1868.10.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78

Τῆς 18 Ὀκτωβρίου 1868.

(Παρασκευή).

(Ὥρα 3 παρὰ 20′.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι μόνον ὡς πρὸς τὰ νομοσχέδια, τὸ περὶ τελωνείων κτλ. τὰ ὁποῖα δὲν εἴπαμεν ν’ ἀναγνωσθῶσι σήμερον.

§4ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατέ τα ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά των.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι δὲν ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶπε δι’ αὔριον καὶ κανεὶς δὲν ἔφερεν ἀντίῤῥησιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ ὀφείλει νὰ τὰ φέρῃ αὐτά.

§8ΤΙΝΕΣ. Ἀπεφασίσθη μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν ν’ ἀναγνωσθῶσιν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια.

§9Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ἀπεφασίσθη χθὲς ν’ ἀναγνωσθῶσι.

§10ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κ. πρόεδρε.

§11ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπεφασίσθη ν’ ἀναγνωσθῇ σήμερον.

§12ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔτσι σεῖς συνειθίζετε ν’ ἀπασχολῆτε τὴν Βουλὴν μὲ αὐτά.

§13ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεφασίσθη χθὲς ν’ ἀναγνωσθῶσι σήμερον.

§14ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν ἂν πρέπῃ ν’ ἀναγνωσθῶσι σήμερον.

§15ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀποφασισμένον.

§16ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, δὲν ἀπεφασίσθη αὐτό. (θόρυβος).

§17ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ περὶ τελωνείων νομοσχέδιον, καὶ ἐνῷ ἀναγινώσκει, γίνεται θόρυβος καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐκ μέρους τινῶν βουλευτῶν νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ).

§18ΤΙΝΕΣ. Ἀπεφασίσθη.

§19ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§20ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν.

§21ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πρῶτον ἐκεῖνο (δεικνύει τὸ περὶ ὑπαγωγῆς τῆς Ὀλυμπίας εἰς τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν Ἠλείας νομοσχέδιον)· (θόρυβος).

§22Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι τῳόντι πολὺ λυπηρὸν, τρεῖς ἡμέρας ἤδη ἀφοῦ πρόκειται ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, γίνεται μία ταραχώδης πάλη μεταξὺ ἡμῶν, ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀναγνωσθῶσι δύο, τρεῖς προτάσεις βουλευτῶν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Βλέπομεν, ὅτι ἡ πρώτη καὶ δευτέρα ἀνάγνωσις δύναται νὰ διέρχηται οὕτω πως τυπικῶς, ἀλλ’ ἡ τρίτη νὰ γίνῃ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Φωνάζοντες νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσιν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια καταστρέφομεν τὰ συμφέροντα ἡμῶν αὐτῶν καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν βουλευτῶν. Ἅμα ἔρχονται νομοσχέδια ὑπουργῶν, τὰ συζητοῦμεν ἀμέσως, ἅμα ἔρχονται προτάσεις βουλευτῶν, αὐταὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὴν δουλειάν των. Δι’ αὐτὸ ἔγειναν ὅλα, δι’ αὐτὴν τὴν πρωτοβουλίαν ἴσα ἴσα ἔγειναν ὅσα ἔγειναν, καὶ δὲν πρέπει ἓν δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ πολλὰ ἱερὸν νὰ τὸ καταστρέφωμεν· λοιπὸν ἄφετε ν’ ἀναγνωσθοῦν αὐταὶ αἱ προτάσεις διὰ πρώτην καὶ δευτέραν φορὰν, καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τὴν κάμνομεν μετὰ τὸν προϋπολογισμόν· διατί ἡ πάλη αὕτη; παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς πρωτοβουλίας, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς εἶπον, νὰ γίνῃ ἡ ἀνάγνωσις· πρὸς τί λοιπὸν ὁ θόρυβος;

§23ΔΑΓΡΕΣ. Πάλιν λέγω, ὅτι τοὺς θορύβους τοὺς προκαλοῦν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι.

§24ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσεῖς τοὺς κάμνετε.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Χαίρω, διότι πρώτην φορὰν σὲ βλέπω νὰ αἰσθάνεσαι (θόρυβος). Λοιπὸν ἀπήντησα εἰς τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες εἶχον καθῆκον νὰ προτείνωσι τὴν προτίμησιν τινῶν νομοσχεδίων, τὰ ἄφησαν· καὶ ἐνῷ αὐτοὶ δὲν εἶπον τίποτε, ἦλθεν ὁ κ. Σῖμος, ὅστις ἔφερε νὰ συζητήσωμεν ἓν νομοσχέδιον περὶ τελωνείων κλπ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ, κύριοι, εἴδατε, ὅτι ἀπεφάσισεν ἐπὶ διαφόρων ἄλλων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἦσαν σπουδαιότατα, καὶ ὅτι ἀνέβαλε σπουδαιοτάτας ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καὶ ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ ἴδια εἶπεν, ὅτι δέχομαι μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ συζητηθῶσι καὶ νὰ δοθῶσιν ἀναγκαῖαι διασαφήσεις, μολαταῦτα διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς νόμιμον κατάστασιν, εἴπομεν ὅτι ἀφίνομεν ὅλας μας τὰς ἐργασίας καὶ προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ πρέπει ὁ κ. Σῖμος, ὅστις ἔχει καθῆκον νὰ νομιμοποιήσῃ τὰς πράξεις του, αἱ ὁποῖαι ἦσαν παράνομοι κατὰ τὰ 3|10, νὰ μὴ φέρῃ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια περὶ τελωνείων κτλ. Αὐτὰ, κύριοι, εἰς τὰς περιπτώσεις τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα....

§26ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ....

§27ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν λέγω καὶ ἐπιμένω καὶ ἐγὼ ν’ ἀφήσωμεν πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§28ΣΙΜΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τοῦτο, εἶναι οἰκονομικὸν νομοσχέδιον, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι συμφέρον ν’ ἀναβληθῇ (θόρυβος). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, πρόκειται περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῆς, δὲν λέγω καὶ περὶ τῆς πρωτοβουλίας. Χθὲς ἐγένετο συζήτησις καὶ ῥητῶς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῶσιν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια σήμερον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ ἐὰν δέχηται ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῶσι σήμερον· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§30ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον μοναδικόν. «Προβιβάζεται τὸ τελωνεῖον Στυλίδος....» Ἐνῷ ἀναγινώσκει ὁ γραμματεὺς τὸ νομοσχέδιον περὶ τελωνείων, ἐγείρεται μέγας θόρυβος καὶ λογομαχία μεταξὺ τῶν βουλευτῶν Ζαρειφοπούλου καὶ Δοσίου, Πετραλιᾶ καὶ Κατσανδρῆ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον....

§32ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΔΟΣΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε (θόρυβος καὶ λογομαχία μεταξὺ Πετραλιᾶ καὶ Δοσίου).

§33ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς (θόρυβος). Κύριοι, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, οὔτε σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον, κ. πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέψητε νὰ γίνουν ὁποῖα ἔγειναν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο (θόρυβος).

§34ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἐσὺ τὰ κάμνεις.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀνακαλέσητε, κ. Δαγρὲ, αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε.

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ν’ ἀποδοκιμασθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§37ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§38ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιμένω, ἔχω τὸν λόγον, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ τὸν ἀφαιρέσητε (θόρυβος).

§39ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, φέρετε εἰς τὴν τάξιν αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον, καὶ ὁ πρόεδρος....

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅστις ἀναβαίνει τὸ βῆμα ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ προέδρου, εἶναι ἀποδοκιμαστέος.

§42ΔΑΓΡΕΣ....

§43ΖΕΡΒΑΣ. Τί φωνάζεις; ἔχεις τρεῖς ὥρας τὸν λόγον· τὸν λόγον κ. πρόεδρε.

§44ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κύριε Δαγρὲ, ἔχεις τὸν λόγον· (θόρυβος). Περὶ ὑποτελωνείων (ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον).

§45ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ· νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπόῤῥιψιν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§47ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· (θόρυβος).

§48ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ γραμματεὺς Ἀναστασόπουλος νὰ καταβῇ ἀπὸ τὸ βῆμα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ γραμματεῖς νὰ μὴν ὁμιλοῦν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα νὰ ὁμιλῇ· ὅποιος θέλει πηγαίνει εἰς τὸ βῆμα· ἡ μεγαλειτέρα σύγχυσις γίνεται ἀπὸ τὸ προεδρεῖον.

§50ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πετραλιᾶ, τί θέλεις ἐκεῖ ἐπάνω εἰς τὸ προεδρεῖον;

§51ΣΙΜΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη χθὲς, κ. πρόεδρε....(θόρυβος).

§52ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν Ἠλείας, τῆς Ὀλυμπίας).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (θόρυβος). Δύω λέξεις· διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον χθὲς τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ πρωτοδικείων, θεωρῶ ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἀποῤῥιπτέον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ κατ’ ἀρχήν· παρακαλῶ συνάμα τὸν κ. πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, οὐχὶ ἂν παραδέχεται τὴν πρότασιν, ἀλλ’ ἐὰν παραδέχηται ἢ ὄχι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§55ΖΑΡΕΙΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας ἔχει 30,000 κατοίκους καὶ αὐτοὶ ἀναγκάζονται νὰ μεταβαίνουν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου, ἥτις ἀπέχει 30 ὥρας, ἐνῷ τὸ δικαστήριον τῆς Ἠλείας δὲν ἀπέχει περισσότερον τῆς ἡμισείας ὥρας. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῆς Ὀλυμπίας ἔκαμον πράξεις καὶ τὰς διεύθυνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ζητοῦν τὴν ἕνωσιν τῆς δικαστικῆς περιφερείας τῆς Ὀλυμπίας μετὰ τῆς τοῦ δικαστηρίου τῆς Ἠλείας. Εἶναι φιλανθρωπικωτάτη πρᾶξις νὰ μὴ βασανίζωνται οἱ ἄνθρωποι νὰ πηγαίνουν εἰς τὰς Καλάμας 30 ὥρας μακρὰν, ἀλλὰ νὰ πηγαίνουν εἰς τὴν Ἠλείαν, ἥτις δὲν ἀπέχει περισσότερον τῆς ἡμισείας ὥρας. Ἀπανθρωποτέρα πρᾶξις δὲν εἶναι παρὰ νὰ θέλῃ τις νὰ βασανίζῃ ἕνα λαὸν ὁλόκληρον καὶ νὰ τὸν ἀναγκάζῃ νὰ πηγαίνῃ τόσον μακράν.

§56ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ νὰ προστεθῇ ἡ Ὀλυμπία εἰς τὴν Ἠλείαν, εἶμαι σύμφωνος νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἕως ὅτου ἡ Βουλὴ σκεφθῇ ὁριστικώτερα δι’ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος. Ἄλλως, κύριοι, ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ παραδεχθῇ νὰ προστεθῇ ἡ Ὀλυμπία εἰς τὴν Ἠλείαν, τότε θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ ἀκούσῃ τὸ μέγα ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον προσγίγνεται εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν.

§57ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο ζήτημα εἶναι αὐτὸ.

§58ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ὄχι, εἶναι τὸ αὐτό. Ἡ πρώην Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, κύριοι, διὰ νὰ περιποιηθῇ πρόσωπα, τὸ πρωτοδικεῖον, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ εἶχε προαποφασίσει νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Βόνιτσαν, ἀντὶ νὰ τὸ συστήσῃ ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε καὶ ἦτο δίκαιον νὰ τὸ συστήσῃ, τὸ ἐσύστησεν εἰς τὴν Λευκάδα· δηλ. ἀντὶ ἡ Λευκὰς, κύριοι, νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, δυστυχῶς ἔγεινεν ὅλως τὸ ἐναντίον μὲ ζημίαν ἠθικὴν καὶ ἐθνικήν· ἡ Ἑλλὰς προσηρτήθη εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μήπως ἡ Ἑπτάνησος δὲν εἶναι Ἑλλάς; εἰπέτε, ἡ Ἀκαρνανία προσετέθη εἰς τὴν Λευκάδα.

§60ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀκαρνανίας, κύριοι, σύγκειται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας τῆς Βονίτσης, Ξηρομέρου καὶ Βάλτου. Ἡ ἐπαρχία αὕτη ὑπήγετο ὁλόκληρος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ πρωτοδικείου Μεσολογγίου. Ἀπὸ τὴν Ἀκαρνανίαν διὰ νὰ ὑπάγῃ τις εἰς τὸ Μετολόγγιον ἤθελε τρεῖς ἡμέρας μὲ ὅλην τὴν ἀνάπαυσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ τὸ δικαστήριον αὐτὸ καὶ ἔγεινε μεγάλη συζήτησις, τὸ περισσότερον μέρος τῆς Βουλῆς ἀπεφάνθη, ὅτι τὸ δικαστήριον ἔπρεπε νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Βόνιτσαν, ἥτις εἶναι τὸ κέντρον τριῶν ἐπαρχιῶν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, καθὼς σᾶς προεῖπον, διὰ νὰ περιποιηθῶσι πρόσωπα, κατεκερμάτισαν καὶ διεμοίρασαν τὴν Ἀκαρνανίαν εἰς τεμάχια, καὶ τὸν μὲν Βάλτον τὸν ἄφησαν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ δικαστηρίου Μεσολογγίου, ἐνῷ θέλει τρεῖς ἡμέρας νὰ ὑπάγῃ ἀπὸ τὸν Βάλτον τις ἐκεῖ, τὸ ἥμισυ δὲ τῆς ἐπαρχίας Ξηρομέρου τὸ ἄφησαν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ δικαστηρίου Μεσολογγίου, τὸ δὲ ἄλλο ἥμισυ τὸ ὑπήγαγον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ δικαστηρίου Λευκάδος, ὡς καὶ τὸν δῆμον τῶν Ἀνακτορίων, τοῦ ὁποίου τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἔκαμε πρᾶξιν, καὶ ὁ πολυμαθὴς τοῦ δήμου αὐτοῦ δήμαρχος διεμαρτυρήθη κατὰ τῆς συστάσεως τοῦ πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα, καὶ βλέπετε ἕνας τραγέλαφος νὰ γίνεται καὶ οἱ κάτοικοι συγχύζονται ὡς ἐκ τούτου καὶ κἄποτε ὁ ἐναγόμενος πηγαίνει εἰς τὸ ἓν δικαστήριον καὶ ὁ ἐνάγων εἰς τὸ ἄλλο, καὶ ἄλλοτε γίνεται τὸ ἐναντίον. Ἕνεκα τούτου λοιπὸν προσγίνεται μία σπουδαία ζημία καὶ βλάβη εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν. Τώρα λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν πρότασιν τοῦ προαγορεύσαντος, φέρω αὐτὴν τὴν τροποποίησιν, νὰ ἀποφασισθῇ, τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν Λευκάδα, νὰ μετατεθῇ εἰς τὴν Βόνιτσαν, εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅπου ἀχνίζει εἰσέτι τὸ χυθὲν Ἑλληνικὸν αἷμα.

§61ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§62ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ ἴσα ἴσα ζητῶ καὶ ἐγώ. Νὰ συστήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ νὰ γείνῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἡ μετάθεσις, καὶ ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν μετάθεσιν.

§63ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἠμποροῦσε νὰ συνάψῃ τὴν Ἠλείαν μὲ τὴν Ὀλυμπίαν χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ. Ἀναγινώσκει τὸν περυσινὸν περὶ συστάσεως πρωτοδικείων νόμον.

§64ΣΙΜΟΣ. Δὲν νομίζω πῶς ἔχει πολὺ δίκαιον ὁ προαγορεύσας· νὰ ἔρχεται μία πρότασις ν’ ἀποῤῥίψῃ μίαν ἄλλην, εἶναι πολὺ κακὸν αὐτό. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον δὲν εἶναι αὐτὸ ὅπου ἀπεφασίσαμεν χθές. Ἐδὼ δὲν πρόκειται παρὰ τὰ δικαστήρια νὰ μένουν ὅπως εἶναι καὶ μία ἐπαρχία, ἡ ὁποία ἔχει ἀποδεδειγμένον συμφέρον, νὰ πηγαίνῃ μᾶλλον εἰς αὐτὸ τὸ δικαστήριον παρὰ εἰς τὸ ἄλλο, ν’ ἀπολαύῃ δικαιοσύνην. Αὐτὸ ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ διὰ διατάγματος. Σᾶς λέγω καὶ ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει· καὶ ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Κυβερνήτου αὐτοὶ οἱ λόγοι ἐθεωρήθησαν τόσον ἰσχυροὶ, ὥστε ἐσυστήθη ἓν δικαστήριον διότι εἶναι ὁ ποταμὸς, ὁ ὁποῖος ἀπέχει ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἀγουλινίτσης ἀπέχουν ὥρας ἀπὸ τὰς Καλάμας. Ἂς πέσῃ, κύριοι, ἡ πρότασις αὐτὴ, ἀλλ’ ὄχι νὰ λέγωμεν, διότι δὲν ἔγειναν τὰ ἄλλα πρέπει νὰ πέσῃ καὶ αὐτή.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔφερεν αὐτὴν τὴν πρότασιν;

§66ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. .... (Θόρυβος).

§67ΤΙΝΕΣ. Δυνατὰ, δὲν ἀκούομεν.

§68ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἁρμοδιότης τῆς Ὀλυμπίας εἰς τὴν περιφέρειαν........

§69ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§70ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ προσέγγισις τῆς Ὀλυμπίας εἰς τὸν Πύργον εἶναι ὡμολογημένη παρὰ πάντων. Αἱ ἀναφοραὶ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀπόδειξιν πῶς ἐπροκαλέσθη αὐτὸς ὁ νόμος, εἶναι ἀρκετὴ ἀπόδειξις τῆς εὐχῆς αὐτῶν τῶν κατοίκων. Μίαν παρατήρησιν κάμνω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Κ. Κρεστενίτην ἰσχυρισθέντα, ὅτι ἔπρεπε καθ’ ἓν διάταγμα τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἤδη νὰ διορίσῃ τὴν περιφέρειαν χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον· ἂν ἐξετάσῃ ἀκριβῶς τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, θὰ βεβαιωθῇ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τοῦτο· ἀφοῦ ἅπαξ διωρίσθη προσθήκη δικαστηρίου, πρέπει νὰ ὁρισθῇ καὶ ἡ περιφέρεια· δύναται νομικῶς ἄνευ νόμου, διοικητικῶς τὸ ὑπουργεῖον ἢ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ τὴν περιφέρειαν; Ἂς ἐξετάσῃ καλὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων καὶ θέλει βεβαιωθῇ ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ χωρὶς νὰ ἐκδοθῇ νόμος. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν κάμνω εἰς τὸν προαγορεύσαντα· καὶ μάλιστα διὰ νὰ βεβαιωθῶ καὶ ἐγὼ συνεκάλεσα ἐπιτροπὴν τῶν νομομαθῶν καὶ ὑπεστήριξαν τὴν ἰδέαν μου, ὅτι ἄνευ νόμου δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ἀπωτέρω πρότασις εἶναι ἡ τοῦ Κ. Σωτηροπούλου.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔκαμα καμμίαν πρότασιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκάματε προφορικήν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.......

§74ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§75ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶ· ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν πρότασιν· ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐπολέμησα ἐγώ. Δὲν ἔχετε νὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, κ. πρόεδρε, παρὰ νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχήν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§77ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ διὰ 3ην φοράν. Ἀναγινώσκεται ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Δικαίωμα εἰς σύνταξιν ἔχουσι καὶ οἱ μετὰ εἴκοσι ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς Βασιλείας ἐν Ἑλλάδι ἀπολυόμενοι, καί τοι μὴ συμπληρώσαντες τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ σύνταξις συνίσταται εἰς τὰ 20|50 τοῦ μέσου ὅρου· μετὰ 20 δ’ ἐτῶν ὑπηρεσίαν δι’ ἕκαστον ἔτος αὐξάνει ἡ σύνταξις καθ’ ἓν πεντηκοστόν. Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἀποβιωσάντων, 15ῆ δὲ ὑπηρεσίαν ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς βασιλείας συμπληρωσάντων δημοσίων ὑπαλλήλων, δικαιοῦνται εἰς σύνταξιν ἀνάλογον πρὸς τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας τῶν συζύγων ἢ πατέρων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΧΝΒʹ. νόμου.»

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει σχετικὴ πρότασις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἀνεξάρτητος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσι.

§81ΠΟΛΛΟΙ (Ἐγειρόμενοι). Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται πρότασις νόμου τοῦ κ. Τριγκέτα κλπ. διὰ ά. φορὰν περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 3 Αὐγούστου 1861 νόμου ΣΝΒʹ. περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ γίνεται δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται ἡ τοῦ κ. Δημητρακάκη περὶ προσόντων τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 88 τοῦ Συντάγμ. μνημονευομένων ὑπαλλήλων, διὰ βʹ. φοράν. Ὡσαύτως ἡ τοῦ κ. Σαράβα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§83Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βακαλόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον προηγουμένως........

§85ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε, κύριοι, προχθὲς ἐζήτησα νὰ καταθέσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλ. καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διάφορα ἔγγραφα, δὲν εἶχον σκοπὸν οὔτε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐλέγξω, οὔτε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι ἄπειροι ἑκατοντάδες χρημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ πολλῶν σκληραγωγιῶν ἀπεκτήθησαν, δαπανῶνται χωρὶς νὰ πιάνουν τόπον. Δι’ αὐτὸ ἤθελα νὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα καὶ ἑπομένως νὰ πληροφορηθῆτε καλὰ ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ ἐπὶ ματαίῳ δαπανῶνται καὶ ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερεν ἔγγραφά τινα, ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἐκπληροῦσι τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθησαν, ἐπειδὴ ἐδῶ βλέπετε δαπάνας μεγάλας καὶ ἑπομένως συγκεφαλαιωμένας χωρὶς κανένα σκοπὸν ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐκπληροῦσι τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήθησαν. Ἀκούσατε τὸ 100 ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ δημοσ. λογιστικοῦ, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν καὶ ὁποῖα πρέπει νὰ ᾖναι τὰ καταβαλλόμενα (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἐπρόφθασεν, εἰς διάστημα 10 ἡμερῶν ἠμποροῦσε νὰ τοὺς φέρῃ.

§86Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Παιδείας κτλ.). Τὸ Προεδρεῖον μοῦ ἀνεκοίνωσε τὸ ἔγγραφον τὴν Δευτέραν.

§87ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς καταθέσῃ τὰ διατάγματα, διότι ἐξ αὐτῶν θέλω νὰ ἰδῆτε ποῦ δαπανῶνται αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ πόσον ματαίως δαπανῶνται. Λοιπὸν ἠκούσατε τὶ διατάττει τὸ 100 ἄρθρον τοῦ νόμου. Δὲν θὰ εἰπῇ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠμπορεῖ τὸν τυχόντα νὰ τὸν πάρῃ καὶ τὸν κάμῃ ὑπότροφον, θὰ εἰπῇ τὸ διατί. Ἑπομένως διὰ νὰ γίνῃ τις ὑπότροφος χρειάζεται καὶ δοκιμήν. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παρόντος ὑπουργοῦ, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι δαπανῶσι τὰ χρήματα εἰς τοὺς φίλους καὶ τοὺς συγγενεῖς των καὶ διὰ τοῦτο τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι διὰ πολλῶν κακουχιῶν καὶ μᾶς τὰ ἔδωκαν διὰ νὰ ἐκπαιδεύσωμεν τὸ ἔθνος μας, δὲν χρησιμεύουν εἰμὴ εἰς διαστροφὴν καὶ διαφθορὰν τῶν συνειδήσεων. Ἔχω 27 ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀκολουθῶ πολὺ καλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω ἂν δαπανῶνται αὐτὰ τὰ χρήματα ἐπὶ ματαίῳ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ γραφῶσιν αὐτὰ, διότι ἂν ἀκουσθῶσιν αὐτὰ, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον τοιαύτας προσφοράς. Λοιπὸν οἱ κατάλογοι αὐτοὶ εἶναι ἀτελεῖς. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸν σημερινὸν ὑπουργὸν (θόρυβος). Αὐτὰ λοιπὸν σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι οἱ κατάλογοι εἶναι ἀτελεῖς καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν λέγω, ἂς φέρῃ τὰ διατάγματα διὰ νὰ ἰδῆτε τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἔλαβον καὶ λαμβάνουν αὐτὰς τὰς ὑποτροφίας.

§88Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κτλ.). Κύριοι, καὶ χθὲς σᾶς εἶπον, καὶ σήμερον ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι τὰ κληροδοτήματα αὐτὰ κατὰ τὴν διάταξιν τῶν κληροδοτῶν ἐδίδοντο πρὸς ἐκπαίδευσιν τῆς Ἑλλ. νεολαίας. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι αὐτὰ δὲν ἐκανονίσθησαν διὰ ῥητοῦ νόμου, ὥστε ἡ χρῆσίς των νὰ ᾖναι κανονικὴ καὶ διατεταγμένη ἀπὸ ῥητὸν νόμον τοῦ Κράτους. Τοιαύτην παρέλαβον τὴν κατάστασιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Εὗρον δὲ συγχρόνως καὶ ἕν χρέος ἀρκετὰ ὑπέρογκον, τὸ ὁποῖον πλησιάζει εὐτυχῶς νὰ καλυφθῇ καὶ δὲν ὑπολείπονται παρὰ 10,000 δραχ. ὀφειλῆς διὰ τὸ μέλλον. Κύριοι, δὲν ἔχω κανένα δισταγμὸν, τὸ εἶπον καὶ χθὲς, ὅτι τὸ προεδρεῖον μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἀργὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἂν λάβωμεν νὰ σχηματίσωμεν τοιοῦτον κατάλογον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Δρόσου, Λομβάρδου καὶ ἐμοῦ, λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν χρόνον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν μοὶ ἐπεδόθη τὸ ἔγγραφον μέχρι σήμερον, ἦτον ὄντως ἀδύνατον ν’ ἀναδιφισθῶσι τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργείου. Ὑπάρχει, κύριοι, βιβλίον ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἰδῆτε τὰ ὀνόματα, ὅλα τὰ ποσὰ, καὶ ἴσως θὰ ἰδῆτε καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ διορισμοῦ καὶ ἐξ αὐτῆς ὑποτίθεται ποῖος εἶναι ὁ ὑπουργός.

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὸ 1867 ἔγειναν;

§90Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας κτ.λ.). 3, 4. Μία διαφορὰ εἶναι, ὅτι τὸ χρέος τῶν κληροδοτημάτων πρὸς τὸ δημόσιον ἀνέβαινε πλέον τῶν 200,000 δραχμῶν, σήμερον δὲν μένουν παρὰ 10,000 δραχμαί· πλησιάζει λοιπὸν νὰ καλυφθῇ ὅλον τὸ κεφάλαιον.

§91ΚΕΧΑΓΙΑΣ. .... (θόρυβος).

§92Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἀπὸ τὰ 1866 πιέζομαι καὶ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι πολίτης καὶ ὅλοι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὑπερασπισθῶμεν ἕνα πολίτην πιεζόμενον, τοιουτοτρόπως καὶ τὸν ἑαυτόν μου. Ἀπὸ τῆς 16 Νοεμβρίου 1866 ἐζήτησα ἐντὸς τοῦ νόμου τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τοῦ στρατοῦ· δὲν ἤξιζε τὸν κόπον νὰ φέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἔκτοτε μετεχειρίσθην ὅλα τὰ μέσα καὶ τίποτε δὲν ἔκαμα. Λοιπὸν νομίζω ὅτι πιέζομαι. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν υἱὸν τοῦ Κολοκοτρώνη, ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παραιτηθῶ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ εἴπῃ ποῖοι λόγοι τὸν κάμνουν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν παραίτησίν μου, καὶ παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσῃ τοὺς λόγους καὶ τότε θὰ εἰπῶ τὶ τρέχει.

§93Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ στρατὸς ἔχει ἀνάγκην ἀξιωματικῶν ὡσὰν καὶ ἐσένα.

§94Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκπατρίζομαι σὰν τὸν Χουρμούζην· αὐτὸς ἐκπατρίσθη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε, κύριοι!

§96ΤΙΝΕΣ. Τὶ εἶναι αὐτὰ πάλιν; (θόρυβος).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περὶ ἀγοραστῶν τῶν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων τοῦ κ. Δ. Τριγκέτα πρότασις. Ἀναγινώσκεται διὰ πρώτην φορὰν καὶ γίνεται δεκτὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τώρα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§99ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κεφ. Αʹ. ἄρθρον ά. Προ-

σωπικὸν ὑπουργείου········47,031.

§100ΤΙΝΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει τίποτε;

§101ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ὄχι.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§103ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. Ἀναγινώσκει κατόπιν τὸ ἑπόμενον ἄρθρ. βʹ. καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἔχον οὕτω.

«Ἄρθρον βʹ. ὑλικὸν, ἤτοι γραφικὰ ἔξοδα κτλ.··· 14,000»

§104ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) «Ἄρθρον γʹ. Βασιλικὰ διάση-

μα············································ 40,000»

§105Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρό τινων ἡμερῶν, ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὑπέβαλον (θόρυβος).

§106ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν.

§107Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Μετὰ τοῦ συναδέλφου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν αἴτησιν ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τῶν Βασιλικῶν διασήμων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1867. Ὅταν ἡτοιμάσθη ὁ προϋπολογισμὸς ὅστις εἶναι ὑπ’ ὄψιν σας, δὲν εἶχον ἀκόμη τοὺς διαφόρους λογαριασμοὺς τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος καὶ τὴν τέλεσιν τῶν γάμων· καθ’ ἃς ἐποχὰς ἐγένετο ἡ ἀπονομὴ τῶν παρασήμων· διὰ τοῦτο ἐσημείωσα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν ἐκ δραχμῶν 40,000· ἡ πίστωσις τὴν ὁποίαν ἐζήτησα ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1867 ἀναβαίνει εἰς δραχμὰς 56,040, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον κυρίως ἀναλογεῖ εἰς τὴν πίστωσιν αὐτὴν εἶναι 60,160 καὶ κατὰ λάθος ἐσημειώθη 56,049, διότι ὁ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τοῦ ὑπουργείου ἐσημείωσε τὸ ποσὸν εἰς δραχμὰς καὶ ὄχι εἰς φράγκα, ὅπως οἱ λογαριασμοὶ ἐμφαίνουν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν ἔχει ἀνάγκην τὸ ὑπουργεῖον 40,000, εἰμὴ μόνον τὴν διαφορὰν τῶν 4,000 δραχμῶν, τὴν μεταξὺ τῶν 56 πρὸς 60,000 καὶ μὲ τὸν λογαριασμὸν ἐκείνου ὅστις κατασκευάζει τὰ παράσημα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1868· τὸ ὅλον διὰ τὸ 1868 13,198 καὶ 93 λεπτά. Καὶ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ἀντὶ τῶν 40,000.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά. Ἀναγινώσκεται κατόπιν τὸ δʹ. ἄρθρον καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον δʹ. Ταχυδρομικὰ ἐκτὸς τοῦ Κράτους..... 20,000»

§109ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει), «Ἄρθρον ἐ. Διατήρησις τῆς

ἁμάξης.··········································4,800»

§110ΤΙΝΕΣ. Τὶ λέγει ἡ ἐπιτροπή;

§111ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀφίνει 3600.

§112Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταὶ, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἐκ τῶν σχέσεών του μετὰ τῶν ξένων καὶ ἰδίως τῶν Πρέσβεων εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν ἁμάξης ὁπωσοῦν καθαρωτέρας τῶν συνήθων ἁμαξῶν, καὶ διὰ νὰ εὑρεθῇ τοιαύτη ἅμαξα δὲν ἐστάθη δυνατὸν μὲ ποσὸν κατώτερον τοῦ σημειωθέντος εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ δαπάνης ἀφορώσης τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ, ἐγὼ δὲν ἐπιμένω διόλου καὶ μένει εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· τῆς ἐπιτροπῆς.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀναγινώσκεται κατόπιν τοῦ Κεφ. Βʹ. Τὸ ἀ. καὶ βʹ. ἄρθρον καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἔχοντα ὡς ἑξῆς.

«Κεφ. Βʹ. Ἄρθρον ἀ. Διπλωματ. Ὑπηρεσία κτλ. ···163,573»

«ἄρθρ. βʹ. Γραφικὰ ἔξοδα Πρεσβειῶν············· 33,600»

§116ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «ἄρθρον Γʹ. Ἔξοδα ἀ. δια-

σκευῆς Πρεσβειῶν ······························· 7,000»

§117ΤΙΝΕΣ. Ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ ἀντίῤῥησιν. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Ὅπως ἔχει ὁ προϋπολογισμός. Ἀναγινώσκονται κατόπιν καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα καὶ κεφάλαια καὶ γίνονται δεκτὰ ἔχοντα ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 4. Ἔξοδα ταξειδίου τῶν διπλωματικῶν ὑπαλλήλων

δραχμάς········································· 2,000»

«Κεφ. Γʹ. Προξενικὴ ὑπηρεσία.

Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τῶν Προξενείων ·········· 220,780

Ἄρθρον 2. Γραφικὰ ἔξοδα τῶν Προξενείων ······· 28,310

Ἄρθρον 3. Ἔξοδα δι’ ἐπιθεωρήσεις ············· 3,000

«Κεφ. Δʹ. Ἔξοδα μεταβλητέα ···························

Ἄρθρον 1. Ἔξοδα ἀπρόβλεπτα ··················· 26,224»

«Κεφ. Εʹ. Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. ················

Κεφ. Ϛʹ. Ἐκτέλεσις συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ

Βελγίου ······································ 2,710»

§119ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κεφ. Ζʹ. Ἀπο-

στολαὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ····················· 250,000»

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις; Τώρα ἔχομεν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§121ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ὄχι, κ. Πρόεδρε. (θόρυβος). Ὁ Γραμματεὺς ἄρχεται τῆς ἀναγνώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διακόπτεται ὑπὸ μεγάλου θορύβου ἐκ μέρους τῆς δεξιᾶς πτέρυγος.

§122ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μὰ κ. Πρόεδρε, μᾶς προσβάλλουν καθ’ ἡμέραν (θόρυβος). Ἡσυχάσατε, κύριοι!

§123ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν). Οἱ γραμματεῖς δὲν εἶναι Πρόεδροι, τὶ πράγματα εἶναι αὐτά; (θόρυβος).

§124ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἔχει γνώμην ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία δὲν ἀνεγνώσθη.

§125ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, κ. Πρόεδρε.

§126ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§127ΚΟΥΣΤΑΣ. (Γραμματεὺς ἐγκαταλιμπάνει τὴν θέσιν του καὶ ἀναβαίνει τὸ βῆμα). Κύριοι, δὲν δυσκολευόμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν...... (θόρυβος).

§128ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν). Τὶ λέγεις; (θόρυβος).

§129ΚΟΥΣΤΑΣ. (Γραμματεὺς). Δὲν δυσκολευόμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ (θόρυβος)· ἐπειδὴ προσεβλήθημεν τοσάκις, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἀπεφάνθη ἢ ὄχι (θόρυβος)· ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα, οὕτως ἔγεινε καὶ ἐδῶ.

§130ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ ἐπιτροπή. «Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 7, ἀποστολαὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν» Γενομένης προτάσεως κτλ. Ὅταν ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ὁμιλῇ, θὰ ὁμιλήσω ἐγώ.

§131ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Βλέπετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἴχομεν δίκαιον νὰ λέγωμεν ὅτι ὁ Γραμματεὺς δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του.

§132ΚΟΥΣΤΑΣ. Ἐπιμένω, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἐρωτήθη καὶ ἀπεφάνθη.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα τὴν Βουλὴν, ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις καὶ οὐδεὶς ἀπήντησεν· ἴσως ἔγεινεν ἓν λάθος, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ αὐτό.

§134ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔπρεπε ὁ Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ. Χθὲς ἀπεῤῥίψαμεν 20,000 δραχμὰς δι’ οὐσιώδη ἔργα. Ἡ κατάστασίς μας βλέπετε τὶ εἶναι· εἶναι μία χρεωκοπία. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὰ περιττὰ, διότι εἶναι πολυτέλεια. Σᾶς λέγω, ὅτι πρὶν διορισθοῦν ἔκτακτοι ἀποστολαὶ, ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῆς. Κανταβριγίας τοῦ Λονδίνου ἦτο πρόεδρος ἑνὸς Κομητάτου ὑπὲρ τῆς Κρήτης.

§135ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν κ. Πρόεδρε;

§136ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἔκθεσιν τὴν παρέτρεξεν ὁ κ. Γραμματεὺς, ἡ Βουλὴ ἠρωτήθη καὶ ἀπεφάνθη ὅτι παραδέχεται τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει.

§138ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔπρεπεν ὁ Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§139ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἐπειδὴ κατὰ λάθος δὲν ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις. Ἠρώτησα τῷ ὄντι τὸ προεδρεῖον καὶ δὲν ἀπήντησε κανεὶς, ἀλλὰ δὲν εἶχεν ἀναγνωσθῆ ἡ ἔκθεσις καὶ ἐγένετο ἓν λάθος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§140ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, κύριοι, ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Πρέσβυς ὑπῆγεν, ἀλλὰ δὲν ὠφέλησεν εἰς τίποτε, διότι πράγματι οἱ Ἄγγλοι βλέπομεν ὅτι ἔχουν περιστοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Πρέσβυν των ἐδῶ, παρὰ τὸν ἰδικόν μας ἐκεῖ· καὶ ἡ ἰδία δὲ Κυβέρνησις δὲν τὸν ἐμπιστεύεται, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἔστελλεν ἔκτακτον ἀπεσταλμένον. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὁ φιλέλλην Φάβρος πρὸ δύο μηνῶν ἔψαλε τὰ ἐπικήδεια τῆς Κρήτης, πληροφορούμενος ἀπὸ ἐφημερίδας τὰς ὁποίας πληρόνει ἡ Τουρκία. Λοιπὸν βλέπομεν, ὅτι οἱ πρέσβεις οἱ ἰδικοί μας δὲν κάμνουν καμμίαν ὠφέλειαν (θόρυβος), ὥστε βλέπομεν ὅτι 250,000 δρ. εἰς μάτην πηγαίνουν. Ἡμεῖς εἴμεθα πτωχοί. Κύριοι βουλευταί, τὸ πλοῖόν μας ἀκούμβησεν εἰς τὴν ξηρὰν καὶ ἂν δὲν τοῦ βάλετε πανιὰ θὰ πέσῃ εἰς τὴν ξηράν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κόψωμεν τὰ περιττὰ διὰ νὰ σωθῶμεν (εὖγε, εὖγε). Τουλάχιστον τὸ ἐρχόμενον ἔτος παρακαλοῦνται οἱ κύριοι ὑπουργοὶ αὐτὸ τὸ ἔξοδον νὰ τὸ κόψουν, διότι εἶναι πολυτέλεια. Πηγαίνει ὁ πρέσβυς μας ἀπ’ ἔξω ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, καὶ ἐκεῖνοι τῷ λέγουν, βρὲ χρεωκόπε, τὶ θέλετε; Διὰ τοῦτο τὸ ἐρχόμενον ἔτος τοὐλάχιστον νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ περιττὴ δαπάνη.

§141ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Διὰ τὶ ὄχι ἀπὸ τώρα;

§142Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, δύο τινὰ φαίνονται εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ δίδει γνώμην νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ πίστωσις αὕτη πέραν τοῦ ἔτους, ἤτοι ἡ δαπάνη αὕτη διὰ τὰς πρεσβείας, καὶ λέγει, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι δὲν θεωροῦνται ἀναγκαῖαι, οὔτε χρήσιμοι. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀπαντήσω μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν συντομίαν, καὶ δὲν θέλω καταχρασθῆ τῶν πολυτίμων στιγμῶν σας· ἀλλὰ μόνον ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ἀκούσητε μὲ ὀλίγην προσοχήν. Ὁ θεσμὸς τῶν πρεσβειῶν, κύριοι, εἶναι ἀρχαιότατος. Δὲν ὑπάρχει ἔθνος, ἔχον σημασίαν τινὰ ἢ μέλλον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ ἐξωτερικὰς σχέσεις καὶ ἐξωτερικὴν ἀντιπροσωπείαν. Δὲν ἐννοῶ δὲ ἐγὼ τὴν ἀξίαν ἑνὸς ἔθνους σήμερον ἄνευ τῆς ἐξωτερικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων, ἔθνος μάλιστα, ὁποῖον εἶναι ἡ Ἑλλάς, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὴν σήμερον παντοῦ ἡ χρησιμότης αὐτῶν θεωρεῖται ἀνεπίδεκτος ἀμφισβητήσεως. Χῶραι ἄλλαι μεγαλείτεται ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔχουσαι πολὺ μεγαλεῖτερον πληθυσμὸν, ὁποῖαι εἶναι ἡ Ῥουμανία, ἡ Σερβία, ἡ Αἴγυπτος, ἐστερημέναι τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἐξασκῶσι τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, προσπαθοῦν ἀπὸ καιροῦ ἤδη ὅλαις δυνάμεσι πῶς νὰ τὸ ἀποκτήσωσι δι’ ἄλλων μέσων, πῶς νὰ φθάσωσιν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, τοσοῦτον αἰσθάνονται τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Ἐνθυμεῖσθε, ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ Βόρειος Γερμανικὴ Ὁμοσπονδία, καὶ προσετέθησαν εἰς αὐτὴν Κράτη ἄλλα, πόσον προσεπάθησαν ταῦτα νὰ διατηρήσουν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσίν των τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως τῆς ἐξωτερικῆς ἀντιπροσωπείας, τὸ ὁποῖον ἡ Πρωσσία ἐζήτει νὰ ἐνεργῇ μόνη. Παρ’ ἡμῖν αὐτοῖς, κύριοι, μόλις ἐξῆλθεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸν φοβερὸν ἀγῶνα τον περὶ ἀνεξαρτησίας, μόλις ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις ὁπωσοῦν μόνιμος καὶ ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ τὰ ἄλλα Κράτη, ἡ τοῦ Κυβερνήτου Καποδιστρίου, ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔργα τοῦ πολιτικοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς ἰδίως ἦτο τὸ νὰ συστήσῃ πρεσβείαν εἰς Παρισίους· εἰς δὲ τὰ ἀρχεῖα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης σώζονται ἀκόμη ἴχνη μαρτυροῦντα, ὅτι ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος προὐτίθετο νὰ συστήσῃ καὶ δύο ἄλλας πρεσβείας εἰς Πετρούπολιν καὶ Λονδῖνον. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐκηρύχθη καὶ ἀνεγνωρίσθη ὡς Βασίλειον, καὶ ἦλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία καὶ μετ’ οὐ πολὺ βασιλεὺς ὁ Ὄθων ἀνέλαβεν ὁ ἴδιος τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, ἀμέσως ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔργα του ἦτο τὸ νὰ συστήσῃ πρεσβείας εἰς Παρισίους, Πετρούπολιν, Λονδῖνον, Μόναχον, Βιέννην, Βερολῖνον καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἐσχατιὰς τῆς Εὐρώπης ἀκόμη, τὴν Ἱσπανίαν καὶ Πορτογαλλίαν. Εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κύριοι, ἐγίνετο πολὺς λόγος περὶ τῆς Ἑλλάδος εἰς Εὐρώπην, καὶ εἰς τὰς αὐλὰς τῶν Κυβερνήσεων καὶ εἰς τὰς αἰθούσας τῶν μεγάλων καὶ εἰς τὸν τύπον. Ἐπρόκειτο ὄχι μόνον περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῆς. Πολλαὶ ἐλπίδες ἐτρέφοντο τότε ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν χρόνων τινῶν δυσχέρειαι οἰκονομικαὶ ἐπέβαλον εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς ἐλθόντας τότε εἰς τὰ πράγματα τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐλαττώσουν τὰς δαπάνας. Εἰς τὰς τοιαύτας περιστάσεις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἐν τοῖς πράγμασιν ἀποβλέπουν εἰς τὰς ἐνεστώσας δυσχερείας, εἰς τὰ ὑπ’ ὄψιν των πράγματα, καὶ τὸ μόνον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔκαμον τότε ἦτον ἐλάττωσις τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ κατάργησις τῶν Πρεσβειῶν. Κατηργήθησαν λοιπὸν αἱ πρεσβεῖαι, ἀλλὰ παρῆλθε πολὺς χρόνος καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐλησμονήθη ἐν Εὐρώπῃ. Δυστυχῶς δὲν ἐπῆλθε μόνον τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο· διότι ἡ Ἑλλὰς ἐλησμονήθη, ἀλλ’ ἦλθεν ἐν τῷ μέσῳ μία ἄλλη δύναμις, ἡ ὁποία ὠφελήθη ἀπὸ τὸ σφάλμα αὐτὸ τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, συνέστησε πρεσβείας πανταχοῦ, καὶ ἐνῷ δὲν ἐγίνετο πλέον λόγος περὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐγίνετο περὶ τῆς Τουρκίας, περὶ τῆς ἀναγεννήσεως καὶ ἀναμορφώσεώς της, περὶ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας παρουσίαζε μέλλοντος καλλιτέρου δι’ αὐτήν. Ἡμεῖς ἐξηκολουθήσαμεν ἐδῶ μένοντες εἰς κατάστασιν μονώσεως, καὶ παραδεδομένοι εἰς τὴν διατήρησιν τῶν ἐδῶ πρέσβεων καὶ ἀντιπροσώπων τῶν Δυνάμεων. Ἔχουν τινὲς παρ’ ἡμῖν τὴν πλάνην, ὅτι, ὅταν ὑπάρχουν πρέσβεις ἐδῶ, τί χρησιμεύουν οἱ Ἕλληνες πρέσβεις εἰς τὴν Εὐρώπην. Οἱ ἐδῶ πρέσβεις ἔρχονται καὶ διαμένουν παρ’ ἡμῖν διὰ τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά των, τῶν ἐπικρατειῶν καὶ Κυβερνήσεών των. Παρουσιάσθησαν δυσχέρειαι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν· ἦλθεν αὕτη εἰς διενέξεις μετὰ πρέσβεων ἄλλων Δυνάμεων, παρέστησαν οὗτοι ὅπως ἤθελον τὰ πράγματα εἰς τὰς Κυβερνήσεις των· κανένα δὲν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς ἐκεῖ διὰ ν’ ἀπαντήσῃ, νὰ διαφωτίσῃ τὰς κυβερνήσεις ἐκείνας, νὰ συζητήσῃ, νὰ ἀντιτάξῃ καὶ παραστήσῃ τὰ πράγματα ἄλλως. Καὶ τί συνέβη; Μίαν ἡμέραν χωρὶς κἀνεὶς νὰ τὸ ὑποπτεύεται, οὔτε νὰ τὸ συλλογίζεται, ἠκούσθη, ὅτι στόλος ἀγγλικὸς ἔφθασεν εἰς Πειραιᾶ, ὅτι ἐξῆλθον οἱ ἀξιωματικοὶ, ἀνέβησαν καὶ ἐπεσκέφθησαν τὰς ἀρχαιότητας εἰς τὴν ἀκρόπολιν, ἐζήτησαν νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα, καὶ ἐνῷ ἡτοιμάζετο νὰ τοὺς καλέσῃ εἰς τὴν τράπεζάν του, αἴφνης ἡ πόλις εὑρίσκεται πολιορκουμένη, τὰ πλοῖα κατάσχονται καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς λιμένας μας, ἐνῷ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν ἀπορίᾳ διατελοῦσα δὲν ἤξευρε, διατί ἐγίνοντο ὅλα αὐτὰ, ἐνῷ διὰ νὰ γείνουν πρὸ πολλοῦ παρεσκευάσθησαν. Τί ἔκαμε τότε ἡ Κυβέρνησις; Τὸ πρῶτον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν, ἦτο νὰ στείλῃ ἀμέσως ἄνευ ἀναβολῆς τρεῖς τέσσαρας πρέσβεις εἰς Κωνσταντινούπολιν, διότι οὔτε ἐκεῖ δὲν ὑπῆρχε πρέσβυς, εἰς Παρισίους τὸν κ. Τρικούπην, εἰς τὴν Πετρούπολιν τὸν μακαρίτην Ζωγράφον, καὶ ἐπερίμενε νὰ μάθῃ ἀπὸ αὐτοὺς, διατὶ συνέβησαν αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἔμειναν ἔκτοτε ἐπὶ πολὺν χρόνον αἱ συστηθεῖσαι πάλιν πρεσβεῖαι, καὶ μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1862, ὅτε ἐγένετο ἡ ὀκτωμβριανὴ μεταπολίτευσις. Τότε πάλιν δυσχέρειαι οἰκονομικαὶ ἐπῆλθον, καὶ πάλιν τὸ μέτρον τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη, ἦτον ἡ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος τῆς ἐθνικῆς ἐν Ἀθήναις Συνελεύσεως ἐκείνης, τῆς ὁποίας πολλοὶ ἐξ ὑμῶν εἶσθε ἐπίσης μέλη, καὶ ἐνθυμοῦμαι εἰς ποίαν ἄγνοιαν εὑρισκόμεθα, ἐνῷ ἐπρόκειτο ν’ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Εὐρώπην, νὰ κριθῇ ὁ σκοπὸς τῆς ἐπαναστάσεως, τὰ αἴτια αὐτῆς, τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, νὰ εὑρεθῇ νέα δυναστεία καὶ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ αὐτῆς. Ἡμεῖς ἐνητενίζομεν μετ’ ἀγωνίας τότε εἰς τὰ πρόσωπα ξένων τινῶν πρέσβεων διὰ νὰ μάθωμεν καὶ ἀκούσωμεν καμμίαν λέξιν ἀπὸ αὐτούς· καὶ πόσαι ἐσφαλμέναι διαδόσεις τότε περιέτρεχον! Εὐτυχῶς, κύριοι, ἡ θεία πρόνοια κήδεται πάντοτε αὐτοῦ τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῆς κακῆς αὐτῆς καταστάσεως, ἐκ τοῦ κακοῦ ἐκείνου μέτρου δὲν ἔπαθε τότε ἡ Ἑλλάς· ἐξησφαλίσθη τῇ θείᾳ εὐδοκίᾳ τὸ μέλλον αὐτῆς διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως μας, διὰ τῆς καθιερώσεως τῶν νέων θεσμῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν περιτταὶ καὶ ἄχρηστοι, ὅπως ἐσφαλμένως εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται, αἱ πρεσβεῖαι, ἀλλὰ εἶναι μέσον ἰσχυρὸν, συντελοῦν εἰς τὰ μεγάλα καὶ ζωτικὰ ὅλου τοῦ ἑλληνισμοῦ συμφέροντα. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκτὸς τούτου τοῦ συνήθους φαινομένου, ἐκτὸς τῆς χρησιμότητος, τὴν ὁποίαν παρουσιάζουν αἱ πρεσβεῖαι εἰς ὁμαλὴν καὶ τακτικὴν κατάστασιν πραγμάτων, πόσον μεγαλειτέρα καὶ περισσοτέρα εἶναι ἡ ἀνάγκη αὐτῶν, ὅταν ὑπάρχουν περιστάσεις σπουδαῖαι καὶ κρίσιμοι; Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τὸ μόνον ἀνεξάρτητον ἔθνος ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Εἰς αὐτὴν ἀποβλέπουν σήμερον ὅλοι οἱ ἄλλοι χριστιανικοὶ λαοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, διότι δὲν τὸ ἀπέκτησαν ἀκόμη· δι’ αὐτῆς τρόπον τινὰ πιστεύουν, ὅτι ἀντιπροσωπεύονται εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ λαοὶ αὐτοί. Ὅταν σεῖς καταργήσετε τὰς πρεσβείας, ποίαν ἐντύπωσιν θὰ φέρητε εἰς τοὺς λαοὺς αὐτούς; Θὰ ἀποδείξητε ὅτι παύετε πλέον νὰ φροντίζετε, νὰ συνηγορῆτε ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ· πόσον δὲ γελοῖοι ἠθέλαμεν κατασταθῆ καὶ παρ’ αὐταῖς ταῖς ἰδίαις Κυβερνήσεσι, παρὰ ταῖς ὁποίαις ὑπάρχουσιν αἱ πρεσβεῖαι! Εἰς τὴν Ἀμερικὴν αὐτὴν ἡ Ἑλληνικὴ πρεσβεία συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἐξέγερσιν τοῦ δημοσίου φρονήματος ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ὁ Ἀμερικανικὸς λαός.

§143ΤΙΝΕΣ. Ἦτον ὁ Χάους. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Μὴ ταράττεσθε, ἀκούσατε πρῶτον. Καὶ ἡ Ἀμερικὴ αὐτὴ ἔσπευσε νὰ συστήσῃ πρεσβείαν παρ’ ἡμῖν, ἡμεῖς δὲ θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὴν πρεσβείαν πρὸς ἀνταπόδοσιν;

§144ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Καὶ ποίαν ὠφέλειαν σᾶς παρουσιάζουν ἀπέναντι αὐτῆς τῆς πρωτοφανοῦς βλάβης τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων; Οἰκονομίαν 250,000 δραχ., ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 34,000,000. Ἡ Ἑλλὰς δαπανᾷ 34,000,000 διὰ τὰς δαπάνας της ὅλας, καὶ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν, ἐκεῖ, ὅπου μεγάλα συμφέροντα τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος ἐξετάζονται τὴν σήμερον, ὅπου ἴσως ἀποφασίζεται ἡ τύχη ὁμοθρήσκων καὶ ὁμογλώσσων καὶ ὁμοφύλων συναδέλφων λαῶν αὐτὴν τὴν στιγμήν, θέλουν νὰ οἰκονομήσουν 250,000 δραχ., νὰ καταστρέψουν ἰσχυρὸν μέσον ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τόσον πολύτιμον, ὡς προεῖπον. Δὲν πιστεύω, κύριοι, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις νὰ εὑρεθῇ βουλευτὴς, ὅστις ἤθελε καταψηφίσει τὸ κονδύλιον αὐτό. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω κατὰ τῆς γνώμης ἐν γένει τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπαινῶ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε περὶ τῶν οἰκονομιῶν καὶ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐναντίοι τῆς γνώμης ταύτης· ἀρκεῖ μόνον αἱ οἰκονομίαι αὗται νὰ μὴ βλάπτουν καιρίως μεγάλα συμφέροντα. Δὲν ἐπιθυμῶ μόνον νὰ δεσμευθῇ ἡ Κυβέρνησις, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς πιστώσεως αὐτῆς· δὲν ἔχω δὲ ἀμφιβολίαν καμμίαν, ὅτι ἡ ἰδία Κυβέρνησις, ὅταν αἱ περιστάσεις καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἐπιτρέψωσι, θέλει προσπαθήσει καὶ εἰς τὸν κλάδον αὐτὸν νὰ ἐπιφέρῃ τὰς δυνατὰς οἰκονομίας.

§145ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἦτο περιττὸν, Κύριοι, νὰ μεταχειρισθῇ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἐπιχείρημα πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν γλισχρότητα τῆς δαπάνης, τὸ εὐτελὲς τῆς πιστώσεως· διότι οὐδεμία πρᾶξις τῆς Βουλῆς, οὔτε τῆς παρελθούσης οὔτε τῆς σημερινῆς, ἔδειξεν, ὅτι ὑπάρχει ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς εἰς τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύει, νὰ κάμῃ ἀπείρους θυσίας πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν τοῦ τόπου συμφερόντων. Ἄλλως τε, κύριοι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ὄνειρον τῆς Κρήτης καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ὑλικὴ ὠφέλεια ἤθελεν εἶσθαι ἀξία οὐχὶ μόνον τῶν γενομένων δαπανῶν, ἀλλὰ πολλῷ τούτων ἀνωτέρων. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὡς μὴ παραδεχόμενος τινὰς ἐκ τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας ἐξέθεσε. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἵτινες τυχὸν φρονοῦσιν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρέπει νὰ ᾖναι περιωρισμένον εἰς τὴν ἐνέργειάν του ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐπικρατείας, καὶ ὅτι ἡ διαμονὴ διακεκριμένων ἀνδρῶν, ἐχόντων πρὸ πάντων πατριωτισμὸν καὶ νοῦν ὑγιᾶ καὶ ἰσχυρὸν, δὲν δύναται νὰ ᾖναι ὠφέλιμος εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅτι τῆς ὠφελείας ταύτης δὲν εἶναι ἀνταξία ἡ θυσία τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦσιν αἱ πρεσβεῖαι· οὔτε φρονῶ, ὅτι εἰς βασίλειον, τὸ ὁποῖον ἔχει μέλλον, εἰς βασίλειον, τὸ ὁποῖον ποθεῖ τὴν πρόοδον, καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς φυτωρίου, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξέρχωνται ἄνδρες πολιτικοὶ καὶ διπλωμάται, εἶναι ἀναξία προσοχῆς. Ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν, ὅτι ἀκαίρως φέρει ὅλα τὰ ζητήματα ταῦτα σήμερον· διότι τὸ κονδύλιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν ἀφορᾷ πρεσβείας, ἀλλ’ ἐκτάκτους ἀποστολάς. Αἱ ἔκτακτοι ἀποστολαὶ εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἐκτάκτως, ἐνῷ προτήτερα ἦτο ἀποφασισμένον, καὶ εἰς τὰς ὁμαλὰς καὶ εἰς τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις, δι’ ὧν διήλθομεν, ἦτο ἀποφασισμένον νὰ μὴν ἔχωμεν πρεσβείας. Ἔκτακτοι ὅμως περιστάσεις, τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης, ἐπροκάλεσαν τῷ 1867 τὴν πίστωσιν, περὶ ἧς σήμερον πρόκειται. Μὴ μᾶς ἀπομακρύνῃ λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἴσως ἴσως μὲ τὸν σκοπὸν νὰ μᾶς ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὸ κύριον θέμα, μὴ μᾶς ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον εἶχεν ἡ πίστωσις, ἣν ἐχορήγησεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1867, καὶ ἥτις ζητεῖται ἤδη καὶ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1868. Προκειμένου σήμερον νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἔκτακτον ταύτην πίστωσιν, τὴν ἐξ αἰτίας τῆς Κρήτης ἐπιβληθεῖσαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ παρελθὸν καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ μέλλοντος· ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν εἰς ποίαν κατάστασιν διπλωματικὴν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο σήμερον· διότι δὲν πρόκειται, ὡς προεἶπον, περὶ τῆς μικρᾶς δαπάνης. Ἐξεναντίας βλέπω, ὅτι δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἀδιαφορίας τῆς Βουλῆς, συνοδευομένης μὲ τὴν μεγάλην μυστικότητα, διὰ τῆς ὁποίας τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς θέλει νὰ καλύψῃ, δύναται νὰ προέλθῃ μία μεγάλη βλάβη εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Ὑπῆρξα, κύριοι, ἐναντίος τῆς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1867, περὶ συστάσεως πρεσβειῶν ὑπὲρ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ὅτε ἡ πίστωσις αὕτη συνεζητήθη, ἐσιώπησα καὶ παρεδέχθην τὴν πρότασιν τῆς κυβερνήσεως. Εἶμαι ἐναντίος καὶ σήμερον, κύριοι. Λυποῦμαι ὅμως, ὅτι σήμερον δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω, εἰμὴ ὑπὸ ἕνα ὅρον καὶ μετὰ μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ζητήσω παρὰ τῆς κυβερνήσεως. Διατὶ, Κύριοι, ἤμην ἐναντίος καὶ ἐσιώπησα τῷ 1867; Διατὶ εἶμαι ἐναντίος καὶ δὲν σιωπῶ τῷ 1868; Ὅτε ἡ κυβέρνησις τοῦ 1867 ἐπαρουσίασε τὴν πίστωσιν, ἀνέφερε ῥητῶς τοὺς λόγους διὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπε τότε. «Εἰ καὶ ἐγκρίνομεν τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἣν ἐποιήσατο ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς ἓν μόνον ὑπόμνημα, οὐδὲ νομίζομεν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς κακῆς ὁροθετήσεως τοῦ Κράτους πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν ὁλοτελῶς ἀνεξέταστον·» Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐζήτησε τὴν πίστωσιν. Καί τοι ὡς ὑπουργὸς τὸ 1866, ὁπότε ὑπῆρχε τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἐπίσης ὑπὸ συζήτησιν, δὲν ἐπρότεινα εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν σύστασιν πρεσβειῶν, οὐδὲ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη τὰς ἐσύστησε, μόλα ταῦτα ἐδέχθην τὴν πρότασιν τῆς κυβερνήσεως· διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἐναντίοι μιᾶς κυβερνήσεως, ἰδίως ὅταν πρόκηται περὶ σοβαρῶν ζητημάτων, ὁποῖον εἶναι τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ δύο ἤδη ἔτη, πρέπει νὰ συντρέχωσι τὴν κυβέρνησιν καὶ νὰ σιωποῦν, μέχρις οὗ πεισθῶσιν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἀτυχής. Ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866, Κύριοι, δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαίας τὰς πρεσβείας. Ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866 ἀνεφέρθη πρὸς τὴν Εὐρώπην δι’ ἑνὸς ἐπισήμου ὑπομνήματος, μὲ τὸν σκοπὸν οὐχὶ νὰ ἐγκαινιάσῃ δι’ αὐτοῦ τὴν ἔναρξιν διαπραγματεύσεων, ἀλλ’ ἐὰν ἡ προστασία, ἡ συνηγορία, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε δι’ αὐτοῦ πρὸς τὴν Εὐρώπην ὑπὲρ τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, δὲν ἤθελεν εἰσακουσθῆ, εἶχε τὴν πρόθεσιν εὐθὺς νὰ παύσῃ καὶ νὰ κλείσῃ πᾶσαν διαπραγμάτευσιν. Τοῦτο καὶ ἔπραξε. Μετὰ τὸ πρῶτον αὐτῆς ὑπόμνημα, οὐδὲν ἄλλο ἔγγραφον ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Εὐρώπην. Δὲν ἐφρόνει ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης καὶ τῆς ὁροθεσίας ἦσαν ζητήματα διπλωματίας· δὲν ἐφρόνει, ὅτι ζητοῦσα ἠδύνατο νὰ λάβῃ, οὔτε ἐπίστευεν, ὅτι ἐπὶ ἐπὶ τῆς τριακονταετίας τοῦ Ὄθωνος ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπέτυχε τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ὁροθετήσεως, διότι δὲν τὴν ἐζήτει. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐφρόνει, ὅτι ὅλα ταῦτα τὰ ζητήματα καὶ οἱαδήποτε ἄλλα, τότε μόνον ἤθελον καταστῆ ἀντικείμενον Εὐρωπαϊκῆς διαπραγματεύσεως, ὅταν ἡ λύσις αὐτῶν ἤθελε κατασταθῆ ἀναγκαία. Τὸ ἔγγραφον, κύριοι, ὅπερ ἀπηύθυνεν ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866 πρὸς τὴν Εὐρώπην, εἶχεν ἄλλον σκοπόν. Εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ἑλλὰς πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς προστασίαν τῆς Κρήτης. Πρὸς τοῦτο ὤφειλε νὰ φανῇ καλῆς πίστεως· καὶ καλλίστης πίστεως ἐφαίνετο, ἀναφερομένη πρὸς τὰς εὐεργέτιδας δυνάμεις, καὶ ζητοῦσα παρ’ αὐτῶν τὴν ὑποστήριξιν τοῦ χριστιανικοῦ τούτου τῆς Ἀνατολῆς λαοῦ, πρὶν ἀκόμη ἡ ἐπανάστασις τῆς Κρήτης ἐκραγῇ. Διὰ νὰ συνηγορήσῃ λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς Κρήτης καὶ νὰ παρακαλέσῃ τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν θεραπείαν ἐγκαίρως, ἀπηύθυνε τὸ ὑπόμνημα ἐκεῖνο. Ἐφελκύουσα δὲ τὴν προσοχὴν τῆς ἰσχυρᾶς, τῆς προστάτιδος τῶν χριστιανῶν Εὐρώπης, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κατόπιν, δὲν φέρω καμμίαν εὐθύνην διὰ τὰ ἐπακόλουθα. Καὶ βεβαίως, κύριοι, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁλόκληρον τὴν ἠθικὴν εὐθύνην φέρει ἡ Εὐρώπη, μὴ θελήσασα νὰ τείνῃ χεῖρα ἀρωγὸν καὶ δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀδιαφορήσασα. Ἰδοὺ διατὶ ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866 πᾶσαν περαιτέρω διαπραγμάτευσιν περὶ τῆς Κρήτης ἀπέφυγε. Σήμερον μάλιστα δύναται μὲ περισσότερον δίκαιον νὰ εἴπῃ, ὅτι πάσης εὐθύνης ἔκτοτε ἀπεξεδύθη, ἀφοῦ ἐκ τοῦ σπινθῆρος τῆς πρώτης ἐκείνης διαμαρτυρήσεως τῆς Κρήτης ἐξῆλθε μία ἐπανάστασις μὲ τοσαύτην δύναμιν. Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν ποθητὴν ἐλευθερίαν πρὸς προστασίαν τῆς Κρήτης, οὐ μόνον ἔπρεπε νὰ φανῇ καλῆς πίστεως, καὶ πρὸς τοῦτο ὤφειλε νὰ ἀναφερθῇ πρὸς τὴν Εὐρώπην ἐγκαίρως καὶ πάσης εὐθύνης ν’ ἀπεκδυθῇ, ἀλλὰ συγχρόνως ἔπρεπε νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν πολιτικήν της ἀπὸ τὰς προλήψεις, ἃς εἶχε πλάσει τὸ παρελθὸν, καὶ αἵτινες εἶχον γεννήσει μεγάλας κατ’ αὐτῆς δυσπιστίας. Τοῦτο ἔπραξεν ἡ κυβέρνησις ἐκείνη. Δὲν εἶμαι ἀκόλουθος, εἶπε, τῆς πολιτικῆς οὐδεμιᾶς τῶν τριῶν Δυνάμεων· ἔχω πολιτικὴν αὐτοτελῆ· εἶμαι τὸ μόνον ἀνεξάρτητον Κράτος τῆς Ἀνατολῆς· ἑπομένως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ συνηγορῶ καὶ νὰ προστατεύω τοὺς Ἕλληνας τῆς Κρήτης. Δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τὰς ἔριδας τῶν Δυνάμεων, δὲν γίνομαι ὄργανον τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλην, πᾶσα δυσπιστία ἂς παύσῃ καὶ πᾶς συνασπισμὸς ἐναντίον μου εἶναι περιττὸς καὶ ἄδικος. Οὕτω σκεπτομένη ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἐδημιούργησε δύο τῷ ὄντι πρεσβείας· πρῶτον, ἀπέκτησεν ἐλευθερείαν ἐνεργείας, καὶ δεύτερον κατέκτησε τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Εὐρώπης ὑπὲρ τῆς Κρήτης. Δὲν ἐνόμισε δὲ, κύριοι, ἡ κυβέρνησις τοῦ 1866, ὅτι ὤφειλε ν’ ἀνακινήσῃ διπλωματικῶς οὐδὲν ἄλλο ζήτημα· διότι, δι’ ὃν λόγον εἶπον ἐν ἀρχῇ, οὐδὲν ἄλλο ζήτημα τῆς Ἑλλάδος ἔμεινεν ἄλυτον δι’ ἔλλειψιν διαπραγματεύσεως. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐφρόνει, ὅτι τὰ ζητήματα τῆς Ἑλλάδος τότε δύνανται νὰ γείνωσιν ἀντικείμενα τῆς διπλωματίας, ὅταν ἐπέλθῃ ἀνάγκη, ὅταν κατασταθῶσιν ἀναγκαῖα· εἰς δὲ τὰ σύνορά μας οὐδεμία ἀνάγκη ὑφίστατο, διότι οὐδεμία ἐπανάστασις τοῦ τόπου ἐκείνου ὑπῆρχεν. Ἡ δὲ πεποίθησίς μου ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι ἡ θέσις τῆς Κρήτης, ἐὰν διεταράσσοντο τὰ σύνορα, ἤθελε χειροτερεύσει. Ἐνόσῳ ὁ πόλεμος ἦτον εἰς τὴν Κρήτην, πᾶσα ἐδύνατο νὰ δοθῇ πρὸς αὐτὴν συνδρομή· ἀλλ’ ἐὰν ἐταράσσετο ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ, οὐδεὶς ἤθελε στρέψει τὴν προσοχήν του πρὸς τὴν Κρήτην· ὁ πόλεμος ἦτον ἐπὶ θύραις. Τέλος εἰς τὴν Κρήτην ἐδύνατο νὰ περιορίσῃ, ν’ ἀποχωρίσῃ τὸ ζήτημα, ἀλλ’ εἰς τὴν Στερεὰν ὄχι· ἦτον, ἂν ὄχι ἀδύνατον, ἀλλὰ δυσκολώτατον ἡ ἐπανάστασις νὰ μὴ λάβῃ τὴν μορφὴν ἐκείνην, ἥτις ἐγείρει ἐν τῇ Δύσει τὴν δυσπιστίαν καὶ τὸν συνασπισμόν. Μολαταῦτα καὶ ἐκεῖ ἐσυστήσαμεν μίαν τρίτην ὑπὲρ τῆς Κρήτης πρεσβείαν. Ἀντικρὺ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου ἐσυστήσαμεν δύο στρατόπεδα, ἐξαιτίας τῶν ὁποίων ἔμενον μακρὰν τῆς Κρήτης, ἐπὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου, 20 χιλ. τουρκικοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ τοιαύτας ἰδέας εἶχον περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κρήτης, μ’ ὅλα ταῦτα ἐσιώπησα, καὶ ἐσιώπησα, διότι ὤφειλα τὸ κατὰ δύναμιν νὰ συντρέξω μίαν κυβέρνησιν, ἥτις ἤρχετο μὲ πρόγραμμα φανερὸν καὶ μὲ ὅλην τὴν θερμότητα νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ὡς σᾶς προεῖπον, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθεσε. Διατί ὅμως εἶμαι τώρα ἐναντίος, κύριοι, καὶ δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω; Διότι βλέπω τὰς πρεσβείας ἀποτυχούσας· αὐτὸς εἶναι ὁ πρῶτος λόγος. Διῆλθον ἅπαντα τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, τὰ δημοσιευθέντα μέχρι τοῦδε παρ’ ὅλων τῶν δυνάμεων, καὶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἅπαξ ἢ δὶς ἀπήντησα νὰ γίνηται λόγος περὶ πρέσβεως τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἔχομεν τέσσαρας καὶ πέντε πρεσβείας. Παρετήρησα προσέτι, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ δεύτερος λόγος, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν πρεσβειῶν δὲν προέβη ἐπὶ τὰ κρείττω, ἀλλ’ ὠπισθοδρόμησε τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης ἐν τῇ Διπλωματίᾳ. Δὲν λέγω, ὅτι οἱ πρέσβεις συνετέλεσαν εἰς τοῦτο, ἀλλὰ βεβαιῶ, ὅτι δὲν συνετέλεσαν εἰς τὸ ἐναντίον· καὶ ὁ λόγος, κύριοι, εἶναι φανερός. Τὸ ζήτημα τὸ ἐξωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἐσφαλμένη, δὲν κεῖται εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ πρέσβεως νὰ διασκεδάσῃ τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἡ ἐσφαλμένη πολιτικὴ παρεμβάλλει μεταξὺ τῆς Κρήτης καὶ τῆς Διπλωματίας. Ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πάντοτε διϊσχυρίσθην, ὅτι ἡ περιπλοκὴ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἐν τῷ Ἀνατολικῷ ἔβλαψε τὴν Κρήτην, τί ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ, τοιαύτης ὑπαρχούσης τῆς πολιτικῆς, τί ἐδύνατο νὰ κατορθώσῃ ἡ πρεσβεία, ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδὲ νὰ ἀκούσῃ ἡ Εὐρώπη τὸ ζήτημα τῆς Ἀνατολῆς; Πολιτικὴ, κινοῦσα τὴν δυσπιστίαν τῆς Δύσεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα, διεγείρουσα τοὺς μεγάλους ἐκείνους φόβους καὶ ὡς ἄφευκτον ἀποτέλεσμα πάντοτε σχοῦσα τὸν συνασπισμὸν τῆς Δύσεως, ὁποίαν συνδρομὴν ἐδύνατο νὰ περιμείνῃ ἀπὸ τοὺς πρέσβεις; Ὅθεν τὸν Νοέμβριον τοῦ 1866 ἡ Ῥωσσία ἐπρότεινε τὴν ἕνωσιν, τὴν 6 Ἰανουαρίου 1866 ἡ Ἀγγλία ἐπρότεινε τὴν ἡγεμονείαν, ἡ δὲ Γαλλία τὴν 12 Ἰανουαρίου καὶ τὴν 1 Μαρτίου ἐπρότεινε τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κρήτης καὶ τὴν ἕνωσιν· ἔκτοτε τὸ κρητικὸν ζήτημα ἐσταμάτησεν, ὠπισθοδρόμησεν. Καὶ εἶναι ἴσα ἴσα ἐποχὴ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν πρεσβειῶν. Ἀλλ’ ὅμως ἡ κυβέρνησις τοῦ 1867 δὲν ἐδίστασε νὰ ἐκθέσῃ τὴν πολιτικήν της καὶ νὰ θέσῃ αὐτὴν ὑπὸ συζήτησιν καὶ νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς νὰ ἐννοήσωμεν, τί φρονεῖ καὶ ποῦ εὑρίσκεται. Ἡ κυβέρνησις ὅμως ἡ σημερινὴ, κύριοι, ἀπέσχεν ὁλοτελῶς τῆς τακτικῆς ταύτης. Μὴ νομίσετε, ὅτι θέλω νὰ τὴν κατακρίνω, οὔτε ἐπ’ αὐτοῦ στηριζόμενος νὰ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφόν μου· ἄλλος εἶναι ὁ λόγος. Λέγω, ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς κυβερνήσεως δὲν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ μᾶς ἐνθαῤῥύνῃ· ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ δίκαιον νὰ σιωπᾷ, αὐτὴ τὸ γνωρίζει καὶ φέρει τὴν εὐθύνην τῆς σιωπῆς· οὐχ ἧττον ὅμως ἡ σιωπὴ μᾶς ἀφίνει εἰς μέγαν δισταγμὸν καὶ εἰς μεγάλας ἀμφιβολίας. Ἀλλὰ, κύριοι, παρὰ τούτους τοὺς λόγους καὶ ὅλους ὅσους εἰς παρελθοῦσάν τινα συνεδρίασιν ἐξέθεσα, προτείνω λόγον ἄλλον, τὸν ὁποῖον ἀμφιβάλλω, ἐὰν θὰ δυνηθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ διασείσῃ. Ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὴν σήμερον ἐξέπεσεν ὁλοτελῶς ἡ ἐπιῤῥοὴ αὐτῆς ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν Κρητῶν; Δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι διατηρεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησαν αἱ προλαβοῦσαι κυβερνήσεις; Ἰδοὺ λοιπὸν, κύριοι, αἱ μεγάλαι διαφοραὶ, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι μεταξὺ τῆς ἐποχῆς τῆς πιστώσεως τοῦ 1867 καὶ τῆς ἐποχῆς τῆς πιστώσεως τοῦ 1868. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος. Ἄλλως, κύριοι, ὅ,τι ἔπραξα τὸ 1867 δὲν ὑπῆρχε λόγος ν’ ἀρνηθῶ εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ 1868. Ἐπειδὴ ὅμως τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, καὶ πρὸ πάντων ἡ ἠθικὴ τῆς κυβερνήσεως ἐπιῤῥοὴ ἠλαττώθη, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐπανάστασις τῆς Κρήτης ἐκ διαφόρων αἰτίων παρὰ πολὺ ἐκλονίσθη, ἐνῷ εἶμαι πρόθυμος νὰ σιωπήσω καὶ πάλιν καὶ νὰ δεχθῶ τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν, τῶν ὁποίων εἶμαι ἐναντίος, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς Κρήτης κεῖται «εἰς τὸ νὰ κατασταθῇ ἀναγκαία καὶ ὄχι εἰς τὸ νὰ ζητῆται μόνον ἡ ἕνωσις», μ’ ὅλα ταῦτα εἶμαι πρόθυμος, κύριοι, νὰ δώσω ψῆφον λευκήν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὴν κυβέρνησιν, ὡς προῆλθον τὴν σήμερον τὰ πράγματα, ἐρωτῶ, εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν περιῆλθε τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης, ὁποίαν διπλωματικὴν ἐργασίαν καὶ διαπραγμάτευσιν δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ κάμῃ; Θέλω χαρῆ εἰς ἄκρον, κύριοι, ἐὰν ἀκούσω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως, σώζεται ἀκέραιον· θέλω κατευχαριστηθῆ, κύριοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις βεβαιώσῃ, ὅτι ὅλας τὰς προσπαθείας αὑτῆς κατέβαλεν εἰς τοῦτο καὶ ὅτι ἀκόμη τὸ στάδιον εἶναι ἀνοικτόν. Δὲν ἔχω παρὰ νὰ καταβῶ ἀμέσως καὶ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς πιστώσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ ὅμως, κύριοι, ἓν πρᾶγμα, ὅτι τὴν ἰδικήν μου ψῆφον τοὐλάχιστον, ἠμποροῦν νὰ τὴν μεταχειρισθῶσιν ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεως καὶ ἐξακολουθήσεως τῶν πρεσβειῶν, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κυβέρνησις πολιτευομένη πολιτικῶς καὶ διπλωματικῶς οὐχὶ πρὸς ἕνωσιν, ἀλλὰ πρὸς ἄλλο τέλος.

§146ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργὸς) ΚΑΙ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ εἶναι ψεῦδος.

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι τὸ ἐκάματε.

§148ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴπομεν ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, εἶναι συκοφαντία.

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπὸ τίνος;

§150ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν κανεὶς τὸ λέγῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κάμνει τοιαύτας διαπραγματεύσεις.....

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ περάσῃ ἀπὸ κανενὸς τὸν νοῦν, ὅτι θέλω νὰ βεβαιώσω διαπραγματεύσεις ἐναντίον τῆς Κρήτης.

§152ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τῆς Ἑλλάδος ἐν γένει.

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θέλω μόνον νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ διαπραγματευθῇ οἱονδήποτε ἄλλο τέλος τοῦ ζητήματος τῆς Κρήτης εἰμὴ τὴν ἕνωσιν, ἥτις εἶναι ἡ ἐπιθυμία τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου.

§154ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§155ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν πᾶσα ἐργασία τῆς Κυβερνήσεως ἀπέβη ματαία εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἑνώσεως, ἐὰν ἡ ἕνωσις δὲν δύναται νὰ φερθῇ εἰς πέρας, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ σταματήσῃ· δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ περαιτέρω. Τώρα, πιστεύω, μὲ ἐννοεῖς, κύριε ὑπουργέ. Δὲν εἶπον ὅτι διεπραγματεύεσθε τὴν ἡγεμονείαν καὶ τὰς μεταῤῥυθμίσεις· οὔτε ἠδυνάμην ἀπὸ τοῦδε νὰ σᾶς ἀδικήσω. Σᾶς λέγω μόνον, ὅτι, ζητουμένης τώρα τῆς ψήφου ἡμῶν, τώρα, ὁπότε τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως ἐνεκρώθη, ὅτε ἡ ἰδέα τῶν μεταῤῥυθμίσεων κυκλοφορεῖ ἐν Κρήτῃ, μὴ ὑπολάβητε ὅτι ἡ Βουλὴ χορηγοῦσα τὴν πίστωσιν τῶν ἐκτάκτων πρεσβειῶν, ἐννοεῖ νὰ ἐπιχειρήσητε διαπραγματεύσεις πρὸς ὁποιανδήποτε ἔκβασιν ἢ βελτίωσιν· μόνον διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κρήτης σᾶς χορηγεῖ πρεσβείας, ὅταν δ’ ἐννοήσητε, ὅτι αἱ προσπάθειαί σας δὲν δύνανται νὰ λήξουν εἰς τὸ τέλος τῆς ἑνώσεως, τότε πρέπει νὰ σταματήσητε καὶ νὰ μὴ προβῆτε περαιτέρω.

§156ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαμαρτυρηθῇ μάλιστα.

§157ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν εἴμεθα, κύριε ὑπουργὲ, σύμφωνοι εἰς τοῦτο, ἡ ψῆφός μου εἶναι λευκή. Διότι ὄνειδος θεωρῶ, πρᾶξιν πάντη ἀντίθετον πρὸς τοὺς πόθους τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ πάντη ἐναντίαν πρὸς τὸ καθῆκον καὶ τὴν εὐθύνην μιᾶς Κυβερνήσεως, τὸ νὰ ὑπάρξωσιν εἰς τὰ διπλωματικὰ ἀρχεῖα ἔγγραφοι διαπραγματεύσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ μεταῤῥυθμίσεων ἐν Κρήτῃ. Ἀπεύχομαι νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν αἱματηρῶν σφαγῶν τῆς Κρήτης μία Σάμος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξέλιπεν ὁλοτελῶς τὸ αἴσθημα τῆς ἑνώσεως. Μὴ νομίσῃ δὲ κανεὶς, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, ἡ ὄντως ἐθνικὴ αὐτὴ ἰδέα, παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς Κρήτης, ἔστω καὶ τὰ ὑποδεέστερα. Ἐὰν εἶναι πεπρωμένον ἡ Κρήτη νὰ μὴ δυνηθῇ μετὰ 40 ἐτῶν ἀδιάκοπον σχεδὸν πόλεμον νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἐὰν διάφοροι λόγοι, οἵτινες δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐξηγηθῶσιν ἤδη, πείθωσιν ὅτι εἶναι πιθανὸν ἡ Κρήτη νὰ μὴ ἑνωθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, τί νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ συνδρομὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ προσφέρῃ; Οὐδέν. Μὴ ὑπαρχούσης τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς διπλωματικὰς διαπραγματεύσεις, μὴ ἀναμιγνυομένης εἰς τὸ περὶ ἡμιτελοῦς ἀποκαταστάσεως τῆς Κρήτης ζήτημα, ἡ Εὐρώπη ἔχει μεγαλειτέραν ἐνώπιον τοῦ χριστιανισμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ εὐθύνην ἐκείνης, ἣν ἤθελεν ἔχει, ἐὰν ὑπῆρχε καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς, ἔστω καὶ πιεζομένη ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, οὐχὶ συμπράξῃ, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς ἀφήσῃ κἂν νὰ ἐννοήσῃ ἡ Εὐρώπη, ὅτι συγκατετέθη, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι τὰ ἐννενῆντα ἐννέα ἑκατοστὰ τῆς εὐθύνης ἀποδύεται ἡ Εὐρώπη· ἀπαραλλάκτως καθὼς ὁ διαχειριζόμενος τὰς ὑποθήκας ξένου τινὸς φέρει ὅλην τὴν εὐθύνην, ἐὰν δὲ ὁ πατὴρ τοῦ ξένου ἢ ὁ ἀδελφός του συμπράττῃ, τὸ μεγαλεῖτερον μέρος τῆς εὐθύνης ὁ διαχειριστὴς ἀποδύεται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, τί σημασίαν ἔχει εἰς τὰ συμβούλια τῆς Εὐρώπης, τί σημασίαν, λέγω, ἔχει ἡ ψῆφος τῆς Ἑλλάδος; Πρῶτον μὲν οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ἐγένετο δεκτὴ εἰς τὰ συμβούλια τῆς Εὐρώπης· ἀλλὰ καὶ ἂν γείνῃ δεκτὴ, τί σημασίαν ἔχει εἰς τὰ διεθνῆ συνέδρια; Οὐδὲν λοιπὸν ἄλλο ἤθελε πράξει ἡ Κυβέρνησις, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἥτις ἤθελε συμπράξει ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, εἰμὴ νὰ ὑπερπηδήσῃ τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον προδιέγραψεν αὐτὸ τὸ ἔθνος. Δὲν δύναται οὐδεμίαν συνδρομὴν εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης νὰ δώσῃ· ἐξ ἐναντίας μίαν ἠθικὴν κηλῖδα ἤθελε προστρίψει εἰς τὸν ἑλληνισμόν. Οὐδεμίαν ὠφέλειαν ἤθελε προσθέσει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἤθελεν εἶσθαι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀτιμασθῶσιν.

§158Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἀναγκάζομαι ν’ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων, εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου. Ὡμίλησε πρῶτον περὶ τῶν πρεσβειῶν καὶ ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν ὅτι ἂν τῳόντι οἱ Πρέσβεις οὗτοι ἐμφορῶνται ἀπὸ πατριωτισμὸν καὶ ἠξεύρουν νὰ ἐνεργήσουν ἐπιτηδείως, δύνανται νὰ ὠφελήσουν τὰ μέγιστα. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἀνῆλθον εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγον χρόνον, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ ἄνδρες, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐμπιστευμέναι αἱ πρεσβεῖαι, ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των μὲ ζῆλον, μὲ πατριωτισμὸν καὶ μὲ μεγάλην δεξιότητα. Ἐὰν αἱ ἐκθέσεις τῶν πρέσβεων, ἐὰν αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ πράξεις των ἠδύναντο νὰ γείνωσι γνωσταὶ εἰς τὸ κοινὸν, ἠθέλατε πληροφορηθῆ ὅτι δύνασθε νὰ ἦσθε ὡς πρὸς τοῦτο ἥσυχοι. Δυστυχῶς, κύριοι, αἱ ἐνέργειαι αὗται δὲν γίνονται γνωσταὶ, εἰμὴ εἰς μόνην τὴν Κυβέρνησιν. Δύνανται βεβαίως νὰ ἔλθωσι καὶ εἰς γνῶσιν τοῦ σώματος τούτου, ἀλλ’ ὅταν δὲν βλάπτῃ τοῦτο. Αἱ πρεσβεῖαι εἶναι, κύριοι, τόσον ἀναγκαῖαι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ὅσον ὁ στρατὸς καὶ ὁ στόλος· αὗται εἶναι ὡσεὶ ἄλλοι σκοποὶ ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ στρατοπέδου. Εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὅτι θεωρεῖ τὰς πρεσβείας ὡς ἀποτυχούσας, διότι τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης δυστυχῶς δὲν ἐπεραιώθη ἀκόμη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἐξαρτᾶται ἡ λύσις μόνον ἐκ τῶν πρεσβειῶν, ἀνάγκην δὲν ἔχω νὰ ἀντικρούσω τὸ περὶ ἀποτυχίας των· λέγω ὅμως κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι οἱ πρέσβεις μας δὲν ἔπαυσαν, οὔτε παύουν τοῦ νὰ ἐνεργοῦν πατριωτικώτατα. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, καὶ αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον, εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα ἀπέσχε νὰ ἐξηγήσῃ τὴν πολιτικήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κρήτης, καὶ ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις ἢ συντελῇ διὰ διαπραγματεύσεων οἱωνδήποτε εἰς λύσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος δι’ ἡγεμονίας ἢ ἄλλως, ἢ τὴν γενικῶς σκοπευμένην ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἔγκλημα, καὶ ὅτι δὲν ἤθελε δώσει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὴν ψῆφόν του ὑπὲρ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος. Πολλάκις, κύριοι, ἐξέθεσε τὴν πολιτικήν της, καὶ ἐπὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἡ Κυβέρνησις σᾶς εἶπε πολλάκις, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπῃ τί πράττει (ἱλαρότης). Ἀλλὰ τί θέλετε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ὅταν αἱ πρὸ αὐτῆς ἐκήρυξαν τὴν οὐδετερότητα ἀπέναντι τοῦ ζητήματος αὐτοῦ; Θέλετε νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἡ κήρυξις τῆς οὐδετερότητος οὐδὲν ἐσήμαινε; νὰ σᾶς εἴπῃ, ἰδοὺ ἐγὼ ἔκαμα τοῦτο καὶ ἐκεῖνο, καί τοι ὑπαρχούσης τῆς οὐδετερότητος; Φρονεῖτε λοιπὸν τότε ὅτι παῖδες εἶναι εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἐκάμαμεν, σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, τὰς ἐνεργείας ἐν γένει, τὰς συμβιβαζομένας μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς οὐδετερότητος. Ὅσον δὲ περὶ διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας ἐνόει ὁ προαγορεύσας, εἶναι περιττὸν νὰ ἐκφράσω τι· ἀρκεῖ νὰ ἴδῃ τις ποῖα πρόσωπα κάθηνται ἐκεῖ εἰς τὰς ἕδρας τῆς Κυβερνήσεως· λέγω δὲ, ὅτι καὶ ἄλλα πρόσωπα ἐὰν ἦσαν, οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ συλλάβῃ κἄν τις τὴν ἀπαίσιον ἰδέαν ὅτι Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἤθελεν ἔλθει εἰς διαπραγματεύσεις ὅπως γείνῃ ἐν Κρήτῃ Ἡγεμονία, εἴτε ἄλλαι τοιαῦται μεταῤῥυθμίσεις. Ἐὰν θέλετε νὰ μάθητε τὰς ἰδικάς μας ἰδέας, οὐδεμίαν ἄλλην λύσιν ἐνομίσαμεν ἡμεῖς δυνατὴν παρὰ τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. (Εὖγε!)

§159ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἠκροάσθην τῶν λόγων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ μετὰ προσοχῆς καὶ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι παντελῶς δὲν ἠπόρησα ἀκούων τὸν κ. Δεληγιάννην ὑποστηρίζοντα μετὰ τοσαύτης ζέσεως τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν. Δὲν ἠπόρησα, διότι τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν οὐδὲν συνδέει μὲ τὴν πρώην ἀντιπολίτευσιν, οὔτε ταυτότης ἀρχῶν, οὔτε παρελθόν· διότι ποτὲ δὲν εὑρέθη ὑπὸ τὴν σημαίαν αὐτῆς τεταγμένος, διότι δὲν ἐθεωρήθη ὀπαδὸς τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν πολιτικῶν της. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μοὶ ἐφάνη παράδοξον εἶναι, κύριοι, ὅτι ὑπουργὸς, ἀποτελῶν μέρος ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου προΐσταται ὁ κ. Βούλγαρης, ὁ ἀρχηγὸς τῆς πρώην ἀντιπολιτεύσεως, ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κατακρίνῃ καὶ καταδικάσῃ τὰς ἰδέας καὶ τὰς θεωρίας τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, τοῦ σημερινοῦ πρωθυπουργοῦ, τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ὑπερτερῶσιν ἐν τῇ κυβερνήσει αἱ ἰδέαι καὶ ἡ πολιτική. Ἡ ψηφισθεῖσα δαπάνη ἐκ δραχμῶν 250,000 δι’ ἐκτάκτους ἀποστολὰς, διὰ σύστασιν τοὐτέστι πρεσβειῶν εἰς διαφόρους αὐλὰς, κατὰ τὸ 1867, ὑπηγορεύθη καὶ ἐδικαιολογήθη ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἂν οἱ πρέσβεις ἐχρησίμευσαν καὶ κατὰ τί ἐχρησίμευσαν, πάντες τὸ γνωρίζετε, καὶ σήμερον οἱ συστήσαντες αὐτὰς δὲν θὰ διεφώνουν ἴσως πρὸς ἡμᾶς, οἵτινες πικρῶς ἐπεκρίναμεν ὡς ἀντιπολίτευσις τὴν σύστασίν των. Ἄλλως, κύριοι, ποία ὑπῆρξεν ἡ δαπάνη, κατὰ τῆς ὁποίας κατεφέρθημεν δι’ ὅλων τῶν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν μέσων; Τοιαύτη ἦτο ἡ διὰ τὰς ἐκτάκτους ταύτας ἀποστολὰς ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ ὑπουργείου Κουμουνδούρου πίστωσις. Καὶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου διὰ νευρωδῶν ἀγορεύσεων, καὶ διὰ τοῦ τύπου, καὶ δημοσίως καὶ ἰδιαιτέρως κατεδίκασεν ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν σύστασιν τῶν πρεσβειῶν. Ἐν τούτοις περιελθὼν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς διετήρησεν αὐτὰς... ἀλλ’ ἀπατῶμαι· διετήρησε μόνον τὴν δαπάνην ἁπλῶς, τῶν δὲ πρέσβεων ἀπεδείχθη ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς ἀνάγκην δὲν εἶχε. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, ἡ ἐν Παρισίοις σπουδαία πρεσβεία ἔμεινεν ἐπὶ πέντε μῆνας ἄνευ πρέσβεως, διότι ὁ κ. Θεόδωρος Δηλιγιάννης παρῃτήθη τῆς θέσεώς του ὅπως κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· ἡ δὲ πρεσβεία κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα διευθύνετο ὑπὸ τοῦ γραμματέως τῆς πρεσβείας. Ἡ ἐπίσης σπουδαία πρεσβεία ἐν Ἀμερικῇ μένει ἤδη πρὸ πολλῶν μηνῶν ἄνευ πρέσβεως, διευθυνομένη ὑπὸ τοῦ νέου Ῥαγκαβῆ, ἀδυνατοῦντος βεβαίως νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸν πολυμαθῆ καὶ πολύπειρον πατέρα του, μετατεθέντα εἰς Παρισίους. Ἐν Λονδίνῳ ἔχομεν πρεσβείαν, ἥτις δὲν ἐστείρευσε μὲν πρέσβεως, ἀλλὰ διὰ τὴν συνομολόγησιν ἁπλῆς ταχυδρομικῆς συμβάσεως τὸ ὑπουργεῖον ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ πέμψῃ ἰδιαίτερον ἀπεσταλμένον καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν μὲ νέαν δαπάνην. Τέλος πάντων εἰς τὴν σπουδαιοτέραν τῶν πρεσβειῶν μας, ἥτις εἶναι ἡ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐπὶ 7 ὅλους μῆνας δὲν ὑπῆρχε διωρισμένος πρέσβυς, διότι διορισθέντος τοῦ πρέσβεως κ. Π. Δεληγιάννη ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου Μωραϊτίνη, ἡ σπουδαία αὕτη πρεσβεία ἐν τῷ μέσῳ κρισίμων διὰ τὸ ἔθνος περιστάσεων ἔμενε κενὴ διὰ λόγους γνωστοὺς καὶ προφανεῖς, διευθυνομένη ὑπὸ τοῦ βʹ. γραμματέως, ὅστις μ’ ὅλην τὴν καλὴν περὶ αὐτοῦ γνώμην ἣν ἔχω, καὶ τὴν ἰδιαιτέραν πρὸς αὐτὸν φιλίαν, φρονῶ, ὅτι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ κενόν. Ἐδέησε λοιπὸν νὰ διευθύνηται ἡ πρεσβεία ἐξ Ἀθηνῶν μέχρις οὗ ὁ κ. ὑπουργὸς ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ κατάλληλον πρόσωπον. Μετὰ τὰ ἐκτεθέντα πιστεύω, ὅτι δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ διὰ τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν δαπάνη εἶναι ὅλως περιττὴ, καὶ ὅτι καὶ πρὸ τῆς συστάσεώς των κηρυχθέντες κατ’ αὐτῶν καὶ σήμερον ζητοῦντες τὴν κατάργησίν των ἔχομεν πληρέστατα δίκαιον. Πέποιθα δὲ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θέλει καταψηφίσει τὴν δαπάνην ταύτην, καὶ ἐμπνεομένη ὑπὸ τῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, ἃς εἶχεν ὡς ἀντιπολίτευσις, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ φανῇ σήμερον ἐπιλήσμων αὐτῶν.

§160ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι....

§162ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη ἡ δαπάνη.

§164ΖΕΡΒΑΣ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δὲν ζητεῖ κανεὶς τὸν λόγον· ἂν ὅμως ὑπάρχῃ, ζητῶ τὸν λόγον.

§165ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πίστωσιν.

§166Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ἂν δέχηται τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ μὲ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκα.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§168Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω μὲ τὴν παρατήρησιν, τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ λείψουν.

§169ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ ὑποστηρίζει κανεὶς αὐτό.

§170ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Προϋπολογισμὸς ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα κεφάλαια καὶ ἄρθρα. «Κεφάλ. 1. Κεντρικὴ ὑπηρεσία.

Κεφ. 2. Διοίκησις ἐπαρχιῶν.

Κεφ. 3. Δημοσία ἀσφάλεια.

Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Ἐπὶ τοῦ Κεφ. 3, ἄρθρ. 2 ἡ ἐπιτροπὴ παραδέχεται μὲν τὴν προτεινομένην αὔξησιν πεντήκοντα ἔτι ἀστυνομικῶν κλητήρων, πειθομένη ἐκ τῶν λόγων, ὧν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ ἐκθέσει του μνημονεύει, παρατηρεῖ ὅμως ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, ὥστε ἡ αὔξησις αὕτη νὰ ὁρισθῇ διὰ νόμου».

§171ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐδῶ. Ἀναγινώσκω, κύριοι, ὅ,τι πέρυσιν εἶπεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὠνομάσαμεν σπάταλον καὶ ἐγὼ μαζὺ καὶ οἱ σύντροφοι ὅλοι τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ. (Ἀναγινώσκει.) Ὄχι διότι τὸ εἶπεν ἐκεῖνος νὰ γείνῃ νόμος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κλητήρων· καὶ οἱ στρατιῶται ὅλοι ἐτελείωσαν τὰ γυμνάσιά των καὶ ἡ χωροφυλακὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πρωτεύουσαν. Δὲν πιστεύω λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἀπὸ ὑπουργὸν ὅστις κατεδίκασε τὸ παρελθὸν σύστημα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θέλει παραδεχθῆ τὴν πρότασίν μου, ὥστε ἀπὸ 1 Νοεμβρίου νὰ ἦναι 200 κλητῆρες καὶ ὄχι 250.

§172Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἔχει λάθος· 200 εἶναι οἱ κλητῆρες, οἱ 50 εἶναι διὰ τὸ μέλλον, δι’ αὐτοὺς τοὺς μῆνας, ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή. Ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία ἀνεπτύχθη, εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῶν Κρητῶν, ὁ ὁποῖος ἐπρόσθεσεν ἀσχολίας καὶ ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ διὰ τὴν τάξιν καὶ διὰ τὰς οἰκίας καὶ διὰ τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἠδύνατο νὰ γείνῃ μία προσθήκη 50 ἀκόμη κλητήρων. Βλέπω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει μίαν παρατήρησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ προσθήκη πρέπει νὰ ἔλθῃ διὰ νόμου (θόρυβος).

§173Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, ἡ πίστωσις εἶναι δι’ ἓν ἔτος· οὕτω εἶναι σημειωμένη.

§174Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν ἔγεινε χρῆσις.

§175Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καλὰ, ἐγὼ τὸ βλέπω σημειωμένον.

§176Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἡ χρῆσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1868 ἔγεινεν ὡς ἐπὶ τοῦ 1867· ἔγεινεν ἀνάγκη νὰ προστεθοῦν 50· χρῆσις δὲν ἔγεινε· ἂν ψηφισθῇ σήμερον, θὰ γείνῃ χρῆσις ἀκολούθως· ἂν ἐψηφίζετο πρὶν, θὰ ἐγίνετο χρῆσις καὶ μέχρι τοῦδε. Λοιπὸν διὰ τὸ μέλλον πρόκειται νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῆς τῆς πιστώσεως, ἂν ψηφισθῇ σήμερον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἔχει λάθος ὁ προαγορεύσας, νομίζων ὅτι αὐτὴ ἡ χρῆσις εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, διότι δὲν ἐψηφίσθη. Ἄλλως τε, ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἔλθῃ νόμος, καὶ ἴσως καὶ ἄλλοι θὰ ἦναι......

§177ΤΙΝΕΣ. Διὰ νόμου.

§178Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐγὼ ὅμως ἐπειδὴ λέγω ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἰκονομιῶν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θέλει οἰκονομίας, ἐγὼ λέγω ν’ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ μείνουν οἱ 200.

§179ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ πρόεδρος Τ. Λαζαρέτος.) Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα.

Κεφ. Δʹ. Ἐθνοφυλακή.

§180ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§181ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει παρατήρησιν. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τοὐλάχιστον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν μελέτην τὴν παρατήρησιν αὐτήν.

§182Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τί λέγει, παρακαλῶ, ἡ παρατήρησις αὐτή; Ἀναγινώσκεται ἡ παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχουσα οὕτω· «Ἐπὶ τοῦ Κεφαλ. 4. ἄρθρ. 4 «ἀποζημιώσεις προγυμναστῶν ἐθνοφυλακῆς». Ἡ ἐπιτροπὴ βλέπουσα τὸ ἄχρηστον τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, οἵτινες προσδιωρίσθησαν ὡς προγυμνασταὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς, διότι οὐδέποτε προεγύμνασαν αὐτὴν, συνιστᾷ τὴν μετάθεσιν τούτων εἰς τὰ οἰκεῖα σώματα, ἀπὸ τῆς ά. τοὐλάχιστον τοῦ προσεχοῦς Ἰανουαρίου.»

§183Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε πρωθυπουργὲ, νὰ βληθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος τῆς ἐθνοφυλακῆς.

§184Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκφράζει περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, εἶδον πολὺ εὐχαρίστως, ὅτι ὄχι μόνον προλαμβάνει τὴν ἐπιθυμίαν μου, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑστέρων παραδέχεται, ὅτι ἐγὼ ἐφρόντισα καὶ ἔχω ἕτοιμον διάταγμα διὰ νὰ καταργήσω αὐτὰς τὰς θέσεις τῶν προγυμναστῶν.

§185ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§186ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κεφάλαιον έ. ἄρθρον ά. Προσωπικὸν δημοσίων ἰατρῶν............ 21,465». Ἀναγινώσκεται ἐνταῦθα καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχουσα οὕτω. «Ἐπὶ τοῦ Κεφ. 5, ἄρθρ. 1 «ἐπαρχιακοὶ ἰατροί». Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς θεωρεῖ περιττὴν ἂν ὄχι ὅλην, τοὐλάχιστον τὴν διὰ δέκα ἐπαρχιακοὺς ἰατροὺς δαπάνην, διότι πανταχοῦ σήμερον ὑπάρχουσιν ἐγκατεστημένοι ἐπιστήμονες ἰατροί, καὶ δὲν ὑφίσταται σήμερον, ὡς πρότερον, ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀποκατάστασιν ἰατρῶν ἐπιστημόνων εἰς τὰ μεσόγεια καὶ εἰς ἐπαρχίας, ὀλίγας ὑπισχνουμένας ὠφελείας εἰς τοὺς ἰατρούς. Διότι ὁ σκοπὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ ὑπουργεῖον ἐν τῇ ἐκθέσει του πρὸς ὑποστήριξιν τῆς δαπάνης ταύτης, δὲν ἐπιτυγχάνεται δυστυχῶς· καθότι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι οἱ νομοϊατροὶ καὶ οἱ ἐπαρχιακοὶ ἰατροὶ οὐδέποτε ἐξεπλήρωσαν τὴν ἀποστολήν των, τὴν ὁποίαν διαγράφει τὸ καταστικὸν διάταγμα. Ταύτην δὲ τὴν παράλειψιν τοῦ καθήκοντος αἱ αὐστηραὶ διατάξεις αὐτοῦ τοῦ διατάγματος ἐξ ἑνὸς, καὶ ἡ γλίσχρος μισθοδοσία ἀφ’ ἑτέρου ἐπήνεγκον. Δέκα ἐπαρχιακοὶ ἰατροὶ ἀρκοῦσιν εἰς τὰς παρούσας ἀνάγκας τῆς ἐπικρατείας, ἂν καὶ οὗτοι θελήσωσι νὰ δείξωσι τὴν ἀπαιτουμένην αὐταπάρνησιν.»

§187ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, ὅτι εἶναί τινες ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν διόλου ἰατροὺς, ἀλλὰ διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦνται αὐτοὶ οἱ ἰατροὶ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἐπέτυχε· δὲν γίνεται ἄλλο παρὰ νὰ πέρνουν τοὺς μισθοὺς ἀμεριμνομερίμνως. Εἰς ἐπαρχίας, ὅπου εἶναι ἰατροὶ, εἶναι συμφέρον νὰ μὴ ᾖναι διωρισμένοι τοιοῦτοι, διότι γνωρίζετε ὅτι, ὅταν ᾖναι διωρισμένοι, πηγαίνουν μὲ τὰ δῶρα οἱ πολῖται· δὲν ἐννοῶ ὅλους· ὅταν ὁ ἔπαρχος ᾖναι ἐλεύθερος νὰ βάζῃ εἰς ἐξέτασιν ὅποιον ἰατρὸν θέλει, οἱ πολῖται δὲν ἠξεύρουν ποῖος θὰ τοὺς ἐξετάσῃ καὶ οὕτω ἐκλείπουν αἱ δωροδοκίαι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ προσθέσῃ τόσον ἀριθμὸν δι’ ὅσας ἐπαρχίας δὲν εἶναι διόλου ἰατροί.

§188Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τὴν προσθήκην τῶν ἰατρῶν τὴν ἔκαμα διὰ νὰ ἔχω μίαν εὐκολίαν, ὥστε ἐν περιπτώσει νοσημάτων τοπικῶν νὰ δοθῇ ἡ ἀπαιτουμένη συνδρομή· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι νὰ γείνῃ καὶ ἐκεῖ ἐλάττωσις, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν. Ἀντὶ 20 λοιπὸν, πολὺ καλὰ, δέχομαι τοὺς 10 μόνον (θόρυβος).

§189ΔΑΓΡΕΣ. Ὅλοι νὰ λείψουν.

§190ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τοῦ ὑπουργείου ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἠλείας. Εἶναι βέβαιον ὅτι τινὰς παρατηρήσεις συμμερίζομαι, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἔχω νὰ δώσω πληροφορίας. Ὁ ἰατρὸς ὁ λαμβανόμενος ἀδιαφόρως δὲν ἔχει κἀμμίαν εὐθύνην, καὶ μὴ ἔχων τοιαύτην δὲν δίδει προσοχήν· καὶ τοῦτο συνέβη εἰς ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο διωρισμένος τοιοῦτος ἰατρός. Βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι ὅπου δὲν ὑπάρχει διωρισμένος ἰατρὸς, ὁ στρατεύσιμος θὰ ὑπάγῃ αὐτὸς εἰς τὸν ἰατρὸν νὰ τὸν θεωρήσῃ καὶ προπαρασκευάσῃ τὴν ἐξαίρεσίν του.

§191ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς;

§193ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§194ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. 20 νὰ προσθέσητε, παρακαλῶ, διότι πολλαὶ ἐπαρχίαι στεροῦνται ἰατρῶν.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 10 δέχεσθε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν;

§196Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα καὶ κεφάλαια. Κεφάλαιον 5.

Κεφάλαιον 6.

§197ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 7. Ὑπότροφοι 24,000.

§198ΖΑΪΜΗΣ. Ὑπάρχει παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀναγινώσκεται, ἔχουσα οὕτω. «Ἐπὶ τοῦ Κεφ. 6 ἄρθρ. 7 «Εἰς συνδρομὴν τῶν ὑπαρχόντων ἐν Εὐρώπῃ ὑποτρόφων μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τῶν σπουδῶν των καὶ ἀποστολὴν νέων». Ἡ ἐπιτροπὴ γνωρίζουσα ἐκ πείρας, ὅτι αἱ τοιαῦται ὑποτροφίαι δὲν ἔφερον τὸν προσδοκώμενον καρπὸν, καὶ ὅτι πολλοὶ τῶν ὑποτρόφων καταχρασθέντες τῆς εὐνοίας, ἣν ἡ πατρὶς αὐτοῖς ἀπέδειξεν, οὐ μόνον πολλὰ ἐπὶ πολλοὺς ἐνιαυτοὺς δαπανήσαντες μικρὸν ἢ ὁλοτελῶς προώδευσαν, ἀλλὰ ἄλλην τραπέντες ὁδὸν τὴν ἰδίαν αὑτῶν κλίσιν καὶ ὠφέλειαν ὑπηρέτησαν, προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῶν 16,000 δραχμῶν τῶν προωρισμένων εἰς τοιαύτην ὑποτροφίαν· ἀφίνει δὲ ἄθικτον τὸ ποσὸν τὸ προσδιωρισμένον πρὸς συνδρομὴν ὑποτρόφων παρὰ τῷ σχολείῳ τῶν τεχνῶν κτλ.»

§199Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐνταῦθα ἔχει σχέσιν καὶ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὸν ὑπουργὸν διὰ νὰ φέρῃ θεραπείαν.

§200ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπειδὴ ὁ νέος αὐτὸς σπουδάζει εἰδικῶς, νομίζω πῶς πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά του.

§201Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ αἴτησις μάλιστα.

§202ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Αὐτὸς δὲν πρόκειται νὰ ὑπάγῃ ἤδη καὶ νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι θέλει νὰ ὠφεληθῇ· ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ, εἶναι δὲ ἁμαρτία... (θόρυβος). Θεωρῶ καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναφορὰν ὅπως.... (θόρυβος).

§203ΤΙΝΕΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ ἐδῶ;

§204ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, κύριε πρόεδρε, τί λέγει;

§205ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν τίποτε καὶ εἶναι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 10 χρόνια.

§206Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἡ δαπάνη τῶν ὑποτρόφων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1867, καὶ ἡ ὁποία ἀποβλέπει καὶ τοὺς ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ καὶ τῇ Εὐρώπῃ εἶναι 14,000. Τὸ ὑπουργεῖον ἐνόμισε καλὸν νὰ τὰς κάμῃ 24· ἐκ τούτων αἱ 4 εἶναι εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον. Διὰ τοὺς ἄλλους εἴχομεν 10 καὶ ἐβάλαμεν ἄλλας 10· αἱ 10 ἠμποροῦν ν’ ἀπαλειφθοῦν· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω νὰ μείνουν· καὶ αὐτὸ μένει εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ποσοῦ.

§207Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ λάβητε πληροφορίας καὶ ὅσοι δὲν κάμνουν τὸ χρέος των ν’ ἀνακληθοῦν.

§208ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, αἱ 10,000 ἂς ἀφαιρεθοῦν, αἱ 14 μένουν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν 14,000 μένουν.

§210ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) «Ἄρθρον ή. ἐμψύχωσις τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας............ 27,400» Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἔγγραφον τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον περὶ προσθήκης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσοῦ διὰ τὸ θέατρον.

§211ΤΙΜΟΛΕΩΝ ΦΙΛΗΜΩΝ. Λαμβάνω τὸν λόγον, κύριοι, ὅπως προτείνω καὶ ὑποστηρίξω τὴν ἀπάλειψιν τῆς αἰτουμένης ὑπὲρ τοῦ Ἰταλικοῦ θεάτρου προσθήκης εἰς τὰς δαπάνας. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει φανῆ παράδοξον εἴς τινας, πῶς ἐγὼ λαμβάνω τὸν λόγον κατὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως, εἷς ὢν τῶν βουλευτῶν τῆς πόλεως, ἥτις φαίνεται ὠφελουμένη κυριώτερον ἐκ τῆς τοιαύτης προσθήκης εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας. Δὲν ἀγνοῶ ἐπίσης, τί θέλουσι προσθέσει, βλέποντές με λαλοῦντα, καὶ πρῶτον μάλιστα, κατ’ αὐτῆς. Πῶς ἄνθρωπος, ἀνήκων εἰς τὴν νεωτέραν γενεὰν καὶ ὄχι εἰς τὴν ἀγροῖκον γενεὰν τὴν παρελθοῦσαν, ὥς τινες τὴν ἀποκαλοῦσι........

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀνέχομαι αὐτό. (Ἐγειρόμενος.) Ἀφίνω τὴν θέσιν μου. (Θόρυβος.) Θὰ καταβῶ νὰ ὁμιλήσω.

§213ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶπε διὰ σᾶς, Κ. πρόεδρε.

§214ΦΙΛΗΜΩΝ. (μειδιῶν.) Δὲν εἶπα διὰ σᾶς, Κ. πρόεδρε.

§215ΖΕΡΒΑΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον του, κ. πρόεδρε. Δὲν εἴμεθα ἀγροῖκοι ἡμεῖς. (Θόρυβος.)

§216ΦΙΛΗΜΩΝ. Μὴ ταράττεσθε ἀτόπως καὶ ἀκαίρως. Ἀπὸ ὑμᾶς δὲν περιμένω βεβαίως νὰ λάβω μαθήματα σεβασμοῦ πρὸς τοὺς πατέρας. (στρεφόμενος πρὸς τὸν πρόεδρον.) Ἐὰν ἐδίδετε προσοχὴν, κ. πρόεδρε, ἠθέλετε ἀκούσει, ὅτι μετεχειρίσθην αὐτὴν τὴν φράσιν, οὐχὶ διότι τὴν παραδέχομαι, ἀλλὰ διότι οὕτω ἀποκαλοῦσί τινες τὴν ἱερὰν γενεὰν τοῦ ἀγῶνος. Τίνες δὲ οὗτοι, τὸ γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ καὶ τὸ ἀκούετε ἴσως πολλάκις.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ τώρα.

§218ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ φανῇ παράδοξον, λέγω, πῶς ἄνθρωπος, ἀνήκων εἰς τὴν νέαν γενεὰν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀγροῖκον γενεὰν, τὴν παλαιὰν, ὡς τὴν ἀποκαλοῦσί τινες, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἐκ τρίτου, διὰ νὰ τὸ ἀκούσωσι καλῶς καὶ οἱ οὕτω ἀποκαλοῦντες αὐτὴν καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτοὺς διὰ τῆς ψήφου των, θὰ φανῇ παράδοξον, λέγω, πῶς ἄνθρωπος, τυχὼν ἐκπαιδεύσεώς τινος, μὴ ἄμοιρος τῆς μουσικῆς, ἐπισκεφθεὶς τὴν Εὐρώπην καὶ ἰδὼν θέατρα, κηρύττεται κατὰ τῆς ὑπὲρ τοῦ θεάτρου πιστώσεως. Ἀκριβῶς, κύριοι, διότι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν μέσῳ ὑμῶν ὡς εἷς τῶν βουλευτῶν τῆς πρωτευούσης, διότι ἀνήκω εἰς τὴν παροῦσαν γενεὰν καὶ σέβομαι τὴν παρελθοῦσαν, ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον πρῶτος καὶ νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τοιαύτης πιστώσεως. Δὲν ἀγνοῶ, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ βεβαίως, τὰ παράπονα, ἅτινα πολλάκις ἐῤῥέθησαν κατὰ τῆς πρωτευούσης ἐκ μέρους τῶν ἐπαρχιῶν. Πολλάκις, καὶ οὐχὶ ἀδίκως, ἡ πρωτεύουσα ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἡ καταβόθρα, ἐντὸς τῆς ὁποίας χωνεύονται ὅλοι οἱ ἱδρῶτες τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων. Ἐπειδὴ ἀρχὴ τῶν παραπόνων τούτων δὲν εἶναι ἡ πρωτεύουσα, ἀλλ’ ἄλλοι, ἐπειδὴ τὰ αἰσθήματα τῶν ἐντολέων, οὓς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἐφέτος, εἰσὶν ἐκ διαμέτρου ἀντίθετα καὶ ἀποκρουστικὰ τοιούτων πράξεων, ὤφειλον νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως διασκεδάσω ἀκριβῶς τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διαλύσω τὰς ἰδέας, αἵτινες ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν ἐπικρατοῦσι νῦν ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Ἐν πλήρει πεποιθήσει λοιπὸν, ὅτι πιστῶς διερμηνεύω τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἰδέας τῶν ἐντολέων μου, δύναμαι νὰ κηρύξω σήμερον, ὅτι αἱ Ἀθῆναι δὲν θεωροῦσιν ἑαυτὰς ἄλλως ἢ ὡς μίαν ἐπαρχιακὴν πόλιν. Ἂν σήμερον ἔτυχον νὰ ᾖναι ἡ πρωτεύουσα τοῦ Βασιλείου, τοῦτο οὐδὲν σημαίνει δι’ αὐτάς· διότι, ὡς ἐπαρχιακὴ πόλις, καὶ αἱ Ἀθῆναι ὑποφέρουν, ὅσα καὶ αἱ ἄλλαι πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Αἱ Ἀθῆναι ἐπίσης γινώσκουσιν, ὅτι ἡ εὐτυχία των ἐξήρτηται ἀπὸ τῆς εὐδαιμονίας τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι τὸ μεγαλεῖον καὶ ἡ πρόοδός των συνδέονται μετὰ τῆς ἀσφαλεστέρας καὶ μᾶλλον ἀμέσου συγκοινωνίας πρὸς τὰς ἐπαρχίας. Κατανοοῦσαι τοῦτο καὶ πεπεισμέναι, ὅτι πρώτιστον ἔχουσι καθῆκον καὶ συμφέρον νὰ εὔχωνται καὶ νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τῆς προόδου τῶν ἐπαρχιῶν, διότι ἐκεῖ κεῖται καὶ ἡ εὐδαιμονία αὐτῶν, ἀποκρούουσι πᾶσαν περιττὴν καὶ ἀποκλειστικὴν ὑπὲρ αὐτῶν δαπάνην, καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ ἐπαρχίαι εἶναι παρημελημέναι καὶ οὐδεὶς φροντίζει περὶ τῆς βελτιώσεώς των, οὔτε θέλουσι νὰ συμμεθέξωσιν εἰς σπατάλην δημοσίων πόρων, ἀφαιρουμένων ἀπὸ τῆς βελτιώσεως τῶν ἐπαρχιῶν. Ὤφειλε δὲ ὁ βουλευτής, ὁ ἀνήκων εἰς τὴν πρωτεύουσαν, πρῶτος νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ὅπως διασκεδάσῃ ἀντιθέτους ἰδέας, διατρανώσῃ δὲ τὰ αἰσθήματα τῆς ἀδελφότητος, ἅτινα συνδέουσι τὰς Ἀθήνας μετὰ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἰδοὺ ὁ λόγος καὶ ἡ ἀπάντησίς μου εἰς τὴν πρώτην ἐκείνην ἀπορίαν, πῶς ὁ βουλευτὴς τῶν Ἀθηνῶν λαμβάνει τὸν λόγον κατὰ προτάσεως, ἥτις φαίνεται, ὅτι βελτιόνει τὴν κατάστασιν τῆς πρωτευούσης. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν μὴ ὑπῆρχεν, ἐὰν ὑπ’ ὄψιν εἶχον μόνον τὸ συμφέρον τῶν Ἀθηνῶν, ἐρωτῶ, αἱ Ἀθῆναι ὠφελοῦνται ἐκ τῆς δαπάνης αὐτῆς; Ὁ λαὸς, οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, μετέχουσι τῆς διασκεδάσεως ταύτης ἅπαντες, ἢ τοὐλάχιστον τὸ μέγα μέρος αὐτῶν; Αἱ δημόσιαι διασκεδάσεις, ὡς γνωστόν, εἰσὶν ἐπίσης, ὡς πλεῖστα ἄλλα, χρήσιμοι καὶ ἐπωφελεῖς καὶ ἀναγκαῖαι. Ἀλλά, κύριοι, τὰ θέατρα, ὅπου ἂν ὑπάρχωσι τοιαῦτα, ἔχουσιν ἕνα σκοπόν, φέρουσιν ἐθνικόν τινα χαρακτῆρα διότι συντελοῦσιν εἴτε πρὸς τὴν βελτίωσιν τῆς γλώσσης καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς, εἴτε πρὸς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἠθῶν καὶ τὴν διάδοσιν τῶν καλῶν ἰδεῶν. Τὰ θέατρα ἀληθῶς εἰσὶν ἓν τῶν ἰσχυρῶν μέσων πρὸς διάδοσιν τῶν ἀγαθῶν ἰδεῶν, πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν εὐγενῶν αἰσθημάτων, καλῶς διευθυνόμενα. Ἐν Παρισίοις ὑπάρχουσιν 25 θέατρα, ἂν μὴ ἀπατῶμαι, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον βοηθούμενα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ἅπαντά εἰσι θέατρα Γαλλικὰ, ἓν μόνον δὲ Ἰταλικόν. Ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ ἐπίσης ἅπαντα τὰ θέατρά εἰσιν ἀγγλικὰ, ἓν μόνον δ’ ἰταλικόν. Ἐν τῇ Ῥωσσίᾳ αὐτῇ, ἥτις εἶναι νεωτέρα εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν πολιτισμόν, ὑπάρχουσι μὲν θέατρα γαλλικὰ, γερμανικὰ καὶ ἰταλικὰ, δικαιολογούμενα καὶ ἐκ τῆς ποικιλίας τῶν ὑπηκόων αὐτῇ λαῶν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον τὰ περισσότερα καὶ κυριώτερά εἰσι ῥωσσικά. Ποῦ συμβαίνει τὸ ἄτοπον, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐθνικὸν θέατρον, οὐδεμία φροντὶς περὶ αὐτοῦ νὰ λαμβάνηται, ἐὰν δὲ δίδηται συνδρομὴ ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου, ἡ συνδρομὴ αὕτη νὰ παραχωρῆται ὑπὲρ ἀλλογλώσσου καὶ ὅλως ξενικῆς σκηνῆς; Ἐν μόνῃ τῇ Ἑλλάδι, τῇ χώρᾳ, ἥτις παρήγαγε καὶ ἐμόρφωσε τὸ θέατρον, ἐν τῷ ἔθνει, ὅπερ ἀξιοῖ, ὅτι καταλέγει ἐν τοῖς προγόνοις αὑτὸν τὸν Σοφοκλέα, τὸν Αἰσχύλον καὶ τὸν Εὐριπίδην. Δυστυχῶς ἐν μόνῃ τῇ Ἑλλάδι παρίσταται τὸ φαινόμενον Κυβερνήσεως, σιγώσης περὶ τῆς ἐθνικῆς σκηνῆς, αἰτουμένης δὲ πίστωσιν 50,000 ὑπὲρ σκηνῆς ξένης καὶ ἀγνώστου, καὶ ταύτην ὡς προσθήκην εἰς τὸ κεφάλαιον ὑπὲρ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς γεωργίας καὶ τῆς βιομηχανίας. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τὸ τερατῶδες τῆς ἀντιφάσεως καὶ τοῦ ἐγκλήματος, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐνῷ προτείνει ἡ Κυβέρνησις δαπάνην 50,000 δραχμῶν διὰ τὰς ἰταλικὰς παραστάσεις, ὡσανεὶ ἡ ἐμψύχωσις τῆς γεωργίας καὶ τῆς βιομηχανίας, πόσην δαπάνην προτείνει διὰ τὴν ἐμψύχωσιν τῆς γεωργίας, ὅθεν εἰσρέουσι τὰ ἑκατομμύρια εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Εἶναι ἀπίστευτον ἴσως, ἀλλὰ θλιβερῶς ἀληθές. Μόνον δύο χιλιάδες καὶ τετρακόσιαι δραχμαὶ ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὲρ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς γεωργίας· ἕνα δὲ στῖχον κατωτέρω πεντήκοντα χιλιάδες διὰ τὰς ἐν Ἀθήναις ἰταλικὰς παραστάσεις! Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ σημεῖον, οὗ πρὸς στιγμὴν ἐξέβην. Τίνες εἰσὶν οἱ ὠφελούμενοι ἐκ τῶν παραστάσεων τοῦ ἰταλικοῦ θεάτρου, ὑπὲρ οὗ τόση συνδρομὴ ζητεῖται; Εἰσὶν οἱ βιομήχανοι; Ὄχι. Εἰσὶν οἱ ἐργάται; Ὄχι. Οἱ στρατιωτικοὶ ἢ οἱ ὑπάλληλοι; Ὄχι. Οὐδεμία τῶν τάξεων τούτων πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ, διὰ τοὺς ἁπλουστάτους λόγους, ὅτι δὲν συχνάζουν εἰς αὐτὸ οἱ εἰς αὐτὰς ἀνήκοντες, εἴτε διότι ἀγνοοῦν τὴν γλῶσσαν, εἴτε διότι πτωχοὶ ὄντες, στεροῦνται τῶν μέσων νὰ πορεύωνται πρὸς τὸ θέατρον. Ἐπὶ τέλους οὐδὲν ἔχουν τὸ ἑλκύον αὐτούς. Ἐὰν ὑπάγετε εἰς τὸ θέατρον, τίνας θέλετε ἰδεῖ τακτικῶς παρόντας; Τὰ μὲν θεωρεῖα θέλετε ἰδεῖ πληρούμενα ἀπὸ εὐπόρους ἢ ξένους, τὴν λεγομένην πλατεῖαν ἀπὸ μαθητὰς δυστυχῶς, καὶ ἰδίως φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ἤ τινας μικροὺς ὑπαλλήλους, τὸν δὲ παράδεισον πληρούμενον ἀπὸ ἀνθρώπους τῆς ἐσχάτης τάξεως, οἵτινες ἐξέρχονται τῶν παρακειμένων καπηλείων, ὅπως ἐξακολουθήσωσιν ἐκεῖ τὰ ὄργιά των ὑπὸ ἔποψιν ἄλλην, καὶ τοῦ θεάτρου ἐξερχόμενοι, τὰ ἐπαναλάβωσιν ἄλλως. Ἐντὸς τοῦ ἐν Ἀθήναις θεάτρου δὲν βλέπει τις τὸν σπουδαῖον καὶ καθαρῶς ἐθνικὸν πληθυσμόν, ὃν βλέπει εἰς τὰ ἄλλα θέατρα τῆς Εὐρώπης, ὅπου ἔχει ἐθνικὸν τύπον τὸ θέατρον. Ἐὰν δὲ ἀνεμιμνῄσκετο ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰς τὴν Ἑλβετίαν καὶ εἴς τινα μέρη τῆς Γερμανίας δὲν εἶναι συγχωρημένον εἰς μαθητὰς, μέχρις ὡρισμένης ἡλικίας, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ θέατρον, ἤθελεν ἐννοήσει, ὅτι, ἀντὶ ὠφελείας, παρέχει μέσα πρὸς διαφθοράν, ἐμψυχοῦσα διασκεδάσεις, οὐδὲν ἀγαθὸν δίδαγμα ὑπισχνουμένας. Μή τις νομίσῃ δὲ ὅτι τοιαῦτα λέγων, κακίζω ἐν γένει τὸ θέατρον. Πᾶς ἄλλος ἢ ἐγὼ ἐδύνατο νὰ παράσχῃ ὑπόνοιαν τοιαύτης κρίσεως. Ἀλλὰ τὸ θέατρον, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο ὁμοίας φύσεως δίδαγμα, ὅπως πληρώσῃ τὸν ἀνώτερον προορισμὸν αὐτοῦ, ἀπαιτεῖ δύο τινὰ, σκόπιμον διεύθυνσιν καὶ ἀνάπτυξίν τινα νοητικὴν ἐκ μέρους τῶν παρευρισκομένων εἰς αὐτὸ, ἱκανοποιοῦσαν αὐτοὺς, ὅπως ἐμβαθύνωσιν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ διδασκομένου δράματος. Τὸ θέατρον, εἰς ἀνθρώπους ἀνεπτυγμένους καὶ ἡλικίας ὡρίμου, φέρει εὐάρεστα ἀποτελέσματα· διότι καὶ αὐτὰ τὰ κατ’ ἐπιφάνειαν ἄτοπα παραστήματα, καὶ αὐταὶ αἱ μᾶλλον ἐλευθέριαι κωμῳδίαι περιέχουσι διδάγματα κοινωνικῆς ἠθικῆς. Εἰς τὴν ἡλικίαν τὴν ἄπειρον ὅμως, τὴν μὴ ἐμβαθύνουσαν εἰς τὸ πνεῦμα τῶν διδασκομένων δραμάτων, φέρει δυστυχῶς τὰ ὅλως ἀντίθετα. Ἡ ἐπιφάνεια φονεύει τὴν οὐσίαν δι’ αὐτήν. Ὑπῆρξα μαθητὴς, καὶ ὁσάκις ἐπορευόμην εἰς τὸ θέατρον, μία ἢ δύο ἡμέραι ὑπῆρχον ἀπωλεσμέναι δι’ ἐμέ. Αἱ ἐντυπώσεις παρήγαγον ἀποτελέσματα οὐχὶ εὐάρεστα, διότι δὲν ἤμην εἰς θέσιν νὰ διακρίνω τὸ ὑπὸ τὸ κάλυμμα κειμήλιον. Δὲν ἀγνοῶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα τῶν προτεινόντων τὴν πίστωσιν ὑπὲρ τοῦ θεάτρου. Οἱ ξένοι, οἵτινες θὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν θὰ ἴδωσι θέατρον, τί θὰ εἴπωσι περὶ ἡμῶν; Ὁποῖος ἀπολίτευτος τόπος εἶναι ἡ Ἑλλάς! Οἱ περιηγούμενοι, κύριοι, εἰσὶ δύο τάξεων, ἄνθρωποι ἐπιπόλαιοι καὶ ἄνθρωποι σπουδαῖοι. Οἱ ἐπιπόλαιοι βεβαίως, οἱ ἁπλῶς πρὸς διασκέδασιν μεταβαίνοντες εἰς τὰς πόλεις, θέλουσι δυσαρεστηθῆ, μὴ εὑρίσκοντες ἓν θέατρον, καὶ μάλιστα θέατρον εὐχάριστον δι’ αὐτοὺς, ἐφόσον εἶναι γνωστὸν αὐτοῖς, ἐθνικόν. Ἀλλὰ τούτων ἆρά γε πρέπει νὰ ζητῶμεν τὴν γνώμην καὶ τὰς ἐντυπώσεις; Οὐδόλως· συμφέρον καὶ καθῆκον ἔχομεν νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν γνώμην καὶ τὴν εὔνοιαν τῶν σπουδαίων περιηγητῶν. Ὁ δὲ σπουδαῖος περιηγητὴς, μεταβαίνων εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν θὰ ἐρωτήσῃ, ἂν ὑπάρχῃ θέατρον ἁπλῶς, ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσῃ μεταβαίνων εἰς τὴν πατρίδα τοῦ Αἰσχύλου, τοῦ Εὐριπίδου, τοῦ Σοφοκλέους, ποῦ εἶναι τὸ ἑλληνικὸν θέατρον. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον θὰ εὕρῃ. Τί θὰ εὕρῃ δέ; Μίαν παρῳδίαν ἰταλικοῦ μελοδράματος. Θὰ ἐρωτήσῃ, αὐτὸ τὸ λεγόμενον ἰταλικὸν θέατρον πῶς συντηρεῖται; Θὰ μάθῃ, ὅτι συντηρεῖται ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, καὶ κυβέρνησιν εὑρισκομένην εἰς δυσχερεστάτην θέσιν. Αὐτὸς ὁ περιηγητὴς θὰ ἐξέλθῃ τῆς πρωτευούσης, θὰ μεταβῇ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Τί θὰ ἴδῃ; Θὰ εὕρῃ ἆρά γε δρόμον διὰ νὰ ταξειδεύσῃ ἐφ’ ἁμάξης, ὡς ταξειδεύουσιν εἰς τὰς πεπολιτευμένας χώρας; Ὁδὸν οὐδεμίαν σχεδὸν θὰ εὕρῃ. Θὰ τῷ παρουσιασθῇ ποταμός τις ἢ χείμαῤῥος. Ποῦ εἶναι ἡ ἀσφαλὴς γέφυρα; Σπανίως θὰ συναντήσῃ τοιαύτην, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι πρέπει νὰ ἐξομολογηθῇ τις πρὶν ἢ διαβῇ ποταμόν τινα ἐν Ἑλλάδι, μάλιστα ἐν ὥρᾳ χειμῶνος. Ὁ περιηγητὴς αὐτὸς, ἐπισκεπτόμενος τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἴδῃ, εἰς τίνα ὀπισθοδρομημένην κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ γεωργία, ὅτι ἀραιά εἰσι τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα, ὅτι ἐλλείπουσι τὰ γεωργικὰ σχολεῖα. Ὁ σπουδαῖος ἐρευνητὴς τῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ αὐτῆς καὶ ἐκφέρῃ γνώμην εὐσυνείδητον περὶ τῆς κυβερνήσεώς της, θὰ ἐμβλέψῃ εἰς ταῦτα· αὐτὰ δὲ θὰ μελετήσῃ, ὅπως ἀποφανθῇ, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἦναι προωδευμένη καὶ τόπος ὑπισχνούμενος μέλλον. Ἐπειδὴ δὲ μόνον τῶν σπουδαίων αἱ γνῶμαι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν καὶ εἰσὶ σεβασταὶ, φρονίμως σκεπτόμενοι, ὀφείλομεν νὰ πράττωμεν οὐχὶ ὅ,τι θὰ ἑλκύσῃ ὑπὲρ ἡμῶν τοὺς ἐπιπολαίους, ὧν τὴν γνώμην πρέπει νὰ περιφρονῶμεν, ἀλλ’ ὅ,τι θὰ πείσῃ ὑπὲρ ἡμῶν τοὺς σπουδαίους περιηγητὰς, ὧν ἡ ἰδέα ἐπὶ τέλους κατισχύει ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ ἀσκεῖ ἐπιῤῥοήν.

§219ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἱστάμενος παρὰ τὸ βῆμα.) Ἐνθυμεῖσθε, τί κακὸν μᾶς ἔκαμεν ὁ About;

§220ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπορῶ πολὺ μὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἣν θεωρῶ λίαν ἄτοπον. Ὁ About δὲν δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐπιπολαίων συγγραφέων. Τὰ παρ’ αὐτοῦ γραφέντα, ἐὰν ἤσκησαν ἐπιῤῥοήν τινα, ἤσκησαν αὐτὴν, διότι ὑπῆρξαν πονήματα σοβαρά. Τοιαύτης δὲ φήμης σπουδαίου συγγραφέως ἀπολαύει ὁ ἀνὴρ οὗτος, καὶ τόσῳ σοβαρὸς θεωρεῖται, ὥστε ἐπὶ καιρόν τινα αὐτὸς ὁ αὐτοκράτωρ Ναπολέων, ὁ μὴ ἐκλέγων τοὺς ὑπουργούς του κατ’ αὐθαίρετον ὄρεξιν, ἐσκέφθη νὰ τῷ δώσῃ τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπουργείου. Συμπεραίνω, τί εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ Κ. ὑπουργὸς, ἀναφέρων τὸ ὄνομα τοῦ Ἀβοῦ· ἐνθυμήθη τὸ περὶ τῆς Συγχρόνου Ἑλλάδος περιβόητον σύγγραμμά του, ὅπερ ἀληθῶς μᾶς ἐζημίωσεν. Ἀλλὰ διατί μᾶς ἐζημίωσεν αὐτό; Διότι, καίτοι ὑπὸ τύπον εὐτράπελον, περιεῖχε γνώμας καὶ παρατηρήσεις σοβαρωτάτας καὶ σπουδαιοτάτας, διότι ἀνεκάλυπτε πολλὰς ἀληθείας, τὰς ὁποίας ἐὰν ἐμελετῶμεν, ἡμεῖς αὐτοὶ ἐδυνάμεθα νὰ ὠφεληθῶμεν πολὺ καὶ πολλὰ ἀτοπήματα καὶ πολλὰς ἐλλείψεις μας νὰ διορθώσωμεν. Ἄλλως τε ὁ συγγραφεὺς οὗτος, ὡς ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ τοῦτο ὁ Κ. ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς, ἔγραψεν ἀκολούθως πολλὰ ὑπὲρ Ἑλλάδος, ἐν δὲ τῷ Εὐρωπαϊκῷ Χάρτῃ, ὃν πρὸ ἐτῶν ἐδημοσίευσε καὶ ὅστις ἱκανὴν ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν, ἀποδίδει τῷ ἑλληνικῷ ἔθνει τὴν ἀρίστην μερίδα καὶ ὑπερυψοῖ αὐτό. Τοιαῦτα γράφων συγγραφεὺς δὲν ἔπρεπεν ἐκ μέρους τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος νὰ κηρύσσηται ἐν τῷ κοινοβουλίῳ της ὡς ἐπιπόλαιος. Ὁ Ἀβοῦ, Κ. ὑπουργὲ, ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει κατὰ πολὺ φιλελληνικώτερος καὶ σπουδαιότερος τῶν δημοσιογράφων ἐκείνων, οὓς ἐπιστεύσατε, ὅτι ἐκερδήσατε, καὶ δι’ αὐτῶν τὸ δημόσιον φρόνημα τῆς Εὐρώπης, διότι τοῖς ἀπενείματε ἓν παράσημον. Ἡ πατρὶς ἡμῶν θὰ εὐδοκίμει μᾶλλον, ἐὰν τοιούτους, οἷος ὁ About, περιεποιεῖτο συγγραφεῖς, ἀντὶ νὰ ἐξαντλῇ τὰ δῶρά της καὶ τὰς ἀμοιβάς της εἰς ὄντως κενοὺς καὶ κούφους. Δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ σᾶς εἴπωσι, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου γίνονται ἐπιχορηγήσεις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως εἰς τὰ θέατρα. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλὰ, χωρὶς νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι πρὸ στιγμῶν εἶπον, ὅτι δηλαδὴ ἐκεῖ τὰ θέατρα ὑπηρετοῦσι σκοπὸν ἀνώτερον, διότι εἰσὶν ἐθνικὰ, παρατηρῶ, ὅτι ἐκεῖ τὰ θέατρα εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Κράτους. Ἐν τῇ Γαλλίᾳ τὰ θέατρα εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀμέσως διαχειρίζεται καὶ εἰσπράττει τὰ ἔσοδα αὐτῶν. Τοιοῦτον ὅμως εἶναι καὶ τὸ ἐν Ἀθήναις θέατρον; Τὸ θέατρον παρ’ ἡμῖν ἔχει παράδοξόν τινα σύστασιν. Ὑπάρχει εἷς ἰδιώτης ἰδιοκτήτης τοῦ καταστήματος, ὑπάρχουν ἰδιοκτῆται τῶν θεωρείων. Ὁ ἰδιοκτήτης λαμβάνει 10,000 δραχμὰς ἐνοίκιον ἐκ τοῦ δημοσίου, οἱ ἰδιοκτῆται τῶν θεωρείων λαμβάνουσι δι’ ἑκάστην περίοδον 1500–2000 δραχμὰς ἕκαστος, ἐνοικιάζοντες τὰ θεωρεῖά των, ἔχοντες οὕτω ἰδιοκτησίαν, ἐξ ἧς ὠφελοῦνται 500 καὶ 600%. Ἀπέναντι τούτων ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ προσφέρει σημαντικὸν ποσὸν χρηματικόν, ὅπως ὠφεληθῶσιν ἄλλοι, χωρὶς αὕτη νὰ μεθέξῃ τὸ παράπαν εἰς τὰ ἐνδεχόμενα κέρδη.

§221ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς παιδείας). Εἶναι ὁ φόρος.

§222ΦΙΛΗΜΩΝ. Γινώσκω, ὅτι πληρόνεται μικρός τις φόρος. Ἀλλὰ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, ὅπερ τόσα φέρει κέρδη, οὐδεμίαν δαπάνην ἐπάγεται. Ἑτέρωθεν δὲ, ὅπερ καὶ τὸ κυριώτατον, τὸ κεφάλαιον τοῦτο μένει καθ’ ὁλοκληρίαν ἄγονον, ἐὰν μὴ ἡ Κυβέρνησις καταστήσῃ αὐτὸ παραγωγικὸν διὰ τῆς ἐπιχορηγήσεώς της, διότι ἄνευ αὐτῆς οὔτε θέατρον ὑπάρχει, οὔτε ἑπομένως δύνανται νὰ ἐνοικιασθῶσι τὰ θεωρεῖα. Εἶχον δίκαιον λοιπὸν, ὅτε ἐχαρακτήρισα πρωτότυπον ὅλως τὴν τοῦ ἐν Ἀθήναις θεάτρου σύστασιν. Ἀλλὰ μὴ νομίσητε, ὅτι εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου αἱ ἐπιχορηγήσεις αὗται δὲν ἐπολεμήθησαν. Ἐπολεμήθησαν ἰσχυρότατα παρὰ πολλῶν οἰκονομολόγων, ὧν τὰ ὀνόματα καὶ τὰ ἀποσπάσματα τῶν συγγραφῶν ἐδυνάμην νὰ ἀναφέρω, ἐὰν ἐπεθύμουν νὰ μακρηγορήσω. Ἐπολέμησαν δὲ τὰς ἐπιχορηγήσεις ταύτας, στηριζόμενοι εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀρχὴν ταύτην, ὅτι οἱ φόροι, καθὸ ἀφαιρούμενοι ἀπὸ τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, δὲν δύνανται νὰ προσδιορισθῶσιν εἰς ἄλλην χρῆσιν ἢ εἰς μόνην τὴν ὠφέλειαν αὐτῶν. Πᾶς φόρος, δαπανώμενος ἄλλως, ἤτοι μὴ ἐπανερχόμενος δι’ ἄλλης ὁδοῦ εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ ἰδιώτου, ἀφ’ οὗ ἀφῃρέθη, εἶναι ἄδικος. «Πῶς εἶναι δίκαιον,» γράφει ὁ Molinari, οἰκονομολόγος γνωστὸς, «νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον εἰς «τοὺς χωρικοὺς τῆς Bretagne καὶ Gascogne, ὅπως βοηθήσω«μεν τὰ θέατρα τῶν Παρισίων; Τίνα ὠφελήματα λαμβά«νουσιν οἱ ἄξιοι οὗτοι χωρικοὶ ἀντὶ τῆς μερίδος αὐτῆς τῶν «ἐράνων των, ἐνῷ ἐπὶ ζωῆς των δὲν θέτουσι τὸν πόδα εἰς τὸ «θέατρον; Ἐν ταῖς πόλεσιν, ὅπου οἱ δῆμοι εἰσπράττουσι τὸν «ὑπὲρ τῶν θεάτρων φόρον ἀπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων δασ«μοῦ καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων μερικῶν φόρων, ἡ ἀδικία δὲν εἶναι «ἐπίσης προφανεστάτη; Δὲν ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τοῦ ἀπολύ«τως χρησίμου πάντων, ὅπως ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ὀρέξεις τῆς «πολυτελείας τῆς εὐπορούσης τάξεως;» Ἁπλῶς τὰ ὀνόματα μεταβάλλων, Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω μετ’ ἴσης ὀρθότητος, εἶναι δίκαιον ὁ κάτοικος τῆς Βονίτσης, τῆς Κέας, τῆς Μεσσηνίας νὰ φορολογῆται, ὅπως διὰ τοῦ ἐράνου αὐτοῦ διασκεδάζωσιν οἱ ἐν Ἀθήναις; Ἀλλ’ ἤθελον δεχθῆ καὶ τοῦτο, ἂν ἦτο ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἡ διασκεδάζουσα. Δυστυχῶς οὔτε τοῦτο· ἡ δαπάνη αὕτη γίνεται ὑπὲρ ὀλίγων, οἵτινές εἰσιν ἀρκετὰ εὔποροι, ὅπως διασκεδάζωσιν αὐτοὶ συνεταιριζόμενοι καὶ ἔχοντες θέατρον, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνηται τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἤτοι ἡ περιουσία πάντων τῶν πολιτῶν. Ἡ δαπάνη γίνεται ὑπὲρ ὀλίγων, τῶν πλείστων οὐδένα πληρονόντων φόρον, ἀλλὰ καταβροχθιζόντων τοὺς παρὰ τῆς παραγωγικῆς τάξεως διδομένους φόρους. Ὀλίγας ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω λέξεις, πρὶν ἢ τελειώσω. Πολεμῶν τὴν ὑπὲρ τοῦ Ἰταλικοῦ θεάτρου σύστασιν, μή τις νομίσῃ, ὅτι εἰμὶ ἀπολύτως κατὰ τοῦ θεάτρου. Τὸ θέατρον θεωρῶ ὡς ἕνα τῶν σπουδαίων ὀχετῶν πρὸς διάδοσιν τῶν καλῶν ἰδεῶν καὶ ἐμπέδωσιν τῶν ἐθνικῶν αἰσθημάτων, ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς γλώσσης καὶ τῆς μουσικῆς. Ἀλλ’ ὅπως ἐκπληροῖ τὸν προορισμὸν τοῦτον, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι ἐθνικὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, ὡς εἶναι παρὰ πᾶσι τοῖς πεπολιτισμένοις λαοῖς. Μόνοι οἱ βάρβαροι καὶ ἀπολίτευτοι ἔτι λαοὶ δὲν ἔχουσιν ἴδιον θέατρον, ἀλλὰ δανείζονται ἀπὸ ξένης σκηνῆς. Ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἤδη καὶ ἐπέκεινα τὸ σήμερον αἰτούμενον ποσὸν δίδεται ἐτησίως ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπὲρ τοῦ Ἰταλικοῦ θεάτρου τῶν Ἀθηνῶν. Ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον ἐδαπανήθη ὑπὲρ αὐτοῦ. Τί ἐδόθη ὑπὲρ τοῦ ἑλληνικοῦ θεάτρου; Μηδέν. Καὶ ὅμως, ἐὰν 200,000 καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ἠθέλομεν δαπανήσει πρὸς ἐπιστημονικὴν ἐκπαίδευσιν ἠθοποιῶν ἐν Εὐρώπῃ, ἠθέλομεν ἔχει ἀρίστην σκηνὴν ἑλληνικήν. Ἀλλὰ καὶ ἐφέτος ἡ κυβέρνησις, σιγῶσα παντελῶς ἐπὶ τούτου, ἔρχεται νὰ ζητήσῃ 50,000 διὰ τὴν παρῳδίαν τῶν ἰταλικῶν μελοδραμάτων, διὰ τὴν ἐμψύχωσιν ἀλυσιτελοῦς καὶ ἐπιζημίου μάλιστα ἐπιχειρήσεως, καὶ τοῦτο, καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ ταμεῖον πάσχει, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπὶ μῆνα στεροῦνται πτωχαὶ συνταξιούχων οἰκογένειαι τῆς εὐτελοῦς συντάξεώς των, ἡμεῖς δὲ σκεπτόμεθα ἢ διὰ δανείων νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ μας, ἢ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ἄρτου ἀπὸ πτωχῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς πιστώσεως τῶν 50,000 δραχμῶν πρὸς βοήθειαν τῶν ἐν Ἀθήναις ἰταλικῶν παραστάσεων.

§223ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι οὐδεμία ἀντίῤῥησις σπουδαία ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς τὴν πρότασιν τῆς δαπάνης αὐτῆς· ἁπλῶς ἤκουσα τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Φιλήμονος, ἀλλὰ πολὺ σπουδαίαν δὲν τὴν ἐθεώρησα· εἶχον λοιπὸν σκοπὸν νὰ σιωπήσω. Ἐπειδὴ βλέπω ἕνα θόρυβον, ὅστις διηγέρθη παραδόξως, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. Φιλήμων θέλει νὰ φέρῃ οἰκονομίας καὶ ζητεῖ νὰ ὑπαγάγῃ εἰς αὐτὰς τὴν δαπάνην τοῦ θεάτρου. Δὲν ἐννοῶ ὅτι ἡ δαπάνη ἑνὸς θεάτρου ἐκ 40,000 δραχμῶν, ὅτι θὰ καταστρέψῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Μᾶς εἶπεν ὅτι καταστρέφονται μὲ τοῦτο αἱ ὁδοὶ, αἱ γέφυραι, ἡ γεωργία κτλ. αὐτὸ εἶναι παιδιὰ, ἡ ὁποία δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς κοινοβουλίου· ἄλλως τε ὁ βουλευτὴς ἐλάλησε μὲ πολλὴν ὁρμὴν, ὡς νὰ ἐπρόκειτο νὰ καταστραφῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν οὐσίαν. Θέλετε, κύριοι, νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰ παραδεδεγμένα ἔθιμα καὶ τὰς συνηθείας, αἱ ὁποῖαι τηροῦνται ἁπανταχοῦ τοῦ ἐξευγενισμένου κόσμου; Θέλετε νὰ ἔχωμεν τὴν πρωτεύουσαν ἐστερημένην ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εὐχαριστήσωσι τοὺς ξένους ἐδῶ; καὶ ἔχομεν ξένους ἐδῶ, διότι ἔχομεν πρέσβεις καὶ πολλοὺς περιηγητὰς, ἐξ Εὐρώπης ἐπισκεπτομένους τὴν πρωτεύουσαν. Πῶς θὰ περιποιηθῶμεν τούτους ἐρχομένους εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως θαυμάσωσι τόσα ἄξια θαυμασμοῦ μνημεῖα τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς μεγαλοφυΐας τῶν προγόνων ἡμῶν, ἐν ἐποχῇ μάλιστα τοῦ χειμῶνος, ὅταν αἱ νύκτες εἶναι μακραί; Ἀφίνω τὰς ὠφελείας τὰς ἠθικὰς, τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ βέβαια ἓν θέατρον· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ καθιστῶμεν ὀχληρὸν τὸν παρ’ ἡμῖν βίον τῶν ξένων, εἰς οὓς τὸ στοιχειωδέστερον μέσον τῆς διασκεδάσεως ἐν Ἀθήναις εἶναι τὸ θέατρον; Δὲν εἶναι λοιπὸν τόσον μέγα ζήτημα, ὥστε νὰ καταπέσωμεν κατ’ αὐτοῦ, θέλοντες νὰ τὸ παραστήσωμεν ὅτι εἶναι ὀλέθριον καὶ καταστρεπτικόν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι οὐδενὸς λόγου ἄξιον ἦτο· τὸ θέατρον, κύριοι, εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπῆρχε καὶ ἐπὶ τῆς Βασιλείας τῆς παρελθούσης· διεκόπη ἕνεκα τῶν ἀνωμαλιῶν μετὰ τὴν μεταβολὴν, διότι τότε εἴχομεν ἄλλα ἀντικείμενα πολλῆς σπουδαιότητος καὶ διεκόψαμεν τὸ θέατρον. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἅπαξ διεκόπη, εἶναι ἁμάρτημα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ πρῶτα καὶ νὰ ἔχωμεν θέατρον; Ἐδῶ πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, καὶ δὲν ἔχομεν ἄλλα ἀντικείμενα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ φέρωμεν οἰκονομίαν; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι τόσον μέγα τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολλοὶ πολεμοῦν, καὶ τὸ ὁποῖον, καθὼς ἤκουσα μίαν φωνὴν ἀπὸ τὴν δεξιὰν πτέρυγα, προσβάλλει τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους.

§224ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§225ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν κάμνει κακὸν, ἂν δεχθῇ αὐτὴν τὴν δαπάνην· ἐλπίζω ἑπομένως ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι ἐναντία εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν.

§226ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος ὁ κ. πρωθυπουργὸς μίαν ἄλλην ἡμέραν εἶπεν, ὅτε ἐγένετο λόγος περὶ τῶν παρανόμων προβιβασμῶν, ὅτι ἔχουν πράγματα· ἐγένετο λόγος περὶ ἄλλου κονδυλίου· μᾶς εἶπε τὰ αὐτά. Σήμερον πρόκειται περὶ 40,000· δὲν εἶναι πολύ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔχομεν 37,000,000, τὰ ὁποῖα ὅλα θὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰ ταμεῖα τοῦ λαοῦ· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ σκεφθῇ οὕτως, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, δὲν ἠξεύρω πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ὁ προϋπολογισμός· διότι ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς τὸ ῥητὸν «Εἰ γαρ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ καταθεῖο, τάχ’ ἂν μέγα γένοιτο», ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὡς πρὸς τὴν πρόσθεσιν, εἶναι ἀληθὲς καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀφαίρεσιν, ἐὰν δίδωμεν σμικρὸν κατὰ σμικρὸν, ἀφαιροῦμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ταχέως θὰ δώσωμεν πολλὰ, καὶ δὲν πρέπει νὰ θέλωμεν νὰ διασκεδάσωμεν τοὺς ξένους, καθὼς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅταν ἔχωμεν ἄλλας ἀνάγκας πολὺ ἀναγκαιοτέρας, τὰς ὁποίας πρέπει προηγουμένως νὰ ἐκπληρώσωμεν καὶ διὰ τὰς ὁποίας καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θὰ μᾶς κατηγορήσωσιν ὅταν βλέπωσιν ὅτι σκεπτόμεθα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Σᾶς λέγω, κύριοι, ἀφίνων πολλὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀναφέρω, ἐὰν ὑπῆρχε νόμος περὶ ἐπισκευῆς γεφυρῶν καὶ ἐπεσκευάζετο μία γέφυρα εἰς τὴν πατρίδα μου, ἥτις κατεσκευάσθη ἐπὶ Τουρκοκρατίας, δὲν ἤθελε πέσει.

§227ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ εἰς τὴν ἐδικήν μου ἐπαρχίαν ἔπεσε μία γέφυρα.

§228ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅλα αὐτὰ συμβαίνουν διότι, ἐνῷ εἰς μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα εὐκόλως δίδομεν χρήματα, διὰ τὰ ἀναγκαῖα ἀμελοῦμεν. (θόρυβος). Ἐπιμένω λοιπὸν ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ κονδύλιον καὶ νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν......

§230ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀπάλειψιν.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κατσικαπῆ καὶ Ναυπλιώτη). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πίστωσιν διὰ ψήφων 87 κατὰ 51. «Ἄρθρον 9. Ἐθνικὴ τράπεζα δραχ. 4320».

§232ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφ. 7. «Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία». ἰδοὺ τί γράφει τὸ ὑπουργεῖον....

§234ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 8.

Τηλεγραφικὴ συγκοινωνία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 9.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 10.

Βοήθειαι.

(παρεδέχθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τ’ ἀνωτέρω κεφ. καὶ ἄρθρα).

§236ΤΙΝΕΣ. Αὔριον πλέον.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρα 7 15|60 Μ. Μ).