λόγον; Πῶς! δὲν θὰ ἐρωτήσωμεν τὴν κυβέρνησιν ἐπανερχόμενοι; δὲν θὰ ἐρωτήσωμεν τὴν κυβέρνησιν, ἵνα τί τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων μέτρων ἐποιήσατο χρῆσιν, ἀφοῦ πόλεμος δὲν ἐπῆλθεν; Ἤκουσα, κύριοι βουλευταὶ, μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως, ἐσκίρτησεν ἡ καρδία ἐμοῦ καὶ ἐπίσης ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ὅσοι ἤκουσαν τὴν ἀντιπολίτευσιν μίαν τῶν ἡμερῶν εἰποῦσαν, ὅτι εἰς τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις δὲν θέλει παρεμβάλει κἀνὲν πρόσκομμα.

§174ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§175ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὅτι εἰς τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις ὅλοι......

§176ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐμὲ κατόπιν, κύριε πρόεδρε.

§177ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὅτι ὅλοι εἴμεθα μία ψυχὴ καὶ μία καρδία, ἀποβλέποντες εἰς ἕνα καὶ μόνον σκοπόν. Τὰ ἔθνη, κύριοι, παρέχουσι παραδείγματα τῆς αὐταπαρνήσεως ταύτης ἐν ἐσχάτοις κινδύνοις· τοιαῦτα ἠδυνάμην πολλὰ νὰ ἀναφέρω ἀρυόμενος ταῦτα ἐκ τῆς ἱστορίας αὐτοῦ τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Πέποιθα δὲ ὅτι καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ θέλομεν παράσχει καὶ ἡμεῖς παρόμοια παραδείγματα. Προκειμένου περὶ τῶν ὅλων, δὲν ὑπάρχει συμπολίτευσις οὔτε ἀντιπολίτευσις· τὸ ἔθνος συνενοῦται εἰς ἓν καὶ ἕνα μόνον ἐπιδιώκει σκοπόν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ἄμεσος ἀντιπολίτευσις, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ οὔτε ἔμμεσος· ἐὰν δὲν πρέπει νὰ φανῇ ἄμεσος διαίρεσις, πιστεύω, ὅτι οὔτε ἔμμεσος πρέπει νὰ φανῇ. Ὑπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης ὁρμώμενος ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ προλαλήσαντες νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι ἐὰν δὲν ἔῤῥιψαν διὰ τῶν λόγων των ἄμεσον, ἔῤῥιψαν ὅμως ἔμμεσον διαίρεσιν, διότι ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα ἐχαρακτήρισε, ὡς δὲν ὤφειλε νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν πορείαν τῆς κυβερνήσεως ταύτης ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔφερεν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς γείτονος. Οὐδεμία διαίρεσις, οὐδεμία διαφορὰ, οὔτε ἔμμεσος οὔτε ἄμεσος πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐν κρισίμοις στιγμαῖς, ὁποῖαι εἶναι αἱ παροῦσαι· μεγάλην ἀναλαμβάνει εὐθύνην, ὅστις ἐπιδιώκει ἂν οὐχὶ ἀμέσους, ἐμμέσους διαιρέσεις. Ἂς ῥίψωμεν, κύριοι, ἓν βλέμμα καὶ εἰς ἄλλον λαὸν, ὅστις εὑρίσκετο εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν τοῦ ἡμετέρου. Ὀφείλω μετὰ λύπης μου νὰ τὸ εἴπω, ἀλλ’ εἶναι μία ἱστορικὴ ἀλήθεια νὰ τὸ εἴπω, ὅταν εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον τὰ πράγματα ὑπὸ διπλωματικὴν ἔποψιν ἔφθασαν εἰς τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ἔφθασαν τὰ ἡμέτερα, ὄχι μόνον δὲν ἐφάνη οὐδεμία διαίρεσις, ὄχι μόνον δὲν ἐῤῥίφθη δυσπιστία τις ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἀμέσως εἶπον τῇ κυβερνήσει, πρότεινε καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ψηφίσωμεν· ἡ κυβέρνησις ἐπρότεινε καὶ ἡ ψήφισις ἐλάμβανε χώραν διὰ χειροκροτήσεων τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων. Οὕτω πως γίνονται τὰ ἔθνη (ψιθυρισμοὶ δεξιόθεν)· δὲν γίνονται ὅμως, ἐὰν εἰς κρισίμους στιγμὰς θέλωμεν νὰ ῥίψωμεν τὴν μεγαλειτέραν τῶν δυσπιστιῶν ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία σήμερον διευθύνει τὰς τύχας τοῦ ἔθνους. Δὲν λαλῶ, κύριοι, τὴν γλῶσσαν ταύτην, διότι ἀνήκω εἰς τὰς τάξεις τῆς συμπολιτεύσεως· ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τὴν αὐτὴν γλῶσσαν ἤθελον λαλήσει, ἐὰν εὑρισκόμην καὶ εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα.

§178ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τὸ γνωρίζομεν....

§179ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐξελέγξεων ἐκλογῶν μὴ ἀναμιγνύετε τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν.

§180ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναί· ἀνέφερες τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας χωρὶς νὰ συλλογισθῇς, ὅτι ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὁ Καβοὺρ, προητοιμάζετο, ἐνῷ ἡ κυβέρνησις αὕτη κατεγίνετο πῶς νὰ ἐξοντώσῃ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον.

§181ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ κάμητε, κύριε πρόεδρε, τὴν παρατήρησιν, ὅπως ἀκούομεν ἡμεῖς νὰ ἀκούσουν καὶ αὐτοὶ τοὺς ἄλλους, διότι ἄλλως ὅταν γεννῶνται ζητήματα ἀντεκδικήσεως, θὰ ἀκούσωσι πολλά.

§182ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποῦ εἶναι ἡ διαίρεσις;

§183ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποδοκιμάσητε, κύριοι, τοὺς διακόπτοντας· δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, πρόκειται περὶ μεγάλου ζητήματος, καὶ σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§185ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον, διότι εἶναι μία σκιαμαχία. Φέρετε τὴν διαίρεσιν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ.

§186ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Μὴ ἀναμιγνύετε, κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὴν συζήτησιν ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν τύχην τοῦ ἔθνους, ἐξελέγξεις ἐκλογῶν.

§187ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἄ, βέβαια!

§188ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Μὴ παρεξηγεῖτε.

§189ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν περιμένομεν ἀπὸ σᾶς νὰ μᾶς φωτίσητε ἢ νὰ μᾶς συμβουλεύσητε.

§190ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Μὴ παρεξηγεῖτε σήμερον τοὺς λόγους τῶν συναδέλφων σας· ἄφετε τὰς παρεξηγήσεις εἰς ἄλλας ἐποχάς· ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι πᾶν ἄλλο ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν ἢ τὴν διαίρεσιν. Δὲν ἀρνοῦμαι εἰς οὐδένα πατριωτισμόν· εἰς οὐδένα Ἕλληνα ἀρνοῦμαι πατριωτισμὸν, εἰς αὐτὰς τὰς στιγμὰς μάλιστα τὰς κρισίμους· ἀλλὰ συζητῶν ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, εἶπον ὅτι εὐχαριστήθην ἀκούσας τὴν ἀντιπολίτευσιν προχθές. Ἐπεθύμουν σήμερον ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ καθῆκόν της.

§191ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἄφετε τὰς συμβουλάς.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§193ΣΑΡΑΒΑΣ, ΔΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ, κύριε πρόεδρε. Ἠξεύρει τὸ καθῆκόν της ἡ ἀντιπολίτευσις καλλίτερα ἀπὸ κάθε ἄλλον.

§194ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἀνήκεις, κ. Παραμυθιώτη, εἰς ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταστραφῇ. Νὰ μᾶς διδάσκῃς τὸ καθῆκόν μας εἶναι ἐντροπή.

§195ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ διδάξω οὐδένα· δὲν μὲ ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὴν ἰδέαν μου.

§196ΤΙΝΕΣ. Τελειώσατε.

§197ΔΑΓΡΕΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν λήθην τῶν παρελθόντων, νὰ ἀφήσωμεν τὰς πληγὰς, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐπάνω μας.

§198ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον του, κ. πρόεδρε.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ τον νὰ ἐξηγηθῇ.

§200ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν δεχόμεθα τοιαύτας συμβουλὰς ἀπ’ αὐτόν.

§201ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἄφετε νὰ συμπληροῦται ἡ ἰδέα.

§202ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς ἐρωτῶ ἂν συνεισφέρατε ὑπὲρ τοῦ ὅλου ἔθνους μίαν δεκάραν, καὶ ἂν δὲν ἐμισθοδοτεῖσθε ἀπὸ τὴν ἀγγλικὴν προστασίαν; (χειροκροτήματά τινα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Εἰς ἡμᾶς θὰ εἴπῃς καθήκοντα;

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν, κ. Δαγρέ.

§204ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὅστις ἐπληροφόρησε τὸν κ. Δαγρὲν.... εἶναι ἄτιμος· εἶναι συκοφαντίαι, κύριοι βουλευταὶ (θόρυβος).

§205Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφήσατέ τον, κύριοι, νὰ ἀγορεύσῃ.

§206ΔΑΓΡΕΣ. Τί εἶσθε σεῖς; (θόρυβος).

§207ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν μὲ ἀφίνετε νὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου (θόρυβος).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, λάβετε τὰς θέσεις σας νὰ ἐξηγηθῇ ὁ ἀγορεύων· ἂν εἴπῃ τι ἄτοπον, τότε νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ (ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος). Καθήσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· λάβετε θέσεις.

§209ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, μὴ παρεξηγεῖτε τὰς ἐκφράσεις μου. Σᾶς παρεκάλεσα, κύριοι, νὰ μὴ διακόπτητε, διότι διακόπτετέ τινες πρὶν ἤ τις συμπληρώσῃ τὴν ἰδέαν του.

§210ΤΙΝΕΣ. Προχωρήσατε.

§211ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶπον, κύριοι, ἐξέφρασα τὴν ἐπιθυμίαν μου ἵνα καὶ ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, ὅτι δηλ. δὲν πρέπει νὰ γίνωνται συζητήσεις, καὶ σχοινοτενεῖς συζητήσεις, ἐπὶ ἀντικειμένου τόσον σοβαροῦ, ὅταν αἱ συζητήσεις αὐταὶ δὲν ἔχωσι, καθὼς ἐγὼ πιστεύω, σκοπόν (θόρυβος). Σᾶς εἶπον, κύριοι.... (θόρυβος). Σᾶς ἀπέδειξα, κύριοι, ὅτι ὁ πόλεμος δὲν εἶναι πάντῃ ἀδύνατος, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἀναμφισβήτητα γεγονότα, ἐφ’ ὧν ἐρειδόμενοι πρέπει νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἶναι πολὺ δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁ πόλεμος· καὶ ἀφοῦ εἰς τοιαύτην θέσιν πραγμάτων παρουσιάζεται μία κυβέρνησις καὶ σᾶς λέγει, ἕνεκα αὐτῶν τῶν λόγων ζητῶ πιστώσεις, ἕνεκα αὐτῶν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰς προτάσεις, ἡ Βουλὴ, κατὰ τὴν ἀσθενῆ μου γνώμην, ὀφείλει νὰ τὰς ψηφίσῃ χωρὶς νὰ ζητήσῃ περαιτέρω ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας, κατὰ τὴν γνώμην μου ἐπίσης, πιστεύω ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ χωρὶς νὰ μὴ παραβλάψῃ μεγάλα συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Αὐτὰ, κύριοι, ἐγὼ ὡς βουλευτὴς ἐκφράζομαι· δύναται κάλλιστα ἡ κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ εἴπῃ ὅ,τι θελήσει, ἀλλὰ δὲν θέλω ἐγὼ ὡς βουλευτὴς νὰ βιάσω τὴν κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται εἰσέτι νὰ γίνωσι γνωστὰ ἄνευ βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§212Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Κύριοι, λυποῦμαι, ὅτι ἡ φύσις....

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καθήσατε καὶ μείνατε ἥσυχοι. Πρόκειται περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου ἀντικειμένου· ἂς συζητήσωμεν ἐν πάσῃ ψυχρότητι καὶ ἂς δείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἄξιοι τῶν περιστάσεων.

§214Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι ἡ φύσις, ἡ στάσις τοῦ ζητήματος εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν δύναμαι ν’ ἀπαντήσω ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν ὁ κύριος Δεληγεώργης. Μετὰ τὴν φάσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ζήτημα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ζήτημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐγένετο γνωστὸν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν ἐν ἐκτάσει, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐγγράφων, βεβαίως δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν σας ἡ κυβέρνησις καὶ νὰ ζητήσῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἐν ἀνάγκῃ ἤθελεν ὑποστηρίξει τὴν τιμὴν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἡ κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει πλήρη πεποίθησιν εἰς τὸν πατριωτισμόν σας, διότι γνωρίζει, ὅτι ἀναφέρεται εἰς τὰς καρδίας Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐν ἡμέραις σπουδαίαις θέτουν κατὰ μέρος πᾶν προηγούμενον, πᾶσαν ψυχρότητα, πᾶσαν διαφοράν. Ὁ κίνδυνος βεβαίως ὑπάρχει μέγας, καὶ μέγας ὑπάρχει ὅταν ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρεθῇ, ἐν περιστάσει, εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν τιμήν της δεόντως. Ἡ κυβέρνησις οὔτε εἶχεν, οὔτε ἔχει πολιτικὴν προκλητικὴν, θέλει ὅμως νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ὑπερασπίσῃ δεόντως τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος· ἤθελε παρίδει τὴν ἐντολήν της, ἤθελε προδώσει τὴν ἐμπιστοσύνην της, ἐὰν δὲν ἤρχετο ἐνώπιόν σας νὰ σᾶς ζητήσῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην. Ὁποία ἡ διαγωγὴ τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς περιστάσεως ταύτης, σᾶς ἐγένετο, κύριοι, ἀρκούντως γνωστὴ ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐνώπιόν σας κατέθεσε, καὶ ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς προλαβοῦσαν συνεδρίασιν σᾶς εἶχεν ἀπευθύνει. Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὁποία εἶναι, ὁποία ἔσεται ἡ πολιτικὴ τῶν διαφόρων δυνάμεων, οὔτε δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέσον ποῖαι αἱ ἐλπίδες, ποῖαι αἱ ὑποστηρίξεις, ποῖα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν θέσιν νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος. Τοῦτο μόνον σᾶς λέγομεν, ὅτι βεβαίως, ὅταν ἔρχεται διακοπὴ σχέσεων, πάντοτε ὑπάρχουν περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουν πολλάκις καὶ τὸν πόλεμον. Πολλάκις δύναται νὰ μὴ συμβῇ τὸ τοιοῦτον, καθὼς καὶ ἄλλοτε διεκόπησαν αἱ σχέσεις χωρὶς νὰ συμβῇ τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ πολλάκις ἐπέρχεται ὁ πόλεμος. Ἡ κυβέρνησις εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ὀφείλει νὰ προετοιμάσῃ τὸ ἔθνος οὕτως, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν τιμήν του. Τοῦτο λοιπὸν ζητεῖ σήμερον, καὶ ζητοῦσα τοῦτο δὲν ἐννοεῖ, ὅτι σήμερον θέλει εὑρεθῆ εἰς πόλεμον, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ προπαρασκευάσῃ· καὶ σᾶς λέγομεν, ὅτι θέλει ἐνασχοληθῆ εἰς τοῦτο καὶ θέλει ἀποδείξει ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἔλαβεν ὅλα τὰ δέοντα μέτρα διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐθνικὴν τιμὴν ἐν ἀνάγκῃ.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς ἔχει τὸν λόγον· τὸν παρεχώρησεν εἰς τὸν κ. Ζαΐμην.

§216ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπιφυλάττομαι ὅμως νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§217ΘΡ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, πρὶν προβῶ ὀφείλω νὰ εἴπω δύω λέξεις κατὰ τῶν μομφῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεῤῥίφθησαν κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπαξιοῖ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοιαύτας μομφάς. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔδειξε πάντοτε, ποῖος εἶναι ὁ πατριωτισμός της, ποία εἶναι ἡ αὐταπάρνησίς της· εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἑδρεύουν ἄνδρες, τῶν ὁποίων οἱ πρόγονοι κατὰ δύω διαφόρους αἰώνας προσήνεγκον ὁλοκαύτωμα τὴν περιουσίαν των καὶ τὴν ζωήν των ὑπὲρ τῆς πατρίδος. (Εὖγε, εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Δὲν ἔχει λοιπὸν ἀνάγκην νὰ διδαχθῇ τὸν πατριωτισμὸν ἀπὸ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους αἱ πνοαὶ τῶν πολιτικῶν ἀνέμων ἔῤῥιψαν εἰς τὸν περίβολον αὐτόν. (Εὖγε, εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Ἐδείξαμεν καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ μακρὸν διάστημα, ὅτι οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχομεν νὰ φέρωμεν πρόσκομμά τι εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι οὐδεμίαν πρόθεσιν ἔχομεν ν’ ἀνακινήσωμεν ὑπουργικὰ ζητήματα· οὐδ’ οἱ δύω ἔντιμοι βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες ἐλάλησαν σήμερον, καίτοι διαφωνήσαντες πρὸς ἀλλήλους, ἔδωκαν τὴν παραμικροτέραν ἀφορμὴν διὰ νὰ ῥιφθῇ ἡ ἰδέα εἴτε τῆς ἀμέσου εἴτε τῆς ἐμμέσου διαιρέσεως, ὡς σκοποῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅστις μετ’ ἐμοῦ χθὲς ὑπεσχέθη νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις τινὰς, ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐζήτησε παρὰ τῆς κυβερνήσεως πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι οὔτε φατριαστικαί, οὔτε κομματικαὶ δύνανται νὰ θεωρηθῶσι, διότι δὲν εἶναι τοιαῦται. Εἰς τὴν ζωὴν τῶν ἐθνῶν, καθὼς καὶ εἰς τὴν ζωὴν τῶν ἀτόμων, ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγηται καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀποκρύπτηται τι ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν. Τί ἄλλο λοιπὸν ἠθέλησεν ὁ κ. Δεληγεώργης νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς κυβερνήσεως; οὐδὲν ἄλλο ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ, παρὰ νὰ γνωσθῇ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἀπέναντι τῶν μεγάλων δυνάμεων τῆς Εὐρώπης. Ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν εἶπεν, ὅτι δὲν γίνεται πόλεμος, οὔτε ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ. Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς εἶπεν «ἐξηγήσατέ μας, ποία εἶναι ἡ θέσις τῶν δυνάμεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐγγυήθησαν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τοῦ ὀθωμανικοῦ κράτους καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῆς Ἑλλάδος.» Τί ἁπλούστερον, κύριοι, παρὰ τοῦτο; τί κομματικὸν ἢ τί φατριαστικὸν περιέχει ἡ ἁπλουστάτη αὕτη ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τοῦ Μεσολογγίου ἀπέτεινε πρὸς τὴν κυβέρνησιν; Βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιθυμῶμεν νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐγγυήθησαν τὴν ἀκεραιότητα τῶν δύω κρατῶν, ἀδιαφοροῦσιν καὶ μένουσιν εἰς οὐδετερότητα, ἀφήσασαι τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν νὰ ἔλθουν εἰς μονομαχίαν. Δὲν δύναται ἡ κυβέρνησις ν’ ἀπαντήσῃ; Ἀδιάφορον, κύριοι, δι’ ἡμᾶς· ἡ πληροφορία ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ διὰ νὰ φωτίσῃ τὴν πεποίθησιν καὶ τῶν βουλευτῶν καὶ τὴν τοῦ κοινοῦ. Εἶναι ἡ πληροφορία αὕτη ἀναγκαιοτάτη. Αἱ δὲ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ἔδωκεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Κερκύρας κ. Παραμυθιώτης, εἶναι σήμερον πρὸ καιροῦ γνωσταί. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀνεχώρησεν ὁ πρέσβυς τῆς Τουρκίας, ὅτι ἀναχωρεῖ ὁ τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς Τουρκίας, ὅτι ἔγεινε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο εἰς τὴν Σύρον. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ἀνάγκην οὐδεὶς νὰ ἐκθέσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὐδὲ ἀπαντοῦν εἰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Δεληγεώργη. Δευτέρα, κύριοι, οὐσιώδης ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Δεληγεώργης, εἶναι νὰ μάθῃ πῶς ἡ Τουρκία, ἡ ὁποία ἦτο δεσμευμένη χεῖρας καὶ, πόδας πρὸ δύω ἐτῶν, ἀφέθη σήμερον ἐλευθέρα εἰς ἐχθροπραξίας ἀδίκους κατὰ τῆς Ἑλλάδος; Τί, κύριοι, σπουδαιότερον διὰ τὸ ἔθνος νὰ μάθῃ, ἐὰν ὄπισθεν τῆς Τουρκίας ὑπάρχουν ἄλλαι δυνάμεις, τῶν ὁποίων ἡ ψῆφος δύναται νὰ ἔχῃ οὐσιώδη ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Ἑλλάδος; Δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ κυβέρνησις νὰ σᾶς εἴπῃ σήμερον, ποία εἶναι ἡ θέσις τῶν δυνάμεων ὡς πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ· εἶναι ἀδιάφορον. Ὁ βουλευτὴς ὅμως εἶχε δίκαιον νὰ ἐρωτήσῃ περὶ τούτου καὶ πολὺ ὀρθῶς σᾶς εἶπεν, ὅτι, ὅταν μᾶς δώσητε τὰς πληροφορίας αὐτὰς, τότε θέλομεν κρίνει ἐὰν ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε, ᾖναι ἀρκετή· τότε θὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν πρόκειται ὁ πόλεμος νὰ γίνῃ μόνον κατὰ τῆς Τουρκίας, ἢ πρόκειται νὰ γίνῃ καὶ κατ’ ἄλλων δυνάμεων. Τί, κύριοι, οὐσιωδέστερον τούτου; ἄλλως θέλετε σκεφθῆ, ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἐδύνατο νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἔχει τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι μία τῶν δυτικῶν δυνάμεων εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς· ἄλλως θέλετε σκεφθῆ, ἐὰν ἡ κυβέρνησις σᾶς ἔλεγεν, ὅτι αἱ δυτικαὶ δυνάμεις πρὸ παντὸς ἄλλου ὠθοῦσι τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν διαγωγὴν αὐτὴν πρὸς ἡμᾶς καὶ παρακολουθοῦσιν αὐτὴν εἰς τὴν πολιτικήν της. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ δύω ἐξηγήσεις, αἱ δύο πρῶται τοὐλάχιστον, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Δεληγεώργης, ἦσαν σπουδαῖαι, ἦταν σημαντικαί. Παραλείπω τὰς δύω ἄλλας ἐρωτήσεις, διότι, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἔντιμος φίλος μου, δὲν τὰς θεωρῶ πολὺ συναφεῖς μὲ τὴν σημερινὴν θέσιν τῶν ἑλληνικῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς δύω πρώτας νομίζω, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης εἶχε πληρέστατον δίκαιον νὰ τὰς ἀποτείνῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀπαντήσῃ, ὡς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν· ἠκούσατε, ὅτι δὲν γνωρίζουν ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν δυνάμεων, ὅτι ἁπλῶς ἡ κυβέρνησις ἐνόμισε καλὸν νὰ προετοιμάσῃ τὸ ἔθνος διὰ πόλεμον ἐνδεχόμενον. Οὐδεὶς, κύριοι, θέλει φιλονεικήσει καὶ θέλει ἀμφισβητήσει τὰ μέσα εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ νὰ κάμῃ τὰς προετοιμασίας αὐτῆς· ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἶναι οὐσιῶδες, ὅτι εἶναι σπουδαῖον αἱ ἐξηγήσεις αὗται νὰ δοθοῦν, διότι ἠδύναντο νὰ ἐπενέγκωσι τροπὴν σκέψεων καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ἔθνος. Ἀλλά, κύριοι, ὁ κ. Δεληγεώργης, τοῦ ὁποίου ὑποστηρίζω τὴν γνώμην, οὐδὲν εἶπε περὶ ἀρνήσεως τῆς συνδρομῆς αὑτοῦ ἢ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὴν κυβέρνησιν. Ἡ συνδρομὴ αὕτη, τὸ εἴπομεν πρὸ ἡμερῶν, θέλει βεβαίως χορηγηθῆ εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει ἀνάγκην διὰ τὴν ἀτομικήν του εὐθύνην νὰ ἔχῃ τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐμπεδώσωσι τὴν πεποίθησιν αὑτοῦ· εἶναι δὲ δύσκολος, κύριοι, εἶναι λίαν δυσάρεστος ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ ἐκείνου, ὅστις ζητῶν τὰς πληροφορίας αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐμπεδώσωσι τὴν πεποίθησίν του, δὲν δύναται νὰ τὰς λάβῃ· καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι τῶν περισσοτέρων ἡ θέσις εἶναι τοιαύτη, ἀφοῦ οὐδόλως ἐφώτισεν ἡμᾶς διὰ τῶν πληροφοριῶν του ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ἐπρόκειτο ἁπλῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τὴν θέσιν τῆς κυβερνήσεως. Τὴν θέσιν τῆς κυβερνήσεως τὴν γνωρίζομεν ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέγνω τὸ τελεσίγραφον τοῦ πρέσβεως τῆς Τουρκίας καὶ τὴν ἀπάντησιν αὐτοῦ εἰς τοῦτο. Ἐπρόκειτο νὰ μᾶς δώσῃ ἐξηγήσεις πλέον ἐκτενεστέρας καὶ δυναμένας νὰ μᾶς φωτίσωσι καὶ νὰ ἐμπεδώσωσι τὰς πεποιθήσεις μας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ ἄρνησις τῆς κυβερνήσεως δὲν δύναται παρὰ νὰ καταστήσῃ τὴν κυβέρνησιν καὶ μόνην τὴν κυβέρνησιν ὑπεύθυνον.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι κατὰ σειρὰν ὁ κ. Ζέρβας, ὁ κ. Δημητρακάκης, ὁ κ. Ἡλιόπουλος, ὁ κ. Δημητριάδης.

§219ΤΙΝΕΣ. Νὰ μείνουν διὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§220ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§221Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ· οὐδόλως ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, καθόσον γνωρίζω πολὺ καλὰ, ὅτι εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, ἐὰν γίνῃ συζήτησις σπουδαία, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Ἀναβάλλω νὰ ὁμιλήσω σήμερον, ἀλλὰ πάντοτε ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν πρόκλησιν, ἡ ὁποία ἔγεινε πρὸς ἐμὲ ἀτομικῶς.

§222ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐκτὸς τῶν ἐρωτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο σήμερον...(θόρυβος). Κύριοι, δὲν ἠξεύρω διατί διακόπτομεν τοὺς ἄλλους, διατί ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀνησυχίαν· καὶ ἡμεῖς ἀκόμη οἱ ἀντιπολιτευόμενοι πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα τῆς τάξεως.

§223ΤΙΝΕΣ. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν.

§224ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς παραβαίνοντας τὰ καθήκοντά των ἔχω δίκαιον ὀλίγον νὰ γίνω διδάσκαλος. Εἶχον δίκαιον νὰ δυσανασχετήσω διότι εἴπετε εἰς τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι οἱ λόγοι του δὲν εἶχον κἀμμίαν ἀξίαν.

§225ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα δὲν ἔχουν ἀξίαν.

§226ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον χρεωστεῖ νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε. Κατὰ τὴν ἡμέραν, ὅτε παρέδωκε τὰ ἔγγραφα, εἶπεν, ὅτι τὸ Σάββατον τὸ προσεχὲς ὅλα τὰ ἔγγραφα θέλουν τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Τὸ Σάββατον παρῆλθε καὶ δὲν τὰ εἴδομεν. Δὲν πρέπει τὰ ἔγγραφα αὐτὰ νὰ ἔλθουν μετὰ τὴν συζήτησιν. Τουλάχιστον, ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν, δὲν τὸ θεωροῦν ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσουν εἰς τὰς ἐρωτήσεις, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ φέρουν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθησαν. Ἀνεγνώσθησαν ἐκείνην τὴν ἡμέραν τρία ἔγγραφα· ἀλλὰ μόνον τὸ τελεσίγραφον καὶ αἱ ἀπαντήσεις πρὸς τὸ τελεσίγραφον· τὰ ἄλλα ἔγγραφα εἶναι ἐκεῖνα τὰ οὐσιώδη, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ σχηματίσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν πεποίθησιν, τίνι τρόπῳ ἐδημιουργήθη αὐτὸ τὸ ἀπροσδόκητον συμβὰν τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων.

§227ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἤθελον λυπηθῆ πολὺ, ἐὰν οἱοσδήποτε τῶν κυρίων βουλευτῶν ἤθελεν ἀποδώσει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ προαγορεύσας ἀπέδωκεν εἰς τὴν φράσιν μου ἐκείνην, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν. Βεβαίως, ἀπολύτως θεωρουμένη ἡ φράσις, εἶναι προσβολὴ, τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν ἔκαμα εἰς τὴν ζωήν μου. Ἐπειδὴ προεκλήθη ἡ κυβέρνησις ἀπὸ τοὺς δύω ἐντίμους βουλευτὰς Μεσολογγίου καὶ Καλαβρύτων νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ἠννόουν καὶ ἐννοῶ διὰ τῆς φράσεως ἐκείνης, ὅτι ὅσα καὶ ἂν εἶπεν ὁ κύριος Παραμυθιώτης, δὲν ἀναπληροῦν τὴν ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἐξηγήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι ὅμως νὰ προσβάλω τὸν κύριον Παραμυθιώτην· ἤθελεν εἶσθαι κακοήθεια ἐκ μέρους μου.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναγνωσθῇ διὰ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον.

§229ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρὸ τῆς ἀναγνώσεως, κύριε πρόεδρε, σᾶς ἐρωτῶ, τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ διὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν;

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔλθουν. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως 100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου καὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι θέλουν συζητηθῆ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν αὔριον.

§232ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν.

§233ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριοι βουλευταὶ, ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν κατηργήθη ἡ πίστωσις τοῦ προξενείου Βώλου· μένει νὰ ψηφισθῇ ἓν νομοσχέδιον προσδιορίζον τὸ προξενεῖον αὐτὸ νὰ ᾖναι αὐτοσυντήρητον· εἶναι τακτοποίησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς πρώτη ἀνάγνωσις.

§234ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, νὰ τυπωθῇ.

§235ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μὰ εἶναι δεδικασμένον. Ἀκούσατε τὴν ἔκθεσιν, κύριοι.

§236ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει τήν τε ἔκθεσιν καὶ τὸ νομοσχέδιον. Πρὸς τὴν Βουλήν. «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν περὶ μεταβιβάσεως τοῦ ἐν Βώλῳ ὑποπροξενείου ἀπὸ τῆς πρώτης εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, τὴν ὁριζομένην ἐν τῷ ἄρθρῳ 31, § 4 τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1853 περὶ ὀργανισμοῦ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν νόμου, γενομένου οὕτως ἐντελῶς ἀμίσθου. Οἱ λόγοι, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ἀνωτέρω μεταβολὴν, εἶναι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869, καὶ διότι θεωρεῖ τὰ εἰσοδήματα τοῦ ἐν Βώλῳ ὑποπροξενείου ἀρκοῦντα ὅπως ἐξ αὐτῶν συντηρῆται ἀξιοπρεπῶς ὁ διευθύνων αὐτὸ ὑποπρόξενος. Ὅθεν ὑποβάλλων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς τὸ συνημμένον νομοσχέδιον, ἐξαιτοῦμαι τὴν παραδοχὴν αὐτοῦ, ἀφαιρεθείσης ἤδη πάσης πιστώσεως ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ προσεχοῦς ἔτους 1869, τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ πληρωμὴν μισθῶν καὶ γραφικῶν ἐξόδων τοῦ ῥηθέντος ὑποπροξενείου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 7 Δεκεμβρίου 1868.

Ὁ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς

Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ.»

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Ἄρθρον 1. «Τὸ ἐν Βώλῳ ὑποπροξενεῖον μεταβιβάζεται ἀπὸ τὴν πρώτην εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, τὴν ὁριζομένην ἐν τῷ ἄρθρῳ 31, § 4 τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1853 περὶ ὀργανισμοῦ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν νόμου. Ἄρθρον 2. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους χιλιοστοῦ ὀκτακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ ἐννάτου».

§237ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς πρώτη ἀνάγνωσις.

§238ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, νὰ τυπωθῇ· αἰωνίως τὸν κανονισμὸν θὰ παραβιάζωμεν δι’ ὅλα! (θόρυβος).

§239ΤΗΛ. ΡΟΥΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ κανονίζει τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως καὶ ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§240ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, νὰ τυπωθῇ.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται εἰς συζήτησιν τὸ περὶ πιστώσεως νομοσχέδιον τῶν 500,000 δραχμῶν, ὀφειλομένων εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. (Ἀναγινώσκεται).

§242ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη εἰς δευτέραν συζήτησιν.

§244ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον μόνον διότι προχθὲς συνετέλεσα ὀλίγον εἰς τὴν παραβίασιν τοῦ κανονισμοῦ καὶ αἰσθάνομαι εὐθύνην. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπρότεινα τὴν παραβίασιν τοῦ κανονισμοῦ, ἦτο μέγας, σπουδαῖος, ἱερὸς κατ’ ἐμέ. Τώρα ὅμως, ὅτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει νὰ φέρῃ ἓν νομοσχέδιον μηδαμινόν, κατ’ ἐμὲ, καὶ ἀνάξιον προσοχῆς, θέτων αὐτὸ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν τοῦ κατεπείγοντος μὲ τὸ σπουδαιότατον νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως τῶν 100 ἑκατομμυρίων, δὲν δέχομαι τὴν παραβίασιν, ἀντιτάσσομαι· διότι τὸ νὰ παραβιάζηται ὁ κανονισμὸς διὰ σπουδαῖα ζητήματα δύναται νὰ δικαιολογηθῇ διὰ λόγους αὐτοσυντηρήσεως καὶ ἐσχάτης ἀνάγκης· τὸ νὰ παραβιάζηται ὅμως διὰ μηδαμινὰ πράγματα ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχομεν σέβας πρὸς τοὺς νόμους καὶ θὰ συνηθίσωμεν νὰ θεωρῶμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ὡς τίποτε.

§245ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν ἔχω κᾀμμίαν ἀντίῤῥησιν, λέγω μόνον πρόκειται περὶ τακτοποιήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ (θόρυβος).

§246ΣΠΥΡΟΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐγώ, κύριοι βουλευταὶ, ὀλίγα ἔχω νὰ εἴπω καὶ ὀλίγα νὰ προτείνω, τὰ ὁποῖα ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ, καὶ ἂν εὑρίσκῃ ὀρθὰ, νὰ τὰ θεωρήσῃ κατεπείγοντα. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Ἡ ποινικὴ στρατ. νομοθεσία ἔχει ἓν κενὸν, εἶναι τὸ ἑξῆς. «Ἄρθρ. 220......»

§247ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Εἶναι τὸ χθεσινὸν, ἀπεφασίσθη νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§248ΣΠΥΡΟΜΗΛΙΟΣ. Λάβετε τὴν καλωσύνην ν’ ἀκούσητε. Χθὲς ὁ συνάδελφός μου κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔφερεν ἀντ’ ἐμοῦ ἀπόντος ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγκαταλείπω· περιορίζομαι μόνον εἰς τὴν ἀκόλουθον διάταξιν. Τὸ ἄρθρον 220 τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου λέγει· «Θεωρεῖται ὡς φυγόστρατος καὶ τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν ἓξ ἡμερῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους πᾶς νεοσύλλεκτος κληροῦχος, ἢ ἐθελοντὴς ἢ ἀντικαταστάτης, γενόμενος δεκτὸς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ὅστις λαβὼν διαταγὴν δὲν προσέλθῃ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον του ἐντὸς 30 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐν τῇ διαταγῇ ὁρισθείσης ἡμέρας, ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως ἀνωτέρας βίας· ἐν καιρῷ δὲ πολέμου τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν ἑνὸς μηνὸς μέχρι δύω ἐτῶν». Ὡς παρατηρεῖτε, δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐφέδρων. Θέλετε νὰ ᾖναι τέλειον; πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις ἔφεδρος.

§249ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Ἄρθρ. 220. «Θεωρεῖται ὡς φυγόστρατος καὶ τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν 6 ἡμερῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους πᾶς ἔφεδρος, νεοσύλλεκτος κληροῦχος ....» (Τὰ λοιπὰ ἔχουν ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἐν ἄρθρῳ 220).

§251ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§253ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί..... (θόρυβος, ἐγείρονται πολλοὶ ν’ ἀναχωρήσωσιν). Ὡς πάντες γινώσκομεν τὰς ὑφισταμένας δυσχερείας.... (θόρυβος).

§254ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ (θόρυβος).

§255ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὁ ἐλάχιστος μεταξὺ τῶν βουλευτῶν ἔφερα πρότασιν, ἥτις ἀνεγνώσθη καὶ ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη περὶ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν... (θόρυβος).

§256ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§257ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἔκτασιν τῶν διατάξεων τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§258ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Δικαιοῦμαι νὰ εἴπω δύω λέξεις διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν πρότασίν μου....

§259ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν.

§260ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητήσῃ.

§261ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φοράν.

§262ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§263ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ δὲν ἔφερεν ἔκθεσιν εἰσέτι.

§265ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Πόσην προθεσμίαν δίδετε ἵνα φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἡ ἐπιτροπή; Ἐγὼ προτείνω 5 ἔτη (θόρυβος). Προσφέρονται ἄνθρωποι νὰ ὑπηρετήσουν τὸν ἀγῶνα καὶ σεῖς τοὺς ἀποκρούετε; (θόρυβος).

§266ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ βαθμῶν πρόκειται;

§267ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην βαθμῶν, ἐγὼ ὑπηρέτησα τὴν πατρίδα μου... (θόρυβος). Κύριοι, ἀνακαλῶ τὴν πρότασίν μου.

§268ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διαλύσατε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν.

§270ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τὴν Δευτέραν, διότι δὲν ἔχομεν τὰ ἔγγραφα· (θόρυβος).

§271ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, αὔριον.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5 καὶ ¼.