1868.10.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 79

Τῆς 19 Ὀκτωβρίου 1868.

(Σάββατον).

Ὥρα 2 παρὰ 25|60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν. Ἄν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔλαβον ὦσιν ἀκριβεῖς, χθὲς τὸ ἑσπέρας τετρακόσια περίπου γυναικόπαιδα κρητικὰ κατῆλθον εἰς Πειραιᾶ συνωδευμένα ὑπὸ ὑπαστυνόμων (θόρυβος). Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ καὶ μᾶς πληροφορήσῃ τήν προσεχῆ δευτέραν, καθόσον τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐρχόμενον μετὰ τὴν χθεσινὴν βεβαίωσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγείρει πολλὰς ἀμφιβολίας περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων του. Κατόπιν ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, τί συνέβη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ πῶς δὲν ἐφρόντισε νὰ προλάβῃ τὰς σκηνὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀσχημίζουν τὸ ἀνώτατον αὐτὸ ἐκπαιδευτήριον, καὶ ποῖα μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν.

§4Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, σήμερον τὴν πρωΐαν ὁ πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου μοὶ ἀνεκοίνωσε τὸ λυπηρὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν χθὲς τὸ ἑσπέρας εἰς μίαν τῶν αἰθουσῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Μαθηταί τινες λίαν εὐάριθμοι ἀπεδοκίμασαν καθηγητὴν εὐδοκίμως ἐπὶ πολλὰ ἔτη παραδόσαντα. Κατὰ συνέπειαν παρεκάλεσα τὸν κ. πρύτανιν νὰ μετέλθῃ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ καταστατικὸν ὑπαγορεύει, καὶ ἂν δὲν ᾖναι ἐπαρκῆ αὐτὰ νὰ ἔχῃ τὴν πλήρη πεποίθησιν καὶ τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔλθουν εἰς ἐπικουρίαν τῆς συγκλήτου ἢ τῆς πρυτανείας διὰ νὰ ἀποκαταστήσουν τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀπαιτουμένην εὐσχημοσύνην εἰς ἀνώτατον ἐκπαιδευτήριον.

§5ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι εἰσήχθη ἄλλοτε ἓν νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας· ἐγένετο ἡ ά. καὶ βʹ. ἀνάγνωσις ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀπεφασίσθη τότε ἐξαιρετικῶς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ συζητηθῇ καὶ προλάβῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνόδου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦλθεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐπρότεινα νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐνόμιζα δὲ ὅτι ἡ συζήτησις ἦτο κατεπείγουσα καὶ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ οὐδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Κατόπιν ὅμως εἰσήχθησαν ἄλλα νομοσχέδια μικροτέρας ἀξίας, ἐπροηγήθησαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπέρασαν ά. βʹ. καὶ γʹ. ἀνάγνωσιν καὶ ἐπεψηφίσθησαν. Οὕτω παρηγκωνίσθη ὁ προϋπολογισμὸς καὶ κινδυνεύει νὰ λήξῃ μὲ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου· ὥστε τὸ σπουδαιότατον κατ’ ἐμὲ νομοσχέδιον δὲν ἔχει τόπον νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν πλέον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ συζητήσῃ κατὰ τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν, εἰ δυνατὸν ἐν τῷ μεταξὺ ἢ αὔριον ἢ τὴν δευτέραν· εἰ δυνατὸν νὰ γείνῃ ἔκτακτος συνεδρίασις αὔριον διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν 1, 2 ὥρας καὶ νὰ τελειώσῃ.

§6ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Αὔριον.

§7Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Ἴσως αὔριον, ἂν θέλῃ ἡ Βουλή, θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμόν· μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μάλιστα.

§8ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον νὰ τελειώσῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προβῶμεν εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδια.

§9ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ ἂν δὲν συνεδριάσωμεν δευτέραν, τρίτην καὶ τετάρτην, τελειόνει ἡ Σύνοδος καὶ θὰ μείνῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§10Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂν ᾖναι διὰ μόνον αὐτό, ἐρχόμεθα ὅλοι, ἀλλέως ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐρχόμεθα ἀπὸ τὴν μίαν, καὶ ἄλλοι ἀπὸ τὰς τρεῖς, δὲν ἐρχόμεθα δι’ ἄλλο τίποτε.

§11ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§12ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νὰ συνεδριάσωμεν αὔριον ἐκτάκτως οὐχὶ διὰ τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ αὔριον τὸ νομοσχέδιον περὶ ληστείας....

§14Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι, ἴσως καὶ αὔριον θὰ ᾖναι ἀνάγκη, δὲν γνωρίζω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ συνεδριάσῃ τὸ Σῶμα, διότι δὲν ὑπολείπονται παρὰ τέσσαρες ἕως πέντε ἡμέραι, ὥστε ἐρχόμεθα εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἰδέας τοῦ συναδέλφου, ὥστε καὶ ἂν αὔριον ἔχωμεν συνεδρίασιν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὥστε δευτέρα, τρίτη, τετάρτη καὶ πέμπτη ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§15ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, διὰ νὰ ἔλθωμεν αὔριον, θὰ εἰπεῖ ὅτι ἔχομεν ἔκτακτον ἀνάγκην. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ῥοντήρην, ὥστε αὔριον αὐτὴν τὴν συνεδρίασιν τὴν κάμνομεν μόνον δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἢ διὰ κανὲν ἄλλο κατεπεῖγον, καὶ τὴν δευτέραν ἐξακολουθοῦμεν τὸν προϋπολογισμόν· ἄλλως δὲν ἐρχόμεθα (θόρυβος).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥοντήρη καὶ Δημητρακάκη τοῦ νὰ συνέλθῃ καὶ αὔριον ἡ Βουλὴ διὰ νὰ συζητήσῃ μόνον....

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι μόνον! πρὸ πάσης ἄλλης προτάσεως.

§18ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἄ. ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ νὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν αὔριον, κατόπιν δὲ τί θὰ ᾖναι τὸ ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως, ὁ προϋπολογισμὸς ἢ ἄλλο τι;

§19Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, μὲ λύπην παρετήρησα ὅτι σχεδὸν πάντοτε, ἴσως ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις, τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς λήξεως μιᾶς συνόδου γίνονται τοιαῦται συζητήσεις, ὥστε, ἂν θέλητε, καὶ τοῦ ἰδίου Σώματος τὴν ἀξιοπρέπειαν προσβάλλουν. Ὅλα τὰ ἐκκρεμῆ νομοσχέδια, ὅσα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συζητηθῶσιν, ἔρχονται αὐτὰς τὰς ἡμέρας. Οὐδεμία συζήτησις, θόρυβος μέγας καὶ οὕτως ἐξέρχονται νομοσχέδια, ἐνίοτε καὶ σπουδαῖα, ἀσυζητητεί. Τώρα προσεγγίζει ἡ στιγμὴ αὐτή. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὸ θέαμα αὐτὸ ἐταράχθην καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ὅλοι ἐταράχθησαν ὅσοι τὸ εἶδον. Λοιπὸν νομίζω ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποίων νομοσχεδίων αὐτὴ ἔχει ἀνάγκην καὶ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ τὰ συζητήσῃ ἐν τῇ συνόδῳ αὐτῇ. Δεύτερον, οἱοσδήποτε τῶν κυρίων βουλευτῶν σύμφωνα μὲ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ συστήσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζει πῶς πρέπει νὰ συζητηθῶσι, καὶ προέλθῃ μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ μὴ καταντήσῃ νὰ ἔχωμεν τόσα πολλὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ μὴ συζητήσωμεν κανὲν καὶ θόρυβος νὰ γίνηται. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Ναυπακτίας πιστεύω, ὅτι ὅλοι θέλετε τὴν ἀσπασθῆ, διότι δὲν πρόκειται περὶ δευτερεύοντος συμφέροντος. Ἂν ἀπομένουν 2, 3 ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ καὶ περὶ αὐτῶν πρέπει νὰ ἐνασχοληθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Δὲν ἀποβλέπει τὸ ζήτημα τῆς ληστείας εἰς κανὲν ἄλλο συμφέρον δευτερεῦον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ ὥστε νὰ συμβῇ αὐτὴ ἡ ῥοπὴ τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας· ἀλλ’ ἀπὸ τώρα ν’ ἀποφασισθῇ καὶ ἡ προτίμησις αὐτὴ τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ἀβέρωφ.

§20ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ προτιμηθῇ, ἀλλὰ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§21Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἴσως τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ πάντων τῶν νομοσχεδίων μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§22ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι, αὔριον!

§23ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἀποφασισθῇ νὰ προτιμηθῇ ὅλων τῶν ἄλλων.... (θόρυβος).

§24Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἀρκεῖ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ ὅτι πρὸ πάντων τῶν ἄλλων νομοσχεδίων θέλει προτιμηθῆ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§25ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ συζητηθῇ καθόλου· διότι μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ τελειώσωμεν καὶ θὰ φύγωμεν.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Πρὸ πάντων τῶν ἄλλων αὐτό.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρὸ πάντων τῶν ἄλλων αὐτό.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, ἂν θέλῃ, νὰ ἔχωμεν αὔριον συνεδρίασιν.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Εἴπομεν θὰ ἔχωμεν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀγαπᾷ ἡ Βουλὴ αὔριον διὰ νὰ συνεδριάσῃ κύριοι;

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα εἰς τὰς 10.

§32ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι εἰς τὰς 10.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν 1, κύριοι! (θόρυβος).

§34Τ. ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς πρότασιν περὶ συστάσεως ἑνὸς σχολαρχείου εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Κέας. (θόρυβος).

§35ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν.

§36Τ. ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Δυστυχῶς, κύριοι, ἡ πρότασίς μου αὕτη φαίνεται ὅτι δὲν εὐχαρίστησε τὴν ἀκοὴν πολλῶν συναδέλφων μου τῆς τότε Συνόδου καὶ κατὰ συνέπειαν διὰ νὰ ματαιώσουν τὸ σωτήριον ἔργον διὰ τοὺς κατοίκους καὶ πρὸ πάντων διὰ τὴν νεολαίαν τῆς νήσου αὐτῆς ὑπέβαλον 15 ἄλλας προτάσεις καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασίς μου δὲν ἔλαβε τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα.

§37ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νόμου.

§38Τ. ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Σήμερον καὶ πάλιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, τὸ ἔξοδον εἶναι ὅλως διόλου εὐτελέστερον, κατάστημα δὲν ἔχετε νὰ πληρώσητε παρὰ τὸν διδάσκαλον, ὅστις θὰ συστήσῃ τὴν ἀνωτέραν τάξιν. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, σᾶς λέγω τοῦτο, διότι ἡ ἐπαρχία αὐτὴ σύγκειται ἀπὸ 3 νήσους. Ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Σύρου καὶ Πειραιῶς εἶναι δύσκολος καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἕνεκεν τῆς διαιρέσεως τῶν μέσων δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποστείλουν εἰς τὰ μέρη αὐτὰ τὰ παιδιά τους· καὶ ὑπάρχουν πολλοὶ νέοι τοιοῦτοι, οἵτινες χρήζουν ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ μὴ ὑπαρχόντων τῶν μέσων θάπτονται. Διὰ τοῦτο λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν, ἐπαρχία ἡ ὁποία ἐν τῇ σμικρότητί της πληρόνει 150,000 καὶ δὲν καθυστερεῖ οὔτε ὀβολὸν εἰς τὸ δημόσιον καὶ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο ἐξοδεύει εἰμὴ δι’ ἓν ὑποτελωνεῖον ἐλάχιστον ποσόν..... Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ θεραπευθῇ ἡ ἀνάγκη αὐτή.

§39ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά· πολὺ καλά.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν τινὲς προτάσεις.

§41ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ πρόεδρος Τ. Λαζαρέτος.

§42ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Εἶναι εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν. (θόρυβος). Ἀναγινώσκεται εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν καὶ γίνεται δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἡ πρότασις τοῦ κ. Τριγγέτα περὶ τῶν ἀγοραστῶν τῶν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγει ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα; (θόρυβος).

§44ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν νὰ μὴ φέρητε οὐδὲν νομοσχέδιον πρὶν τελειώσῃ ὁ προϋπολογισμός. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1) Περὶ μεταβολῆς τῶν κατωτέρων τελωνειακῶν ἀρχῶν, 2) τροπολογία Γ. Κάγκα κλπ. ἐπ’ αὐτοῦ, 3) τροπολογία Α. Μεταξᾶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, 4) πρότασις Δ. Τριγγέτα κλπ. περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 3 Αὐγούστου 1861 νόμου περὶ πολιτικῶν συντάξεων.

§45ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκονται εἰς ά. καὶ βʹ. ἀνάγνωσιν, εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν σημειωμένα;

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ἀπὸ προχθὲς, ν’ ἀναγνωσθοῦν ὅσα εἶναι εἰς ά. ἢ βʹ. ἀνάγνωσιν.

§47ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ά. καὶ βʹ. ἀνάγνωσις δὲν εἶναι ἀδιάφορον πρᾶγμα, διότι εἰς τὴν γʹ. ἠμπορεῖ νὰ λείπῃ ὁ ἔχων πρόθεσιν νὰ καταπολεμήσῃ· νομίζω ὅτι ἡ ά. ἀνάγνωσις ἢ ἡ βʹ. εἶναι νὰ καταχωρῆται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶχον γνῶσιν περὶ συζητήσεως τοιούτων προτάσεων. Αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς τὸ χέρι τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἶναι ἐδικόν μου νὰ συζητήσω εἰς τὴν ά. εἴτε εἰς τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν. Ἔμαθον μάλιστα ὅτι ἐπέρασαν 3 νομοσχέδια καὶ εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν εἰς τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἤμην ἐναντίος. Λοιπὸν νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· ἀκούετε, κύριε πρόεδρε;

§48ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Κεφ. 1. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν ὑπουργείου δρ. 43,220». Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. «Ἄρθρον 2. ἔξοδα 13,500». Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. «Κεφ. 2. ἄρθρον 1. Ἐπιμίσθια συνοδικῶν 29,169.» Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. —«Ἄρθρ. 2. Ἔξοδα συνόδου 4000.»

§51ΥΠΟΥΡΓ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Αὐτὴ ἡ προσθήκη τῶν 550 δραχ. εἶναι, διότι ἔχει ἀνάγκην ἡ σύνοδος μαρτύρων, τελευταῖον ἐδικάσθησαν ἀρχιεπίσκοποι τοῦ Κράτους εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ εἶχεν ἀνάγκη ἡ σύνοδος νὰ προσκαλέσῃ πολλοὺς μάρτυρας.

§52ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρὶν τῆς ἐπαναστάσεως ἦσαν 44 ἐπισκοπαί· ἐθεωρήθησαν πολλαί· ἔγειναν πολλὰ νομοσχέδια περὶ ἐλαττώσεως εἰς 26 καὶ τελευταῖον εἰς 24, προσετέθη δὲ τώρα καὶ ἡ Ἑπτάνησος, ἥτις ἔχει 7 ἐπισκοπάς. Ἐδῶ δύο ἐπισκοπαὶ, ἡ μὲν ἔχει 4000 ψυχὰς, ἡ δὲ 12000. Φρονῶ ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ ἔλθῃ νόμος περὶ συγχωνεύσεως αὐτῶν τῶν δύο ἐπισκοπῶν.

§53ΥΠΟΥΡΓ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ἐντελῶς ἄκαιρον· ἠξεύρετε ὅτι τὰ τῆς ἐκκλησίας τῆς Ἑπτανήσου διέπονται ὑπ’ ἄλλου νόμου παρὰ τὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος· ἕκαστος τόπος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς (θόρυβος). Κατὰ συνέπειαν νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον δὲν εἶναι τοῦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ. Ὁ πρόεδρος κ. Λαζαρέτος ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν του.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§55ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. —«Ἄρθρ. 3. Ἐπίδομα ἐπισκόπων δρ. 125,100.» Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. —«Ἄρθρ. 4. μισθοὶ ἱεροκηρύκων 28,860.»

§57ΔΑΓΡΕΣ. Καθῆκόν μου θεωρῶ ἀπαραίτητον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀφ’ οὗ βλέπω μίαν δαπάνην οὐχὶ μικρὰν, τὴν ὁποίαν καταβάλλουσι διὰ τοὺς ἱεροκήρυκας, θεωρῶ καθῆκον νὰ συστήσω εἰς τὸν ὑπουργὸν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδέποτε εἶδον ἱεροκήρυκα εἰς χωρίον ἢ κοινότητα. Ἐὰν ἐν Ἀθήναις πληρόνωμεν μισθὸν ἀμεριμνομερίμνης, τὸ ἐννοῶ· ἄλλως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια· καὶ ἐὰν δὲν ἐπαρκοῦν αὐτὰ, πρέπει νὰ καταβάλῃ τὸ ἔθνος ἀκόμη περισσότερον. Θεωρῶ ἀπαραίτητον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς θρησκευτικῆς ἀνατροφῆς τοῦ λαοῦ, ἥτις 10ετηρίδας ὁλοκλήρους παρημελήθη ὁλοτελῶς, καὶ ὁ λαὸς ἐλησμόνησε τί ἐστὶ καθῆκόν του θρησκευτικόν. Λοιπὸν οἱ ὑπάρχοντες πρέπει νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των οὐχὶ μόνον ἐν ταῖς πόλεσιν ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὰς κοινότητας, ὅπου εἶναι ἀναγκαιοτέρα ἡ διδαχὴ τοῦ λαοῦ. Ἂν δὲ δὲν ἐπαρκοῦν αὐτὰ, πρέπει νὰ ἐξοδεύσωμεν καὶ περισσότερα.

§58ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Κύριοι, ἀναγνωρίζω λίαν ὀρθὴν καὶ λίαν πεφωτισμένην τὴν ἰδέαν τοῦ προαγορεύσαντος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δυστυχῶς οἱ ἱεροκήρυκες περιορίζονται κηρύττοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ἐντὸς τῶν πόλεων καὶ ὄχι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὅπου ὑφίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη. Κύριοι, ὅταν ἀνέλαβον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου ἀμέσως καὶ ἐπαναληπτικῶς παρήγγειλον τοὺς Ἀρχιεπισκόπους τῶν νομῶν νὰ παραγγείλουν τοὺς ἱεροκήρυκας νὰ διέρχωνται ὅλα τὰ χωρία· ἀπήντησα μεγάλας δυσκολίας, καὶ ἰδίως αἱ δυσκολίαι προέρχονται ὄχι ὡς ἐκ τῆς ῥαθυμίας ἀλλὰ τῆς ἐλλείψεως μέσων. Οὐδέποτε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου εἶχεν ἐγγράψει μίαν δαπάνην διὰ τῆς περιοδίας τῶν ἱεροκηρύκων· ἔκτοτε δὲ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως αὐτῆς τῆς δαπάνης δὲν ἔλαβε πώποτε χώραν περιοδεία. Ἐγὼ δὲν ἐθεώρησα ὑποχρέωσιν τοῦ δημοσίου νὰ ὑποφέρῃ τὴν δαπάνην αὐτήν, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς διδαχῆς τοῦ θείου λόγου καθ’ ὅλους τοὺς νομούς, ὅπου εἶναι ἱεροκήρυκες, κατωρθώθη ἐν μέρει, ἀλλὰ μεγάλαι δυσκολίαι παρουσιάζονται, ἰσχυριζομένων τῶν ἱεροκηρύκων, ὅτι δὲν ἔχουν τὰ μέσα τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ὁδοιπορίαν καὶ μετάβασιν ἀπὸ μέρους εἰς μέρος. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι διὰ νὰ διορθώσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν πρέπει νὰ ἐγγράψῃ ἓν μικρὸν ποσὸν διὰ τὴν περιοδείαν τῶν ἱεροκηρύκων, εὐχαρίστως ἤθελα τὸ κάμει, ἀλλὰ διὰ τὸ ἔτος αὐτὸ εἶναι ζήτημα πεπερασμένον. Ἴσως διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 εἶναι καλὸν νὰ ἐγγραφῇ μία τοιαύτη δαπάνη.

§59ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ τὴν ὑποστηρίζω μετὰ θερμότητος καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ φεισθῇ ἡ Βουλὴ 5–10,000 δραχμάς, διότι ἐξέλειπε πᾶν αἴσθημα θρησκευτικόν· ὁ κλῆρος παρέλυσεν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰ χωρία καὶ τοὺς δήμους. Πιστεύσατε, ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἱερεῖς ὑπέπεσαν καὶ ὑποπίπτουν καθ’ ἑκάστην εἰς ἐγκλήματα, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ θεῖος λόγος, οὔτε ἄνθρωποι νὰ διδάσκουν αὐτόν. Ἄλλως τε, κύριοι, δὲν βλέπω τὴν φειδὼ αὐτήν, ἀφοῦ ἐδώκαμεν χθὲς εἰς θέατρα καὶ πριμαδόνας 50,000 δραχμάς.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν παραδέχομαι ὅτι ἡ περιοδεία τῶν ἱεροκηρύκων δὲν γίνεται δι’ ἔλλειψιν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. Ποῖα ἔξοδα εἶχαν οἱ παλαιοὶ ἱεροκήρυκες, ὁ Ἰωνάσαφ, ὁ Γεωργόπουλος, ὁ Καστόρχης καὶ οἱ ἄλλοι. Ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι εὐσεβής· ὅταν ἀποφασίζῃ ὁ ἱεροκήρυξ νὰ περιέλθῃ ἀπὸ χωρίον εἰς χωρίον, θὰ εὕρῃ ἓν ζῶον δωρεὰν νὰ τὸν μεταφέρῃ· ἀλλ’ ὅταν ἔγειναν ἱεροκήρυκες μοναχοὶ ἀνατεθραμμένοι εἰς Ἀθήνας, δὲν εἰμποροῦν βέβαια νὰ ὑπάρχουν εἰς τὰ χωρία, ὥστε θὰ φάγουν καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, ἐὰν χορηγηθῶσι τοιαῦτα, χωρὶς νὰ ἔβγουν ἔξω. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι πρέπει οἱ ἱεροκήρυκες νὰ νουθετηθῶσι καλλίτερον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των. Ἐπικαλοῦμαι μάλιστα τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου κατὰ τὰ 1856, ὅτε ἡ ληστεία ἐλυμαίνετο τὸ κράτος, δύω ἱεροκήρυκες, ὁ Ἀκαρνανίας καὶ Ἀττικῆς (ἤδη ἀμφότεροι ἀρχιερεῖς) διετάχθησαν, περιῆλθον ὅλα τὰ χωρία τῆς δικαιοδοσίας των καὶ ἔφερον ἀποτέλεσμα κατὰ τῆς ληστείας εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ, καὶ ἐν τούτοις οὔτε ὁδοιπορικὰ ἐζήτησαν οὔτε οἱ λησταὶ τοὺς προσέβαλόν που. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω, ὅτι ἡ παράλειψις τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων, ἀλλὰ ἡ ἀνατροφὴ ἥτις δὲν εἶναι καθαρῶς ἀποστολική.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.

§62ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον παρεδέχθη. — «Ἄρθρ. 5. Ἐκκλησιαστικαὶ καὶ ἐκπαιδευτικαὶ δαπάναι δρ. 30,000». Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει. «Τὸ ὑπὸ τὸ ἄρθρον τοῦτο ποσὸν νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ δραχ. 15,000, καθόσον, προαχθέντος ἤδη τοῦ ἔτους εἰς τὸν 7 μῆνα, τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης τῶν ὁποίων προὐτίθεται ἡ προκειμένη δαπάνη».

§64ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Παραδέχομαι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.—«Ἄρθρ. 6. Τύπωσις βιβλίων διὰ τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα 3,500».

§66ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 7. Ἐκκλησιαστικαὶ καὶ ἐκπαιδευτικαὶ ἐσωτερικαὶ δαπάναι 12,000». Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει. «Ὑπὸ τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ διατηρηθῇ ἡ πίστωσις μόνον δραχμῶν 2,000 ὑπὸ τὸν τίτλον «ἐκκλησιαστικαὶ δαπάναι·» ἡ δὲ πίστωσις τῶν 10,000 δραχμῶν νὰ μετενεχθῇ ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 3 καὶ ὑπὸ τὸ ἴδιον ἄρθρον 16 ὑπὸ τὸν τίτλον «προσωρινὴ συνδρομὴ εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρίαν» πρὸς ἵδρυσιν παρθεναγωγείου ἐν Κερκύρᾳ. Καὶ τοῦτο διότι κατὰ τὰς γενομένας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐξηγήσεις ἡ ἐκ 10000 δραχ. ζητουμένη πίστωσις, ἐπέκεινα τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ π. ε. ψηφισθείσης, προτίθεται τὴν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης τῆς ἱδρύσεως παρθεναγωγείου ἐν Κερκύρᾳ, ἀνάγκης τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει ὡς πραγματικὴν καὶ θεραπευτέαν. Ἡ δὲ κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς κατάταξις καθιστᾷ εὐκρινέστερον τὸν σκοπὸν τῆς πιστώσεως καὶ ἀσφαλεστέραν τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ».

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἔγεινε χρῆσις αὐτῆς τῆς πιστώσεως.

§69ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἔκαμα χρῆσιν· ἀναγνωρίζω ὅμως τὴν σύστασιν τοῦ παρθεναγωγείου. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι τὸ Ἀρσάκειον συνίσταται καὶ διοικεῖται ἀπὸ κεφάλαια ἰδιωτικά. Ἡ κυβέρνησις ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ δὲν συντρέχει οὐδόλως τὸ κατάστημα· εἰς τὰς ἀρχὰς κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς καθιδρύσεώς του τὸ συνέτρεξεν. Ἤδη ὅμως δὲν συντρέχει παρὰ διὰ τῆς εἰσόδου ὑποτρόφων. Τὸ συμβούλιον τοῦ καταστήματος αὐτοῦ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην συστάσεως παραρτήματος τοῦ ἄνωθεν καταστήματος. Ὁ λόγος αὐτῆς δικαιολογεῖται ὑπὸ δύο ἐπόψεις καὶ λίαν σπουδαίας· πρῶτον ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ τὰ ἰδιωτικὰ καταστήματα τὰ γυναικεῖα ὄχι μόνον εἶναι ἀνεπαρκῆ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ προσιτὰ εἰς τοὺς περισσοτέρους· ἀφ’ ἑτέρου παρετηρήθη μία τάσις ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπασχολήσεως τῶν Ἑλληνίδων εἰς καταστήματα ἰδιωτικὰ, μὴ διοικούμενα ἀπὸ Ἕλληνας, ἀλλ’ ἀπὸ ξένους, ἔχοντας δὲ καὶ καθολικὸν θρήσκευμα. Ἰδίως αὐτὸς ὁ λόγος ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Ἑλλ. Κυβέρνησιν καὶ ἔρχεται σήμερον νὰ παράσχῃ συνδρομὴν 10,000 δραχμῶν. Κατὰ συνέπειαν θεωρῶ αὐτὴν τὴν πίστωσιν ἀναγκαίαν. Λοιπὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.—«Κεφάλαιον Γʹ. Ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις. Ἄρθρ. 1. Προσωπικὸν Πανεπιστημίου δραχμὰς 238,803». Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. «Κεφ. 3 ἄρθρ. 3. «Προσωπικὸν Πανεπιστημίου». Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ κρίνει ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι πολλαὶ τῶν ἑδρῶν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν στηρίζονται εἰς τὸ καταστατικὸν, ἑπομένως φρονεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ συστήσῃ σπουδαίως εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν τὴν ταχίστην εἰσαγωγὴν σχεδίου νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ δὲ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς γνωμοδοτεῖ ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ πίστωσις διὰ τοὺς τρεῖς καθηγητὰς, τοὺς κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος διορισθέντας, καθόσον φρονεῖ, ὅτι ἡ ἀνάγκη τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν δὲν ἦτον ἀναπόφευκτος, τοὐναντίον θεωρεῖ αὐτὴν πολὺ ὑποδεεστέραν τῆς ἀνάγκης οἰκονομίας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελεῖ τὸ κράτος εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις.»

§72ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μία ἀπὸ τὰς ἀτυχίας, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔφεραν εἰς ὄχι θέσιν καλὴν, εἶναι ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, διεχειρίσθημεν ὄχι τὰ πρόσωπα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς θεραπείαν τῶν προσώπων· καὶ τοῦτο δὲν εἶναι σήμερον, εἶναι πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Κατὰ τὸ 1842, 1844 καὶ 1848 δὲν ἦσαν παρὰ μόνον 30 ἢ 31 καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐν τούτοις οἱ ἐξελθόντες τότε μαθηταὶ ἀπὸ τὸ ἐκπαιδευτήριον ἐκεῖνο δὲν εἶναι διόλου κατώτεροι, ἀλλὰ πολὺ ἀνώτεροι τῶν νῦν ἐξερχομένων· κατόπιν ὅμως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐρχόμενοί τινες ὑπουργοὶ, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, προσελάμβανον ἰδικούς των, καὶ οὕτω κατήντησεν ὁ ἀριθμὸς νὰ διαπλασιασθῇ, καὶ ἤδη ἔχομεν 53 ἢ 54. Παρατηρῶ δὲ ὅτι εἰς τὴν νομικὴν, ἥτις εἶναι καὶ αὐτὴ μία ἐκ τῶν δύο σπουδαιοτέρων σχολῶν, δὲν ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς παρὰ ἀπὸ 1 ἤδη, καὶ αὐτὸς εἶναι τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην πολλῶν καθηγητῶν· τρεῖς καθηγηταὶ ὑπάρχουν τοῦ διοικητικοῦ δικαίου, ἐνῷ τότε ἦτο μόνος ὁ μακαρίτης Ἀργυρόπουλος. Ἀναφέρω, κύριοι, τὴν Θεολογικὴν Σχολήν· πόσοι ἦσαν πρῶτον οἱ παραδίδοντες καθηγηταί· ὁ μακαρίτης Μισαὴλ καὶ ὁ κ. Κοντογόνης καὶ ὁ μακαρίτης Φαρμακίδης, ὅστις ἐλάμβανε χωρὶς νὰ παραδίδῃ τὴν μισθοδοσίαν ἀντὶ συντάξεως. Ἐν τούτοις αὐτῶν τῶν δύο καθηγητῶν εἶναι μαθηταὶ ὅλοι οἱ σήμερον πεπαιδευμένοι ἀρχιερεῖς καὶ ὅσους ἔχομεν ἱκανωτάτους ἱεροκήρυκας. Πόσους δὲ ἔχομεν σήμερον; Ἕξ, καὶ ἑτέρους πέντε ὡς ὑφηγητὰς, οἱ ὁποῖοι, ἅμα ἔλθῃ καὶ ὑπουργὸς νὰ προστατεύῃ ἕκαστον αὐτῶν, θὰ διορισθῶσι τακτικοὶ καθηγηταὶ καὶ θὰ ἔχωμεν τότε 11 καθηγητὰς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς. Ἐγὼ δὲν εἶμαι θεολόγος, ἀλλὰ ἠμπορῶ νὰ καταλάβω· νομίζω ὅτι 4 ἢ 5 μαθήματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ τὰ ἀκούωσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὸ πολὺ εἰς τὰ Γυμνάσια. Ἱερὰν Γραφὴν καὶ Κατήχησιν παραδίδουν καὶ εἰς τὰ σχολεῖα.

§73ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν αὐτό.

§74ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δογματικὴν καὶ ἑβραϊκὴν γλῶσσαν δύο καθηγηταὶ ἠμποροῦν νὰ τοὺς παραδώσουν. Λοιπὸν ἐδῶ ἔχομεν μίαν πολυτέλειαν 4 καθηγητῶν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν σχολὴν τῆς Ἰατρικῆς. Ἔχομεν 5 τοῦ αὐτοῦ μαθήματος, τῆς ἀνατομίας· κατ’ ἀρχὰς εἶχε διορισθῆ ὁ μακαρίτης Μαυροκορδᾶτος καὶ ὁ Δαμιανός. Ἀποθανόντος τοῦ Μαυροκορδάτου, ἀντικατεστάθη δὲν ἠξεύρω ὑπό τινος. Τώρα ἔχομεν 5, 6. Τὸ ὅλον σήμερον ἔχομεν 19 καθηγητὰς τῆς ἰατρικῆς, ἐνῷ τότε δὲν ἦσαν παρὰ μόνον 9. Τώρα θὰ εἴπω καὶ περὶ τῆς φιλολογίας· καὶ ἐδῶ τὰ αὐτὰ συμβαίνουν, παραδίδουν μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ τὰ διαβάζῃ πᾶς μαθητής· μάλιστα παραδίδουν 1 ἢ 2 ὥρας τὴν ἑβδομάδα, καὶ ὀλίγοι παραδίδουν συγγραφεῖς ἀνωτέρας φιλολογίας. Τὶ σᾶς λέγουν; παραδίδουν 3 ὥρας τὴν ἑβδομάδα καὶ ὅστις ὑπηρετεῖ 2 ὥρας τὴν ἡμέραν, τὸ θεωρεῖ θυσίαν του μεγάλην. Πιθανὸν εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη νὰ παραδίδουν οἱ καθηγηταὶ τόσον ὀλίγον, ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν ὥστε οἱ ὑπηρετοῦντες τὸ ἔθνος, νὰ ὑπηρετοῦν ἀναλόγως τῶν δυνάμεων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἔθνους. Ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, κύριοι, ὑπηρετοῦν 6 ὥρας καὶ πολλοὶ 10. Ἔπειτα οἱ πολλοὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μαθήματος καθηγηταὶ γεννοῦν καὶ ταραχὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Γνωρίζετε τὶ συνέβησαν μίαν φορὰν μεταξὺ τοῦ Μακᾶ καὶ Αἰγινήτου (θόρυβος). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἑδρῶν ἔφερε μίαν δαπάνην καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ φέρῃ καὶ βλάβας καὶ ὀχλαγωγίας· ἐπειδὴ τὸ αὐτὸ μάθημα τὸ παραδίδουν 3 ἢ 4, ἕκαστος καθηγητὴς θέλει νὰ φοιτῶσι περισσότεροι εἰς τὸ μάθημά του, καὶ αὐτὸ εἶναι μεροληπτικὸν καὶ ἔβλαψε πολλοὺς φοιτητὰς εἰς τὰς ἐξετάσεις των (θόρυβος). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἑδρῶν δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ βλάψῃ τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ δίδει χώραν καὶ εἰς μίαν ἄλλην βλάβην· στερούμεθα πολλῶν ἱκανῶν ἰατρῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ μάλιστα αἱ πρωτεύουσαι τῶν νομῶν ἴσως δὲν ἔχουν κανένα. Εἰς δὲ τὴν φιλολογίαν ὑφιστάμεθα μίαν ζημίαν σπουδικαιοτάτην· ὅλοι οἱ καθηγηταὶ, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἐκ τοῦ ἰδικοῦ μας Πανεπιστημίου καὶ ἐσπούδασαν εἰς τὴν Εὐρώπην, οὐδεὶς θέλει νὰ ὑπάγῃ καθηγητὴς εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ γυμνάσια· εἶναι οὕτω, κ. ὑπουργέ;

§75ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Προτιμοῦν τὰς Ἀθήνας ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας.

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἠξεύρω ἐγὼ τὶ λέγω. Ἐδῶ αἱ ἕδραι εἶναι περιωρισμέναι· ὅταν τὴν ἕδραν τὴν κατεῖχεν ὁ Ἀσώπιος, ὁ Βενθύλος, ἔπρεπε νὰ ἠξεύρουν ὅτι πρέπει νὰ ἀποθάνῃ ἕνας ἀπ’ αὐτούς. Τώρα διὰ τοῦτο ἀποφεύγει καὶ ὁ ἰατρὸς καὶ ὁ φιλολόγος νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, διότι ἔχει ἐλπίδα νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, χωρὶς ν’ ἀποθάνῃ ὁ κατέχων μίαν ἕδραν, ἀλλ’ ἅμα ἔλθῃ ὑπουργὸς εὐνοῶν αὐτὸν, ὅστις δύναται νὰ τὸν διορίσῃ ὑπεράριθμον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, φέρω μίαν πρότασιν. Σᾶς εἶπα ὅτι 31 καθηγηταὶ ἐδίδασκον μέχρι τοῦ 1847 καὶ 1848· ἐγὼ τοὺς ἀναβιβάζω εἰς 40. Τώρα εἶναι 53. Λοιπὸν ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου. «Αἱ ἕδραι τῶν τακτικῶν, ἐκτάκτων καὶ ἐπιτίμων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ὁρίζονται εἰς 40». Τὴν καταθέτω διὰ νὰ ψηφοφορηθῇ. Κ. Ὑπουργὲ, ἀντιλέγετε, ἂν ἔχω ἄδικον. Καὶ ὅταν γείνῃ ἡ ἀπόφασις αὕτη, ἡ πίστωσις καταβιβάζεται αὐτοδικαίως.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλει ἡ Βουλὴ δι’ αὐτὴν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δημητρακάκη; νὰ τυπωθῇ;

§78ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἔλθῃ κατὰ τὸν κανονισμόν.

§79ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, οὔτε καὶ χρόνος, οὔτε καὶ τόπος εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ ἐκθέσῃ τις τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Πανεπιστήμιον· ἐπίσης εἶναι περιττὸν, φρονῶ, νὰ ἀναπτυχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος ἡ ἀνάγκη καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἦλθον μόνον νὰ συστήσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν καὶ νὰ ἀναμνήσω, ὅτι ὁ κύριος Ζαΐμης ὡς ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε συντάξει ἄλλοτε καταστατικὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τοῦ ὁποίου προεβλέπετο ἡ καλλιτέρευσις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἡ τακτικωτέρα παράδοσις τῶν μαθημάτων. Εἶναι τῷ ὄντι μοναδικὸν εἰς μόνον τὸ Πανεπιστήμιον τὸ ἐδικόν μας νὰ διαρκῇ ἡ παράδοσις μαθημάτων ἐπὶ δύο καὶ τρία ἔτη, ἐνῷ εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια παραδίδονται εἰς ἓξ μῆνας. Διὰ τούτου δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τοὺς κυρίους καθηγητάς· ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ εἶναι εἰς τὸ καταστατικὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ καταστατικὸν τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Ζαΐμη καὶ ἕτερον συνταχθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Χριστοπούλου, νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν, ὥστε νὰ συνταχθῇ ἓν καταστατικὸν διὰ τὸν μέλλοντα χρόνον. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δημητρακάκη φρονῶ, ὅτι εἰς τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἐν παρόδῳ παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν δι’ ὅσα συνέβησαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον νὰ φροντίσῃ καὶ ἐξετάσῃ τὰ αἴτια τοῦ γεγονότος· διότι ἐπληροφορήθην, ὅτι ὁ καθηγητὴς αὐτὸς τὸ παρελθὸν ἔτος παρέδωκε τρία μόνον μαθήματα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξύβρισεν ὅλους τοὺς φοιτητάς. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐξετάσῃ περὶ τούτου.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Καθιστῶ προσεκτικὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι τὸ ἐκπαιδευτήριον, ὅπου ἐκπαιδεύονται ὅλα τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον τῆς ἐλευθέρας ἀλλὰ καὶ τῆς δούλης. Δυστυχῶς λαμβάνουν χώραν ἀταξίαι, καὶ λέγων ἀταξίαι δὲν ἐννοῶ τὸ χθὲς, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμω ἀμέσως λόγον, ἀλλ’ ἐν γένει τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος. Ἔχω υἱοὺς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ μὲ συναίσθησιν· ἀπὸ τὰς ἀρχὰς Σεπτεμβρίου ἦλθον καὶ ἀκόμη οἱ πλεῖστοι τῶν καθηγητῶν δὲν ἤρχισαν τὰ μαθήματά των· πολλοὶ τῶν καθηγητῶν δὲν ἠξεύρω ἂν παραδίδουν δέκα ὥρας ὅλον τὸν χρόνον. Ἄρα αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ ὑποβληθοῦν εἰς ὑποχρεώσεις· διότι οἱ μαθηταὶ ἔρχονται καὶ μὴ εὑρίσκοντες μαθήματα παραλύουν. Συνιστῶ λοιπὸν σπουδαίως νὰ σκεφθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς διὰ τὸ μέλλον, νὰ φέρῃ νόμον καταστατικὸν, καθὼς καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης καὶ ἄλλοι ὑπουργοὶ ἤθελαν νὰ φέρουν. Δεύτερον μὲ λύπην μου παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ εἰσήχθησαν τὰ πάθη τῆς πολιτικῆς· ἔμαθον ὅτι παραίτιος τῶν χθεσινῶν σκηνῶν ἦτο ὁ καθηγητὴς, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπετέθησαν οἱ μαθηταὶ, διότι εἶχε φέρει ἀνθρώπους μὲ ῥόπαλα, τὸ λέγω μὲ πολλὴν ἐπιφύλαξιν, καὶ φαίνεται ὅτι τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξύβρισε τοὺς φοιτητὰς, καθὼς καὶ χθὲς ἀκόμη, καὶ τὸ ἔμαθα ἀπὸ νέους τοῦ Πανεπιστημίου· εἶχεν εἰσάξει ῥοπαλοφόρους. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις.

§81ΥΠΟΥΡΓ. ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Αὐτὸς ὁ καθηγητὴς, ὅστις ἔφερε τὰ ῥόπαλα εἶναι τὸν ὁποῖον ἀπεδοκίμασαν;

§82ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν τὸ λαμβάνω ὑπ’ εὐθύνην μου. Διὰ ταῦτα ἐπιθυμῶ νὰ μάθω. Βλέπω μίαν αὔξησιν κατὰ 100,000 δραχμῶν περισσότερον ἀπὸ τὰ παρελθόντα ἔτη, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι.

§83Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι δυνάμει τοῦ νόμου, ὅτι κατὰ πενταετίαν αὐξάνει ἡ μισθοδοσία τῶν καθηγητῶν.

§84ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν δὲν ᾖναι διωρισμένοι καθηγηταὶ εἰς μὴ νομοθετημένας θέσεις.

§85ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προσβάλω τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, διότι οὐδέποτε ἀπεφασίσαμεν νὰ μὴ φωτισθῶμεν· τὸ πανεπιστήμιον εἶναι ἡ ἕδρα τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν ἐπιστημῶν· ὅσον εἶναι περισσότεροι οἱ καθηγηταὶ, τόσον περισσότερος εἶναι ὁ συναγωνισμὸς εἰς τὰς ἐπιστήμας· ἓν μόνον παρατηρῶ, κύριοι, ἀτοπώτατον· οἱ καθηγηταὶ αὐτοὶ, ὅσοι πληρόνονται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, βεβαίως θεωροῦνται δημόσιοι ὑπάλληλοι. Πῶς λοιπὸν συμβιβάζεται ὁ δημόσιος ὑπάλληλος νὰ μετέρχεται καὶ ἄλλο δημόσιον καὶ ἰδιωτικὸν ἐπάγγελμα; π. χ. οἱ καθηγηταὶ τῆς νομικῆς τίποτε ἄλλο δὲν κάμνουν παρὰ νὰ τρέχουν εἰς τὰ δικαστήρια, νὰ ζητοῦν πολίτας καὶ συζητοῦν δίκας· μένει πλέον καιρὸς εἰς αὐτοὺς νὰ μελετήσωσι τὴν ἐπιστήμην καὶ ἀφοῦ τὴν μελετήσωσι νὰ τὴν μεταδώσωσιν εἰς τοὺς φοιτητάς; Τὴν ἐπιστήμην, κύριοι, τὴν μετέρχονται ὄχι ὡς κύριον, ἀλλ’ ὡς πάρεργον ἔργον. Διὰ τοῦτο ἐπιφέρω ἄλλην γνώμην ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Λακεδαίμονος· νὰ ἐπέλθῃ μία ἄλλη ἀπόφασις, ὁ ὑπουργὸς ὁ ἁρμόδιος νὰ κάμῃ μίαν διάταξιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ὁρισθῇ ῥητῶς, ὅτι πᾶν ἄλλο ἐπάγγελμα νὰ μετέρχεται ὁ καθηγητὴς εἶναι ἀσυμβίβαστον.

§86ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ καθηγητὴς δύναται νὰ μετέρχεται καὶ ἄλλο ἐπάγγελμα.

§87ΖΕΡΒΑΣ. Ἢ θὰ ᾖναι καθηγητὴς ἢ θὰ ᾖναι δικηγόρος· αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει· ἂν δὲν τὸν συμφέρῃ, ἂς παραιτηθῇ· εἰ δ’ ἄλλως, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν σειρὰν τῶν μαθημάτων του· αὐτὴν τὴν παρατήρησιν θὰ κάμω, διότι ἄλλως δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐπιστήμονας· κατήντησε νὰ ἐξέρχωνται φοιτηταὶ ἀπὸ τὸ πανεπιστήμιον καί τινες ἐξ αὐτῶν οὔτε τὴν ὑπογραφήν των δὲν ἠξεύρουν νὰ γράψουν(θόρυβος).

§88ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, καὶ ὁ καιρὸς ἐπείγει καὶ ἡ ἐξακολουθοῦσα κουβέντα ἀδιακόπως ἐν τῷ βουλευτηρίῳ ἐμποδίζει πάντα νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίου ζητήματος· μολαταῦτα θέλω εἴπει ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Δημητρακάκης εἶχεν ἐν μέρει δίκαιον κατακρίνων τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἐν τῷ πανεπιστημίῳ ἑδρῶν· ἀλλὰ νομικῶς δὲν δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ τὸν ὑπουργὸν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι πρὸ τριακονταετίας χορηγοῦμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ προσθέτῃ ἕδρας εἰς τὸ πανεπιστήμιον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ ὑπουργὸς, ἐὰν προσέθηκεν ἕδρας τινὰς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1868, δὲν παρεβίασεν οὐδένα νόμον· διότι οὐδεὶς νόμος προσδιώρισε κατὰ δυστυχίαν μέχρι τοῦδε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν ἐν τῷ πανεπιστημίῳ. Ὅταν, κύριοι, ἀφίνεται τοῦτο τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξουσίαν ἑνὸς ὑπουργοῦ, εἶναι πιθανὸν νὰ γείνῃ κατάχρησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Ἴσως ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὡς ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἔπραξεν ὅπως ἔπραξε προηγουμένως ἄλλος ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐδημιούργησεν 8 ἢ 9 νέας ἕδρας. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἠδύνατο βεβαίως, καθόσον ἀποβλέπει τὴν ἰατρικὴν σχολὴν, νὰ μὴ προβῇ εἰς δημιούργησιν νέας ἕδρας, διότι ἐν αὐτῇ ὑπάρχουσιν ἀρκεταὶ καὶ τοσαῦται, ὅσαι εἰς πολλὰ πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης δὲν ὑπάρχουν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κατηγορήσω τὸν κ. Μαυρομιχάλην, ὅτι προσέθηκεν ἕδρας εἰς τὴν ἑλ. φιλολογίαν, διὰ τὸ ὁποῖον κατεκρίθη ἀπὸ τὸν κ. Δημητρακάκην. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς κλάδον τινὰ γνώσεων· κατ’ ἐμὲ, εἶναι ὁ ἐθνικὸς βίος τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος μᾶς συνδέει μὲ παρελθὸν λίαν ἀπομεμακρυσμένον, καὶ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἐθνικότητος, τὴν βάσιν αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εἰς ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ πολυτέλειά τις ὡς πρὸς τὴν ἑλληνικὴν φιλολογίαν, καὶ ἐὰν ὁ κ. Μαυρομιχάλης διώρισε καθηγητὰς αὐτῆς, ἔπραξε κατ’ ἐμὲ κάλλιστα, διότι ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία ἔχει ἀνάγκην τῆς μεγαλειτέρας ὑποστηρίξεως. Εἶναι λυπηρὸν, κύριοι, μετὰ τριακονταπενταετῆ ἐλεύθερον βίον ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία νὰ εὑρίσκηται λίαν ἐπισθοδρομημένη, καὶ εἰς τὸ διάστημα τῆς ἐλευθέρας ἀποκαταστάσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ ἴδῃ τὸ φῶς ἄξιον λόγου ἔργον τῆς ἑλλην. φιλολογίας, ἐνῷ πρὸ τῆς ἐπανασττάσεως ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία ἔλαμπε, καὶ ἐγέννησεν ἔργα ἄξια σπουδῆς καὶ θαυμασμοῦ· ἦτο κατ’ ἐμὲ λοιπὸν ἀναγκαῖον ὁ ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐπιστήσῃ ὅλην αὑτοῦ τὴν προσοχὴν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς διδασκαλίας τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐπαινῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, διορίσαντα τρεῖς καθηγητὰς, διακεκριμένους ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία, ὡς εἶπον, ἔχει στενὴν συνάφειαν μὲ τὴν ἐθνικὴν ὕπαρξιν, καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσα, ὅτι θὰ διδάσκεται ἐν τῷ ἑλληνικῷ Πανεπιστημίῳ ἡ ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἥτις εἶναι ἡ ἱστορία αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ βίου τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος· καὶ βεβαίως εἰς ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον ἔπρεπε τὸ μάθημα τοῦτο νὰ κατέχῃ τὴν πρωτίστην θέσιν. Εἶναι δὲ ἀδιάφορον, ἐὰν εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἢ τὴν Γαλλίαν δὲν διδάσκηται, ἀλλὰ εἰς ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ διδάσκηται τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ ἡ ἱστορία. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ δικαίωμα ὑπουργοῦ, τὸ νὰ δημιουργῇ θέσεις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι δικαίωμα λίαν ἐκτεταμένον καὶ ὑπερβολικὸν, καὶ πρέπει νὰ καταπαύσῃ ἀφεύκτως, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δυνατὸν οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ὑπερβοῦν τοὺς ἐπιτάκτους ἀξιωματικοὺς τοῦ κ. Κανάρη, καὶ τότε ἡ βλάβη θέλει εἶσθαι μεγάλη, διότι αὐξάνοντες καθ’ ἑκάστην τοὺς Καθηγητὰς, ὅπως καὶ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, πιθανὸν νὰ φθάσωμεν εἰς στιγμὴν νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν οὐδένα τούτων· σήμερον ὅμως δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Δημητρακάκη νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὰς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου· τοῦτο οὐδόλως φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ πράξῃ ἡ Βουλή. Ὅταν ὑπάρχῃ ἓν καταστατικὸν, πῶς δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ, καὶ διὰ μιᾶς προτάσεως νὰ εἴπῃ «καταργῶ 12 ἕδρας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ», καὶ ν’ ἀφήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ προσδιορίσῃ αὐτάς; Πιθανὸν ὁ ὑπουργὸς νὰ ἀπολύσῃ τοὺς καλλιτέρους καθηγητάς· διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ ὑπουργὸς, ὡς ἄνθρωπος, νὰ ἔχῃ τὰς ἀδυναμίας, αἱ ὁποῖαι παρομαρτοῦσιν εἰς τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου. Ἀποκρούω λοιπὸν πάσῃ δυνάμει τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δημητρακάκη, διότι αὕτη ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐξευτελίζει τὸ ἀνώτατον ἐκπαιδευτήριον τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸ ὁποῖον, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἔχω τὴν μεγαλειτέραν ἐλπίδα διὰ τὴν δόξαν τῆς Ἑλλάδος, διότι εἰς αὐτὸ προπάντων στηρίζονται καὶ ἐξ αὐτοῦ θὰ ἀποῤῥεύσουν τὰ μεγαλείτερα μέσα τοῦ μεγαλείου καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἑλληνισμοῦ. Ἀλλὰ λέγων ταῦτα δὲν ἐννοῶ, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ μείνῃ πλέον ἄνευ τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ὑπὸ τὸν προσωρινὸν ἐκεῖνον κανονισμόν, ὅστις ἔγεινεν ὅτε ἐσυστήθη, διότι ἔκτοτε ἔμεινε κατὰ δυστυχίαν τὸ Πανεπιστήμιον ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ κανονισμοῦ τούτου, ὅστις οὔτε ἀκριβὴς εἶναι, οὔτε τέλειος καὶ ὡς πρὸς τὴν διδασκαλίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν τάξιν αὐτῆς· πρέπει νὰ παρουσιασθῇ νέος ὀργανισμὸς καὶ πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο ὅσον τάχιον. Ἐν τῷ νόμῳ δὲ αὐτῷ θέλουν ὁρισθῆ καὶ αἱ ἕδραι τῶν καθηγητῶν καὶ θέλει καταπαύσει τὸ ὑπερβολικὸν δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ νὰ δημιουργῇ ἕδρας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν προτάσεις, αἵτινες ἤθελον βλάψει τὸ Πανεπιστήμιον, νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν της, ὥστε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ παρουσιάσῃ τὸν ὁριστικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου.

§89ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§90ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος μὲ τὸν προαγορεύσαντα, καθόσον ἀφορᾶ τὴν ταχεῖαν ὑποβολὴν τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ συστήσω δύω τινὰ ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ αὐτοῦ, ὅπως προληφθῶσί τινα ἀτοπήματα· νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ συναγωνισμοῦ, νὰ μὴ δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ λαμβάνῃ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὸν τυχόντα ἄνευ δοκιμῆς καὶ τὸν ἀναβιβάζῃ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Πανεπιστημίου· πράττοντες τοῦτο δὲν ἔχομεν ἄλλο νὰ κάμωμεν παρὰ νὰ ἐξετάσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰς πάντα τὰ Πανεπιστήμια συμβαίνει, καθόσον ἀφορᾶ τὴν προσθήκην νέων ἑδρῶν, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ μέλλον ἀνάγκη νὰ γείνῃ τοιαύτη προσθήκη· ἡ τοιαύτη προσθήκη νὰ γίνηται οὐχὶ αὐθαιρέτως δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δυνάμει γνωμοδοτήσεως τῶν καθηγητῶν. Καθόσον δὲ ἀφορᾶ μίαν παρατήρησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, λέγω, ὅτι ἐννοῶ τὴν μεγίστην ἀξίαν τῆς ἕδρας καὶ ἀναγνωρίζω ἐπίσης ὅτι εἰς πολλὰ Πανεπιστήμια ὑπῆρξαν τοιαῦται ἕδραι, ἀλλ’ αἱ ἕδραι αὗται, αἱ κενούμεναι ἕδραι, καὶ ὁσάκις ἐξαιρετικῶς ἀπεδόθησαν, ἀπεδόθησαν εἰς ἀνθρώπους ἐξαιρετικοὺς καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν δεδοκιμασμένης ἱκανότητος καὶ μεγάλων ὀνομάτων. Ὁ Γκιζὼ παρέδωκε τὸ μάθημα τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Εὐρώπης· ἀλλ’ ὅταν ἔκαμεν ἔναρξιν τῶν μαθημάτων του, ἦτο ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐν πάσῃ πεποιθήσει ἠδύνατο νὰ δοθῇ ἡ ἕδρα αὕτη· ἔχει ἤδη ὁ προσκληθεὶς νὰ παραδώσῃ τοιοῦτον μάθημα ἀνάλογα προσόντα μὲ ἐκεῖνον τὸν ἄνδρα; διότι ἡ ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ εἶναι ἡ φιλοσοφία τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ κυριώτερα μαθήματα, καὶ ἀπαιτεῖ πολλῆς δεδοκιμασμένης ἱκανότητος ἄνδρα.

§91ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Θὰ ἀποδώσω καὶ ἐγὼ μίαν δικαιοσύνην εἰς τὸν ὑπουργόν· παρατηρεῖτε πόσον δικαία εἶναι ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν Βουλὴν, σᾶς ἐπαινεῖ. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶπεν, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τὸν διορισμὸν τοῦ καθηγητοῦ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον προσφάτως διώρισεν ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀνατομίαν. Νομίζω εὐτυχὲς τὰ πολυμελῆ Σώματα νὰ ἔχουν αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα, τὸ νὰ ἔχωσιν ἄνδρας ἀνήκοντας εἰς διάφορα ἐπαγγέλματα, καὶ εἶναι καλὸν ἕκαστος ὁρμώμενος ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του συνήθως νὰ ἔρχηται νὰ λέγῃ ὅ,τι θεωρεῖ ἀναγκαῖον. Καὶ πέρυσιν ἔγεινε λόγος περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ εἶπον ὅτι αἱ ἕδραι τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι πολλαὶ καὶ δυσανάλογοι, σχετικῶς τοὐλάχιστον ὡς πρὸς ἐκείνας τῶν ἄλλων μερῶν. Καὶ πέρυσιν εἶπον ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ἑλλάδος εἶναι τὸ ἐγκαθίδρυμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ὠφελήσει ὅλην τὴν ἀνατολὴν, καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἀντιλέγω· ἀλλὰ, κύριοι, θὰ ἀρνηθῆτε ὅτι καὶ τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Παρισίων εἶναι τὸ ἐγκαθίδρυμα ἐκεῖνο, ὡς πρὸς τοῦτο τοὐλάχιστον, τὸ σπουδαιότερον, εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην; Καὶ ὅμως θὰ παρατηρήσητε, ὅτι κατ’ ἀναλογίαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖνο ὑπάρχουν ὀλιγώτεροι καθηγηταὶ παρ’ ὅ,τι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ ἰδικόν μας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω περὶ τῶν ἄλλων σχολῶν· δύναμαι ὅμως ἐν πεποιθήσει νὰ ὁμιλήσω καὶ νὰ εἴπω τοῦτο ἐπὶ τῆς ἰατρικῆς σχολῆς. Ἠκούσατε, κύριοι, πρὸ μικροῦ ὅτι 19 καθηγηταὶ ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἐνταῦθα ἰατρικὴν σχολήν. Πόσοι νομίζετε ὅτι εἶναι εἰς τὸ Βερολῖνον; 17. Πόσοι εἰς τὴν Γοτίγκην; 11· καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ εἰς τὸ μικρότερον τῶν πανεπιστημίων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, φοιτῶσι περισσότεροι φοιτηταὶ παρὰ εἰς τὸ ἡμέτερον· ἐπέστησα τότε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ ἕνα κανονισμόν, καὶ πραγματικῶς ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἰργάσθη· δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν εἰσήχθη μέχρι τοῦδε.

§92ΤΙΝΕΣ. Εἰσήχθη.

§93ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἴσως ὅταν δὲν ἤμουν ἐδῶ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω, κύριοι, νὰ παρατηρήσω εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ ἰατρικὴ σχολὴ πράγματι ἔχει πολλοὺς καθηγητάς, διότι δύναται μὲ μόνον 10 ἢ 11 ἕδρας νὰ ᾖναι καλῶς κατηρτισμένη. Εἶναι πολυτέλεια, κύριοι, νὰ ᾖναι 4 καθηγηταὶ εἰς τὴν εἰδικὴν παθολογίαν· 2 μόνον καθηγηταὶ ἦσαν εἰς τὴν Γοτίγκην· εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ ἔμβω εἰς τοιαύτας εἰδικότητας· ἀλλ’ ἐνῶ λέγω, κύριοι, ὅτι εἶναι πολλοὶ οἱ καθηγηταὶ εἴς τινας ἕδρας, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἡ ἕδρα τῆς ἀνατομίας ἔχει ἀνάγκην δευτέρου καθηγητοῦ. Εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ Πανεπιστημίου πρῶτος καθηγητὴς, ὁ ὁποῖος διωρίσθη, ὑπῆρξεν ὁ ἀείμνηστος Μαυροκορδάτος, ὅστις παρέδιδε τὴν ἀνατομίαν καὶ τὴν φυσιολογίαν· μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ προσκαίρως διωρίσθη ὁ κύριος Ὀλύμπιος, ὁ ὁποῖος παρῄτησε τὴν διδασκαλίαν αὐτῆς, ἀφοῦ διωρίσθη ὁ νῦν ἐξακολουθῶν τὰς παραδόσεις τῆς παθολογίας. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι ἡ ἕδρα αὕτη ἔχει ἀνάγκην καθηγητοῦ, διότι ἡ ἀνατομία, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὡς βάσις τῆς ἰατρικῆς, ἔκαμε μεγίστας προόδους, καὶ εἶναι ἀνάγκη καὶ εἰς τὸ πανεπιστήμιον νὰ ἐκτυλίσσηται πρεπόντως· ἐγὼ, κύριοι, ὁ ἴδιος σᾶς ὁμολογῶ ὅτι, ἂν καὶ ἐτελείωσα τὰ μαθήματα τῆς ἰατρικῆς, ὅταν μετέβην εἰς τὴν Γοτίγκην, καὶ ἤκουσα τὸν καθηγητὴν Λάνδερερ, μοὶ ἐφάνη ὅτι πρώτην φορὰν τὸν ἤκουον· ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐξέλεξεν ἄτομον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τοῦτο, ἔκαμε πολὺ καλὰ καὶ εὐχαριστοῦμαι, διότι ἀκούω καθηγητὴν διοριζόμενον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ μαθήματος. Ἐπειδὴ εἰσήχθη ὁ κανονισμὸς αὐτὸς, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, πρέπει πράγματι νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ἕδρας, τώρα δὲ εἶναι ἀδύνατον, καὶ εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως· καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ μία διόρθωσις μέχρι τέλους τοῦ Ἰουλίου, διότι πᾶσα διόρθωσις θὰ γείνῃ διὰ τὸ μέλλον ἔτος καὶ οὐχὶ διὰ τὸ παρελθὸν, καθὼς καὶ τὸ πρόγραμμα. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ Κ. Ζέρβα, ὅτι οἱ καθηγηταὶ πρέπει νὰ ᾖναι μόνον καθηγηταὶ καὶ ὄχι καὶ δικηγόροι καὶ ἰατροὶ καὶ καθεξῆς, ἀπαντῶν εἰς αὐτὸν λέγω, ὅτι ἠθέλησε νὰ παίξῃ μὲ τὰς λέξεις, διότι ἡ πληρωμὴ τὴν ὁποίαν λαμβάνουν δὲν ἀνταποκρίνεται μὲ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἔχουν νὰ κάμουν. Δότε τὸν ἀνάλογον μισθὸν εἰς τοὺς καθηγητὰς, ἂν θέλετε νὰ ἀποκτήσητε καθηγητὰς, ἄλλως μὴ πιστεύσετε, κύριοι, ὅτι θὰ ἀποκτήσητε καθηγητὰς ὅπως πρέπει· διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πιεζόμενοι ὑπὸ ἀνάγκας εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐξασκῶσι καὶ τὸ ἐπάγγελμά των, οἱ νομικοὶ νὰ κάμουν καὶ τὸν δικηγόρον καὶ καθεξῆς· ἢ πρέπει ν’ αὐξήσῃ ἡ μισθοδοσία, ἢ πρέπει οἱ φοιτηταὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰ δίδακτρα, ὅπως εἶναι εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ἐκεῖ τοὺς ἄνδρας εὐδοκιμοῦντας εἰς τὸ ἐπάγγελμά των· εἶμαι λοιπὸν κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερον.

§94Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δύω λέξεις μόνον, τὰς ὁποίας κατὰ καθῆκον ὀφείλω νὰ ἐκφράσω εἰς τὸ Σῶμα, θὰ εἴπω. Κύριοι, ἀφοῦ ἔντιμα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐδικαίωσαν τὴν προσθήκην ἑδρῶν, δὲν ἔρχομαι ν’ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα εἰς τοιαύτας ἰδέας· ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ λέγω, ὄχι πρὸς δικαιολόγησιν τῆς πράξεως, ἀλλὰ πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ ἀτόμου ὅτι, ἡ ἐπιστήμη τοῦ ἀτόμου δικαιολογεῖ τὴν θέσιν, αὐτὴν δὲ τὴν πρόληψιν τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσαμεν ἐκ τοῦ ἀτόμου καὶ, ἥτις μᾶς ὑπεχρέωσε νὰ δημιουργήσωμεν αὐτὴν τὴν θέσιν, αὐτὴ ὑπεχρέωσε καὶ σήμερον δύω μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ αὐτῆς. Κύριοι, τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἔλευσίν μου εἰς τὰ πράγματα, ἠθέλησα νὰ τὴν ἐπιδιώξω, καὶ τὸ κατώρθωσα. Πέρυσι, κύριοι, ἐνθυμεῖσθε ὅσοι εἶσθε βουλευταὶ, ὑπεβλήθη τέλος πάντων τὸ πάλαι ζητούμενον νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ καθιδρύματος. Ἔγειναν πολλαὶ συζητήσεις ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, εἰς τὰς διαφόρους συναναστροφὰς, καὶ ὅλαι αὗται αἱ ἰδέαι, εὐθὺς μετὰ τὴν εἴσοδόν μου εἰς τὰ πράγματα τῆς πολιτείας, μὲ ὑποχρέωσαν νὰ σκεφθῶ σπουδαίως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Κύριοι, ἀναδιφίσας ὅλα τὰ καταστατικὰ, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν διεύθυνσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ, καὶ ἐξετάσας αὐτὰ, ἐκράτησα, κύριοι, τὸ σπουδαιότερον πάντων, ἐκεῖνο τὸ στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα εἰδικὸν ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος. Κύριοι, τὰ καταστατικὰ αὐτὰ συλλέξας, παρεκάλεσα ὅ,τι ὁ τόπος παρέχει λίαν ἀνεπίληπτον, διὰ νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτοῦ· δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἄλλους παρὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας τὰς σχολὰς αὐτὰς τῶν ἐπιστημῶν· κατὰ συνέπειαν, κύριοι, πολλὰ ζητήματα δύσκολα ἐλύθησαν, καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως ἀναγγέλλω εἰς τὸ σῶμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνετάχθη. Ἤθελον δὲ, κύριοι, τὸ ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἐφοβήθην μίαν ἰδέαν, ἐφοβήθην ὅτι ἤθελον ὑποληφθῆ, ὅτι τὸ ὑποβάλλω ὅπως ἄλλοι τῶν ὑπουργῶν τὸ ὑπέβαλον, ἴσως μὲ τὴν πρόθεσιν αὐτὴν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις ἐκείνας, ὅπως ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέψῃ τὴν συζήτησιν· μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν τὸ ὑπέβαλον, διότι ἤθελον νὰ προλάβω αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Κύριοι, μετ’ εὐχαριστήσεως σᾶς λέγω, ὅτι ὅλαι αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ἔχουν οἱ ἔντιμοι κύριοι βουλευταὶ, κύριος Ζέρβας καὶ φιλήμων, καὶ περὶ διαγωνισμοῦ, καὶ περὶ μαθημάτων καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῶν τῶν καθηγητῶν, ὅλαι αὗται αἱ δυσκολίαι προεβλέφθησαν, καὶ ὅταν τὸ πρῶτον συγκαλεσθῇ ἡ Βουλὴ, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ὑποβληθῇ ἀφεύκτως. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ, καὶ πράγματι δὲν πρόκειται σήμερον ὡς ὑπουργὸν τῆς παιδείας νὰ μὲ καταδικάσητε, καὶ νὰ καταδικάσητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, διότι εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ τὰ καταστρέψω, διότι δὲν ἐνόησα ποτὲ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν καὶ διορίζειν τοὺς καθηγητὰς εἶναι δικαίωμα τῶν φοιτητῶν. Ἀναγνωρίζω ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς ἐλευθέρας διδασκαλίας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἄλλου, αἱ ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ὀφείλει πᾶς πολίτης νὰ δέχηται, αὐτὰς τὰς ἰδίας, λέγω, ὀφείλει νὰ ἔχῃ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία μου καθόσον ἀφορᾷ τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἡ ὁποία κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ χθὲς δυστυχῶς, διαταράχθη.

§95ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶ πρῶτον εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων Κ. Ζαΐμην, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἔφερον πρότασιν περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ εἰς ἀταξίαν αὐτό· ὄχι, ἐγὼ ἔφερα πρότασιν ἵνα ἐξελεγχθῇ ἡ διαχείρισις τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, διότι μόνον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1845 ἔγεινεν αὐστηρὰ ἐξέλεγξις. Ὁ κύριος ὑπουργὸς ὑπεστήριξεν ὡς ἱκανὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διώρισε· ποῖος τὰ κατηγόρησε; Ἐγὼ ἐπέκρινα, διότι ἀφοῦ ἠθέλησε νὰ διορίσῃ ἄλλους, ἔπρεπε νὰ παύσῃ τοὺς ἀναξίους. Εἷς τῶν κυρίων βουλευτῶν εἶπε κἄτι περὶ ἱκανότητος τινῶν καθηγητῶν, ὅπερ σημαίνει, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν οἱ λοιποὶ εἶναι ἀνίκανοι. Κύριε ὑπουργὲ, ζητοῦμεν νὰ διορίζωνται τὰ πρόσωπα ὄχι χάριν αὐτῶν ἀλλὰ χάριν τῆς ὑπηρεσίας, τῆς ὁποίας ζητοῦμεν τὴν βελτίωσιν, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ διὰ νόμου· διότι κατὰ δυστυχίαν καὶ αἱ εὐχαὶ τῆς Βουλῆς κατήντησαν ὡς ἐκεῖναι τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων· ὅσον ἠκούσθησαν αὗται, ἄλλο τόσον θὰ ἀκουσθοῦν καὶ αἱ τῆς Βουλῆς. Ὅταν ἦλθεν ἡ Βουλὴ, δύο ὁριστικαὶ ἀποφάσεις ἔγειναν, ἀλλὰ ποῖος τὰς ἤκουσε; Διὰ τοῦτο φέρω πρότασιν διὰ νὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ φέρετε τὸ καταστατικόν. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τί φέρω τὴν καθαίρεσιν 14 καθηγητῶν. Εἶπεν ὁ κύριος Ζαΐμης, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ παύσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τοὺς ἱκανοὺς καὶ τοὺς διακρινομένους ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπέμβω εἰς τὰ καθέκαστα, λέγω δὲ μόνον ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν πίστωσιν καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ φέρῃ τὸ καταστατικὸν, νὰ περιορίσῃ τὰς ἕδρας εἰς τεσσαράκοντα καὶ τότε, ὅταν ἔλθῃ κανεὶς καὶ ἴδῃ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσχωρήσῃ, θὰ ὑπάγῃ νὰ μετέλθῃ τὴν ἐπιστήμην του εἰς τὴν πατρίδα του καὶ θὰ ὠφεληθῇ καὶ αὐτὸς καὶ ἡ πατρίς του. Κατόπιν θὰ ἔλθω εἰς τὰ γυμνάσια καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι καὶ ἐκεῖ ὁ πληθυσμὸς ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ ἔβλαψε τὴν ὑπηρεσίαν.

§96ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουρ. Παιδείας). Διὰ νὰ σᾶς ἐκβάλω ἀπὸ πᾶσαν δυσπιστίαν, σᾶς εἶπον μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἐπισημότητος καὶ εἰλικρινείας, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἕτοιμος, ὅτι τὸν νόμον αὐτὸν τὸν ἔκαμεν ἑκάστη σχολὴ, ὅτι εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ μεγάλαι διατάξεις· ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν, ὁ συναγωνισμὸς, ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ προαγωγὴ αὐτῶν καὶ ὅλαι αἱ εἰδικαὶ περιστάσεις, ὥστε τὸ καταστατικὸν αὐτὸ ἀφίνεται εἰς μόνην τὴν ἐπιστήμην ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιῤῥοῆς τοῦ ὑπουργοῦ ἐπ’ αὐτοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον, κύριοι, ἂν θέλετε, καὶ αὔριον τὸν ὑποβάλλω· ἀλλὰ, κύριοι, εἰς πρώτην συγκάλεσιν.....

§97ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει. Ἀναγινώσκονται τὰ ἑπόμενα ἄρθρα 2, 3, 4, 5, 6. καὶ 7, καὶ γίνονται δεκτὰ ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§99ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) «Ἄρθρον 8 Ἔξοδα

βοτανικοῦ κήπου···················· 5,000»

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ αὔξησις προέρχεται διὰ τὴν ὀνοματοθεσίαν τῶν φυτῶν τοῦ βοτανικοῦ κήπου, τὰ ὁποῖα ἦλθον ἀπὸ τὴν εὐρώπην καὶ διὰ τὴν προσθήκην ἑνὸς κηπουροῦ.

§101ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, πάρα κάτω. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα 9 καὶ 10.

§102ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει), «ἄρθρον 11,

προσωπικὸν γυμνασίων·················341,425»

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ζητήσασα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν πίνακα τῶν γυμνασίων καὶ τῶν σχολίων, εὑρῆκεν, ὅτι εἰς δύο γυμνάσια δὲν εἶναι περισσότεροι ἀπὸ τεσσαράκοντα μαθηταὶ, εἰς τὸ ἄλλο εἶναι 26· ἐξοδεύονται τόσα χρήματα, ὥστε ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς φέρωμεν ὑποτρόφους νὰ τοὺς ἐκπαιδεύωμεν εἰς ἓν ἄλλο γυμνάσιον. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ γυμνάσιον πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον 80 ἢ 100 μαθητὰς, ἀνὰ 20 μαθητὰς εἰς κάθε τάξιν· ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἀπὸ 5 καὶ 6, δὲν ἠξεύρω ἂν ἀνταποκρίνωνται τὰ ἔξοδα, ἂν ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς τῆς ἱδρύσεως αὐτῶν τῶν καταστημάτων.

§104ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ καταργηθοῦν.

§105ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω μίαν πρότασιν. Δεύτερον ἔχομεν πρὸς τὰ δύο τῶν Ἀθηνῶν καὶ τρίτον ἓν γυμνάσιον, διότι τοῦ Πειραιῶς τὶ ἄλλο εἶναι παρὰ ἓν γυμνάσιον τῆς πρωτευούσης; Καὶ τὸ γυμνάσιον τοῦ Πειραιῶς εἶχε μίαν ἄλλην ἰδέαν· ἐπειδὴ κατὰ τὰ 59 ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀραιωθοῦν οἱ μαθηταὶ· κατηργήθη τὸ ἓν τῶν Ἀθηνῶν καὶ μετετέθη εἰς τὴν Χαλκίδα, οἱ μαθηταὶ ἦσαν πολλοὶ εἰς τὸ ἓν γυμνάσιον καὶ ἀνεφέρθησαν καθηγηταὶ καὶ ἐζήτησαν τὴν ἵδρυσιν τοῦ βʹ. γυμνασίου· τότε ὁ Βασιλεὺς δὲν συγκατετέθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ νὰ συστηθῇ τὸ δεύτερον εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ὅτε ἔλειψεν ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὑπηγορεύετο ἡ σύστασις βʹ. γυμνασίου εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀντὶ νὰ μετατεθῇ ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ προσετέθη καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας ἕτερον γυμνάσιον, διότι ὁ δήμαρχος τοῦ Πειραιῶς εἶχε σχέσεις μὲ τοὺς τότε ἰσχύοντας. Ἀφοῦ αἱ ἐπαρχίαι δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ στείλουν εἰς ἄλλα γυμνάσια τὰ παιδιὰ των καὶ δὲν ἔχουν οὔτε ἓν σχολεῖον, ἡμεῖς συσταίνομεν γυμνάσια περιττά. Ἐγένετο καὶ ἄλλοτε αἴτησις περὶ καταργήσεως τοῦ γυμνασίου αὐτοῦ· ὁ δῆμος προσφέρει 7 χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὴν διατήρησιν· ἐκεῖ ὅπου ἔχει 7 ἂς πληρώσῃ καὶ 10. Καὶ εἶναι μία προσβολὴ διὰ τὰς ἐπαρχίας. Ἕως εἰς τὰ πέρυσι δὲν εἶχεν ὁ νομὸς τῆς Λακωνίας καὶ Εὐβοίας γυμνάσιον, καὶ νὰ συστήσωμεν τώρα εἰς τὸν Πειραιᾶ; Λοιπὸν προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ γυμνασίου Πειραιῶς, καὶ δεύτερον προτείνω τὴν κατάργησιν ἑνὸς ἄλλου γυμνασίου, τὸ ὁποῖον ἔχει 26 μαθητὰς μόνον, τῆς Λευκάδος. Δεύτερον, κύριοι, ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν γυμνασίων. Ὅταν ἐσπουδάζαμεν ἡμεῖς, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κύριον Ζαΐμην, πόσας φορὰς παρέδιδεν ὁ καθηγητής μας; ὁ Λεόντιος ὡς σχολάρχης ἀνεπλήρονε τὸ γυμνάσιον ὁλόκληρον καὶ ὕστερον ἐπροβιβάσθη. Κύριε Μαυρομμάτη, δὲν εἶναι ἀλήθεια αὐτό;

§106ΤΙΝΕΣ. Ποία ἐποχὴ ἦτον αὐτή;

§107ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ 1834. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπειδὴ ἐδιορίσθη ὁ μακαρίτης Βενθύλος καθηγητὴς, ὁ Ἀσώπιος γυμνασιάρχης καὶ δὲν ἤθελαν νὰ δεχθοῦν, ὁ Λεόντιος παρέδιδεν εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ γυμνασίου καὶ ὁ Γκινάκας εἰς τὰς τρεῖς τάξεις τοῦ σχολείου· δὲν ἠμποροῦν νὰ παραδώσουν τρεῖς ὥρας τὴν ἡμέραν οἱ σημερινοὶ καθηγηταί; Ἐδῶ εἰς τὸ γυμνάσιον πόσας ὥρας παρέδιδεν ὁ Γεννάδιος ὁ Ψαρᾶς, ὁ Βάφας, ὁ Χορτάκης καὶ τόσοι ἄλλοι ὄντως διδάσκαλοι τοῦ ἔθνους; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, πῶς ἦσαν φιλόπονοι οἱ διδάσκαλοι ἐκεῖνοι· διὰ τί οἱ σημερινοὶ δὲν εἶναι; Διότι τέσσαρας τάξεις ἔχει τὸ γυμνάσιον, τέσσαρας καθηγητὰς ἐδιώρισαν ἀντὶ δύο· διωρίσαμεν καὶ διδασκάλους τῆς ἱστορίας, ἐνῷ τότε ὁ εἷς τῶν ἑλληνικῶν εἶχε τὴν γεωγραφίαν καὶ ὁ ἄλλος τὴν ἱστορίαν. Βλέπετε, ὅτι διὰ τῆς προσθήκης τῶν καθηγητῶν ἀφῃρέσαμεν τὸν ζῆλον ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς νὰ παραδίδουν πολλὰς ὥρας, καὶ τότε οἱ καθηγηταὶ ἀφωσιωμένοι εἰς τὰ μαθήματα εἶχον καὶ κἄποιαν ἐπιτήρησιν. Ὑπάρχει τώρα ἐπιτήρησις ἐπὶ τῶν μαθητῶν, ὁποίαν εἶχεν ὁ Λεόντιος, ὁ Γεννάδιος, Βάφας καὶ τόσοι ἄλλοι; Λοιπὸν, κύριοι, ἔχω πρότασιν καὶ προτείνω· «πᾶν γυμνάσιον, ἂν δὲν φοιτῶσιν εἰς αὐτὸ 80 τοὐλάχιστον μαθηταὶ, διαλύεται.»

§108ΤΙΝΕΣ. Ἑξήκοντα.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν ὁρίζεται εἰς τὰ ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης γυμνάσια, ἐπειδὴ ἐδῶ εἶναι δύω τμήματα, εἰς δύο τῶν ἑλληνικῶν, ἕνα τῶν Λατινικῶν καὶ ἕνα τῶν φιλοσοφικῶν μαθημάτων. Τῶν γαλλικῶν, κύριοι, εἶναι περιττὸν, διότι ἕως τώρα οἱ μαθηταὶ δὲν ἔμαθον παρὰ τὸ a. b. c. d. καὶ τίποτε ἄλλο. Πρὶν καταβῶ, κύριοι, παρατηρῶ εἰς τὸν κύρ. ὑπουργὸν, ὅτι εἰς τὴν ἀστυκλινικὴν ἠμποροῦσε νὰ προστεθῇ καὶ εἷς καθηγητὴς διὰ νὰ διδάσκωνται οἱ μαθηταὶ τὴν ὀδονταλγίαν· ἑκατὸν πεντήκοντα δραχμαὶ εἶναι τὸ ἔξοδον.

§110Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πραγματικῶς εἷς ἐπιστήμων ἐζήτησε τοιοῦτόν τι· ἐγὼ ἐθεώρησα τὸν ἑαυτόν μου ἀνίκανον νὰ γνωματεύσω· ἔστειλα νὰ γνωματεύσῃ ὁ διευθυντής· μέχρι τοῦδε δὲν μᾶς ἦλθεν ἀπάντησις.

§111ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κύρ. διευθυντὴς κάθηται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἔχει πολλοὺς ἰατροὺς διὰ τοὺς ὀδόντας του καὶ τοὺς τῆς οἰκογενείας του.

§112ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει ἐσφαλμένας ἰδέας περὶ τῶν χρεῶν τῶν καθηγητῶν. Οἱ καθηγηταὶ καὶ τότε καὶ τώρα δὲν ἐργάζονται ὀλιγωτέρας ὥρας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀποδίδεται ἐν ἀγνοίᾳ μομφή τις, ἡ ὁποία δὲν ἀνήκει εἰς αὐτοὺς, διότι ἐργάζονται καὶ ἕκαστος ἔχει καὶ 22 καὶ 18 καὶ 24 ὥρας τὴν ἑβδομάδα, ἀλλ’ αἱ ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας ἔχει δὲν ἠμποροῦν νὰ πραγματοποιηθοῦν διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπεν εἷς ἔντιμος βουλευτὴς, ὅτι ἡ μισθοδοσία τῶν κυρίων καθηγητῶν, ἡ ὁποία σήμερον μένει ὡς ἦτον εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ὅτε τὰ ἔξοδα ἦταν τὰ ἡμίση, δὲν ἐπαρκεῖ διὰ νὰ ζήσῃ. Διὰ τοῦτο, ἂν ἔχετε περισσοτέραν ἀπαίτησιν, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας, διότι εἶναι ἡ αὐτὴ, κύριοι, ἡ ὁποία ἦτο καὶ εἰς τὰ 1836, ὅτε ἐγένετο ὁ κανονισμὸς τῶν γυμνασίων. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἓν ἄλλο ἀντικείμενον ἐπὶ τοῦ ἰδίου ἄρθρου. Ἐκεῖνο λέγει· «διδάσκαλοι τῆς ἰχνογραφίας 14»· γνωρίζω τὸ μάθημα αὐτὸ, εἶναι καλὸν, ἀλλ’ ἤθελεν εἶσθαι ἀκόμη καλλίτερον ἂν ἀντικαθίστατο διὰ 14 ἄλλων διδασκάλων τῶν ἱερῶν μαθημάτων διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐμπνεύσωμεν τὸν ζῆλον εἰς τοὺς μαθητὰς, διότι ἐξέλιπεν ὁ φόβος τοῦ θεοῦ ἀπὸ τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων.

§113Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακάτω εἶναι αὐτό.

§114ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ ἔχετε τριάκοντα δραχμὰς τὰς ὁποίας προβλέπει καὶ ὁ κανονισμός· ἀλλ’ ἐδῶ ἤθελεν εἶσθαι πολὺ καλλίτερον ἂν ἡ διδασκαλία αὐτὴ, ἡ ὁποία γίνεται καὶ εἰς τὰ σχολεῖα διὰ τῶν καλλιγράφων, ἀντικαθίστατο διὰ τῆς τῶν ἱερῶν μαθημάτων· καὶ ἂν θέλετε, δίδετε καὶ μίαν ἐμψύχωσιν εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὴν θεολογικὴν σχολὴν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδὲν στάδιον νὰ διατρέξουν, διότι δέκα ἱεροκήρυκες εἶναι καὶ αὐτοὶ κατέχουν τὰς θέσεις των· καὶ αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ἓν φυτώριον. Δὲν λέγω κυρίως, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον τὸ μάθημα αὐτό· ἀλλ’ εἶναι καλλίτερον τὸ μάθημα τῆς θεολογίας ἀντὶ τῆς ἰχνογραφίας.

§115Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂν θὰ ζητήσωμεν εἰδικοὺς θεολόγους ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ζητήσουν μισθὸν καθηγητοῦ.

§116ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, μὲ τὴν ἰδίαν μισθοδοσίαν.

§117Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ποτέ· ὄχι χάριν μισθοῦ, ἀλλὰ χάριν τῆς φιλοτιμίας, ὡς φέροντες διδακτορικὰ διπλώματα δὲν δέχονται νὰ κατέχουν θέσιν διδασκάλου, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ μεταθέσω αὐτοὺς ὡς σχολάρχας, ὅπου ἔχομεν ἀνάγκην τούτων καὶ ἀπαιτοῦν ὅλοι θέσιν καθηγητοῦ. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασίς σας εἶναι καλὴ, ἀλλὰ κανεὶς δὲν θὰ δεχθῇ διδάκτωρ θεολογίας μὲ 100 δραχμὰς νὰ παραδώσῃ. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι ἡ ἰδέα σας εἶναι ὀρθὴ καὶ τὴν ἀναγνωρίζω, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Δεύτερον θὰ γεννηθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἡ τροποποίησις αὐτοῦ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγκεκριμένον, ἐγὼ ἐμπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ τοῦτο, ἀλλὰ θὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τοὺς Γυμνασιάρχας διὰ νὰ λάβω γνώμην, καὶ εἰς τὸ 1869 βλέπομεν.

§118ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· ἐγὼ ἔχω νὰ σᾶς κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν καὶ κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§119ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος πίνακος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρετηρήθη, ὅτι τινὰ τῶν Γυμνασίων δὲν ἔχουν ἀριθμὸν μαθητῶν ἀνάλογον καὶ ὅτι ἴσως ἡ δαπάνη, ἥτις γίνεται, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως αὐτῶν· ἐξ ἄλλου εἶναι βέβαιον, ὅτι πρὸ πολλῶν ἐτῶν γίνεται λόγος εἰς τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος περὶ τῆς διακρίσεως ἢ νὰ εἴπω καλλίτερον περὶ τῶν προνομίων τινῶν νομῶν, καὶ τὰ παράπονα ταῦτα ἐπὶ τέλους ἴσχυσαν, ὥστε νὰ καθιερωθῇ ἀπὸ τοῦ 1855, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἰδίως εἰς τὸ 1861, ἵνα πᾶσα πρωτεύουσα νομοῦ ἔχῃ τὸ Γυμνάσιόν της. Ἂν εἴς τινα γυμνάσια ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν εἶναι ὀλίγος, πταίουν οἱ κάτοικοι· ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὅτι σφάλλει ἡ κυβέρνησις, διότι καθιερώθη προνόμιον· ἕκαστος εἶναι ἄξιος τῆς τύχης του καὶ ἑαυτὸν ἂς αἰτιᾶται. Ἐν ᾧ ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη φοβοῦμαι μήπως ἐπανέλθωσι τὰ παράπονα τῶν προνομίων. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον εἶναι δίκαιον νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἰσχύῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ τώρα ἰσχύει, δηλαδὴ πᾶσα πρωτεύουσα νομοῦ νὰ ἔχῃ καὶ τὸ Γυμνάσιόν της. Ὁ ὀλίγος ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἐπηρεάσῃ. Τὸ δὲ ἄλλο τοῦ νὰ κανονίσωμεν ἡμεῖς, ὅτι εἴς τινα Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν πολὺν ἀριθμὸν, νὰ ὑπάγουν τόσοι τῆς ἑλληνικῆς, τόσοι τῶν φιλοσοφικῶν μαθημάτων καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τῆς γαλλικῆς, αὐτὸ ὑπάγεται εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν γυμνασίων, καὶ ὅ,τι κάμωμεν ἐδῶ ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ. Ὅταν ἐπολλαπλασιάσθησαν τὰ Γυμνάσια, ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοσεν αὐτὸ τὸ μέτρον, ποῦ μὲν εἶχε δύω καθηγητὰς, ποῦ τρεῖς, αὐτὸ ἐναπόκειται εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν· ἂν φοιτῶσι 16 μαθηταὶ ἴσως εἶναι περιττὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν 5 καθηγητῶν· αὐτὸ ὅμως ἠμπορεῖ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸν ὑπουργόν. Κανονισμὸν ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κάμωμεν δὲν ἠμποροῦμεν, διότι ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἀτελὴς ἢ πλημμελής. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένω, ὥστε νὰ μείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς, ὡς ἔχει, καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη νὰ τὴν λάβῃ ὑπὸ μελέτην ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰς τὸ προσεχὲς, καὶ ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ φέρῃ τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ τῶν γυμνασίων, ἀλλὰ νὰ τὸ κάμωμεν ἡμεῖς ἐδῶ σήμερον εἶναι ὅλως ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος.

§120ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δημητρακάκη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Πᾶν γυμνάσιον, ἐν ᾧ δὲν φοιτῶσιν 60 τακτικοὶ μαθηταὶ, διαλύεται, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν ὁρίζεται διὰ τὰ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν γυμνάσια εἰς δύω τῶν Ἑλληνικῶν, ἕνα τῶν Λατινικῶν, ἕνα τῶν μαθηματικῶν καὶ ἕνα τῶν φιλοσοφικῶν μαθημάτων».

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη καὶ ἰσχύει τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἔχει.

§122ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 12. Ἔξοδα γυμνα-

σίων········································46,093.»

Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Κεφ. 3. ἄρθρ. 12. § δʹ. «Δι’ ἔπιπλα καὶ σκεύη τῶν γυμνασίων καὶ ἐπισκευάς». Νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου πίστωσις κατὰ δραχμὰς 2000, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπάρχει κατὰ προσθήκην εἰς τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι, ἀφοῦ τὸ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ π. ε. ψηφισθὲν ἀπέβη ἐπαρκὲς, δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ διὰ τὸ παρὸν ἔτος τὸ αὐτὸ ποσόν.»

§123ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων ἔχω τὸν λόγον.

§124Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, ἠναγκάσθην νὰ φέρω τὴν προσθήκην κατόπιν μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἥτις περιῆλθε ὅλα τὰ γυμνάσια, ἥτις παρέστησε τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Δὲν ὑπάρχουν, κύριοι, οὔτε θρανία, οὔτε πίνακες· ἡ κατάστασις αὕτη πρέπει νὰ διορθωθῇ, διότι ἀναγκάζονται οἱ μαθηταὶ νὰ στέκωνται ὄρθιοι καὶ νὰ μὴ γίνεται ἡ ἀναγκαία ἀντίληψις. Ἐθεώρησα δὲ τὴν δαπάνην πολλὰ ὀλίγην ἐκ τῆς οἰκτρᾶς ταύτης καταστάσεως δυνάμει ἐπανειλημμένων αἰτήσεων καὶ τῶν γυμνασιαρχῶν καὶ τῆς τελευταίας ἐπιτροπῆς, ἥτις περιῆλθε ὅλα τὰ γυμνάσια τοῦ κράτους. Αὐτοὶ οἱ λόγοι προεκάλεσαν αὐτὴν τὴν προσθήκην.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ.

§126ΤΙΝΕΣ. Μόνον δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§128ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 13. Προσωπικὸν

ἑλληνικῶν σχολείων····························425,009»

Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Κεφάλ. 3. ἄρθρ. 13. «Προσωπικὸν ἑλληνικῶν σχολείων». Νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ δραχμὰς 30,000, διότι τὸ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ π. ε. ψηφισθὲν ποσὸν θεωρεῖται ἐπαρκὲς καὶ διὰ τὸ παρὸν ἔτος.»

§129Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις. Κύριε ὑπουργὲ, ἐνταῦθα ἔρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς προηγουμένης προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Βουλῆς διὰ τὸ σχολαρχεῖον Κέας (θόρυβος).

§130Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης, ἥτις παρουσιάζεται μεταξὺ τῶν δύο χρήσεων τοῦ 1867 καὶ 1868 προέρχεται ἐκ τούτου. Εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἄλλοτε ἑλληνοδιδασκάλων πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας, διότι πρότερον ὑπῆρχον βοηθοὶ, σήμερον εἶναι ἑλληνοδιδάσκαλοι ά. βʹ. καὶ γʹ. τάξεως, οἵτινες μισθοδοτοῦνται ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει. Δεύτερον τὰ πλεῖστα τῶν σχολείων εἶναι κενά. Διατάγματα ἐκδοθέντα πρὸ 2, 3 ἐτῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐσυσταίνοντο σχολεῖα, δὲν ἐπραγματοποιήθησαν, κύριοι. Μία ἐπαρχία ὁλόκληρος δὲν εἶχεν ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν πρωτεύουσάν της. Ἐκτὸς τῶν ὑπαρχόντων ἑλληνικῶν σχολείων, τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἡ ὑπηρεσία προσωπικὸν νὰ δώσῃ, καθ’ ἑκάστην ὑπάρχουν ἀπαιτήσεις ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, ἐκτὸς, λέγω, αὐτῶν προσετέθησαν νέα, καὶ εἶναι καὶ τῆς Ἑπτανήσου καὶ ὀρθῶς, διότι ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὑπάρχει νόμος διὰ νὰ ὑπάρχουν 12 ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ ἔπρεπε προχθὲς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Πάλης νὰ συστηθῇ τὸ πρῶτον ἑλληνικὸν σχολεῖον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀφομοιώσεως μέχρι σήμερον μία ἐπαρχία δὲν ἔχει ἑλληνικὸν σχολεῖον· ὑπάρχει δὲ νόμος, τοῦ ὁποίου τὴν ἀναστολὴν κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀναβάλῃ, νὰ συστηθοῦν 12, καὶ τοιαῦτα δὲν ὑφίστανται. Ἡ Κεφαλληνία μόλις ἔχει δύω σήμερον. Τὸ ὅλον 9 νομίζω, καὶ καταζητοῦνται ἐπιμόνως καὶ ἀπὸ τὰς ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τὰ Συμβούλια. Τώρα, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν 30,000, δυοῖν θάτερον θὰ συμβῇ, ἐκ μὲν τῶν ὑπαρχόντων σχολείων, τὰ ὁποῖα εἶναι κενὰ, δὲν θὰ συμπληρωθῶσι, κατὰ συνέπειαν θὰ καταργηθῶσιν· ἐκεῖνα δὲ, περὶ τῶν ὁποίων ῥητὸς νόμος ὥρισε, τὰ 12, θὰ συστηθῶσιν ὑποχρεωτικῶς· περὶ δὲ τῶν ἄλλων, ὅπου δὲν εἶναι ἔμμισθον προσωπικόν, εἶναι χηρεύουσαι αἱ θέσεις, αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν τὰ σχολεῖα θὰ καταργηθῶσι.

§131ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§132ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἑλληνικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν 5 μαθητάς (θόρυβος).

§133ΖΕΡΒΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§134ΤΙΝΕΣ. Νὰ μένῃ ὅπως ἔχει ὁ προϋπολογισμός.

§135Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι.....

§136ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τὸν λόγον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε σημειωμένος.

§138Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς εἶχον γνώμην, τοῦτο αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος.

§139ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, ἐπέβαλε τὸ καθῆκον εἰς τὸ δημόσιον ἵνα φροντίζῃ, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἀνωτέραν, νὰ γίνεται διὰ δαπάνης δημοσίας· τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἀναλαμβάνουν οἱ δῆμοι· αὐτὸ ἴσα ἴσα εἶναι τὸ ἀντάλλαγμα πρὸς τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ λαός. Διατί, κύριοι, ἀφ’ οὗ τέλος πάντων αἱ ἐπαρχίαι στεροῦνται πολλὰ ἄλλα, εἴτε δι’ ἔλλειψιν μέσων εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἀφοῦ δὲν ἔχουν συγκοινωνίαν πλήρη καὶ τόσα ἄλλα πράγματα, τέλος πάντων δὲν θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ἡ στοιχειώδης αὕτη ἐκπαίδευσις; Ἀλλοῦ νὰ ὑπάρχῃ πληθὺς παιδεία καὶ ἀλλοῦ τίποτε; Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Ἂς ὑπάρχουν παντοῦ σχολεῖα, ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ ᾖναι πλήρης. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μείνῃ ὁ προϋπολογισμός, ὅπως ἔχει.

§140ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι, κύριοι, ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν 30,000 ψυχὰς καὶ δίδουν φόρους μεγάλους καὶ ἔχουν ὀλίγιστα ἑλληνικὰ σχολεῖα· εἶναι ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν 40,000 ψυχὰς καὶ ἔχουν 8 σχολεῖα. Ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας, ἐρωτῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν, πόσα ἔχει; ἓξ δῆμοι τέσσαρα σχολεῖα.

§141ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Τὰ εὕρομεν.

§142ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶπα πῶς τὰ ἐφτιάσατε ἐσεῖς. Εἰς τὴν Γορτυνίαν μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι ὀκτώ. Ἡ ἀποστολή μου εἶναι νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅσα πρέπει. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ δαπάνη ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸν πληθυσμὸν καὶ τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχόντων σχολείων περισσεύει, ἀρκεῖ ὅμως νὰ διανεμηθῇ δικαίως· τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κύριον ὑπουργόν. Ἀξιῶ μάλιστα ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἀποφάσεώς της, καὶ ἀποτείνομαι εἰς τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ ἐπαρχίαι δὲν εἶχον τὴν τύχην νὰ δώσουν ὑπουργοὺς ποτέ· εἰς τὴν Ὀλυμπίαν ἔγεινε τοῦτο, διότι ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ὑπουργὸν τὸν κύριον Χριστόπουλον. Νὰ συστηθοῦν λοιπὸν τὰ σχολεῖα ἐξ ἀναλογίας ὅπου πρέπει. Ἄλλως τε εἰς ἕνα δῆμον πόσους μαθητὰς θὰ ἔχῃ; 15 ἢ 20· εἶναι προτιμότερον λοιπὸν νὰ γείνῃ ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος Δημητρακάκης διὰ τὰ γυμνάσια προτήτερα· δεύτερον νομίζετε ὅτι εἰς τὰ τοιαῦτα σχολεῖα πηγαίνουν οἱ διδάσκαλοι; Πηγαίνουν ὅσοι δὲν ἠμποροῦν νὰ παραδώσουν εἰς τὰς πόλεις. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἐκπαιδεύσουν τὴν νεολαίαν, τὴν χαλοῦν, τῆς παραλύουν τὰς διανοητικὰς δυνάμεις. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ διαφορὰ εἰς τὰς ἐπαρχίας· νὰ κοποῦν λοιπὸν τὰ περιττὰ σχολεῖα καὶ νὰ προστεθοῦν ὅπου εἶναι ἀνάγκη.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν πόλεις μεγάλαι καὶ δὲν ἔχουν σχολεῖα.

§144ΔΑΓΡΕΣ. Ἢ πρέπει ὅλη ἡ ἐκπαίδευσις νὰ γείνῃ διὰ τῶν διδάκτρων ἢ πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἐξ ἴσου παντοῦ.

§145ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον παρεδέχθη. — «Ἄρθρον 14 Ἔξοδα ἑλληνικῶν σχολείων 57, 506». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. «Ἄρθ. 15 ἀγορὰ βιβλίων διὰ τὰ σχολεῖα 6000». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Κεφ. 4 Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἄρθρον 1 προσωπικὸν δημοτικῶν σχολείων 145000». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Ἄρθρον 2 ἔξοδα δημοτικῶν σχολείων 4,300».

§147ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ ἔξοδα αὐτὰ εἶναι καὶ τῶν ὑποτρόφων.

§148ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἐνεγράψαμεν τοῦτο. (Θόρυβος).

§149ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Προχθὲς εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν διάθεσιν τῶν κληροδοτημάτων ὅπου εἶναι καὶ οἱ ὑπότροφοι. Λοιπὸν πότε θὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτό. Δὲν ἀφορᾷ σᾶς, κύριε ὑπουργέ. Κύριοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διατάξετε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος τῶν ὑποτρόφων διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον προσδιορίζεται τὸ ποσὸν αὐτό.

§150ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Νὰ τελειώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ κατόπιν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ 2 τοῦτο ἄρθρον ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§152ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. — «Κεφ. 5 Βοηθήματα 9000». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.

§154ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§156ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Αὔριον, αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§157ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, εἶναι ἀποφασισμένον αὐτὸ καὶ πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος τῶν ὑποτρόφων.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, καθήσατε.

§159ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὑποβάλλω, κύριοι, τὰ ἑξῆς δύο νομοσχέδια. «Νομοσχέδιον περὶ τῆς μεταξὺ Βελγίου, Γαλλίας κτλ.» «Νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τοῦ περὶ νομισματικοῦ συστήματος.» Αὐτὰ τὰ δύω νομοσχέδια τὰ θεωρῶ κατεπείγοντα καὶ παρακαλῶ νὰ περάσουν διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν.

§160ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὰ παραδέχεται διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν.

§162ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, αἱ θεωρηθεῖσαι πιστώσεις ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἀναγνωσθοῦν διὰ πρώτην φοράν.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἰδοὺ ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κύριος Δρόσος τὴν ἀναγινώσκει.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς διὰ πρώτην φοράν.

§165ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὴν παραδέχεται διὰ πρώτην φοράν.

§167ΔΡΟΣΟΣ. Παρακαλῶ νὰ καταθέσω τὴν ἀλληλογραφίαν μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν Εὐρώπην. (Τὴν καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταί. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§169ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι ἀπαρτία· ἀναγνώσατε τὸν κατάλογον, κύριε πρόεδρε.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, βρέχει ἔξω· ποῦ θὰ ὑπάγωμεν; καθήσατε. «Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν.»

§171ΤΙΝΕΣ. Τὸν κατάλογον, κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§172ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι εἰς τὰ δωμάτια οἱ βουλευταί.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ ἀναγνώσωμεν τὸν κατάλογον. Ὅσοι εἶναι εἰς τὰ δωμάτια θεωροῦνται ὡς παρόντες. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 101. «Προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, κεφ. 1, μισθοὶ, ἄρθ. 1 ἀξιωματικῶν 430, 000.»

§175ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κ. νὰ ἐπαναλάβω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἠμποροῦν νὰ σημειοῦνται δαπάναι παρὰ ὅσαι στηρίζονται εἰς νόμους καταστατικούς. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ εἰς ποῖον νόμον στηριζόμενος σημειοῖ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον φαίνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὸ ὁποῖον συνίσταται εἰς 25 πρόσωπα· διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω παρὰ ἕνα καταστατικὸν νόμον τοῦ 1846 περὶ ὑπουργείων, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ πρέπει νὰ συνίσταται ἀπὸ 6 μόνον πρόσωπα.

§176ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠξεύραμεν, κ. πρόεδρε, ὅτι θὰ ἐπηδούσαμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§177Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅστις ἀνέφερε τὸν νόμον τοῦ 1846, μοὶ φαίνεται ὅτι ἐλησμόνησεν ὅτι ὑπάρχει καὶ νόμος τοῦ 1859, ὅστις ἐπιτρέπει ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι συμπεριλαμβάνονται εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς, ὁ ὑπουργὸς νὰ δύναται νὰ τοὺς προσδιορίζῃ εἰς θέσεις. Ὅλα τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ ἔβγουν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν εἶναι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς καὶ ἄλλως ἀποτελοῦν μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· μόνον εἰς εἰδικὰς περιστάσεις προσλαμβάνονται διὰ ζητήματα ναυτικὰ, διότι ὁ ὑπουργὸς συνιστᾷ τοιαύτας ἐπιτροπὰς, διότι εἰς ὅλα τὰ ζητήματα εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ λάβῃ μίαν ἐξήγησιν. Κατὰ συνέπειαν δὲν πιστεύω νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ἔχουν ἀντιῤῥήσεις· νομίζω ὅμως καλὸν νὰ δώσω διασαφήσεις τινάς. Ἰδοὺ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶναι, ἡ ἐπιτροπὴ δηλ. εἶναι εἷς ἀνθυποπλοίαρχος εἰσηγητὴς, ὅστις χρησιμεύει ὡς μέλος ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς δι’ ὅσους θέλουν νὰ λάβουν δίπλωμα πλοιαρχίας. Εἶναι ὁ ἀρχιατρὸς, καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη δὲν λείπει αὐτὸς ὁ κλάδος νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύηται ἢ νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην ἡ ὑπηρεσία· διὰ τοῦτο εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον εἷς ἰατρὸς ὅστις χρησιμεύει...

§178ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ ἰατρεύῃ τοὺς ὑπαλλήλους;

§179ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ὄχι· διάφορα ζητήματα. Εἶναι εἷς ὑποναυπηγὸς, ὁ κ. Μόστρας, ὅστις εἶναι τώρα εἰς τὸ ναυπηγούμενον πλοῖον τῆς Τεργέστης. Λοιπὸν ποῦ θέλετε νὰ τὸν καταλογίσωμεν; Εἶναι 2 λογισταὶ, ἂν θέλετε νὰ τοὺς ἀφαιρέσητε, ἀφαιρέσατέ τους.

§180ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί τοὺς βάζετε, ἀφοῦ νόμον δὲν ἔχετε;

§181ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ἔχομεν νόμον.

§182ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι λογισταὶ πρέπει νὰ ᾖναι;

§183ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Πέντε. Ὥστε μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ τὴν ὁποίαν θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε δὲν εἶναι ἀξία λόγου. Ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑποπλοιάρχου· μοῦ φαίνεται ἐπίσης διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἔργων πρέπει νὰ τὴν ἔχῃ ὁ τμηματάρχης καὶ ἠμποροῦσα νὰ κάμω δυνάμει τοῦ νόμου γενικὸν γραμματέα, ἀλλὰ δὲν ἔκαμα καὶ ἄφησα αὐτὸν τὸν ἀξιωματικόν.

§184ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πληρόνεται ὡς τμηματάρχης.

§185ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Βʹ. τάξεως.

§186ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἔχῃ βαθμὸν ὑποπλοιάρχου....

§187ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Ἠμποροῦσε νὰ διορισθῇ καὶ πολίτης, ἀλλ’ αὐτὸς, ὅταν ἐκπληροῖ ὅλα αὐτὰ τὰ καθήκοντα, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον λόγου νὰ λέγωμεν αὐτά.

§188ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀνέφερεν, ὅτι ὁ ὀργανικὸς νόμος τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν παρεβιάσθη, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ, ἀλλ’ εἶναι ἀξιοπαρατήρητον τοῦτο, ὅτι δὲν παρεβιάσθη. Ὁ ὀργανικὸς νόμος τοῦ ὑπουργείου καθιεροῖ μὲν ἓξ πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867 πρὸ πολλοῦ χρόνου ἤρχισε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ λογιστικὴ, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅπως σᾶς ἐπληροφόρησε δὲν παρέλειψε τὸν νόμον· σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔχει τὸν νόμον τοῦ 1859, καὶ ὅτι ἔχει δικαίωμα καὶ ἐκ τῆς δυνάμεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ νὰ μεταχειρίζηται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου ὅσους ἤθελε κρίνει ἀναγκαίους· καὶ ἕνεκα αὐτῆς τῆς παρεξηγήσεως ἢ τῆς ἐσφαλμένης ἑρμηνείας ἐξακολουθοῦν τὰ ὑπουργεῖα πρὸ χρόνων πολλῶν νὰ κάμνουν αὐτὴν τὴν ὑπέρβασιν. Δὲν ἔπρεπεν ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς νὰ δώσῃ λόγον τῆς κακῆς ἑρμηνείας τοῦ ὀργανικοῦ αὐτοῦ νόμου. Τώρα ἔρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα. Ἡ ἐπιτροπὴ, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶπεν, ἐπειδὴ βλέπω ὑπέρβασίν τινα, θέλω νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ λογιστικὴ καὶ θέλω νὰ οἰκονομήσωμεν 3,000 δραχμάς. Δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι σήμερον δίδονται, τοὐτέστιν, ὅτι αὐτὰ τὰ πρόσωπα τὰ μεταχειρίζεται ὁσάκις ἔχει ἀνάγκην ὡς μίαν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ συμβουλεύηται ὁ ὑπουργὸς εἰς τοῦτο καὶ ἐκεῖνο τὸ ἀντικείμενον. Ἐναπόκειται τώρα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ πληροφορηθῇ ὅτι ἡ κακὴ ἑρμηνεία τοῦ νόμου δὲν ἔλαβε χώραν πρώτην φορὰν ἀλλὰ πρὸ χρόνων, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον......

§190ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Κεφάλ. 2. Τροφαὶ 350,000. Κεφάλ. 3. Ὑλικόν. Ἄρθρον 1. Ἐπισκευαὶ καὶ συντήρησις πλοίων 180,000. Ἄρθρον 2. Ὁπλισμὸς 15,000. Ἄρθρον 3. Γαιάνθρακες 211,000.»

§192ΔΟΣΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ κονδύλιον αὐτὸ τὸ ἐξοδεύει τὸ ἔθνος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐξοδεύηται παρ’ ὅπου ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας τὸ ἀπαιτεῖ.

§193ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, κ. πρόεδρε, προχώρει.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 4. Συντήρησις καὶ ἐπισκευὴ φάρων καὶ φανῶν 45,000. Ἄρθρον 5. Ἡμερομίσθια 26,000. Κεφάλαιον 4. Ναυπηγία. Ἄρθρον 1. Κατασκευὴ πλοίων.....Κεφάλαιον 5. Καταστήματα. Ἄρθρον 1. Ἐπισκευαὶ καταστημάτων 10,000. Ἄρθρον 2. Ἐνοίκια 10,000. Ἄρθρον 3. Οἰκοδομαὶ 10,000. Ἄρθρον 4. Μηχανήματα 15,800. Κεφάλαιον 6. Ἔξοδα νοσηλείας 12,120. Κεφάλαιον 7. Ἔξοδα ἐκπαιδεύσεως 15,000. Κεφάλαιον 8. Ἔξοδα γραφείων 19,000. Κεφάλαιον 9. Ἔξοδα ὁδοιποριῶν 10,000. Κεφάλαιον 10. Ἔξοδα ναυαγίων 3,000. Κεφάλαιον 11. Ἔξοδα ναυτολογίας 3,000.» (Παρεδέχθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Δι’ αὔριον εἰς τὴν μίαν ἔχομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 παρὰ 20|60).