1868.10.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71.

Τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1868.

(Πέμπτη).

Ὥρα 3 καὶ 20|60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν. Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου Ξ. Πικουλάκης.

§1ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα ἀποδειχθῇ ἡ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν κτημάτων εὐλάβεια τοῦ ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως ὑπουργοῦ, περὶ ἧς τοσαῦτα ἐλάλησε εἰς δύω προηγουμένας συνεδριάσεις, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσκαλέσῃ αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ προεδρεῖον τὰ ἑξῆς ἔγγραφα διὰ νὰ τὰ ἔχωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· πρῶτον, κατάλογον τῶν κληροδοτημάτων ὅλων· δεύτερον κατάλογον τῶν ὑποτρόφων, ὅσοι διωρίσθησαν ἐπὶ τῶν προκατόχων Δρόσου, Λομβάρδου, καὶ Χρηστοπούλου καὶ δεύτερον, τῶν διορισθέντων ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου· τρίτον, κατάλογον τῶν λαβόντων βοηθήματα καὶ πόσα κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος· τέταρτον, κατάλογον τῶν ἀγορασθέντων βιβλίων καὶ τῶν δαπανηθέντων πρὸς ἀγορὰν ἐπιστημονικῶν καὶ ἐγκυκλοπαιδικῶν βιβλίων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ κατὰ τὸ ἐνεστώς. Αὐτὰ θὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§2ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω καὶ ἐγὼ ἐπερώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, διατὶ δὲν ἐδέχθη νὰ εἰσαγάγῃ τὴν γεωγραφίαν τοῦ καθηγητοῦ Βακαλοπούλου εἰς τὰ σχολεῖα. (θόρυβος).

§3ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§4ΠΟΛΛΟΙ (Βουλευταὶ ἐκ δεξιῶν). Μὴ ἀπαντᾷς, κύριε Βακαλόπουλε.

§5Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βακαλοπούλου περὶ καταθέσεως ἐγγράφων ν’ ἀπαιτήσω καὶ ἐγὼ κἄτι τι ἕτερον πρὸς συμπλήρωσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησε, διότι ἄνευ τῆς τελευταίας πληροφορίας αἱ λοιπαὶ δὲν θέλουν εἶσθαι ἀποχρῶσαι νὰ φωτίσουν τὴν Βουλὴν εἰς ὁποιονδήποτε ζήτημα· πρέπει δηλαδὴ συγχρόνως νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ κληροδοτήματα καὶ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν τὰ παρέλαβεν ὁ κ. ὑπουργός. Ἐγὼ ὑπῆρξα ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ γνωρίζω, ὅτι τὰ κληροδοτήματα αὐτὰ κατὰ μέγιστον ποσὸν ὑπάρχουν ἠλαττωμένα ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον· οὐχὶ σήμερον ἀλλ’ ἀκόμη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὄθωνος καὶ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, διότι οἱ ὑπουργοὶ διαθέτοντες πρὸς χάριν προσώπων τοὺς τόκους τῶν κληροδοτημάτων αὐτῶν δὲν ἠρκέσθησαν εἰς μόνους τοὺς τόκους, ἀλλὰ προσέβαλον καὶ τὰ κεφάλαια, καὶ τὰ προσέβαλον εἰς μέγιστον βαθμὸν, ὃν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε· ἵνα συμπληρωθῇ λοιπὸν ἡ ἀπόδειξις, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Βακαλόπουλος, θεωρῶ ἀναγκαιότατον καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο.

§6ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τὸ περιλαμβάνω εἰς τὴν ἐπερώτησιν.

§7Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ μάθω ποῦ εἶναι σήμερον, κατὰ πόσον εἶναι ἠλαττωμένα.

§8ΔΟΣΙΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ζητῶμεν τοιούτους καταλόγους, διότι πρὸ μηνῶν τριῶν ἐζητήσαμεν καταλόγους τῶν συνταξιούχων, ὡσαύτως ἐζητήσαμεν τὰ συμβόλαια τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔφερον.

§9ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἐπειδὴ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ὑπάρχουν καὶ τὰ ἔξοδα τῶν ὁδηγῶν, οἱ δὲ ὁδηγοὶ εἶναι ὑπεράριθμοι, παρακαλῶ νὰ μᾶς φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τὸν κατάλογον τῶν ὁδηγῶν.

§10Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Μολονότι δὲν ἤμην ἐδῶ ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἀπευθύνθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διευθύνω, ἐκ τῆς τελευταίας προσθήκης, ἡ ὁποία ἐφέρθη εἰς συμπλήρωσιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ἐπληροφορήθην ὅτι πρόκειται περὶ κληροδοτημάτων· εἶμαι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς θέσιν νὰ δώσω οἱασδήποτε πληροφορίας θέλει τὸ Κοινοβούλιον, χωρὶς βεβαίως νὰ μὴ ἀναγνωρίσω τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποχρέωσιν ὡς ὑπουργὸς, νὰ καταθέσω πᾶσαν κατάστασιν ἀφορῶσαν δημόσια χρήματα. Κύριοι, ὡς πολὺ ὀρθῶς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου εἶπε, τὰ κληροδοτήματα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς μεσοβασιλείας ἠλαττώθησαν κατὰ τὸ κεφάλαιον μέχρι τῶν 200,000 δραχμῶν· ἔκτοτε ηὐξήθησαν τὰ κληροδοτήματα καὶ σήμερον ἀκόμη περιμένομεν νέον, τὸ ἐπίλοιπον τοῦ βαρβακείου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίδικον. Καθ’ ἣν ἐποχὴν παρέλαβον τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι εὗρον τόκους διαθεσίμους 100,000 δραχμῶν· ἐφρόνουν δὲ καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι ἓν μέρος τῶν τόκων πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀπόσβεσιν τῆς ὀφειλῆς τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ πολῖται ἀπέναντι τῶν κληροδοτημάτων· περὶ τὰς 100,000 χιλιάδας ὀλιγώτερον ἴσως εὗρον ἀδιαθέτους τόκους· ἓν μέρος διέθεσα, ἄφησα δὲ ὄπισθεν ἀρκετὸν ποσὸν, ἵνα καλύψω μέρος τοῦ κεφαλαίου.

§11ΔΑΓΡΕΣ. Τὰ ἔγγραφα θὰ μᾶς φωτίσουν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§13ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ᾖναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι κυρίως τὸ σπουδαιότερον μέρος ἀνάγεται εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§14ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ ἵνα προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ περιμένῃ τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· ἡ Βουλὴ ὅταν θέλῃ ὁποιονδήποτε ὑπουργὸν τὸν φωνάζει καὶ ἔρχεται.

§15ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, εἰς ἄλλην συνεδρίασιν σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Κυβερνήτης ἐθεώρησεν ὡς πρόοδον ἐθνικὴν μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν τῷ εἶπεν εἷς χωρικὸς γέρων πρόκριτος τοῦ Νεοκάστρου ἐρωτηθεὶς «τί ἐστὶ σύνταγμα», «ἓν μικρὸν, ἀπεκρίθη, χαρτάκι ἀπὸ τὸ ἓν μέρος νὰ γράφῃ ἔσοδα, ἀπὸ τὸ ἕτερον ἔξοδα καὶ νὰ τὸ ὑπογράφωμεν καὶ ἡμεῖς.» Βεβαίως τὸ Σύνταγμα κυρίαν ἔχει ἀποστολὴν νὰ ἐπιβλέπωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τὴν διάθεσιν τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ λαὸς, διότι ἡ μετρία, ἡ μετὰ περισκέψεως διάθεσις δύναται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων ἢ τοὐλάχιστον ἐκ τῶν περισσευμάτων νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐζωίαν τῆς κοινωνίας. Ἡ Ἑλλὰς ἀτυχῶς δὲν ἐπέτυχε ποτὲ αὐτὴν τὴν σώφρονα διοίκησιν ἀπὸ τὰ 1833. Ἂν ἀναγινώσκητε τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος μετὰ προσοχῆς θέλετε ἰδεῖ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐφρόντισαν πῶς νὰ ἐσοδεύσουν μόνον διὰ νὰ ἀπαντήσωσιν εἰς τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ μέχρι τοῦ 1835 ἀσυντάκτου οὔσης τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπὸ ξένην ὅλως ἐπιῤῥοὴν εὑρισκομένης τῆς Κυβερνήσεως, οὐδένα χαλινὸν εἶχεν εἰς τὰ ἔξοδα, τὸ 1835 ὅμως, ἐνηλικιωθέντος τοῦ βασιλέως, ἤρξαντο νὰ περιορίζωνται τὰ ἔξοδα ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἔληξεν εἰς τὸ νὰ πληρώσῃ ὀλίγα, καὶ μόλα ταῦτα ἔφθασε κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1843 εἰς χρεωκοπίαν, καὶ ἴσως πολὺ συνετέλεσεν ἡ οἰκονομικὴ αὕτη κατάστασις νὰ φέρῃ τὴν μεταβολὴν τῆς 3ης Σεπτεμβρίου. Ἂς ὁμολογήσωμεν δὲ ὅτι αἱ μετὰ τὴν μεταβολὴν ταύτην ἐλθοῦσαι Κυβερνήσεις δὲν ἔδωκαν πολλὴν προσοχὴν εἰς τὴν βελτίωσιν τὴν ἐσωτερικὴν, οὐχ ἧττον ἔδωκαν μεγάλην προσοχὴν εἰς τὴν μετρίασιν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ὁ προϋπολογισμὸς, καθὼς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἀπὸ τὰ 1844 –54 δὲν ὑπερέβη τὰ 15 ἑκατομμύρια καὶ ὅστις θέλει νὰ τὸ βεβαιωθῇ, ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους· ἐπὶ τρία ἔτη, Κύριοι, 45, 46 καὶ 47 διῳκήθη τὸ Κράτος οἰκονομικῶς ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου εἰσπράξεως, τὸ ὁποῖον ἔχει σπέρματα μεγάλων καταχρήσεων, καὶ μόλα ταῦτα τὰ ἔσοδα ἰσοστάθμιζον πρὸς τὰ ἔξοδα, ὥστε ἡ κατάχρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων, δὲν ἔβλαψε τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Ταμείου τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἀπήλλαττε συνάμα τὸν λαὸν ἀπὸ πολλὰς καταχρήσεις τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως. Μετὰ τὰ 54, Κύριοι, βλέπομεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους νὰ ἐξογκοῦται καὶ κάμποσον ἀποτόμως. Ὅλοι οἱ κλάδοι ἔδωκαν ἐπέκτασιν εἰς τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους ἡ ἐπέκτασις ἐδίδετο ἀναλόγως τῆς ὑπηρεσίας· εἰς δύω ὅμως κλάδους, καὶ πρὸ πάντων εἰς ἕνα, ἡ ἐπέκτασις ἐγένετο ἀναλόγως τῶν περιποιήσεων καὶ τῶν συμπαθειῶν, τὰς ὁποίας εἶχον οἱ διευθύνοντες αὐτοὺς τοὺς κλάδους ὑπὲρ τῶν ὑφισταμένων ὑπαλλήλων των. Ὁ κλάδος τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ηὔξησεν ἐπὶ πολὺ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 ἀπὸ τοῦ 1853 διαφέρει κατὰ ὀκτὼ ἑκατομμύρια. Καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι διπλοῦς φόρος, εἶναι φόρος χρημάτων καὶ φόρος αἵματος, καθόσον εἰς τ’ ἄλλα κράτη συγκεντρόνουν στρατευσίμους τόσους, ὅσων ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ συμπληρώσωσι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐδῶ ὅμως συγκεντροῦσιν ἀπό τινος καιροῦ τοὺς στρατευσίμους διὰ νὰ σχηματίσωσι τάξεις στρατοῦ διὰ νὰ κάμωσι κατόπιν ἀξιωματικοὺς, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει καὶ ἡ κατάστασις τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον. Θὰ ἴδωμεν, Κύριοι, ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ἀσυντάκτου ἐποχῆς, ἐπὶ αὐτῆς τῆς Βαβαροκρατίας, ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1843 ὅτι ὑπῆρχε πόνος τις διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους εἰς τὸν κλάδον αὐτὸν, παρ’ ὅσον ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ 1851 καὶ ἐντεῦθεν. Κατὰ τὰ 33 τὸ διάταγμα τῆς 25 Φεβρουαρίου λέγει, ὅτι συνιστῶνται ὀκτὼ τάγματα πεζικοῦ, καὶ μόλα ταῦτα δὲν κάμνουν ὡς κάμνουν οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ διὰ διαταγμάτων νὰ διορίζωσι πρῶτον τῶν ὀκτὼ ταγμάτων τοὺς ἀξιωματικούς. Μόλις συνεκρότησε τρία τάγματα καὶ ἀπὸ τέσσαρας λόχους, ἀντὶ ἓξ, ἕκαστον· ἐνομοθέτησαν ὀκτὼ λόχους πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ καὶ συνεκρότησαν τρεῖς λόχους πυροβολικοῦ καὶ ἕνα μηχανικοῦ, τοσαύτην φειδὼ ἐδείκνυον εἰς τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ μετὰ τὴν ἐνηλικιότητα τοῦ Βασιλέως μετὰ τὰ 35, ὅτε ἡ ξένη ἐπιῤῥοὴ ἠλαττώθη, ὅτε ἐγένετο καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον περιεῖχε πολλοὺς τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι προεξῆρχον κατὰ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν, βλέπομεν προχωροῦσαν τὴν οἰκονομίαν περὶ τὸν στρατόν· τὰ ὀκτὼ τάγματα ἔγειναν τέσσαρα, καὶ ὅταν ἦλθον τὰ 1838 καὶ δὲν εἶχον στρατὸν ἐθελοντῶν, τότε, λέγω, ὅτε εἶδον ὅτι εἶχον ἀνάγκην διπλοῦ φόρου τοῦ κράτους, τότε ἔκαμαν μεγαλειτέρας οἰκονομίας. Τὰ τέσσαρα ταῦτα τάγματα ἔγειναν τρία καὶ τὰ τέσσαρα τῶν ἀκροβολιστῶν ἔγειναν δύω. Τὸ σύνταγμα τοῦ ἱππικοῦ ἔγεινε μία ἱππαρχία μὲ τέσσαρας ἴλας, τὸ πυροβολικὸν περιωρίσθη εἰς τέσσαρας λόχους. Τὸ 1843, ὅτε ἕνεκα τῶν οἰκονομιῶν ἐφάνη ἡ ἀνάγκη τῆς ἐλαττώσεως τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, τὰ τρία τάγματα τοῦ πεζικοῦ ἔγειναν δύω, τὸ πυροβολικὸν περιωρίσθη εἰς τρεῖς λόχους καὶ τὸ ἱππικὸν εἰς μίαν μοῖραν ἀπὸ δύω ἴλας. Τοιαύτην δύναμιν εὗρεν ἡ μεταβολὴ τῆς 3ης Σεπτεμβρίου. Σᾶς προσθέτω δὲ, ὅτι τοσοῦτον προσεῖχον νὰ μὴ σπεύδουν οἱ ὑπουργοὶ εἰς τὰς συμπληρώσεις τῶν θέσεων τῶν ἀξιωματικῶν, ὥστε τὸ διάταγμα τῆς 25 Ἰανουαρίου 1843, ἀφοῦ προσδιώριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων διοικητῶν καὶ κατωτέρων, προσέθηκεν ὅτι οὐδεμία θέσις τῶν ἀξιωματικῶν τούτων συμπληροῦται καὶ ἄν τις τεθῇ εἰς ἀργίαν ἢ διαθεσιμότητα. Ἐπὶ ἀσυντάκτου, βλέπετε, Κυβερνήσεως ἐδόθη αὐτὴ ἡ προσοχή. Τοιαύτη ἦτο ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν εὗρεν ἡ 3η Σεπτεμβρίου. Καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ἡ στρατιωτικὴ δύναμις συνέκειτο ἐκ δύω ταγμάτων πεζικοῦ, ἐξ ὀκτὼ λόχων ἕκαστον, καὶ 12 λόχων ἀκροβολιστῶν, ὑπῆρχον δὲ καὶ 8 τάγματα τῆς ὁροφυλακῆς, τῶν ὁποίων ἡ δύναμις δὲν ὑπερέβαινε τὰς δύω χιλιάδας. Δι’ αὐτὴν τὴν δύναμιν ἔδιδε κατ’ ἔτος τὸ Κράτος ἀπὸ 1,000 μέχρι 850 νεοσυλλέκτων. Ἕνεκα δὲ τῆς καθυστερήσεως καὶ μετὰ τὰ συμβάντα τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 48 ἐκ τῆς λειποταξίας τῶν στρατιωτῶν, ἔλαβον ἀνάγκην τὸ 1849 νὰ ζητήσωσι 1,500, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1850 τοὺς ἠλάττωσαν εἰς 1077. Κατὰ τὰ 1852 ἴδομεν διὰ πρώτην φορὰν 2,000, τὸ 1853, 1800, τὸ 1854 ἐπίσης, τὸ 1857, 2,000, τὸ 1858, 2800 τὸ 1860, 3,000. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐδῶ πλέον δὲν ζητοῦν στρατιώτας διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὰς τάξεις καὶ νὰ προφθάσωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἵνα σχηματίσωσι τάγματα καὶ προβιβάσωσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ηὐνόουν. Κατὰ τὸ 1854 διέλυσαν τὴν ὁροφυλακὴν ἐκ 2,000 ἀνδρῶν καὶ ἀντὶ νὰ προσθέσωσι τρία τάγματα πεζικοῦ ὅσα ἀντεστάθμιζον τὴν δύναμιν αὐτῶν, προσέθηκαν πέντε, ἀφοῦ διετήρησαν 500 ὁροφύλακας ὑπὸ τὸ ὄνομα «ἐπικουρικῶν χωροφυλάκων». Καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ 4,842,000 ἀνεβίβασαν εἰς 6,700,000. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, κατὰ τὸ 1860, ὅτε δὲν ἤμην βουλευτὴς, ἀλλ’ εἶχον λάβει γνῶσιν, ὅτι ἔγεινε πεισματώδης συζήτησις, ἵνα ἀφαιρεθοῦν 500 τοὐλάχιστον στρατεύσιμοι, ἀπὸ τὰς 3,000, καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς πῶς ἐδικαιολογεῖτο τότε; Θέλω 400, ἔλεγεν, ἵνα τοὺς τοποθετήσωσιν ὡς χωροφύλακας, ἐνῷ ἐζήτουν τότε πλεῖστοι νὰ καταταχθῶσιν ὡς χωροφύλακες, καὶ ἠξεύρετε ὁποῖοι στρατιῶται ἦσαν οἱ ζητοῦντες; ἦταν οἱ ὁροφύλακες! ἂς τὸ ὁμολογήσουν οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν τεχνητῶν ὅπλων, οἵτινες εἰργάσθησαν τυχαίως μετὰ τῆς ὁροφυλακῆς κατὰ πόσον ἐχρησίμευον, ἐὰν ἐγίνοντο χωροφύλακες. Χίλιοι τοιοῦτοι περίπου ἠδύναντο νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν χωροφυλακὴν, δὲν τοὺς ἐδέχθησαν. Ἡ αὐτὴ πεισματώδης συζήτησις ἐγένετο καὶ κατὰ τὰ 1861, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτὴς, καὶ ἔλαβον εἰς τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δραστηρίως τὸν λόγον, ὅτε ὁ ὑπουργὸς ἐζήτησε 2700. Καὶ ἠξεύρετε διατὶ ἀντέστη καὶ τότε ὁ ὑπουργὸς, διότι ἀφοῦ εὑρῆκεν ἐννέα τάγματα τοῦ πεζικοῦ τὰ ἔκαμε δέκα, καὶ πάλιν, διότι δὲν τὸν ἔφθασαν νὰ τοποθετήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐσχημάτισε καὶ δέκα τάγματα ἐφεδρείας. Βλέπετε, ὅτι γιγαντιαίοις βήμασιν ὁ κλάδος οὗτος προέβαινεν εἰς τὴν αὔξησιν. Ἦλθεν ἡ μεταβολὴ, ἡ ὁποία εὑρέθη εἰς δυσκολωτέραν θέσιν παρὰ ἡ μεταβολὴ τοῦ 1843, διότι τότε ὁ ἡγεμὼν ἔμεινεν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1862 ἐδιώχθη, καὶ εὑρέθησαν αἱ Κυβερνήσεις εἰς στενόχωρον θέσιν καὶ δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν ὡς τοῦ 1843 νὰ ἔλθωσιν εἰς λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῆς ὑπηρεσίας, ἑπομένως δὲν ἔφερε μὲν περιορισμὸν ἀλλ’ οὐχ ἧττον στρατολογία τὸ 1863 δὲν ἔγινεν. Ἐλθόντος δὲ καὶ τοῦ Βατιλέως οἱ μετὰ ταῦτα διαχειρισθέντες τὸν στρατιωτικὸν κλάδον δὲν ἔδειξαν καμμίαν τάσιν πρὸς τὴν οἰκονομίαν, ἀλλ’ ὁ ἕνας ὑπουργὸς ὡς νὰ ἐδέχετο μυστικὴν τινὰ παραγγελίαν ἀπὸ τὸν ἄλλον, ὅπως οἱ ξελυσσακτίδες δίδουσιν εἰς ἓν τῶν τέκνων των τὰ μυστήρια τῆς θεραπείας τῆς λύσσης κατὰ διαδοχὴν, οὕτω καὶ οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν δίδουν τὸ μυστήριον τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ χάριν τοῦ σχηματισμοῦ ἀξιωματικῶν καὶ τῆς ἐκ τούτου ἐξογκώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατευσίμων. Τοιαύτη εἶναι, Κύριοι, ἡ διαχείρισις μέχρι τῆς σήμερον τῆς Στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς μίαν ἔτι δεινοτέραν περίπτωσιν· ἐθνικὴ ἀνάγκη μᾶς ὑποβάλλει εἰς δικαίας δαπάνας, τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος πρέπει νὰ ὑποστῇ μετὰ φιλοτιμίας, διότι ὀφείλει τοῦτο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον του καὶ δι’ εὐγνωμοσύνην. Τὸ ἔθνος, Κύριοι, συνοῖδε τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Τῷ ἐζητήθησαν φόροι περισσότεροι, τοὺς ἔδωκε, καὶ διὰ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας ἐφρόντισε νὰ λάβῃ καὶ ἄλλο μέτρον, τὴν ψήφισιν ἑνὸς δανείου. Ὀφείλομεν λοιπὸν εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις νὰ μετριάσωμεν τὰ τακτικά μας ἔξοδα, ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν αὐτὸ δὲν τὸ ἀπαντῶμεν μήτε εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἐφετεινὸς δὲν εἶναι μετριώτερος τοῦ περυσινοῦ. Τὸν δὲ προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διερχόμενοι, βλέπομεν αὐτὴν τὴν ἀφροντισίαν καὶ ἀδιαφορίαν εἰς μέγα βαθμὸν, ἐνῷ εἰς αὐτὸ ἐναπόκειται κατὰ μέγα μέρος ἡ φροντὶς τῶν ἐκτάκτων αὐτῶν δαπανῶν. Καὶ ἄλλο βάσανον, Κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην προμηθειῶν, καὶ εἰς αὐτὰς ἐξακολουθοῦμεν νὰ φαινώμεθα ἀφειδῶς καὶ ὄχι μὲ περίσκεψιν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἡ ἐπιτροπή σας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύονται ἀμφότεραι αἱ μερίδες, δὲν διεφώνησε διόλου, ἀλλ’ ἐπεδίωξε τὴν οἰκονομίαν ἐκ συμφώνου. Ἕνεκα μάλιστα τῆς συμβάσης διακοπῆς διὰ τὰς οἰκιακὰς ἐργασίας τῶν βουλευτῶν, τὰς ὁποίας ἀπήτει ὁ χρόνος, ἡ ἐπιτροπή σας δὲν προέλαβεν, εἰμὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς ἑκάστου κλάδου· καὶ διὰ τῶν ἐκθέσεων τούτων ἔγειναν γνωσταὶ αἱ διαθέσεις αὐτῆς πρὸς τοὺς διευθύνοντας τοὺς κλάδους αὐτούς. Ἀλλ’ ὡς μὴ ὤφειλεν, αἱ παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἀντὶ νὰ εὕρωσί τινα ὑποδοχὴν, τοὐναντίον ἐμυκτηρίσθησαν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην ἀπαλείψεως πολλῶν θέσεων καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἔσπευσαν νὰ συμπληρώσωσι ταύτας. (Θόρυβος). Τελευταῖον, κύριοι, ἡ ἐπιτροπή σας ἔφερεν ἔκθεσιν ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐζήτει πληροφορίας διὰ τὴν προμήθειαν 1,160,000 δραχμῶν ὑλικοῦ. Διὰ τὴν δαπάνην ταύτην ἐζήτησεν ἡ ἐπιτροπὴ πληροφορίας ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔλαβεν, ὅτι ἐδόθη παραγγελία δύω ἑκατομμυρίων ἀκόμη, τὰ ὁποῖα, νομίζω, πρόκειται νὰ ζητηθῶσι, διότι χθὲς ὑπεβλήθη πίστωσις. Κύριοι, ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα καὶ συνεδριάζει ἀπὸ τὴν 10 7βρίου· μοὶ φαίνεται, ἐὰν εἴχομεν ἀνάγκην αὐτῶν τῶν 2,000,000, ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν διὰ μιᾶς ἐκτάκτου πιστώσεως, πρὶν ὁ Ὑπουργὸς συμφωνήσῃ καὶ συνθηκολογήσῃ διὰ τὴν προμήθειαν αὐτήν. Ἐπειδὴ, Κύριοι, εἶπα, ὅτι διὰ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας ὑπῆρχε καὶ μία ἄλλη πίστωσις, διὰ τοῦτο οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν εὗρον ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ἠμποροῦν νὰ καταφύγωσι καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπεφάσισαν μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ νὰ παραγγείλωσιν ὅ,τι τὸ κεφάλι τοῖς καταβῇ· τὸ λέγω μὲ αὐτὴν τὴν φράσιν διὰ νὰ ζωγραφήσω τὴν τόλμην των. Περίεργον, κύριοι, 15,000 ὅπλα τῆς νέας μεθόδου πρὸς ὁπλισμὸν τῶν σωμάτων, καὶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν δὲν εἴμεθα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, ἀναδέχονται ν’ ἀλλάξουν τὸ σύστημα τῶν ὅπλων. Ἀπὸ τὸ 1866 ἀφ’ ὅτου εἰς τὸν Πρωσσο–Αὐστριακὸν πόλεμον, ὅτε πρώτην φορὰν ἐφάνησαν τὰ βελωνωτὰ ὅπλα, ἴδατε πόσα νέα ἐπιστήμης ὅπλα ἐφάνησαν. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσι τελειότερα μετ’ ὀλίγους μῆνας; Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν ὁποίαν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ στρατός μας, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι σήμερον τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἔφεραν πρὸ ὀλίγου, εἶναι καλὰ καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα μὲ τοὺς πυρολίθους εἶναι χρήσιμα. Τί χρειάζονται τὰ ὅπλα τῆς νέας μεθόδου; χρειάζονται διὰ νὰ φυλάξουν 400 στρατιῶται εἰς τὸ Παλάτι καὶ ἀνὰ τρεῖς τοιοῦτοι νὰ φυλάξουν τὰ ταμεῖα ἢ ἀλλαχοῦ καὶ τοιαύτη εἶναι πᾶσα ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς τὸ κράτος. Τίς λοιπὸν ὁ φόβος νὰ φέρωμεν τελειότερα ὅπλα; Μήπως οἱ λῃσταὶ ἢ οἱ χωρικοὶ, ἂν ὑπάρχῃ φόβος ν’ ἀντισταθῶσιν, ἔχουν ὅπλα βελωνωτὰ τῆς νέας μηχανῆς; ἔχουν τὰ καρυοφύλλια. Καὶ τίς ἡ ἀνάγκη νὰ πολεμήσωμεν μὲ τελειότερα ὅπλα; Ἕπεται λοιπὸν ὅτι ἡ παραγγελία αὕτη δὲν ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἀκόμη στοχασθῆτε, ὅτι στοιχίζει ἕκαστον ὅπλον 100 φράγκα. Εἰς ποῖον κράτος ἀγοράζονται τὰ ὅπλα ἀνὰ 100 φράγκα ἕκαστον; ἔχομεν ἀνάγκην, φωνάζουν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἔχομεν πίστωσιν ἐπὶ τοῦ δανείου. Θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς εἴπω μίαν παροιμίαν. Τὸ ἔθνος ὑποφέρει ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅ,τι ἔπαθεν ἓν μοναστῆρι ἀπὸ ἕνα καλόγηρον μέθυσον· τὸν ἠπείλησαν ὅτι θέλουν τὸν ἀποδιώξει, ἐὰν δὲν παύσῃ νὰ μεθᾷ καὶ τελευταῖον ἐσυνθηκολόγησαν μαζύ του ὅλας τὰς ἡμέρας νὰ πίνῃ μίαν ὀκᾶν κρασὶ, τὸ δὲ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν νὰ πίνῃ ὅσον θέλει. Μετὰ τὴν συνθήκην ταύτην παρουσιάσθη τὴν Δευτέραν εἰς τὸν κελάρην, ὅστις ἦτο τόσον ἀγαθὸς, ὅσον εἰς τὴν Ἑλλάδα συνήθως οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῷ ἐζήτησε τὴν ὀκᾶν τῆς ἡμέρας ἐκείνης, μετ’ ὀλίγον τῆς Τρίτης εἰπὼν ὅτι δὲν τῷ ζητεῖ τὴν ἡμέραν αὐτὴν, κατόπιν τῆς Τετάρτης καὶ οὕτω μέχρι τῆς Παρασκευῆς· τότε ἐκοιμήθη ὀλίγον καὶ ἐπανελθὼν ἐζήτησε νὰ πίῃ ὅσον θέλει, ἤτοι τοῦ Σαββάτου καὶ Κυριακῆς. Οὕτω καὶ οἱ Ὑπουργοὶ λέγουν, δός μοι καὶ αὐτὸ, ὅπερ χορηγεῖ τὸ δάνειον, ἤτοι τὸ Σάββατον καὶ Κυριακὴν (γέλωτες). Γελᾶτε, κύριοι, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ γελῶμεν, διότι αὔριον δὲν θὰ ἔχωμεν νὰ πληρώσωμεν. Καὶ, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἄλλο κακόν. Εὑρίσκεται πταίστης καὶ τὸ ἔθνος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· ὁ Ὑπουργὸς οὗτος ἀπήντησεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ὅτι, ἂν θέλετε νὰ μοὶ τὰ δώσητε καλῶς, ἄλλως σᾶς διαλύομεν. Δὲν δύναται κανεὶς ν’ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα πάσης κυβερνήσεως ἐντὸς τοῦ Συντάγματος νὰ ὑποστηρίζῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Βασιλεὺς, διὰ τοῦτο ὑπογράφουν ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, καὶ κατόπιν διὰ τὰς συνεπείας λογαριάζονται, ἀλλὰ πρὸς ποίους ἀποτείνεται αὐτὴ ἡ ἀπειλή; πρὸς ἡμᾶς; Ἐνθυμεῖται ὁ κύριος ὑπουργὸς, ὅτι ἐγένετο ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς μία μεταβολὴ καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἴσως πολλοὶ ὑπεφέραμεν στενοχωρίας, ἀλλὰ κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἐμυκτηρίσθη, οὔτε ἐδιώχθη, οὔτε τέλος ἐπολιορκήθη εἰς τὴν οἰκίαν του ἀπὸ πενῆντα παιδία καί τοι περιστοιχούμενος ἀπὸ μίαν ἴλην λογχοφόρων (θόρυβος). Ἐπειδὴ ὅμως, κύριοι, μὲ τὴν ἀπειλὴν αὐτὴν ἦλθον καὶ ἄλλοι κατόπιν, φέρω μίαν σύγχρονον ἱστορίαν ἰδικήν σας, Κ. Ὑπουργὲ, σεῖς τὴν ἠξεύρετε, διότι ἐπάθατε· ἐγὼ δ’ ἐκ παραδόσεως τὴν γνωρίζω· ἑπομένως ἀφοῦ ἐπάθατε, ὠφείλατε νὰ μάθητε. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ ἡ δυναστεία τοῦ Ὄθωνος, ἐπεθύμει ἡ Βαυαρία νὰ παραλάβῃ τὸν θρόνον τῆς Ἑλλάδος ἄνευ Συντάγματος. Γνωρίζετε, ὅτι τότε ὑπῆρχεν ἐμφύλιος πόλεμος, τὸ ἓν κόμμα προσέβαλλε τὸ ἄλλο, καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν εἶχον καταντήσει ἀλληλοσφαζόμενοι, ὥστε οὐδεὶς ἀνῆκεν εἰς τὸν ἄλλον. Καὶ ἐνῷ ἕως τότε διῃροῦντο εἰς Κυβερνητικοὺς καὶ Συνταγματικοὺς, ἤρχισαν νὰ διαιρῶνται εἰς Γαλλικὸν, Ῥωσσικὸν καὶ Ἀγγλικὸν κόμμα. Ὁ Γκίζης ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Βαυαρίας συνενοήθη μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος Τρικούπη περὶ τῆς διαλύσεως τῆς συγκροτηθείσης τότε ἐν Προνοίᾳ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως πρὸς σύνταξιν Συντάγματος. Δυστυχῶς ἂν καὶ ὑπῆρχον πολλοὶ μεγάλοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἀντέστησαν εἰς μεγάλους καὶ φοβερωτέρους κινδύνους, εἰς τὴν αὐλικὴν ὅμως ταύτην δολοπλοκίαν δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀντιστῶσιν, ἀλλ’ ἐσαγηνεύθησαν, καὶ οἱ πληρεξούσιοι διὰ τῆς βιαίας διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως ἐδιώχθησαν ὡς κακοῦργοι. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας συνῆλθον οἱ πληρεξούσιοι εἰς τὸ Ναύπλιον, ἔλαβον μέτρον νὰ μεταβοῦν εἰς τὰς Σπέτζας καὶ πρὸς τοῦτο συνενοήθησαν μὲ τοὺς πληρεξουσίους τῆς ἐν Ναυπλίῳ πρὶν Συνελεύσεως διὰ νὰ ἐργασθῶσι καὶ συντάξωσιν ἓν πολίτευμα. Τοῦτο, ὅταν τὸ ἔμαθον οἱ ἐνεργήσαντες τὴν διάλυσιν τῆς ἐν Προνοίᾳ Συνελεύσεως, εἰργάσθησαν καὶ ἀπέτυχε τὸ σχέδιον αὐτό. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἷς τῶν ἐπισήμων τούτων ἀνδρῶν εἶδε τὸν πληρεξούσιον Αἰγίνης Μαρκέλον καὶ χλευάζων αὐτὸν τῷ εἶπε· «Πότε, κύριε πληρεξούσιε, ἀρχίζετε τὰς συνεδριάσεις σας εἰς Σπέτζας»; Τῷ ἀπήντησεν ὁ εἰλικρινὴς πολίτης τῆς Αἰγίνης. «Ἄρχων ὁ ἰδικός μας λαιμὸς εἶναι τρυφερὸς, ἂν τὸν κτυπήσῃ τις εὔκολα κύπτει, ἀλλ’ ὁ ἰδικός σας λαιμὸς εἶναι σκληρὸς καὶ ἂν τὸν κτυπήσῃ τις θ’ ἀνορθωθῇ καὶ ὁ κτυπήσας θὰ τὸν κόψῃ.» Ἡ πρόῤῥησις τοῦ πληρεξουσίου τούτου, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐπεκυρώθη ἀμέσως μὲ τὴν ἔλευσιν τῆς ἀντιβασιλείας. Τότε, κύριοι, ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως Γ. Κουντουριώτης καὶ ὁ νῦν πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου Βούλγαρης, ὁ Ζωγράφος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρῶτοι ἀπεδιώχθησαν, ἀφοῦ τοὺς ἔβαλαν καὶ ὑπέγραψαν τὴν διάλυσιν τῶν ἐν Ἄργει ἐθνικῶν στρατευμάτων. Ἐλησμόνησα ἓν ἄλλο. Ὁ Κωλέττης διὰ νὰ περιποιηθῇ καὶ οὗτος τὰς ἰδέας τῆς νέας ἐρχομένης δυναστείας διὰ τοῦ Γαλλικοῦ ἐν Ἄργει Συντάγματος ἐνήργησε καὶ διέλυσε τὸν ἐν Ἄργει συγκεντρωμένον στρατὸν ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Κολοκοτρώνην, ὑφ’ ὃν ἐτάχθησαν ὅλων τῶν χρωμάτων οἱ στρατηγοὶ, ἀναμένοντες ἵνα φανῶσι συγκεντρωμένοι καὶ τύχωσι τῆς σύμφωνα τῶν δικαιωμάτων τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ ὀργανώσεως μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως, ὅπως καὶ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ ἀοιδίμου Κυβερνήτου. Ἅμ’ ἀφιχθείσης τῆς Βασιλείας, ὡς εἶπον, ὁ μυκτηρίσας τὸν Μαρκέλον ἐπίσημος μετὰ τοῦ Μεταξᾶ, Ζωγράφου καὶ Χρηστίδου διορισθέντες Νομάρχαι ἀπὸ ὑπουργὸν, ἄλλως ἔντιμον ἄνθρωπον, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὰ προηγούμενα, οὔτε εἰς τὴν ἱστορίαν ἥρμοζε τότε νὰ ᾖναι προϊστάμενος τοῦ Ζαΐμη, Μεταξᾶ καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ δίδων αὐτοῖς ὁδηγίας ὡς νομάρχας νὰ τοὺς ἀπειλῇ, ὅτι θέλει τοὺς τιμωρήσει αὐστηρῶς, ἂν δὲν ἐκτελέσωσι τὰς ὁδηγίας του. Καὶ ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ἐπανάστασις τῆς Μάνης καὶ κατόπιν τῆς Μεσσηνίας, ὅ ἐστί, ν’ ἀναφανῇ μία ἐθνικὴ δύναμις, διὰ νὰ κληθῇ ὁ Ζαΐμης εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν καὶ νὰ σταλῇ ἕκαστος πληρεξούσιος τοῦ Βασιλέως πρὸς περιστολὴν τῆς ἐν Μεσσηνίᾳ ἐπαναστάσεως, ὅπου τὰ μέγιστα ἐφάνη χρήσιμος καὶ ἔσωσε πολλὰ θύματα μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς ἐπαναστάσεως· ἐπίσης μετὰ τὰ συμβάντα ταῦτα ἔλαβον τὴν οἰκείαν θέσιν διορισθέντες πρέσβεις ὁ Ζωγράφος καὶ Μεταξᾶς. Ὁ Μαυροκορδάτος διετηρήθη ἐπ’ ὀλίγον ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἐπὶ τοσοῦτον περιεφρονήθη, ὥστε ὁ Ἄβελ μίαν ἡμέραν συνεργαζόμενος τὸν ἐξύβρισεν imbecile (ἀνόητε) διότι τῷ ἀντέτεινεν εἰς πρότασίν τινα μὴ ἁρμόζουσαν εἰς τὰ ἑλληνικὰ ἤθη, ὁ δὲ Κωλέτης ἐλθὼν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, διότι δὲν ἐπείθετο νὰ παύσῃ τὸν οἰκειότερον τῶν νομαρχῶν ἠπειλήθη καὶ ἐπεπλήχθη ἀποτομώτερον παρ’ ὅσον ἠμπορεῖ νὰ ἐπιπλήξῃ ὑπουργὸς σήμερον τὸν τελευταῖον γραφέα, καὶ τελευταῖον ἐδιώχθησαν ἀμφότεροι ὁ μὲν εἰς Μόναχον, ὁ δὲ εἰς Παρισίους καὶ ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ 3 7βρίου, ἤτοι ν’ ἀναλάβῃ τὸ ἔθνος τὴν ἰσχύν του καὶ νὰ λάβωσιν οὗτοι τὰς οἰκείας θέσεις, ἃς κατεῖχον οἱ μόλις ἀφιχθέντες νεήλυδες ἐν Ἑλλάδι. Ὁ δὲ Στρατηγὸς Ζέρβας ὁ ἐκτελεστὴς τοῦ σχεδίου τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως ἐπλανᾶτο πρόσφυξ ἐπὶ ἑπταετίαν καὶ ἐζήτει περίθαλψιν ἀπὸ τοὺς Τούρκους, οὓς τόσον ἀνδρείως ἐπὶ ἐννεαετίαν ἐπολέμησεν, οἱ δὲ ὑπ’ αὐτὸν Χωσάδας, Μαλισόβας καὶ λοιποὶ ἀνδρεῖοι ὁπλαρχηγοὶ τῆς ἐπαναστάσεως, μετασχόντες δὲ εἰς τὴν διάλυσιν, ἔπεσαν τουφεκισθέντες ἀπὸ τὸ στρατοδικεῖον Μεσολογγίου, ὅπερ τόσον ἀνδρείως ὑπερασπίσθησαν ἄλλοτε. Τόσον πικρὰ τιμωρεῖ ἡ κατάρα τῆς πατρίδος τοὺς συντελοῦντας εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐξασθένησιν. Λοιπὸν, κύριοι, ὅταν ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ ἀπειλῆτε ἡμᾶς, πρέπει νὰ συλλογισθῆτε ὅτι ἡμεῖς καὶ ἂν συμβῇ τι ἀντίστροφον δυνάμεθα ὡς μικροὶ νὰ κρυβῶμεν, ἀλλὰ σεῖς οἱ μεγάλοι ἀμφιβάλλω ἂν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀποφύγητε πικρὰς καταδιώξεις ἃς ὑπέστητε καὶ ἄλλοτε ἐκ τῆς ξενοκρατείας. Περαίνων τὸν λόγον μου, λέγω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν πολλὴν προσοχὴν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὸ εἶπα, κύριοι, κατὰ δυστυχίαν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον πάντοτε πόλεμον μὲ τοὺς συναδέλφους τοὺς εἰς τὴν σπατάλην ῥέποντας, ἰδίως μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πολλάκις καὶ διεπληκτίσθησαν· ἐν τοσούτῳ εἰς τὸν παρόντα ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δὲν τὸ λέγω, ἀλλ’ εἰς τὸν προκάτοχόν του ἀναφέρομαι, ὅστις ὤφειλε νὰ μὴ τολμήσῃ νὰ παρουσιάσῃ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους συνιστῶ νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ, διότι εἰς καλὴν κατάστασιν ἠξεύρομεν ὅλοι ὅτι δὲν εὑρίσκεται ὁ λαός. Καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν πῶς ν’ ἀνακουφίσωμεν αὐτὸν ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης.

§16ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν θὰ παρακολουθήσω ποσῶς τὸν προαγορεύσαντα, διότι ὁ προαγορεύσας δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ ἰδίως νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ μιᾶς τάξεως τῶν στρατιωτικῶν, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους νὰ τοὺς θεωρῇ ὑπευθύνους, ἐνῷ κυρίως οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ δὲν ἔπραξαν ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐπεκυρώθησαν αἱ πράξεις των ἀπὸ τὰς Βουλάς· ἡ εὐθύνη ἐναπόκειται εἰς τὰς Βουλὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι παρεδέχθησαν ἢ διὰ καλὰς ἢ διὰ κακὰς τὰς πράξεις αὐτῶν· ἑπομένως ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅ,τι καὶ ἂν ἐψηφίσθη, καὶ θεωρεῖται ὡς δεδικασμένον, ὄχι μόνον δὲν ἔχει τόπον κατηγορίας, ἀλλ’ οὔτε ἠμπορεῖ ὡς ἱστορίαν νὰ τὸ ἀναφέρῃ. Ἐὰν, κύριοι, ὁ προαγορεύσας ἔβλεπεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἀπέβλεπε τὸ παρελθὸν ἔτος, δὲν ἤθελε κρίνει ἄξιον λόγου, καθόσον ἤδη ἐξηντλήθη καὶ κατέστη ὁ ἀπολογισμός. Ἐπειδὴ συνήθως ὅμως οἱ ὑποβαλλόμενοι προϋπολογισμοὶ ἐνώπιον τῶν Βουλῶν εἶναι τὸ κάτοπτρον, ἐντὸς τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ ἴδῃ ὅλα τὰ καλὰ καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἔθνους, τὰ παρελθόντα καὶ τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα, ἐπὶ τῆς ἰδέας ταύτης στηριζόμενος, ἀπεφάσισα ν’ ἀναφέρω ὀλίγα τινὰ ἐν γένει διὰ τὴν πολιτικὴν κατάστασίν μας. Εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ κράτη ὑπάρχει συνήθεια κατ’ ἔτος τοὺς προϋπολογισμοὺς οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ νὰ συνοδεύουν μὲ ἐκθέσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων ν’ ἀναφέρωσιν ἐν γένει τὴν κατάστασιν τοῦ κράτους· πρᾶγμα, ὅπερ ποτὲ δὲν παρέλειψαν μέχρι σήμερον· ναὶ, κύριοι, ποτὲ κυβέρνησις δὲν ἐπαρουσιάσθη νὰ μᾶς εἴπῃ ἐνταῦθα, τὸ δικαστικὸν τμῆμα τοῦ ἔθνους ἔχει αὐτὰς τὰς ἐλλείψεις ἢ αὐτὰς τὰς ἀρετὰς, τὸ διοικητικὸν ἔχει αὐτὰ ἢ ἐκεῖνα τὰ ἐλαττώματα ἢ πλεονεκτήματα, καὶ ἐν γένει περὶ ὅλων τῶν τάξεων τῆς κοινωνίας· ἀλλὰ πάντοτε μᾶς ἔφερεν ἕνα προϋπολογισμὸν κατὰ τύπους, ἕνα μισθολόγιον τυπικὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου τίποτε δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ παρατηρήσῃ, ὥστε νὰ κάμῃ λόγον περὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, διότι ὁ εἰσαγόμενος προϋπολογισμὸς τίποτε ἄλλο δὲν περιέχει παρ’ ὅτι ἔχομεν τόσους ὑπαλλήλους ἐν ἐνεργείᾳ, τόσους κηφῆνας ἐν ἀργίᾳ· ἀπαιτοῦνται τόσοι μισθοὶ διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ τόσοι διὰ τοὺς ἐν ἀργίᾳ· τὸ ὅλον ἑκατομμύρια 40 περίπου, διότι τὰ ἔξοδα λέγουν 34 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οἱ συνταξιοῦχοι, καὶ οἱ πολῖται, καὶ ἄλλοι, δὲν συμπεριλαμβάνονται· λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τὰ 40 ἑκατομμύρια αὐτὰ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὰ λογαριάσῃ, διότι εἶναι ἀόριστα. Καὶ, κύριοι, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἔχομεν 21 χιλιάδας ἄτομα, τὰ ὁποῖα πληρόνονται ἀπὸ τὸ λεγόμενον δημόσιον ταμεῖον, καὶ λαμβάνουν κατ’ ἔτος 40 ἑκατομμύρια ὡς ἔγγιστα δραχμάς. Ἰδοὺ ποῖοι εἶναι· ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἔχει ἄτομα 1,895, Ἐξωτερικῶν 120, Δικαιοσύνης 853, Ἐσωτερικῶν 1,177, Ἐκκλησιαστικῶν 835, Στρατιωτικῶν 15,000 ὡς ἔγγιστα, καὶ Ναυτικῶν 1,684. Ἔπειτα ἔχομεν στρατιωτικοὶ συνταξιοῦχοι 3,154, πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι 3,844, ἀξιωματικοὶ ὑπεράριθμοι 148, λόχος ἀπομάχων 327, διαθέσιμοι καὶ ἀργοὶ 55, λόχος πρεσβυτῶν 46 ἀργοί, καὶ διαθέσιμοι 67· ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀργοὶ ἀναβαίνουν εἰς 7,643. Ἀλλὰ μήπως ἔχομεν αὐτοὺς μόνον ὅπου τρέφομεν ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου; ὄχι, τρέφονται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἰς τὴν δημοτικὴν ὑπηρεσίαν 11,000, εἰς τὴν δικαστικὴν 7,654, εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν 9,000, εἰς τὴν Βουλὴν 300, εἰς τὰ ἔνορκα δικαστήρια 200, ἐγκληματίαι 13,500, δημοσιογράφοι, παυσανίαι, βοηθούμενοι καθ’ ἡμέραν, καὶ λοιποὶ ἀγύρται 15,000

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρελείψατε τοὺς ἐνοικιαστάς.

§18ΖΕΡΒΑΣ. Ὅλος αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς ἀναβαίνει εἰς 85,383 ἄτομα, τὸ δὲ ποσὸν ὅπερ πληρόνεται εἰς αὐτοὺς, ὑπολογισθὲν παρ’ ἐμοῦ, ἀναβαίνει ὡς ἔγγιστα 94 ἑκατομμύρια δραχμάς· ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ ἔθνος σήμερον δὲν πληρόνει 40 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἀλλὰ 94 ἑκατομμύρια δραχμὰς, ἤτοι 60 ἑκατομμύρια περισσότερον, μὴ ἀναφερόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ, κύριοι, πρέπει νὰ ἐπιστήσητε παραπολὺ τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ γενικὸν αὐτὸ μέτρον, διότι τὸ ἔθνος τείνει εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Βλέπετε ὅτι 100,000 βραχίονες λείπουν ἀπὸ τὴν ἐργασίαν καὶ τρέφονται ἀπὸ τὸ δημόσιον. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ὅτι πέρνουν 94 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οἱ βραχίονες αὐτοὶ, ἐὰν μετεβάλλοντο εἰς ἐργασίαν, ἠμποροῦσαν νὰ ἀποφέρουν ἄλλα 94 ἑκατομμύρια· καὶ ἐὰν ἔλειπαν τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα καταστρέφουν καθ’ ἡμέραν τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου, ἤθελεν ἐργάζεται ἡ κοινωνία μὲ περισσοτέραν ἀσφάλειαν καὶ ἤθελεν ἀποφέρει ἄλλα ἔτι 94 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα χάνονται ἀπὸ τὴν κακήν μας κατάστασιν. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι, λέγων ταῦτα, παρεκκλίνω ἀνὰ ἓν, δύω, ἢ τρία πρόσωπα· ἀπὸ τοῦ Συντάγματος μέχρι σήμερον ἡ κατάστασίς μας εἶναι τοιαύτη, καὶ οὐδεὶς τῶν συμβούλων τοῦ Στέμματος, οὐδεμία Βουλὴ ἐσκέφθη ποτὲ νὰ ὀλιγοστεύσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους· ποτὲ δὲν ἐγένετο λόγος περὶ τῶν τοιούτων πραγμάτων. Πλῆθος λῃστῶν, πλῆθος νυκτοκλεπτῶν..................... (θόρυβος).

§19ΖΕΡΒΑΣ. Οἱ μαθηταὶ παίζουν εἰς τὰ μπιλιάρδα· νέοι εἶναι θὰ παίξουν. Ἀφίνω πλέον τὰς ἄλλας τάξεις, τοὺς δικηγόρους, τοὺς κλητῆρας κτλ., ἂν ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν τους ὅπως πρέπει. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει γενικὸν τὸ κακὸ, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν προληφθῇ, δὲν πάμε ἐμπρός. Τὸ σύνολον, κύριοι, ἔκαμα ἕνα λογαριασμὸν πῶς ἐργάζονται 22,000 δημόσιοι ὑπάλληλοι· κανεὶς ὑπάλληλος, κύριοι, δὲν ἐργάζεται κατὰ μέσον ὅρον μίαν ὥραν τὴν ἡμέραν, θὰ ἰδῆτε ὅτι μόλις 12 ὥρας τὸ ἔτος ἐργάζονται καὶ πληρόνονται ἁδρότατα· ἐξαιρουμένων τῶν ἑορτῶν, ἕκαστος ὑπάλληλος ἐργάζεται 241 ὥρας κατ’ ἔτος· ἑκάστη ὥρα ἔρχεται 7 δραχμὰς, ἐν γένει ἀπὸ τὸν μεγάλον ἕως τὸν μικρόν.

§20ΤΙΝΕΣ. Καὶ δὲν κοιμᾶται; (γέλως).

§21ΖΕΡΒΑΣ. Κατὰ μέσον ὅρον. Ὥστε, ἂν ὑπολογίσητε ὅτι εἷς ὑπάλληλος ἔπρεπε νὰ ὑπηρετήσῃ 10 ὥρας τὴν ἡμέραν, τὸ ἡμερομίσθιόν του κατὰ μέσον ὅρον ἔρχεται 70 δραχ. τὴν ἡμέραν· καὶ ἂν δὲν τὸ πιστεύετε τοῦτο, σᾶς παραπέμπω εἰς τὰ ὑπουργεῖα νὰ ἰδῆτε καθημερινῶς καὶ ὄχι ἄτομα. Τέσσαρας ὥρας παρέμεινα εἰς ἓν ὑπουργεῖον δι’ ἕνα ὑπάλληλον καὶ βλέπω καπέλον εἰς τὸ τραπέζι· λέγω αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δὲν φαίνεται ἐδῶ, θὰ ἐξῆλθεν, ἀλλ’ ἀσκεπὴς πῶς οἰκονομεῖται; Πληροφοροῦμαι, ὅτι αὐτοὶ ἔχουν ἀπὸ δύο καπέλα, τὸ ἓν ἀφίνουν εἰς τὸ τραπέζι, τὸ ἄλλο τὸ πέρνουν καὶ τρέχουν· πλήρονε, πτωχὲ λαὲ, διὰ νὰ παίζουν αὐτοὶ εἰς τὰ μπιλιάρδα (γέλως). Ἐθεώρησα καθῆκον παντὸς τιμίου βουλευτοῦ, ἀγαπῶντος τὴν πατρίδα του, παντὸς βουλευτοῦ ὁρῶντος τὸ παρελθὸν καὶ τὸ παρὸν καὶ εἰκάζοντος τὸ μέλλον, νὰ τὰ εἰπῇ αὐτὰ, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ κακὰ προέρχονται ἀπὸ τοὺς λεγομένους νοημονεστέρους. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασίς μας, καὶ ὅποιος θέλει, ἂς ἔλθῃ νὰ τὰ ἀναιρέσῃ εἴτε βουλευτὴς, εἴτε δημοσιογράφος. Οἱ δημοσιογράφοι ἐπλημμύρησαν· ὅλο δικηγόρους βλέπει κανεὶς οἱ ἐργατικοὶ δὲν φαίνονται πούποτε ἀπέναντι τῆς πληθύος αὐτῶν. Δὲν ἔχω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ, διότι αἱ στιγμαὶ εἶναι πολύτιμοι καὶ ὁ καιρὸς κατεπείγει· νύξιν ἔδωκα διὰ νὰ ἔλθουν καλλίτεροί μου κατόπιν, ἔχοντες καὶ κάλαμον γλαφυρώτερον καὶ φῶτα καλλίτερα, ν’ ἀποσώσωσιν ὅσα παρέλειψα εἰς τὰ ὑπάρχοντα κακὰ τῆς κοινωνίας. Ἀλλά μοι μένει μία παρατήρησις, κύριοι. Τίς ὁ παραίτιος ὅλης αὐτῆς τῆς ἀθλίας καταστάσεως; Οἱ κατὰ καιροὺς ἀνώτεροι ἄρχοντες; οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοί; οἱ κατὰ καιροὺς βουλευταί; Ναὶ, κύριοι, οἱ τρίτοι εἶναι. Δὲν κατηγορῶ οὔτε ἡγεμόνας, οὔτε ὑπουργοὺς, οὔτε δημοσίους ὑπηρέτας· κανένα ἀπὸ τοὺς 94,000 ἀργοὺς τῆς κοινωνίας μας. Κατηγορῶ τὴν ἀμέλειάν μας. Ἀπὸ τὸ 1843, κύριοι, ἀπεκτήσαμεν τὸ δικαίωμα τῶν ἐλέγχων καὶ κατ’ ἔτος συνερχόμενοι εἰς τὸ βουλευτήριον αὐτὸ τί πράττομεν; Ἐδῶ ἔγκειται τὸ κακόν. Μᾶς εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας, ἔτσι ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· μίαν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν ἠξεύρουν καὶ τὰ μικρὰ παιδιά. Αὐτὴ εἶναι ἱστορία, τὴν ὁποίαν πρέπει κανεὶς νὰ τὴν ἐκλάβῃ κατὰ σύγκρισιν, διαγιγνώσκων τὰ παρόντα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτίθεται γαύρως κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων (δεικνύει τοὺς κ. ὑπουργούς), τοὺς ὁποίους ἡ κοινωνία καὶ αἱ κατὰ καιροὺς Βουλαὶ ἐπῄνεσαν· ἔπρεπε νὰ εὕρῃ τὸ κακὸν, ὅπου ἔγκειται καὶ σήμερον καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ποῦ ἔγκειται; εἰς ἡμᾶς. Εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τί κάμνομεν; πῶς νὰ ἠμπορέσω νὰ ἀφαιρέσω ἀπ’ αὐτοὺς τόσους ψήφους διὰ νὰ γείνω ἐγὼ· πῶς νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοὺς τοὺς διορισμοὺς, ἄλλως θὰ φύγωμεν· (δὲν τὸ λέγω διὰ τοὺς σημερινοὺς, διότι πάντοτε αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις μας, ἡ διαγωγή μας). Τί γίνεται λοιπὸν ὡς ἐκ τῆς διαγωγῆς μας αὐτῆς; Οὐδεμία Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ στηριχθῇ εἰς τὰ ποδάριά της· ἔρχεται μία Κυβέρνησις, κάμνει ἕνα μῆνα καὶ φεύγει, διότι δὲν μᾶς ἔκαμε τὸ κέφι μας· καὶ 24 ὥρας ἔκαμεν ὑπουργεῖον, κύριοι, ἐνῷ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀπὸ 300,000,000 ψυχὰς αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀξίωσιν διὰ ὑπουργεῖα εἶναι 30, καὶ μεταξύ μας ἐδῶ εἶναι 50 ζητοῦντες τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§22ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ τὰ γράφῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐφημερίδας της (θόρυβος).

§23ΖΕΡΒΑΣ. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτιον. Νομίζετε τώρα, ὅτι λέγω αὐτὰ διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ ἢ τὸν μὲν ἢ τὸν δέ; Ὄχι. Σημειώσατε ὅτι εἰς τὴν πολιτείαν, ἂν δὲν ἔλθῃ ἅπαξ ἡ συνεννόησις εἰς τὴν κοινωνίαν αὐτὴν καὶ νὰ πήξῃ μία Κυβέρνησις πατριωτικὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον.......

§24ΤΙΝΕΣ. (Ἐκ δεξιῶν). Καθὼς ἡ παροῦσα.

§25ΖΕΡΒΑΣ. Τοῦτο, κύριοι, ἐναπόκειται εἰς τὰς Βουλάς· δὲν σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίζωμεν τοὺς σημερινοὺς, λέγω μόνον, ὅτι τὸ μόνον σωτήριον μέσον εἶναι, ἂν δύναται νὰ γείνῃ κατορθωτὸν, νὰ σχηματισθῇ καὶ στερεώσῃ μία καλὴ Κυβέρνησις, νὰ ἀπασχοληθῇ εἰς αὐτὰ τὰ κακὰ, νὰ τὰ ἀποδείξῃ· ἂν δὲν ἠμπορέσῃ νὰ ἐξαλείψῃ τοὺς 94,000 ἀργοὺς, νὰ τοὺς μειώσῃ κατὰ τὸ ἥμισυ· εἶναι εἰς ἕνα τόπον τόσοι δημοσιογράφοι; νὰ ἀφήσῃ τοὺς μισούς· εἶναι εἰς ἓν δικαστήριον, καθὼς τῶν Ἀθηνῶν, 500 δικηγόροι καὶ διαιροῦν τὴν μίαν δίκην εἰς 500; μία καλὴ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ 50 ἢ 100 δικηγόροι. Ὅταν ᾖναι αὐτὴ ἡ πληθώρα, κυττάζει καθεὶς τί νὰ ἁρπάξῃ. Αὐτὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἂν δὲν συστήσωμεν Κυβέρνησιν διαρκῆ, εἰλικρινῆ, πατριωτικὴν, ὅλα εἶναι μάταια. Τελειόνω λοιπὸν τὸν λόγον μου καὶ κάμνω καὶ μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν προαγορεύσαντα. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ προαγορεύσας ἐξέφρασε πολλὰς ἀπειλὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ μᾶς ἀπειλήσῃ μὲ τὴν διάλυσιν, ὅτι ἔτσι ἔγεινε τότε, ὅτι αὐτὰ ἔπαθεν ὁ Ὄθων· δηλ. καὶ σὺ θὰ τὰ πάθῃς... Κύριοι, τὸ Σύνταγμα ἔχει ὅλην τὴν δύναμιν, εἶναι καὶ ἄρθρον τελευταῖον, τὸ ὁποῖον, ὄχι εἰς τὸν προαγορεύσαντα μόνον, ἀλλ’ εἰς πάντα πολίτην δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον διὰ τῆς θελήσεώς του (θόρυβος). Πότε ὅμως; ὅταν ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ Σύνταγμα κατεπατήθη. Ἀλλ’ ὁ προαγορεύσας μᾶς ἔφερε τοιοῦτόν τι τεκμήριον, ὅτι τὸ Σύνταγμα παθαίνει τι; Ὄχι. Πῶς ἔρχεται λοιπὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἂς μᾶς διαλύσῃ, καὶ εἶναι δικαίωμα αὐτὸ κυβερνητικὸν, αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ μὲ δύο λέξεις.

§26ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τὸ θέλομεν (θόρυβος).

§27ΖΕΡΒΑΣ. Ἤθελα νὰ σᾶς κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἔγκειται ἀλλοῦ τὸ δικαίωμα αὐτό· ἔχουν καὶ αὐτοὶ (δεικνύει τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς) μίαν εὐθύνην, ἀλλὰ τὸ ὅλον δικαίωμα τὸ ἔχει ἄλλος καὶ ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ ὅταν θέλῃ· ἐναπόκειται εἰς τὸ ἄρθρον τελευταῖον τοῦ Συντάγματος νὰ ἐκτιμήσῃ (θόρυβος).

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελα νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὀφείλει νὰ κάμῃ μίαν εἰσήγησιν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 δὲν εἶναι ἐκεῖνος ὅστις εἰσήχθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν, μολονότι δὲν ἦτο καὶ τότε πλήρης. Ὁ ἴδιος ὑπουργὸς, ὅστις εἰσήγαγεν αὐτὸν, ἀνέφερεν, ὅτι ἔχει καὶ ἄλλον προϋπολογισμὸν ἀπὸ δύω στήλας, ἐξόδων καὶ ἐσόδων. Ὑπεσχέθη δὲ νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας, καὶ προτάξῃ τοὺς προσήκοντας νόμους. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ γίνῃ εἰλικρινὴς ἀπόφασις ἐκ μέρους ἑνὸς κοινοβουλίου περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τρεῖς καταστάσεις, διότι μόνον δι’ αὐτῶν τῶν τριῶν στοιχείων δύναται νὰ ἐννοήσῃ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται οἰκονομικῶς ὁ τόπος καὶ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν, ἢ παραδεχθῇ τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλόμενα. Ἄλλως ἂν ψηφίσωμεν κονδύλια χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἂν δι’ αὐτὰ ὑπάρχουν ἔκτακτοι πόροι ἢ οὐχὶ, ἂν μὴ ἠξεύρωμεν ἀπέναντι ποίας καταστάσεως θὰ εὑρεθῶμεν τὸ ἐπιὸν ἔτος, νομίζω πῶς κάμνομεν μίαν ἐργασίαν ἄγονον.

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐζητήσατε τὴν κατάστασιν τοῦ 1867 καὶ 1868 (θόρυβος).

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐζήτησα μίαν εἰσήγησιν νὰ κάμητε ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, διότι ἄλλως δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα.

§31Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Καταθέτω, κύριοι, τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§32ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί ἀπαντᾷ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κ. πρόεδρε;

§34ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ εἰσήγησις εἶναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν ἔχω νὰ κάμω καμμίαν εἰσήγησιν ἄλλην· ὅταν δὲ ὁμιλήσῃ κανεὶς, θ’ ἀπαντήσω.

§35ΔΡΟΣΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἀνέφερεν ἓν περιστατικὸν εἰς τὸ ὁποῖον μὲ παρεκάλεσε νὰ δώσω πληροφορίας. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐλτάκτου πιστώσεως τοῦ 1,200,000 ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ πληροφορίας· ἐστείλαμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐζητήσαμεν τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον καὶ ἐκεῖνος ἀπήντησεν, ὅτι χωρὶς ἄδειαν τοῦ ὑπουργοῦ δὲν δύναμαι νὰ ἔλθω. Ἀνεδέχθην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δώσῃ διαταγὴν νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπάλληλος· τὸν παρεκάλεσα καὶ τὸν διέταξε καὶ ἦλθε, καὶ τότε οὗτος εἶπεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Δημητρακάκης, τὸ ὁποῖον ἐγὼ τὸ ἐξέλαβον ὡς ἀστεϊσμὸν, διότι ὁ ὑπουργὸς διέταξε τὸν ὑπάλληλον καὶ μᾶς ἔδωκεν ὅλας τὰς πληροφορίας τῶν ὁποίων εἴχομεν ἀνάγκην (θόρυβος).

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί! Βαθεῖαν αἰσθάνομαι λύπην, βλέπων μόλις σήμερον ἀρχομένην τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ 1868, ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τὸν δέκατον μῆνα τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Τὰ πλεῖστα τῶν διαλαμβανομένων ἐν αὐτῷ ἐξόδων, τὰ ¾ καὶ ἐπέκεινα, ἐπραγματοποιήθησαν ἤδη Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ, ἡ ὑπηρεσία ἀνέλαβεν ἤδη τὰς ὑποχρεώσεις της, ὥστε καὶ ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐλαττώσῃ ἢ ἀποῤῥίψῃ πολλὰς δαπάνας, ὅπως εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει πράξει, ἡ ἀπόφασίς της μικρὰν πρακτικὴν ἀξίαν θέλει ἔχει, διότι τὰ χρήματα ἐξῆλθον ἤδη ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ εἶναι δύσκολον νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς αὐτό. Ἡ σκέψις αὕτη ἀναγκάζει καὶ ἐμὲ νὰ ὑψώσω σήμερον φωνὴν κατὰ μέτρου τοῦ νὰ ἐπιβάλλωνται φόροι καὶ νὰ ἐνεργῶνται δαπάναι ἄνευ νόμου, καὶ πράττω τοῦτο, ὄχι διὰ νὰ προκαλέσω ἀποδοκιμασίαν κατὰ τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι δὲν ἐπιθυμῶ καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς μεγάλης ταύτης καὶ σπουδαίας συζητήσεως νὰ μὴ ἀκουσθῇ ἡ παρατήρησις, ὅτι, ἐξακολουθοῦντες νὰ πολιτευώμεθα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θέτομεν εἰς ἀχρηστίαν τὴν οὐσιωδεστέραν διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ καθιστῶμεν τὸ Σύνταγμα χάρτην ἄγραφον. Ἀφ’ ὅτου ἀπεσύρθη τῶν πραγμάτων τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζεν ἡ πλειονοψηφία τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἦλθον ἀλληλοδιαδόχως δύο ὑπουργεῖα, τὸ τοῦ κ. Μωραϊτίνη καὶ κατόπιν τὸ τοῦ κ. Βούλγαρη. Τὸ πρῶτον τούτων ἐνόμισε καλὸν νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶχε προϋπολογισμὸν καὶ πιστώσεις, δὲν ἐδίστασε νὰ προκαλέσῃ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέτρεπεν εἰς ἑαυτὸ νὰ κάμῃ πάσας τὰς ἀναγκαίας δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1867. Δὲν ἐστάθη δὲ ἕως ἐδῶ, ἀλλ’ ἔλαβε πίστωσιν 1,200,000 δι’ ὅπλα, καὶ τὴν ἔλαβε 2 ἢ 3 ἡμέρας πρὶν λήξῃ ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐνόμισε κατάλληλον νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι μόνον ἐδαπάνησεν ἄνευ προϋπολογισμοῦ καὶ πιστώσεων, ἀλλὰ συγχρόνως εἰσέπραξε καὶ φόρους. Ὁ μόνος λόγος, τὸν ὁποῖον ἤκουσα πρὸς δικαιολόγησιν τῆς τοιαύτης διαγωγῆς, εἶναι ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως εἰς τὸ νὰ διακόπτῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ κηρύττῃ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου ἢ νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν εἶναι ἀπόλυτον, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπόκειται εἰς περιορισμόν. Εἶμαι σύμφωνος κατὰ τοῦτο, ἀλλὰ μήπως δὲν εἶναι ἀπόλυτον καὶ τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ ψηφίζῃ τοὺς φόρους καὶ τὰς δαπάνας; Ὅπως ὑπάρχει εἰς τὸ Σύνταγμα γεγραμμένον, ὅτι ὁ Βασιλεὺς διαλύει τὴν βουλὴν, διακόπτει τὰς ἐργασίας αὐτῆς καὶ κηρύττει τὴν λῆξιν τῶν συνόδων, ἀπαράλλακτα ὑπάρχει γεγραμμένον εἰς τὸ αὑτὸ Σύνταγμα, ὅτι οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται, ἂν μὴ πρότερον ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ποῦ δὲ εὑρίσκεται γεγραμμένον, ὅτι ὅπως ἡ μία τῶν ἐξουσιῶν ἐξασκῇ ἀκωλύτως τὰ δικαιώματά της δύναται νὰ καταπατῇ τὰ τῆς ἑτέρας; Τὸ κατ’ ἐμὲ φρονῶ, ὅτι ὁ πρῶτος ὅρος εἰς τὴν ἐξάσκησιν τῶν δικαιωμάτων μας εἶναι ὁ σεβασμὸς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων· τὰ ἀλλότρια δικαιώματα ἀποτελοῦσι τὸ ἀνυπέρβλητον ὅριον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ σταματᾷ ἡ ἐξάσκησις τῶν ἡμετέρων. Τὸ δὲ μᾶλλον ἀξιοσημείωτον καὶ θαυμαστὸν εἶναι, ὅτι ταῦτα ἐνεργοῦσι καὶ λέγουσιν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν κατέκριναν ἀδυσωπήτως μίαν ἄλλην κυβέρνησιν, ἥτις ἐδαπάνησε ἄνευ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰσέπραξε φόρους ἄνευ φορολογικῶν νόμων· μολονότι, ἐὰν θελήσητε νὰ παραβάλητε τὴν θέσιν τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης μὲ τὴν τῆς παρούσης, θέλετε εὕρει πολλὰς καὶ μεγάλας τὰς διαφοράς. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, συναισθανομένη τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως τὴν ἄδειαν πρὸς εἴσπραξιν φόρων καὶ ἐνέργειαν δαπανῶν, ἔφερεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ, ἐνώπιόν της καὶ τοὺς φορολογικοὺς νόμους καὶ τὸν προϋπολισμὸν, ἀλλ’ ἡ συνέλευσις δὲν ἠθέλησε νὰ τοὺς ψηφίσῃ, διότι ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀποχωρήσῃ, καὶ ἡ κυβέρνησις οὐδὲν εἶχε μέσον ὅπως τὴν κρατήσῃ καὶ τὴν ὑποχρεώσῃ νὰ ψηφίσῃ τοὺς ὑποβληθέντας νόμους· ἡ σημερινὴ ὅμως κυβέρνησις εἶχεν ἐνώπιόν της Βουλὴν, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποχωρήσῃ οἴκοθεν καὶ ἄνευ βασιλικῆς ἀποφάσεως, καὶ ὅμως δὲν κατεδέχθη νὰ παρουσιάσῃ εἰς αὐτὴν οὔτε προϋπολογισμὸν οὔτε φορολογικοὺς νόμους, διότι ἐνόμισε καλλίτερον νὰ πράξῃ καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ἄνευ νόμου. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, μόλις συνελθούσης τῆς Βουλῆς, ἀμέσως ἐζήτησε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ προσωρινῆς πιστώσεως διὰ τὰς δαπάνας τοῦ κράτους. Ἡ δὲ παροῦσα, ἀφοῦ συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, οὔτε πιστώσεις ἐζήτησεν, οὔτε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπέσπευσε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ, διότι πάντες ὑμεῖς γνωρίζετε κάλλιστα τὰ διατρέξαντα. Ἂς προσέξωμεν, κύριοι, καλῶς μήπως ἀναγνωρίζοντες εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους καὶ ἐνεργῇ δαπάνας, ὁσάκις ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν Βουλὴν, ἂς προσέξωμεν, λέγω, μήπως καταστρέψωμεν τό κυριώτερον τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ θεμελιώδης νόμος ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν· διότι ὅπως εἰς μίαν φορὰν διέκοψε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἄλλην διέλυσεν αὐτὴν, οὕτω δὲν εἶναι διόλου ἀπίθανον νὰ κηρύξῃ ἄλλοτε τὴν λῆξιν τῆς συνόδου καὶ νὰ ἐξακολουθῇ εἰσπράττουσα καὶ δαπανῶσα μέχρις οὗ ἔλθῃ ἡ πρώτη Νοεμβρίου, καθ’ ἣν αὐτοδικαίως συνέρχεται ἡ Βουλή. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἐμβαίνω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι ζήτημα ἀριθμῶν καὶ εἰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἀπαιτεῖται πολλὴ προσοχὴ καὶ μεγάλη ὑπομονή. Ἄρχομαι δὲ ἀπὸ τὰ ἔξοδα. Κατὰ τὸν προϋπολογιμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀναβαίνουσιν εἰς 34,093,986. Τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνώτερον κατὰ 3½ ἑκατομμύρια ἀπὸ τὰ τακτικὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν πιστώσεων ἐχορηγήθησαν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1867, ὑπερβαίνει δὲ κατὰ 7 περίπου ἑκατομμύρια τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὸ 1866. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι οὐδέποτε ἐπίστευον, ὅτι ἦτον δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν βουλὴν τοιοῦτος προϋπολογισμὸς ἀπὸ ὑπουργεῖον προεδρευόμενον ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ὕδρας κ. Βούλγαρην, τὸν ἀρχηγὸν δηλ. τῆς πολιτικῆς ἐκείνης μερίδος, ἡ ὁποία ἀνέγραψεν εἰς τὴν σημαίαν της τὰς οἰκονομίας, ἐπολέμησε πᾶσαν αὔξησιν φόρων καὶ ἠναντιώθη εἰς πᾶσαν προσθήκην δαπάνης. Ἐθαύμασα, ὅτε ἤκουσα, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1868 ἀνέρχεται εἰς τὴν ποσότητα τῶν 34, 000,000 καὶ ἐπέκεινα, ὁ δὲ θαυμασμός μου μετεβλήθη εἰς ἔκπληξιν, ὅτε φυλλολογήσας τὸν προϋπολογισμὸν εἶδον ὅτι εἰς τὸ κολοσσαῖον τοῦτο ποσὸν, ὅμοιον τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ἐψηφίσθη ἐν Ἑλλάδι, δὲν περιέχεται οὐδεμία ἔκτακτος, οὐδεμία διαβατικὴ δαπάνη, ἀλλ’ ὅλα τὰ ζητούμενα ποσὰ εἶναι τακτικὰ καὶ διηνεκῆ ἔξοδα, ζητούμενα διὰ μόνην τὴν κίνησιν τῆς ὑπηρεσίας, διὰ μόνας τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Νομίζω, κύριοι, ὅτι θέλετε δικαιώσει τὴν ἔκπληξίν μου, ἐὰν ἀνακαλέσητε εἰς τὴν μνήμην σας τὴν οἰκονομικὴν ἱστορίαν τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, τῆς ὁποίας ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀφηγηθῶ σύντομον ἀνακεφαλαίωσιν, διότι, μανθάνοντες πόσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, καὶ ὁποίας ἰδέας καὶ κρίσεις ἐξέφερον περὶ αὐτῶν οἱ σήμερον κυβερνῶντες, θέλετε εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ κρίνετε, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ διοικηθῇ καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς τὸ Κράτος μὲ οἰκονομικώτερον προϋπολογισμόν. Περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1866 ἐσχηματίσθη τὸ ὑπὸ τὸν μακαρίτην Ῥοῦφον ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ μὲν κ. Βαλασόπουλος ἦτον ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐγὼ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, εὑρὸν ὑποβεβλημένον εἰς τὴν βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 μὲ 3 ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα, ἐπέφερεν εἰς αὐτὸν οἰκονομίας 2,500,000· διὰ τῶν οἰκονομιῶν δὲ τούτων καὶ δι’ ἄλλων τινῶν μέτρων ἀφορώντων τὰ ἔσοδα ἐπίστευσε τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ὅτι ἔφερε τὴν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Περὶ τὰ μέσα τοῦ 1866 ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη. Ὁ κ. Βούλγαρης καὶ οἱ συνάδελφοί του ἐθεώρησαν τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον πολυτελῆ καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπέφεραν εἰς αὐτὸν πολλὰς ἔτι οἰκονομίας. Καὶ δὲν ἦσαν μὲν πραγματικῶς αἱ οἰκονομίαι αὗται τοσοῦτον μεγάλαι, ὅσαι διεσαλπίσθησαν τότε, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε συνεποσοῦντο εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Δίδοντες δὲ περὶ αὐτῶν λόγον εἰς τὴν Α. Μ. τὸν βασιλέα, ἔλεγον ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπενεχθῶσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι οἰκονομίαι, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦλθον εἰς τὰ πράγματα ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους, δὲν ἔχουσι πλέον τὰς αὐτὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας ἤθελον ἔχει, ἐὰν ἤρχοντο ἀπὸ τὰς ἀρχὰς καὶ ἐὰν μάλιστα συνέταττον αὐτοὶ τὸν προϋπολογισμόν. Ἰδοὺ τὶ λέγουσιν εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὸν βασιλέα περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. «Ἀλλ’ ὅσον εὐχερεῖς εἶναι αἱ οἰκονομίαι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑνὸς ἔτους, διότι εἶναι ἐν μέρει κυρία ἡ κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ ὅσας προσθαφαιρέσεις νομίσει ἐφικτὰς, τοσοῦτον δύσκολος καθίσταται ἡ ἐλάττωσις καὶ τῆς εὐτελεστέρας δαπάνης, ὅταν αὕτη ἐψηφίσθη ἤδη, καὶ ὅταν ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς διευθύνσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἀνεδέχθη ὑποχρεώσεις, αἵτινες κατέστησαν ἀπαραίτητον τὴν πραγματοποίησιν ταύτης.» Καὶ παρακάτω. «Καίτοι προβάντος τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἠδυνάμεθα νὰ διαπράξωμεν καὶ ἄλλας οἰκονομίας· ἀλλ’ ἕνεκα τῶν περιστάσεων καὶ πρὸ πάντων, διότι ἡ ὑπηρεσία ἐν πολλοῖς ἀνέλαβεν ἤδη ὑποχρεώσεις, ἐπροτιμήσαμεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰ καταδειχθέντα ποσὰ, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ἐκτείνωμεν τὸν κύκλον τῶν οἰκονομικῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν προσβάλλουν τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867, τόν ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θέλομεν συντάξει διὰ νὰ ὑποβάλωμεν προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας θέλουν προσαχθῆ καὶ ὅλα τὰ ἔργα, ὅσα χρῄζουν τῆς κυρώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ περὶ τὰ ὁποῖα θέλομεν ἐνασχοληθῆ ἅμα εἰσαγάγωμεν τὴν δυνατὴν τακτοποίησιν εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἐμπεδώσωμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν.» Ἀλλὰ, κύριοι, καθὼς γνωρίζετε, μόλις συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἀπεχώρησεν, ὥστε δὲν ἐλάβομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωμεν τὸν νέον προϋπολογισμὸν τοῦ 1867, εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελεν ἐφαρμόσει τὰς οἰκονομικὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ὑπέσχετο εἰς τὴν ἔκθεσίν του. Ἤγγιζε δὲ τότε εἰς τὴν λῆξίν του τὸ ἔτος 1866 καὶ τὰ πράγματα κατεδείκνυον, ὅτι ἐναντίον τῶν προσδοκιῶν τῶν ὑπουργείων Ῥούφου καὶ Βούλγαρη, ἡ χρῆσις αὐτοῦ ἔμελλε νὰ λήξῃ μὲ ἔλλειμμα, ὅπως καὶ πραγματικῶς ἀφῆκε τοιοῦτον· καὶ ἐπειδὴ περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἠγέρθη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μίαν ἡμέραν μικρὰ ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῶν ἐντίμων φίλων μου κ.κ. Δηληγεώργη καὶ Κεχαγιᾶ, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὄχι βεβαίως μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ σᾶς βάλω εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῆτε τίς τῶν δύο φίλων μου ἔχει πλειότερον δίκαιον, ἀλλὰ διότι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἐδοκιμάσθη τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν καὶ κατεβλήθη παρὰ τῶν κυβερνήσεων ἡ δυνατὴ προσπάθεια, ὅπως διοικηθῇ ὁ τόπος ἄνευ αὐξήσεως τῶν φόρων. Εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη νὰ γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς καὶ ὅλος ὁ κόσμος κατὰ πόσον τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἐπέτυχεν ἢ ὄχι καὶ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα τοῦ 1866. Κατὰ τὸν πρόχειρον ἀπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀναβιβάζεται εἰς 2,400,000, πράγματι ὅμως εἶναι πολὺ μικρότερον. Ἐν πρώτοις τὰ ἐξαγωγικὰ τέλη τῆς Ἑπτανήσου, ἅτινα κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν κατετάσσοντο εἰς τοὺς ἐγγείους φόρους, μετέφερεν ἡ ὑπηρεσία εἰς τὰ τελωνεῖα, ἑπομένως κατελογίσθησαν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1866 τὰ ἐντὸς τοῦ ἔτους εἰσπραχθέντα ἀπὸ προϊόντα τοῦ 1865, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἀφῃρέθησαν τὰ ἐντὸς τοῦ 1867 εἰσπραχθέντα ἀπὸ προϊόντα τοῦ 1866, καὶ ἐπειδὴ τὰ τελευταῖα ὑπερβαίνουσι κατὰ δραχ. 600,000 τὰ πρῶτα, ἠλαττώθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ 1866 κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐκτὸς τούτου ἐπεφορτίσθη τὸ ἔτος αὐτὸ μὲ 500,000 δραχ. διὰ δικαστικὰς ἀποζημιώσεις, ἱματισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ καθυστερούσας συντάξεις, ἅτινα ἠδύναντο νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1867. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρεθῶσιν τὰ δύω ταῦτα κονδύλια καὶ προσέτι 450,000 δραχμῶν, δαπανηθεῖσαι ἐκτάκτως διὰ τὰ κρητικὰ, τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα μόλις ἀνέρχεται εἰς 900,000. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, τὸ ὁποῖον ἦλθε κατόπιν εἰς τὰ πράγματα, εἶχεν ἄλλας ἰδέας καὶ ἄλλην πολιτικήν· αὐτὸ, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, παρουσιασθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκήρυξεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ διοικήσῃ μὲ τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, διότι ὤφειλε αʹ) νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν, βʹ) νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τῶν παρελθόντων ἐτῶν καὶ γʹ) νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς διάφορα ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα αἱ παρουσιασθεῖσαι περιστάσεις τῷ ἐπέβαλον. Συνεπῶς πρὸς ταῦτα ἐζήτησε τὴν αὔξησιν τῶν φόρων καὶ τὴν ψήφισιν νόμου περὶ συνομολογήσεως δανείου. Ἡ τότε ἀντιπολίτευσις, ἔχουσα ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἔντιμον πρόεδρον τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, κατεπολέμησε πάσας τὰς προτάσεις τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου. Εἶναι ἔναυλοι ἀκόμη εἰς τὰς ἀκοάς μας οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐξεφώνησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ προὔχοντες τῶν ῥητόρων τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως κ. κ. Σωτ. Πετιμεζᾶς καὶ Βαλασόπουλος. Τὸ ἔθνος, ἔλεγον, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ περισσοτέρους φόρους, ἐπέμενον δὲ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι διὰ τῶν ὑπαρχόντων τότε φόρων ἦτο δυνατὸν, ἐὰν ἐπενεχθῶσιν αἱ προσήκουσαι οἰκονομίαι, ὄχι μόνον εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα νὰ ἐπαρκέσωμεν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας ὅσας αἱ περιστάσεις μᾶς ἐπιβάλλουσι νὰ ἀπαντήσωμεν. Ὁ κ. Βαλασόπουλος μάλιστα δὲν ἠρκέσθη εἰς ἁπλοῦς λόγους, ἀλλὰ μᾶς παρουσίασε διάφορα πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ συγράμματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδείκνυεν, ὅτι οἱ μεγάλοι φόροι πτωχύνουσι τὸν λαὸν καὶ στειρεύουσι τὰς πηγὰς τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, καὶ ὅτι, ἐὰν δι’ αὐτῶν εἰσπράξῃ μία κυβέρνησις πολλά, τοῦτο δὲν τὴν ὠφελεῖ, διότι τὰ ἑπόμενα ἔτη δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ εἰσπράξῃ οὔτε ὀλίγα. Πάντα ταῦτα ἤκουσε μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ βαθείας συγκινήσεως ἡ τότε Βουλή· ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐπεκαλεῖτο τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκετο τὸ ἔθνος, ἰδίως δὲ ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς εἶπε καθαρά. «Ἂν δὲν θέλετε, κύριοι, νὰ ταπεινωθῇ τὸ ἔθνος, πρέπει νὰ ψηφίσητε τὰς ζητουμένας δαπάνας.» Ἀπέναντι τοιούτων λόγων ἡ τότε πλειονοψηφία ἐθεώρησε καθῆκόν της νὰ μὴ φέρῃ οὐδὲν πρόσκομμα εἰς τὴν πορείαν τῆς κυβερνήσεως, καὶ οὕτως ἐψήφισε τοὺς φόρους καὶ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα παρὰ τῆς Βουλῆς ἐζητοῦντο. Ἐν τούτοις περὶ τὸ τέλος τοῦ 1867 ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Βασιλέως ἐκάλεσεν εἰς τὰ πράγματα πάλιν τὸν κ. Βούλγαρην, κατόπιν δὲ τῆς ἱστορίας, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξέθεσα, πάντες ἤλπιζον, ὅτι ἀμέσως ἤθελεν ἀλλάξει ἡ πολιτικὴ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα. Ὅλοι, κύριοι, ἐπιστεύσαμεν, ὅτι ὁ κ. Βούλγαρης, εὑρισκόμενος ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους καὶ μὴ δεσμευόμενος ἀπὸ κανένα προϋπολογισμὸν, ἤθελε προσπαθήσει νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δαπάνας τοῦ κράτους καὶ ἤθελε πραγματοποιήσει τὰς περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων ἐπαγγελίας, μὲ τὰς ὁποίας ἐπὶ δύο ἔτη ἐθώπευε τὴν κοινωνίαν. Καὶ δὲν ἦτο τοῦτο ἁπλῆ ἰδέα· τὰ ὄργανα καὶ οἱ φίλοι τῆς κυβερνήσεως τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων εἶχον ὡς πρόγραμμα κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ διὰ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων ἐκήρυττον, ὅτι διελύθη ἡ προλαβοῦσα Βουλή· «διότι ηὔξησεν, ἔλεγον, τοὺς φόρους, διότι ὑπεστήριξε τὴν σπατάλην καὶ τὰ παράνομα ἔξοδα, διὰ τοῦτο ὁ Βασιλεὺς τὴν διέλυσε. Προτιμήσατε τοὺς φίλους τοῦ κ. Βούλγαρη, οἵτινες θέλουσιν ἐλαττώσει τὰς δαπάνας καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ τοὺς φόρους.» Ἀλλὰ μόλις ἐτελείωσαν αἱ ἐκλογαὶ καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, διατάττον νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος οἱ κατὰ τὸ 1867 εἰσπραχθέντες φόροι. Καὶ μέχρι τινὸς εἴχομεν πολλοὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ διατηρήσῃ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς Κρήτης· ἀλλ’ ὅτε παρουσιάσθη ὁ προϋπολογισμὸς καὶ εἴδομεν, ὅτι οὐδὲν ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων περιέχεται εἰς αὐτὸν, ὅτι τὰ 34 ἑκατομ, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται, δὲν εἶναι εἰμὴ τακτικὰ καὶ διηνεκῆ ἔξοδα, καὶ ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα μεταξὺ ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, πάντες ἐξεπλάγημεν. Κύριοι, ἐὰν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἐπεβάρυνε πέρυσι τὸν τόπον μὲ φόρους καὶ δάνεια, ἔπραξε τοῦτο, διότι ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῆς, ὑπὲρ τῆς ὁποίας οἱ πατέρες ἡμῶν ἐθυσίασαν τὸ πᾶν καὶ χάριν τῆς ὁποίας καὶ ἡ παροῦσα καὶ αἱ μέλλουσαι γενεαὶ δὲν θέλουσι δυστάσει νὰ προσφέρωσιν οἱανδήποτε θυσίαν. Ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἐγκατελείφθη, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ κατεκρίθη ἀπὸ τὴν διάδοχον κυβέρνησιν. Τὰ πολιτικὰ δόγματα τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν περιορίζονται εἰς τὸ εὐοδοῦσθαι ἐν εὐνομίᾳ καὶ παρασκευάζεσθαι ἐν προόδῳ. Οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ θεωροῦσιν ὡς ἀφροσύνην πᾶσαν τολμηρὰν ἐνέργειαν καὶ μᾶς συμβουλεύουσι νὰ ἀτενίζωμεν ἀπὸ μακρὰν εἰς τὸ ὑπὸ τῆς θείας προνοίας ὡρισμένον ἡμῖν μέλλον. Τίνα λοιπὸν ἔχουσι λόγον, ὅπως ζητῶσι παρὰ τοῦ ἔθνους τὰς αὐτὰς καὶ ἔτι μεγαλειτέρας θυσίας; ἢ μήπως φρονοῦσιν ὅτι εἰσπράττοντες ὑπερόγκους φόρους καὶ κατασπαταλῶντες αὐτοὺς ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ, θέλουσι παρασκευάσει ταχύτερον τὸ ἔθνος καὶ θέλουσι τὸ ὁδηγήσει ἀσφαλέστερον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ του; Κύριοι βουλευταὶ, ὅπως λάβητε μικράν τινα ἰδέαν περὶ τοῦ πνεύματος τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς φειδοῦς, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι συντεταγμένος ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ παραδείγματα ἐκ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων ὑπουργείων. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ηὔξησε τὸ προσωπικὸν ὅλων σχεδὸν τῶν κλάδων τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἑπομένως ζητεῖ πλέον τῶν κατὰ τὸ 1867 δαπανηθέντων διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου δραχ. 30,000, διὰ τοὺς οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητὰς 5,000, διὰ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον 15,000, διὰ τὰ ταμεῖα 23,000, διὰ τὰς ἐφορίας 21,000, (θόρυβος) διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ τελωνείου δραχ. 39,000, τοῦ τυπογραφείου 8,000, τῶν δασονομείων 21,000, τῶν μεταλλείων 7,000, τῶν ἁλυκῶν 6,000, τῶν γεωμετρῶν 14,000 κτλ. τὸ ὅλον τῆς δαπάνης διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ δραχ. 190,000, καὶ σημειώσατε, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν ζητεῖται δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος, ἀλλὰ διὰ τοὺς τελευταίους 6 μῆνας, ὥστε διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἡ δαπάνη θέλει διπλασιασθῆ. Ἀξιοπαρατήρητον δὲ εἶναι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠρκέσθη εἰς μόνην τὴν συμπλήρωσιν τῶν κατὰ τοὺς καταστατικοὺς νόμους θέσεων, ὅσαι λόγῳ οἰκονομίας ἔμενον κεναὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ προσέθηκεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θέσεις νέας, διὰ τὰς ὁποίας ἐπεφυλάχθη νὰ σᾶς ὑποβάλῃ εἰδικὰ νομοσχέδια. Μίαν μάλιστα τῶν νέων τούτων θέσεων, ἤτοι τὴν θέσιν δευτέρου ἐλεγκτοῦ παρὰ τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς, τοσοῦτον ἀναγκαίαν καὶ κατεπείγουσαν τὴν ἐθεώρησεν, ὥστε ἐτόλμησεν, ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ θεμελιώδους νόμου, νὰ τὴν δημιουργήσῃ διὰ Β. Διατάγματος τὸ ὁποῖον προεκάλεσε καὶ ἐπραγματοποίησε, καί τοι παρούσης τῆς Βουλῆς. Πρὸς τούτοις ἔδωκε τὴν ἄδειαν εἰς τοὺς ταμίας νὰ μισθώσωσι πολίτας καὶ νὰ τοὺς ὁπλίσωσι διὰ νὰ συνοδεύωσι καὶ ἐνισχύωσι τοὺς εἰσπράκτορας τῶν φόρων καὶ δι’ αὐτοὺς ζητεῖται ἡ δαπάνη 20,000 δραχ. περίπου. Ὁποία δὲ χρῆσις ἐγένετο τοῦ μέτρου τούτου καὶ ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ λαμπρὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα πάντες ὑμεῖς γνωρίζετε. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ηὔξησε κατὰ 7,000 δραχμὰς τὴν δαπάνην διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου· κατὰ 29,000 διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν νομαρχιῶν καὶ ἐπαρχείων, κατὰ 16,000 τῶν ἰατρῶν, κατὰ 10,000 τὴν δαπάνην τῶν ὑποτρόφων καὶ κατὰ 15,000 τὰ ἔξοδα τῆς συλλογῆς στατιστικῶν πληροφοριῶν· ζητεῖ 20,000 πρὸς σύστασιν νέων τηλεγραφικῶν γραφείων καὶ μάλιστα εἰς μέρη, ἔνθα κατ’ ἐμὲ οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει τοιούτων, αὐξάνει τὴν πίστωσιν τῶν βοηθημάτων κατὰ 20,000 καὶ ζητεῖ προσθήκην 27,700 δραχμῶν διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων κατὰ 50 πρόσωπα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἀρκεῖται εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν πρεσβειῶν, διὰ τὰς ὁποίας τοσοῦτος θόρυβος ἐγένετο πέρυσι καὶ τὴν σύστασιν τῶν ὁποίων τοσοῦτον πικρῶς κατέκριναν οἱ περὶ τὸν κ. Βούλγαρην, ἀλλ’ ἔκαμε χρῆσιν καὶ προσθέτων ἐκτάκτων ἀπεσταλμένων, διὰ τοὺς ὁποίους μυριάδες δραχμῶν ἐδαπανήθησαν, ὡς νὰ μὴ ἠδύνατο τὸ προσωπικὸν τῶν πρεσβειῶν νὰ διεξαγάγῃ πάσας τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἔθνους. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ηὔξησε κατὰ 94,000 τὰς δαπάνας τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, διότι καὶ ἕδρας νέας ἐδημιούργησεν εἰς τὸ πανεπιστήμιον καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, τῶν γυμνασίων καὶ σχολείων ηὔξησε καὶ νέα ἑλληνικὰ σχολεῖα ἄνευ ἀνάγκης ἐσύστησε. Ζητεῖ ἀνωτέρας πιστώσεις ἀπὸ ἐκείνας τοῦ 1867 ἐκ δραχ. 29,000 διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ 2,000 διὰ τὰ βοηθήματα. Περὶ δὲ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τί πρῶτον καὶ τί τελευταῖον νὰ εἴπω; Ἀρκεῖ νὰ ἀκούσητε, ὅτι αἱ ζητούμεναι διὰ τὸ 1868 τακτικαὶ δαπάναι ὑπερβαίνουν τὰς τοῦ 1867 κατὰ 640,000 δραχ. καὶ ἐκείνας τοῦ 1866 κατὰ 2,100,000. Βλέπετε, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀνατρέχω εἰς παλαιοτέρας ἐποχάς, ὅπως ἔπραξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκης. Ἀκούσατε δὲ ὀλίγα μόνον παραδείγματα διὰ νὰ ἐννοήσητε πόθεν προέρχεται ἡ μεγάλη αὕτη ὑπέρβασις. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, πόσος θόρυβος ἔγινε πέρυσι διὰ τὴν προσθήκην τεσσάρων εὐζωνικῶν ταγμάτων εἰς τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅμως τὰ τέσσαρα ταῦτα τάγματα δὲν εἶχον συμπληρωθῆ, ὅτε τὸ ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου ἀπεχώρησε τῶν πραγμάτων, διότι καθ’ ἃς ἐλάβομεν πληροφορίας τὰ δύο τούτων μόνον εἶχον ἕως τότε συμπληρωθῆ. Ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἐὰν ἐθεώρει περιττὴν τὴν σύστασιν τῶν ταγμάτων τούτων, ἠδύνατο νὰ τὰ καταργήσῃ· ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἦτον εἰς αὐτὴν εὔκολον νὰ διαλύσῃ τὰ δύο συστηθέντα, ἠδύνατο ὅμως νὰ περιορισθῇ εἰς μόνα ταῦτα καὶ νὰ μὴ συμπληρώσῃ τὰ ἕτερα δύο. Ἀλλ’ οὐχὶ μόνον συνεπλήρωσε καὶ τὰ τέσσαρα, ἀλλὰ προσέθηκεν ἀκόμη καὶ τέσσαρας αὐθυπάρκτους, ὡς τοὺς ὀνομάζει, λόχους. Ἂν παραβάλετε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1868 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι εἰς ὅλους σχεδὸν τοὺς κλάδους ηὔξησαν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνεβίβασαν τὸν βαθμὸν πλείστων ἐξ αὐτῶν. Ὡς ἐν παραδείγματι σᾶς ἀναφέρω, ὅτι κατὰ τὸ 1866 ὅλα τὰ τάγματα ἐδιοικοῦντο ἀπὸ ταγματάρχας, οἱ δὲ διοικηταὶ αὐτῶν ἦσαν λοχαγοὶ πρώτης τάξεως· κατὰ τὸ 67 ἐνεκρίθη τὸ ἥμισυ τῶν διοικητῶν νὰ λάβῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ νὰ μένῃ μὲ τὸν τοῦ ταγματάρχου. Ἀλλὰ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 68, ὅστις, ὡς σᾶς λέγουν, εἶναι συντεταγμένος ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας, ὅλοι οἱ διοικηταὶ καὶ τῶν δεκατεσσάρων ταγμάτων ἔλαβον τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, ὅλοι δὲ οἱ ὑποδιοικηταὶ ἐγένοντο ταγματάρχαι. Εἰς τοὺς λεγομένους κλάδους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας θέλετε ἰδεῖ καὶ μεγαλεῖτερον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνωτέρους βαθμούς· τοσοῦτον δὲ προέβη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὥστε εἴς τινας κλάδους ἐλησμόνησε τὰ ὑπάρχοντα ὀργανικὰ διατάγματα διὰ τῶν ὁποίων, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἄλλοτε, οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν οἰκειοποιήθησαν τὸ δικαίωμα καὶ ἔχουσι τὴν εὐκολίαν νὰ αὐξάνωσι τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸν βαθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου κλάδου. Ἐνῷ ὑπάρχουν διάφορα διατάγματα κανονίζοντα πόσους ἀξιωματικοὺς καὶ ποίων βαθμῶν ἀξιωματικοὺς μέλλει νὰ ἔχῃ ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα κλάδος, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐλησμόνησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ διατάγματα ταῦτα καὶ ἔκαμεν ὑπερβάσεις. Ἀλλὰ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πολὺ εὐφυῶς οἰκονόμησε τὴν παρεκτροπὴν του ταύτην, διότι ἅμα ἐπληροφορήθη, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ ἀφαιρέσῃ ὅλους τοὺς βαθμολόγους, ὅσοι προσετέθησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὀργανικῶν διαταγμάτων, προὐκάλεσε νέα διατάγματα, δι’ ὧν ἔφερε τὸ προσωπικὸν εἰς ἐξίσωσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἔπραξε τοῦτο καθ’ ὃν καιρὸν ἦτο παροῦσα ἡ Βουλή· ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ προτείνῃ πλέον κατ’ αὐτοῦ τὴν ἔνστασιν, ὅτι ὑπερέβη τὰ ὀργανικὰ διατάγματα. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, μὴ εὑρίσκων κατάλληλον τὴν στολὴν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν ἀπεφάσισε νὰ τὴν μεταβάλῃ· καὶ διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης οὐ μόνον ἐπεβάρυνε τὰ πτωχὰ βαλάντια τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἀκόμη ζητεῖ νὰ τοῦ ψηφίσητε 70,000 δραχμὰς πίστωσιν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς βοήθειαν τῶν στρατιωτῶν, εἰς βάρος τῶν ὁποίων πίπτει ἡ μεταβολὴ αὕτη. Τοσαῦται δὲ εἶναι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας καθ’ ὑπέρβασιν τῶν νόμων ἢ τῆς ἀνάγκης ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁλόκληρος, καί τοι συγκειμένη κατὰ τὰ ⅔ ἀπὸ βουλευτὰς τῆς κυβερνητικῆς μερίδος, δὲν ἐδίστασε διὰ τῆς ἐκθέσεώς της νὰ προτείνῃ τὴν ἀφαίρεσιν 479,000 δραχ. ἐκ τῶν ὁποίων αἱ περισσότεραι εἶναι δαπάναι ἀναλογοῦσαι εἰς τέσσαρας μόνον μῆνας, διότι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐπιεικείᾳ της ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ὑπουργὸν μὲ τὰ ἤδη πραγματοποιηθέντα κατὰ τὰς δύο πρώτας τριμηνίας ἔξοδα. Ἐπειδὴ δὲ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν θέλει συζητηθῆ εἰς τὸ τέλος τοῦ δεκάτου μηνὸς, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς θέλει ἐπικαλεσθῆ ὑπὲρ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἑτέραν ἐπιείκειαν, προτείνουσα εἰς ἡμᾶς νὰ τοῦ χαρίσητε τὰς δαπάνας δύο ἔτι μηνῶν. Ἀλλ’ ὅ,τι πρέπει νὰ κρατήσωμεν πάντες εἰς σημείωσιν εἶναι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, οὐ μόνον δὲν ἔσπευσε νὰ συμμορφωθῇ μὲ καμμίαν ἐκ τῶν προτάσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας, καὶ ὡς εἰς τὸ πεῖσμα αὐτῆς ἐνεργῶν, συνεπλήρωσε διὰ νέων προβιβασμῶν ὅλας σχεδὸν τὰς θέσεις, ὅσας ἡ ὁλομέλεια τῆς ἐπιτροπῆς ἐθεώρησε περιττὰς καὶ ἐπρότεινε νὰ καταργηθῶσιν. Ἂν δὲ ἀνατρέξωμεν, κύριοι, καὶ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τί θέλομεν ἰδεῖ; Ἡ σημερινὴ κυβέρνησις δὲν εἶναι κυβέρνησις τῶν ἐκτάκτων προπαρασκευῶν· ἡ σημερινὴ κυβέρνησις θέλει, καθὼς εἶπε, τὴν ἐν εὐνομίᾳ εὐόδωσιν, καὶ ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπει νὰ γίνωσιν ἔκτακτοι δαπάναι πρὸς παρασκευήν. Καὶ ὅμως, ἐνῷ πέρυσιν ἔγινε τοσοῦτος θόρυβος, διότι 1,200,000 δραχμαὶ ἐχορηγήθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ, ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, μέλος ὢν καὶ τοῦ ὑπουργείου Μωραϊτίνη, δὲν ἐδίστασε, πρὶν διαλυθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ἐνῷ ὑπετίθετο, ὅτι μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἔμελλε νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας της, δὲν ἐδίστασε, λέγω, νὰ λάβῃ διὰ διατάγματος ἔκτακτον πίστωσιν 1,200,000 δρ. Τοσοῦτον δὲ κατεπείγουσαν ἐθεώρησε τὴν προμήθειαν τῶν ὅπλων, ὥστε, καθὼς βεβαιοῦσιν ἄνδρες καλῶς πληροφορημένοι καὶ περὶ τὰ τοιαῦτα ἀσχολούμενοι, δὲν ἠθέλησε νὰ μεσολαβήσωσιν ὀλίγοι μῆνες, μετὰ παρέλευσιν τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα ταῦτα ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τῆς γαλλικῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἔσπευσε νὰ κάμῃ τὴν προμήθειαν αὐτῶν ἀπ’ εὐθείας διὰ λογαριασμὸν τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ἐνῷ ὕστερον ἀφ’ ὅσα κατὰ καιροὺς ἐπάθαμεν, ὅλοι γνωρίζομεν πόσον ἐπικίνδυνον εἶναι ἡ κυβέρνησις ἑνὸς μικροῦ κράτους νὰ ζητῇ νὰ κάμῃ ἀπ’ εὐθείας προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου. Ὅτε δ’ ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκτάκτου ταύτης πιστώσεως, ἠξεύρετε τί συνέβη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ εἶμαι μέλος, ἀπεφάσισε ν’ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης ὅσον ποσὸν ἔμενεν ἀπραγματοποίητον, διότι πάντες ἐσυλλογίσθημεν, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, δὲν μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ κάμωμεν ἐκτάκτους δαπάνας διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ· παρεκαλέσαμεν λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁποῖον ποσὸν ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν 1,200,000 ἔμενεν ἀδιάθετον, ἀλλ’ εἰς ἀπάντησιν ἐλάβομεν λογαριασμοὺς, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπληροφορήθημεν μὲ ἔκστασίν μας, ὅτι οὐ μόνον ἡ πίστωσις τῶν 1,200,000 δρ. ἐξηντλήθη, ἀλλ’ ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἄλλην πίστωσιν, οὔτε διὰ Β. διατάγματος, οὔτε δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, προέβη εἰς συμφωνίας καὶ ἔκλεισε συμβόλαια, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ δύω ἔτι ἑκατομμύρια εἰς προμήθειαν νέων ὅπλων ἐξ Ἀμερικῆς. Ἅπαντες δὲ γνωρίζετε ἤδη ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς σας, ὅτι ὅλα αὐτῆς τὰ μέλη ἐθεώρησαν τὴν δαπάνην αὐτὴν τοσοῦτον καταστρεπτικὴν, ὥστε ἐπρότειναν παμψηφεὶ, μὴ ἐξαιρουμένων μήτε τῶν φίλων τῆς κυβερνήσεως, νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν διάλυσιν τῶν γενομένων συμφωνιῶν ἔστω καὶ ἐπὶ τῷ κινδύνῳ τοῦ νὰ πληρώσωμεν ποινικὴν ῥήτραν οἱανδήποτε· διότι τὸ ποσὸν αὐτῆς θὰ ᾖναι πολὺ μικρότερον τῶν δύω ἑκατομμυρίων, εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων δὲν εἴμεθα σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ ἐπαρκέσωμεν. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν συντόμῳ καὶ ὡς ἐν παραδείγματι περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ δὲ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐφάνη καθόλου κατώτερος ἀπὸ τὸν συνάδελφόν του. Καίτοι μὴ ἀσπαζόμενος τὰς προπαρασκευὰς, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν σᾶς παρουσιάζει προϋπολογισμὸν τακτικῆς δαπάνης ὑπερβαίνοντα κατὰ 542 χιλιάδας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867 καὶ κατὰ 640 χιλιάδας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866. Διὰ νὰ κρίνετε δὲ τίνος ἕνεκεν ζητοῦνται τὰ ποσὰ ταῦτα ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐνδιατρίψω εἰς ὀλίγα παραδείγματα. Ἀναβιβάζει τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς 25 πρόσωπα, καὶ ζητεῖ διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν 65 χιλιάδας δραχμὰς, ἐνῷ κατὰ τὸ 1867 τὸ προσωπικὸν τοῦτο συνέκειτο ἀπὸ 14 μόνον πρόσωπα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν 40 χιλιάδες δραχμῶν· πρέπει δὲ νὰ μάθητε ἀκόμη, ὅτι ὁ καταστατικὸς νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τῶν ὑπουργείων ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς ἓξ μόνον πρόσωπα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ δαπανῶνται ἐτησίως πλειότερα τῶν 20 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ὅμως ὁ ὑπουργὸς τοῦ 67 εἶχε 14 πρόσωπα, ὁ ὑπουργὸς τοῦ 68 εἰκοσιπέντε! Εἶναι δὲ, κύριοι, λίαν περίεργος ἡ δικαιολόγησις, τὴν ὁποίαν διὰ τὴν ὑπέρβασιν ταύτην ἔδωκεν ὁ ἀρχιφροντιστὴς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ καλὸν εἶναι νὰ τὴν ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς, διὰ νὰ ἰδῆτε πῶς κατήντησαν νὰ συλλογίζωνται οἱ ἄνθρωποι οὗτοι. Ἠρωτήθη ὁ ἀρχιφροντιστὴς ἐν τίνι δικαιώματι ἀναβιβάζεται τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου ἄλλοτε εἰς 10, ἄλλοτε εἰς 14, καὶ ἐφέτος εἰς 25 πρόσωπα, ἐν ᾧ κατὰ τὸν ὀργανικὸν νόμον ὁρίζεται εἰς ἕξ. Ὁ νόμος οὗτος, ἀπήντησεν ὁ ἀρχιφροντιστὴς, κατηργήθη διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Πότε; ἠρώτησεν ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν κατηργήθη ἀπ’ εὐθείας, ἐπανέλαβεν ὁ ἀρχιφροντιστὴς, ἀλλ’ ἀφότου ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, καὶ τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1856, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωμεν ὅσους ἀξιωματικοὺς θέλομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἀρκεῖ μόνον ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ἑνούμενος μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ ναυτικοῦ διατελούντων, νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου τοῦ 1856. Κατὰ τὴν νομολογίαν ταύτην, ἄν ποτε διαλυθῇ τὸ διευθυντήριον τοῦ ναυστάθμου, ἢ ἀφοπλισθῶσιν ὅλα τὰ πλοῖα, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δύναται νὰ συναθροίσῃ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ τοὺς κλείσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καὶ τοῦτο πράττων νὰ σᾶς λέγῃ, ὅτι ἐνεργεῖ ἐντὸς τοῦ νόμου, διότι δὲν ἔκαμεν ὑπέρβασιν τοῦ κανονισμένου ἀπὸ τὸν νόμον ἀριθμοῦ (γέλωτες). Ἂς δοξάσωμεν, κύριοι, τὸν Θεὸν, ὅτι τοιαύτη σατανικὴ ἑρμηνεία δὲν εἰσεχώρησεν εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν διευθυνόντων τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔρχονται καὶ σᾶς παρακαλοῦν νὰ ἐγκρίνετε τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ των κατὰ δύω, ἢ κατὰ πέντε, ἢ κατὰ δέκα πρόσωπα. Ἄλλως τί ἤθελεν ἐμποδίσει καὶ αὐτοὺς νὰ τετραπλασιάσωσι τὸ προσωπικόν των, ὅπως τὸ ἐτετραπλασίασεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἀπὸ τεσσαράκοντα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι κατὰ τὸ καταστατικὸν, νὰ προσλάβωσιν 160 ἢ καὶ 200; Ἀλλ’ ἐγλυτώσαμεν ἕως τώρα ἀπὸ τὸν κίνδυνον τοῦτον, διότι εὐτυχῶς δὲν ἐγνώριζον οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἀνεκάλυψαν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν. Εἰς τὸ διευθυντήριον τοῦ ναυστάθμου ὑπῆρχον πέρυσιν 9 πρόσωπα καὶ ἐδαπανήθησαν 29,000· ἐφέτος περιλαμβάνονται 23 πρόσωπα καὶ ζητεῖται δαπάνη 53,000, διότι φαίνεται, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ νῦν ὑπουργοῦ δὲν ἠδύνατο τὸ κατάστημα τοῦτο νὰ οἰκονομηθῇ μὲ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε πέρυσι. Διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς λιμενικῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἐδαπανήθησαν 162,000 κατὰ τὸ 1866, καὶ 182,000 κατὰ τὸ 1867, ζητοῦνται ἐφέτος 226,000, διότι, καθὼς ἠξεύρετε, ἐγέμισαν τὰ λιμεναρχεῖα ἀπὸ ὑπολογιστὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὔτε θρανία νὰ καθήσουν ἐντὸς τῶν γραφείων, καὶ τοῦτο γνωρίζετε ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀναβοκαταβαίνετε εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἢ συνέπεσε νὰ ἀπέλθετε εἰς Σύρον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ ὑπολογιστῶν, καλὸν εἶναι νὰ μάθητε, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περιλαμβάνονται 80 καὶ ἐπέκεινα τοιοῦτοι, διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖται ἐτησία δαπάνη 100 περίπου χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ τοιαύτη θέσις δὲν ἠξεύρω τῇ ἀληθείᾳ διὰ τίνος νόμου ἐδημιουργήθη· ἀλλὰ περὶ τούτου θέλει γείνει λόγος, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρεκτὸς ὅλων τούτων ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καί τοι μὴ ἀνήκων εἰς τὸ σύστημα τῶν προπαρασκευῶν, σᾶς ζητεῖ 200,000 διὰ προμήθειαν γαιανθράκων· καὶ ἂν ἤθελε συμπέσει νὰ μεταβῆτε εἰς τὸν Πόρον, ὅπως ἔλαβον εὐκαιρίαν νὰ ὑπάγω ἐγὼ, ἠθέλετε πληροφορηθῆ, ὅτι εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Πόρου ὑπάρχουν ἤδη συγκεντρωμένοι 1700 τόνοι γαιανθράκων, καὶ ποίας ποιότητος γαιανθράκων; ἐὰν ἠκούετε τὰ λεγόμενα ἐκεῖ, ἅτινα δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀναλάβω ὑπὸ εὐθύνην μου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὰ ἀναφέρω, ἠθέλατε ἀπορήσει. Καὶ ὅμως τὸ διευθυντήριον τοῦ ναυστάθμου δὲν ἔχει ἀνάγκην εἰμὴ 150 τόνων γαιανθράκων διὰ τὴν ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν του. Τὰ ὀλίγα ταῦτα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐκ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων ὑπουργείων, ἀρκοῦσι, φρονῶ, ὅπως πείσωσιν ὑμᾶς περὶ τοῦ πνεύματος, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι συντεταγμένος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868, καὶ εἶναι ἱκανὰ νὰ σᾶς δώσουν νὰ ἐννοήσητε, διατὶ ζητοῦνται τόσον μεγάλα ποσὰ διὰ τὴν θεραπείαν τῶν τακτικῶν καὶ διηνεκῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, ὤφειλε νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰς οἰκονομικὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν κατὰ τὸ 1866 καὶ τὰς ὁποίας, ὡς προεξέθεσα, ὁ κύριος Βούλγαρης εὕρισκεν ἄλλοτε οὐ μόνον ἐπαρκεῖς, ἀλλὰ καὶ ἀνωτέρας τοῦ μέτρου τῆς ἀνάγκης, ἤτοι πολυτελεῖς. Κατὰ τὸ 1866 ἐδαπανήθησαν ἐν συνόλῳ 27,400,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἐκ τούτων πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε 2,400,000, τὰ ὁποῖα εἶναι ἴδια ἔξοδα τῆς χρήσεως ἐκείνης καὶ δὲν ἐπαναλαμβάνονται εἰς τὰς ἑπομένας χρήσεις, εἶναι δὲ ταῦτα τὰ ἑξῆς· 450,000 ἔξοδα κρητικά· 500,000 ἔξοδα κακῶς καταλογισθέντα εἰς τὸ 1866, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ μεταφερθοῦν εἰς τὸ 1867· 195,000 διὰ τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὰ δικαστήρια τῆς Ἑπτανήσου, καθ’ ὅσον ἡ ἀφομοίωσις δὲν ἐγένετο ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους· 600,000 διὰ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ ἀτμοπλοΐαν· 300,000 διὰ τὸ ἐπὶ ἐνεχυριάσει τῆς σμύριδος δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐξωφλήθη ἔκτοτε, 87,000 ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἀγγλικῶν συντάξεων· 90,000 ἀπὸ τὴν κατάργησιν τοῦ θεραπευτηρίου Γαλαξειδίου, καὶ 150,000 ἀπὸ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια, τὸ ὅλον 2,400,000, ἅτινα ἀφαιρούμενα ἀπὸ τὰ 27,400,000 ἀφίνουσιν ὑπόλοιπον 25 ἑκατομμύρια· ἐπὶ τῶν 25 ἑκατομμυρίων ὤφειλεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ διαφόρους ἐλαττώσεις, συνεπῶς μὲ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1866 πρὸς τὴν Α. Μ. ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλεγεν, ὡς σᾶς προεῖπον, ὅτι ἦτο καὶ δυνατὸν καὶ ἀναγκαῖον νὰ γενῶσι πολλαὶ ἄλλαι οἰκονομίαι. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἠδύνατο νὰ σταθῇ εἰς τὰ 25 ἑκατομμύρια. Δύναται ἐν τούτοις νὰ μὲ ἐρωτήσῃ τις, ὕστερον ἀφ’ ὅσα ἔκαμαν οἱ ὑπουργοὶ τοῦ 1867, ἠδύνατο ἡ παροῦσα κυβέρνησις νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας εἰς τὰ 25 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα, ὡς λέγεις, ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1866; Βεβαίως ὄχι· ἀλλ’ ἐνταῦθα πρέπει νὰ διακρίνωμεν ποῖα εἶναι τὰ κονδύλια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ διαγωγὴ τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1867 κατέστησεν ὑποχρεωτικὰ καὶ ἀπαραίτητα διὰ τὰς διαδόχους κυβερνήσεις καὶ ποῖα δὲν εἶναι τοιαῦτα. Ἐγὼ, κύριοι, δύω μόνα κονδύλια εὑρίσκω τοιαῦτα, πρῶτον 4,500,000 περίπου δραχμὰς διὰ τὸν τόκον τοῦ νέου δανείου, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις τοῦ Κουμουνδούρου συνωμολόγησε, καὶ δεύτερον 1,500,000 διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν κεφαλαίων τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται εἰς τὰ ἔξοδα, καθόσον συνεισπράττονται μετὰ τῶν δημοσίων φόρων καὶ λόγῳ λογιστικῆς τάξεως κατατάσσονται εἰς τὰ ἔσοδα. Αὐτὰ τὰ δύω κονδύλια εὑρίσκω κυρίως ὑποχρεωτικὰ ὡς ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως. Ἴσως, βεβαίως μάλιστα, ὑπάρχουν καὶ πολλὰ ἄλλα κονδύλια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ κονδύλια ταῦτα ἦναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν, ἦσαν ἐπίσης ἀναγκαῖα καὶ διὰ τὴν προκάτοχον αὐτῆς, καὶ ἑπομένως δὲν εἶχον δίκαιον οἱ ἀντιπολιτευόμενοι αὐτὴν νὰ τὴν κατακρίνωσι διὰ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων.

§37ΔΡΟΣΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλα ὑποχρεωτικά.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀναφέρω μόνον ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων τὴν πληρωμὴν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποφύγῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, παραλείπω δὲ ὅλα ὅσα ἠδύνατο νὰ μὴ κάμῃ. Ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λείψωσι τάγματα, διὰ τί ὑμεῖς ἐπροτείνατε τὴν κατάργησιν τῶν 4 λόχων;

§39ΔΡΟΣΟΣ. Μόνον 2 ἦσαν.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων, κύριοι, ἐξ ὅσων σᾶς ἐξέθεσα, ἐννοεῖτε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους αἱ δαπάναι τοῦ 1868 ἀνεβιβάσθησαν εἰς τὸ ὑπέρογκον ποσὸν, τὸ ὁποῖον βλέπετε. Ὅπως δὲ ἐννοήσωμεν ὅλοι καλλίτερον τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, θέλω ἀνακεφαλαιώσει μετὰ τῶν τακτικῶν καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας καὶ θέλω παραβάλει αὐτὰς μὲ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἵνα ἴδωμεν τὴν ἄκραν δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀναβαίνουσιν εἰς 34,093,986, ἐζητήθησαν δὲ μεταγενεστέρως δι’ εἰδικῶν πιστώσεων τὰ ἑξῆς· 14,220 διὰ σύστασιν νέων Προξενείων· 40,000 διὰ βοήθειαν τῶν ἐκ πυρκαϊᾶς παθόντων κατοίκων Καλαβρύτων· 487,000 πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ ἐν Θήβαις χωρία· 92,000 διὰ καθυστερούσας συντάξεις· 30,000 δι’ ἔξοδα βουλευτικῶν ἐκλογῶν· 6,000 δι’ ἔξοδα ἀποστολῆς ταχυδρομικῆς, 49,500 διὰ τὴν σύστασιν θεάτρου, 130,000 διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς οἰκίας Χατζῆ Πέτρου καὶ 120 διὰ ταχυδρομικά, τὸ ὅλον 34,640,026. Πλὴν τούτων ὑπεβλήθησαν πιστώσεις διὰ τὰ ἑξῆς ἔκτακτα ἔξοδα, ἤτοι πρὸς περίθαλψιν προσφύγων 3,700,000· διὰ γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας 2,500,000· διὰ ναυπηγίαν 1,800,000 καὶ δι’ ὑλικὸν πολέμου 3,200,000, τὸ ὅλον 11,200,000, ἅτινα ἑνούμενα μετὰ τῶν ἀνωτέρω 34,640,026 ἀποτελοῦσιν τὸ κολοσσαῖον ποσὸν τῶν δραχμῶν 45,840,026. Τὰ εἰσπραχθησόμενα ἔσοδα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῶσι τὰ 32,000,000· (τριάκοντα δύο ἑκατομμύρια)· ἑπομένως ἐὰν συγκρίνετε αὐτὰ μὲ τὰ τακτικὰ ἔξοδα, προκύπτει ἔλλειμμα 2,640,000 δραχμῶν, ἐὰν δὲ τὰ παραβάλετε μὲ τὸ σύνολον τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν, τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 14,000,000. Εὔχομαι, ὥστε τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων διὰ τὸ 1868 νὰ μὴ ὑπερβῇ τὴν ποσότητα ταύτην· ἀλλ’ ὅσον τὸ εὔχομαι, ἄλλο τόσον δὲν τὸ πιστεύω, διότι εἰς τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἕως τώρα ὑπεβλήθησαν, δὲν βλέπω περιλαμβανομένην τὴν δαπάνην τοῦ στρατοπέδου, ἡ ὁποία, ὡς λέγουν πολλοὶ, φθάνει περὶ τὰς 500,000 δραχμάς· ἰσχυρίζομαι δὲ προσέτι, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τῶν προσφύγων καὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦ Ἰουλίου 4,700,000 δραχμαὶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρκέσῃ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησε χθὲς ἡ κυβέρνησις διὰ νέας πιστώσεως. Μολαταῦτα, διὰ νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὰ δεδομένα καὶ διὰ νὰ ἤμεθα θετικώτεροι εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς, ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ εὐηρεστήθησαν νὰ μᾶς παρουσιάσωσιν, ἤτοι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 64,000,000, ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν δύναται παρὰ νὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα 14 ἢ τοὐλάχιστον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων 13 ἑκατομμυρίων. Οἱ κκ. ὑπουργοὶ δὲν εὐηρεστήθησαν νὰ μᾶς εἴπωσι πόθεν διανοῦνται νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμα τοῦτο τῶν 13 ἢ 14 ἑκατομμυρίων· ἴσως μᾶς ἀπαντήσωσιν, ὅτι θὰ τὸ καλύψωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅπως τὸ ἐκάλυψαν καὶ οἱ προκάτοχοί μας, δηλαδὴ διὰ δανείων· ἀλλὰ ἂς μοὶ συγχωρήσουν νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκεῖνοι εἶχον τὴν φρόνησιν νὰ παρουσιάζουν προϋπολογισμὸν οὐχὶ μὲ ἔλλειμμα ὅπως εἶναι ὁ ὑπὸ συζήτησιν, ἀλλὰ μὲ πλεόνασμα· ὅταν δὲ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους παριστᾷ πλεόνασμα τῶν τακτικῶν ἐσόδων ὡς πρὸς τὰς τακτικὰς δαπάνας, τότε εἶναι εὔλογον νὰ εὑρεθῇ δάνειον, διότι πᾶς ὅστις μέλλει νὰ δώσῃ τὰ χρήματά του βλέπει ὅτι ὑπάρχουν πρόχειρα τὰ μέσα τῆς ἀποτίσεως τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως, τὸν ὁποῖον οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ παρουσίασαν, παριστάνει ὡς σᾶς εἶπον ἔλλειμμα δύο καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρίων μεταξὺ ἐσόδων καὶ τακτικῶν δαπανῶν· πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν μὲ τοιοῦτον προϋπολογισμὸν νὰ εὑρεθῇ δάνειον τόσον μέγα; Καὶ ὅμως ἂν δὲν εὑρέθη καὶ ἂν δὲν εὑρεθῇ δάνειον, θὰ φθάσωμεν εἰς κατάστασιν τελείας χρεωκοπίας. Ἀφοῦ εἰς τοὺς παρόντας μῆνας τοῦ ἔτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ εὐφορώτεροι καὶ εὐτυχέστεροι διὰ τὸ ταμεῖον, βλέπει τις ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον εἶναι κεκλεισμένον καὶ δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς πληρωμάς του, τί θέλει συμβῆ, ὅταν παρέλθουν δύο ἢ τρεῖς μῆνες ἀκόμη; εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ εὑρεθῶμεν, ὅταν φθάσῃ ὁ Ἰανουάριος ἢ ὁ Φεβρουάριος; Μήπως νομίζετε, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοσούτων ἑκατομμυρίων εἶναι δυνατὸν νὰ εἰκονομῆται καὶ νὰ μὴ φέρῃ τὰ φοβερὰ ἀποτελέσματά της διὰ μόνης τῆς ἀναβολῆς τινῶν πληρωμῶν; τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν χάριν τῶν κ. ὑπουργῶν ὅτι εὑρέθη δάνειον καὶ ὅτι διὰ τούτου ἐκαλύφθη τὸ ὑπέρογκον αὐτὸ ἔλλειμμα· ἠξεύρετε τότε, κύριοι, ὁποῖός τις θέλει εἶσθαι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869; Εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθητε τοῦτο ἀπὸ τοῦδε, διότι καὶ εἰς τὰς ἰδιαιτέρας συνομιλίας μας ἤκουσα ἀπὸ πολλοὺς ἐκ τῶν συμπολιτευομένων καὶ, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπε μίαν ἡμέραν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καρυστίας κ. Δημητριάδης, ὅτι δὲν βλάπτει ἐὰν γενῇ δεκτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 ὅπως ἔχει καὶ ἐπιφυλάσσονται νὰ προτείνουν καὶ ὑποστηρίξουν τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων κατὰ τὸ 1869 ὅπως ὑπεσχέθησαν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν. Ἀκούσατε λοιπόν· ἐὰν κυρώσητε διὰ τῆς ψήφου σας τὰς οἰκονομικὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ὁ προϋπολογισμὸς τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ 1868, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 θέλει περιέχει πρῶτον τὰ 34,500,000 εἰς τὰ ὁποῖα ἀναβαίνει ὁ τοῦ 1868· δεύτερον 500,000 διὰ τὴν ἐφ’ ὅλον τὸ ἔτος μισθοδοσίαν διαφόρων θέσεων, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1870 σημειοῦνται μόνον διὰ μίαν ἑξαμηνίαν· τρίτον 1,000,000 ἀκόμη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ δανείου τοῦ 1824 καὶ τῆς μετὰ τῶν κληρονόμων τοῦ πρώην βασιλέως Ὄθωνος συμβάσεως, καὶ τελευταῖον 1½ ἐτατομμύριον διὰ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ νέου δανείου, τὸ ὁποῖον θέλει συνομολογηθῇ. Κατ’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν τρόπον...

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ 1,500,000 ὑπὸ τὸ κινητὸν δάνειον.

§42ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δύναται νὰ ὑπαχθῇ καὶ εἰς τὴν ταμιακὴν δοσοληψίαν τοῦ κράτους. Μ’ ὅλα ταῦτα συμπληρώσατε, κ. Δεληγεώργη, κατόπιν ὑμεῖς ὅσα παρέλειψα ἐγώ. Μήπως ἠμπορῇ νὰ τὰ εἴπῃ τις ὅλα; Κατ’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν τρόπον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1869 θὰ περιλαμβάνῃ τακτικὰς δαπάνας ἐκ 37,500,000. Ἐπειδὴ δὲ, διατηρουμένων τῶν φόρων, ὅπως ἐπεβλήθησαν ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν καὶ μηδεμιᾶς ἐλαττώσεως ἐπερχομένης, τὰ ἔσοδα δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ἀνώτερα τῶν 32,000,000, θέλομεν ἔχει κατὰ τὸ 1869 ἔλλειμμα 5,500,000. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν διὰ δανείων, διότι προέρχεται ἀπὸ τῶν τακτικῶν δαπανῶν, καὶ τακτικαὶ δαπάναι δὲν ἀναπληροῦνται διὰ δανείων· ἑπομένως ἀντὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, τὴν ὁποίαν, κύριοι συμπολιτευόμενοι, διανοεῖσθε νὰ ὑποστηρίξητε, θέλετε εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσητε νέαν αὔξησιν φόρων διὰ νὰ αὐξήσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ ἔσοδά μας κατὰ 5 καὶ 6 ἑκατομμύρια. Πέντε ἢ ἓξ ἑκατομμύρια εἶναι τὸ πεμπτημόριον τῶν εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους εἰσπράττει τὸ δημόσιον. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδά μας κατὰ τὸ πεμπτημόριον, ἤτοι κατὰ 20 τοῖς ἑκατὸν ἀρκεῖ νὰ αὐξήσωμεν καὶ τοὺς φόρους μας κατὰ τοσοῦτον. Ὄχι· ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων δὲν παρακολουθεῖ πάντοτε κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τὴν αὔξησιν τῶν φόρων· ὅσον αὐξάνετε τοὺς φόρους, τοσοῦτον ἀφ’ ἑνὸς ἐλαττοῦται ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κατανάλωσις, καὶ τοσοῦτον ἀφ’ ἑτέρου πολλαπλασιάζονται αἱ καταχρήσεις καὶ ἑπομένως ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων εἶναι μικροτέρα τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων. Ἐντεῦθεν δὲ ἔχει τὴν ἀρχήν του καὶ τὸ λεγόμενον ὅτι δύω καὶ δύω δὲν κάμνουν τέσσαρα· δύω καὶ δύω κάμνουν συνήθως τρία, λέγει εἷς ἐπίσημος οἰκονομολόγος, καὶ ὑπάρχουν παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα δύω καὶ δύω ἀπετέλεσαν μόνον ἓν καὶ ἥμισυ, δηλ. ὁ διπλασιασμὸς τῶν φόρων δὲν διπλασιάζει καὶ τὰ εἰσοδήματα, εἰμπορεῖ τὸ πολὺ νὰ τὰ ἀναβιβάσῃ εἰς τὸ ἡμιόλιον, ἀλλ’ ἐνίοτε δύναται καὶ νὰ τὰ ἐλαττώσῃ. Ἑπομένως διὰ νὰ αὐξήσητε τὰ ἔσοδα κατὰ πέντε ἢ ἓξ ἑκατομμύρια θέλετε εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσητε τοὺς φόρους οὐχὶ κατὰ 20 ἀλλὰ κατὰ 30, 40 καὶ 50%. Ἀπέναντι λοιπὸν τῆς ἐπαγγελίας, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη σᾶς φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσητε νέαν αὔξησιν καὶ νὰ τοὺς αὐξήσετε ἄλλο τόσον ἐφ’ ὅσον ἡ προκάτοχος κυβέρνησις τοὺς ηὔξησεν. Ἡ αὔξησις δὲν δύναται παρὰ νὰ ᾖναι γενικὴ καὶ νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ εἴδη τῶν φόρων· δὲν θέλουσι δὲ ἐξαιρεθῆ ἀπ’ αὐτῆς οὔτε οἱ κάτοικοι τῆς Ἑπτανήσου· διότι ἐὰν πέρυσι δὲν ἐκρίθη εὔλογον νὰ αὐξηθῶσι καὶ οἱ φόροι τῆς Ἑπτανήσου, τοῦτο ἐγένετο, διότι κατὰ τοὺς ὑποβληθέντας ἄλλοτε παρ’ ἐμοῦ εἰς τὴν ἐθνικὴν συνέλευσιν ὑπολογισμοὺς ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἦτον ἐπιβεβαρυμένη περισσότερον ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἀλλὰ μετὰ τὴν γενομένην αὔξησιν τῶν φόρων ἡ ἔνστασις αὕτη ἐξέλειπε καὶ ἑπομένως, ἐὰν θεωρηθῶσιν ἀνεπαρκεῖς οἱ ὑπάρχοντες φόροι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλαχθῶσι τῆς αὐξήσεως καὶ τῆς Ἑπτανήσου οἱ κάτοικοι. Ἰδοὺ λοιπὸν εἰς ποῖον σημεῖον ἔφερε τὰ πράγματα ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ της συστήματος ἢ δὲν θὰ εὕρῃ δάνειον καὶ ἐπίκειται χρεωκοπία, ἢ θὰ εὕρῃ καὶ τότε θὰ ἀπαιτήσῃ παρ’ ὑμῶν νὰ ψηφίσητε νέαν αὔξησιν φόρων. Ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσα, δὲν βλέπω ποίαν πρακτικὴν ἀξίαν θέλει ἔχει τὸ νὰ διαπληκτιζώμεθα μὲ τὴν κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὀλίγων ἑκατοντάδων ἢ καὶ χιλιάδων δραχμῶν ἀπὸ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο ἄρθρον ἢ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους καὶ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν κατήντα πράγματι ἀπολογισμὸς, ἠξεύρετε τί ἤθελον σᾶς προτείνει; ἤθελον σᾶς προτείνει νὰ ἐπιστρέψητε αὐτὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ νὰ τὴν προσκαλέσητε νὰ τὸν διασκευάσῃ ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον, λέγοντες πρὸς αὐτὴν, ὅτι οὔτε τὴν χρεωκοπίαν ἀνέχεσθε οὔτε νέαν αὔξησιν φόρων εἶσθε διατεθειμένοι νὰ ψηφίσητε. Ἤθελον δὲ προτείνει τὴν ἐπιστροφὴν, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι σπουδαίας καὶ ἡρωϊκὰς οἰκονομίας, ὁποίας ἀπαιτεῖ ἡ παροῦσα ἡμῶν κατάστασις, δὲν εἶναι εὔκολον, δὲν δύναται μάλιστα, νὰ ἐπιφέρῃ τὸ κοινοβούλιον· διότι πᾶσα πίστωσις, ἡ ὁποία σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, συνδέεται μὲ ἓν ἰδιωτικὸν συμφέρον, πᾶν δὲ συμφέρον εἶναι εὔκολον νὰ εὑρίσκῃ ἐντὸς ἑνὸς πολυμελοῦς σώματος ἀρκετοὺς συνηγόρους, τῶν ὁποίων ἡ φωνὴ ἑνουμένη μὲ τὴν θέλησιν καὶ τὴν μὴ ἐπιθυμίαν τῆς κυβερνήσεως νὰ οὐδετερώσῃ πᾶσαν ἐναντίαν ἐνέργειαν· διὰ τοῦτο αἱ μεγάλαι καὶ ἡρωϊκαὶ οἰκονομίαι προέρχονται πάντοτε ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τῶν κυβερνήσεων. Ἡ κυβέρνησις τοῦ μακαρίτου Ῥούφου ἔκαμεν ὡς σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, διὰ μιᾶς δύω καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων οἰκονομίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, εἰς τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη προσέθηκε καὶ ἄλλας ἐκ τριακοσίων καὶ ἐπέκεινα ἴσως χιλιάδων δραχμῶν. Δυστυχῶς ὅμως δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ σᾶς προτείνω τὸ μέτρον αὐτὸ, διότι ἀντὶ νὰ ἤμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Διὰ τοῦτο σᾶς συμβουλεύω νὰ προσέξητε παραπολὺ εἰς τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ σᾶς ὑπέβαλε, νὰ παραδεχθῆτε καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς προτάσεις αὐτῆς καθὼς καὶ ὅλας τὰς ἄλλας προτάσεις περὶ ἐλαττώσεως ἐξόδων, ὅσαι ἤθελον παρουσιασθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ περιορισθῆτε, ὅπως λέγει ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὸ νὰ ἀφαιρέσητε τὰς πιστώσεις μόνον διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους ἀλλὰ δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος· διότι ἂν ἡ κυβέρνησις ἔκαμε τὸ σφάλμα νὰ ἐνεργήσῃ δαπάνας παρανόμους καὶ περιττὰς, πρέπει τὸ βάρος αὐτῶν νὰ πέσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ ὄχι εἰς τὸ ἔθνος.

§43ΠΟΛΛΟΙ (Δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι εἰς οὐδένα ἐξ ὑμῶν ἔμεινεν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐπηγγέλλετο ἄλλοτε, περὶ ἐλαττώσεως τῶν φόρων καὶ περὶ τῶν οἰκονομιῶν.

§45Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔμεινεν εἰς ἐμὲ ἀμφιβολία.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Καὶ ὅμως, κύριοι, ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐπιμένει νὰ τὸν παρακολουθήσητε, καὶ διὰ τῆς ψήφου σας νὰ ἐπικυρώσητε πάντα ὅσα ἐνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὴν δὲ ἀξίωσιν ταύτην συνοδεύει, καθὼς ἠκούσατε χθὲς, καὶ μὲ μίαν ἀπειλήν. Δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι, ἐὰν οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἠκολουθήσατε ἄλλοτε αὐτὸν, καὶ τὸν ἠκολούθησαν βεβαίως τὰ ⅚ τοῦ προσωπικοῦ τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐπράξατε τοῦτο οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, εἰμὴ μόνον διὰ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐπηγγέλλετο; ἀφ’ οὗ δὲ ἐκ τῶν πραγμάτων προκύπτει, ὅτι ἐγκατέλιπεν αὐτὰς, τίνα λόγον ἔχει σήμερον νὰ ἀπαιτῇ ὅπως τὸν παρακολουθήσετε; Δὲν καταλαμβάνει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ γλῶσσα τῶν ἀπειλῶν δὲν εἶναι καθόλου κατάλληλος, ὅταν τις ἀπευθύνεται εἰς πολίτας ἐλευθέρους, καὶ μάλιστα εἰς ἄνδρας, ἕκαστος τῶν ὁποίων ἀντιπροσωπεύει μυριάδας λαοῦ; Ὅστις ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, ἔχει πλήρη συναίσθησιν τῆς ἀξίας του καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ θέσις του τῷ χορηγεῖ· δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς τοσοῦτον χαμερπὴς, ὥστε φοβούμενος τὰς ἀπειλὰς νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον τῆς πεποιθήσεώς του.

§47ΠΟΛΛΟΙ. (Δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι· οὐδείς.

§48ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀφίνοντες κατὰ μέρος τὰς ἀπειλὰς, προσέξατε νὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας συμφώνως μὲ τὴν συνείδησίν σας. Ἐὰν πράξετε διαφορετικὰ, θέλετε ἀποδείξει, ὅτι δὲν εἶσθε ἄνθρωποι ἀρχῶν, ἀλλ’ ὅτι ἀκολουθεῖτε πρόσωπα, καὶ ὅτι εἰς τοὺς προσωπικοὺς συνδυασμοὺς θυσιάζετε καὶ τὰς ἀρχάς σας καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. (Εὖγε, εὖγε· χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου. Πολλοὶ δὲ τῶν ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος βουλευτῶν συγχαίρουσι τὸν ῥήτορα).

§49ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, δυσχερὴς πάντοτε εἶναι ἡ ὑποστήριξις τοῦ προϋπολογισμοῦ, δυσχερεστέρα δὲ ὅταν ἡ ὑποστήριξις γίνεται ὑφ’ Ὑπουργοῦ μὴ συντάξαντος αὐτὸν, δυσχερεστάτην δὲ κατέστησεν ὁ μακρὸς καὶ πολύπλοκος λόγος τοῦ Κ. Σωτηροπούλου. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλίας καὶ φίλος μου κ. Σωτηρόπουλος εἰσῆλθεν εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀναδραμὼν εἰς τὰ προηγούμενα πολλῶν ἐνιαυτῶν· κατέληξε δὲ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους κατάστασις εἶναι πλήρης χρεωκοπία. Δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἀνθηρά· ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, ὅτι εἶναι καὶ ἀπελπιστική. Αὕτη ὅμως ἡ κατάστασις δὲν εἶναι προϊὸν τῆς παρούσης κυβερνήσεως ἀλλὰ συνέπεια τῆς διαχειρίσεως τῆς παρελθούσης. Ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς δὲν περιέλαβε τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ὡς ἐγένετο καὶ τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι ὅλα αὐτὰ ὑπεβλήθησαν καὶ τότε καὶ τώρα δι’ εἰδικῶν πιστώσεων· καὶ αἱ μὲν ἔκτακτοι δαπάναι ἀναβαίνουσιν εἰς 11,236,000 δραχ. αἱ δὲ τακτικαὶ εἰς 34,394.986 τὸ ὅλον 45,640,986. Τὰ δὲ ἔσοδα δὲν εἶναι ὡς τὰ κατέδειξεν ὁ προλαλήσας. Τῷ ὄντι ὁ προϋπολογισμὸς τόσον ὁ ὑπὸ τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου κ. Σίμου, περιορίζουσιν αὐτὰ εἰς 33,508,000 μὲ μικράς τινας διαφοράς. Ἀλλὰ τότε ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων ἦτο ἐν ἀρχῇ, σήμερον ὅμως εἶναι εἰς τὸ τέλος, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγγείλω εὐχαρίστως, ὅτι τὰ προϋπολογισθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου εἶναι κατὰ 2,000,000 κατώτερα τῶν ἀποδειχθέντων κατόπιν, ἐπειδὴ τὰ βεβαιωθέντα ἀναβαίνουσιν εἰς 35,312,025, ὥστε τὸ μικρὸν ἔλλειμμα τὸ τῶν 500,000 δραχ. τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, οὐ μόνον θέλει καλυφθῆ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ παραδεχθῇ κατὰ τὰς γνωμοδοτήσεις τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα θέλει ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, αἵτινες θέλουν ἀναβῆ εἰς 1,500,000. Ἡ ἀφθονία λοιπὸν τῶν ἐφετεινῶν προϊόντων θέλει μᾶς ἀφήσει κατὰ τοὺς ἀνωτέρω ὑπολογισμοὺς καὶ σκέψεις περίσσευμα 1,500,000 περίπου. Δὲν εἶναι δὲ πιθανὸς ὁ φόβος τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, ὅτι θέλει κατασταθῆ ἀδύνατος ἡ εὕρεσις δανείου ἕνεκα ἐλλείψεως περισσεύματος, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀπότισιν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τὸ πηγάζον ἐκ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν· διότι τὸ ἐξ 1,500,000 περίσσευμα τῶν τακτικῶν δαπανῶν εἶναι ἱκανὸν νὰ καλύψῃ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ μικροῦ μὲν, πλὴν ἱκανοῦ τούτου, δανείου τοῦ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν ἀναγκαιοῦντος. Αἱ δὲ βεβαιωθεῖσαι αὐξήσεις εἶναι εὐτυχῶς ἐκ τῶν φόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀφίνουν καθυστεροῦντα. Παραλείπων δὲ τὰς ἄλλας αὐξήσεις ἀναφέρω μόνον αὐτὰς τὰς βεβαιοτέρας· καὶ

Μετὰ ταύτας τὰς πληροφορίας, αἵτινες ἐξάγονται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἐφετεινοῦ περισσεύματος. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἐλέγχει ἐμὲ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, ὅτι δὲν ἀκολουθοῦμεν τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐπρεσβεύαμεν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς λέγει ὁ κ. Κεχαγιᾶς, εἶναι συνεπὴς αὐτός τε καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος; Καὶ οἱ δύο οὗτοι ὑπεστήριξαν ὁ μὲν ὡς ὑπουργὸς, ὁ δὲ ὡς βουλευτὴς, ὅτι τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ παρακολουθοῦν τὰ ἔσοδα, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπανέλαβον τοῦτο χιλιάκις. Πέρυσιν ὅμως ὑπεστήριξαν αὔξησιν φόρων· καὶ ἐκεῖνο: μὲν ἔπραξαν τοῦτο ἑκουσίως, ἐγὼ δὲ παραδέχομαι ἐναντίον τῆς θελήσεώς μου, ὡς ἤδη τετελεσμένην τὴν αὔξησιν τῶν φόρων. Τί ἄλλο ὑπεστήριξαν πέρυσιν οἱ κύριοι οὗτοι; Στρατοὺς μεγάλους 35,000, καὶ σήμερον ἀποκρούουν τοὺς 4 αὐθυπάρκτους λόγους. Ἤθελαν ναυτικὸν καὶ ἐκ θωρακωτῶν, καὶ καταδρομικὰ ἠγόρασαν, σήμερον δὲν θέλουν τίποτε (θόρυβος). Προσέξατε, κύριοι, λέγουν σήμερον, μὴ ψηφίσητε δαπάνας περιττὰς, διότι αὗται εἶναι καταστρεπτικαὶ εἰς τὸ ἔθνος. Τίς δὲ ὁ λέγων σήμερον ταῦτα; Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅστις ἀρνεῖται νὰ δώσῃ εἰς τὸν σημερινὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν 2,000,000 δραχ. δι’ ὑλικόν! Τρομερὸν πρᾶγμα, ἐπαναλαμβάνει μετὰ στόμφου, ἐνῷ εἰς τοιαύτην κακὴν θέσιν εὑρισκόμεθα, δυνάμεθα νὰ δώσωμεν αὐτὸ τὸ ποσόν; Πέρυσι ὅμως ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ Σωτηρόπουλος ὑπεστήριξαν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Βότζαρην ὅστις μᾶς ἐζήτησεν ἓν ἑκατομμύριον ὡς προκαταβολὴν τρόπον τινὰ, μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι θέλει ζητήσει ὀκτὼ ἕως δέκα ἑκατομμύρια διὰ τὸ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ. Ἔχουν λοιπὸν δικαίωμα οὗτοι νὰ μᾶς ἐλέγξουν καὶ νὰ μᾶς ρίψωσι τὴν μομφὴν, ὅτε εἴμεθα σπάταλοι, καὶ ὅτι θέλομεν νὰ διοικήσωμεν κατὰ τὸ δοκοῦν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν; Ὅταν προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τότε θὰ ἴδουν ποῖοι κατέστρεψαν τὸν δημόσιον πλοῦτον. Κύριοι, ὁ ἐξογκωμένος προϋπολογισμὸς, δὲν εἶναι ἀξιοκατάκριτος δι’ αὐτὸ καὶ μόνον, διότι περιλαμβάνει πλείους μονάδας ἢ ἄλλος τις προηγούμενος, διότι ἡ ἁπλῆ αὔξησις τῶν δαπανῶν ἑνὸς Κράτους ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ἔθνος ἐπρόοδευσεν.....

§50ΤΙΝΕΣ. (Δεξιόθεν). Μπᾶ!

§51ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἡ Γεωργία, ἡ βιομηχανία ἐβελτιώθη, τὸ ἐμπόριον ἐπεξετάθη καὶ τὰ πλούτη ηὔξησαν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν κ. Δημητρακάκην, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ 1834 καὶ 1835 καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐτῶν ἐκείνων. Τοῦτο εἶναι ἀναχρονισμὸς, εἶναι μία κατάρα διὰ τὸ ἔθνος, ἐὰν ἀναγκασθῇ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πρὸ 30 ἐτῶν κατάστασίν του καὶ ψηφίσῃ 13 ἑκατομμυρίων προϋπολογισμόν· οὔτε συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Σωτηρόπουλον ἐλέγχοντά με ὡς μὴ συνεπῆ εἰς τὰς περὶ οἰκονομιῶν ἀρχάς μου. Αὐτὸς ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὸ 1866, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠλάττωσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου κατὰ 250 περίπου χιλιάδας δραχ. καὶ ὅτι σήμερον ἐπίσης θέλω παραδεχθῆ ἐλαττώσεις τινὰς εἰς τὸ ὑπ’ ἐμοῦ διευθυνόμενον ὑπουργεῖον· ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ μὲ τὰς σημερινάς. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ περιωρίζαμεν κατά τι καὶ αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν τακτικῶν δαπανῶν, ἀλλ’ ἔκτακτοι περιστάσεις οὐ μόνον ἔχουν ἐκτάκτους δαπάνας, ἀλλὰ καὶ τὰς τακτικὰς πολὺ ἐπηρεάζουν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε σήμερον, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ὅσον εἰς τὰ 1856 (θόρυβος). Ἐκ τούτων δὲ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀπολύτως ἡ ἐξόγκωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἀξιοκατάκριτος· ἀλλὰ ἀξιοκατάκριτος εἶναι, ἂν ἡ ἐξόγκωσις προέρχεται ἐκ τοῦ ἀκαταλλήλου καὶ ἀσυμφόρου προορισμοῦ τῶν δαπανῶν. Ἐξογκωμένος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868, ἀφοῦ τὸν ἐπεβάρυναν τόσαι ὑποχρεώσεις ἱεραὶ, καὶ πρὸς τὴν τιμὴν καὶ τὸ συμφέρον γενόμεναι τοῦ ἔθνους; Αὐτὸς ὁ κ. Κεχαγιᾶς ὑπέβαλε σύμβασιν διὰ τὸ δάνειον τοῦ 1824 καὶ 1825 διὰ τὸ ὁποῖον θὰ πληρόνωμεν 1,600,000, διὰ δὲ τὸ 1868 δραχ. 800,000. Αὕτη ἡ ἐξόγκωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι σπατάλη, εἶναι δαπάνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ οἰκονομήσῃ πρόσωπα, ἢ εἶναι ἀπόδοσις ἱεροῦ χρέους; Εἶναι δαπάνη γενομένη πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς Εὐρώπης καὶ ὑψώσῃ τὴν πίστιν τῆς πατρίδος, ἀναγραφῶσι δὲ τῆς Ἑλλάδος τὰ χρεώγραφα εἰς τὰ χρηματιστήρια, ὅθεν μόνον τῆς Ἑλλάδος ἔλλειπον. Τὰ δέκα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τὴν συντήρησιν τῶν προσφύγων καὶ ἄλλας ἐκτάκτους δαπάνας ἐκ τῶν περιστάσεων ὑπαγορευθείσας, εἶναι περιττὰ ἔξοδα; εἶναι λοιπὸν δίκαιον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 νὰ θεωρηθῇ ἀξιοκατάκριτος, διότι περιέχει τὰ βάρη τῶν δανείων τῶν χρησιμευσάντων εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, καὶ περιλαμβάνει τὰς αὐτὰς δαπάνας; Ὄχι, κύριοι. Τοιαῦται εἶναι αἱ δαπάναι αὗται, καὶ οὐδέποτε ἐδικαιοῦντο νὰ ποιήσωσι περὶ τούτου λόγον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τόσα ἑκατομμύρια ἐψήφισαν δι’ αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις. Ἰδοὺ κύριοι, ἡ σύγκρισις τῆς χρήσεως τοῦ 1867 πρὸς τὸ 1868· καὶ θὰ ἴδητε ἐκ ταύτης ὅτι ὄχι μόνον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 δὲν εἶναι δαπανηρότερος, ἀλλ’ εἶναι καὶ οἰκονομικώτερος. Σύγκρισις τῶν πιστώσεων τοῦ 1867 καὶ 1868. Χρῆσις τοῦ 1868.

Χρῆσις 1867.

Ζητούμεναι ἤδη ἀναπληρωματικ.

Ἀπέναντι τῆς διαφορᾶς ταύτης ληφθήτω ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὸν τοῦ 1868 προϋπολογισμὸν ἐσημειώθησαν διὰ πρώτην φορὰν πιστώσεις μὴ περιεχόμεναι εἰς τὸν τοῦ 1867 ὡς ἑξῆς.

Ἀποδεικνύεται λοιπὸν δι’ ἀλανθάστων ἀριθμῶν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1868 εἶναι οἰκονομικώτερος κατὰ 272,334. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ τελειώσω τὸν λόγον μου πρὶν ἀποδείξω ἓν λάθος τοῦ κ. Κεχαγιᾶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε διὰ τὸ 1868. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἰσχυρίσθη ἐν τῇ συνοδευούσῃ αὐτὸν ἐκθέσει, ὅτι ἀφίνει περίσσευμα 3,000,000, καὶ ὅμως ἐκ τῶν ἀριθμῶν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι δὲν εἶναι παρὰ δύω μόνον. Ἰδοὺ πῶς ἔχει αὐτὸς ὁ λογαριασμός. Χρῆσις 1867.

Ἔξοδα.

Ζητηθησόμεναι ἤδη

Τὸ περίσσευμα τοῦτο ἤθελεν ἀποβῆ ἔτι μικρότερον, ἐὰν ἀφαιρεθῇ ποσὸν δραχ. 8,000,000 περίπου εἰσπραχθεισῶν τὸ 1867 πλέον τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ὑπολογισθέντος ποσοῦ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 28,000,000, διότι οὗτος ὑπελόγισεν 9,400,000, ἐνῷ εἰσεπράχθησαν 10,254,000. Μόλα ταῦτα ἂς ἔλθωμεν νὰ ἴδωμεν ποῖον θέλει εἶσθαι τὸ πιθανὸν ἀποτέλεσμα τῆς χρήσεως τοῦ 1868 κατὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. βουλευτὴν Τριφυλίας ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χρήσεως τοῦ 1868. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀνεβίβασε τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ καὶ τὸ ἔλλειμμα εἰς μυθῶδες ποσόν. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1868 δὲν θέλει ἀναβῆ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα πλέον τῶν 7,232,968. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀποδίδεται πολὺ κακὴ σημασία εἰς τὴν λέξιν «ἔλλειμμα» διότι θέλουν νὰ τὸ καταστήσωσι συνώνυμον μὲ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας. Τὰ 7,232,968 εἶναι δαπάναι ἔκτακτοι, αἵτινες ἔχουσι τὴν ἀρχήν των καὶ τοὺς πόρους πρὸς ἐξόφλησιν εἰς τὸν νόμον τοῦ δανείου τῶν 28,000,000. Αἱ δαπάναι αὗται οὐδόλως δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν εἰς ἕνα προϋπολογισμὸν τακτικῶν ἐξόδων, διότι ἔχουν ἴδιον ἔκτακτον νόμον καὶ εἶναι καὶ αὗται ἔκτακτοι ἐκτάκτων περιστάσεων. Ἀκούσατε τὸ πιθανὸν ἀποτέλεσμα. Πιθανὸν ἀποτέλεσμα τῆς χρήσεως 1868 κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως. Ἔσοδα

Ἔξοδα

Πιστώσεις χορηγηθεῖσαι διά Β. διαταγμάτων

Ὁμοίως ζητηθεῖσαι παρὰ τῆς Βουλῆς

Ἐκ τούτων ἐπέρχεται ἡ ἀπορία πῶς αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα θὰ καλυφθῇ. Ὅπως καὶ τὰ ἄλλα καὶ τὰ περυσινὰ ἀποκρίνομαι. Διατί ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔφερε τὸ δάνειον τῶν 28,000,000; δι’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις. Ἂν καὶ ἡ κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα ηὔξησε τοὺς φόρους, μόλα ταῦτα ἐνόμισεν ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετοὶ καὶ ὑπέβαλε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δανείου τούτου. Σήμερον λοιπὸν ἀρνεῖσθε, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ βάσις τῶν ἐξόδων τούτων; Ἀκούω νὰ λέγωσιν ὅτι δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ. Πόθεν ἐξάγουσι τοῦτο; διατὶ ἐπραγματοποιεῖτο πρότερον; Διατὶ οἱ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς Ἕλληνες προσκληθέντες ἔδωκαν τὰ χρήματά των; διατὶ δὲν θὰ συνδράμουν καὶ τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει ἴσον πατριωτισμόν, ἂν ὄχι μεγαλείτερον ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν; Δὲν πιστεύομεν νὰ μὴ ἀκούσωσιν εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, ἥτις προσκαλεῖ νὰ καταβάλωσι τὸν ὀβολόν των εἰς ἐκπλήρωσιν ἱερῶν ὑποχρεώσεων. Ὅταν ἀφαιρεθῇ ὁ πατριωτισμὸς ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας τότε ἔθνος ἑλληνικὸν δὲν ὑπάρχει. Οὐδεὶς δισταγμὸς μένει, ὅτι αἱ ἔκτακτοι δαπάναι θέλουσι καλυφθῆ ἀπὸ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δανείου τῶν 28,000,000.

§52ΤΙΝΕΣ. (Ἑκατέρωθεν ἐγειρόμενοι) αὔριον.

§53ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἂς ὁμιλήσῃ, αὔριον θὰ συζητήσωμεν τὰ καθέκαστα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, ἔχετε τὸν λόγον.

§55ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὰ χαρτιὰ τώρα, αὔριον ἐρχόμεθα ἀπὸ τὰς 12.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἵστανται ὄρθιοι νὰ ἀναχωρήσωσι.)

§57ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἕτοιμος νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ ἰδέτε. Θέλω ν’ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὄχι εἰς τὰ θρανία.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Κρούων τὸν κώδωνα). Κύριοι Βουλευταί, καταλάβετε τὰς θέσεις σας.

§59ΖΕΡΒΑΣ. Ἅμα, Κύριε Πρόεδρε, δὲν παρουσιάζεται κἀνένας νὰ ὁμιλήσῃ, κηρύξατε τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως.

§60ΔΑΓΡΕΣ. Αὔριον ἐρχόμεθα ἀπὸ τὰς 10 καὶ τελειόνομεν.

§61ΖΕΡΒΑΣ. Ὅποιος θέλει νὰ πολεμήσῃ πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ ὅπλα του, ὅποιος ἔχει ὅπλα ἂς ἔλθῃ νὰ πολεμήσῃ. (Οἱ Βουλευταὶ ἐξακολουθοῦν ἱστάμενοι.)

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, καθήσατε.

§63ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔχουν διάθεσιν νὰ ὁμιλήσουν, Κύριε Πρόεδρε.

§64ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὸν πρῶτον λαβόντα τὸν λόγον Κ. Σωτηρόπουλον, ὁ ὁποῖος δι’ ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιδέχονται διαστροφὴν, δὲν εἶναι ἐλαστικοὶ, εἶναι θετικοὶ, σᾶς ἀπέδειξε τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον τὸ κράτος ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἐξεταζόμενον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς παρέστησε τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἀνθηράν· ὁ εἷς τὴν ἀπελπισίαν, ὁ ἄλλος τὴν ἐλπίδα. Εὔχομαι νὰ ἐπαληθεύσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐπιθυμῶ, ὅπως καὶ ὅλοι ὑμεῖς, ἡ πατρίς μου νὰ μὴ πάθῃ.

§65ΖΕΡΒΑΣ....

§66ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ διακόπτετε παρακαλῶ, κ. Ζέρβα. Εὔχομαι ἡ ἐπίκλησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς, εἰς τῶν ὁποίων τὰς φλέβας τρέχει αἷμα Ἑλληνικὸν, ν’ ἀκουσθῇ, ἵνα ἐξισωθοῦν τὰ ἔσοδα μὲ τὰ ἔξοδα, διότι ἐκεῖ ἐστήριξε τὰς ἐλπίδας του. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν γνώμην τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὁ ὁποῖος κατέδειξε τὸν κρημνὸν, τὴν χρεωκοπίαν μὲ ὅλα τὰ ζωηρὰ χρώματα. Καὶ ἂν, κύριοι, θέλετε νὰ μάθητε μίαν ἀλήθειαν εἶναι ἡ ἑξῆς· μὴ ταράττεσθε δι’ αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, δι’ αὐτὰς τὰς πιστώσεις, πιστεύσατε, ὅτι δὲν εἶναι παρὰ χαρτιά. Ναί, Κύριοι, θὰ τὸ ἰδῆτε μὲ τὰ πράγματα. Ζητοῦν ἀκούετε τεσσαράκοντα, πεντήκοντα ἑκατομμύρια· μὴ ἀνησυχῆτε, δὲν θὰ καλυφθοῦν, διότι δὲν θὰ εὑρεθοῦν. Ἑπομένως εἶναι καὶ τοῦτο ἓν μέσον νὰ περιστείλουν τὰς δαπάνας· ὅπως τὸν ἄσωτον υἱὸν περιστέλλει ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐνεστῶσαν. Μὴ ἀνησυχῆτε λοιπὸν, χαρτιὰ θὰ δώσητε, κύριοι. Ἀλλὰ πρὶν ἔλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν δύο μερῶν, τοὐτέστι τῶν δαπανῶν τῶν ἐκτάκτων καὶ τῶν τακτικῶν, ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἡ ἐρώτησις καὶ ἡ ἀπάντησις. Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἰς ὅλα τὰ κράτη διαιρεῖται εἰς δύω, εἰς τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους δαπάνας, αἱ μὲν πρῶται δὲν εἶναι εἰμὴ ἐκτέλεσις τῶν ὀργανικῶν νόμων, αἱ ἔκτακτοι ὅμως δαπάναι δεικνύουν τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πολιτικὴν, ἂν ἦναι εἰρηνικὴ ἢ πολεμική. Βλέπετε εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, ἂν ἦναι εἰρηνικὴ, κατασκευὴν δημοσίων ἔργων· ἂν ἦναι πολεμικὴ βλέπετε δαπάνας εἰς ὑλικὸν πολέμου, εἰς αὔξησιν στρατοῦ κτλ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεστήριξε τὰς ἐκτάκτους δαπάνας συνισταμένας εἰς προμήθειαν ὑλικοῦ καὶ αὔξησιν στρατοῦ, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου. Καὶ ἠξεύρετε διατὶ ζητῶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μὴ εὐχαριστούμενος εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ κ. Βούλγαρης, εἰς τὴν προλαβοῦσαν Βουλὴν, ὅταν εἷς τῶν ὑπουργῶν του εἶπέ τι περὶ πολιτικῆς, εἶπεν ὅτι τὴν πολιτικὴν μόνος ἐγὼ τὴν γνωρίζω καὶ οὐδεὶς τῶν συναδέλφων μου. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ νὰ μάθω μὲ μίαν λέξιν, ὅσα εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῆς διατηρήσεως τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, εἶναι σύμφωνος, ὑπηρετεῖ μίαν ἰδέαν;

§67ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ὅσα εἶπεν ἐστηρίζοντο εἰς τὴν ἀλήθειαν...

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν συμμερίζεσθε ὅσα εἶπε.

§69ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Σᾶς εἶπον αὐτά· τί θέλετε διάλογον;

§70ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι. Λοιπὸν ὅσα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βεβαιοῖ καὶ ὁ νῦν πρωθυπουργός· πρέπει νὰ ἔχω τὴν συγκατάθεσίν του διὰ νὰ σᾶς ὁμιλήσω. Ὁμιλῶ πρῶτον περὶ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ ἐπικράτεια νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου. Κατὰ τὴν προλαβοῦσαν Βουλὴν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις παρουσιάσθη ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων, ἐνώπιον τοῦ ἔθνους, καὶ εἶπεν, ὅτι κίνδυνοι ἐπαπειλοῦσι τὴν πατρίδα μας καὶ ἔχομεν ἀνάγκην θυσιῶν· δύω θεμιτὰ μέσα μένουν διὰ νὰ τοὺς ἀποφύγωμεν ἢ ἡ ταπείνωσις ἢ ἡ ἀντίστασις, τὸ πρῶτον δὲν ἔχει καμμίαν δαπάνην, τὸ ἕτερον ἔχει ἀνάγκην δαπανῶν, ὁ κ. Βούλγαρης καὶ ἡ τότε ἀντιπολίτευσις ἐκραύγαζεν, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ τοιαύτας δαπάνας. Ναὶ ἔλεγον θέλομεν τὰς προπαρασκευὰς ἀλλὰ τὰς θέλομεν ἐκ τῶν ἐνόντων. Λάβετε τὰ πρακτικὰ καὶ θ’ ἀπαντήσετε ἀπειράκις τοῦτο. Τί δὲ εἶναι ἐναντίον; Τὸ περίσσευμα μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν παρέστησε τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπα, ὡς ἡ προλαβοῦσα κυβέρνησις παρίστανεν ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους· δὲν τὴν παρέστησε τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ μολαταῦτα σᾶς λέγει πρέπει νὰ προπαρασκευασθῶμεν. Ἔχομεν κίνδυνον τινὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν; πρέπει νὰ τὸν ἐκθέσητε· ἀλλ’ οὐδὲν ἐξεθέσατε, ἀπ’ ἐναντίας καὶ ἡ διαγωγή σας κατὰ το προλαβὸν ἔτος καὶ ἡ γλῶσσα σας καὶ αἱ πράξεις σας ἀποδεικνύουν ὅτι ἀποδοκιμάζετε τὰς τοιαύτας προπαρασκευάς.

§71ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τὰς ἀγυρτίας μόνον.

§72ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀγυρτίαι εἶναι αὐταὶ, τὰς ὁποίας κάμνετε ὑμεῖς. (γέλως).

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μεταξὺ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων προπαρασκευῶν εἴχομεν τὴν διαφωνίαν.

§74ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν ἡ πατρίς μας διατρέχει κίνδυνον; Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν διὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν αὐτὰς τὰς δαπάνας· ἂν δὲν τρέχωμεν κανένα κίνδυνον, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς αὐτάς; ἡμεῖς τότε σᾶς εἴπομεν, ὅτι κατὰ τὰς ἀπειλὰς, τὰς ὁποίας εἴχομεν, ἐβλέπομεν τὴν ἀνάγκην αὐτήν· καὶ διὰ τοῦτο προθύμως μὲ ὅλας τὰς ἐναντιολογίας καὶ δημοκοπίας τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὁ λαὸς προθύμως συνεισέφερε τὸν ὀβολόν του· δὲν τὸ λέγετε λοιπόν.

§75ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Λέγομεν πράγματα, καὶ ὄχι λόγια.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι μυστήριον.

§77ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Αἱ νέαι πιστώσεις ὀνομάζονται πιστώσεις, ἀλλ’ εἶναι πιστώσεις στρατιωτικαί. Διὰ νὰ ἔχωμεν στρατὸν, πρέπει νὰ ἔχωμεν αὐτὰ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐποχὴ εἰσήγαγε, διότι, ἐὰν δὲν ἔχωμεν αὐτὰ, εἶναι ὡσὰν νὰ μὴ ἔχωμεν στρατόν.

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ἡ κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα, κύριοι, συμμερίζεται τὴν πολιτικὴν τῆς προλαθούσης καὶ θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν θυσίαν τοῦ ἔθνους, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπεν, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελε ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ συμπεράνωμεν, διότι εἶναι μυστηριώδης ἡ πολιτική σας, ἔχω τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ὅτι τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἤκουσα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πρέπει νὰ προπαρασκευασθῇ, θὰ ἀπομακρυνθῆτε ἐντελῶς ἀπὸ πάσης προπαρασκευῆς· δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἱκανὴ νὰ διατηρήσῃ στρατὸν ἐπὶ πολὺν καιρὸν, ἂν ἡ Ἑλλὰς εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ῥίψῃ τὸν κύβον πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ τὸ κάμῃ· ἄλλως πιστεύετε, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ διατηρῶμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν πολὺν καιρόν; ἀδύνατον. Ἔτι περισσότερον ἀπομακρύνεσθε ἀπὸ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ δὲν θέλετε νὰ τὴν εἰπῆτε.

§79ΖΕΡΒΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἐκείνη ἡ ὥρα τὰ βαλάντια τὰ ἰδιωτικὰ γίνονται ἓν, ὡς κατὰ τὸ 1821. (θόρυβος).

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εὐχαριστεῖσθε, κ. πρωθυπουργὲ, εἰς αὐτὰς τὰς διακοπάς;

§81ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρετε;

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Βλέπω ποῦ χαμογελᾶτε.

§83ΣΑΡΑΒΑΣ. Διατὶ, κύριε πρόεδρε, ἐπιτρέπετε τὰς διακοπάς;

§84ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει τόσα μέσα, ὥστε ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ διατηρῇ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις. Καὶ ὅταν χθὲς ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἠπείλησε τὴν Βουλὴν, ἢ δίδει τὸν προϋπολογισμὸν ἢ ἐπέρχεται ἡ διάλυσις, ἀμέσως τῇ ἀληθείᾳ μοὶ ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ τῷ εἴπω, ὅ,τι εἶπεν ὁ Θεμιστοκλῆς εἰς τὸν Εὐρυβιάδην «πάταξον ἀλλ’ ἄκουσον.»

§85ΦΛΕΣΣΑΣ. Μὴ ἐξομοιόνῃς τοιούτους ἀνθρώπους ....

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, κύριοι, δὲν ἐξομοιώνω, ἐγὼ λέγω, ἡ Βουλὴ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ αὐτὸν τὸν λόγον εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως. Ἡ προσβολὴ μὴ νομίσητε, ὅτι ἀπευθύνετε εἰς τὴν δεξιὰν πλευρὰν ἔρχεται πρὸς ὅλον τὸ σῶμα.

§87ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀρκετὴν αἴσθησιν καὶ δὲν θέλομεν ὁδηγίας ἀπὸ σᾶς.

§88ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος ἐπεκαλέσθη τὸν πατριωτισμὸν ὅλης τῆς Βουλῆς. (θόρυβος).

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἀποβλέπει λοιπὸν ἡ ἀπειλὴ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀποβλέπει ὅλην τὴν Βουλὴν καὶ ἂν θέλετε ἰδίως τὴν συμπολίτευσιν, διότι ἡ συμπολίτευσις πρέπει ν’ ἀκολουθῇ τὴν κυβέρνησιν, πρέπει νὰ τὴν ὑποστηρίζῃ, καὶ αὐτὴ ἐπείσθη καὶ ἠκολούθησε τὴν θέλησιν τῆς κυβερνήσεως, ἐπείσθη καλῶς, ἀλλὰ τί σᾶς εἶπεν χθὲς ἀπέναντι ὅλων, ὅτι δὲν ἐφθάσατε εἰς τὰ κύρια ἔργα, τίς πταίει; Ἀπορῶ πῶς τῇ ἀληθείᾳ ἔπειτα ἀπὸ ἐπανειλημμένας ψηφοφορίας, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀντιπολίτευσις εἶπε νὰ προβῶμεν, ὁ κ. πρόεδρος κάθε ἄλλο ἠθέλησε παρ’ αὐτὸ καὶ ἡ συμπολίτευσις καλῶς ποιοῦσα τὰ παρηκολούθησε. Λοιπὸν, κύριοι, ἂν ἀκολουθῆτε τὴν πολιτικὴν τὴν ἐξωτερικὴν τῆς προλαβούσης κυβερνήσεως, δηλ. προβλέπετε κινδύνους, πιστεύσατε, ὅτι διὰ νὰ εὕρητε χρήματα, διότι ἀποτείνεσθε εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ τῶν ἐδῶ καὶ τῶν ἔξω Ἑλλήνων, πρέπει νὰ τὸ εἴπητε, ἄλλως μὴ πιστεύετε, ὅτι θὰ λάβετε ὀβολόν. Φρονῶ ὅτι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δύνανται οἱ ὁμογενεῖς γενναίως νὰ συντρέξωσι τὴν Ἑλλάδα, εἶναι αὐτός· αὐτὴ ἡ παῤῥησία. Καὶ εἴδετε, ἐνόσῳ ὑπῆρχεν ἡ προλαβοῦσα Βουλὴ, ἡ ὁποία εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ τὸ λέγῃ, τὸ δάνειον ἐπροχώρει καὶ ἔφθασε μέχρι τῶν δέκα ἑκατομμυρίων· ἦλθεν ἡ διάδοχος κυβέρνησις τῆς εἰρήνης! ἔπαυσαν οἱ ὁμογενεῖς μας οἱ ἔξω καὶ οἱ ἐνταῦθα ἀκόμη, διότι ὡς γνωρίζετε ἐκ τοῦ δανείου αὐτοῦ ἔλαβον καὶ πολλοὶ κάτοικοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ἔπαυσαν λέγω, διότι βεβαίως τὸ πρῶτον ἐλατήριον εἰς τὴν πίστιν εἶναι ἡ καλὴ διοίκησις, καὶ ἡ καλὴ οἰκονομία. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ μέρος τὸ δεύτερον τῶν τακτικῶν δαπανῶν· βλέπετε, ὅτι ὑπερεπήδησαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλουν σπάταλον, καὶ τὸν ὁποῖον σήμερον ὑπερπηδοῦν, καθὼς εἶπεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, καὶ σᾶς τὸ ἀπέδειξε δι’ ἀριθμῶν πόση ὑπέρβασις ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἑνὸς ὑπουργείου καὶ τοῦ ἄλλου, ὅταν βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὑπερπηδοῦν τὰ ὅρια ἐκείνου τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλουν σπάταλον, θέλετε νὰ προκαλέσωσι πίστιν, μὴ τὸ ἐλπίσητε. Ὅταν βλέπετε ὅτι, παραβιάζεται ὁ νόμος διὰ ἕνα οἰκεῖον τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς ἄλλους δίδονται βαθμοὶ παρανόμως...

§90ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Μεγάλη δουλειά.

§91ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μεγάλη δουλειά. — Ὅταν λέγω οὕτω πως διακηρύττουν τὰ χαρτιὰ, πιστεύετε νὰ εὕρητε πιστωτάς; ἀπατᾶσθε, ἀπατᾶσθε· διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω πάλιν νὰ σᾶς εἴπω μὴ ἀνησυχῆτε, μὴ ταράττεσθε (θόρυβος) καὶ μάθετε, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ὅτι τόσον ἐγὼ, ὅσον καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως οὐδέποτε ἐπεδίωξαν τὴν ἐξουσίαν, οὐδέποτε, πιστεύσατε, ἠθελήσαμεν νὰ μεγαλώσωμεν τὰς παρανομίας σας, ἠθελήσαμεν μόνον νὰ τὰς περιστείλωμεν. Ἀναφέρθημεν εἰς τὸν πατριωτισμόν σας· ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον (θόρυβος).

§92ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τώρα τὸ ἐπετύχατε!

§93ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναὶ, ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀναγνωρίζω μίαν ἱκανότητα εἰς ὑμᾶς......

§94Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, διευθύνατε τὴν συζήτησιν καλῶς καὶ ἐμποδίσατε τὰς διακοπὰς καὶ τοὺς θορύβους.

§95ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχει τὴν ἱκανότητα ὁ κύριος πρόεδρος νὰ ἀνατρέπῃ τὸ ἐνεστὼς, ὅταν ἦναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας. Ναὶ, κύριοι, τὸ ὁμολογῶ.

§96ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἦσο σύμφωνος τότε καὶ μὲ παρηκολούθησες.

§97ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι τὴν ἐξουσίαν ἐπεζήτεις καὶ οὐχὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν. Ναὶ, αὐτὴν τὴν ἱκανότητα τὴν ἀναγνωρίζω. Ἡ διοίκησίς σας ἐπὶ 8 μῆνας ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ στοιχεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνησχολήθητε, ἦσαν ἡ καταδίωξις τῆς ἀντιπολιτεύσεως μέχρι ἐξοντώσεως, νομίζετε ὅτι τοιαῦτα πράγματα θὰ ἔχουν καλὰ ἀποτελέσματα;

§98ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν ἔγεινε καμμία καταδίωξις.

§99ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφήσατε· θέλετε πεισθῆ παρ’ αὐτῆς τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους (θόρυβος). Οὕτω πως ἐννοεῖ νὰ κυβερνᾷ ὁ κύριος Βούλγαρης. Λοιπὸν, κύριοι, ἀπέναντι ἀριθμῶν δὲν πιστεύω ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ λόγους κενούς.

§100ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀριθμοὺς θὰ σᾶς φέρω.

§101ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν πιστεύω, λέγω, νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ λόγους κενούς· αὐτὰ δύναται νὰ τὰ λέγῃ ἐκτὸς τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ πολιτικῆς, ὅταν πρόκηται περὶ διαχειρίσεως, αὐτοὶ οἱ ἀναθεματισμένοι ἀριθμοὶ ἔχουν τὴν ἰδιότητα νὰ ὑποχωροῦν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἑνός καὶ τοῦ ἄλλου· εἶναι ἀδυσώπητοι, σοῦ λέγουν 45 ἑκατομμύρια ἔξοδα καὶ 32 ἑκατομμύρια ἔσοδα· αὐτὰ λέγουν οἱ ἀριθμοί. Πῶς θὰ ἐξισώσῃς, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ἔσοδα μὲ τὰ ἔξοδα; ὅπως τὰ ἐξίσωσε καὶ ἡ προλαβοῦσα κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐξώδευσεν εἰς ἐκτάκτους δαπάνας. Ἀλλ’ ἡ προλαβοῦσα κυβέρνησις, τὸ γνωρίζετε καλῶς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ὡς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ὑπεβάλαμεν τὴν πίστωσιν τῶν 8 ἢ 9 ἑκατομμυρίων, μᾶς εἶπον, κύριοι ὑπουργοὶ, ποῦ θὰ εὑρεθῶσιν αὐτὰ τὰ χρήματα (θόρυβος). Ἐλθὲ, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃς τίνι τρόπῳ θὰ καλύψῃς αὐτὰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας ........ (θόρυβος). Ἐνταῦθα συμβαίνει ταραχή τις εἰς τὸ ἀκροατήριον.

§102ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ στρατιῶται, καὶ χωροφύλακες, καὶ ἀστυνόμοι, καὶ ὑπαστυνόμοι ὑπάρχουν εἰς τὸ ἀκροατήριον.

§103ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἐμάλωσαν μεταξύ των τινὲς εἰς τὸ ἀκροατήριον. (Διάλογοι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§104Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Θόρυβος). Κύριοι, τί θέλετε, ἐξηγηθῆτε τί θέλετε, κάμετε μίαν πρότασιν. (θόρυβος).

§105ΤΙΝΕΣ. (Ἐκ δεξιῶν). Θέλομεν οἱ ἀστυνόμοι νὰ μὴ ἦναι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς τοῦ περιβόλου βέβαια δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἄλλος ἐκτὸς τῶν βουλευτῶν καὶ ὑπαλλήλων.

§107Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ διὰ νὰ ἐννοήσωμεν νὰ μᾶς εἴπετε τί τρέχει, ἡμεῖς εἴμεθα ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ (θόρυβος).

§108Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Τὸ βουλευτήριον εἶναι γεμάτο κλητῆρες.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ........

§110ΔΟΣΙΟΣ. Τί παρακαλεῖς. Πρὶν διώξετε τοὺς κλητῆρας, δὲν γίνεται τίποτε.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ ...... (θόρυβος).

§112Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠξεύρομεν τί τρέχει.

§113ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, δύω λέξεις καὶ τελειόνω, διότι εἶσθε κουρασμένοι. — Ἐὰν ἡ Βουλὴ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου καὶ παραδεχθῇ τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας προτείνει, ἐλπίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ σωθῶμεν, ἄλλως ἂς ὄψωνται οἱ αἴτιοι.

§114Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤδη νομίζω παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§115ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον.

§116ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ ½ μ. μ.