1868.10.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 80

Τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1868.

(Κυριακή).

Ὥρα 2 παρὰ 20/60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε. Πρὸ ἡμερῶν ἐζήτησα νὰ μοὶ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τοῦ ἐστάλη· μέχρι τοῦδε δὲν τὴν ἔλαβα. Παρακαλῶ νὰ προσκληθῇ νὰ τὴν δώσῃ (θόρυβος).

§4ΤΙΝΕΣ. Ὀλίγη ἡσυχία, κύριε πρόεδρε, διότι δὲν ἀκούομεν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§6ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὅταν ἠγόρευεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τοὺς γαιάνθρακας ὑπάρχουν εἰς τὸν Πόρον 1800 τόνοι· κάποιος ἠρώτησε, διὰ ποῖον λόγον εἶναι ἐκεῖ, καὶ ἀπήντησεν ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν γαιάνθρακας, ἐζήτησε νὰ δώσῃ αὐτοὺς ἀντὶ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶχε προσφέρει εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ εἰς ὕλην τοὺς γαιάνθρακας εὐχαριστουμένη νὰ πληρόνηται ἑβδομήκοντα δραχμὰς κατὰ τόνον, ἐνῷ κοστίζουν 45, καὶ ὅτι τὰς πληροφορίας αὐτὰς ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἔλαβε παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἐφ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἐπιθυμῶ κ. ὑπουργὲ, νὰ ἔλθητε νὰ μᾶς βεβαιώσητε ἂν ᾖναι ἀληθὲς ἢ ὄχι.

§7Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Αὐτὸ ὅπου γνωρίζω εἶναι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τοῦ κ. Μωραϊτίνη ἐγένετο σκέψις ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι τὸ νὰ γείνῃ ἡ προμήθεια ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καρβούνων διὰ νὰ τὰ μεταχειρισθῇ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ ἔφερε 1800 τόνους, τοὺς ὁποίους κατέθεσεν ἐκεῖ. Δὲν ἔγεινε καμμία διαπραγμάτευσις μετὰ τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ τὰ ἄφησεν ἐκεῖ· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὑπουργεῖον ἔφερε τὰ κάρβουνα, αὐτὸ τὰ ἄφησεν εἰς τὸν Πόρον.

§8ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔφερε πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ τὰ δώσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ δὲν ἔγεινε τοιοῦτόν τι· εἰς τί σκοπεῖτε νὰ τὰ μεταχειρισθῆτε;

§9Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὅταν παρουσιασθῇ περίστασις.... (θόρυβος.

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. .... (θόρυβος).

§11Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Εἶναι ἐπερώτησις αὐτή; Ἀφήσατε νὰ κάμωμεν τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, ἂς ἀναγνωσθοῦν αὐτά· (θόρυβος).

§13ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, πολλάκις, διὰ νὰ μὴ εἴπω πάντοτε, αἱ εὐχαὶ τῆς Βουλῆς δὲν ἐπέτυχον, ὅσον ἐπέτυχον εἴς τινας ἀπαιτήσεις διὰ τῆς δημοσιότητος, διότι πολλάκις εὑρίσκεται στενοχωρημένη διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὰς τὰς εὐχάς· μάλιστα εἷς τῶν σπουδαιοτέρων πρωθυπουργῶν μας ἐπροκάλει τὴν δημοσιότητα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ 1846, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἦτον ἓν σῶμα ὑπὸ τὸν Γιάννη– Κώστα, ὅπου ἐσκόπευεν ὁ ὑπουργὸς νὰ καταστήσῃ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς 50 ἢ 80, ἀλλὰ κατήντησαν 150. Ὅλοι ἐφώναζαν ὄχι· καὶ ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη εὑρέθη ὅτι οἱ περισσότεροι ἦσαν ὑπηρέται βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν καὶ οὕτω ἀπηλλάγη αὑτὸς ὁ ἄνθρωπος. Χθὲς ὁ ὑπουργὸς ἔφερε τοὺς καταλόγους τῶν ὑποτρόφων. Θὰ παρακαλέσω νὰ δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος τῶν ὑποτρόφων, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἀνώτεροι ὑπάλληλοι μὲ 500 καὶ 800 δραχμὰς ἔχουν τὰ τέκνα των ὑποτρόφους. Λοιπὸν νὰ δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§15ΗΛ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κατὰ τοῦ μοιράρχου κ. Σπορίδου ἔγειναν πάμπολλαι κατηγορίαι ἀπὸ τὸ 1863 καὶ ἐντεῦθεν· πρὸ ὀλίγου, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἔγεινεν ἐπερώτησις παρὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαμῶν Μαυρομιχάλη πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἤδη, ὡς ἐπληροφορήθην ἀπ’ αὐτὸν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὰς κατ’ αὐτοῦ καταγγελίας ἔστειλεν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς, τοὺς εἰσαγγελεῖς, διὰ νὰ ἐνεργήσουν κατ’ αὐτοῦ τὰς δεούσας ἀνακρίσεις, καὶ ὅτι, γενομένων ἀνακρίσεων, δὲν ἀνεκαλύφθη τίποτε κατὰ τῶν κατ’ αὐτοῦ γενομένων καταγγελιῶν· ἤδη ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, τί πληροφορίας ἔχει περὶ τῶν κατὰ τοῦ εἰρημένου μοιράρχου ἀποδοθεισῶν καταγγελιῶν.

§16ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ πληροφορίας.

§17ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ὁ προκάτοχός μου εἶχε ζητήσει πληροφορίας ἀπὸ τὴν εἰσαγγελίαν, ἂν ἐγένοντο καταγγελίαι καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεων· ἡ ἁρμοδία δικαστικὴ ἀρχὴ ἀπήντησεν, ὅτι εἶχον γίνει κατηγορίαι καὶ ὅτι ἐνασχολεῖται εἰς τὰς ἀνακρίσεις καὶ ἐλπίζει τάχιστα νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας.

§18ΙΩ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὄχι μόνον ἀπὸ τὰς πράξεις τῆς Τριπόλεως, ἀλλὰ νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας τί ἀποτέλεσμα ἔλαβον 41 κατηγορίαι κατ’ αὐτοῦ τῆς Μεσσηνίας.

§19ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω, ἂν ὁ εἰσαγγελεὺς τῆς Μεσσηνίας ἀνέφερεν αὐτὰ ἢ τῆς Τριπόλεως· τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶδα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἔλαβα ἀφορμὴν ἀπό τινας ἄλλας πληροφορίας, αἵτινες ἔγειναν ἀπ’ ἐδῶ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως νὰ δώσω πληροφορίας, ἂν ἦναι καταγγελίαι ἐν Μεσσηνίᾳ ἢ ἐν Μαντινείᾳ.

§20ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν πειράζει, ἐρωτᾶτε, καὶ μᾶς πληροφορεῖτε.

§21ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους ὑπὸ κατηγορίαν· αὐτὴν τὴν παρατήρησιν τὴν κάμνω διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον.

§22ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τὴν παρασκευὴν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας· (γέλως). Ἐνταῦθα ὁ γραμματεὺς θέλων ν’ ἀναγνώσῃ τινὰ νομοσχέδια διακόπτεται· (θόρυβος).

§23ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἶναί τινες συμβάσεις· δὲν μένουν παρὰ τρεῖς ἡμέραι, ἂν δὲν ἀναγνωσθοῦν τρὶς κατὰ τρεῖς διαφόρους συνεδριάσεις δὲν ψηφίζονται. Εἶναι συμβάσεις πολὺ σπουδαῖαι, ὠφέλιμοι εἰς τὸ δημόσιον, δὲν εἶναι συμβάσεις διὰ νὰ χαθοῦν, εἶναι συμβάσεις διὰ τὴν σμύριδα, θέλετε νὰ μείνουν; Ὁ γραμματεὺς ἄρχεται ἐκ νέου τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσδιορισμοῦ διοδίων διὰ τὰς καμήλους εἰς πρώτην συζήτησιν.

§24ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε; (θόρυβος).

§25ΔΑΓΡΕΣ. Χθὲς ἀπεφασίσθη νὰ γείνῃ ἔκτακτος συνεδρίασις σήμερον διὰ νὰ τελειώσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· μένουν δὲ ὀλίγαι συνεδριάσεις καὶ θὰ ἀναγνωσθοῦν καὶ αὐτά.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς πέντε λεπτῶν τελειόνομεν· (μέγας θόρυβος). Ὁ Γραμματεὺς ἐξακολουθεῖ νὰ ἀναγινώσκῃ καὶ περατοῖ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις; (θόρυβος).

§28ΔΑΓΡΕΣ. Θέλει ἡ κυβέρνησις ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§30ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν διατί παρεμβάλλετε αὐτά;

§31ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας θὰ τελειώσῃ καὶ ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν· (θόρυβος). Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταθέσεως πιστώσεως δραχ. 25,990:5 0/0 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ πρώτην φοράν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§33ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§34ΣΤΑΪΚΟΣ. Περὶ τηλεγραφικῆς γραμμῆς πρόκειται; θέλω νὰ φωτίσω τὴν κυβέρνησιν μὲ δύω λέξεις. —Καὶ ὅταν, κύριοι, δι’ ἐργολαβίας ἡ κυβέρνησις ἔδωκε.... (θόρυβος).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη ἀνάγνωσις εἶναι.

§36ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀδιάφορον, εἰς τὴν πρώτην. Ἐσυστήθησαν τηλεγραφικαὶ γραμμαὶ, κ. ὑπουργὲ, καὶ ἐγένετο κακὴ χρῆσις ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, διότι δὲν ἐτηρήθη ἡ συμφωνία καὶ τὸ συμβόλαιον τὸ μεταξὺ τῶν ἐργολάβων καὶ τῆς κυβερνήσεως· ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα λυπούμεθα καὶ ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ὁ τελευταῖος χωρικὸς, νὰ βλέπῃ πεντήκοντα λεπτῶν ξυλείαν, φράζα, τὰ ὁποῖα δὲν ζοῦν περισσότερον ἀπὸ ἓξ μῆνας, καὶ δι’ αὐτὰ πληρόνει τὸ δημόσιον ἐννέα δραχμὰς τὸν πάσσαλον, καὶ δὲν κοστίζουν παρὰ μίαν καὶ μίαν ἥμισυ δραχμήν· καὶ ὁ ἔπαρχος ἔκαμέ τινας παρατηρήσεις, ὁ τῆς Βονίτσης, νομίζω, κ. Μοναστηριώτη.

§37ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· (θόρυβος). Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικυρώσεως τοῦ πρωτοκόλλου τῆς 5 Ἀπριλίου 1867 περὶ τῶν πέντε χωρίων τῶν Θηβῶν.

§38ΔΟΣΙΟΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς;

§39ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ὑπάρχει.

§40ΔΟΣΙΟΣ. Ποῦ εἶναι, διατὶ δὲν τὴν διαβάζετε;

§41ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Διότι τὸ ἀπέῤῥιψε. (θόρυβος).

§42ΔΑΓΡΕΣ. Διατὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον προκαλεῖτε ματαίας συζητήσεις;

§43ΣΠ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Συνήλθομεν διάφοραις φοραῖς, ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀπαρτία διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§44Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἦλθε καὶ πέρυσι, καὶ ἀφοῦ μᾶς τὸ ἐσύστησαν ὡς κατεπεῖγον διὰ νὰ ἀναγνωσθῇ ἅπαξ, ἀνεγνώσθη, ἀλλὰ κατόπιν τὸ ὑπουργεῖον τὸ ἀνέβαλε μόνον του. Δὲν ἠξεύρω τὶ τρέχει.

§45ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει καὶ διακόπτεται).

§46ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τὶ τρόπος εἶναι αὐτὸς; πῶς προχωρεῖτε ἔτσι! (θόρυβος).

§47Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἐννοῶ τὴν ἔνστασιν αὐτὴν, διότι δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θέλετε ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον. Πολλάκις αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν κάμνουν ἐκθέσεις· τοῦτο δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ, διότι τότε θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς νὰ συζητῇ εἰμὴ ἡ Βουλή.

§48ΦΩΝΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὤ! ὤ!

§49Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ ταράττεσθε.

§50ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς νὰ μὴ ταραττώμεθα· θέλετε νὰ κάμετε ὅπως θέλετε σεῖς;

§51Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, εἶσθε ἄνθρωπος τοῦ βήματος, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ταραχθῆτε, ἠμπορεῖτε νὰ ἔλθετε ν’ ἀπαντήσητε. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἓν νομοσχέδιον, ἅμα ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμεν ἔκθεσιν, πρέπει οὐχ ἧττον ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν συζήτησιν πρέπει νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ· ἄλλως καὶ ὑπουργὸς ὑποστηρίζει τὸ νομοσχέδιον καὶ καθεὶς· ἄλλως τε δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι πρέπει νὰ περιμείνωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ δὲν θέλει νὰ κάμῃ. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Κρεστενίτου, ἀπαντῶ ὅτι οὐδέποτε ἀνεβλήθη· εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου· τὸ δημόσιον ἀποκτᾷ πλήρη κυριότητα μὲ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν, καὶ παρενέβησαν καὶ ἄλλαι Δυνάμεις καὶ εἶπον, ὅτι ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν αὐτήν. Δὲν ἀνεβλήθη λοιπὸν, ἀλλὰ διελύθη ἡ Βουλὴ καὶ δὲν ἐπεψηφίσθη· τὴν ἐπαναφέρομεν καὶ ζητοῦμεν τὴν ἐπιψήφισιν.

§52ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὰ πρακτικὰ ὑπάρχουν, ὁ τότε ὑπουργὸς κ. Τρικούπης εἶπεν εἶναι κατεπεῖγον καὶ ν’ ἀναγνωσθῇ· ἤμουν Πρόεδρος καὶ ἀνεγνώσθη, ἔστειλα, τὸ ἡτοίμασαν, τὸ διένειμαν, 10 ἡμέραι ἐπέρασαν καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸ συζητήσουν.

§53Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὶ σημαίνει αὐτό;

§54Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ ἠκολούθησε τότε· τὶ θὰ κάμετε σεῖς τώρα, ἀδιάφορον.

§55Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ, κ. Πρόεδρε.

§56ΤΙΝΕΣ. Ὁ κανονισμὸς προβλέπει περὶ αὐτοῦ.

§57ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριοι, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ εἶναι ὅλως διόλου αὐθαίρετος. Ἔχομεν κανονισμόν, τὸ ἄρθρον 36· διότι ὁ κ. ὑπουργὸς, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, εἶπεν ὅτι ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμε τὴν ἔκθεσιν, εἶναι περιττή.

§58ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι κυρία ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν.

§59ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς ποίας περιστάσεις ὅμως; (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 36 τοῦ κανονισμοῦ)· τώρα ποία προθεσμία προσδιωρίσθη;

§60Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅλη ἡ σύνοδος ἐπέρασε.

§61ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἂν ὡρίσθη προθεσμία καὶ παρῆλθεν εἰς μάτην, τότε ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ.

§62Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως· τώρα πρόκειται περὶ τοῦ ἂν δυνάμεθα καὶ πρέπῃ ν’ ἀναγνώσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καί τοι μὴ ὑπαρχούσης ἐκθέσεως, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ κανείς. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὸν Ἰούλιον, ὅταν εἰσήχθησαν διάφορα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγένετο μεγάλη πάλη, ἂν πρέπῃ αὐτὰ, παραπεμπόμενα εἰς τὰς διαφόρους ἐπιτροπὰς, νὰ περιορισθῶσιν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας· ἀπεφασίσθη ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια νὰ λάβουν προθεσμίαν· εἰς ἄλλο ἔδωκε πέντε, εἰς ἄλλο 10, εἰς ἄλλο 15 ἡμέρας καὶ οὕτω καθεξῆς, καὶ εἶπεν, ἂν τυχὸν μία ἐπιτροπὴ δὲν ἤθελε θεωρήσει ἀρκοῦσαν τὴν προθεσμίαν, (καὶ αὐτὸ ἐγένετο ὡς πρὸς τὰ Κερκυραϊκὰ νομοσχέδια) νὰ παρουσιασθῇ καὶ εἴπῃ ὅτι δὲν μὲ ἀρκεῖ ἡ προθεσμία, θέλω καὶ ἄλλην, καὶ ἡ Βουλὴ ἢ νὰ χορηγήσῃ ἢ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐργασίας ἡ ἰδία. Δὲν ἔγεινε τίποτε ἀπ’ αὐτὰ, διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεσμευθῇ ἡ Βουλὴ· ἡ ἔνστασις αὐτὴ ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ χώραν, ἂν δὲν ἤθελε χορηγηθῆ προθεσμία ἀνατρεπτικὴ μάλιστα· ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ ἔνστασις δὲν ἔχει καμμίαν ὑπόστασιν, δὲν εἶναι δικαία, διότι παρῆλθον 4, 5 μῆνες καὶ δὲν ἔγεινε τίποτε. Ἡ σύνοδος πλησιάζει ἤδη εἰς τὴν λῆξιν καὶ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν, ἄνευ παραβιάσεως τοῦ κανονισμοῦ, εἰς συζήτησιν.

§63ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει ἀπόσπασμα τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν......)

§64ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τὶ ἐβγῆκε μ’ αὐτό;

§65ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὁρίζουσα προθεσμίαν; (θόρυβος).

§66ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἄρχεται τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ διακόπτεται).

§67ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπαιτεῖται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§68ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀρκεσθῇ ἡ Βουλή. (Θόρυβος).

§69ΔΑΓΡΕΣ. Προκαλέσατε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, κ. Πρόεδρε. Θὰ εἰπῆτε, μὴ ὑπαρχούσης ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ ἀνάγνωσις;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου διὰ πρώτην φοράν; Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Σμύριδος, (ἀναγινώσκεται). Εἶναι δευτέρα ἀνάγνωσις. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§72ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐζητήθησαν πληροφορίαι τινὲς παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐδόθησαν καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔγεινεν ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§73ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Νὰ μοῦ εἴπητε ποῖαι εἶναι αὐταί. Ἔχομεν τρεῖς ἡμέρας ἀκόμη· νὰ σᾶς τὰς δώσωμεν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. Παρεδέχθη διὰ βʹ. φοράν. Ἕτερον· ά. ἀνάγνωσις περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. «Ἡ τακτικὴ δύναμις τοῦ κατὰ θάλασσαν». Ἡ ἐπιτροπὴ τὸ παραδέχεται. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Ἕτερον· περὶ ἐπαρχιακοῦ ταμείου.

§77ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ ἀποσύρω.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ.............. προϊσταμένων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.»

§79ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ ἀποσύρω.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερον· «Προστίθενται εἰς τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς εἷς ἐλεγκτὴς καὶ εἷς ὑπογραμματεύς». Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις; εἶναι ά. ἀνάγνωσις.

§81ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς συζητήσεως ὅλων αὐτῶν, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι δὲν γνωρίζομεν τίποτε ἀπὸ αὐτά· ἡμερησία διάταξις δὲν ὑπάρχει περὶ τούτων.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερον ἀντικείμενον. «Ἄρθρον 1. Δὲν ἀπαγγέλλεται κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ προσωποκράτησις κτλ.»

§83ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀποῤῥιφθῇ αὐτό.

§84Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια, κ. Πρόεδρε· μᾶς ἐφέρατε διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἀποῤῥίπτεται.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερον· «Περὶ συστάσεως συμβούλου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.»

§87ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤ. ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜ. Τὸ ἀποσύρομεν.

§88ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πάρτε τα ὅλα διὰ μιᾶς· ἡμεῖς δὲν ἠξεύρομεν τίποτε ἀπὸ αὐτά. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι. Πρὸ τῆς ἐσχάτης μεταβολῆς ὑπῆρχε καὶ μία Γερουσία, καὶ ἂν ἐγίνετο λάθος εἰς ἓν ἐκ τῶν δύω Σωμάτων, ἠμποροῦσε νὰ διορθωθῇ εἰς τὸ ἄλλο. Ἐδῶ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχομεν παρὰ ἓν καὶ μόνον Σῶμα. Καὶ δὲν εἶναι ἐντροπὴ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ περνοῦμεν τὰ νομοσχέδια;

§89ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι τρόπος αὐτός, κ. Πρόεδρε· ἡμεῖς ἀναχωροῦμεν, εἶναι ἐντροπή!

§90ΔΑΓΡΕΣ. Ἤλθομεν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἂν ὑμεῖς προχωρήσετε, ἡμεῖς φεύγομεν καὶ τὴν εὐθύνην τὴν ἔχετε σεῖς καὶ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν καθήμεθα δι’ ἄλλο τίποτε.

§91ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰς ἐνστάσεις, κ. Πρόεδρε.

§92ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς ὀνομάσῃ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ κατεπείγοντα. Εἶναι μία σωρεία νομοσχεδίων αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν διόλου.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ φέρωμεν καμμίαν δυσκολίαν εἰς τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θέλομεν, ὅταν ἐρχώμεθα εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, διὰ νὰ ἐρχώμεθα καὶ ἡμεῖς προπαρεσκευασμένοι. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ ποῖα νομοσχέδια θέλει νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ σημειωθοῦν ταῦτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κατὰ σειρὰν, νὰ τυπωθῇ δὲ αὕτη διὰ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς πιστώσεις.

§95ΔΑΓΡΕΣ. Ἠκούσθη ποτὲ νὰ λέγῃ ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πάρε τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ αὐτὴ νὰ φέρῃ ἄλλα νομοσχέδια;

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα, κύριοι, εἰς τὰς πιστώσεις. «Ἡ μεταξὺ Γαλλίας Βελγίου κτλ.» Ἰδοὺ καὶ τὸ ἄλλο. «Ἄρθρ. μόνον. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀπὸ 10 Μαΐου 1867 κτλ.» βʹ. ἀνάγνωσις. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Ἀναγινώσκομεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν πιστώσεων· βʹ. ἀνάγνωσις.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Ἕτερον· «Περὶ χορηγίας 600,000 δραχμῶν.» Ἕτερον· «Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικ. 500,000». Ἕτερον· «Ἄρθρον μόνον· Χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργεῖον 82,000».

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§102ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη διὰ δευτέραν φοράν.

§104ΔΡΟΣΟΣ. «Πρὸς τὴν Βουλήν.......»

§105ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθοῦν ἀπόψε καὶ νὰ διανεμηθοῦν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§107Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Κύριοι, μὲ τὸν προϋπολογισμὸν ἀλληλένδετος εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς καὶ ἡ εὐθύνη. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μίαν ἡμέραν ἠρώτησα τὸν Κ. Σῖμον, θὰ παρακαλέσω, ἐπειδὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἕκαστον δεκαήμερον τοῦ ἀκολούθου μηνὸς στέλλονται ἀπὸ ὅλα τὰ σώματα καὶ καταστάσεις καὶ ἀπολογισμοὶ, ἂν εἶναι δυνατὸν τὴν 1 Νοεμβρίου τοῦ 1869 νὰ μᾶς φέρῃ τὸν ἀπολογισμὸν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸς ὁ θόρυβος, ὅστις ἐγένετο εἰς τὴν κοινωνίαν· ὤ, γίνονται προβιβασμοί! ὤ, γίνεται τοῦτο, γίνεται ἐκεῖνο!! Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἠμποροῦν νὰ γίνωνται καὶ μερικοὶ προβιβασμοὶ καὶ δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, οὔτε εἶναι καιρὸς νὰ χρονοτριβῶμεν περὶ αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ μᾶς φέρῃ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§108ΤΙΝΕΣ. Ἐὰν ᾖναι ὑπουργός.

§109ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Τὸ εὔχομαι νὰ ᾖναι ὑπουργός.

§110ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, ὁ στρατὸς καὶ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ ἀποτελοῦν ἓν σύνολον, τοῦ ὁποίου τὰ μέρη εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένα· διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐπεθύμησα νὰ ὁμιλήσω περιληπτικῶς περὶ ὅλων αὐτῶν ὁμοῦ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, ἀπὸ τῆς συζητήσεως τοὐτέστι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀφοῦ, κύριοι, ὁ στρατὸς τοσοῦτον ἀπασχολεῖ ἡμᾶς ἅπαντας καὶ τοσαύτας θυσίας ἀπαιτεῖ ἐκ μέρους τῆς πολιτείας, τῳόντι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ γείνῃ ἅπαξ λόγος ἐκτεταμένος περὶ αὐτοῦ, διὰ νὰ κατανοήσωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ διευκρινήσωμεν τὰς ἰδέας μας καὶ νὰ γνωρίσωμεν τί ἐπιζητοῦμεν καὶ ποῦ θέλομεν νὰ φθάσωμεν διὰ τοῦ στρατοῦ. Δύω εἶναι αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς γίνεται λόγος εἰς μίαν Βουλὴν περὶ τοῦ στρατοῦ ἰδίᾳ· ἡ πρώτη εἶναι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ἡ δευτέρα εἶναι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς δαπάνης τοῦ στρατοῦ, δηλ. κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ τὰ δύο ὅμως αὐτὰ εἶναι τοσοῦτον συνδεδεμένα, ὥστε ἔπρεπε ταυτοχρόνως νὰ συζητηθοῦν, διότι ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ἐξαρτᾶται ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν, καὶ ἐκ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν εἰς τὸν στρατὸν, δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν καὶ περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ· καὶ τὰ δύω αὐτὰ εἶναι τοσοῦτον στενῶς συνδεδεμένα, ὥστε πρέπει συγχρόνως νὰ συζητηθοῦν· ἡμεῖς ὅμως τὰ ἐχωρίσαμεν, ὥστε ἰδίᾳ πρέπει νὰ ὁμιλήσω. Διὰ τοῦτο τὴν ὁμιλίαν περὶ τοῦ στρατοῦ θέλω κάμει, ἐὰν ὁ Θεὸς εὐδοκήσῃ, ὅταν συζητηθῇ τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ νομοσχέδιον. Ὅπως δήποτε ὅμως καὶ ἂν ἔχῃ, καλὸν εἶναι νὰ γνωρίσωμεν τὸν σκοπὸν τοῦ στρατοῦ. Στρατὸς λοιπὸν εἶναι ἡ στρατιωτικὴ διοργάνωσις τῶν δυνάμεων ἑνὸς κράτους πρὸς ἀπόκρουσιν ἐξωτερικῶν προσβολῶν, ἢ πρὸς ἐκδίκησιν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ἀξιώσεων. Ἴδετε, ὅτι δὲν ἔκαμα λόγον περὶ ἐσωτερικῆς συντηρήσεως τοῦ Κράτους. Καὶ τῳόντι, κύριοι, δὲν ἦτο ἀνάγκη διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διατήρησιν τοῦ Κράτους νὰ μεριμνῶμεν τοσοῦτον, νὰ κάμωμεν τόσας θυσίας καὶ ὀργανισμοὺς στρατιωτικοὺς, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα π. χ. δύω, τρεῖς ἢ τέσσαρες χιλιάδες ἄνδρες καλῶς μισθωμένοι καὶ συνειθισμένοι εἰς τὴν πειθαρχίαν εἶναι ἀρκετοὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διατήρησιν τοῦ κράτους· λοιπὸν κυρίως ὁ σκοπὸς τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν στρατῶν εἶναι δι’ ἐξωτερικὰς ἀνάγκας. Λοιπὸν στρατὸς εἶναι τὸ νὰ ἑτοιμασθῶμεν ἐν εἰρήνῃ τοιουτοτρόπως, ὥστε ἐν καιρῷ πολέμου νὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἀντικρούσωμεν ἕνα ἐχθρόν. Καὶ ἐπειδὴ ὁ στρατὸς ἀπαιτεῖ πολλὰς θυσίας ἐν εἰρήνῃ, πρέπει ὥστε ἐν εἰρήνῃ νὰ ἐπιβάλωμεν ὅσον δυνατὸν ὀλιγωτέρας θυσίας εἰς τὴν πολιτείαν, ἵνα ἐν πολέμῳ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἔχωμεν ὅσον δυνατὸν μεγαλεῖτερον καὶ καλῶς ὠργανισμένον στρατόν. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς λοιπὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως πρέπει νὰ τὸν ἐννοήσωμεν. Ὅσον δήποτε μεγάλον στρατὸν ἐνεργητικὸν καὶ ἂν ἔχῃ ἓν κράτος ἐν εἰρήνῃ, εἶναι ἀδύνατον ἐν πολέμῳ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας, ὄχι μόνον κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ πελέμου, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐξακολούθησιν. Π. χ. ἡ Ἑλλὰς ἔχει σήμερον 15,000 στρατοῦ· ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι μὲ 15,000 θὰ κάμωμεν τὸν πόλεμον; Ἡ Γαλλία ἔχει 400,000 στρατὸν ἐν εἰρήνῃ, καὶ μολαταῦτα δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κάμῃ ἕνα πόλεμον· διὰ τοῦτο ὄχι μόνον προσθέτει καὶ μίαν ἐφεδρείαν ἐκ 400,000 ἀνδρῶν, ἀλλὰ τελευταῖον προσέθηκεν καὶ μίαν ἄλλην ἐφεδρείαν ἐκ 400,000 ἀνδρῶν ἐθνοφυλακῆς· καὶ ἡ Γαλλία σήμερον ἔχει τρεῖς φοραῖς στρατὸν τόσον ἐν πολέμῳ, ὅσον ἔχει ἐν εἰρήνῃ. Ὠνόμασα, κύριοι, τὴν ἐφεδρείαν· εἰς αὐτὸ τὸ γενικὸν ὄνομα τοῦτο συμπεριλαμβάνω ὅλους τοὺς στρατοὺς, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ὀργανίσωμεν ἐν ὥρᾳ πολέμου, εἴτε ἐθνοφύλακας, εἴτε ἐφέδρους, εἴτε πολιτοφύλακας ὀνομάσωμεν αὐτούς· ἔκαμα δὲ ὅλον αὐτὸν τὸν λόγον διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐφεδρείας καὶ ἴδωμεν, ὅτι πρέπει νὰ τὴν θέσωμεν μέσα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἂς παραβάλωμεν τώρα τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ νὰ κατανοήσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, μὲ ἐκείνους ἄλλων στρατῶν. Ἡ Γαλλία ἔχει 2,200,000,000 προϋπολογισμὸν, δαπανᾷ δὲ διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ στρατοῦ 400,000,000, δηλ. ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ στρατοῦ εἰς Γαλλίαν εἶναι ὀλιγώτερος τοῦ ἑνὸς 5ου τοῦ ὅλου. Ἂν ἐξετάσητε δὲ τὸν τῆς Πρωσσίας, θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ἑνὸς 6ου· τῆς Ἐλβετίας εἶναι τὸ ἓν 10ον. Ποῖος εἶναι ὁ ἰδικός μας προϋπολογισμός; 9 περίπου ἑκατομμύρια. Ὁ προϋπολογισμός μας εἶναι 35,000 000· εἶναι λοιπὸν μεγαλείτερος τοῦ ἑνὸς τετάρτου καὶ μικρότερος τοῦ ⅓. Λοιπὸν ἡμεῖς ἐξαιρετικῶς ἀπὸ ὅλα τὰ κράτη καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν, ἥτις ἔχει τὸν μεγαλείτερον ἐνεργητικὸν στρατὸν, ἔχομεν μεγαλείτερον προϋπολογισμόν. Τώρα ἂς παραβάλωμεν τὸν ἰδικόν μας προϋπολογισμὸν μὲ ἄλλους προϋπολογισμοὺς ἄλλων ἐτῶν, πρὸς ἐκείνους π. χ. τοῦ 1864 καὶ 1867· ἀναφέρω τὸ 1864, διότι ἤμην δι’ ὀλίγας ἡμέρας ὑπουργὸς καὶ ἠξεύρω, ὅτι ἔγειναν ἀρκεταὶ ἐλαττώσεις. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐξωδεύσαμεν 5,295,000 καὶ ἔχομεν 12,000 στρατόν. Εἰς τὰ 1867 ἐξωδεύσαμεν 7,968,000 καὶ εἴχομεν 14,200. Εἰς τὰ 1868 ὁ προϋπολογισμὸς φέρει 8,808,000 καὶ ἔχομεν 15,000 στρατόν. Ἡ διαφορὰ τοῦ 1868 πρὸς τὸ 1864 εἶναι 3|2 περίπου ἑκατομμύρια, καὶ ἡ διαφορὰ τῶν ἀνδρῶν 3,000· ἡ διαφορὰ τοῦ 1864 πρὸς τοῦ 1867 εἶναι 84,000 δραχμαὶ, ἡ δὲ διαφορὰ τῶν ἀνδρῶν 700. Ἐὰν ἀναλογίσωμεν τὴν δαπάνην πρὸς ἕκαστον ἄνδρα, ἡ μὲν Γαλλία δαπανᾷ 1000 φράγκα, ἡ Ἐλβετία μόνον 15 φράγκα.

§111ΤΙΝΕΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§112ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὰ γεγονότα. Εἰς τὰ 1864 ἕκαστος στρατιώτης ἐκόστισε 440 δραχμὰς, εἰς τὰ 1867 δραχμὰς 550 καὶ εἰς τὰ 1868 δραχ. 600. Ἡ διαφορὰ ἀπὸ τοῦ 1864 πρὸς τὰ 1868 εἶναι 160 δραχμαί. Πόθεν πηγάζει ἡ διαφορὰ αὕτη; τάχα ηὔξησεν τὸ εὖ εἶναι τοῦ στρατιώτου; τάχα εἴχομεν ἔξοδα μεγάλα, διότι ἠναγκάσθημεν νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ἄσκησιν 30, 40, ἢ τοὐλάχιστον 10 χιλιάδων ἐθνοφυλάκων μετὰ τοῦ στρατοῦ; τάχα διότι ἐκάμαμεν διάφορα μαθήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς τὸν πόλεμον, ὡς τὰ τῆς στρατοπεδεύσεως, τὰ τῆς ἀνεγέρσεως προσκαίρων ὀχυρωμάτων, τὰ τῶν ὁδοιποριῶν ἐκστρατείας κτλ; Τοιοῦτον δὲν εἴδομεν· καὶ ἐὰν εἴδομεν ἓν στρατόπεδον, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ κατακρίνω, καὶ δι’ αὐτὸ ἐκτάκτως ἐδαπανήσαμεν. Ἐὰν λοιπὸν παραβάλλετε, κύριοι, τὸν προϋπολογισμὸν, καθὼς σᾶς ἐξέθεσα τώρα, θὰ ἴδετε ὅτι ἡ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐτῶν εἰς τὴν δαπάνην τοῦ στρατοῦ εἶναι, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ τὴν ἔκφρασιν ὁ κ. ὑπουργὸς, πολυτελὴς, εἶναι εἰς αὔξησιν θέσεων καὶ προβιβασμῶν. Διὰ νὰ κατανοήσωμεν καλῶς τί τρέχει, ἴδατε, κύριοι, ἀμέσως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο προσετέθησαν 13 περισσότεροι ὑπάλληλοι ἀπὸ τὰ παρελθόντα ἔτη· ἢ μήπως νομίζετε, ὅτι μὲ 1,500,000 καὶ 2,500,000, τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ βαδίσῃ κάλλιον; τὸ ἐναντίον συμβαίνει· ἐὰν προχωρήσητε παρακάτω, θὰ ἴδητε πάντοτε αὔξησιν ὑπαλλήλων καὶ βαθμῶν· ἐν ᾧ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἡ διοίκησις τῶν σωμάτων συνέκειτο ἀπὸ ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, τώρα ἔχει περισσοτέρους διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τὸν πλεονασμὸν τῶν βαθμῶν τούτων, σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὸ πυροβολικὸν σῶμα· εἰς αὐτὸ ὑπάρχουν 13 ἀνώτεροι ἀξιωματικοί.

§113ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πόσα τάγματα ἔχομεν;

§114ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ τὸ πυροβολικὸν λέγω· αἱ εἰς τὸ σῶμα τοῦτο ὑπάρχουσαι ὀργανικαὶ θέσεις ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν εἶναι δύω εἰς τὸ πυροβολικὸν τάγμα, δύω εἰς τὸ ὁπλοστάσιον, εἷς εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὅλον πέντε· ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τρεῖς εἰσέτι εἰς ἄλλας θέσεις κοινὰς εἰς ὅλα τὰ σώματα, οἷον ἕνα εἰς τὸ στρατιωτικὸν δικαστήριον, ἕνα εἰς τὰ φρουραρχεῖα καὶ ἕνα εἰς ἄλλον τινὰ κλάδον, ἔχομεν τὸ ὅλον 8· ἐὰν ἀπὸ τοὺς 13 ἀφαιρέσωμεν τοὺς 8, μένουν εἰσέτι πλεονάζοντες πέντε.

§115Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἓξ, διότι ἐλησμονήσατε τὸν κ. Κορωναῖον εἰς τὸ πυροβολικόν.

§116ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Μάλιστα, ἀλλά...... (θόρυβος)· λέγετε ἔχομεν ἓξ περισσοτέρους· ἀλλὰ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν οὗτοι, ἐσχάτως ἔγειναν ἄλλοι τρεῖς, ἔγεινεν ὁ κ. Νανίδης, ὁ κ. Πικέρμης καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς· λοιπὸν ὑπάρχουν πλεονάζοντες ὀκτώ. Σημειώσατε δὲ, κύριε Πετιμεζᾶ, ὅτι ἔμεινα 12 ἔτη λοχαγὸς καὶ ἄλλα 12 ταγματάρχης (θόρυβος). Ἐὰν τοὐλάχιστον ὑπῆρχεν ὁ λόγος τῆς πολυχρονίου ὑπηρεσίας εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ἠδύνατό τις νὰ τὸ παραβλέψῃ, ἀλλ’ ἅπαντες οὗτοι ἐπροβιβάσθησαν τὸ 1859. Τώρα δὲν λέγω διὰ τὰ πρόσωπα· ἀλλὰ ἐνώπιον τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων, τὰ τῆς πολιτείας εἶναι ἀνώτερα· ὅταν ἡ πολιτεία δὲν δύναται νὰ δώσῃ βαθμοὺς, πρέπει νὰ ὑποφέρουν καὶ αὐτοί. Νομίζω ὅτι θὰ ἤμην εὐχαριστημένος μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον, καὶ αὐτὸ τὸ ἀπέδειξα καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας περιστάσεις. Διὰ νὰ γείνουν αὐτοὶ οἱ προβιβασμοί, ἐπροβιβάσθησαν εἰς θέσεις ὀργανικάς· ἕνας ἀπὸ ἀντισυνταγματάρχης ἔγεινε συνταγματάρχης, καὶ ἄλλοι δὲν ἠξεύρω πῶς· ἐὰν τοὐλάχιστον ὑπῆρχον ὀργανικαὶ θέσεις, βεβαίως ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῶσιν, ἀλλὰ αὗται δὲν εἶναι ὀργανικαὶ θέσεις, καθὼς αἱ τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν καὶ δαπάνην νέαν ἕνεκα τούτου, ὡς ὁ κ. Καρβούνης π. χ. ὅστις μετετέθη εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν· αὐτὸς αὔριον ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν, διότι αὔριον δὲν θὰ ἔχουν τὴν ἀνάγκην του· αὐτὸς θὰ ἀπαιτήσῃ νὰ ἀποζημιωθῇ, διότι εἶναι εἰς τὸ δικαστήριον καὶ μετετέθη εἰς μὴ ὀργανικὴν θέσιν. Τώρα, κύριοι, ἂς παραβάλωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ μὲ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν ἐσόδων καὶ δαπανῶν τῶν ἄλλων κρατῶν. Εἰς τὴν Γαλλίαν δαπανῶνται 400,000,000, ἀλλ’ αὕτη ἔχει 1,200,000 στρατοῦ· τί στρατὸν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν κατὰ σύγκρισιν; οὐχὶ πλέον τῶν 15,000. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ἥτις ἔχει πληθυσμὸν 2,500,000, θέτουν ἐπὶ ποδὸς 140,000 στρατόν. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχομεν ἐθνοφυλακήν; ἐγὼ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῆς· ἡ ἐθνοφυλακὴ δὲν χρησιμεύει εἰς ἄλλο, εἰμὴ νὰ διορίζωνται ὅλοι οἱ κλητῆρες καὶ οἱ ὑπάλληλοι τῆς ἀστυνομίας καὶ τὰ παιδιὰ τῶν ἰσχυρῶν καὶ οἱ φίλοι αὐτῶν, καὶ νὰ θέτουν ἐπωμίδας· βεβαίως, κύριοι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τις λόγος ὅπως εἶναι· ἀλλὰ μήπως αἱ παρελθοῦσαι κυβερνήσεις ἐφρόντισαν περὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς; καὶ ἐκεῖ, κύριοι, πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὴν δύναμίν μας, ἐκεῖ θὰ εὕρωμεν ἰσχυρὸν στήριγμα τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ᾖναί ποτε τόσον ἰσχυρὸς, ὥστε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας του. Ἂς παραβάλωμεν τώρα τὸν στρατὸν ὡς πρὸς τὴν τάξιν. Κύριοι, τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν καλῶς καὶ ἀκριβέστερον παντὸς ἄλλου· ἡ τάξις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι κατ’ ἀντίστροφον λόγον πρὸς τὸν στρατόν· δηλ. ὅσον μεγαλείτερον στρατὸν ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τόσον περισσοτέραν ἀταξίαν ἔχομεν· οἱ δὲ προβιβασμοὶ εἶναι ἐπίσης εἰς ἀντίστροφον λόγον· ὅσον περισσοτέρους προβιβασμοὺς ἔχομεν, τόσον περισσοτέραν ἀταξίαν ἔχομεν εἰς τὸν στρατόν· τοῦτο ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν εἰς τὴν Ἑλλάδα· πρέπει ὅμως νὰ φιλοσοφήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ εὕρωμεν τὴν αἰτίαν αὐτοῦ τοῦ δυσκόλου ζητήματος. Ἡ αἰτία εἶναι, κύριοι, ὅτι ὅσην περισσοτέραν δύναμιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑλλάδα, τόσον περισσοτέρας παρανομίας μεταχειρίζεται, καὶ ἑπομένως ἐπαναλαμβάνονται αἱ ἀταξίαι· ἐὰν ὅμως δὲν ἔχῃ τοσαύτην ὑλικὴν δύναμιν, ἀναγκάζεται νὰ ἀρύεται τὴν δύναμίν της ἐκ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ὑπολήψεως τοῦ κοινοῦ, καὶ εἰς τοῦτο, κύριοι, συνίσταται ἡ ἰσχὺς τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ τὸ κατανοήσητε ἀκόμη καλλίτερον, ἂς ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν· δὶς εἴχομεν ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, τὴν μὲν ἀπὸ τὸ 1859–1862, τὴν δὲ ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ τρέχοντος ἔτους μέχρι τῆς σήμερον· κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἡ Βουλὴ ἦτο πειθήνιος, χρήματα εἶχεν ἄφθονα, προβιβασμοί, ἐνθυμεῖσθε, πόσοι ἔγειναν· ἤμην εἰς τὰς φυλακὰς τότε, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγένοντο δὶς ἀπὸ 250 καὶ 200· ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; τὸ εἴδατε εἰς τὴν 10 8βρίου τοῦ 1862· καὶ σήμερον ὑπάρχει ἰσχυρὰ κυβέρνησις, ποτὲ δὲν εἴχομεν τόσον στρατὸν ὅσον σήμερον, ποτὲ δὲν ἐδαπανήσαμεν ὅσον σήμερον, διατὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ....

§117Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ἀπαισιόδοξος καὶ ἀτυχὴς ἡ σύγκρισις.

§118ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Συγκεφαλαιόνων, κύριοι, τὰ λεχθέντα λέγω ὅτι στρατὸν δὲν ἔχομεν ἀνταποκρινόμενον εἰς τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἔδωκα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, δηλ. ἐν καιρῷ μὲν εἰρήνης ὀλιγοδάπανον καὶ ὀλιγώτερον, ἐν δὲ πολέμῳ ἀξιόμαχον καὶ πολυανθρωπότερον· σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς πολεμικὴν εἰρήνην, ὅτε δαπανῶμεν τὸ ἥμισυ τῶν εἰσοδημάτων μας σχεδὸν εἰς τὸν στρατὸν, ὅταν τοσαύτας κάμνωμεν θυσίας καὶ δὲν ἀνταποκρίνωνται οὔτε ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔχομεν στρατὸν, δυνάμενον ν’ ἀντιταχθῇ μίαν ἡμέραν εἰς τὸν ἐχθρόν; λοιπὸν, κύριοι, ἢ τὴν εἰρήνην ἢ τὸν πόλεμον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωμεν ἐπὶ πολὺ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρισκόμενοι· ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν εἰρήνην, τότε πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης, πρέπει νὰ καταβιβάσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν πολὺ, καὶ λέγω ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸν καταβιβάσωμεν μέχρις 7000000, χωρὶς νὰ λείψῃ οὐδὲν ἐξ ὅσων ὑπάρχουν, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε· ἔδωκα τὰς ἀποδείξεις ὄχι μόνον ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπεν ἀλλὰ προσέτι καὶ εἰς τὸ κοινόν. Εἰς τὰ 1864, κύριοι, ἦτο 6,500,000 ὁ προϋπολογισμὸς, ἔγεινα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κατεβιβάσαμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 5,200000· λοιπὸν πιστεύσατε ὅτι σήμερον ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ στρατὸς μὲ 7000000 χωρὶς νὰ λείψῃ τίποτε.

§119Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι πολλά.

§120ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐκ τῶν πραγμάτων, κύριοι, πρέπει νὰ καταλάβωμεν ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς τὴν εἰρήνην, ὅτι καταγινόμεθα καὶ εἴμεθα εἰς πόλεμον· ἐὰν οὕτως ἔχῃ, κύριοι, πρέπει νὰ τῷ εἴπωσι καθαρὰ, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἰδίαν του θέλησιν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, τὴν ἰδικήν του σκέψιν εἰς τὴν σκέψιν τοῦ ἔθνους· πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὸ ἔθνος, ποῦ στηρίζονται αὐταὶ αἱ ὑποσχέσεις, καὶ ἐν γνώσει ν’ ἀποφασίσῃ. Τότε, κύριοι, ἐὰν ἔλθῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ ἔθνους, τότε θὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ τί πρέπει νὰ δεχθῇ. Τελειόνω, κύριοι, μὲ μίαν προσθήκην· ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου του ἐζήτησε τὸ πρόγραμμα ἡμῶν· αὐτὸ εἶναι, ἀπαντῶ εἰς αὐτὸν, ἡ οἰκονομία.

§121Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ οἰκονομία δὲν εἶναι πολιτική. Κύριοι βουλευταὶ, ὑπ’ ὄψιν σας βεβαίως ἔχετε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀναβαίνει εἰς 8,340,000 δραχμάς. Ὑπ’ ὄψιν ἔχετε τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν ἐπίσημον κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν, ἀναβαίνει εἰς 13,000 καὶ ἐπέκεινα στρατιώτας.

§122Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ κύριος Κορωναῖος τὸν ἀνεβίβασεν εἰς 15,000.

§123Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ· ὅταν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἤλπιζον ὅτι ἤθελε σᾶς εἴπει καθαρὰ ποία ἡ κατάστασις αὕτη τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι· ἐὰν ἡ δύναμις αὕτη τοῦ στρατοῦ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τῆς ἐσωτερικῆς καὶ τῆς ὑπὲρ τῆς ὑπερασπίσεως τοῦ Κράτους, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο μέσον δυνάμει τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δυστυχῶς ὁ ἔντιμος φίλος μου εἶπεν, ὅτι εἰς μὲν τὴν Γαλλίαν ἐξοδεύονται 400,000,000· στρατὸς δὲ ὑπάρχει ἓν ἑκατομμύριον καὶ 200,000· εἰς δὲ τὴν Ἑλβετίαν ὅτι διὰ 25,000 δραχμῶν μίαν ἀρκετὰ μεγάλην δύναμιν στρατοῦ, οὐδὲ τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς, οὐδὲ τὸ ἄλλο· διότι ἀναγνώσας τὸν ὑπολογισμὸν παρετήρησα, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν εἷς στρατιώτης συντηρεῖται διὰ 1000 φράγκων· εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὴν Ἑλβετίαν ἐξοδεύονται 25,000 δραχμαί. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πετσάλης ἄλλοτε εἶπε πολὺ ὀλιγώτερον, ὅτι ἐξοδεύονται 7 ἢ 8 χιλιάδες δραχμαί.

§124ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 8 χιλιάδες εἶπεν.

§125Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς ἦναι· ἀλλὰ πρέπει, κύριοι, νὰ ὑποθέσητε, ὅτι τὸ νὰ γείνῃ τοῦτο ἐνταῦθα, θὰ ἦναι ἓν θαῦμα, διότι δὲν ἀρκεῖ.

§126ΤΙΝΕΣ. 50,000.

§127Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε 50 οὔτε 100 παραδέχομαι, κύριοι· ἡ συντήρησις αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ, διὰ νὰ ἔχητε τόσον στρατόν.

§128Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι αὐτοσυντήρητος.

§129Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι, καὶ ἄλλος εἶναι ὁ στρατὸς αὐτός· ὁ στρατὸς αὐτὸς εἶναι μὲν στρατὸς, ἀλλὰ τρέφεται δι’ ἐξόδων του· εἶναι ὡς ἦτον ἄλλοτε καὶ ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπου εἶχε τὴν συντήρησιν εἷς Ταξίαρχος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν στρατιωτικὴν ἀρχήν. Διάφορα, κύριοι, συστήματα ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ ἔθνη διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὅλα αὐτὰ εἰς ἓν ἔθνος, καὶ ὅ,τι ἐφαρμόζεται εἰς τὸ ἓν, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὸ ἄλλο. Ἡ Σπάρτη, καθὼς γνωρίζετε, δὲν ἦτο πόλις, ἀλλὰ στρατόπεδον, ἀλλὰ, εἴπατέ μοι, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον τῆς Σπάρτης; ὄχι. Ἡ Ῥώμη ἦτο στρατόπεδον ὅλη, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον τῆς Ῥώμης εἰς μίαν πόλιν ἀπὸ τῆς Ἰταλίας, ἢ τῆς Γαλλίας; ὄχι· δὲν πρέπει λοιπὸν ν’ ἀποβλέπωμεν μόνον εἰς τοῦτο διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν ἓν σύστημα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν χαρακτῆρα καὶ τὰ ἐλατήρια τοῦ λαοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα. Ἡμεῖς, κύριοι, κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐθνικῆς ἐπαναστάσεως εἴχομεν στρατὸν περὶ τὰς 30,000. Τί ἐπληρόναμεν εἰς τὸν στρατόν; σχεδὸν τίποτε. Ἡ Κυβέρνησις διετήρει αὐτὴν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν καὶ περισσοτέραν διὰ τοῦ πατριωτισμοῦ, καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην εἰμὴ νὰ ἐφοδιάσῃ τοὺς στρατιώτας, νὰ τοὺς δώσῃ ὅπλα, πυρίτιδα καὶ τὰ λοιπὰ ἐφόδια τοῦ στρατιώτου. Δὲν ἐπεκαλεῖτο οὔτε κεφάλαια, οὔτε ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι προϋπολογισμὸς δὲν ἦτο παρ’ ὅ,τι ὑπεράσπιζεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐνεκρίνετο ἀπὸ ὅλους· ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ σήμερον αὐτὸ τὸ σύστημα; Τὰ ὀλίγα ταῦτα σᾶς εἶπον μόνον καὶ μόνον, διότι δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ σᾶς δείξω τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν νὰ μὴν ἀποπλανηθῆτε καὶ θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐφαρμοσθῶσι, καὶ νὰ προσέξητε πολὺ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου, ὅπου εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ πῤῥϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀφίνων, κύριοι, τὰ ἄλλα, ἔρχομαι εἰς ὅ,τι μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ πρέπει νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ὁ στρατὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν δὲν εἶναι ἄξιος τοῦ ὀνόματος τακτικοῦ στρατοῦ, διότι ὁ στρατιωτικὸς αὐτῶν ὀργανισμὸς ἐγένετο ἀπὸ τὸ 1836, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ὅπου ἦλθεν ἡ πρώτη βασιλεία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἤκουσα, κύριοι, πολλοὺς ἀνθρώπους νὰ λέγουν περὶ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, καὶ αὐτὴ εἶναι τὸ πᾶν· πρὸς τοῦτο διάφοροι νόμοι ἐψηφίσθησαν, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, ὁ περὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ στρατοῦ νόμος, ὁ περὶ πειθαρχίας, αἱ ποινικαὶ διατάξεις, ὅλα ταῦτα ἐψηφίσθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐπιφέρουν τὴν πειθαρχίαν· ἀλλὰ, κύριοι, δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο δὲν ἐπέτυχε, καὶ ἠξεύρετε διατί; θὰ σᾶς εἴπω βεβαίως καὶ τὸν λόγον. Οἱ νόμοι, κύριοι, τί εἶναι, παρὰ ἡ ἀνάγκη; ὅ,τι τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅ,τι πρέπει νὰ γείνῃ, ἔρχεται μία πολιτεία καὶ τὸ μεταβάλλει εἰς νόμον καὶ λέγει οὕτω θὰ γίνεται· τῷ ὄντι, κύριοι, εἰς τὴν Γαλλίαν ἔγεινεν ἕνας νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν· ἀλλὰ ποῖος ἦτον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ· ἦτο πολὺ διάφορος τοῦ ἡμετέρου. Ἐκεῖνοι λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὸν νόμον αὐτὸν, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἑπομένως ἔκαμον ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δεκτὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ, δὲν ἔφερε τὸν καρπὸν αὐτὸν, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ φέρῃ, διότι σᾶς κάμνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ὁ περὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ στρατοῦ νόμος λέγει, ὅτι ἕνας ἀξιωματικὸς, ὅστις δὲν ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντά του, τιμωρεῖται διὰ τῆς ποινῆς τῆς ἀργίας, ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεως τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς. Ἠξεύρετε ὅμως ἀπὸ πόσους συνίσταται ἡ προϊσταμένη ἀρχή; ὁ συνταγματάρχης διοικητὴς, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τάγμα· ὁ συνταγματάρχης, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὸ σύνταγμα, καὶ ὁ ταξίαρχος, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὴν ταξιαρχίαν. Τρεῖς ἀρχαὶ εἶναι αἱ γνωμοδοτοῦσαι· ἐπὶ κεφαλῆς δὲ ὅλων αὐτῶν ἵσταται εἷς στρατιωτικὸς ἐπιθεωρητής· λοιπὸν ἐννοεῖται ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπαγρυπνοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὁσάκις γράψωσιν ὅτι ὁ δεῖνα ἀξιωματικὸς δὲν εἶναι ἱκανὸς, τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀληθὲς, καὶ οὐδεὶς ἔχει, κύριοι, ἐκεῖ τὴν εὐθύνην, διότι ἡ ἀλληλεγγύη καὶ ἡ ἀμοιβαιότης τῆς ὑπηρεσίας καθιστᾷ αὐτοὺς ἀνευθύνους· ἀλλὰ ἡ ἔκθεσις, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ ἀπὸ ἕνα ταγματάρχην, δύναται νὰ ᾖναι ἀληθὴς ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, δύναται οὗτος, χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῇ, νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ κάτι τι ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ στηριχθῇ; ἀλλὰ καὶ ἂν τὴν γράψῃ ποῖος θὰ τὴν ἐξετάσῃ, ὁ ἐπιθεωρητὴς, ὁ συνταγματάρχης, ὁ διοικητὴς τοῦ συντάγματος καὶ οἱ λοιποί. Λοιπὸν ἔπειτα ἀπὸ ὅλα ταῦτα ἦτο δυνατὸν οἱ νόμοι αὐτοὶ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν; Ἔχομεν ἕνα νόμον περὶ προβιβασμῶν πολὺ καλὸν, ἀλλὰ ἐξετάσατε ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω τίποτε περὶ αὐτοῦ ἐγὼ, ἀπὸ τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα γίνονται καθ’ ἑκάστην ὑπὸ ἀξιωματικῶν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε ἂν ἐπέτυχεν ἢ ὄχι, ἡ ἀποτυχία δὲν εἶναι, διότι ὁ νόμος εἶναι καλὸς, εἶναι πλημελὴς, ἀλλ’ ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ εὕρῃ ἐφαρμογὴν ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν ἐξετάσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὰς ποινικὰς διατάξεις θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη οὐδέποτε ἐφηρμόσθη, οὐδὲ θὰ ἐφαρμοσθῇ. Οἱ νόμοι δὲν πταίουν, ἔγειναν δι’ ἄλλα σώματα, λοιπὸν ἀφαιρέσατε τὰς αἰτίας, ἀφαιρέσατε ἀπ’ αὐτὴν τὰ ἐνδύματα τὰ ὁποῖα δὲν ἁρμόζουν εἰς αὐτὴν, διὰ νὰ φέρῃ καλὸν ἀποτέλεσμα. Κύριοι, ἐπειδὴ πρώτην φορὰν ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς γίνεται λόγος ἐκτεταμένος περὶ τοῦ στρατοῦ, συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν στρατὸν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ· λέγω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ὅπως πρέπει στρατόν. Τί θέλει νὰ εἴπῃ ἐκπαίδευσις στρατιωτικὴ, κύριοι; εἶναι ἡ τέχνη μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μάθῃ τις νὰ μάχεται, νὰ ὑποχωρῇ, νὰ προχωρῇ, νὰ σχηματίζῃ φρούρια στρατιωτικὰ, ὀχυρώματα, γεφύρας κτλ· δὲν εἶναι μυστήριον, κύριοι. Ἀλλὰ πῶς θέλετε εἷς ἄνθρωπος ἐν Ἑλλάδι νὰ μάθῃ πῶς παρατάσσονται 30,000 ἄνδρες (διότι ἤκουσα τινὰς νὰ λέγουν τοιοῦτόν τι) χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ πῶς τρέφονται διὰ μίαν ἡμέραν; διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ τὸ μάθῃ· πῶς θέλετε, σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, νὰ μάθῃ εἷς ἀξιωματικὸς τὸ ἱππικὸν πῶς προσβάλλεται; ποῦ τὸ εἶδεν ὁ πτωχός; πῶς θέλετε νὰ μάθῃ πῶς κυριεύεται μία κανονοστοιχία, ἀφοῦ δὲν εἶδέ ποτε παρατεταγμένην μίαν τοιαύτην; Λοιπὸν ὅταν αὐτὰ τὰ μέσα δὲν ὑπάρχουν, ποία εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις ἡ ὁποία θὰ γείνῃ εἰς τοὺς στρατούς; σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε εἰλικρινῶς, κύριοι, ἂς τὸ εἴπωμεν ὅλοι, δὲν βλέπω οὔτε τὸ ἔθνος.... (θόρυβος).

§130ΤΙΝΕΣ. Τὴν ὠφέλειαν.

§131Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ νὰ μὲ εἴπητε ἓν πρᾶγμα· ἐκπαίδευσιν ὠφέλιμον λέγοντες τί ἐννοεῖτε; (θόρυβος). Κύριοι, ὑποθέσατε διὰ μίαν στιγμὴν, κάμετε μίαν ὑπόθεσιν· ἐὰν ἦτο δυνατὸν οἱ μὲν ἔπαρχοι νὰ ἔχωσιν ὅλα τὰ μέσα, ὥστε αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ νὰ ἐκτελῶσι τὰς πράξεις χωρὶς ἄλλης ἀνάγκης καὶ ἀποτελεσματικῶς, οἱ ἐνταλματίαι νὰ συλλαμβάνωνται ταχέως, αἱ ἐκτελέσεις τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων νὰ γίνωνται μὲ ὅλην τὴν εὐκολίαν, καὶ ὁ ὀλίγος τακτικὸς στρατὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἦναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ αὐτὰ τὰ βάρη, δὲν ἤθελεν εἶσθαι εὐάρεστον νὰ δαπανᾷ ἀπὸ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα δαπανῶνται; ἰδοὺ διατί, κύριοι, καὶ πῶς πρέπει νὰ σκέπτηταί τις, καὶ ὄχι ὅπως σκέπτωνταί τινες. Ἐὰν τοῦτο τῷ ὄντι, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, καὶ ἡ πολιτεία ἠδύνατο νὰ ἔχῃ 8,000 ἄνδρας δι’ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, τὸ ἔγκλημα δὲν ἤθελεν ὑψώσει τὴν κεφαλὴν εἰς καμμίαν γωνίαν τοῦ κράτους· ἡ ἀσφάλεια ἤθελεν ἐπιβληθῆ οὐχὶ διὰ τῆς βίας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἠθικῆς ἐπιδράσεως, καὶ ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, ἡ διοίκησις ἤθελε βαδίζει ὁλόκληρος ὄπισθεν αὐτῆς τῆς δυνάμεως ἀκωλύτως. Δυνάμεθα, κύριοι, νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐγὼ, λέγω ναί· ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀναδιοργανωθῇ ὁ στρατὸς, καὶ τοιουτοτρόπως διοργανούμενος ὁ στρατὸς, πρέπει νὰ ἐλλείψῃ ἀπὸ ὅλα τὰ βάρη τῆς πολιτείας αὐτά· πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ, διατὶ ἔγεινε τὸ δεῖνα σῶμα, καὶ πῶς διωργανίσθη, καὶ ὅταν ἐξετασθῇ κατὰ σῶμα ἡ ἀνάγκη, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει φθάσει εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, καὶ τότε μόνον ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι εἶναι ἐξησφαλισμέναι. Τώρα λέγοντες τοιαῦτα πράγματα, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι λέγετε λόγους πρὸς ἐπίδειξιν, καὶ ὄχι ὑποστηρίζοντες τὰ πράγματα· καθότι ἠξεύρετε πόσον σκληρὸν πρᾶγμα εἶναι νὰ ὑφίστανται τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ τοῦ νόμου, ἢ νομίζετε ὅτι ἓν ἔθνος ὅταν συνειθίσῃ, εἶναι εὔκολον νὰ τὸ ἐπαναφέρητε εἰς τὴν τάξιν. Σᾶς ὡμίλησα, κύριοι, πολλάκις ἐκ τοῦ βήματος τούτου· ἠξεύρετε νὰ λέγητε, ἀντὶ τοῦ στρατοῦ, νὰ ἔχωμεν ἐθνοφύλακας, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ γνωρίζητε τὸν τόπον, καὶ ὅλα τ’ ἄλλα τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦν τὸν λαὸν, πῶς ζῇ καὶ διατηρεῖται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Ποῖος σπουδαῖος ἀνὴρ πιστεύει ὅτι δύναται νὰ διατηρηθῇ τακτικὴ ἐθνοφυλακὴ εἰς μίαν ἐπαρχίαν τοῦ κράτους; κατὰ ποίαν ἡμέραν, σᾶς ἐρωτῶ, θέλετε τοὺς συγκαλέσει; κατὰ τὰς ἑορτασίμους ἡμέρας; καὶ δὲν ἠξεύρετε ὅτι τοῦτο κοστίζει πολὺ εἰς τὸν πτωχὸν λαόν; Ἔπειτα νομίζετε ὅτι δὲν ἐμποδίζεται ὀλίγον ἐκεῖνος νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου; Καὶ ἐὰν αὐτὸς δὲν θέλῃ, δύναται μία ἐπαρχία νὰ ἔχῃ τὸν τρόπον νὰ τὸν φέρῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν; λαμβάνοντες, κύριοι, ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν, καὶ μόνον τὴν πρωτεύουσαν, δὲν δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ποτὲ αὐτὴν τὴν δύναμιν τοῦ κράτους· μολονότι ἀμφιβάλλω ἂν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν αἱ ἰδέαι αὗται περὶ ἐθνοφυλακῆς δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἀντὶ λοιπὸν τῆς πιστώσεως ταύτης, διότι οὕτω τὴν ὀνομάζουν καὶ εἶναι τοιαύτη, συλλογισθῆτε ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην διοικήσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου πρέπει νὰ ζητήσωμεν νὰ βελτιωθῇ, καὶ βελτιουμένη νὰ ἐγκύψωμεν εἰς τὴν ἔρευναν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ σᾶς εἶπον πρότερον. Ὁ κύριος βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ συνταγματάρχης Κορωναῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι διατελέσας ὀλίγον χρόνον ὑπουργός, ἔφερεν οἰκονομίαν εἰς τὸν στρατόν. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι αὐτὸ ὅτι εἶχε τὴν πρόθεσιν, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν ὑπῆρξα ὑπουργὸς, διὰ νὰ μελετήσω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ἤθελα παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ μὴ μελετήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ νὰ μελετήσῃ τὸν ἀπολογισμὸν, διὰ νὰ ἴδῃ τὶ ψηφίζονται καὶ τὶ ἐξοδεύονται. Ὀλίγον φροντίζω ἐγὼ περὶ ὅσων ψηφίζει τὸ ἔθνος, μοὶ μέλλει μόνον περὶ ὅσων ἐξοδεύονται· εἴθε ἀφ’ ὅσα ψηφίζωνται νὰ ἔμενον τὰ ἥμισυ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθές· πολλάκις ἐψηφίσαμεν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν 4,000,000 καὶ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους ἐξωδεύθησαν 6,000,000. Κύριοι, οὐδόλως πρέπει νὰ νοήσητε ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοὺς 4 ἢ 5 ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπροβιβάσθησαν (θόρυβος). Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ προβιβασμοῦ, δὲν ἐννοῶ ὅμως πῶς πρέπει πολλάκις νὰ καταδικασθοῦν νὰ μένουν αἰωνίως εἰς μίαν θέσιν· δι’ ὅλα τὰ πράγματα ὑπάρχει καὶ μέσος καὶ ἐλάχιστος ὅρος καὶ εἰς κάθε ἄκρον ὁ ἄνθρωπος δὲν πρέπει νὰ στέκηται. Οἱ προβιβασμοὶ λοιπὸν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων σᾶς λέγω, εἶναι, ὅτι γίνονται λόγῳ δικαιοσύνης καὶ ὄχι λόγῳ ἀνάγκης· λέγω λόγῳ δικαιοσύνης, διότι τίς δύναται νὰ πάρῃ ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις ὑπηρετεῖ εἴκοσιν ἔτη καὶ νὰ τὸν ἀφήσῃ νὰ ἀποθάνῃ ἐκεῖ; Καὶ ἂν σᾶς εἶπε κανεὶς, ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν γίνονται, δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι ἓν πλῆθος ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν εἶναι εἰς διαθεσιμότητα. Εἶναι πολὺ φυσικὸν εἰς τὰ μεγάλα κράτη καὶ ἰδοὺ διατί, διότι τὰ μεγάλα ἔθνη κάμνουν πολέμους, σχηματίζουν ἑκατομμύρια στρατῶν, κάμνουσι τὸν πόλεμον καὶ εἴτε νικήσωσιν, εἴτε νικηθῶσιν, ἅμα ἀποκατασταθῇ εἰρήνη, ὁ στρατὸς διαλύεται. Νομίζετε ὅτι τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους τοὺς κόπτουν τὰ κεφάλια, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους; ὄχι βεβαίως. Ὑπάρχουν λοιπὸν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπεράριθμοι, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ὑπεράριθμοι, διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ὑπηρετοῦν πολλοὺς χρόνους εἰς τὰ ἐργοστάσια καὶ πρώτη ἡ κυβέρνησις δὲν τοὺς παραβλέπει, ἀλλὰ τοὺς ἀνταμείβει, πρῶτον διότι πρέπει νὰ ἀνταμειφθοῦν αὐτοὶ, οἵτινες ὑπηρέτησαν, καὶ δεύτερον ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐνθαῤῥύνῃ καὶ τοὺς ἄλλους. Ἄλλως ἐὰν, κύριε συνταγματάρχα, ἤθελα σᾶς ἰδεῖ ἀποθνήσκοντα τῆς πείνης ἐν Ἑλλάδι, ἤθελα ἀκολουθήσει τὸ στρατιωτικὸν στάδιον; λοιπὸν βλέπετε ὅτι ὑπάρχουν μερικαὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σπουδαίως καὶ ἐμβριθῶς σκεπτόμενοι. Ἀλλά, κύριοι, ἀπέναντι τῆς ὀρθῆς καταστάσεως ἑνὸς πράγματος σᾶς προβάλλουν τὴν κατάστασιν, διότι εἰς πᾶν πρᾶγμα δύναται νὰ γείνῃ κατάχρησις καὶ πᾶς ἄνθρωπος δύναται νὰ φέρηται εἰς κατάχρησιν. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ κακὸν μέρος. Κύριοι, ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἰργάσθη εἰλικρινῶς· ἀπόδειξις τούτου εἶναι αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς σας, εἰς τὰς ὁποίας καθὼς παρατηρεῖτε εἰς μικρὰν διαφωνίαν ὑπέκυψαν τὰ μέλη. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα διὰ νὰ μὴ ἀπατᾶσθε· εἴς τινα κονδύλια, ἀλλ’ εἰς πολλὰ ὀλίγα, εἶχον τῳόντι διαφωνήσει τινές, ἀλλὰ δὲν ἀπεφασίσαμεν τὰς διαφωνίας αὐτὰς νὰ τὰς φέρωμεν δι’ ἐκθέσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι εἴπομεν ἕκαστος κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συζητήσεως δύναται νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του οὕτως ἢ ἄλλως, ἀλλὰ σᾶς εἶπα ὅτι αὐτὰ εἶναι ὀλίγα καὶ καλὰ ὡρισμένα ἀντικείμενα. Κατὰ τὰ ἄλλα, κύριοι, ἡ ἐπιτροπή σας εἰργάσθη ὅσον ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ καὶ ἔκαμε τὴν ἔκθεσίν της, ἐπὶ τῆς ὁποίας μέλλετε νὰ συζητήσητε. Δι’ αὐτῆς, κύριοι, τῆς ἐκθέσεως ἡ ἐπιτροπή σας φέρει οἰκονομίας 400,000 δραχμῶν. Αὐτὴ ἡ οἰκονομία προέρχεται· πρῶτον ἀπὸ τὸν στρατὸν τοῦ ἱππικοῦ 40,000 δραχμαί, ἀπὸ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατεβιβάσαμεν, καὶ ἀκόμη ἀπὸ τὸν μὴ σχηματισμὸν, 75,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας ἀφῃρέσαμεν δι’ ὑπερτίμησιν τοῦ ἱματισμοῦ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι διὰ μιᾶς τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης αὐτῆς προῆλθεν ἀπὸ τὰ πράγματα αὐτά. Κατὰ τὰ ἄλλα εὑρέθημεν ὅλοι σύμφωνοι. Ὅταν συνετάττομεν αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, ὁ κύριος συνταγματάρχης καὶ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς Ἀττικῆς ἦτο παρών· δὲν ἤκουσα νὰ μοῦ εἴπῃ ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδύναντο τὰ ἔξοδα αὐτὰ νὰ φθάσουν εἰς 500,000. Ἐὰν τὸ ἔλεγε καὶ ἐπίστευα εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν του, ἤθελα τὸν ἀκολουθήσει· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶπε τίποτε οὔτε εἰς κανὲν ἀπὸ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τῶν ὁποίων τὴν μαρτυρίαν ἐπικαλοῦμαι. Σήμερον σᾶς εἶπεν, ὅτι δύναται μὲ 7,000,000 νὰ διοικήσῃ τὸν στρατόν· τοῦτο δὲν τὸ ἐννοῶ, διότι ἠμποροῦσε νὰ μᾶς εἴπῃ ποία εἶναι ἡ ἰδέα του, ποῖαι αἱ οἰκονομίαι καὶ νὰ τὰς ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλή· πιθανὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ τοιοῦτος τρόπος καὶ βεβαίως ὑπάρχει· ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ὅταν πρόκηται νὰ ληφθῇ φροντὶς ἐπὶ ἑνὸς σπουδαίου κλάδου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους, πῶς πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ πῶς δύναται νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμον καὶ ὄχι ἐπιβλαβές: Λέγω λοιπὸν, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο, ἀλλὰ προηγουμένως πρέπει νὰ γείνῃ μία ἐξέτασις· καὶ ἠξεύρετε, ὅτι ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ τὸ σκαμνὶ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς τὸ κράτος δὲν διοικεῖται· καὶ ὅστις νομίζει, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τὸ διοικήσῃ ἐξ αὐτῶν τῶν σημείων εὑρίσκεται εἰς μεγάλην πλάνην· τοὐλάχιστον, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι ἀνίκανος νὰ πράξω τοῦτο, ἂν κληθῶ εἰς τὴν διεύθυνσιν ὅλης αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας καὶ νὰ προτείνω τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκ τῆς τραπέζης τῆς ἐπιτροπῆς. Κύριοι, αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ στρατοῦ, καὶ βλέπετε, ὅτι ἁπλῶς γνώμην ἐκφράζω καὶ ὄχι μέτρα, διότι σᾶς εἶπα, ὅτι ἐκ τοῦ βήματος τούτου κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἀναδιοργανίζῃ στρατοὺς, οὔτε δύναται νὰ ἐπιφέρῃ οἰκονομίας· τὰ εἶπα μόνον ὡς γνώμην, ὡς συμβουλὴν, νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἥ τε Βουλὴ ἥ τε Κυβέρνησις, ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν μίαν σπουδαίαν βελτίωσιν εἰς τὸν κλάδον τοῦτον τῆς ὑπηρεσίας, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, τρέχουσιν ἀκωλύτως ἢ ὄχι ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας τοῦ κράτους.

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ, κύριοι, ἄλλος τις ἐκ τῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν, τῶν δυναμένων νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ζητήματος, ὅπερ μᾶς ἐπασχολεῖ, εὐχαρίστως ἀποσύρομαι. Δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὁμιλήσω, εἰμὴ μόνον διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν στενοχωρίαν, εἰς ἣν εὑρίσκομαι, συλλογιζόμενος, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν θέλει ἐξέλθει ἡ θεραπεία ἑνὸς κακοῦ, τὸ ὁποῖον μᾶς φέρει σήμερον εἰς τὸ φοβερὸν βάραθρον τῆς χρεωκοπίας. Ἀπελπίζομαι, κύριοι, βλέπων, ὅτι ἐν ταῖς συζητήσεσι τῆς Βουλῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ μία ἰδέα σωτηρίας, ἡ ὁποία νὰ μᾶς παρηγορήσῃ διὰ τὸ μέλλον· καὶ ἰδίως τὴν ἐντύπωσιν ταύτην ἔλαβον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Δύο κυρίως ἰδέας, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, συνεζήτησεν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, καὶ τὰς δύο ἀπελπιστικάς. Ἡ πρώτη ἰδέα εἶναι, «ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι περὶ τὰ πολεμικὰ ἀμαθής·» ἡ δευτέρα ἰδέα εἶναι ὅτι «ὅλος ὁ σημερινὸς στρατὸς, ὁ προκαλῶν τόσας δαπάνας, εἶναι ἀναπόφευκτος διὰ τὸν στοιχειώδη αὐτοῦ προορισμὸν, τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως.» Μᾶς ἀπέδειξε δύο πράγματα ὁ ἀξιότιμος Κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν ἀξιόμαχον, ὅτι προσέτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς δαπάνας αὐτοῦ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα στρατὸς μὴ ἀξιόμαχος δαπανᾷ πλέον τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους! Ἐρωτῶ, κύριοι, ὅλους τοὺς βουλευτὰς, εἶναι ἢ δὲν εἶναι πρόβλημα αὐτό; Τίθεται ἢ δὲν τίθεται ὑπὸ τὴν σκέψιν μας καὶ τὴν ψῆφόν μας; Ἐὰν ὑπάρχῃ ζήτημα, ἀξίαν μεγάλην ἔχον, δύναται νὰ ᾖναι ἄλλο παρὰ τοῦτο; Στοχασθῆτε, κύριοι, ποῦ εἴμεθα οἰκονομικῶς! Θὰ ἀγοράσωμεν ὅπλα καὶ θὰ δαπανήσωμεν δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἡ δὲ οἰκονομική μας κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε θὰ πληρώσωμεν τέσσαρα ἑκατομμύρια· διότι ἐνῷ ἡ ἀξία ἑκάστου ὅπλου εἶναι δραχμῶν 100, ἡμεῖς θὰ πληρώσωμεν 200· διατί; διότι στερούμενοι καὶ χρημάτων καὶ πίστεως, πρόκειται, ὡς γνωρίζετε, νὰ δανεισθῶμεν μὲ ἔκπτωσιν 50%! Θὰ δανεισθῶμεν διακοσίας δραχμὰς διὰ νὰ πληρώσωμεν τὴν ἀξίαν ἑνὸς ὅπλου. Ὑπάρχει θέμα σπουδαιότερον; Ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε τέρψιν μεγαλειτέραν, σεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, παρὰ εἰς τὴν ἐνασχόλησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Μὴ προχωρεῖτε λοιπὸν περαιτέρω. Τί ἀσχολεῖσθε εἰς ἄλλα ζητήματα; Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιστρέψωμεν ἀσπροπρόσωποι εἰς τὴν πατρίδα μας, ἐὰν δὲν εὑρεθῇ μία τις λύσις τοῦ ζητήματος, ἐὰν ὄπισθέν μας ἀφήσωμεν τὸ 1868, χωρὶς νὰ τοῦ δώσωμεν μίαν γνώμην. Βέβαια, Κύριοι, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσω τὸ πρῶτον ζήτημα τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ ὑπὸ ἔποψιν πολεμικὴν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολεμικῆς ἱκανότητος τοῦ στρατοῦ. Ἐξετάζω ὅμως τὸ δεύτερον, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἐξέτασις, τὴν ὁποίαν θέλω κάμει καὶ ἡ ὁποία δὲν μοι φαίνεται νὰ ᾖναι ψευδὴς, ἴσως δυνηθῇ νὰ χύσῃ κἄποιον φῶς. Εἶναι ἀληθὲς τὸ ὑπὸ τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ λεχθὲν, ὅτι ὁ στρατὸς, ὅστις τοσαῦτα δαπανᾷ καὶ τοσοῦτον ἐξώγκωσε τὸν προϋπολογισμὸν, εἶναι ἀναπόφευκτος διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν; Πρέπει βεβαίως νὰ ἐστρεβλώθῃ τὸ μνημονικόν μου ἀπέναντι τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, οὕτω πως ἐξηγοῦντος τὰ πράγματα, ὅστις ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ στρατιωτικοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει μίαν ἱστορίαν, δὲν ἔχει πηγὴν τὴν ἀνάγκην τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Καὶ ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπεχαιρέτησε, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν, διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν ἀληθῆ λόγον τῆς σημερινῆς καταστάσεως, καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῶμεν, αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι αἰώνιος; ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὸ 1867; πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τὸ 1868; Ἰδοὺ ἡ ἱστορία αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Δὲν προστρέχω εἰς προϋπολογισμοὺς, διότι δικαίως τοὺς κατέκρινεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας· ἀλλ’ εἰς ἀπολογισμούς. Τί ἐδαπανήσαμεν, κύριοι, τὸ 1866 κατὰ τὸν ἀπολογισμόν; Καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἤρχισεν ἡ ἱστορία, ἥτις ἔφερεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐδαπανήσαμεν 6,930,000. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπολογισμός. Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ 6,930,000 ὑπάρχουν καί τινες δαπάναι, οὐχὶ μὲ σημαντικαὶ, ἀλλ’ ὑπὲρ τὰς 300 χιλιάδας δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀφορμὴν ἔκτακτον, περιλαμβάνουσι ποσὰ προγενεστέρων χρήσεων ἢ καὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1867, καθὼς εἶναι 120,000 διὰ ἱματισμόν. Λοιπὸν ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ δαπάνας τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1866, ἐκ δραχ. 6,930,000. Μήπως ἔχω λάθος;

§133ΣΠΥΡΟΣ ΜΗΛΙΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). 7,260,000 ἔχω ἐγώ.

§134ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. 6,930,000 ἔχω ἐγὼ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐδώκατε σεῖς οἱ ἴδιοι προχθές. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ἐγὼ ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς δώσῃ διδόμενά τινα, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κρίνωμεν τὰ οἰκονομικά μας. Πρὸ ἑνὸς μηνὸς μᾶς ἔδωκε, σὺν τοῖς ἄλλοις, καὶ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1866, ὅστις ἔκλεισε τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1867, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον οὐδεμία πλέον, κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, γίνεται προσθήκη.

§135ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§136ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1866, τὸν ὁποῖον μᾶς ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ μικροῦ, αἱ δαπάναι τοῦ στρατοῦ ἀνέβησαν εἰς 6,930,000.—Μεταβαίνω εἰς τὸ 1867. Κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔδωκε, τοῦ 1867, περιλαμβάνουσαν τὴν διαχείρισιν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1867, ἀνέβησαν, ὡς γνωρίζετε, τὰ ἔξοδα τοῦ στρατοῦ εἰς 9,531,000.

§137Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. 8,966,000.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βάζει καὶ τὰ ὅπλα μέσα.

§139ΥΠΟΥΡ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Τότε μάλιστα.

§140Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βάζετε καὶ τὰ ὅπλα μέσα, κ. Δεληγεώργη;

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐξετάζω τὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ, κύριοι· ἀκούω τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται· ἐδέχθην νὰ ἐξετάσω ἱστορικῶς τοὺς στρατιωτικοὺς ἀπολογισμούς, διὰ νὰ θέσω τὸ ζήτημα καθαρὰ εἰς τὴν Βουλὴν, «τί συμβουλεύει νὰ πραχθῇ;» Διότι, καθὼς σᾶς προεῖπον, ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους θὰ στοιχίζουν τὸ διπλάσιον· διότι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θέλομεν δαπανᾷ τὸ διπλάσιον, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ ἥμισυ. Λοιπὸν αἱ δαπάναι, κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1867, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ τὸν στρατὸν, ἀναβαίνουσιν εἰς τὰ 9,531 000 — Μεταβαίνω εἰς τὸ 1868. Αἱ μέχρι τοῦδε αἰτηθεῖσαι πιστώσεις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἰδιαιτέρων νόμων ἀναβαίνουσιν εἰς 12,500,000 (θόρυβος). Παρακαλῶ, ἐτελειώσατε; Ἑπομένως, κύριοι, ἡ ὑπέρβασις κατὰ τὰ δύω ἔτη 67 καὶ 68, χωρὶς νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι νέαι πιστώσεις θὰ ἐπιβαρύνωσιν ἀμφοτέρας τὰς χρήσεις, ὅπως συνήθως γίνεται, ἀλλὰ μὲ τὴν ψευδῆ παρηγορίαν, ὅτι θὰ σταματήσωμεν εἰς αὐτὰς καὶ μόνον, ἡ ὑπέρβασις, λέγω, κατὰ τὰ δύω ταῦτα ἔτη καὶ κατὰ σύγκρισιν πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ 1866, εἶναι 8,000,000. Ἀφοῦ, κύριοι, ἔθεσα τοιουτοτρόπως τὰς βάσεις, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὴν ἱστορίαν. Γνωρίζετε ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ὁ πρῶτος καὶ κύριος προορισμὸς αὐτοῦ εἶναι ἡ ὑπεράσπισις τῆς πατρίδος. Δὲν εἶναι προορισμὸς τοῦ στρατοῦ ἡ φύλαξις τῆς τάξεως, ἢ, ἐὰν ᾖναι, εἶναι δεύτερος. Ὁ κύριος προορισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὅπως ἐννοοῦσιν αὐτὸν οἱ Εὐρωπαῖοι, πρὸς τοὺς ὁποίους παραβαλλόμεθα, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀντιγράφομεν, τοὺς ὁποίους μιμούμεθα, καὶ κατὰ τοὺς ὁποίους ἔχομεν καὶ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν τὸν στρατόν μας, εἶναι ἡ ὑπεράσπισις τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ, κύριοι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τριακονταετίαν, ἂς ὁμολογήσωμεν μίαν πικρὰν ἀλήθειαν, ἡ βασιλεία ἐκείνη ἐνησχολήθη εἰς τὸ ἐπουσιῶδες μόνον μέρος· διότι ἐφρόντισε περὶ Στρατοῦ μόνον διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Λυποῦμαι δὲ σφόδρα διὰ τοῦτον διότι ἐδύνατο ἡ τριακονταετὴς βασιλεία ἐκείνη, βοηθουμένη ὑπὸ τοῦ χρόνου, νὰ σχηματίσῃ στρατὸν πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς πατρίδος. Ἄλλο Κράτος, κατὰ πολὺ ὁμοιάζον μὲ τὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀνάγκην, ἡ Πρωσσία, δὲν ἔχασε τὸν καιρὸν ἐπὶ ματαίῳ. Μετὰ τὰς μεγάλας ἥττας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἐπὶ τῆς πρώτης αὐτοκρατορίας, ἀφοῦ ἀπὸ 16,000,000 κατήντησε νὰ περιορισθῇ εἰς 5 ἢ 6 μόνον, ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο εἰς αὐτήν· ἐσυλλογίσθη τὴν θέσιν της καὶ τὰ ἐνδεχόμενα· ἐσυλλογίσθη, ὅτι περιστοιχίζεται ὑπὸ μεγάλων στρατιωτικῶν ἐπικρατειῶν· ἐσυλλογίσθη, ὅτι δὲν δύναται νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμα αὐτῶν περὶ τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, διότι τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς μέσα ἦσαν πολλῷ ὑποδεέστερα τῶν γειτόνων της, καὶ ἐφευρῆκεν ὀργανισμόν, ὅστις ἐδύνατο νὰ λύσῃ τὰς δύω ταύτας δυσκολίας, νὰ συμβιβάσῃ τὰς δύω ταύτας ἀνάγκας, τὴν γλισχρότητα τοῦ ταμείου καὶ τὴν ἀνάγκην μεγάλης στρατιᾶς. Λέγω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὁμοιάζει κατὰ τοῦτο τὸ βασίλειον ἐκεῖνο· διότι ἡ Ἑλλὰς, ὅταν ἀποκατέστη βασίλειον, ὅταν ἔπαυσε τὸν πόλεμον ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας, ἀνάπαυλαν ἔκαμε τοῦ ἀγῶνος μόνον, δὲν τὸν ἐπεραίωσε· δὲν ἀπῃτεῖτο δὲ ἡ λίαν πατριωτικὴ καὶ εὐαίσθητος τοῦ ἔθνους καρδία, διὰ νὰ αἰσθανθῇ ἡ κυβέρνησίς του, ὅτι δὲν ἔχει ἄλλον προορισμὸν εἰμὴ νὰ καταστήσῃ ἀνεξαρτήτους τοὺς ἀδελφοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ ἀναίσθητος εὐρωπαϊκὸς διαβήτης ἀφῆκεν ὑπὸ τὴν δουλείαν. Ἰδοὺ ἡ ὁμοιότης. Ὁποῖον ἦτο τὸ πρόβλημα τῆς Πρωσσίας, κύριοι; Ἐξ ὀλίγων δαπανῶν νὰ κατασκευάσῃ μεγάλην στρατιάν. Δύο μέσα μετεχειρίσθη πρὸς τοῦτο· ἠλάττωσε τὴν θητείαν, ηὔξησε τὴν ἐφεδρείαν. Διὰ τοῦτο λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν τριακονταετίαν αἱ σκέψεις αὗται δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν. Οὕτως ἡ Ἑλλὰς διήνυσε τὸν μακρὸν ἐκεῖνον καὶ πολύτιμον χρόνον, χωρὶς, ὡς πρὸς τοῦτο, νὰ κάμῃ τὸ παραμικρόν· διότι πάντοτε εἶχεν, ἐξαιτίας τοῦ ὀργανισμοῦ της, ἕνα καὶ μόνον στρατὸν, τὸν μόνιμον, τὸν ἐπὶ τῶν ὅπλων. Μόλις τῷ 1859, ὅτε τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς ἤρχισαν νὰ ταράσσωνται, ὅτε αἱ σφαγαὶ τῆς Συρίας ἐξήγειραν τὴν χριστιανικὴν Εὐρώπην, ὅτε παρουσιάσθη κάποια ἐλπὶς εἰς τὸν νοῦν τοῦ μακαρίτου βασιλέως, τότε μόνον, κύριοι, ἐνομοθετήθη κατὰ πρῶτον μία τριετὴς ἐφεδρεία. Αὕτη ἦτο, κύριοι, ἡ μόνη ἐλπὶς, ἡ ἀτελὴς καὶ πρὸς τὸν προορισμὸν ἀσυμβίβαστος κατάστασις τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, ὅτε τῷ 1867 μία κυβέρνησις, ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα ἓν μέγα πρόγραμμα, νομίσασα δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, ἀπεφάσισε νὰ βάλῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Ἀφοῦ ἐν ἀρχῇ σᾶς εἶπον, κύριοι, εἰς ὁποίαν κατάστασιν εὗρεν ἡ κυβέρνησις τοῦ 1867 τὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ σᾶς προσθέσω ἤδη εἰς ὁποίαν κατάστασιν εὗρε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Πρὸ μικροῦ ἀνεζήτησα εἰς τὸ ἀρχεῖον καὶ ἠρύσθην ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν Κ. Βότζαρη, ὡς τοῦ μόνου ἁρμοδίου καὶ πιστευτοῦ, ὅτι ὁ στρατὸς, ὅταν αὐτὸς παρέλαβεν ἀπὸ τὰς χεῖράς μας τὸ ὑπουργεῖον, συνέκειτο ἐκ 10,454 ἀνδρῶν.

§142ΥΠΟΥΡ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Εἰς τὰ 1866 ἦσαν 11,500.

§143ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ἀκούσατε μὲ εὐχαρίστησίν σας, κύριοι, ὅτι 6,930,000 δραχμῶν ἐξωδεύθησαν διὰ τὴν διατήρησιν στρατοῦ 11,500 ἀνδρῶν.

§144ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. 7,250,000.

§145ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐτελείωσεν, ἀλλ’ ἔστω 7,000,000· ἂν θέλετε, προσθέτω ἀκόμη 500,000· νὰ μοῦ κάμετε ὅμως τὴν χάριν καὶ σεῖς νὰ ὑποθέσητε, ὅτι συζητοῦμεν τὰ σήμερον συζητούμενα οὐχὶ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1868, ἀλλὰ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1869. Τότε θὰ φανῇ ὁποῖος θὰ ᾖναι ὁ στρατιωτικὸς ἀπολογισμὸς τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868, ἐνῷ ἐγὼ τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ 67 καὶ 68 τοὺς δέχομαι, ὡς ἔχουσιν, ἐνῷ διαρκοῦσαν ἀμφότεραι αἱ χρήσεις καὶ ἐνῷ δὲν εἶναι ἐν τῷ τελειοῦσθαι. Ἀφοῦ δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ἐνώπιόν της εἶχεν, ἦτο φυσικὸν νὰ θέσῃ ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ τὸ ἑξῆς πρόβλημα, «τίνι τρόπῳ θὰ δυνηθῶ ἐν μικρῷ διαστήματι χρόνου, 3, 4, 5 μηνῶν νὰ καταστήσω τὴν Ἑλλάδα ἀξιόμαχον;» ἐὰν δὲ ᾖναι ἀληθὴς ὁ συλλογισμὸς, ὃν ἀποδίδω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ὅλα ὅσα ἔπραξεν ἦσαν συνέπεια αὐτοῦ. Ηὔξησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὰ διάφορα ὅπλα κατὰ λόχους καὶ κατ’ ἴλας, τὸ πυροβολικὸν, τοὺς σκαπανεῖς, τὸ ἱππικὸν, καὶ προσέτι προσέθηκε 4 τάγματα εὐζώνων καὶ ἐπλήρωσε τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου. Οὕτως εἶχε 13 καὶ ἐπέκεινα χιλ. ἄνδρας. Ἂς ἴδωμεν τὰς διαφορὰς πρὸς τὸ 1866. Τὸ 1866 ηὔξησε καὶ αὐτὸ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὄχι ὅμως τὴν δύναμιν. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον εὕρομεν τὸν Ἰούνιον τοῦ 1866, ἐλθόντες εἰς τὰ πράγματα, 11 χιλιάδες καί τινες ἄνδρες ἐδύνατο νὰ ᾖναι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τοῦ Κράτους. Διὰ νέου ὀργανισμοῦ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη τῷ 1866 ἀνεβίβασε τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 13,400· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὡς ἀρχὴν τῆς διοικήσεως εἶχε θέσει, ὅλαι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ᾖναι ἀνάλογοι πρὸς τοὺς πόρους αὐτοῦ, διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν ἐμόρφωσε νέα σώματα, ἀλλὰ τὰς αὐξήσεις ταύτας τῶν 2,000 ἀνδρῶν προσέθηκεν εἰς τὰ ὑπάρχοντα σώματα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἐδύνατο νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῶσι νέα στελέχη σωμάτων, ἑπομένως νὰ γείνωσι νέοι ἀξιωματικοὶ καὶ νέοι προβιβασμοὶ καὶ τὰ τούτοις παρεπόμενα. Παρεδέχθη προσέτι τὸ σύστημα τῶν ἀδειῶν, τὸ ὁποῖον εὐκόλυνε τὴν κυβέρνησιν νὰ κρατῇ τὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ εἰς ἐντελῆ ἀναλογίαν πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους. Οὕτως ἠδύνατο νὰ καλέσῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν 13½ χιλ. στρατοῦ γεγυμνασμένου, διετήρει ὅμως ἐπὶ τῶν ὅπλων 11,500. Ἀλλ’ ὡς σᾶς προεῖπον ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 δὲν ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο· ἡ πολιτική της ἄλλως ὑπηγόρευε καὶ ἔπραξεν ὅ,τι σᾶς προεῖπον. Ἦτο ἐπαρκὲς ὅ,τι ἔπραξε; Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τὸ συζητήσω, δὲν θέλω νὰ κατατρίψω τὸν χρόνον εἰς ματαίας συζητήσεις. Δὲν ἐξετάζω λοιπὸν οὔτε ἐὰν ἤρκει εἰς τὸ πρόγραμμά της ὅ,τι ἔπραξεν, οὔτε ἐὰν ἐδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλο τι παρ’ ὅ,τι ἔπραξε· λέγω μόνον, ὅτι κατέλειπε τὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ κατὰ 2,500,000 ἀνωτέρας τῶν τῆς προγενεστέρας διαχειρίσεως. Ἐρχόμεθα κύριοι εἰς τὸ 1868. Δύω ὑποθέσεις πρέπει νὰ κάμωμεν, ἢ ὅτι τὸ 1868 ὑπ’ ὄψιν εἶχε τὸ αὐτὸ πολιτικὸν πρόγραμμα ἢ ὅτι δὲν τὸ εἶχε. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν θέλομεν ἐξετάσει τί ἔπραξε καὶ τὶ ὤφειλε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867· καὶ τότε θέλομεν ἐξετάσει τί ὤφειλε νὰ πράξῃ εἰς ἐπανόρθωσιν τῶν σφαλμάτων τοῦ 1867 ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1868. Ἔχω ὅμως ἄλλο τι νὰ παρατηρήσω: «δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1868.» Ἐὰν τὸ 1868 ἦλθε διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ 1867, ματαίως διελύθη ἡ Βουλὴ, ματαίως ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα, ματαίως ἦλθεν ὁ κ. Βούλγαρης (εὖγε, εὖγε). Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν πρέπει νὰ ᾖναι προσωπική. Ἐν ὅσῳ κυλιόμεθα εἰς αὐτὸν τὸν λαβύρινθον τῆς προσωπικότητος, ποτὲ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος μας. Αἱ μεταβολαὶ τῶν Κυβερνήσεων, καὶ πρὸ πάντων αἱ ῥιζικαὶ ἐσωτερικαὶ μεταβολαὶ, ὅπως εἶναι καὶ αἱ διὰ μιᾶς ἀνανεώσεως τῶν ἐκλογῶν, πρέπει νὰ γίνωνται ἕνεκα πολιτικῆς, ἕνεκα ἀρχῶν, ἕνεκα μεταβολῆς συστήματος, οἱ δὲ πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ ἔχωσι πάντοτε τὴν ἀρχὴν ταύτην ὡς ἐγκόλπιον, βέβαιοι ὄντες, ὅτι ἄνευ τούτου εἶναι τρωτοί, καὶ εἶνε τρωτοὶ εἰς τὰ καίρια (εὖγε, εὖγε). Ἐὰν, κύριοι, τὸ 1868 εἶχε τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, λυποῦμαι, διότι καμμίαν βελτίωσιν δὲν εἶδον νὰ φέρῃ εἰς τὸν στρατόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα τοῦ στρατοῦ, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω οὐδεμίαν λέξιν· ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅστις τὴν ἀπεδοκίμασε τὴν 20 Ὀκτωβρίου, μὲ ἀπαλλάττει.

§146Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἐννοῶ ὅλων τῶν στρατῶν, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ κόσμου.

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον.

§148ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βέβαια, ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν μέχρι σήμερον. Ψεύματα θὰ εἴπω;

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε μάλιστα. Οὐδεμίαν λοιπόν, κύριοι, βελτίωσιν ἔφερε τὸ 1868 εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἶναι βεβαίως ἀξιοκατάκριτον. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὸ αὐτὸ πολιτικὸν πρόγραμμα, ὅπως ὅλος ὁ κόσμος ἐπίστευε καὶ μέχρι σήμερον πιστεύει, τότε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἠδίκησε σφόδρα ἑαυτὴν, ἠδίκησε τὸ ἔθνος, ἠδίκησε τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα, ὅστις τὴν ἐκάλεσε μετὰ μίαν διάλυσιν. Διότι, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον καὶ προχθὲς εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲν τῇ ἐπέβαλεν ἡ πολιτικὴ τὸ καθῆκον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πορείαν τοῦ 1867, τί ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ; ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, «ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 διὰ τὸ ῥιζικὸν ἐλάττωμα τοῦ παρελθόντος, καθ’ ὃ πᾶσα πρόνοια περὶ ἐκτάκτου στρατιᾶς εἶχεν ἀμεληθῆ, ἠναγκάσθη, παραδεχθεῖσα πολιτικὸν πρόγραμμα, ἀπαιτοῦν νὰ ἑτοιμάσῃ ἐκ μικροῦ χρόνου μεγάλην στρατιὰν ἐν καιρῷ εἰρήνης, νὰ ἐξογκώσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ· ἀφοῦ ὅμως ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἀνάγκη ἐξέλιπε, χρεωστῶ νὰ χωρίσω τὰ δύω ζητήματα. Ἄλλος πρέπει νὰ ᾖναι ὁ στρατὸς ὁ ἔκτακτος, καὶ ἄλλος ὁ τακτικός.» Ὁ μόνιμος στρατὸς ἐννοῶ, ὅτι ἔχει δύω σκοποὺς, τὴν δημόσιον ἀσφάλειαν καὶ τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς φυτωρίου τοῦ ἐκτάκτου· διότι ἐγὼ, κύριοι, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, δὲν εἶμαι τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Κορωναίου, ὅστις νομίζει, ὅτι φυτώριον τοῦ ἐκτάκτου στρατοῦ ἀποκλειστικῶς δύναται νὰ ᾖναι ἡ ἐθνοφυλακή.

§150ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, τῆς ἐφεδρείας εἶπα.

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε δὲν ἀντελήφθην καλῶς· διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι φυτώριον τῆς ἐκτάκτου στρατιᾶς ἐν Ἑλλάδι κατὰ μέγιστον καὶ κύριον λόγον δύναται νὰ ᾖναι μόνος ὁ μόνιμος στρατός. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συντρέξῃ, ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ συντρέξῃ ἀλλ’ ἀτελῶς· ἀμφότερα τέλος εἶναι μέσα πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ τὸ κυριώτερον εἶναι ὁ μόνιμος στρατός. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ποτὲ πιστευτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ῥηθὲν, ὅτι διὰ τὴν διατήρησιν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στοιχειωδεστάτων ἀναγκῶν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ διατηρῶμεν τόσον στρατὸν, ἀποῤῥοφῶντα τὸ ⅓ τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§152Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μόνον αὐτὸ εἶπα; Ἔχετε λάθος· εἶπα, ὅτι ὁ στρατὸς χρεωστεῖ νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν τόπον καὶ νὰ εὐκολύνῃ τὴν διοίκησιν ἐσωτερικῶς.

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐνοοῦσεν, ὅτι ὁ στρατὸς προορισμὸν ἔχει τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς πατρίδος, τὸν παρακαλῶ νὰ ἀναβῇ ἐκ νέου εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ, ἐὰν σήμερον, τὴν 20 Ὀκτωβρίου 1868, ὑπάρχῃ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, δυνάμενος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὐτόν.

§154Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§155ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπιμένω εἰς ὅ,τι εἶπα προχθές. Ἐζήτησα τὸν νόμον τοῦ κυρίου Βότζαρη, τὸν ἐξέτασα λεπτομερῶς καὶ εὗρον, ὅτι ἡ ἔκτακτος στρατιὰ τοῦ 1867 εἶναι μηδέν. Συνίστατο εἰς 2,000 κληρούχους. Οἱ κληροῦχοι δὲν εἶναι στρατιῶται, εἶναι πολῖται ἀγύμναστοι, ἄχρηστοι, ἐκτὸς ἐὰν τοὺς γυμνάσῃς καὶ τοὺς καταστήσῃς στρατιώτας καὶ χρησίμους. Λοιπὸν δὲν εἶναι κτῆμα, εἶναι μέσον πρὸς ἀπόκτησιν στρατιώτου.—Δεύτερον συνίσταται ἐξ ἐθελοντῶν· λέγω τὰ αὐτὰ, διὰ νὰ μὴν ἐπαναλαμβάνω τὰ ἴδια πράγματα.—Τρίτον ἐκ τῶν ἀποστρατευσίμων· οἱ ἀποστρατεύσιμοι δὲν εἶναι στρατιὰ, διότι εἶναι ἄδικος ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἡ περυσινὴ Βουλὴ ἐπέβαλε, καταναγκαζομένη ὑπὸ τῶν φόβων, τοὺς ὁποίους ἐνέπνευσε τὸ πρόγραμμα τοῦ 1867, ὅτε ἀνελαμβάνομεν τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα. Εἶναι ἀδικώτατον, ὅταν παρουσιάζηται ἀνάγκη, νὰ ἐπιβάλητε εἰς τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας, οἵτινες ἐξεπλήρωσαν τὴν θητείαν καὶ ἐφεδρείαν, εἰς τὴν ὑποχρέωσιν. Ἐνομοθετήσαμεν δὲ καὶ τὰ ἀκατόρθωτα, διότι οἱ ἄνδρες οὗτοι ἐσκορπίσθησαν τῇ δε κἀκεῖσε, ἔγειναν ὑπερήλικες, ποτὲ δὲν ἐγυμνάσθησαν, καὶ ἀμφιβάλλω ἐὰν δυνηθῆτε οὔτε τὸ 1% ἐξ αὐτῶν νὰ συνάξητε. — Ὅθεν μόνην ἔκτακτον στρατιὰν ἔχομεν τὴν ἐφεδρείαν, οὖσαν ὅμως ἀναξίαν λόγου, διότι ἡ ἐφεδρεία τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868 δὲν εἶναι παρὰ δύω κλάσεις, ἡ τοῦ 1864 καὶ 1865· ὡς δὲ ὡμολόγησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς παρελθοῦσάν τινα συνεδρίασιν, οὔτε 80 ἄνδρας δὲν ἐδυνήθη νὰ συλλέξῃ· ὡς δὲ ὑπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1866, ἐδύναντο νὰ συναθροισθῶσι, δὲν ἠξεύρω ὅμως καὶ ἂν κατωρθοῦτο, περὶ τοὺς 800. Ἐρωτῶ τὸν κύρ. Πετιμεζᾶν, ὑπάρχει καὶ τὴν σήμερον ὁ αὐτὸς ὀργανισμός; Πῶς λοιπὸν εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868, δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ τοὺς δύω προορισμούς; Μόνον τὸν ἕνα σκοπεῖ, τὸν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας καὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων. Ἰδοὺ τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὴν Βουλὴν· «θὰ ἔχωμεν 15,000 στρατοῦ δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν;» Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι πολὺ μέτριος· ἐπεθύμουν καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν εἴσπραξιν καὶ τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν νὰ εἶχον σήμερον, οἵαν εἶχον τὰ παρελθόντα ἔτη· δὲν θέλω αὐτὴν τὴν βελτίωσιν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὸ 1868. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν, νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὰ ὀπίσω· διότι τί γλυτώνομεν; Σημαντικὸν κέρδος. Ἐὰν αὐτὴν τὴν σκέψιν ἔκαμνεν ἡ κυβέρνησις τοῦ 1868, ἐὰν, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὰ πράγματα, ἔθετεν αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐπὶ τῆς τραπέζης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πολλὰ ἠθέλομεν σώσει μέχρι τοῦδε χρήματα, καὶ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἐφθάσαμεν, νὰ δανειζώμεθα ὡς χρεωκόποι μὲ 50%, δὲν ἠθέλομεν φθάσει.

§156ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὴν γνώμην μου, κύριοι, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ δὲν τὴν ἐξέφερα ἀκόμη· σᾶς εἶπον, ὅτι θέλω φέρει αὑτὴν, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νόμου περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως σᾶς λέγω, καὶ ἀναφέρων ὡς παράδειγμα τὴν Ἑλβετίαν, δὲν προτίθεμαι, οὐδὲ σᾶς λέγω νὰ μιμηθῶμεν τὴν Ἑλβετίαν, διότι αἱ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος εἶναι πολὺ διάφοροι ἀπὸ τὰς περιστάσεις αὐτῆς. Ἐκείνη δὲν ἔχει ἀνάγκην μονίμου στρατοῦ· ἐκεῖ τὴν μίαν ἡμέραν εἶναι στρατιώτης καὶ τὴν ἄλλην πολίτης. Ἡμεῖς ὅμως εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν; Διὰ τοῦτο ἡ φροντίς μας περὶ στρατοῦ πρέπει νὰ ᾖναι πολὺ διαφορετικὴ, πολὺ πλέον σπουδαία, διότι ὁ μόνιμος στρατὸς παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀναγκαῖος· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου καὶ ὅταν ἔλθῃ ὁ νόμος περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ θέλω ἐκφέρει τὴν γνώμην μου. Δὲν συμφωνῶ ποσῶς μὲ τὸν κύριον Σ. Πετιμεζᾶν, καταδικάσαντα τὴν μονιμότητα τοῦ στρατοῦ, καθότι οὕτω καταστρέφεται ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ πειθαρχία, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ στρατὸς ἀξιόμαχος. Πῶς λοιπὸν εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν τριάκοντα ἐτῶν νὰ μὴ ἀποκτήσωμεν τοιοῦτον στρατόν; Ἡ ἔλλειψις εἶναι εἰς τὴν διεύθυνσιν, ἥτις ἐδόθη εἰς τὸν στρατόν. Ἓν πρᾶγμα δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, τὸ ἀνέπτυξεν ὅμως ὁ κύριος Δηλεγεώργης πολλὴν ὥραν, κύριοι, τὸ περὶ ἐφεδρείας τοῦ στρατοῦ· σᾶς εἶπεν ὅτι στρατὸν μόνιμον δὲν ἔχομεν ἀρκετὸν, καὶ ὅτι αἱ 15,000 δὲν ἀρκοῦν, αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον ζήτημα· τὸ κυριώτερον ζήτημα τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ὁ μόνιμος στρατὸς, εἶναι ἡ ἐφεδρεία, ἡ ἐθνοφυλακή· καὶ μολαταῦτα ἐκείνη ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν ἐν καιρῷ πολέμου, δὲν τὴν βλέπω, οὔτε φαίνεται σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν δαπάνην· δὲν φαίνεται οὔτε τὸ ἐλάχιστον ἔξοδον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν περὶ ἐφεδρείας.

§157Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, κύριοι, ὀλίγα λεπτά. Πρῶτον, κύριοι, ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος κύριος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι περιέπεσεν εἰς ἓν λάθος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ συστήματα ταῦτα. Πρῶτον, ὁ κύριος Δηληγεώργης, ἀφοῦ σᾶς ἐλάλησε περὶ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον βασίζεται εἰς τὴν ἐφεδρείαν, καὶ θὰ σᾶς ἐσυμβούλευσεν ἴσως νὰ μιμηθῆτε τὴν Πρωσσίαν, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐφεδρεία ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει, διότι ἐξ ὅλης τῆς ἐφεδρείας μόνον 80 ἄνδρες δύνανται νὰ συναχθῶσιν. Εἶναι, κύριοι, ἀληθές, ὅτι ἡ Πρωσσία εὑρίσκεται εἰς ἄλλην θέσιν, καὶ δὲν ἠξεύρω τί συμβαίνει ἐκεῖ, ἀλλὰ εἶναι παρὰ βέβαιον ὅτι ὅ,τι ὑπάρχει ἐκεῖ, δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἶναι τόσον ἀληθές, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα ἔφερεν ἐκεῖ γενναίους καρπούς, ὅσον εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ κατασταθῇ εἰς κανὲν ἄλλο κράτος. Αἱ ἀνάγκαι λοιπόν, τὰ ἤθη τοῦ λαοῦ καὶ αἱ διάφοροι περιστάσεις ἔκαμον αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπου, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὸν τὸν ὀργανισμόν. Ἡ Αὐστρία ὅμως, τὸ Πεδεμόντιον, τὸ Ἕσεν Κάσελ καὶ τόσα ἄλλα Γερμανικὰ κράτη, δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὸν τὸν ὀργανισμόν. Τί ἐξάγεται ἐκ τούτου; ἐξηγεῖται τὸ πρόβλημα ὅτι δὲν εἶναι τόσον εὔκολον καὶ ἐφικτὸν τοῦτο νὰ γείνῃ εἰς πᾶν κράτος· καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσῃ τοῦτο οὔτε ἄλλο ἔθνος, οὔτε τὸ ἡμέτερον, διότι ἔχει ἕξεις καὶ ἤθη καὶ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οἱ Πρῶσσοι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρητε ἄνθρωπον εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, νὰ μὴ ᾖναι στρατιώτης, καὶ ἠξεύρευρετε διατί; διότι ζῇ λιτώτατα· ἔχει τὴν αὐτὴν ἐνδυμασίαν καὶ τὸν χειμῶνα καὶ τὸ θέρος, καὶ ἔχει ἐκ φύσεως ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Δηληγεώργης σᾶς εἶπε μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τοῦ εἴπω, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν δὲν εὑρίσκουν τὸν τόπον των, εἶναι θεωρία ἀπραγματοποίητος· σᾶς εἶπε π. χ. ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1866, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπετέλει μέρος καὶ ὁ κύριος Δεληγεώργης, ηὔξησε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐνῶ ἔκαμε τοῦτο, ἀπέφυγε τὰ ἔξοδα. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1866 δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, ἢ νὰ μεταβάλῃ τὸν στρατὸν εἰς τὰ χαρτιά, νὰ γράψῃ ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ εἶναι τοιαύτη καὶ ὄχι τοιαύτη· οὐδεμίαν μεταβολὴν ἐπέφερεν εἰς τὸν στρατόν, διότι......

§158Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς γίνεται εἰς τὴν Γαλλίαν;

§159Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐν καιρῷ πολέμου διπλασιάζεται ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ.

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βλέπετε;

§161Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοιοῦτος.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ ὀργανισμοῦ πρόκειται.

§163Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκεῖ θὰ ἰδῆτε δύο στήλας· ὁ στρατὸς εἰς κατάστασιν πολέμου καὶ ὁ στρατὸς εἰς κατάστασιν εἰρήνης· θὰ ἰδῆτε ὅτι τὸ πυροβολικὸν ἔχει 10, 20 διὰ νὰ τὸν γυμνάζουν· ἐν καιρῷ πολέμου ἠξεύρετε πόσους ἔχουν; 240· ἀλλ’ οἱ διοργανισμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι τακτικοί, εἶναι τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ ὁ κύριος Δεληγεώργης ἤθελε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ 1868 δὲν εἶναι τοῦ 1867, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προτέραν ἡμῶν κατάστασιν. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε διατί ἐσυστήσαμεν τὰ 4 τάγματα; Τὰ ἐψηφίσαμεν ὡς ἔκτατον δαπάνην· ἀνοίξατε τὰ πρακτικὰ νὰ ἰδῆτε καὶ τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐσχημάτισε τὰ τάγματα αὐτά, καὶ θέλετε ἰδῆ, ὅτι τὰ τάγματα αὐτὰ ἐσχηματίσθησαν πρῶτον, διὰ τὸν λόγον ὅτι ηὐξήθησαν τὰ ὅρια τοῦ κράτους, καὶ δεύτερον διὰ τὴν λῃστείαν· ἡ δύναμις ἡ ὁποία ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει δὲν εἶναι πολεμική· αὐτὴ ἦτον εἰς τὰ 1867, αὐτὴ εἶναι καὶ εἰς τὰ 1868· δὲν εἶναι πολεμική, διότι εἶναι ἡ ἀναγκαία δύναμις διὰ τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Ἄλλως σᾶς παρατηρῶ ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ 1867, συγκρινομένους μὲ τοὺς τοῦ 1868, ὅτι ἔχετε καθὼς φαίνεται ἐσφαλμένας πληροφορίας. Εὐτυχῶς ἔχω τὴν χρῆσιν τοῦ 1867, καὶ εὑρίσκω τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποιήθησαν καὶ εἶναι 7 ἑκατομμύρια 770 χιλιάδες· ἐὰν τοῦτο δὲν ᾖναι ἀληθὲς, ἐγὼ δὲν πταίω, διότι ἐγὼ τὰ ἐξάγω ἐκ τῶν ἐπισήμων ἀρχείων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ᾖναι ἀληθές. Ἑπτὰ ἑκατομμύρια καὶ 700 χιλιάδες ἀνεβιβάσθησαν καὶ ἐφέτος, μάλιστα, ἀλλὰ ἠξεύρετε διατί; Διότι ἐφέτος ἐσχηματίσθη ὁ λόχος.... καὶ ἐφέτος συνεπληρώθησαν τὰ τάγματα τὰ εὐζωνικά· νομίζετε ὅμως ὅτι ἦτον εὔκολον νὰ τὰ διαλύσῃ; Ἐγὼ νομίζω ὄχι. Κύριοι, αἱ μόνιμοι δυνάμεις ὅλων τῶν κρατῶν ἐν εἰρήνῃ δὲν εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν καιρῷ πολέμου· ἀλλ’ οἱ στρατοὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης αὐξάνονται ἢ ἐλαττοῦνται κατ’ ἔτος ἀπὸ τὰς πολιτείας, ἕνεκα πολιτικῶν λόγων· διότι διὰ νὰ ἐπιχειρήσῃ αὔξησιν ἢ ἐλάττωσιν τῶν δυνάμεών του ἓν κράτος, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα λόγον. Ἐὰν μία πολιτεία ἔχῃ νὰ ἐφαρμόσῃ ἓν μέγα σχέδιον· ἐννοεῖται ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις καὶ τὰ ἔξοδα θὰ αὐξήσωσιν ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἔχει· ἀλλὰ νομίζετε ὅτι τὸν στρατὸν ἐκεῖνον τὸν διατηρεῖ ἐν καιρῷ εἰρήνης; Ὄχι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο· ἐν καιρῷ εἰρήνης κρατεῖ μόνον τὰ στελέχη τῶν ταγμάτων, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ πάλιν νὰ καλέσῃ εἰς τὰ ὅπλα τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Δεληγεώργης, ὅτι ὁ στρατός, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, χρησιμεύει μόνον διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους, ἀλλὰ ἐγὼ λέγω, ὅτι χρησιμεύει καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, διότι ὅταν, κύριοι, πρόκηται περὶ πολέμου τῆς Ἑλλάδος, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν οὔτε διοργανισμούς, οὔτε ἄλλο τι, ἀλλὰ τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος ὡς ἔθνους, καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα δίδει ὁ τόπος· καὶ δὲν εἶχον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τακτικὸν στρατὸν, διότι ὅπου ὁ τακτικὸς στρατὸς παρουσιάσθη, κατεστράφη· ἔχων λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν ὁ τόπος ὅ,τι πρέπει νὰ ἔχῃ, παρουσίασεν στρατιωτικοὺς καὶ πολιτικοὺς ἄνδρας.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς στρατιωτικὸς ὑμεῖς γνωρίζετε πολὺ καλλίτερα ἀπὸ ἐμὲ, ὅτι, ὅταν ἐγείρετε ἕνα πόλεμον, δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ τὸν περιορίσητε εἰς ἀμυντικόν· ἡ στρατιωτικὴ τέχνη τὸ ἀποκρούει αὐτό.

§165Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀμυντικὸς ἦτον ὁ στρατὸς εἰς τὸ Δερβενάκι, ἀλλ’ ὅταν ἤρχησεν ὁ πόλεμος, ἔπειτα ἔγεινεν ἐπιθετικός· πιστεύετε ὅτι ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸν πόλεμον, θὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς 10000 τὰς ὁποίας ἔχομεν;

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ θέλομεν νὰ μᾶς εἴπητε.

§167Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ νομίζητε, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἠξεύρῃ τις, ἂν καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλία ἠμπορῇ νὰ ἔχῃ βεβαιότητα περὶ ταῦτα, διότι ἐγὼ σοῦ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ Γαλλία νὰ λάβῃ ἕνα ἐπιθετικὸν πόλεμον ἄρα δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κάμῃ καὶ ἕνα ἀμυντικόν; καὶ τὸ πιστεύετε σπουδαίως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ὅταν θὰ κάμωμεν ἕνα ἐπιθετικὸν πόλεμον, θὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον; Πρέπει νὰ γνωρίζητε, κύριοι, ὅτι ἔχοντες 14 τάγματα τῆς γραμμῆς, καὶ ἀπὸ διοργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχετε, τί σᾶς πταίω ἐγώ; Σᾶς εἶπον ὅτι ἐν Γαλλίᾳ, καθὼς καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἄλλος εἶναι ὁ στρατὸς ἐν εἰρήνῃ καὶ ἄλλος ἐν πολέμῳ· ἀλλὰ ὁ ἐν εἰρήνῃ χρησιμεύει ὡς βάσις, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμῃ τὸν πόλεμον. Ὥστε αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Δηληγεώργη κατὰ τοῦτο εἶναι λίαν λανθασμέναι, καὶ δὲν θαυμάζω διὰ τοῦτο, κύριοι, διότι καὶ ὁ πόλεμος εἶναι μία τέχνη, καὶ πρέπει αὐτὴν τὴν τέχνην τις καλῶς νὰ τὴν μελετήσῃ, καὶ ὄχι μόνον αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ ἄλλας τέχνας πρέπει νὰ γνωρίζῃ, πότε δύναται νὰ πράξῃ ἓν πρᾶγμα, καὶ πῶς εἶναι εἰς τὸν ἕνα τόπον τοῦτο καὶ πῶς εἰς τὸν ἄλλον καὶ καθ’ ἑξῆς· ἀλλὰ ταῦτα πάντα δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας, καὶ οὐδὲ ἔχω σκοπὸν νὰ κάμω ἓν μάθημα τακτικῆς ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. Ὁ στρατὸς λοιπὸν, κύριοι, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι ἕνας στρατὸς, ὁ ὁποῖος θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις διὰ τε τὴν ἄμυναν καὶ ἐπίθεσιν, ἂν θέλετε. Πάλιν σᾶς λέγω ὅτι, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον, πρέπει νὰ ἀναδιοργανώσωμεν τὸν στρατὸν, νὰ τὸν στηρίξωμεν εἰς βάσεις πλέον ἀληθεῖς καὶ πλέον ἐκτεταμένας. Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κύριος Δηληγεώργης· ἔχομεν μόνον τὸν στρατὸν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, λέγω δὲ καὶ ἐγὼ ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος. Καὶ μὴ λησμονήσῃ τις ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ὅταν κάμῃ πόλεμον, ἡ στρατιωτική της δύναμις δὲν θὰ ᾖναι 40– 50000, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἐν καιρῷ πολέμου δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 20000 στρατὸν εἰς τὰ ὅπλα.

§168Σ. ΜΗΛΙΟΣ. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Περισσότερον.

§169Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν, κύριοι, καθὼς παρατηρεῖτε, ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὅ,τι πρέπει νὰ ἔχῃ, καὶ ὅ,τι δύναται νὰ συντηρήσῃ τὸ ἔχει· αὐτὸ ὅμως τὸ ὁποῖον ἔχομεν πρέπει νὰ τὸ βελτιώσωμεν Αὐτὸ τὸ πρόγραμμα νὰ θέσωμεν. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι εἰς κατάστασιν, ἂν θέλετε, νὰ μεταβάλω τὸν στρατὸν εἰς 10000, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι μία μεταβολὴ καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ἀλλὰ κατόπιν καὶ ἓν ἄλλο εἶπεν ὁ κύριος Δηληγεώργης· πῶς εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ στρατοῦ ἐλογίσθησαν ἐφέτος καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ; πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη ὁπλισμοῦ, διότι αἱ 30,000 τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ ὑπουργὸς, τοῦ Μηνιὲ, καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν ἄριστα καὶ ὁ στρατὸς ὡπλίσθη ἐξ αὐτῶν, ἕκαστος ἐξ ἡμῶν γνωρίζει, ὅτι τὰ ἐπίλοιπα διετέθησαν, καὶ διὰ τὰ 4 τάγματα ἠναγκάσθη ὁ ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ὅπλα. Δὲν πρέπει ὁ στρατιώτης νὰ ἔχῃ ἓν τουφέκι εἰς τὰς χεῖράς του καὶ ὄχι ἓν καλάμι; Λοιπὸν ἦτον ἀνάγκη νὰ ὁπλισθῇ ὁ στρατὸς, καὶ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἐπεβάλλετο ἀπὸ τὴν μεταβολὴν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὸν ὁπλισμὸν ὅλος ὁ κόσμος. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ὁπλισμοῦ ἐπιβάλλεται, διότι ὅλα τὰ ἔθνη ὁπλίζονται μὲ τὰ νέα ὅπλα, καὶ ὅταν ἐδώκαμεν τὸ 1,000,000, τὸ ἐδώκαμεν διὰ νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς προόδου· ὁ δὲ κύριος Βότσαρης σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν τὸ ἔκαμε, διότι αἱ τροποποιήσεις τοῦ ὁπλισμοῦ δὲν εἶχον καταρτισθῆ, ὥστε νὰ βαδίσῃ καὶ αὐτὸς εἰς μίαν. Ἀλλὰ ἐὰν, κύριοι, ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ὁπλισμοῦ εἰς ἕνα στρατὸν ᾖναι ἀναγκαία, πταίει ἡ κυβέρνησις ἥτις ὑποκύπτει εἰς τὴν ἐπιβολὴν αὐτήν; Βεβαίως ὄχι· ἰδοὺ πῶς ὡπλίζετο ὁ στρατός· κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐτίθεντο 100, 150 χιλιάδες δραχμαὶ διὰ τὴν συντήρησιν καὶ ἀνανέωσιν τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ ἠγοράζοντο ὀλίγα ὅπλα καὶ μερικὰ ἄλλα.

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸν τοιοῦτον ὁπλισμὸν ἤθελέ τις τὸν δώσει εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ὅστις νὰ δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα· ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτος διοργανισμὸς καὶ καταρτισμὸς τοῦ στρατοῦ, εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ αὐτὸς ὁ ὁπλισμός; διὰ τὴν δημόσιον ἀσφάλειαν; ὄχι· διότι αὐτὸ τὸ ὅπλον ἔχει τὴν ἀρετὴν τῆς ταχύτητος, ἥτις δὲν προσθέτει τίποτε εἰς αὐτήν. Βεβαιωθῆτε λοιπὸν, ὅτι καθεὶς, ὡς ὑπουργὸς, ἤθελε διοργανώσει τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ καταστήσει αὐτὸν ἀξιόμαχον, καὶ εἰς τοιοῦτον στρατὸν ἤθελε κάμει αὐτὴν τὴν θυσίαν.

§171Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ διοργανισθῇ ὁ στρατός· ἀλλὰ εἴτε ὀργανισθῇ εἴτε ὄχι, δὲν πρέπει νὰ ὁπλισθῶμεν; Ἐπειδὴ δὲν ἔχετε διὰ μίαν στιγμὴν καὶ τὰ δύο, δὲν πρέπει νὰ ἔχετε οὐδέν; Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ, πρέπει πρῶτον νὰ γείνῃ τὸ ἓν, καὶ ὅταν ἔχωμεν τὸν ὁπλισμὸν, δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν καὶ τὸν ὀργανισμόν· εἶναι μία εὐκολία μεγαλειτέρα, εἶναι ἡ βάσις αὐτὴ καὶ ἀπὸ αὐτὴν πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν.

§172ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἓν φέρει τὰ μέσα διὰ τὸ ἄλλο.

§173Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ συστήματα αὐτὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐνταῦθα. Ἀκούσατε τὶ θὰ εἰπῇ ἔφεδρος εἰς τὴν Ἑλλάδα· ὅστις ὑπηρέτησε 3 ἔτη θὰ ὑπηρετήσῃ καὶ ἄλλα τρία· αὐτοὶ λοιπὸν μεταβαίνουν εἰς τὰς πατρίδας των καὶ ἐκεῖ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἔλθουν εἰς γάμον· ἀφίνουν λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ μένουν ἐκεῖ 5, 6 χρόνους, νὰ κάμουν παιδιὰ, ν’ ἀναλάβουν βάρη, καὶ ἔπειτα σοῦ λέγουν, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἔφεδροι· κοπιάσατε νὰ τοὺς πάρετε. Διὰ νὰ προσκαλέσητε, κύριοι, τοὺς ἐφέδρους αὐτοὺς, πρέπει νὰ συντηρήσητε πρὸς καταδίωξιν αὐτῶν 20.000 ἄνδρας, διότι μόλις πληροφορηθοῦν, θὰ φύγουν ὅλοι. Πρέπει νὰ λέγωμεν πράγματα, διότι μὲ λόγους ἠμποροῦμεν νὰ κατασκευάσωμεν ὅ,τι θέλομεν. Αὐτὸ εἶναι ἐφεδρεία, διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲ εἶναι πρᾶγμα ἀνεφάρμοστον, καὶ μὴ πιστεύσετε τίποτε εἰς αὐτὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα σᾶς λέγουν. Τὸ σύστημα, κύριοι, τῶν ἐφέδρων ἀκούσατέ το· εἶναι ἰδέα τοῦ κ. Βότσαρη. Ἀλλ’ ὁ κ. Βότσαρης εἶπε, φέρετε ἕνα στρατιώτην εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, κρατήσατέ τον τρεῖς μῆνας καὶ ἀφήσατέ τον· αὐτὸ εἶναι σύστημα προσωρινόν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ θητεία ἠλαττώθη, ἀλλ’ οὐδεὶς ποσῶς δύναται, ἐὰν δὲν ὑπηρετήσῃ ἓν ἔτος εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, νὰ χρησιμεύσῃ ὡς στρατιώτης. Τὸ δέχεσθε, κύριοι, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§174ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ δεχόμεθα.

§175Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρω, ὅτι προθύμως τὸ δέχεσθε μὲ τὰ λόγια, ἀλλ’ ἐὰν σᾶς ἔθετον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ ἓν ὅπλον εἰς τὰς χεῖρας, ἠθέλατε φύγει ὅλοι.

§176ΤΙΝΕΣ. Ὤ! ὤ!

§177Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὴν λοιπὸν, κύριοι, τὴν ἐφεδρείαν πρέπει νὰ ὑποκύψητε. Κύριοι, τελειόνων τὸν λόγον σᾶς παρατηρῶ, ὅτι οὐδένα δύναμαι νὰ κατηγορήσω διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῶν πραγμάτων· αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι συνεχὴς ἀπὸ τὰ 1843 μέχρι σήμερον. Ἑπομένως σήμερον, ἐπειδὴ τὰ ζητήματα ταῦτα ἔρχονται, ποτὲ δὲν ἐτόλμησα νὰ λαλήσω περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, δηλ. δὲν ἐλάλησα καθὼς ἔπρεπεν ἐκτεταμένως· ἐνομίσαμεν καθῆκόν μας· καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Κορωναῖο, καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι νὰ σᾶς φέρωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅσα πράγματα εἶναι ἀναγκαῖα νὰ σᾶς φωτίσουν, καὶ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἓν πρᾶγμα, ἐὰν δὲν φέρῃ καρποὺς σήμερον, θὰ φέρῃ ἀργότερα, καὶ κατ’ ὀλίγον συζητούμενον φωτίζεται, καὶ ἡ κοινωνία καὶ ὅλοι ἔρχονται εἰς μίαν κατάστασιν καλλιτέραν. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸ ἐπάνω δὲν συγχωρῶ, τοὐλάχιστον ἐγὼ, νὰ μὴ εἴπω καὶ νὰ μὴ ἀναιρέσω ὅ,τι εἶπόν τινες, διότι οὔτε πολιτικὴν μεταβάλλομεν οἱ ὑποστηρίζοντες καὶ πέρυσι τὴν πολιτικὴν αὐτὴν, διότι καὶ ἐφέτος τὴν ἰδίαν ἔχομεν, καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὰ πρακτικὰ, διότι θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ δύναμις αὕτη ἦτο ἔκτακτος διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους. Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. προλαλήσας, διότι δὲν ἐπιθυμῶ εἰς τοὺς λόγους μου ἐπάνω νὰ οἰκοδομήσῃ τις ὅ,τι δὲν εἶναι ἀληθές.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Κεφάλαιον 1. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. Ἄρθρον 1. Μισθὸς ἀξιωματικῶν 101,380, Ἄρθρον 2. Μισθὸς ὑπαξιωματικῶν 9,127»; Ἡ ἐπιτροπὴ ἑνόνει τὰ 2 ταῦτα ἄρθρα καὶ λέγει τὰ ἑξῆς «..........»

§179ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω, κύριοι, μίαν μειονοψηφίαν. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἶπον ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ μισθοδοσία τοῦ ἐπιατροῦ, διότι ὄχι μόνον δὲ τὸν ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία, ἀλλ’ ἤθελε γεννήσει σκάνδαλα καὶ τὰ ἐγέννησε. Τρεῖς ἐπιατροὺς προεβίβασε καὶ τοὺς τρεῖς κατ’ ἐκλογὴν καὶ ὄχι ἀρχαιότητα, καὶ διὰ τοῦτο ἤμην ἐναντίος εἰς τοῦτο, ὡς οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐνθυμοῦνται. Συλλογισθῆτε, κύριοι, εἰς ἓν σῶμα τοῦ στρατοῦ τὶ σκάνδαλα γεννᾷ, ὅταν γίνεται μία τοιαύτη ἀδικία χάριν περιποιήσεως προσώπων. Ἀνέφερε προτήτερα ὁ κύριος Πετιμεζᾶς τὸν ἀγῶνα, ὅτι πότε ἤρχισεν ἡ Ἑλλὰς νὰ χάνῃ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἶχε προτήτερα; ὅταν ἤρχισαν νὰ γίνωνται καὶ προβιβασμοὶ μὲ ἀρχαιότητα, ἐν ὅσῳ ὑπῆρχεν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ἕνας στρατηγός, ἦτο ἰσχυρὰ ἡ Ἑλλάς· ὅταν ὅμως ἤρχισε νὰ γίνωνται 50 στρατηγοί, τότε ἔπεσεν ἡ Ἑλλάς. Κύριοι, πόσον στρατὸν ἔχομεν; πόσους ἰατροὺς ἔχει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; τόσους ἰατροὺς καὶ οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους ἔχει, ὅσους δὲν εἶχεν ὁ μέγας στρατὸς τοῦ Ναπολέοντος. Εἰς τὴν Σπάρτην, ἥτις εἶναι πρωτεύουσα νομοῦ, ἔχετε ἕνα λόχον· ἐξ αὐτῶν μένουν εἰς τὴν πρωτεύουσαν 40 στρατιῶται. Ἐρωτῶ τὸν κύριον συνάδελφόν μου καὶ ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι καὶ ἰατρός, ἐὰν ἦσάν ποτε περισσότεροι ἀπὸ 4 ἀσθενεῖς.

§180ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ ὀκτὼ καὶ δέκα.

§181ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν τούτοις πῶς οἰκονομοῦντο; Μέχρι τοῦ 1854 ἐπλήροναν ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους ἰατροὺς 30 δραχμὰς ἢ τεσσαράκοντα τὸ πολὺ ἐπιμίσθιον. Τί ἔχει τώρα; 180 δραχ. Ἀλλὰ τὶ σημαίνει τοῦτο; ἄλλο κακόν· ὁ ἰατρὸς ὁ ἐντόπιος ἔχει τὰ συμφέροντά του· 30–40 δραχμαὶ ἦσαν ἀρκεταὶ δι’ αὐτὸν καὶ δὲν ἐνήργει ἄλλην κατάχρησιν, ἐνῷ ὁ τακτικὸς στρατιωτικὸς ἰατρὸς ἕνεκα τῆς μεταβατικότητός του δὲν ἔχει πελατείαν, ἑπομένως ἀποζημιοῦται διὰ τῆς καταχρήσεως τῶν φαρμάκων, καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς τριμηνιαίους πίνακας. Βλέπετε τὴν κατάστασιν τῶν τότε ἰδιωτικῶν ἰατρῶν καὶ τῶν νῦν ἀξιωματικῶν ὄντων ποίας ζημίας φέρουν εἰς τὸ δημόσιον. Μετὰ ταῦτα εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον ὁ κύριος Βότσαρης ἔκαμε 15 ἰατρούς. Ὁ κύριος συνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ εἶπεν· ἔχομεν 30 λοχαγοὺς τοῦ πυροβολικοῦ εἰς ὀλίγον καιρὸν θὰ μετρήσωμεν στρατηγοὺς τόσους, καὶ τότε θὰ ἐντρέπωμαι καὶ ἐγὼ νὰ λέγωμαι στρατηγός! Ἐπειδὴ δὲ βλέπω, ὅτι, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνταγματάρχης, δὲν ἠμπορέσατε νὰ καταλάβητε πῶς καταστρέφουν οἱ προβιβασμοὶ τὸν στρατὸν, νὰ τὸ εἴπω ἐγὼ, διότι οὐδέποτε ἔγειναν προβιβασμοὶ λόγῳ ἀνάγκης καὶ τῶν δικαιωμάτων. Ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Διατὶ αὐτοὺς τοὺς τρεῖς ἰατροὺς τοὺς ἐπροβίβασε καὶ ἀφῆκεν ἄλλους καὶ ἐκίνησαν καὶ ἀγωγάς; Τὶ εἶχον αὐτοὶ καὶ τὶ οἱ ἄλλοι; Ἠξεύρετε ὅμως τὶ τρέχει; Ὅλοι φωνάζομεν διὰ τοὺς προβιβασμοὺς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τοσούτῳ ὅλοι ὅσοι ἐλάλησαν περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν τῶν προβιβασμῶν οὐδεὶς ὅμως καὶ ἔδωκε σαφεῖς πληροφορίας περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως ἐκ τούτων τοῦ στρατοῦ· οὐδεὶς εἶπε· δὲν σκέπτονται αὐτὸ! οἱ ἄνθρωποι, ὅτι θὰ τελειώσωμεν μίαν ἡμέραν, θὰ χάσωσι καὶ ὅ,τι ἔχουν, καθὼς ἐπῆραν τὴν στρατηγίαν εἰς τὰ 1826 οἱ μικροκαπεταναῖοι. Ἐν τούτοις ἦλθε μία ἐπιτροπὴ τὸ 1834–1836 καὶ τοὺς ἐβαθμολόγησε μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Ἐδῶ ἔχομεν τὴν ἰδικήν μας ἱστορίαν, οὔτε πηγαίνω εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν, σᾶς ὁμιλῶ ἐδῶ μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἐν ὅσῳ ἡ Λακεδαίμων εἶχε ἕνα στρατηγὸν τὸν ἀοίδιμον Γιατράκον, ἐστρατολόγει 1500· ὅταν ἔγειναν δέκα στρατηγοὶ, τότε ὅλοι ὁμοῦ μόλις ἠδυνήθησαν νὰ στρατολογήσουν 400. Ἀλλὰ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1834 τὸν μὲν Γιατράκον τὸν ἐβαθμολόγησε συνταγματάρχην, τὸν δὲ Καψαμπέλην ὑπολοχαγὸν (θόρυβος).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§183ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ ὁποίου ἤκουσα αὐτὴν τὴν προμάντευσιν, ὅτι στρατηγὸς δὲν θὰ ἔχῃ ψωμὶ νὰ φάγῃ (θόρυβος). Κύριοι, φωνάζουν διὰ τὰ ὅπλα. Ἐγὼ ἤμην ἐναντίος τῶν ὅπλων, ἀλλὰ τώρα εἶμαι ὑπὲρ τῶν ὅπλων· φθάνει νὰ τὰ βάλωμεν εἰς τὸ χέρι, καὶ τοῦτο κέρδος εἶναι, ἄλλως θὰ ἐξοδεύσωμεν τὰ χρήματα ἐπὶ ματαίῳ μὲ τὰς βαθμολογίας.

§184ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις.

§185ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ, νὰ μᾶς εἴπητε, διατί ἐπροβιβάσατε κατ’ ἐκλογὴν τοὺς ἐπιατρούς, καὶ τί χρησιμεύουν οὗτοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν; (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Εἶναι τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτό.

§186ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§187ΔΑΓΡΕΣ. Ἐῤῥέθησαν πολλὰ, κύριοι, κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν· ὅταν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα τότε, ὑπεσχέθη ἡ κυβέρνησις, ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ τὰς ἀναγκαίας οἰκονομίας, ἔφερε μάλιστα καὶ πρότασιν, ἥτις ἀπεσύρθη. Πιστεύω, ὅτι ἡ ἔκφρασις αὕτη τοῦ ὑπουργείου ἐκλόνισε πολλοὺς βουλευτὰς καὶ ἐψηφοφόρησαν ἐναντίον τῆς προτάσεως ἐκείνης, καὶ τῳόντι μέχρι τοῦδε οἱ ἴδιοι ὑπουργοὶ παρεδέχθησαν πολλὰς ἐλαττώσεις καὶ οἰκονομίας. Ἐγὼ, τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐπειδὴ εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω καὶ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, λέγω νὰ σκεφθῇ ὁ ἴδιος καὶ νὰ προτείνῃ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας νομίζει, ὅτι δέχεται, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον σήμερον δὲν εἶναι πλέον προϋπολογισμὸς, ἀλλ’ ἀπολογισμὸς, καὶ δὲν ἔχομεν παρὰ ἑνὸς μηνὸς οἰκονομίας νὰ κάμωμεν. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἐπειδὴ ἀνήκω εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ προτείνῃ ὁ ἴδιος ὑπουργὸς καὶ νὰ κατονομάσῃ ποῦ νομίζει καὶ ποῦ δέχεται νὰ γείνουν οἰκονομίαι.

§188ΣΠΥΡΟΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Δυστυχῶς ἤθελον ἀπαντήσει εἰς τὸν τελευταῖον λαλήσαντα μὲ τὴν ἰδίαν ἐλευθερίαν μὲ τὴν ὁποίαν ἐλάλησε καὶ νὰ ἀνταποκριθῶ προσηκόντως εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν αἰσθημάτων του. Ἔρχεται ὁ ἄλλος Κ. βουλευτὴς, ὅστις μὲ ἠρώτησε περὶ τῶν ἰατρῶν, εἰπὼν ὅτι ἐπροβιβάσθησαν κατ’ ἐκλογὴν ἅπαντες. Δὲν εἶναι ἀληθές· εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διατηρεῖται σειρὰ καὶ ὑπῆρξε σειρὰ τῆς ἀρχαιότητος προλαβόντως· ὁ πρῶτος ἐπροβιβάσθη κατ’ ἐκλογὴν, ὁ δεύτερος κατ’ ἀρχαιότητα, ὁ τρίτος κατ’ ἐκλογήν.

§189ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι ὁ Ἀντωνιάδης ἀρχαιότερος τοῦ Ξύδη, τοῦ Ῥηγώνη, τοῦ Μπερέτα; Τί νομίζετε, ὅτι κοιμώμεθα ἡμεῖς, ἢ μᾶς χλευάζητε; (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τότε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ δὲν ἔχω καταλόγους ἐδῶ, μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ ἀπαντήσω αὔριον (θόρυβος).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§191ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἦλθε νὰ ἐξυβρίσῃ τὸν ἀγῶνα.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος;

§193ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἔκαμε τὰ μεγαλεῖτερα ἀδικήματα ὁ ὑπουργὸς τοῦ πολέμου (θόρυβος). (Ὑπουργὸς πολέμου). Εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 ἀνήκω καὶ ἐγώ· λοιπὸν θὰ εἰπῇ, ὅτι ἐξυβρίζω τὸν ἑαυτόν μου, ἀλλὰ δὲν τὸ ἠξεύρω τοῦτο ἐγώ. — Πρῶτον, κύριοι, ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀπολογισμὸς, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος. Τὸ ἀποτέλεσμα ἰδοὺ τί ἀποβαίνει· ἐκ τῶν σημειώσεών μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ ἐκπέσωμεν 354,000 δραχμὰς δίχως νὰ βλάψωμεν πουθενά.

§194ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὰ ἀκούσωμεν. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἰδοὺ· «Κεφάλ. 1ον ἄρθρον 1ον. Μισθὸς ἀξιωματικῶν» ἐκπίπτω 3,000 δραχ. «Κεφ. 2ον» ἐκπίπτω 2,000. Πυροβολικὸν 2,000, στρατιωτῶν 4000. Ἱππαρχία ἀξιωματ. 4500, στρατιωτῶν 6,000. Κεφ. 5ον Πεζικὸν 40,000· ὑπαξιωματ. 10,000, στρατιωτῶν 20,000, ἐν ὅλῳ 70,000. — Ἡμίταγμα σκαπανέων 4,000. Κλάδοι ὑπηρεσίας 10,000. Στρατιωτικὴ σχολὴ 6,000. Σχολεῖα στρατοῦ 5,000. Χωροφυλακὴ 60,000. Ὑπεράριθμοι ἀξιωματικοὶ 6,000. Ἀπόμαχοι 12,000. Διαθέσιμοι 6,000. Τροφαὶ 60,000. Ἱποφορβὴ 80,000. Ἱππωνεία 4,000. Ἔξοδα γραφείου 7,000 καὶ Στρατιωτικὴ δικαιοσύνη 2,000. Τὸ ὅλον 354,000.»

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τὰ συναρμολογήσωμεν.

§196ΤΙΝΕΣ. Κατ’ ἄρθρον.

§197ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κεφ. ἀ. ἄρθρον 1 Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν, ἄρθρ. 1. Μισθὸς ἀξιωματικῶν 101,388

ἄρθρον 2, μισθοὶ ὑπαξιωματικῶν ················ 9,127»

τρεῖς χιλιάδες καταβιβάζονται.

§198ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν τὰ ἐνόνομεν ὅλα αὐτά;

§199ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ κατ’ ἄρθρον.

§200ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ παραδεχθῶμεν τὸν προϋπολογισμὸν ὅλον μὲ τὰς ἐκπτώσεις τοῦ ὑπουργοῦ.

§201ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι· (διάλογοι καὶ θόρυβος).

§202ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅλον ἐν συνόλῳ τὸν προϋπολογισμόν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐν συνόλῳ, σύμφωνοι μὲ τὰς σημειώσεις τοῦ ὑπουργοῦ.

§204ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι· ποιὸς τὸ εἶπε ἐν συνόλῳ! (ἐπικρατοῦν διάλογοι καὶ θόρυβος).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, νὰ συνεννοούμεθα κατ’ ἄρθρον;

§206ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ Β. κεφάλαιον, προσέξετε. (Ἐνταῦθα ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἑπόμενα κεφάλαια Εʹ. καὶ Γʹ. κατ’ ἄρθρον, ἔχοντα οὕτω. «Κεφ. Βʹ. Σῶμα μηχανικοῦ, ἄρθρ. 1. Μισθὸς ἀξιωμ. 99,411

Ἄρθρον 2. Μισθὸς ὑπαξιωματικῶν ················ 25,060

Κεφ. Γʹ. Πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον. Ἄρθρον 1.

Μισθὸς ἀξιωματικῶν ···························· 123,000.

Ἄρθρον 2. Μισθὸς ὑπαξιωματικῶν ················ 67,861

Ἄρθρον 3. Μισθὸς Στρατιωτῶν ··················· 103,302»

§208ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Κεφ. Δʹ..... (θόρυβος).

§209ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν καθόλου τί γίνεται.

§210ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικοὶ εἰς τὸν τοῦ 1869· διατί βιάζεσθε; ἔχομεν τόσας παρατηρήσεις.

§211ΣΠΥΡΟΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Αὗται εἶναι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ εἶπον· θέλετε νὰ προσθέσετε καὶ τὴν παρατήρησιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν 4 ἀξιωματικῶν; Κάμετέ το καὶ αὐτό.

§212ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεξεργάσθη αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἶδεν, ὅτι περιλαμβάνονται βαθμολογίαι καθ’ ὑπέρβασιν τῶν νόμων καὶ τῶν Βασ. Διαταγμάτων. Σημειόνει λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἔκπτωσις· καὶ λόγῳ ἐπιεικείας νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ ἡ πίστωσις δι’ ὅλον τὸ ἔτος, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπλήρωσε πρὶν τὰς θέσεις αὐτὰς, δὲν ἐμιμήθη τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν ὁ ὁποῖος καί τοι προσθεὶς θέσεις τινὰς ἀναγκαίας ἠκούσατε, ὅτι σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπλήρωσεν οὐδεμίαν τῶν θέσεων τούτων, ἐπερίμενε ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔπραξε τοῦτο· ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ διαφόρους βαθμολογίας καὶ τοσοῦτον κατεπείγουσαν ἐθεώρησε τὴν ἀνάγκην, ὥστε προέβη χωρὶς ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν, τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἁρμοδίων εἰσηγητῶν, δὲν ἐπείσθη περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης, ἐστοχάσθη, ὅτι δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ γείνουν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπε νὰ ἐκπεσθοῦν τόσοι ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὸν δεῖνα κλάδον καὶ τόσοι ἀπὸ τὸν δεῖνα. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμε τὸ ἔξοδον αὐτὸ, τοὐλάχιστον ἂς ἐκπεσθοῦν διὰ 4 μῆνας, διότι τόσοι ὑπελείποντο τότε. Τώρα, ἂν ἡ Βουλὴ τὰς θεωρῇ αὐτὰς τὰς θέσεις μὴ ἀναγκαίας, πρέπει νὰ τὰς ἀποκόψῃ διὰ νὰ μὴ σημειωθοῦν καὶ εἰς τὸ 1869. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πίστωσιν, ἂς ἐκπεσθῇ δι’ αὐτοὺς τοὺς μῆνας τοὺς δύω. Ἂς ἔλθωμεν λοιπὸν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον.

§213ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα (θόρυβος).

§214ΣΠ. ΜΗΛΙΟΣ. Ἐγὼ αὐτὰς τὰς ἐθεώρησα ἀναγκαίας· τώρα ἡ Βουλὴ, ἂν δὲν θέλῃ νὰ τὰς παραδεχθῇ, ἂς κατεβάσῃ τῶν δύω μηνῶν τὴν μισθοδοσίαν.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε θὰ καταργηθοῦν αἱ θέσεις· αἱ βαθμολογίαι πίπτουν.

§216ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προσδιορίζει τὴν διαθεσιμότητα δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς.

§217ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐπιζήμιον διὰ τὸ δημόσιον, διότι θὰ τεθοῦν τόσοι ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν (θόρυβος).

§218ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ πληροφορηθῆτε μερικὰ πράγματα, διότι πιστεύω, ὅτι ὅλοι θὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐσημειώθησαν μερικαὶ θέσεις, ἀλλ’ εὕρομεν ὅτι ποῦ μὲν ἐπληρώθησαν, ποῦ δὲ ὄχι· φέρ’ εἰπεῖν εἰς τὰ τάγματα τῆς γραμμῆς· ἦσαν 14 τάγματα, τὰ ἥμισυ ἐδιοικοῦντο ἀπὸ ταγματάρχας, τὰ δὲ ἄλλα ἀπὸ συνταγματάρχας· τὸ μέτρον αὐτὸ ἐλήφθη ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν διὰ νὰ κρατῶσι τὴν πειθαρχίαν περισσότερον διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ βαθμοῦ. Τοῦτο ἐγένετο πέρυσι. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισε καλὸν νὰ μείνουν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν· εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διῃρέθημεν, καὶ ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ἀφοῦ οἱ 7 ἔγειναν συνταγματάρχαι, δὲν ἠμποροῦν οἱ ἄλλοι νὰ ᾖναι κατώτεροι, ἀφοῦ ἔχουν νὰ ἐκτελέσουν τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις. Ἐδῶ εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα τώρα.

§219ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐγὼ δὲν εὑρέθην σύμφωνος ἐντελῶς, διὰ τὰ τάγματα τῆς γραμμῆς μόνον.

§220ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ῥίψῃ 30 ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν· διότι σᾶς ἐρωτῶ τοῦτο μόνον· θὰ τὸ κάμετε λόγῳ οἰκονομίας ἢ ὡς ποινήν; ἂν τὸ πρῶτον, ἀπατᾶσθε· οἰκονομία δὲν θὰ γείνῃ· ἂν τὸ κάμετε λόγῳ ποινῆς, νομίζω πῶς δὲν ὑπάρχει ἡ ἀφορμή.

§221ΔΟΣΙΟΣ. Διατί δὲν γίνεται οἰκονομία;

§222ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι ἐθέσατε ἕνα ἀξιωματικὸν εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως ἐκ τῆς θέσεως· θὰ ἔχῃ λοιπὸν μίαν μισθοδοσίαν καὶ ἀρκετὰ σπουδαίαν· εἶναι συνταγματάρχης, εἰς ἀντικατάστασιν θὰ φέρετε τὸν ταγματάρχην, καὶ ἂν δὲν τὸν ἔχετε θὰ προβιβάσητε, καὶ εἰς τὴν ὑποδιοίκησιν θὰ φέρετε ἕνα λοχαγόν. Ὥστε δὲν εἶναι οἰκονομία, εἶναι αὔξησις. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξηγηθῶμεν τί τρέχει διὰ νὰ μὴ πλανηθῆτε. Κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς, τὸν ὁποῖον ἠρώτησα τώρα, μὲ εἶπεν ὅτι εἷς λοχαγὸς πλεονάζει καὶ τρεῖς ὑπολοχαγοί· τώρα δὲν γνωρίζω ἐφέρθησαν εἰς τὴν δύναμιν ἢ προσκολλημένοι εἶναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἂν προσεκολλήθησαν, αὐτοὶ ἀνήκουν ἀλλοῦ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ὑποβάλλει ἓν σχέδιον ν’ αὐξήσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου δι’ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι καιρὸς νὰ συζητηθῇ ἐφέτος.

§223Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τί λέγει ὁ ὑπουργός;

§224Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον ἐγώ.

§225Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δέχεται τὴν οἰκονομίαν τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τοὺς δύω μῆνας; (θόρυβος).

§226ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Κύριοι, ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀπόῤῥοια τῶν ὀργανικῶν διαταγμάτων καὶ τῶν νόμων, σᾶς εἶπα καὶ προτήτερα· μεθαύριον θὰ ἔλθῃ ὁ ἀπολογισμὸς ὅπου δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις· τώρα ματαιοπονοῦμεν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ λαβύρινθος τῆς Κρήτης. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον τὸ τέταρτον κεφάλαιον ἔχον ὡς ἑξῆς· «Κεφάλ. 4. Ἱππαρχία ἀκροβολιστῶν.

§227ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐξηγηθῆτε, κύριε πρόεδρε, τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς, τὰς παραδέχεται ἡ Βουλή;

§228ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ κατ’ ἄρθρον τὰ κεφάλαια Εʹ καὶ Ϛʹ ἔχοντα ὡς ἑξῆς· Πεζικόν.

(θόρυβος).

§229ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐντροπή, κ. Πρόεδρε. Προϋπολογισμὸς εἶναι αὐτὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; (μέγας θόρυβος).

§230ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) «Κεφάλ. 7. Κλάδοι ὑπηρεσίας. Ἄρθρον 1. Μισθὸς ἀξιωματικῶν δρ. 350,000. Ἄρθρον 2. Μισθὸς ὑπαξιωματικῶν δρ. 65,000».

§231ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι! Σᾶς παρακαλῶ πολὺ ἐγρήγορα πηγαίνετε.

§232ΤΙΝΕΣ. Τί βιάζεσθε;

§233ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τὸ ἀναγινώσκω ἐκ νέου......

§234ΔΑΓΡΕΣ. Ἰδοὺ πῶς πρέπει νὰ γίνηται, ν’ ἀναγινώσκωμεν τὸ κεφάλαιον καὶ κατόπιν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τότε νὰ ἐρωτᾶται ὁ ὑπουργὸς ποίαν δέχεται καὶ κατόπιν ἡ Βουλή.

§235ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§236ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὴν σημείωσιν τοῦ ὑπουργοῦ θὰ γείνῃ ὁ προϋπολογισμός. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Κεφάλ. 7. Ἄρθρον 1 καὶ 2. Νὰ ἀφαιρεθῶσιν οἱ μισθοὶ 4 μηνῶν.

Νὰ προστεθῇ δὲ εἰς τὰ οἰκεῖα κεφάλαια ὁ μισθὸς διαθεσιμότητος, ἀργίας καὶ ὑπεραρίθμων ἀνθυπασπιστῶν τῶν καταργουμένων θέσεων.

§237ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, περὶ ἀρχηγείων ὁ λόγος· ἡ ἐπιτροπὴ ἐγνωμοδότησε νὰ καταργηθῶσι τὰ δύω ἀρχηγεῖα· ὑπάρχει ὅμως καὶ μειονοψηφία ζητοῦσα τὴν κατάργησιν καὶ τοῦ τρίτου. Αὐτὰ ἔχουν τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ 1836, ἀλλὰ κατόπιν κατηργήθησαν. Ἓν ἀρχηγεῖον παρουσιάσθη εἰς τὰ 1856, διότι διώρισε καὶ ἡ Τουρκία, καὶ ἦτον ὁ στρατηγὸς Κλίμακας· ἔτσι δὲν εἶναι στρατηγέ;

§238ΚΛΙΜΑΚΑΣ. Μάλιστα.

§239ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ὅπου τὸ λέγει, εἶναι παρών. Κύριοι! Ἐπειδὴ τὰ ἀρχηγεῖα πέρυσι τὰ ἐσύστησεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους σκοπούς, ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγὸς, τί ὑπηρεσίαν προσέφεραν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν πατρίδα; Οὐδεμίαν· τοῦτο τὸ ἐγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ κατήργησε καὶ δὲν μένει παρὰ ἓν ἀρχηγεῖον τῆς Ἀνατ. Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς δὲν ἐκπληροῦται· διότι διωρίσθη νὰ ᾖναι ἀρχηγὸς διὰ τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν..... (θόρυβος).

§240ΤΙΝΕΣ. Ἡσυχία, κ. Πρόεδρε! πρὸ πάντων εἰς τὸ προεδρεῖον γίνεται ὁ θόρυβος.

§241ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι! ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ θέλει ὁμολογήσει ὅτι εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τὸ ἀρχηγεῖον βλάπτει. Κατὰ τὰ 1856, ὅτε ἡ λῃστεία ἦτον εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν, ὁ μακαρίτης ὁ Ὄθων εἶχε μίαν μεγάλην ἰδέαν περὶ Τζίνου, καὶ ἐπέβαλεν εἴς τε τὸν πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἦτο ὁ κύριος Βούλγαρης, καὶ εἰς ἐκεῖνον τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα διορίσωσιν ἀρχηγὸν τῆς καταδιώξεως τὸν Τζῖνον. Ὁ τότε πρωθυπουργὸς, ἅμα ἀνέλαβε τὴν ὑπηρεσίαν, ἐσκέφθη δραστηρίως νὰ καταστρέψῃ τὴν λῃστείαν, διὰ τοῦτο καὶ ἐδέχθη τὴν σύστασιν τοῦ Ὄθωνος....

§242ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Μὰ, κύριε Δημητρακάκη......

§243ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ κάθησαι ν’ ἀκούῃς· αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμός σου, ὄχι νὰ διακόπτῃς τὸν ἄλλον.

§244ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ὡμίλει καλά. (μέγας θόρυβος).

§245ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι! Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ οἱ Διοικηταὶ τῶν μεταβατικῶν καὶ οἱ Ἔπαρχοι ἀνεφέρθησαν κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἀρχηγοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπῆγε καὶ ἐκάθησεν εἰς τὰς Θήβας καὶ ἔφερε προσκόμματα μᾶλλον εἰς τὴν καταδίωξιν, καὶ μίαν ἡμέραν θὰ τὸν συνελάμβανον, ἂν ἡ μήτηρ ἑνὸς λῃστοῦ δὲν προελάμβανε νὰ τὸν εἰδοποιήσῃ. Παυθέντος ἐκείνου, διὰ μιᾶς ἤρχισεν ἡ ἐπιτυχία τῆς καταδιώξεως, καὶ ποτὲ δὲν ἐπῆλθε τόση ἀσφάλεια ὅπως εἰς τὰ 1857. Τὸ ἀρχηγεῖον, κύριοι, δὲν ἀσφαλίζει, διότι διὰ νὰ καταδιωχθῇ ἡ λῃστεία χρειάζονται δύω πράγματα· πρῶτον νὰ συντρέξῃ ὁ λαὸς καὶ δεύτερον ἡ γνῶσις τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅπου διαιτῶνται οἱ λῃσταί· ὁ ἀποσπασματάρχης λοιπὸν, ὅστις γνωρίζει τὴν ἐπαρχίαν, εἶναι ἀρκετὸς, παρὰ ὁ ἀρχηγὸς, ὅστις δὲν γνωρίζει ποῖα μέτρα νὰ διατάξῃ. Κύριοι! Τί γίνεται· διὰ τὴν ἀρχηγίαν γεννῶνται μύρια παράπονα καθ’ ἑκάστην καὶ ἡ λῃστεία δὲν καταδιώκεται ὡς πρέπει· γεννᾶται καὶ ἡ δυσκολία τῆς συμπνοίας καὶ ἡ ἀπὸ κοινοῦ σύμπραξις τῶν ὑπαλλήλων, ὥστε τὰ ἀρχηγεῖα ἔβλαψαν καὶ δὲν ὠφέλησαν, διότι πάντοτε ἐπάνω κάτω οἱ ἀρχηγοὶ ἔλαβον συμπαθείας πότε ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς πότε ὑπὲρ τοῦ ἄλλου προσώπου ἢ κόμματος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ διατήρησις τοῦ τρίτου ἀρχηγείου εἶναι περιττή· καὶ αὐτὸ προτείνω, καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ μάλιστα.

§246ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν ἔχετε αὐτὴν τὴν ἰδέαν, θὰ ᾖναι ἄλλοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔφερον τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κωφεύσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφεραν πολλοὶ εἰς τὸ μέσον· δὲν ἐλησμόνησα, ὅσα ἐῤῥέθησαν ἐδῶ. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ προτείνητε ὡς ἐκ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς τὴν κατάργησιν, νὰ συστήσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταχειρισθῇ ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ κατάλληλα καὶ θὰ φέρουν εἰς περισσοτέραν ἐπιτυχίαν. Ὅταν τοῦτο γείνῃ, ἂς ᾖναι βεβαία ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν θὰ τὸ ῥίψωμεν αὐτὸ εἰς τοὺς δρόμους. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι αὕτη ἡ ἐξήγησις πρέπει νὰ σᾶς εὐχαριστήσῃ.

§247ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ συστηθῇ λοιπὸν ἡ αἴτησίς μου, ἀφοῦ μάλιστα ἔδωκε τοιαύτας ἐξηγήσεις ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§248ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ ἔχω κάτι τι, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ προσθέσω τώρα, ἀφοῦ τόσον ἐπὶ τροχάδην ἐσυζητεῖτο ὁ προϋπολογισμός.....

§249ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπέρασε πλέον.

§250ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὡραῖα!!

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται καὶ τὸ 7.

§252ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§253ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 8. Στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις.

Φέρει ἐλάττωσιν ὁ ὑπουργὸς 11,000.

§254ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ γνώμην.

§255ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τὴν αὐτὴν ἐλάττωσιν φέρει.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§257ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 9. Ἄρθρον μόνον.

§258ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§259ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Κεφάλαιον 10. Ἄρθρον μόνον.

§260ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§261ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ᾖναι ἐδῶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν (θόρυβος). Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ 10 κεφαλαίου, ἄρθρου μόνου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου δι’ ἔξοδα μετακομίσεων δραχ. 2,500 προστεθεῖσαι καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ»

§262ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 11. Ἄρθρον μόνον.

§263ΤΙΝΕΣ. Τί βιάζεσθε τόσον; (μέγας θόρυβος).

§264ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἔκαμεν ὥστε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ σῶμα τῶν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν (θόρυβος).

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀλίγη ἡσυχία, κύριοι.

§266ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἔπρεπε λοιπὸν, προβαίνοντος τοῦ χρόνου, νὰ λείψουν· τοῦτο εἶναι ὄχι μόνον τοῦ στρατιωτικοῦ κανονισμοῦ καὶ περιμένομεν νὰ ἴδωμεν πότε θὰ τελειώσουν αὐτοὶ οἱ ὑπεράριθμοι, ἀλλὰ βλέπω ὅτι προστίθενται καὶ νέοι· τοῦτο εἶναι καὶ ἄτοπον, τὸ νὰ προβιβάζωνται μάλιστα ἀξιωματικοὶ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ στρατιωτικοῦ κανονισμοῦ). Ὁ Διοικητὴς τοῦ τάγματος τοὺς προβιβάζει, ὄχι τὸ ὑπουργεῖον, ἐδῶ λοιπὸν ’σταίνω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται τοιοῦτοι προβιβασμοί, διότι ἀντιβαίνουσι καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν καὶ εἰς τὴν τάξιν τοῦ στρατοῦ.

§267ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἶναι κατ’ ἐλάττωσιν 6,000 (θόρυβος).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§269ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 12. Διαθέσιμοι καὶ ἀργοί. ἄρθρ.

Καταβιβάζει ὁ ὑπουργὸς τὸ ἄρθρον τῶν διαθεσίμων κατὰ 6,000.

§270ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§271ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 13. Ἄρθρον μόνον. Κεκλεισμέναι χρήσεις.» Δὲν ἔχει τίποτε· (ἐξακολουθεῖ ν’ ἀναγινώσκῃ) «κεφάλαιον 14. Ὑλικόν. Ἄρθρον. 1. Τροφαί. 107500». Ἔχει ὁ ὑπουργὸς ἐλάττωσιν 60,000. (ἐξακολουθεῖ ν’ ἀναγινώσκῃ) ἄρθρον 2 ἱπποφορβή.................... 280,000» Ἔχει ὁ ὑπουργὸς ἐλάττωσιν 80,000. (ἐξακολουθεῖ ν’ ἀναγινώσκῃ)

§272ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§273ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 15. Ἄρθρον μόνον. Στερεαὶ χορηγήσεις 76,700.

§274ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, κατ’ ἄρθρον τὰ ἑξῆς κεφάλαια.

Κεφάλ. 17. Μετακομίσεις καὶ ὁδοιπορίαι.

Κεφάλ. 18. Ἄρθρον μόνον. Νοσηλεία 140000.

§275ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§276ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον 19. Ἄρθρον μόνον Ἱππωνεία 6,000». Ἔχει ἐλάττωσιν ὁ ὑπουργὸς κατὰ 4,000.

§277ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§278ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλ. 20. Ἄρθρον μόνον. Ἔξοδα γραφείου σωμάτων καὶ καταστημάτων 57,600» Ἔχει ὁ ὑπουργὸς ἐλάττωσιν κατὰ 7,000.

§279ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§280ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλ. 21, ἄρθρον μόνον. Στρατιωτικὴ δικαιοσύνη 22,000.» Ἔχει ὁ ὑπουργὸς ἐλάττωσιν 2,000.

§281ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§282ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κεφάλ. 22, ἄρθρον μόνον. Ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἐν ἀορίστῳ ἀδείᾳ 81,900.» Δὲν ἔχει ὁ ὑπουργὸς ἐλάττωσιν.

§283ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 8 παρὰ 5 Μ. Μ.