1868.07.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

Τῆς 19 Ἰουλίου 1868.

Παρασκευή.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης ἤρξατο ἡ συνεδρίασις· ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἔχουσι καλῶς. Ὁ κ. Πατρινὸς ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ λοιπῶν δικαιωμάτων διὰ τὸ 1868 ἔχουσαν ὡς ἑξῆς. Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ, συνελθοῦσα ἐν τῷ βουλευτικῷ καταστήματι σήμερον τὴν δεκάτην ἕκτην τρέχοντος μηνὸς Ἰουλίου 1868 καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀπὸ 5 ἱσταμένου μηνὸς νομοσχέδιον τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ λοιπῶν δικαιωμάτων διὰ τὸ ἔτος 1868, ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ Βασ. διατάγματα ά, βʹ καὶ γʹ ἀπὸ 27 Μαρτίου καὶ 17 Μαΐου καὶ 25 Ἰουνίου ε. ε. προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῶν. Οἱ κύριοι Φλέσας καὶ Δαγρὲς παρατηροῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι πέρυσιν ἔλαδον χώραν καταχρήσεις εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν σύκων, ἄλλοι μὲν ὠφελήθησαν, ἄλλοι δὲ ἐζημιώθησαν, ἰδίως δὲ οἱ ἔχοντες συκόδενδρα εἰς τὴν μονὴν Γαρδικίου, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν ὅπως διορθωθῶσι τὰ ἀδικήματα ταῦτα. Ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου. Γνωμοδοτοῦσα καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπιφέρει τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις· Αʹ. Ἐπὶ μὲν τῆς πρώτης τροπολογίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ περὶ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, θεωροῦσα τὴν μέχρι τοῦδε φορολογίαν αὐτῆς ἐπαχθῆ, προτείνει κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ ἐπανέλθῃ ἐν χρήσει ὁ ΡΣΤʹ τοῦ 1852 περὶ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος νόμος, τουτέστι τὸ τῆς φορολογίας σύστημα αὐτῆς δι’ ἐκτιμήσεως τῆς ἀξίας ἑνὸς ἑκάστου εἴδους τῆς σταφίδος κατ’ ἐπαρχίαν διὰ πρωτοκόλλων ὑφ’ ἁπάσας τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ὑπὸ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι, ἐκτὸς τῶν εἰς τὸ ἄρθρον 55 ὁριζομένων προσώπων, νὰ λαμβάνωσι μέρος ὅ τε δήμαρχος καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, ἔχοντες καὶ οὗτοι ψῆφον ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν εἰρημένων πρωτοκόλλων. Ἐν δὲ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ κύριος Καραβᾶς, ἐκθέτει τὰ ἑξῆς· «Θεωρῶν τὸ σύστημα τοῦτο τὸ διὰ πρωτοκόλλων τῆς φορολογίας οὐ μόνον ὡς δυνάμενον νὰ φέρῃ μυρίας ἀδιεξόδους περιπλοκὰς εἴς τε τοὺς φορολογουμένους καὶ τὸ δημόσιον, ἀλλὰ καὶ ζημίας ἕνεκα τῶν συνήθων καὶ γνωστῶν τοῖς πᾶσι καταχρήσεων, πρὸς δὲ τούτοις καὶ ὡς καταδικασθὲν ὑπὸ πολυχρονίου πείρας ἐν ἀχρηστίᾳ· διὰ τοὺς λόγους τούτους προτείνει τὴν παραδοχὴν τῆς ὑπὸ στοιχ. Αʹ τροποποιήσεως τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ἢ τοὐλάχιστον τὴν καθολοκληρίαν ὡς πρὸς τοῦτο παραδοχὴν τῆς περὶ σταφίδος φορολογίας τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἤτοι ἀνὰ δεκαπέντε δραχμὰς δι’ ἑκάστην χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν. Καὶ ταῦτα διὰ νὰ ἀποφύγῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐξαιρετικὰς καινοτομίας ἐφ’ ἑνὸς τοσοῦτον ζωτικοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας, καὶ τὰ ἐκ ταύτης δίκαια ἁπάντων τῶν φορολογουμένων παράπονα.» Βʹ. Ἐπὶ δὲ τῆς δευτέρας τροπολογίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ περὶ τοῦ φόρου τῶν βαλανιδίων, ἡ ἐπιτροπὴ θεωροῦσα τὴν αἰτιολογίαν αὐτῆς ἀνεπαρκῆ καὶ ἀναπόδεκτον, προτείνει τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῆς καὶ τὴν ἰσχὺν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ φορολογικοῦ νόμου περὶ ἐγγείου φόρου τῶν βαλανιδίων Ἀττικῆς καὶ Ἄνδρου. Γʹ. Ἐπὶ δὲ τῆς τρίτης τροπολογίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ἡ ἐπιτροπὴ θεωροῦσα τὴν αἰτιολογίαν ἐπαρκῆ καὶ δικαίαν, προτείνει τὴν παραδοχὴν αὐτῆς. Ἐπὶ τῶν ἄρθρων 3, 4, 5 καὶ 6. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκουσα βάσιμον τὴν περὶ τούτων αἰτιολογίαν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, προτείνει τὴν παραδοχὴν αὐτῶν ὡς ἔχουσι. Κατόπιν ἡ ἐπιτροπὴ, προτάσει τῶν κυρίων Δαγρὲ καὶ Φλέσσα, παραδέχεται ὅπως παραγγελθῇ ἡ κυβέρνησις ἵνα μεσολαβήσῃ παρὰ τῇ αὐτοκρατορικῇ κυβερνήσει τῆς Ῥωσσίας νὰ ἐλαττωθῇ τὸ εἰσαγωγικὸν εἰς τὸ κράτος τοῦτο ἐπὶ τῶν σύκων τέλος ὡς ὑπέρογκον, ὡς ἠλαττώθη καὶ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν οἴνων καὶ ἄλλων ξηρῶν προϊόντων. Εἶτα γενομένου λόγου περὶ ἐγγείου φόρον τοῦ βάμβακος, οἱ μὲν κύριοι Δαγρὲς καὶ Φλέσσας ἐπρότειναν τὴν ἐλάττωσιν αὐτοῦ κατὰ δύω δραχμὰς δι’ ἕκαστον ἐκκοκισμένον καντάριον, τὰ δὲ λοιπὰ μέλη παραδέχονται τὸν ἔγγειον φόρον τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 16 Ἰουλίου 1868.

Ὁ πρόεδρος

Γ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ.

Τὰ μέλη Κ. Δαγρὲς, Γ. Καραβᾶς, Ι. Δεστούνης, Γ. Κάγκας. Ὁ εἰσηγητὴς Δ. Π. Πατρινός.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ὁ αὐτὸς κ. Πατρινὸς ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κληρονόμων τοῦ πρώην Βασιλέως Ὄθωνος διὰ τὰς ἐν Ἑλλάδι ἀπαιτήσεις του. Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα τὴν 19 Ἰουλίου 1868 καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀπὸ 8 ἰδίου μηνὸς νομοσχέδιον τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κληρονόμων τοῦ πρώην Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος Ὄθωνος διὰ τὰς ἐν Ἑλλάδι ἐξ ἰδιαιτέρας περιουσίας ἀπαιτήσεις των, προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ μοναδικοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ὡς ἔχει. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Ἰουλίου 1868.

Ὁ πρόεδρος

Δ. Ν. ΚΑΡΟΥΣΟΣ.

Τὰ μέλη Κ. Δαγρὲς, Γ. Καραβᾶς, Ι. Δεστούνης, Γ. Κάγκας. Ὁ εἰσηγητὴς Δ. Π. Πατρινός.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ αὐτὴ θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ὁ αὐτὸς κ. Πατρινὸς ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς αὐτῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς. Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα τὴν 19 Ἰουλίου 1868 καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀπὸ 5 Ἰουλίου ε. ε. περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ χαρτοσήμου νομοσχέδιον τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, μελετήσασα δὲ τοῦτο καλῶς καὶ παραδεχομένη ὡς ἔχει, προτείνει τὴν ἀπάλειψιν μόνον τοῦ 4 ἄρθρου περὶ ἐπιβολῆς χαρτοσήμου λεπτῶν 10 τάξεως εἰς τὰ τελωνιακὰ ἔγγραφα, ἤτοι διασαφήσεις, δηλώσεις κλπ. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Ἰουλίου 1868.

Ὁ πρόεδρος

Δ. Ν. ΚΑΡΟΥΣΟΣ.

Τὰ μέλη Κ. Δαγρὲς, Γ. Κάγκας, Γ. Καραβᾶς, Ι. Δεστούνης. Ὁ εἰσηγητὴς Δ. Π. Πατρινός. Ὁ κ. Βακαλόπουλος ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ, παύσεως καὶ μεταθέσεως δημοδιδασκάλων, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀνωτέρω σχέδιον νόμου, ἐξετάσασα καὶ μελετήσασα αὐτὸ ἐν συνόλῳ τε καὶ κατὰ μέρος ἐπισταμένως, παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς. Καὶ πρότερον τῶν δημοδιδασκάλων πασῶν τῶν τάξεων ὁ διορισμὸς ἕνεκα τῆς συγκεντρώσεως παρὰ τὸν νόμον ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ὕστερον βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον καὶ μέχρι σήμερον μνημονεύεται καὶ σημειοῦται ῥητῶς εἰς τοὺς διορισμοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, μετεβίβασεν ἀπὸ τοῦ Βασιλέως εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἔπεται λοιπὸν ὅτι, ἀνακληθέντος τοῦ διατάγματος ἐκείνου, τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καθίσταται περιττὸν, ἂν δὲν ᾖναι προτιμώτερον ὁ μὲν δήμαρχος μετὰ προηγηθεῖσαν γνωμοδότησιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ δέκα πολιτῶν τῶν μᾶλλον φορολογουμένων νὰ προτείνῃ, ὁ δὲ Βασιλεὺς νὰ διορίζῃ, προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ, δημοδιδάσκαλον ἐκ τῶν ἐχόντων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. Οὕτως ἡ ἐκλιποῦσα σχεδὸν ἤδη τοπικὴ ζωὴ, ἥτις κατέστησε τοὺς δήμους ἀδιαφόρους εἰς τὰ ἑαυτῶν συμφέροντα, δύναται νὰ ἀναζωπυρηθῇ καὶ ἡ πρὸ τῆς ὡριμάνσεως σῆψις ἡμῶν νὰ παύσῃ. Τὰ ἄρθ. 12, 41 ἐδ. 2, 42 ἐδ. 3, 54 καὶ 55 τοῦ ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ νόμου τῶν δημοτικῶν σχολείων, σοφώτατα προὐνόησαν τὰ πλεῖστα τῶν ἀναφερομένων ἐν τοῖς ἄρθ. 2–7 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὕτως οὐ μόνον δὲν ἔμεινε τὸ δικαίωμα ἀπόλυτον εἰς τὸ αὐτόγνωμον τοῦ ὑπουργοῦ, ὡς ἐκ πλάνης βέβαια φαίνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ καὶ ἀνατεθέντος τοῦ δικαιώματος τούτου ὑπὸ στενοὺς περιορισμοὺς εἰς τὰς κατὰ δήμους, ἐπαρχίας καὶ νομοὺς ἐπιθεωρητικὰς ἐπιτροπὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὡς εἰς πολυμελῆ καὶ ὑπάλληλα δικαστήρια, τὸ ὑπουργεῖον ἑρμηνεῦον τὸν νόμον κάλλιον καὶ ἐφαρμόζον αὐτὸν ἀπαθέστερον τῶν ἐπιτροπῶν, ἐθεώρησε κατάλληλον, ὡς Ἄρειος Πάγος, νά ἐπικυρόνῃ ἢ ἀκυρόνῃ τὰ ὑπ’ αὐτῶν ἀποφασιζόμενα. Εὐκόλως δέ τινες γνωματεύουσιν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τῶν ἐπιτροπῶν, ὅπερ οὐδέποτε ἐφηρμόσθη, ἔπεσεν εἰς ἀχρηστίαν, ὡς οἱ ἐπιτήδειοι οὗτοι νὰ μὴ λέγωσι ταὐτὰ καὶ περὶ ἄλλων ἔτι τιμαλφεστέρων. Ἄρα καὶ τὸ ἰσόβιον τῶν δημοδιδασκάλων προεῖδεν ὁ ὑπάρχων νόμος, ἑπομένως πᾶσα παῦσις μὴ στηριζομένη εἰς ἕνα τῶν ἀνωτέρω μνημονευθέντων λόγων καὶ περιπτώσεων εἶναι πρᾶξις αὐθαίρετος καὶ παράνομος, δι’ ἣν ὁ μὲν ὑπουργὸς ὑπόκειται εἰς εὐθύνας, ὁ δ’ οὕτω παυόμενος δημοδιδάσκαλος ἔχει δικαίωμα ἀγωγῆς κατ’ αὐτοῦ ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ δημοσίου. Αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 8–12 τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ἀντίκεινται εἰς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, διότι ἡ μετάθεσις δὲν θὰ γίνηται ὑπὸ τοῦ πλείονας παρέχοντος ἐγγυήσεις Βασιλέως, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, ἢ δὲν ὑπόκεινται εἰς νομοθέτησιν, ἄλλως τε τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως εἶναι καὶ ἀχώριστον ἀπὸ τὸ τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἡ μετάθεσις τοῦ δημοδιδασκάλου ἀπὸ ἀνωτέρας εἰς κατωτέραν θέσιν εἶναι ἀδίκημα καὶ ἑπομένως, ἂν δὲν προέρχηται ἀπὸ παράπτωμα αὐτοῦ προβλεπόμενον καὶ τιμωρούμενον ὑπὸ τοῦ νόμου, εἶναι πρᾶξις ἀθέμιτος συνεπάγουσα καὶ δικαίαν ἀποζημίωσιν. Ἐξ ὅλων τούτων καταφαίνεται ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν πληροῖ οὐδεμίαν χρείαν, διότι ὁ ὑπάρχων νόμος ἐπαρκῶς προεῖδε καὶ προὐνόησε περὶ ὅσων αὐτὸ διαλαμβάνει. Ἀλλὰ τὰ νοσήματα τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως ὄντα πολλὰ καὶ ποικίλα ἔχουσι χρείαν συντόνου ἀντιλήμματος καὶ σπουδαίων νομοθετημάτων· ἰδίως δὲ ὁ κλάδος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ ὁποίου, ἔχοντος μέγαν καὶ ἱερὸν προορισμὸν οἱ μεταδίδοντες τὰς ἀναγκαιοτάτας εἰς τὸν βίον τοῦ φορολογουμένου λαοῦ γνώσεις, ἐξαρτᾶται τὰ μέγιστα ἥ τε ὑγεία καὶ ἡ εὐρωστία καὶ τῆς ἄλλης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἐθεωρήθη πάντοτε παρ’ ἡμῖν ἐν μοίρᾳ Καρὸς. Διὰ τοῦτο, εἰ καὶ παρῆλθον 35 ἔτη ἀπὸ τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐγκαθιδρύσεως τῆς βασιλείας, τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ κυριάρχου λαοῦ, ἤτοι ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἔτι ἀναλφάβητον καὶ ἐντελῶς ἀπαίδευτον. Ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου φαίνεται ὅτι, θελήσας ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ τὴν ἰδέαν του μόνον τοὺς δημοδιδασκάλους, θεωρεῖ τὰ λοιπὰ ὄντα εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὅμως τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ἡ ἄλλη κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως εἶναι οἰκτρά· αἴτια δὲ αὐτῆς εἶναι πρῶτον τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ μισθοῦ, ἡ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον παχυλὴ τῶν πλείστων ἐκ τῶν λειτουργῶν αὐτῆς ἀμάθεια καὶ ἡ πάνυ ἀπρόσεκτος ἐκλογὴ αὐτῶν καὶ τελευταῖον τὰ ἐκ τῶν μεταθέσεων καὶ παύσεων αὐτῶν παθήματα, ἅπερ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπελάβετο νὰ θεραπεύσῃ. Τὸ συμφέρον λοιπὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι, ἂν μὴ προηγηθῇ ἡ θεραπεία τῶν τριῶν πρώτων αἰτίων, τοὐλάχιστον νὰ κανονισθῶσιν ὅλα συγχρόνως κατὰ τὰς παρούσας χρείας καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν ἐν τῇ ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ ἀνάπτυξιν, ἵνα καὶ ἡμεῖς τοῦ λοιποῦ συμβαδίζωμεν μὲ τὴν πρόοδον τῶν κρατῶν ἐκείνων. Τὰ κακὰ ταῦτα δὲν ἠδύνατο νὰ προλάβῃ ὁ νομοθέτης τοῦ 1834, διότι καὶ δημοδιδασκάλους δὲν εἶχε τότε ἱκανοὺς διὰ νὰ ἐκλέξῃ, καὶ μισθοὺς πολλοὺς δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ, ἄλλως τε καὶ αἱ χρεῖαι τότε δὲν ἦσαν πολλαὶ οὐδὲ αἱ δαπάναι μεγάλαι, ἀλλὰ καὶ τὰς κατόπιν καταχρήσεις δὲν ἠδύνατο νὰ προΐδῃ. Οὐδέποτε ἠδύνατο νὰ μαντεύσῃ ὅτι τὸ διδασκαλεῖον, ἤτοι τὸ φυτώριον τῆς τοῦ λαοῦ ἐκπαιδεύσεως, ἤθελε καταστῆ καταγώγιον τῶν τὴν ὑποτροφίαν ὡς χαμαίζηλον ἆθλον ἐφημέρου εὐνοίας λαμβανόντων νέων, ἢ τῶν δι’ ἀπάτης βουλομένων ν’ ἀποφύγωσι τὴν ὑποχρέωσιν τῆς στρατολογίας, οὐδὲ νὰ φαντασθῇ ὅτι οἱ βαθμοὶ ἤθελον καπηλευθῆ ἢ ἀποβῆ ὀλέθριον εὐνοίας καὶ πολυειδοῦς καταχρήσεως ἀντάλλαγμα. Ἕνεκα τούτου οὐ μόνον νέαι τινὲς μέθοδοι δὲν εἰσήχθησαν καὶ ἡ ὑπάρχουσα οὐδόλως παρηκολούθησε τὴν ἐν τῇ ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ πρόοδον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ δεινῶς παρημελήθη· διὸ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐξελθόντων τότε δημοδιδασκάλων εἶναι πολλῷ ὑποδεέστεροι τῶν κατὰ τὴν πρώτην τῆς συστάσεως τοῦ διδασκαλείου δεκαετίαν. Κατὰ τὰ εἰρημένα, ἐπειδὴ αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἔχουσι καὶ νέας ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας ὀφείλομεν ταχέως νὰ θεραπεύσωμεν, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου καὶ νὰ παρακληθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς τοῦ ἱσταμένου μηνὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω παρατηρήσεων ἄλλο, δι’ οὗ καὶ ἡ τύχη τῶν ἀξίων καὶ φιλοπόνων δημοδιδασκάλων, ὅσοι ἐγκαρτεροῦσιν ἔτι εἰς τὸ ἐπίμοχθον τοῦτο ἐπάγγελμα, νὰ ἐξασφαλίζηται, οὐδέποτε ὅμως καὶ τῶν διὰ τοῦ παραθύρου εἰσπηδησάντων εἰς αὐτὸ πολλῶν ἀναγώγων καὶ ἀπαιδεύτων, οὓς τὸ ἀνὰ χεῖρας νομοσχέδιον προτίθεται νὰ καταστήσῃ ἰσοβίους, καὶ ἡ κατάστασις τῆς παρ’ ἡμῖν δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἧς καὶ ἡ καχεξία καὶ τῆς ἄλλης ἡμῶν παιδείας ἐξαρτᾶται, νὰ βελτιωθῇ, ὅπερ καὶ τὸ κυριώτερον. Πρὸς τούτοις νὰ λάβῃ ὁ κ. ὑπουργὸς πρόνοιαν νὰ κλεισθῶσι καὶ αἱ ἀνοιχθεῖσαι ἤδη νέαι καὶ ἔτι ἐπιφοβώτεραι θύραι, δι’ ὧν ταύτην τὴν στιγμὴν εἰσπηδῶσιν ἄλλοι ἀνάξιοι, ζητουμένων πλειοτέρων ἐγγυήσεων καὶ παρὰ τῶν ἐξεταζόντων καὶ παρὰ τῶν ἐξεταζομένων, καὶ τέλος νὰ προνοήσῃ περὶ καταρτίσεως καλοῦ διδασκαλείου, ἐν ᾧ νὰ παρασκευάζωνται, ὡς καὶ ἐν τοῖς σοφοῖς τῆς ἑσπερίας Εὐρώπης κράτεσιν, εἰδικῶς οἱ μέλλοντες ν’ ἀναδεχθῶσι τὴν στοιχειώδη τῆς ἑλληνικῆς νεότητος ἐκπαίδευσιν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Ἰουλίου 1868. Γ. Α. Βακαλόπουλος, Ἀθ. Κατσανδρῆς, Β. Α. Τομαρόπουλος, Δ. Εὐθυμιόπουλος.

§7ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει δὲ καὶ μειοψηφία τοῦ κ. Δοσίου.

§8ΔΟΣΙΟΣ. Ἡ μειοψηφία συνέκειτο χθὲς ἐκ τριῶν προσώπων, ἐξ ὧν τὰ δύω δὲν παρουσιάσθησαν νὰ ὑπογράψουν· εἶχον ἐπιφορτισθῇ ὑπ’ αὐτῆς νὰ συντάξω ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψα μόνος καὶ ἀναγινώσκω ἤδη εἰς τὴν Βουλήν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν.) Πρὸς τὴν Βουλήν. Τὰ κάτωθεν ὑποφαινόμενα μέλη τῆς ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιτροπῆς λαβόντα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὑποβληθὲν περὶ δημοδιδασκάλων νομοσχέδιον, συνιστῶσι τὴν παραδοχὴν αὐτοῦ καθόσον ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι οἰκτρὰ καὶ εἶναι πλέον καιρὸς νὰ παύσωσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀπὸ τοῦ νὰ περιμένωσι μετ’ ἀγωνίας τὴν ἄφιξιν ἑκάστου ταχυδρομείου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τοῖς φέρῃ τὴν διαταγὴν τοῦ νὰ μεταβῶσιν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τοῦ κράτους, πρᾶγμα ἐπιζήμιον καὶ ἀδύνατον σχεδὸν εἰς ἀνθρώπους ἔχοντας εὐτελῆ μισθὸν καὶ τοὺς πλείστους αὐτῶν οἰκογενειάρχας, καὶ οὕτως ἀπαυδοῦντες ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων μεταθέσεων, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δὲν μεταβαίνουσιν εἰς τὰς νέας ἕδρας των καὶ πλεῖστα σχολεῖα ἀπανταχοῦ τῆς ἐπικρατείας μένουσιν ἄνευ δημοδιδασκάλων πρὸς μεγίστην βλάβην τῶν κατοίκων. Ἐκρίναμεν ὅμως καλὸν νὰ προτείνωμεν τροποποιήσεις καὶ προσθήκας τινὰς, τὰς ὁποίας θέλομεν δικαιολογήσει εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα. Ἄρθρ. 1. Προτείνεται ἡ παραδοχὴ ὅπως ἔχει. Ἄρθρ. 2. Προτείνεται ἡ προσθήκη δ’ ἐδαφίου ἔχοντος οὕτω. δʹ. Διὰ κατάργησιν θέσεως. Τὴν προσθήκην ταύτην ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαίαν καθόσον ἄλλως ἠδύνατο νὰ συμβῇ τὸ ἄτοπον, τὸ μὲν δημοτικὸν συμβούλιον νὰ προτείνῃ καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν κατάργησιν σχολείου τινος ὡς μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ δήμου εἰς τὴν πληρωμὴν, καὶ ὅμως τὸ μὲν σχολεῖον νὰ διαλυθῇ, ὁ δὲ διδάσκαλος νὰ ἐξακολουθῇ πληρωνόμενος δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ἄρθρ. 3. Ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἐπιτροπὴ, ἡ μέλλουσα ν’ ἀποφασίζῃ ὁριστικῶς, οὕτως εἰπεῖν, περὶ τῆς τύχης τῶν δημοδιδασκάλων ἐνομίσαμεν καλὸν νὰ σύγκηται ἀπὸ μᾶλλον ἑτεροειδῆ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὡς τοιαῦτα δυσκολώτερον δύνανται νὰ ἐπηρεάζωνται ὑπὸ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς θελήσεως, καὶ προτείνομεν νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δύω ἕτερα μέλη δηλ. ὁ δήμαρχος καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ. Ἄρθρ. 4, 5, 6, 7 καὶ 8. Προτείνεται ἡ παραδοχὴ, ὡς ἔχουσιν. Τοῦ ἄρθρου 9 θεωροῦμεν κατάλληλον τὴν ἀπάλειψιν καθόσον τὸ δικαίωμα τοῦ μεταθέτειν, ὡς φυσικὴ συνέπεια τοῦ δικαιώματος τοῦ παύειν καὶ διορίζειν πρέπει νὰ ἐξασκῆται ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, ὡς τοῦτο βλέπομεν καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ποιεῖται μνείαν μόνον περὶ δικαιώματος διορισμοῦ καὶ παύσεως, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τοῦ τῆς μεταθέσεως, τὸ ὁποῖον σιωπηλῶς ἐννοεῖ ὡς φύσει συνδεδεμένον καὶ παρακολουθοῦν τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως. Ἄρθρ. 10, 11 καὶ 12. Προτείνεται ἡ παραδοχὴ ὡς ἔχουσι μεταβαλλόμενα ἤδη εἰς ἄρθρ. 9, 10 καὶ 11. Αἱ ἐκφράσεις τοῦ βʹ. ἐδαφίου τοῦ 11 ἄρθρ. εἶναι ἀόριστοι καὶ πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ὁριστικώτερον, διότι ἄλλως κινδυνεύει νὰ ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ παρόντος νόμου, ἂν μείνῃ ἡ ἐκτίμησις τοῦ ἀκατορθώτου εἰς τὰ ποικίλα αἴτια, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπιφέρουσι τὴν ἀένναον μετακίνησιν τῶν δημοδιδασκάλων, ἀφ’ ἑτέρου αἱ τοιαῦται λεπτομέρειαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσιν ἐντὸς νόμου. Προτείνομεν λοιπὸν τὴν προσθήκην ἄρθρου 12 ἔχοντος οὕτως. Ἄρθρον 12. Βασιλικὸν διάταγμα θέλει κανονίσει εἰδικώτερον ἐντὸς τριῶν μηνῶν τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ αἱ διατάξεις τοῦ ἐδαφ. βʹ. τοῦ προηγουμένου ἄρθρου. Συμμεριζόμενοι τὰς σκέψεις, αἵτινες ἔπεισαν τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ προτείνωσι τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐνομίσαμεν καλὸν νὰ προτείνωμεν τὴν προσθήκην ἄρθρου ἔχοντος ὡς ἑξῆς. «Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου τρεχ. ἔτους». Ἄρθρον 13. Ἐντὸς ὅμως τῆς προσεχοῦς συνόδου θέλουσι κανονισθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου τὰ προσόντα τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ δὲ μὴ ἔχοντες τὰ τότε ὁρισθησόμενα προσόντα δὲν θέλουσιν ἀπολαύει τῶν εὐεργετημάτων τοῦ παρόντος νόμου. Ἐκρίθη τέλος καλὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἑξῆς διάταξις. Ἄρθρον 14. Πᾶσα δίκη ἐγειρομένη κατὰ τοῦ δημοσίου συνεπείᾳ παραβάσεως διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου, θέλει ἀνακοινοῦσθαι αὐτοδικαίως εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸν ὑπογράψαντα τὸ διάταγμα συνεπεία τοῦ ὁποίου ἐγείρεται ἡ δίκη. Τὸ ἄρθρον 13 τέλος λαμβάνει σειρὰν ἄρθρον 15. Ἐν Ἀθήναις, 19 Ἰουλίου 1868.

Τὰ μέλη

ΑΛΕΞΑΝ. ΔΟΣΙΟΣ.

Ὁ Κ. Κωνστ. Δημητριάδης ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν. Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους ἐπιτροπὴ, θεωρήσασα ὅτι τὸ κατεπεῖγον τῆς ἐποχῆς καὶ τῶν περιστάσεων ἀπαιτεῖ τὴν ὅσον τάχιον συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἐνέκρινεν ὥστε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν περὶ τούτου ἔκθεσίν της διῃρημένην ἐπὶ μὲν τῶν ἐξόδων κατὰ κλάδους, ἐπὶ δὲ τῶν ἐσόδων μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ εἰσαχθέντος ἤδη περὶ φορολογίας νόμου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἤρξατο τῆς ἐξελέγξεως ἀπὸ τοῦ κλάδου τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων τοῦ ὁποίου διαβιβάζει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Ἐπὶ τοῦ κεφ. Αʹ. ἄρθρ. 3. «παλαιὰ δάνεια τοῦ 1824 κτλ.» Ἡ ἐπιτροπὴ μὴ ἀντιλέγουσα διὰ τὰς ἤδη ἀρξαμένας διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν μετόχων τοῦ δανείου αὐτοῦ, ἐθεώρησε κατάλληλον νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην προϋπολογισθὲν ποσὸν τῶν 800,000 δραχ., διότι θεωρεῖ τακτικώτερον καὶ σύμφωνα μὲ τοὺς κειμένους νόμους ἵνα μὴ ψηφίζωνται ἔξοδα, πρὶν ἢ ὑποβληθῇ τουλάχιστον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον τοῦ νομοποιήσοντος ταῦτα νόμου, καὶ ὅτι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ὑποβάλλων τὸ τοιοῦτον σχέδιον δύναται νὰ συνυποβάλῃ καὶ τὸ περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως. Ἑπομένως τὸ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ προϋπολογισθὲν ἔξοδον περιωρίσθη εἰς δραχ. 1,225,000. Διὰ τὸν προειρημένον λόγον περιώρισεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ ἐν τῷ κεφ. 3. ἄρθρ. 5 § γʹ. «συντάξεις πρώην ἀστυνομικῶν χωροφυλάκων Ἑπτανήσου» ἀπὸ 70,000 εἰς 50,000 δραχ. Ἑπομένως τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ προϋπολογισθὲν ἔξοδον ἀναβαίνει εἰς δραχ. 505,000. Ὡσαύτως ἀφῃρέθη καὶ ἐκ τοῦ κεφ. 6. ἀριθ. 1. «προσωπικὸν ὑπουργείου» § γʹ. ὁ ἐπὶ ἓξ μῆνας μισθὸς τοῦ ἀρχειοφύλακος τμηματάρχου, μὴ νομιμοποιουμένης τῆς θέσεως ταύτης. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου καὶ ἄρθρου τούτου ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς ταῖς 21,000 δραχ. τὰς ὁποίας οἰκονομεῖ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἕνεκα θέσεων μὴ συμπεπληρωμένων, ἢ μὴ συμπληρωθεισῶν ἀφεῖλεν εἰσέτι δραχ. 7992 ἀνὰ δύω ὑπουργ. γραμματέων καὶ γραφέων ά. τάξεως, ὑπολογιζομένης καὶ τῆς δυνάμει τοῦ νόμου τακτικῆς ἐκπτώσεως τῶν μισθῶν αὐτῶν, καὶ οὕτω τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ποσὸν περιορίζεται εἰς δραχ. 117688. Μειονοψηφία δὲ τῆς ἐπιτροπῆς ἐγνωμοδότησε νὰ περιορίσῃ τὸ ποσὸν εἰς δραχ. 90598 ὅσαι προϋπολογίσθησαν καὶ κατὰ τὸ 1867. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου «Γεν. Λογιστήριον» μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προέτεινε τὴν κατὰ δύω ὑπουργικῶν γραμματέων ά. τάξεως μισθοδοσίας μείωσιν τοῦ προϋπολογισθέντος ἐξόδου, ἓν δὲ μέλος καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ γραφείου αὐτοῦ, καὶ τὸν περιορισμόν του εἰς ἁπλοῦν τμῆμα τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, χρησιμεῦον εἰς ἁπλῆν ἐπιθεώρησιν τῶν ἐκδιδομένων ἐνταλμάτων παρὰ τῶν διαφόρων ὑπουργείων. Ἐν τούτοις, εἰ καὶ ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις αὕτη, οὐχ’ ἧττον ἅπασα ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε καθῆκόν της νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σπουδαίου ἀντικειμένου, ὅτι ἀπὸ τὸ 1858 τὸ Γεν. Λογιστήριον ἔλειψεν ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας, δι’ ἣν ἰδίως κατηρτίσθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1851, ὅ ἐστὶ τὴν σύνταξιν τῶν ἐτησίων ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους, ἑπομένως ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ὀφείλει ἵνα τὸ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του ὑπαγόμενον τοῦτο γραφεῖον ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἄρθρ. 3 «οἰκονομ. ἐπιθεωρηταὶ» ἡ ἐπιτροπὴ ἀφελοῦσα τὴν ἀντιμισθίαν τῶν οἰκονομ. ἐπιθεωρητῶν βʹ. τάξεως ἐκ δραχ. 5064, περιώρισε τὸ προϋπολογισθὲν ἔξοδον εἰς δραχ. 13080. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 «ἔξοδα ὑπηρεσίας» τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν ὅτι, ἀφελοῦσα ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 τὴν ἐπὶ ἓξ μῆνας μισθοδοσίαν τοῦ τμηματάρχου ἀρχειοφύλακος, ὡς μὴ νομοθετηθείσης τῆς θέσεως αὐτῆς, ἦτον ἄδικον δι’ ἕνα τοιοῦτον ἐργατικὸν ὑπάλληλον νὰ μὴ χορηγήσῃ τὴν ἐκ τῶν γραφικῶν ἐξόδων διδομένην αὐτῷ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀποζημίωσιν τῶν 1000 δραχ. κατ’ ἔτος· ἑπομένως γνωμοδοτεῖ ν’ ἀναβιβασθῇ ἡ ἀποζημίωσις αὕτη ἀπὸ ἑξαμηνιαίας, ἣν ἐσημείωσεν ὁ ὑπουργὸς, εἰς ἐτησίαν, ἀφοῦ ἡ ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ πρότασις του διὰ τοὺς ὑπολοίπους ἓξ μῆνας δὲν παρεδέχθη. Ἑπομένως τῆς § γʹ. τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχ. ἀναβιβάζεται εἰς 1000, τὸ δὲ ποσὸν τὸ ἐν τῇ § δ’ ἐξ 600 δραχ. «ἀποζημίωσις διεκπεραιωτοῦ» ἀφαιρεῖται κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου τούτου περιορίζεται εἰς δραχ. 19,000. Ἡ ἐπιτροπὴ περιώρισεν ἀπὸ 4,000 δραχ. εἰς 3,000 τὰ ἔξοδα τῶν ἐπιθεωρήσεων κεφ. 6. ἀριθ. 6. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κεφ. ἄρθρον 7 «Ἐλεγκ. Συνέδριον». Ἐξ ἰσοψηφίας τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἀπεῤῥίφθη τὸ ποσὸν τῆς ἀντιμισθίας τοῦ Β. Ἐπιτρόπου τῆς ἐπικρατείας ὡς ἀναπληρουμένου ἀπὸ ἐκεῖνον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, παρεδέχθη ὅμως ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἀντιμισθίας ἑνὸς συνέδρου καὶ ἑνὸς παρέδρου, καὶ ἡ ἑξάμηνος προσθήκη τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀρχειοφύλακος μὴ νομοθετηθέντος τοῦ προβιβασμοῦ του. Ἐπίσης ἀφῃρέθη καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν μαθητευομένων, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν δύω προσθέτων κλητήρων, ἂν καὶ μὴ νομοθετημένης τῆς θέσεώς των, καθόσον δὲν εἶναι κλητῆρες, ἀλλ’ ἁπλοῖ ὑπηρέται διὰ τὴν κάθαρσιν καὶ φύλαξιν τοῦ γραφείου, μὴ ἐπαρκοῦντος ἑνὸς μόνου κλητῆρος, ὃν ἔχει τὸ συνέδριον. Ἐκ τῶν ἐλαττώσεων τούτων προέκυψεν οἰκονομία δραχ. 12,912. Ἑπομένως περιωρίσθη τὸ ποσὸν τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ εἰς δραχ. 100,488. Εἰς τὸν χάρτην ἔχομεν πολλοὺς ἐλέγχους, τὸν ἔλεγχον τῶν τμημάτων, τὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὸν δικαστικὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὸν ἔλεγχον τοῦ κοινοβουλίου καὶ τὴν βάσανον τῆς δημοσιότητος. Ἀποτελεσματικῶς ὅμως οὐδεὶς γίνεται, οὐδεὶς ὑπάρχει ἔλεγχος, ἠθελήσαμεν τὸ τέλειον καὶ ἀπωλέσαμεν καὶ τὸ δυνατόν. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον μόλις πρὸ ὀλίγου ἐδημοσίευσε τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1859. Τὸ δὲ Ἐλεγ. Συνέδριον ἀφοῦ ὀλίγας διαδηλώσεις περὶ τῶν ἀπολογισμῶν καὶ τῶν γενικῶν λογαριασμῶν τῆς γενικῆς διαχειρίσεως ἐξέδωκεν, οὐδεμίαν ἄλλην πρὸ δεκαπενταετίας εἰς τὸν Βασιλέα καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπέβαλε διαδήλωσιν· ἄνευ δὲ τῶν διαδηλώσεων αὐτῶν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἀκριβῶς καὶ εὐσυνειδότως νὰ προβῇ εἰς τὴν κύρωσιν τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ κράτους. Δὲν ἐπιχειροῦμεν νὰ ἐγκρίνωμεν τὰ γινόμενα εἰς ἄλλα μέγα κράτος πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν ἀποτελέσματα σοφοῦ λογιστικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐκ τοῦ κράτους ἐκείνου ἐλάβομεν· παρατηροῦμεν ὅμως τοῦτο, ὅτι ἐκεῖ κατώρθωσαν ὥστε νὰ δικάζωνται οὐχὶ κατ’ ἔτος, ἀλλὰ κατὰ τριμηνίαν οἱ λογαριασμοὶ τῶν ὑπολόγων, καὶ ἐξελέγχον τὸ κοινοβούλιον νὰ κυρόνῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς ὀλίγους μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως, ἔχον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς διαδηλώσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐπὶ τῶν ἀπολογισμῶν αὐτῶν. Ἐὰν δὲν τηρῶνται παρ’ ἡμῖν οἱ φραγμοί, οὓς οἱ νόμοι ἔθεσαν εἰς τὰς ὑπερβάσεις, αἴτιον εἶναι ἡ ματαίωσις τοῦ νομοθετικοῦ ἐλέγχου, καὶ βεβαίως ματαιοῦται ὁ νομοθετικὸς ἔλεγχος ὅταν τὸ κοινοβούλιον μετὰ εἰκοσιπενταετίαν ἔρχεται νὰ ἐπιτιμήσῃ καὶ τιμωρήσῃ παρεκτροπὰς ἀπηρχαιωμένας ἤδη καὶ ἐπὶ προσώπων μὴ ὑπαρχόντων ὄχι πλέον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλ’ ἴσως καὶ ἐν τῇ ζωῇ. Ἐπιθυμεῖ λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ὀλιγωτέρους, ἀλλὰ πραγματικοὺς καὶ ἀποτελεσματικοὺς ἐλέγχους, καὶ προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα συστήσῃ στενῶς εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, οἵτινες ἐψηφίσθησαν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν εὐσυνείδητον διαχείρησιν τῶν δημοσίων πόρων, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐξασφάλισιν δαπανῶνται κατ’ ἔτος περὶ τὰς 170,000 δραχ. εἰς τὸ γεν. Λογιστήριον καὶ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἐπὶ τοῦ κεφ. 7. ἀριθ. 1. «προσωπικὸν ταμείων» § ά,—γʹ. ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ ἵνα μείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς ὅπως προϋπολογίσθη κατὰ τὸ 1867, καθόσον δὲν ἐπεψηφίσθη εἰσέτι ὁ ὑποβληθεὶς νόμος περὶ ἀφαιρέσεως ἀπὸ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου Ἀττικῆς, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὁποίου ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ ὑποβάλῃ ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐκ τῆς καινοτομίας ταύτης προστεθησομένων ὑπαλλήλων. Ἑπομένως τὸ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ ποσὸν περιωρίσθη εἰς δραχ. 41,760. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 § ί. ἀφαιρεῖται τὸ ἐκ δραχμῶν 21240 ποσὸν «διάφορα ἀπρόβλεπτα ἔξοδα κλπ.», ὅπερ δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867. Ἐπὶ τοῦ κεφ. 8 ἄρθρ, 1 «οἰκονομικαὶ ἐφορεῖαι» τὸ τῆς ἕνεκα κενῶν θέσεων οἰκονομίας ἐκ δραχμῶν 6,765 ποσὸν ἀνεβιβάσθη εἰς δραχ. 10,000. Ἑπομένως τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ποσὸν περιορίζεται εἰς δραχ. 209,770. Ἐπὶ τοῦ κεφ. 11 ἄρθρ. 1 § 9 «προσωπικὸν τελωνείων» νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ μισθοδοσία ἑνὸς ἐλεγκτοῦ ά. τάξεως δι’ ἓξ μῆνας καθόσον δὲν ἐνομοθετήθη εἰσέτι ἡ θέσις του δραχ. 1387½, ὥστε τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου τούτου περιωρίσθη εἰς 638,612500, Περιωρίσθη ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 «ἔξοδα ὑπηρεσίας τελωνείων» τοῦ ἀνωτέρω κεφαλαίου πίστωσις εἰς δραχ. 45000, ὅσης ἐψηφίσθη τὸ 1867, ὁμοίως καὶ τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 «ὑλικὸν καὶ ἔξοδα σφραγιστηρίου» εἰς 62000. Τὴν ἐν τῷ κεφαλ. 12 ἄρθρ. 2 «Τυπογραφεῖον καὶ λιθογραφεῖον» ὑπηρεσίαν προέτεινεν ἓν μέλος νὰ ἐνεργῇ ἡ κυβέρνησις δι’ ἐργολαβίας· ἡ δὲ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ πληρωθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι διὰ τοὺς τέσσαρας ὑπολειπομένους μῆνας τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΦΛϚʹ τῆς 28 Μαΐου 1859, τοῦ κανονίζοντος τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, ἑπομένως προέρχεται ἡ ἐλάττωσις ἐκ δραχμῶν 6316 καὶ περιωρίσθη τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ποσὸν εἰς δραχ. 51684. Ἐκ τοῦ κεφαλ. 13 ἄρθρ. 1 «Προσωπικὸν δασῶν» ἀφῃρέθησαν αἱ μισθοδοσία δέκα δασαρχῶν καὶ δέκα δασονόμων δραχ. 37750, ὡς καὶ ἡ ἐν τῇ § βʹ μισθοδοσία τοῦ γραφείου τῆς ἐπιτροπῆς τῶν δασῶν δραχ. 2664. Ἐκ δὲ τοῦ ἄρθρ. 2 § ά. «ἀπονομὴ δασονόμων καὶ δασαρχῶν» ἀφαιροῦνται 4000, καὶ οὕτω τοῦ πρώτου τὸ ποσὸν περιωρίσθη εἰς δραχ. 108,786, τοῦ δὲ δευτέρου εἰς δραχ. 11000. Τοῦ ἄρθρου 3 «Προσωπικὸν μεταλλείων» ἡ πίστωσις νὰ περιορισθῇ εἰς δραχ. 6465 ὅσαι ἐψηφίσθησαν εἰς τὸ 1867. Μετὰ δὲ τὴν κύρωσιν τοῦ περὶ σμύριδος νόμου ὁ ὑπουργὸς δι’ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δύναται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα ἐὰν τοιοῦτόν τι παρουσιασθῇ. Ἐπίσης περιορίζεται καὶ τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 «Ἔξοδα ὑπηρεσίας μεταλλείων» ποσὸν εἰς δραχ. 5280, ὅσαι ἐψηφίσθησαν καὶ τὸ 1867 ὡς καὶ ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 «Προσωπικὸν ἁλικῶν» πίστωσις περιωρίσθη εἰς δραχ. 17346. Ἐν τῷ κεφαλ. 14 ἄρθρ. 1 «Προσωπικὸν γεωμετρικοῦ κλάδου» ἐγένετο περιορισμὸς τοῦ ποσοῦ εἰς δραχ. 29800, ὅσαι ἐψηφίσθησαν καὶ κατὰ τὸ 1867. Ἐπὶ δὲ τοῦ κεφαλ. 15 «Ἐπιστροφαὶ χρημάτων», ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ ἵνα δοθῶσιν εἰς τὴν πόλιν Σπάρτης δραχμαὶ 30,000 ἐκ τοῦ εἰσπραχθέντος ἀντιτίμου τῶν ἐργαστηροπέδων κατὰ τὸν νόμον τῆς 26 7βρίου 1856, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀναμφισβήτητον τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τὸν μνησθέντα συνοικισμόν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Ἰουλίου 1868.

Ὁ Πρόεδρος

Δ. ΔΡΟΣΟΣ.

Τὰ μέλη Θ. Α. Ζαΐμης, Δ. Τσιτσάρας, Ἰω. Βαλασόπουλος, Δ. Κουρκουμέλης, Π. Κορωναῖος, Π. Μανολίδης, Ν. Θ. Λεώπουλος, Ι. Δ. Ἀντωνόπουλος, Β. Κ. Νικολόπουλος, Κ. Δημητριάδης, Α. Πετσάλης, Σ. Πετιμεζᾶς. Ὁ Εἰσηγητὴς Δ. Δημητρακάκης.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§10ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν παρέστησα τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Βονίτσης. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη προχθὲς νὰ φέρω πρότασιν καὶ κατὰ συνέπειαν ἔρχομαι καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν πατρικὴν συνδρομήν σας. Ἐπειδὴ ἡ πόλις Βονίτζης τῆς ἐπαρχίας Ἀκαρνανίας εὑρίσκεται ἐν μέσῳ ἑλῶν καὶ τελμάτων, καὶ ἐντεῦθεν θανατηφόροι πυρετοὶ καὶ γενικὴ καχεξία μαραίνει τοὺς ἀτυχεῖς κατοίκους αὐτῆς, προτείνει. 1. Νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἱστορικῆς πόλεως Βονίτζης, ἢ εἰς ὅποιον ἀναλάβει τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων τῆς πόλεως ταύτης, εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν του ὅλαι αἱ ἀποξηρανθησόμεναι γαῖαι. 2. Νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τὸν πολίτην ἐργολάβον ἢ ἐργολάβους περὶ ἀπαλλαγῆς παντὸς φόρου ἐπὶ δεκαετίαν ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως. 3. Ἀτέλεια ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου ὑλικοῦ τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν μέχρι δέκα ἐτῶν. 4. Ὑποχρεοῦνται ὁ ἐργολάβος ἢ οἱ ἐργολάβοι τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν νὰ πληρόνωσι πρὸς τὸ δημόσιον μετὰ παρέλευσιν δέκα ἐτῶν τὸ ἁπλοῦν δέκατον. 5. Ἐντὸς δέκα ἐτῶν κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἀπὸ τῆς παραχωρήσεως πρέπει νὰ ὦσιν ἀποπερατωμένα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀποξήρανσιν ἔργα ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει τὸ ἀναβαλὸν τὴν ἀποξήρανσιν μέλος πάντοτε τῆς κοινότητος Βονίτζης νὰ πληρόνῃ πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου πρόστιμον οὐχὶ κατώτερον τῶν τριῶν χιλ. δραχμῶν, κηρύττεται δὲ δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἔκπτωτον τῆς παραχωρήσεως, καὶ τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα μένουν πρὸς ὄφελος τοῦ ἐκπτώτου ἐργολάβου, ἡ δὲ κυβέρνησις θέλει παραχωρεῖ τὴν ἐπιχείρησιν εἰς ἄλλην ἑταιρίαν ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρω ὅρους. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 18 Ἰουλίου 1868. Ὁ βουλευτὴς Βονίτζης.

Α. Π. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή; νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§13ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ πρῶτον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις νόμου ὑπεβλήθη παρὰ διαφόρων κυρίων βουλευτῶν, ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῆς πρὸς ἀναθεώρησιν τῆς πολιτ. δικονομίας.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§16ΜΕΤΑΞΑΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ.

§17ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὸν ν’ ἀναγνωσθῇ.

§18Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅσοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐννοήσουν τὴν νομοθεσίαν μας, ζητοῦν τὴν κατάργησίν της.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ Κερκύρας ἐστάλη ἀναφορὰ ὑπὸ διαφόρων ἱερέων καὶ ἐπιτρόπων, δι’ ἧς ἐκφράζουσι παράπονα, διότι διὰ νόμου προσεβλήθησαν τὰ συμφέροντα ἰδιοκτητῶν Κερκυραίων, καὶ διαφόρων ἱερῶν ναῶν.

§20ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἀναφορὰ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ φαλαγγίτου, ὁ ὁποῖος ζητεῖ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει μὲ τὸ δημόσιον.

§22ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθαν. Πετιμεζᾶς ἔχει νὰ δώσῃ μίαν ἀναφοράν.

§24ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μία ἀναφορὰ μοὶ ἐδόθη διὰ νὰ τὴν εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν πατέρα ἑνὸς Τζουανάκου, ὅστις εἶναι καὶ θεῖος τοῦ Στεφάνου Στεφανοπούλου, εἶναι ἐκείνη περὶ τῆς ὁποίας προχθὲς ἔκαμον λόγον περὶ τῶν Ἀλεξανδρινῶν λιρῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ κάμω παρὰ ν’ ἀναγνώσω μόνον τὴν ἀναφοράν. Κύριοι Βουλευταί! Εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν εἶχα υἱὸν Φώτην Τζουανάκον καὶ ἀνεψιὸν Στέφανον Α. Στεφανόπουλον, οἵτινες ἠσχολοῦντο εἰς τὸ ἐμπόριον, ἔντιμον βίον διάγοντες καὶ ἐν ἡσυχίᾳ καὶ εἰρήνῃ ἐκ τῶν κόπων των ἀπολαμβάνοντες. Ὁ υἱός μου μὲ ἐβοήθει πολλάκις, διότι μοῦ ἔστελλε χρηματικὴν συνδρομήν. Πρὸ δύω περίπου μηνῶν ἔφθασαν εἰς τὰς Ἀθήνας φέροντες καὶ ὅσα χρήματα ἀπέκτησαν διὰ τοῦ ἱδρῶτος των. Ἀλλ’ ἐνῷ τοὺς ἐπερίμενα εἰς τὴν πατρίδα μου τὴν Κορώνην νὰ τοὺς ἴδω καὶ νὰ τοὺς ἀσπασθῶ, ἐξαίφνης μανθάνω ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὁ υἱός μου καὶ ὁ ἀνεψιός μου συνελήφθησαν ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας τῶν Ἀθηνῶν ἐῤῥίφθησαν ὡς κακοῦργοι εἰς τὰς φυλακὰς, ἐδάρησαν ἀνηλεῶς καὶ πολλὰ ὑπέστησαν βασανιστήρια· ἐλῃστεύθη ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας ἡ περιουσία των αὐτοὺς δὲ μετὰ κουστωδίας ἀστυνομικῆς τοὺς ἀπήγαγον εἰς Πειραιᾶ καὶ τοὺς ἐξώρισαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, πολίτας Ἕλληνας ὄντας. Κύριοι βουλευταὶ, ἀγνοῶ ποῦ εὑρίσκονται ὁ υἱός μου καὶ ὁ ἀνεψιός μου, ἐὰν εὑρίσκωνται μεταξὺ τῶν ζώντων ἢ ἐξορισθέντες ἐχάθησαν. Ἦλθα ἐνταῦθα καὶ ζητῶ ἀπὸ ὑμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους νὰ ἐξετάσητε καὶ νὰ μάθητε ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ποῦ εὑρίσκονται οἱ ἄνθρωποί μου. Εὑρίσκομαι εἰς στενοχωρίαν μεγάλην! Τί νὰ κάμω ὁ δυστυχὴς γέρων δὲν ἠξεύρω, ἀφοῦ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, ἡ ἰδία ἀστυνομία τῶν Ἀθηνῶν διέπραξε φοβερὰ ἐγκλήματα κατὰ τῶν ἀνθρώπων μου! Εἰς τοιαύτην ἡλικίαν ποῦ εἶμαι, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ παρόμοια ἐγκλήματα. Ἐπὶ τίνι δικαιώματι, κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἀστυνομία συνέλαβε τοὺς ἀνθρώπους μου; διατὶ ἐφυλάκισεν αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐβασάνισε; καὶ πῶς τοὺς ἐξώρισεν; Αὐτοὶ εἶναι Ἕλληνες ὑπήκοοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, ἐπὶ μακρὸν ἐμπορευόμενοι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ ἦλθον εἰς Ἀθήνας νὰ ἀποκατασταθῶσιν. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἔπαθον τὰ πάνδεινα ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας, ὡς ὑπὸ ἱερᾶς τινος ἐξετάσεως· ἐλῃστεύθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων τῆς κυβερνήσεως καὶ ἀπεπέμφθησαν εἰς ξένα καὶ ἄγνωστα εἰς ἐμὲ μέρη, ἐνῷ ὁ δυστυχὴς ἐγὼ γέρων ἐπερίμενα ἐκ τῶν ἀνθρώπων μου υἱικὴν προστασίαν, ἀνακούφισιν τοῦ γήρατός μου καὶ παραμυθίαν τῶν δεινῶν μου. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι ἀντιπρόσωποι, νὰ ἐξετάσητε ποῦ εὑρίσκονται οἱ ἄνθρωποί μου, διότι πολλὰ ὑποπτεύω καὶ πολλοὶ διαλογισμοὶ μὲ βασανίζουν. Εἶσθε ὅλοι πατέρες καὶ ἐκτιμήσατε τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκομαι. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Ἰουλίου, 1868.

Ὁ πατὴρ καὶ θεῖος

Π. ΤΣΟΥΑΝΑΚΟΣ.

Ὁ κ. Τριγγέτας καὶ ὁ κ. Τζικλητῆρας, οἵτινες εἶναι ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἐκεῖνοι μὲ εἶπον ὅτι τοὺς γνωρίζουν καὶ ὅτι εἶναι ἀπὸ τὴν Πύλον. Ἐπίσης καὶ ὁ κύριος Μαυρομιχάλης. Ἔτσι εἶναι κύριε Μαυρομιχάλη;

§25ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§26ΦΛΕΣΣΑΣ. Πῶς δὲν ὑπῆγον εἰς ἐκείνους;

§27ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπῆγαν, ἀλλ’ ἔδωκαν τὴν ἀναφορὰν εἰς ἐμέ. Προχθὲς ἔκαμον λόγον περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως δοθῇ πέρας ταχὺ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἡ ὁποία κατέστη σκανδαλώδης ἀληθῶς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§29ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι νὰ τὴν συστήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ;

§31ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ν’ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀπροσκόπτως εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δὲν εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους καταστάσεις καὶ σημειώσεις. Τὰς καταστάσεις ταύτας, ἴσως ἦτο δίκαιον νὰ ζητήσω διὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος, ἀλλὰ καθὼς γνωρίζετε, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ ἐπελήφθη τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγὼ ἤμην ἀπὼν, ἀποδημῶν εἰς τὴν Τροιζηνίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ μοὶ εἶχεν ἀναθέσει, διὰ τοῦτο ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα κατεπείγει, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω ἀπευθείας ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ τὰ ἑξῆς ἔγγραφα· 1. Κατάστασιν τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως 1866, περιέχουσαν τὰ μὲν ἔσοδα κατ’ ἄρθρον, τὰ δὲ ἔξοδα κατὰ τὸ γενικὸν κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. 2. Ὁμοίαν κατάστασιν διὰ τὸ 1867 μέχρι τέλους Ἰουνίου ε. ε. 3. Ὁμοίαν διὰ τὸ 1868 μέχρι τῆς ἰδίας ἐποχῆς. 4. Σημείωσιν τοῦ ὑπολοίπου τοῦ ταμείου κατὰ τὴν 30 Δεκεμβρίου 1867 καὶ κατὰ τὴν 30 Ἰουνίου ἢ τοῦ Ἰουλίου ε. ε. 5. Σημείωσιν τῶν ἀδιαθέτων ἐντόκων γραμματίων κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1867 καὶ σήμερον. 6. Κατάστασιν ὅλων τῶν ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν πραγματοποιηθέντων δανείων, ἐμφαίνουσαν τὸ ὁλικὸν ποσὸν ἑκάστου, τὸν νόμον καὶ τοὺς ὅρους τῆς συνομολογήσεως, τὴν χρονολογίαν καὶ τὸ ποσόν, ὅπερ ἐπραγματοποιήθη ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους. Διὰ τὸ δάνειον τῶν 25 ἑκατομμυρίων θέλει σημειωθῆ καὶ ἡ γενομένη χρῆσις. 7. Σημείωσιν ὅλων τῶν ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ σημειώσεων, ὅπως ἐχορηγήθησαν διὰ Β. διαταγμάτων καὶ ἐζητήθησαν ἢ πρόκειται νὰ ζητηθῶσι προσεχῶς πρὸς θεραπείαν τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν τοῦ τρέχοντος ἔτους. 8. Σημείωσιν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ τῶν πληρωτέων ποσῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δόσεων τῶν κατασκευαζομένων θωρακωτῶν πλοίων.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτά;

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ἄλλως τε πῶς γνωρίζωμεν τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα. Ἐὰν δὲν γνωρίζωμεν πόσα ἔξοδα ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τὰ 1867, πῶς θὰ ὑπολογίσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ 1868; Ἐὰν δὲν ἴδωμεν πόσα ἔξοδα ἐπραγματοποιήθησαν, τότε πῶς θὰ συγκρίνωμεν αὐτὰ πρὸς τὰς πιστώσεις; Ἐὰν δὲν ἴδωμεν πόσα δάνεια ἐπραγματοποιήθησαν, καὶ πόσα μέλλουν νὰ πραγματοποιηθοῦν δὲν ἐννοῶ πῶς θὰ ψηφίσωμεν τὰς πιστώσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἀναγκαῖα, καὶ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ παρουσιασθοῦν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν προσάρτησιν τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας εἰς τὸ δικαστήριον τῆς Ἠλείας νὰ ὑποβάλλῃ τὰ ἑξῆς ἔγγραφα. 1) Σημείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαρχόντων εἰς ἕκαστον πρωτοδικεῖον δικαστῶν. 2) Σημείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκδιδομένων ἐτησίως παρὰ τοῦ δικαστηρίου Καλαμῶν πολιτικῶν ὑποθέσεων καὶ τῶν εἰσαγομένων ἐπ’ αὐτοῦ νέων δικῶν. 3) Ὁμοίως τῶν γενομένων κατ’ ἔτος μυνήσεων διὰ πλημμελήματα καὶ κακουργήματα, τῶν ἐκδιδομένων βουλευμάτων, τῶν ὑπαγομένων ἀπευθείας εἰς τὸ ἀκροατήριον εἰς τῶν ἤδη ἐκκρεμῶν, καὶ διότι αὐτὰ μὲ ἀναγκαιοῦν νὰ τὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβατικῶν.

§37ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν). Κύριοι βουλευταί, νομίζω εὐτυχῆ ἐμαυτὸν νὰ ἔλθω ἐγὼ ὁ στρατιώτης τοῦ ἀγῶνος, ὅστις τίποτε ἄλλο δὲν ἤξευρα παρὰ νὰ πολεμῶ τούρκους, νὰ ἔλθω ν’ ἀντιταχθῶ ἐναντίον ὁλοκλήρου τοῦ σώματος τῶν νομομαθῶν. Τὸ ἅγιον πνεῦμα, ἐννοεῖτε πολὺ καλά, ὅτι δὲν ἦλθε νὰ μὲ φωτήσῃ ν’ ἀντιτείνω εἰς τοὺς κυρίους νομομαθεῖς. Ἀντίκειμαι εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν λεγομένων μεταβατικῶν καθ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταστρέφει, τίποτε δὲν φτιάνει. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ νομοσχεδίου μεταβάλλει τὴν ἁρμοδιότητα τῶν δικαστηρίων. Μέχρι τοῦδε ὅλα τὰ ἁμαρτήματα τῶν στρατιωτῶν, ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἦσαν, ἐδικάζοντο ἀπὸ τὰ πρωτοδικεῖα, καθ’ ὅσον ἡ ποινικὴ στρατιωτικὴ νομοθεσία ἐκανόνισε τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον μεταβάλλει τοῦτο, καὶ μεταφέρει τὰ ἀθεμιτουργήματα τῶν μεταβατικῶν καὶ τὰ παρὰ τῶν εἰσπρακτόρων εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 38 τῆς ποιν. νομοθεσίας, δι’ οὗ ἄρθρου ἡ χωροφυλακὴ ὑπάγεται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Τὸ 2 ἄρθρον τιμωρεῖ μὲ 15 ἡμερῶν μέχρι πέντε ἐτῶν φυλάκισιν, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ πρόστιμον 25–200 δραχμῶν, πληρωνομένων δῆθεν πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος, ὅστις ἄλλως τε ἠμπορεῖ νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἀγωγήν. Τὸ 3 ἄρθρον διατάσσει νὰ προμηθεύωνται ἀπὸ τὸν πάρεδρον, ὅ ἐστί, ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ὅσα ἀναγκαιοῦν εἰς τὰ μεταβατικὰ σώματα πρὸς τροφὴν κλπ. ἐπὶ πληρωμῇ, ἄλλως νὰ καταδιώκηται συμφώνως μὲ τὸν νόμον περὶ ζωοκλοπῆς καὶ ζωοκτονίας.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, νομίζω ὅτι ἔχετε ἄλλο νομοσχέδιον.

§39ΜΗΛΙΟΣ. Παρακαλῶ δὲν ἔχω ἄλλο παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρωτοτύπως παρουσιάσθη· δὲν ἔχω κανὲν λάθος, νομίζω ὅτι εἶχον καιρὸν νὰ τὸ μελετήσω. Τὸ τέταρτον τιμωρεῖ ὡς διαταράττοντα τὴν οἰκιακὴν εἰρήνην ἐκεῖνον, ὅστις καταλύσει εἰς οἰκίαν πολίτου· τὸ δὲ πέμπτον ἄρθρον ἀπαγορεύει τὸν διορισμὸν ἀποσπασματάρχου μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος ἐκείνου, ὅστις ἐνεργεῖ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐπαρχίᾳ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, εἶναι ἄλλως πως ἐγκαταστημένος. Αἱ διατάξεις, κύριοι, τοῦ ά ἄρθρου εἶναι βεβαίως αἱ σπουδαιότεραι, καθ’ ὅσον μεταβάλλουν τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ποινικῶν δικαστηρίων. Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821 ὥρισε πάντοτε εἰς πάσας τὰς συνελεύσεις ὅτι οἱ γαλλικοὶ στρατιωτικοὶ νόμοι ἰσχύουν καὶ διὰ τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος· τὸ ἂν ἐφαρμόζοντο ἢ ὄχι αἱ διατάξεις ἐκεῖναι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴ τὸ γνωρίζετε, κύριοι, ἦτο ἔργον τῆς περιστάσεως· ἄλλως τε, ἀφότου ἡ Ἑλλὰς ἐκυβερνήθη ἀπὸ τὸν Κυβερνήτην Ἰωάννην Καποδίστριαν, μέχρι τοῦδε ἐδιοικήθη συνεπείᾳ αὐτῶν τῶν νόμων. Οἱ νόμοι οἱ γαλλικοὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἦσαν νόμοι τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ἡ Γαλλία ἐν τῇ ἐπαναστάσει της, νόμοι δρακόντιοι, νόμοι πολλάκις καὶ εἰς ἀντίφασιν, ἦσαν ἀποτέλεσμα τῆς ἐποχῆς. Ἡ Γαλλία εἶχε μέγιστον ἀγῶνα, εἶχε ν’ ἀντιταχθῇ κατ’ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ πολὺ δυνατοῦ, καθόσον ἦτο συμμαχία ὅλων τῶν βασιλέων κατὰ τῆς Γαλλίας, ἥτις ἐπανέστη κατὰ τῆς βασιλείας, ἐσωτερικοῦ ἐχθροῦ, διότι ἐπῆλθαν αἱ ἐνέργειαι καὶ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως αὐτῆς. Πολλάκις ᾐσθάνθησαν ἐν Γαλλίᾳ τὸ ἄτοπον τῆς τοιαύτης νομοθετικῆς ἀνωμαλίας. Ὁ Ναπολέων ὁ Αʹ. τὸ ᾐσθάνθη κἄτι μεγάλον οὐχ ἧττον ὅμως καθόσον ἀφορᾶ τὸ νομοθέτημα εἶναι σεβαστὸν ἂν καὶ ἐλαττωματικὸν, καθόσον ἡ Γαλλία δι’ αὐτῶν ἐδοξάσθη παντοῦ. Πρῶτος νομομαθὴς ὁ Λάγερε βαρὼν τὸ 1808 ὑπάρχοντος ἀκόμη τοῦ Ναπολέοντος Αʹ. εὔγαλε τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι κατὰ τί διαφέρουν οἱ στρατιωτικοὶ ἀπὸ τοὺς πολίτας; διατὶ νὰ μὴ δικάζωνται ὅλοι εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια διὰ τὰ κοινὰ ἁμαρτήματα; Νὰ δικάζωνται δὲ μόνον ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ διὰ τὰ φύσει στρατιωτικὰ ἁμαρτήματα. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν αὐτῶν τῶν κυρίων οὐδεμία κυβέρνησις τὴν παρεδέχθη. Ἔπεσεν ὁ Ναπολέων ὁ Αʹ. ἐπῆλθεν ἡ παλινόρθωσις καὶ οὐδεὶς ἐνέδωκεν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Τὸ 1828 καὶ 1829 ἐνεκολπώθη μέγα μέρος τῶν νομομαθῶν τῆς Γαλλίας τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ ὁ Μπρουλὺ πρῶτος τὴν ὑπεστήριξεν· οὐχ’ ἧττον ἡ Γαλλία, τὸ ἔθνος αὐτὸ τὸ μέγα, τὸ μέγιστον, τὸ ὁποῖον ὅλα θυσιάζει ἀπέναντι τῆς δόξης, εὗρεν ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι ἦσαν οἱ ἀναγκαιότατοι δι’ αὐτήν. Ὁ Κάρολος 12ος δὲν ἐδέχθη ὁ Μπρουλύ, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἦτο εἷς τῶν ὑπουργῶν του· ἐπῆλθε, κύριοι, ἡ Ἰουλιανὴ ἐπανάστασις τῆς Γαλλίας· ἄλλη δυναστεία κατέλαβε τὸν θρόνον, οὐχ’ ἧττον αὐτὴ ἐδιοίκησε 18 ἔτη συνταγματικῶς τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, πώποτε ὅμως δὲν ἐσκέφθη νὰ μεταβάλλῃ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν δικαστηρίων. Ἐπῆλθεν ἡ δημοκρατία· πολὺ ἢ ὀλίγον διήρκεσεν, οὐχ’ ἧττον οὐδ’ αὐτὴ ἔβαλε χέρι νὰ χαλάσῃ τὴν νομοθεσίαν τὴν στρατιωτικήν, νὰ ἐπαγάγῃ τοὺς στρατιωτικοὺς εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια· καὶ τοῦτο καθόσον ὅλοι ἔβλεπον ὅτι διὰ τῶν τοιούτων ἤθελε πάθει ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία, ὁ ἀναγκαῖος δεσμὸς διὰ τὴν διοίκησιν τοσοῦτον πολυαρίθμου σμήνους ὡπλησμένων. Ἐπῆλθεν ὁ νῦν διέπων τὰς τύχας τῆς Γαλλίας· οὗτος συνέλαβε τὴν ἰδέαν ἐὰν ἠμπορῇ ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ τῶν νόμων τῶν πολιτικῶν, τῶν γεννηθέντων ἐν τῇ ἐπαναστάσει τῇ πρώτῃ τῆς Γαλλίας, ἐζήτησεν ἕνα ἐκ τῶν κατὰ τὸ 1828 νομομαθῶν σύμφωνον μετὰ τὸν Μπρογλὺ, τὸν Φουσιέ· τοῦτον ἥνωσε μετὰ τοῦ Μπουκαλᾶ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν τότε, καὶ τοὺς διέταξε νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὴν νομοθεσίαν, νὰ ἴδουν τί κακὸν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ νὰ διορθωθῇ. Διώρισεν ἐπιτροπὴν ἐκ στρατιωτικῶν καὶ νομικῶν, ἥτις ἔκαμε μίαν νομοθεσίαν στρατιωτικὴν πλήρη τὴν ὁποίαν ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν τὸ 1857. Ἡμεῖς τότε, ἀφοῦ εἴδομεν τροποποιοῦσαν ἐπὶ τὸ ἐντελέστερον τοὺς νόμους τοὺς διέποντας τὸν στρατόν της, διωρίσθη ἐπιτροπὴ ἀπὸ μέλη τότε σπουδαῖα· ἐγὼ μόνον καὶ εἷς ἕτερος δὲν εἴμεθα νομικοί. Τέλος ἡ νομοθεσία ἐτέθη ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας τῆς Ἑλλάδος. Καθόσον ἐνθυμοῦμαι, μόνη διαφορὰ μεταξὺ τῆς νομοθεσίας μας καὶ τῆς Γαλλικῆς εἶναι τὸ περὶ χωροφυλακῆς, καθόσον ἐν Γαλλίᾳ τὴν χωροφυλακὴν τὴν ἄφησαν μὲν εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ ἀποβλέποντα τὰ νομικὰ καθαρὰ καθήκοντά της, ὅλα δὲ τὰ λοιπὰ τὰ μετέφερον εἰς τὰ στρατιωτικά· εἰς τοῦτο ὅμως ἡ Ἑλλὰς δὲν συνεφώνησε μὲ τὴν νομοθεσίαν τὴν Γαλλικὴν, διότι μετέφερεν ὅλα κατὰ τὸ 38 ἄρθρον εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, ἄφησε δὲ τὰ φύσει στρατιωτικὰ μόνον εἰς τὰ στρατοδικεῖα. Κατὰ τοῦτο μόνον διαφωνοῦμεν ἡμεῖς ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν τοῦ 1857· ἡ νομοθεσία ἐξεδόθη τὸ 1860, σήμερον δὲ ἔχομεν 1868. Κύριοι, ἡ πειθαρχία εἰς τὸν στρατὸν εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον. Ἐάν τις μοὶ εἴπῃ, τί ζητῆς, τί θέλεις νὰ μοῦ φέρῃς ἐμπρὸς τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν; ἀπαντῶ. Τί νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, διότι μοὶ φαίνεται παρὰ πολὺ δυνατὸν, ἂς ᾖναι· ἐκεῖνοι μὲν τείνουν εἰς ἄλλην δόξαν, ἡμεῖς δὲ εἰς ἄλλην· ἄλλως ἦτο περιττὰ ὅλα· ἄλλως ὄχι χωροφυλακὴ ἓν σῶμα 4, 5 χιλ. τὸ πολὺ ἀνδρῶν ὡπλισμένων διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν ἦτο ἀρκετόν. Ἀλλὰ ἄλλαι ἰδέαι μᾶς διέπουν καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν νοῦν μας καὶ ὅλην τὴν διάνοιάν μας πῶς νὰ κατασταθῶμεν ἱκανοὶ διὰ τοιοῦτον σκοπόν. Ἰδοὺ κατὰ τί ὁμοιάζομεν μὲ τὴν Γαλλίαν· συγχωρήσατε εἰς ἕνα παλαιὸν στρατιώτην εἰς τοιοῦτον ζήτημα, ἐννοῶ ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα, ὄχι ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἡ Γαλλία περὶ τῆς χωροφυλακῆς, νὰ τὴν ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν ποινικὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ τὸ νὰ διχοτομήσωμεν τὸν στρατὸν δὲν τὸ ἐννοῶ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον διχοτομεῖ τὸν στρατὸν, καθ’ ὅσον ἤθελον συγχωρήσει τὴν ἰδέαν νὰ φέρω εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια τὸν ἐν ταῖς φρουραῖς διαμένοντα στρατὸν, ἀλλὰ νὰ φέρω τὸν εἰς ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν ὑπηρετοῦντα, τοῦτο εἶναι, τὸ ὁποῖον ὁ στρατιωτικός μου νοῦς δὲν τὸ ἐννοεῖ. Καὶ ἐκεῖ, κύριοι, ὅπου ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία εἶναι ἀναγκαιοτέρα, ὅ ἐστὶν ἀπέναντι ἐχθροῦ, πῶς θέλομεν νὰ τὴν χαλαρώσωμεν καὶ τί χαλάρωμα, κύριοι; ὁ σκύλος τὸν ἀφέντη του δὲν τὸν γνωρίζει πλέον· δὲν θὰ ἠξεύρῃ ποῦ εὑρίσκεται οὐδὲ ὁ δεῖνας στρατιώτης, οὐδὲ ὁ ὑπαξιωματικός, οὐδὲ ὁ ἀξιωματικός, οὐδὲ θὰ ἠξεύρῃ ποῦ εὑρίσκεται κανείς· Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, τίς μᾶς παρεκίνει νὰ τὸ κάμωμεν; Μία μακροχρόνιος πεῖρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἴδομεν ὅτι δὲν τιμωροῦνται; Κύριοι, ῥίψετε τὰ ὄμματά σας ἐπὶ πολλὰ ὀλίγου παρελθόντος, θέλετε ἰδεῖ καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι ὅτι τὰ πάντα ἐχαλαρώθησαν ἐν Ἑλλάδι· μὴ αἰτιᾶσθε κανένα· προκαλῶ τέλος πάντων.....

§40ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ...............

§41ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μὴ μὲ διακόπτετε, δὲν ἔχετε δικαίωμα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, μὴ διακόπτετε.

§43ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Λοιπὸν παρακαλῶ, κύριοι, 6, 7 μῆνας ἔχω ὑπουργὸς καὶ ἂς μὲ εἴπῃ τις ἂν κατεμηνύθη τὸ δεῖνα ἀντικείμενον καὶ δὲν τὸ ἐτιμώρησα.

§44ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§45ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἀλλὰ ὑποθέτω, κύριοι, διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι τὰ δικαστήρια τὰ στρατιωτικὰ εἶναι ἐλαττωματικά· νὰ τὰ διορθώσωμεν, νὰ τὰ κάμωμεν αὐστηρὰ, νὰ φέρω νόμον, τὸ ἐννοῶ αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ χαλάσωμεν ὅλον τὸ οἰκοδόμημα δὲν τὸ ἐννοῶ. Τὸ κατ’ ἐμὲ τὸ θεωρῶ περιττὸν ἀφοῦ ἀποκρούσω τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν βάσιν του, ἡ ὁποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς ἁρμοδιότητος. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν τροποποίησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ ἐδιόρθωσε πολλὰ μέρη τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω, διότι σᾶς εἶπα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἀντίκειμαι εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον κεφάλι στρατιωτικὸν νὰ ἀντιταχθῇ εἰς ὅλα αὐτὰ, (γέλως) καὶ δὲν μὲ ὠφελεῖ. Σᾶς ἐνθυμίζω, κύριοι, ἐπὶ τέλους ὅτι, τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ παραδεχομένου, δὲν ἠξεύρω ποῖος εἶναι ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ὑπακούσῃ εὐχαρίστως νὰ ὑπάγῃ εἰς τοιαύτην ὑπηρεσίαν, κύριοι, καὶ δὲν θὰ προτιμήσῃ τοῦ νὰ μένῃ εἰς τὴν φρουράν του, ὅπου ἐκαλέσθη νὰ ὑπηρετήσῃ. Κύριοι, ὅτι ἡ γλῶσσα μου δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ σᾶς παραστήσῃ, σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰ κατανοήσητε σεῖς οἱ ἴδιοι. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρὸν καὶ ἑπομένως ἀφίνομαι εἰς ὑμᾶς καὶ οὔτε θέλω λάβει τὸν λόγον ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τίποτε καθόσον δὲν εἶμαι ἁρμόδιος· θέλω μείνει πάντοτε εἰς τὴν ἰδέαν μου.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται κατόπιν ὁ κύριος Ζέρβας.

§47ΖΕΡΒΑΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς.

§48ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, εὐχαρίστως ἤκουσα ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι διάσημοι νομικοὶ πολλάκις ἐσυνηγόρησαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει τὸ νομοσχέδιον. Εὐχαρίστως ἔμαθον ὅτι καὶ εἰς ἄλλας κοινωνίας τὸ κακὸν ἔγινεν ἐπαισθητὸν, καὶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αἰσθανόμενοι τὴν προσβολὴν αὐτοῦ τοῦ δικαίου ἐσυνηγόρησαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Τόσον μᾶλλον εὐχαριστοῦμαι καθόσον ἤκουσα τὸ ὄνομα τοῦ Legravenend τοῦ Δουκὸς Βρωγλῦ, ἐν ᾧ ἐννοεῖται ὅλος ὁ περὶ αὐτὸν λαμπρὸς τῶν σοφῶν θίασος· τοσούτῳ μᾶλλον, λέγω, ὅσον ἐπρόκειτο τότε ὄχι περὶ μεταβατικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ περὶ ὑπαγωγῆς ὅλων τῶν παραπτωμάτων τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια (θόρυβος).

§49ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, κύριε πρόεδρε.

§50ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐνῷ σήμερον δὲν πρόκειται παρὰ μόνον ἐξαιρετικῶς περὶ ὑπαγωγῆς τῶν πλημμελημάτων καὶ κακουργημάτων μιᾶς ἐξαιρετικῆς ὑπηρεσίας τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ὅλη ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ δύναται νὰ ὀνομασθῇ κάπως σκιαμαχία, διότι ἐσυνηγόρησεν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς νὰ μὴ ὑπάγωνται τὰ κοινὰ πλημμελήματα τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια (θόρυβος).

§51ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούωμεν τίποτε.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι βουλευταὶ, διότι οἱ ἄλλοι παραπονοῦνται.

§53ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ εἴδους τινος παραπτωμάτων, ἤτοι τῶν τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας. Ἔβαλε λοιπὸν ὄχι κατὰ σκοποῦ καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ σπουδαία ἀνασκευὴ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Ἐγὼ θέλω προβῆ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀνασκευῆς τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν, νὰ σᾶς ἀναπτύξω πράγματα, τὰ ὁποῖα εἰς ὅλους ἐδὼ εἶναι γνωστὰ, ἀλλὰ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἀκωλασία τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων εἶναι ἀφόρητος· θέλω δὲ ὑποστηρίξει τοῦτο καὶ διά τινων παραδειγμάτων, κατόπιν δὲ θέλω ἀποδείξει ὅτι πάντα τὰ κακὰ ταῦτα προέρχονται ἐξ ἀτιμωρησίας, καὶ θέλω ἀποδείξει ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἐναντίον τοῦ ὑπάρχοντος, τὸ ὁποῖον ἐπενόησε δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον, οὐ μόνον δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν παραλύει τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐξεναντίας εἶναι κύρωσις αὐτοῦ· τουτέστιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ τὸ ἐπιψηφίσωμεν καὶ ὅτι οὐδαμῶς δυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Κύριοι, ἡ ἀκολασία τῶν παραπτωμάτων τῶν μεταβατικῶν προσβάλει τὸν πολίτην εἰς τὰ τιμαλφέστερα καὶ ἱερώτερα πολιτικὰ καὶ ἀστυκὰ δικαιώματα αὐτοῦ, προσβάλει δὲ καὶ τὸν στρατὸν καθὼς θέλω ἀποδείξει κατόπιν· ἡ ἀκολασία, λέγω, καὶ ἡ ἀτιμωρησία τῶν παραπτωμάτων τῶν μεταβατικῶν προσβάλει πολλάκις τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ ὑποστηρίζει τὴν ληστείαν, ὡς θέλω τὸ ἀποδείξει κατόπιν. Ἡ ἀκολασία καὶ ἡ ἀτιμωρησία τῶν παραπτωμάτων τῶν μεταβατικῶν κατέστησε στεῖρα τὴν Ἑλλάδα ἐκλογῶν ἀνεξαρτήτων, ὅπερ οὐ μικρὰν ἐπιῤῥοὴν ἔχει ἐπὶ τῆς καταρτίσεως τοῦ κοινοβουλίου. Προσέτι δὲ ὅτι ἡ ἀτιμωρησία τῶν ἐγκλημάτων αὐτῶν καταργεῖ, ἢ τοὐλάχιστον μεταβάλλει οὐσιωδῶς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἔκφρασιν εὐφυοῦς τινὸς φίλου μου, δὲν εἶναι οὔτε μοναρχία, οὔτε ἀριστοκρατία, δὲν εἶναι οὔτε Σύνταγμα, ἀλλ’ εἶναι ὑπουργικὸς δεσποτισμός· δηλαδὴ τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν εἶναι πολίτευμα ἕνεκα τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας, εἶναι μία νομιμοποιημένη αὐθαιρεσία. Εἶπον, κύριοι, ὅτι προσβάλει τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου τὰ ἱερώτερα καὶ τιμαλφέστερα. Ἰσχυρίζομαι λοιπὸν ὅτι οἱ πολῖται δέρονται καὶ ἱκανοποίησιν δὲν εὑρίσκουν. Πολλάκις βασανίζονται παντοειδῶς καὶ ἱκανοποίησιν δὲν εὑρίσκουν. Θέλω σᾶς ἀναφέρει παραδείγματα ἐγκλημάτων φοβερῶν πραχθέντων ὑπὸ τῶν μεταβατικῶν, δι’ ἃ οὐδεμία ἱκανοποίησις ἐδόθη. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς κάτω τάξεις, εἰς τὸν φορολογούμενον λαὸν ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα ὅτι ἡ ἀκολασία τῶν μεταβατικῶν εἶναι καθιερωμένη· ἑπομένως τὰ πλεῖστα τῶν ἐγκλημάτων οὐδὲ καταγγέλλονται. Ἀλλ’ ὅταν λέγω μεταβατικοὺς δὲν ἐννοῶ πάντας τοὺς μεταβατικούς· μάλιστα δὲ καὶ προλαμβάνω νὰ κάμω τὴν ἐξήγησιν ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἔχει νὰ κάμῃ κατὰ τῶν ἐκφύλων ἐκείνων μελῶν τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ἀποκρούῃ, καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐκκόψωμεν (Θόρυβος).

§54ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι........

§56ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Λέγω, κύριοι, ὅτι τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας πολὺ ὀλίγον διαφέρουσιν ἐκείνων τῆς ληστείας. Τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία εἶναι καὶ ἀνομοιότατον καὶ ὁμοιότατον πρὸς τὴν ληστείαν· τῷ ὄντι τί παθαίνει ὁ πολίτης ὑπὸ τῆς ληστείας; τῷ ὄντι προσβάλει ἡ ληστεία τὴν ζωὴν, τὴν ἰδιοκτησίαν, τὴν τιμήν του, τὴν ἐλευθερίαν του; Βεβαιωθεῖτε δὲ ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι ἐν διηνεκεῖ κινδύνῳ καὶ ἕνεκα τῆς ἀτιμωρησίας τῶν μεταβατικῶν. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει διαφορά τις, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι ὑπεροχὴ τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας ὑπὲρ τῆς ληστείας, διότι τὸ κακὸν αὐτὸ εἶναι ἄφευκτον καὶ ἀναπόδραστον· ἔχει καὶ τὸ κακὸν αὐτὸ ἄλλην ὑπεροχήν· ὅτι προσθέτει καὶ ἄλλο κακὸν μέγιστον, διότι οὐδεμίαν ἀσφάλειαν ἔχει τὸ ἄσυλον τοῦ πολίτου. Ἀλλά, κύριοι, ὅταν δὲν ἔχει ὁ πολίτης ἀσφάλειαν ζωῆς, τιμῆς, ἰδιοκτησίας καὶ ἀσύλου, τί μένει εἰς τὸν πολίτην; Πρὸς τί αὐταὶ αἱ πολιτικαὶ μεταβολαὶ, πρὸς τί αἱ μεταπολιτεύσεις; Εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου πεπολιτισμένον εἶναι ἐκτεθειμένη ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου καθὼς εἰς τὴν Ἑλλάδα; ποῦ δέρονται, ποῦ βασανίζονται ἀποινεὶ οἱ πολῖται ὡς εἰς τὴν Ἑλλάδα; Καὶ, κύριοι, καὶ διὰ μόνον αὐτὸν τὸν λόγον, δηλαδὴ τὸν λόγον τῆς φιλοτιμίας τοῦ νὰ μὴ ὀνομασθῶμεν ἡμιβάρβαροι, ἔπρεπε ν’ ἀναγκασθῶμεν νὰ λάβωμεν μίαν πρόνοιαν, διότι τὸ νὰ ἔχῃ ἕνας δεκανεὺς τὴν ἄδειαν νὰ εἰσέρχητε εἰς ἓν χωρίον ὡς πολέμιος νὰ συλλαμβάνῃ τὸν οἰκοκύρην νὰ τὸν δένῃ, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι μία κατάστασις τὴν ὁποίαν μία ἡμιαγρία πολιτεία δύναται νὰ τὴν δεχθῇ. Κύριοι, εἶσθε 187 καὶ εἶμαι εἷς δὲν δύναμαι νὰ φέρω τόσα παραδείγματα ὅσα ἠξεύρετε ὅλοι σας, ἀλλὰ δύνασθε νὰ τὴν πολλαπλασιάσητε· (θόρυβος). Σᾶς λέγω λοιπὸν μόνον ὅτι εἰς διάστημα ὀλίγων ἐτῶν οἱ γενόμενοι δαρμοὶ καὶ βάσανοι εἶναι ἀμύθητοι. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου μόνον ἐφονεύθησαν 3 διὰ βασάνων καὶ λέγω τὰ ὀνόματα, Ἀλέξιος Καραγιαννόπουλος· αὐτὸν τὸν συνέλαβον οἱ μεταβατικοὶ, τὸν ἔδειραν καὶ τὸν ἐβασάνισαν τόσον, ὥστε μετὰ 5–8 ἡμέρας ἀπέθανε. Τὸ πνεῦμα τῆς ἀκολασίας, κύριοι, μετεδόθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν κρατεῖται. Ἕνας ἄλλος, κύριοι, Μιχάλης ἢ Ἀνδρέας, ἢ Δημήτριος Ἀνδρόπουλος κατηναγκάζετο ὑπὸ τῶν μεταβατικῶν εἰς ἀγγαρίαν, ἀσθενὴς δὲ ὢν καὶ διὰ τοῦτο ἀνθιστάμενος, ἢ μὴ προθυμοποιούμενος ἐδάρη ἀνηλεῶς, ᾐκίσθη δεινῶς καὶ ἀπέθανεν. Εἰς τὴν Ναύπακτον, κύριοι, ὁ καλλήτερος οἰκοκύρης καὶ κτηνοτρόφος ὁ πάντοτε μᾶλλον φορολογούμενος Κυριτσοδαλένης, γέρων 85 ἐτῶν, ἀγωνιστὴς διακεκρημένος, ἀπέθανεν ἀπὸ τὰς βασάνους διότι ὁ υἱός του δυστυχῶς, ἦτο λῃστὴς· ἀλλὰ τί ἔπταιεν αὐτὸς καὶ τί ἠδύνατο αὐτὸς νὰ πράξῃ; Χθὲς, κύριοι, ἔλαβα καὶ ἐπιστολὴν ἐκ Μεσολογγίου ὅπου γράφει φίλος τις παραπονούμενος κατὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἐκήρυξε κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον αὐτό. (θόρυβος).

§57ΤΙΝΕΣ. Ἡσυχία, κύριοι, νὰ ἀκούηται ὁ ῥήτωρ.

§58ΡΟΝΤΗΡΗΣ. (Ἀναγινώσκει τεμάχιον τῆς ἐπιστολῆς). «Ἂς ἔχουν εἰς τὸν λαιμόν των τὸν δυστυχῆ Ῥετσαινιώτην τὸν ὁποῖον χθὲς ἐπυροβόλησαν καὶ ἐτραυμάτισαν οἱ μεταβατικοὶ, διότι ἤθελον νὰ τῷ ἀφαιρέσωσι τὸν καλλήτερον κριὸν, καὶ αὐτὸς ἀντέστη...

§59ΤΙΝΕΣ. Εἰπέτα καθαρά. (θόρυβος).

§60ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, κύριοι, εἶχον ἕνα γράμμα ἀπὸ τὸν δήμαρχον ὅτι τὰ ἄνω χωρία, τὰ βλαχοχώρια, εἶναι ὅλα ἀνάστατα, ἕνεκα τῶν βασάνων τῶν μεταβατικῶν, ὅτι ὁ δήμαρχος ὡπλίσθη καὶ μεταβαίνει ἐκεῖ μετ’ ἄλλων φίλων διὰ νὰ παρακαλέσῃ τὸν κύριον διοικητὴν νὰ παύσῃ. Εἶναι κατάστασις, κύριοι, αὐτή; καὶ, κύριοι, τάχα δὲν εἶναι αὐταὶ Ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι; (θόρυβος.

§61ΤΙΝΕΣ. Καὶ ἡ Πελοπόννησος τὰ ἴδια παθαίνει.

§62ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία ἡ μεταβατικὴ δὲν ἔλαβε καμμίαν μεταβολὴν ἀπὸ τὴν ἐπὶ Ἀληπασσᾶ. Καὶ, κύριοι, εἶναι καὶ φυσικὸν· ὑπῆρχον καὶ τότε λῃσταὶ δυστυχῶς· ἐξακολούθησαν καὶ κατόπιν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἐκλήθησαν, εὑρέθησαν ἔχοντες τὰς αὐτὰς ἕξεις καὶ ἐξακολούθησαν τὸ κακόν.

§63ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ τὰ διορθώτητε αὐτὰ καὶ ὄχι νὰ πάθῃ ὅλος ὁ στρατός.

§64ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αὐτὰ θέλω νὰ ἀποδείξω, δὲν λέγω δι’ ὅλον τὸν στρατόν, ἐνδιαφέρομαι διὰ τὸν στρατὸν περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον.

§65ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. ....... (θόρυβος).

§66Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ στρατοῦ, ὁ λόγος εἶναι ἂν ὠφελῇ ὁ νόμος ἢ ὄχι.

§67ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Λέγω ὅτι, καθὼς εἴχομεν τότε ἀρματολοὺς καὶ κλέπτας, τὸ ἴδιον ἔχομεν καὶ σήμερον λῃστὰς καὶ μεταβατικούς. Ἡ κυβέρνησις δὲν ἐνδιαφέρεται ἀλλ’ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν, διότι οἱ ἄνθρωποι πλέον δὲν ὑποφέρουν οὔτε τοὺς δαρμοὺς οὔτε τὰς βασάνους, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τὴν παραβίασιν τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου, ἤτοι τοῦ ἀσύλου τῆς τιμῆς αὐτῶν. Κύριοι βουλευταὶ· ὑποστηρίζω ὅτι τὸ νὰ ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια τὰ μέλη τοῦ στρατοῦ, ἅτινα παραβαίνουν τοὺς νόμους τῆς πατρίδος των, οὐ μόνον δὲν βλάπτει ἀλλὰ ὠφελεῖ τὸν στρατὸν, ἂν δηλ. πεισθῆτε ὅτι διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων ἡ τιμωρία εἶναι εὐκολωτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα. Νομίζω ἡ καλὴ ἀγωγὴ τοῦ στρατιώτου, ἡ ἁγνότης εἰ δυνατὸν αὐτοῦ, εἶναι εὐῤῥωστία τοῦ στρατοῦ, καὶ οὐχὶ βλάβη αὐτοῦ. Τὸν καλὸν στρατὸν δὲν χαρακτηρίζει ἡ ἀκολασία ὀλίγον οὐδὲ τὰ καπανταϊλίκια. Μάρτυς ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς ὅστις διὰ τὴν καλὴν ἀγωγὴν του πολλάκις ἠκούσθη παρομοιαζόμενος μὲ παρθένους, καὶ ὅμως ὑπερέχει κατὰ τὴν δύναμιν πάντα στρατὸν τοῦ κόσμου, καὶ ὅμως ἐν μὲν ταῖς μάχαις εἶναι λέων ἐν δὲ τῇ πατρίδι αὐτοῦ εἶναι ἥμερος καὶ πρᾶος ὡς ἀρνίον, σεβόμενος τοὺς νόμους τοῦ τόπου του. Μάρτυς, λέγω, ὁ στρατὸς ἐκεῖνος ὁ ὑπαγόμενος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, ὅτι ὁ στρατὸς οὐ μόνον δὲν προσβάλλεται ὑπαγόμενος εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, οὐ μόνον δὲν βλάπτεται ἀποσκελίζον ὅσον τάχιον τὰ ἔκφυλα αὐτοῦ μέλη, ἀλλὰ ἔχει καὶ μέγα ἐκ τούτου συμφέρον. Τὸ νὰ ὑπάγηται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια ὁ στρατὸς ὅπου εἶναι προχειροτέρα ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου εἶναι κακόν τι; δὲν εἶναι προχειροτέραν ἡ ποινὴ ὡς συνέπεια τοῦ ἀδικήματος; Λέγω προχωροτέρα τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, διότι ἡ πολιτικὴ δικαιοσύνη εἶναι πανταχοῦ παροῦσα, ἐνῷ ἡ στρατιωτικὴ ἑδρεύει ἐν Ἀθήναις μόνον· ποῦ θὰ εὑρεθῇ ὁ στρατιωτικὸς εἰσηγητὴς εἰς τὴν Φλαριάδα εἰς τὴν Μούχαν εἰς τὴν Ζελίσταν διὰ νὰ βεβαιώσῃ προχείρως ἀμέσως καὶ ἀσφαλῶς τὰς γινομένας συνήθεις κακώσεις; Ὁ στρατὸς δὲν εὑρίσκει πρόχειρον τὴν τιμωρίαν καὶ διὰ αὐτὸ ἀκολαστένει. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἡ ἀκολασία αὕτη καὶ διὰ τοὺς πολίτας εἶναι κακὸν, καὶ διὰ τὴν διαγωγὴν τοῦ στρατοῦ ἀσύμφερον τοῦτο εἶναι πασίγνωστον, ἀλλὰ τὸ παραδοξότατον, εἶναι ὅτι ἡ κυβερνητικὴ ὑπηρεσία, ὡς ἔχει, πολλάκις ὑπέθαλψε καὶ προήγαγε τὴν λῃστείαν. Θὰ ἀναφέρω συμμορίας λῃστρικὰς πασιγνώστους, κοσμοβοήτους ὁποῖαι ἔλαβαν τὴν ἀφορμήν των ἀπὸ τὴν καταπίεσιν τῶν μεταβατικῶν· παραλείπω, κύριοι, ὅ,τι ἤκουσα τυχαίως προχθὲς, ὅτι δηλαδὴ ὁ διαβόητος Λύγκος ἔγινε λῃστὴς καὶ ἤδη μαστίζη τὰ Δερβένια κατὰ τὴν Πελοπόννησον πρὸ εἴκοσι περίπου ἐτῶν, μόνον διότι εἷς στρατιώτης ὑβρίζων αὐτὸν τῷ ἀφῄρεσε τὸ μαρτίνιον του· παραλείπω πολλὰ ἄλλα παραδείγματα καὶ θέλω σᾶς βεβαιώσῃ μόνον ὅτι ἡ περίφημος συμμορία τοῦ Μασούρα ἔλαβε τὰ ὅπλα ἕνεκα καταπιέσεως τῶν μεταβατικῶν. Οὗτος ἦτο πλούσιος καὶ πολυθρέμμων καὶ μὴ ὕποπτος λῃσταποδοχῆς· ἐκ ταύτης δὲ τῆς ἀφορμῆς ὁρμηθέντα εἰσέβαλλον τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα εἰς τὰ κονάκιά των καὶ μετά τινας ἡμέρας ἔμεινε γυμνός. Τὰ μεταβατικὰ καὶ οἱ σωρευθέντες χωρικοὶ, μένοντες ἐπί τινας ἑβδομάδας εἰς τὰ κονάκιά του, κατέφαγον τὰ ποίμνια ἐγύμνωσαν τὰ κονάκια· καὶ τότε ὁ Μασούρας, εἰς ἀπόγνωσιν ἐλθὼν, ἐπῆρε τὸ καριοφύλι του τὸ ἔκοψεν εἰς τὸν ὦμον καὶ ἐτράβηξεν εἰς τὰ ὄρη. Ἐκ τῶν σήμερον δὲ ἀπεδείχθη ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἦτον καλλητέρας τύχης· ἐν αὐτῷ ὑπῆρχον σπέρματα εὐγενεστέρων αἰσθημάτων, καὶ ἀποδεικεύεται ἐκ τοῦ ὅτι, ὅταν ἡ πατρὶς τὸν ἐκάλεσεν διὰ νὰ μεταβῇ εἰς ἓν ἄλλο μέρος διὰ νὰ θέση εἰς κίνδυνον τὴν ζωήν του, προκινδυνεύων ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν πόθων, μετέβη προθύμως καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων, καὶ καθὼς νομίζω εἰσέτι μάχηται ἐκεῖ. Εἰς τὴν «Ἐλπίδα» ἀνέγνωσα ἄλλοτε ὅτι ὁ περίφημος Ταβέλης ἔγινε ληστὴς δι’ ὁμολογουμένην καταπίεσιν. Ἐπικαλοῦμαι σᾶς μάρτυρας, ἐπικαλοῦμαι τὴν κοινὴν γνώμην, ἐγὼ δὲν τὸ ἐγνώριζον, ἀλλὰ τὸ ἀνέγνωσα εἰς τὴν «Ἐλπίδα» καὶ τὸ ἐπίστευσα καὶ τὸ πιστεύω. Μεταβατικοὶ κατέστρεψαν τὸ κονάκι τοῦ Ταβέλη καὶ δι’ αὐτὸ ἐπῆρε τὸ τουφέκι του καὶ ἐπεδόθη εἰς τὸν ληστρικὸν βίον, καὶ ὅλοι ἠξεύρετε τὰς παρατόλμους πράξεις του, καὶ πῶς περιεφρόνησε πολλάκις καὶ Ἑλληνικὰ καὶ αὐτὰ τὰ Γαλλικὰ ἀποσπάσματα, ὅπερ σημαίνει ὅτι δὲν ἔγινε λῃστὴς διὰ νὰ καζαντίσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποθάνῃ ὡς ἀνὴρ μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὸ χέρι, ὡς καὶ συνέβη. Οἱ λησταὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ὁρμῶνται ἐξ ἰδιοτελείας εἰς τὸν ληστρικὸν βίον ἀλλὰ ἐλαύνονται εἰς τοῦτο καὶ ἐκ τῶν ὕβρεων καὶ τῶν κακώσεων ἃς διαπράττουσι ἔκφυλά τινα μέλη τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων· καὶ ἀκούετε παρακαλῶ τὸ φρικότερον ἐκ τῶν παραδειγμάτων μου, ἤτοι τὸ κατὰ τὴν συμμορίαν τοῦ διαβοήτου ἀρχιληστοῦ Μήλιου. Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος εἰς τὰ 1848 ἢ εἰς τὰ 1849 ληστὴς ὢν ἔλαβεν ἀμνηστίαν· λαβὼν δὲ ἀμνηστίαν ἐπῆγε εἰς τὸ χωρίον του Πέρκον διὰ νὰ ἡσυχάσῃ εἰς τὸ σπῆτι του, δὲν εἶχε πατέρα οὐδὲ μητέρα, δὲν εἶχε γυναῖκα οὐδὲ τέκνον, εἶχε μόνον μίαν ἀδελφὴν τὴν ὁποίαν ὑπερηγάπα· ἅμα ἐμβῆκεν εἰς τὸν οἶκον του ἡ ἀδελφή του ἐῤῥίφθη εἰς τὸν λαιμὸν, καὶ τὸν ἔπτυσε λέγουσα, εἶσαι ἀνάξιος νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός σου ἐὰν δὲν ἐκδικήσῃς προηγουμένως τὴν οἰκογενειακήν σου τιμήν. Διατὶ ταῦτα; διότι πρό τινος καιροῦ συγχωριανοί του τινὲς εἶχον προδώσει εἰς τὸ μεταβατικὸν ὅτι ἡ ἀδελφὴ περιέθαλπε τὸν ἀρχιληστὴν ἀδελφόν· τὸ δὲ μεταβατικὸν ἔλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ τὴν γυναῖκα, καὶ ἔσυρεν αὐτὴν μεθ’ ἑαυτοῦ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ νύκτας, φυλαττομένην καὶ διατηρουμένην ὑπὸ τοῦ ἀποσπάσματος. Τί δὲ ἔπραξεν ὁ Μήλιος ἀμέσως; ἀντὶ νὰ ἡσυχάσῃ εἰς τὸ σπῆτι του κατὰ τὴν πρόθεσίν του ἐξῆλθε πάλιν ἀμέσως ληστὴς καὶ ἀμέσως τὴν ἰδίαν νύκτα, συνέλαβεν ὡς καταδότας τὸν Μακρὴν Πέρκον καὶ τὸν Ἀναγνώστην Παπουστὴν καὶ τοὺς ἐβασάνισεν ἀπανθρωπότατα καὶ τοὺς ἐφόνευσε. Τοῦ Μακρῆ Πέρκου ἔβγαλε πρῶτον τοὺς ὀδόντας, ἔπειτα ἐξώρυξε τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔπειτα τὸν ἔφερεν εἰς τὸ σπῆτι του καὶ τὴν γυναῖκα του καὶ τὸν ἔσφαξε πρὸ αὐτῆς· τὸν δὲ Παπουστὴν ἔβγαλεν εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ χωρίου ἔμπροσθεν τῆς ἐκκλησίας, τὸν ἔδεσεν εἰς μίαν συκομωρέαν καὶ ἔπειτα ἐφώναξε καὶ τοὺς χωρικοὺς νὰ ἔλθουν νὰ πάρουν κρέας, καὶ κατόπιν ἤρχησε νὰ πελεκᾷ τὸν ἄνθρωπον διὰ τοῦ γιαταγανίου του, καὶ διετέλεσε σχεδὸν πελεκῶν ὅλην τὴν νύκτα καὶ ἐφώναζεν ὁ πελεκιζόμενος, ἀλλ’ οὐκ ἦν ὁ βοηθήσων. Ταῦτα δὲ διὰ τί συνέβησαν; Ταῦτα δὲν ἤθελον συμβῆ ἐὰν δὲ προσεβάλετο ἡ οἰκογενειακὴ τιμὴ τοῦ Μήλιου. Πάντα ταῦτα τὰ κακουργήματα, καὶ ὅσαι ἄλλαι αἱματηραὶ σκηναὶ συνέβησαν θὰ ἔλειπον ἐὰν ἔλειπεν ἡ ἀκολασία τῶν μεταβατικῶν, ἤτοι ἐὰν ἦτον ὠργανισμένον σκόπιμόν τι σύστημα πρὸς τιμωρίαν τῶν παραπτωμάτων των.

§68ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Οἱ φονευθέντες ποῖοι ἦσαν, αὐτὸ θέλω νὰ μᾶς εἰπῇς.

§69ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἦσαν οἱ καταγγείλαντες τὴν ἀδελφὴν ὡς λῃσταποδόχον, ἡ αἰτία δὲ ἦν ὡς εἶπον ἡ ἀτίμωσις τῆς ἀδελφῆς· ὁ δὲ Μήλιος μὴ δυνάμενος νὰ ἐκδικηθῇ τοὺς μεταβατικοὺς ἐξεδικήθη τοὺς καταγγείλαντας. Κύριοι, χίλια παραδείγματα γνωστὰ εἰς πάντας ὑμᾶς ὑποστηρίζοντας ὅτι ἡ ἀσφάλεια δὲν ὠφελήθη ὡς ἐκ τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ μᾶλλον ἔπαθε πλειστάκις, ἀλλὰ ἀρκοῦμαι ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν ὑπόμνησιν τῶν διαληφθέντων λῃστρικῶν συμμοριῶν, ἤτοι τοῦ Λύγκου, τοῦ Μασούρα, τοῦ Δαβέλη καὶ τοῦ Μήλιου αἵτινες ἀποδεδειγμένως εἶναι προϊόντα τῆς ἀτιμωρησίας τῶν παραπτωμάτων τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας. Τί χρειάζεται λοιπὸν ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ διοικήσωμεν παρὰ διὰ δαρμῶν καὶ βασάνων; τί χρειάζεται ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία ὅταν αἱ συνέπειαι αὐτῆς εἶναι ἡ ἐνδυνάμωσις καὶ οὐχὶ ἡ καταστολὴ τῆς ληστείας; Καὶ δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἐναντίαν ἰδέαν ὅταν ἔχει τοιαῦτα ἀποτελέσματα; Κύριοι βουλευταὶ, ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἀκολουθοῦνται καὶ δύω ἄλλοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι ἀγαπῶμεν.

§70ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ ἀγαπῶμεν.

§71ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, εἶναι ἡ κρηπὶς τῆς τάξεως ἐσωτερικῶς καὶ τὸ θεμέλιον τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλλάδος ἐξωτερικῶς. Τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὑπαρχούσης τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας ὡς ἔχει, διότι ἕνεκα αὐτῆς δὲν ἔχομεν ἐκλογεῖς ἐλευθέρους. Τῷ ὄντι ποῦ στηρίζεται τὸ πολίτευμα; βεβαίως εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ὁ λαὸς συγκροτεῖται ἀπὸ ἐκλογεῖς, καὶ οἱ ἐκλογεῖς πρέπει νὰ ᾖναι ἐλεύθεροι, διὰ νὰ ᾖναι νοητὴ ἡ κυριαρχία αὕτη, ἀλλὰ ὁ ἐκλογεὺς, ὅπου δεσπόζει ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία, δύναται νὰ ᾖναι ἐλεύθερος; δύναται νὰ ᾖναι ἐλεύθερος ὁ ἐκλογεὺς ἐκεῖ, ὅπου πᾶς στρατιώτης, πᾶς τυχαῖος ἐθνοφύλαξ ἔχει ἐξουσίαν νὰ δέσῃ καὶ νὰ βασανίζῃ αὐτόν; ὅταν ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἔχει ἄσυλον, τὸ ἄσυλον τῆς οἰκίας του, τὴν ἀσφάλειαν τῆς οἰκογενειακῆς του τιμῆς, τί μένει πλέον εἰς αὐτόν; τί ἔχει; Κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχει τίποτε, ἀλλὰ τότε, ὅταν δηλ. δὲν ἔχομεν ἐλευθέρους ἐκλογεῖς, ποῦ εἶναι ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ; Ἡ κατάστασις αὕτη, κύριοι, εἶναι πικρὰ εἰρωνεία τοῦ πολιτεύματος καὶ θὰ διαρκεῖ ἐν ὅσῳ διαρκεῖ ἡ περὶ ἧς πρόκειται ἀκολασία. Διατείνομαι δὲ ταῦτα, διότι ἐπιθυμῶ καὶ πρέπει νὰ ἐπιθυμῶμεν τὴν ὕπαρξιν κοινοβουλίου ἀπὸ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ ἀποῤῥέοντος· καὶ διὰ ταῦτα ἰδίως λέγω, εἶναι ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν. Ἔρχεται, κύριοι, τελευταῖον τὸ μέγιστον τῶν κακῶν, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὸ πολίτευμα καὶ τὴν πολιτείαν ἡμῶν καὶ εἶναι πολέμιον εἰς αὐτὴν, ἐννοῶ δὲ τὸν ὑπουργικὸν δεσποτισμόν. Ἀνεπτύξαμεν πρότερον ὅτι ἐδὼ ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἐν γένει δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὑπουργικὸς δεσποτισμὸς διὰ τὴν ἄπειρον συγκέντρωσιν ἀπείρου ἐξουσίας εἰς χεῖρας τῶν ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἰδίως τοῦτο ἁρμόζει ὅταν καὶ ὅπου ἐξασκεῖται σήμερον, καὶ ὡς ἐξασκεῖται πάντοτε. Ἰδοὺ δὲ ἐν ὀλίγοις διὰ τὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν διὰ τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας ἰσχυρότερος τοῦ νόμου γενόμενος, δύναται νὰ βάλῃ μίαν ὁλόκληρον ἐπαρχίαν εἰς τὴν ποδοκάκην ἢ εἰς τὸν φάλαγγα, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα δυνάμει τοῦ νόμου νὰ ἀθωώσῃ πάντα τὰ ὄργανα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν μὴ ἐπιτρέπων τὴν δικαστικὴν τῶν πλημμελούντων ἢ κακουργούντων καταδίωξιν, ἐντὸς τοῦ νομίμου δικαιώματός του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀθωῶν αὐτοὺς καὶ ἂν γίνῃ ἀνάκρισις. Τώρα ἐὰν συμβῇ ὥστε ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν νὰ ᾖναι καὶ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, τότε αὐτὸς δύναται νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι θελήσῃ. Δύναται νὰ θέσῃ ὑπὸ μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν μίαν ἐπαρχίαν, ἕναν νομὸν ὁλόκληρον, δύνανται νὰ διαπραχθῶσιν ἐκεῖ παντοῖα ἐγκλήματα ὑπὸ τὴν ἔμπνευσίν του καὶ ἔπειτα αὐτὸς ὁ ἴδιος νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἐγκληματίας ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὑπουργικὸς δεσποτισμός. Τί πλειότερον ἠδύνατο νὰ πράξῃ ὁ μέγας βεζύρης, ἐγίνετο ὅτι διέττατε, καὶ τὸ διαττατόμενον ἦτον ἅγιον καὶ ἂν ἦτο κακούργημα. Κύριοι βουλευταί. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐξασκεῖ δικαστικὴν ἐξουσίαν, καὶ ναὶ μὲν δὲν καταδικάζει ἀπολύτως, ἀλλ’ ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀθωώσεως γενομένης ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἀλλὰ τοῦτο προφανῶς δικάζει. Ἰδοὺ δὲ πόθεν προκύπτει τοῦτο· τὸ ἄρθρον 82 τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ κώδικος ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ἡ καταδίωξις τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰ στρατοδικεῖα πράξεων δὲν συγχωρεῖται ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος τῆς διαδικασίας, εἰμὴ κατὰ τὴν ῥητὴν πρὸς ἀνάκρισιν διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν οὗτος ἐκδίδει ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων αὐτῷ ἐγγράφων καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος·» ἀλλὰ τί πλειότερον χρειάζεται πρὸς ἀθώωσιν φαύλου τινὸς ὀργάνου, παρὰ τὸ νὰ μὴν ἐπιτραπῇ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἡ κατ’ αὐτοῦ ἀνάκρισις; δύναται, κύριοι, νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐκπληροῖ ἔργον εἰσαγγελέως ὡς πρὸς τοῦτο κατὰ τὸν τρόπον, ἀλλ’ ὑπάρχει σπουδαία τις διαφορά, καθότι ὁ μὲν ὑπουργὸς ἀνήκει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ οὐδεὶς ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ δικαιοδοσίαν πραγματικὴν, ὁ δὲ εἰσαγγελεὺς εἶναι δικαστικὸς ὑπάλληλος ἀνήκων εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν καὶ διατελῶν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον προϊσταμένων καὶ ὑπὸ τὰς ἀπειλὰς τοῦ νόμου. Ὁ εἰσαγγελεὺς, κύριοι, ἐτάχθη ἵνα παύσῃ τὸ ἔγκλημα διὰ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς, διὰ νὰ ἐξασφαλίζηται οὕτω ὁ πολίτης· ἀλλ’ ὅταν προσβάλληται ἡ τιμὴ, ἡ ἰδιοκτησία, αὐτὴ ἡ ζωὴ τοῦ πολίτου ὑπὸ στρατιωτικοῦ, ὁ στρατιωτικὸς νόμος ὥρισε νὰ μὴ καταδιώκηται τὸ ἔγκλημα, ἐκτὸς ἐὰν τύχῃ νὰ ἀρέσῃ τοῦτο εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν... Ἰδοὺ καὶ ἄλλον ἄρθρον· τὸ ἄρθρον 99 τοῦ στρατιωτικοῦ κώδικος, καθὸ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀθωόνῃ τοὺς στρατιώτας, ὅταν προσβάλλωσι πολίτας, ὅταν τοὺς ἀρέσκῃ ὑπό τινας ἀχρήστους τοπικοὺς περιορισμοὺς· «ἄρθρ. 99. Ἐὰν ὅτε ὁ εἰσηγητὴς γνωμοδοτῇ καὶ ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος ἐκ συμφώνου προτείνῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι παντάπασιν ἐνδείξεις κατὰ τοῦ ὑπὸ ἀνάκρισιν διατελοῦντος, ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δύναται δι’ ᾐτιολογημένης πράξεως αὐτῶν καὶ ἐντὸς τῆς εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁριζομένης προθεσμίας νὰ ἀποφασίσῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμιμος ἀφορμὴ νὰ γίνῃ κατηγορία καὶ νὰ διατάξῃ ἐνταυτῷ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ὑπὸ ἀνάκρισιν διατελοῦντος ἂν οὗτος ᾖναι προφυλακισμένος, ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν δὲν προδικάζει εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν τὴν κατ’ αὐτοῦ πολιτικὴν ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως, οὐδὲ ἐμποδίζει τὴν ἐκ νέου καταδίωξιν αὐτοῦ ἕνεκα τῆς αὐτῆς πράξεως, ἐὰν ἀνακαλυφθῶσι κατ’ αὐτοῦ νέαι ἀποδείξεις· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων αὐτῶν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν πράττει πάλιν κατὰ τὸ ἄρθρ. 82 καὶ ἑπ. τοῦ παρόντος νόμου.» Βλέπετε, κύριοι, ποίαν ὑπεροχὴν ἀσκεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν καθόσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἱκανοποίησιν τῶν ἀδικουμένων πολιτῶν; Βλέπετε, πῶς αὐτὸς ὁ τύπος γίνεται δικαστικὸν συμβούλιον τῶν πλημμελειοδικῶν; Πῶς μόνος αὐτὸς δικαιοῦται νὰ ἀπαγορεύσῃ πᾶσαν καταδίωξιν; Πῶς σχεδὸν μόνος αὐτὸς δύναται νὰ κηρύττῃ ἀθώους τοὺς κατὰ τῶν πολιτῶν πλημμελοῦντας; Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ βασιλικοῦ ἐπιτρόπου, ἀλλ’ αὐτὸ, ἐννοεῖται, δὲν εἶναι ἀποχρῶσα ἐγγύησις τῶν ἀναπαλλοτριώτων καὶ ἐμφύτων τοῦ ἀνθρώπου δικαιωμάτων, ἐκτὸς δὲ τούτου πάντες γνωρίζομεν, ποία εἶναι ἡ θέσις ὑποδεεστέρου ἀξιωματικοῦ πρὸς ἀνώτερον καὶ μάλιστα πρὸς ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν. Κύριοι βουλευταί. Παρακαλῶ νὰ μοὶ συγχωρήσητε, διότι παρεξέτεινα τὸν λόγον, καθότι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον καθ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Πάντα τὰ ἀνωτέρω κακὰ, κύριοι, πόθεν προέρχονται; Προέρχονται, κύριοι, ἐκ τῆς ἀκολασίας τῶν μεταβατικῶν, ἡ δὲ ἀκολασία προέρχεται ἐκ τῆς ἀτιμωρησίας αὐτῶν, ἣν ὑπέδειξα· προέρχονται δὲ καὶ ἐκ τοῦ τύφου, ὅστις ἐνέσκηψεν εἰς τὰς κεφαλὰς πολλῶν στρατιωτικῶν, ὅτι αὐτοὶ ἀνήκουσιν εἰς ἄλλην κοινωνικὴν τάξιν, ὅτι ὁ πολίτης εἶναι παρίας· ἐκ τοῦ τύφου λέγω, τὸν ὁποῖον οἱ θεμελιώδεις νόμοι δὲν δικαιολογοῦν, ἀλλ’ ἡ πρᾶξις καὶ ἡ κακὴ ἕξις ἐνεφύσησαν εἰς τὸ πνεῦμα αὐτῶν. Ἐὰν ὑπῆρξε, κύριοι, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀτιμωρησία, σεῖς τὸ γνωρίζετε· ὑπεστήριξα δὲ καὶ ἐγὼ διὰ τῶν παραδειγμάτων μου, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων τὸ ὑποστηρίζω καὶ διὰ συλλογισμοῦ. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ἀτιμωρησία ἀποδεικνύεται διὰ τῆς ἀπειρίας καὶ ἐπιτάσεως τῶν κατὰ τὴν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν ὁμολογουμένως γενομένων ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα βεβαίως, ἐὰν ἐτιμωροῦντο, δὲν θὰ ἐγίνοντο· διότι αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκτὸς τῶν πραγμάτων δύναμαι πάντας ὑμᾶς νὰ μεταχειρισθῶ ὡς μάρτυρας τῆς ἀτιμωρησίας· ἐκτὸς δὲ τούτου ὑποστηρίζω τὴν ἀτιμωρησίαν διὰ τοῦ πλεονασμοῦ τῶν ἐγκλημάτων καὶ διὰ τῆς ἐν γένει ἀκολασίας τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ πόθεν προῆλθεν ἡ ἀτιμωρησία; Ἡ ἀτιμωρησία προῆλθεν ἐκ δύω λόγων· ά) ἐξ ἀπειρίας τῶν τὸ πρῶτον ἔτος διοικησάντων τὴν Ἑλλάδα, οἵτινες ἐνόμισαν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ ληστεία, ἐκτὸς ἐὰν ἐδίδετο δικαίωμα εἰς τοὺς καταδιώκοντας αὐτὴν νὰ κάμουν ὅ,τι θέλουν· τὸ περιεργότερον δὲ εἶναι ὅτι καὶ ἡ κοινωνία αὐτὴ τὸ ἐπίστευσε καὶ τὸ ἠνέχθη· περιεργότερον δὲ ὅτι καὶ τὰ τακτικὰ δικαστήρια ἐξ ἀπειρείας πιστεύσαντα, ἠνέχθησαν καὶ ὑπέθαλψαν. Αὐτοὶ δὲ οἱ διοριζόμενοι πρὸς καταδίωξιν τῆς ληστείας ἔλεγον καὶ διετείνοντο «δὲν ὑπάγομεν εἰς τὴν μεταβατικὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν δὲν μᾶς δώσητε πλήρη ἐξουσίαν νὰ κάμωμεν ὅ,τι θέλομεν». Ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω ταῦτα, καὶ ὅτι οἱ διοικηταὶ τοῦ μεταβατικοῦ οὐ μόνον εἶχον πράγματι τὸ δικαίωμα νὰ δέρουν καὶ νὰ βασανίζουν, ἀλλὰ καὶ ἀφίνουν τοὺς λῃστὰς ἀκαταδιώκτους, ὅταν ἐπροσκύνουν· ἀναφέρω δὲ ῥητῶς ὡς προσκυνήσαντα τὸν ἀρχιλῃστὴν Φούρλαν, ὅστις προσκυνήσας ἔμεινεν ἀκαταδιώκτος, ἦλθεν εἰς Καρπενήσιον καὶ ἔλαβεν ὑπηρεσίαν πρὸς καταδίωξιν δῆθεν τῶν ἄλλων λῃστῶν. Ταῦτα λέγων δὲν θέλω νὰ κατακρίνω κανένα· θέλω μόνον νὰ εἴπω ὅτι τὸ κακὸν εἶναι παλαιὸν καὶ ὅσον παλαιότερον εἶναι, καὶ ὅσον βαθυτέρας ἔχει ῥίζας, τοσοῦτον μᾶλλον τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωμεν, πρέπει νὰ ἦναι σκοπιμώτερα, αὐστηρότερα. Ἐπετρέπετο, λέγω, ἡ ἀτιμωρησία, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπεστέλλοντο πρὸς καταδίωξιν τῆς ληστείας, προέταττον ὡς ὅρον τῆς ἀποστολῆς των τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας. Βεβαιῶ μετὰ λύπης μου ὅτι ὑπῆρξε μάλιστα ἐποχὴ, καθ’ ἣν οἱ εἰσαγγελεῖς αὐτοὶ ἦσαν ταπεινοὶ ὑπάλληλοι τῶν μεταβατικῶν, καὶ πολλάκις οὗτοι ἦγον καὶ ἔφερον ὁλοκλήρους ἐπαρχίας, καὶ πολλάκις ἐποίησαν σχεδὸν ἀναστάτους κώμας καὶ χωρία. Ἐν τούτοις γνωστὸν εἶναι ὅτι ἡ ληστεία οὐδέποτε ἐξηλείφθη διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀκολασίας τῶν μεταβατικῶν. Ἐκ τούτων ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ κακὸν πρέπει νὰ κτυπηθῇ ὅσον οἷόν τε δυνατώτερον. Ἡ ἀτιμωρησία προῆλθε προσέτι ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων εἶναι ἀτελὴς φύσει. Τὰ στρατιωτικὰ, κύριοι, δικαστήρια εἶναι ἱδρυμένα εἰς Ἀθήνας μόνον, μάλιστα δύναμαι εἰπεῖν, ὅτι εἶναι ἄγνωστον εἰς πολλοὺς ἂν ὑπάρχωσιν ὅλως τοιαῦτα. Ἀμφιβάλλω πολὺ ἂν οἱ ἀγράμματοι ἐκεῖνοι στρατιῶται γνωρίζωσι τίποτε ἐκ τούτων· αὐτοὶ εἰς τὸν βίον των δὲν ἀπήντησαν ἄλλο παρὰ εἰσαγγελεῖς καὶ ἀνακριτάς· τὸν εἰσαγγελέα τρέμουν, διότι τὸν φοβοῦνται καὶ οἱ ἄλλοι, ἄλλον τιμωρὸν δὲν γνωρίζουν, τὰ δὲ στρατιωτικὰ δικαστήρια ἢ ἀγνοοῦσι παντελῶς ἢ μόλις τὰ ὑποπτεύουν. Τὰ τακτικὰ δικαστήρια, κύριοι, ἔχουν μεγάλην δύναμιν, μεγάλην ἐπιῤῥοὴν, ἐμποιοῦσι τὸν φόβον πανταχοῦ· εἶναι μία δικαιοσύνη, οὕτως εἰπεῖν, πανταχοῦ παροῦσα· διότι καὶ εἰς τὸ τελευταῖον πολίχνιον, καὶ εἰς τὸ τελευταῖον χωρίδιον εὑρίσκεται ἕνας πάρεδρος, ἤτοι παρευρίσκεται ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ εἰσαγγελέως ἀπειλητικός. Ἐγὼ, κύριοι, ὑποστηρίζω ὅτι ὁ εἰδικὸς πάρεδρος ἔχει ἀνακριτικὰ καθήκοντα· διότι ὁ δημοτικὸς νόμος πάντας τοὺς παρέδρους ὀνομάζει δημαρχικοὺς, ἑπομένως καὶ εἰς τὸ χωρίον Δερμάτε, ὅπερ ἐστὶ τὸ μικρότερον χωρίον τοῦ Κράτους, ὑπάρχει παροῦσα ἡ τιμωρὸς δικαιοσύνη· ἀλλὰ καὶ ἂν ὁ εἰδικὸς πάρεδρος δὲν ἔχῃ ἀνακριτικὰ καθήκοντα εἰς τὸ χωρίον Δερμάτη, δύω ὥρας μακρὰν τοῦ χωρίου τούτου ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως ὠργανισμένη ἀνακριτικὴ δικαιοδοσία τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, ἥτις ἀγρυπνεῖ καὶ ἐπὶ τῶν χωριδίων τούτων· διότι οὐδὲν ἀποτρέπει τὰ ἐγκλήματα τόσον, ὅσον ἡ ἐπικειμένη καὶ ἄμεσος ταχεῖα βεβαίωσις αὐτῶν. Εἰς τὰ στρατιωτικὰ ὅμως δικαστήρια τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Λέγω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ ἡ ἐκ τῆς ἀτιμωρησίας ἀκολασία, ἥτις προέρχεται ἐν μέρει καὶ ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν στρατιωτικῶν ποινικῶν δικαστηρίων. Ἰσχυρίζομαι δὲ, ὅτι πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ τὰ ἐγκλήματα τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ μοὶ γίνεται ἡ ἔνστασις, ὅτι προσβάλλεται τὸ προνόμιον τῆς στρατιωτικῆς δικαιοδοσίας· ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι προνόμιον προσωπικὸν δὲν ὑφίσταται, ὅτι ἡ ἰδιάζουσα διαδικασία ὥρισται οὐχὶ χάριν τῶν προσώπων, ἀλλὰ χάριν τῆς ὑπηρεσίας, χάριν τῆς δικαιοσύνης, ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτὸς δὲν ἐπιτυγχάνεται εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους, καὶ διότι ἐκ τῶν 7 ψήφων τῶν στρατοδικείων 3 μόνον ἀρκοῦσι πρὸς ἀθώωσιν τοῦ δεινοτέρου ἐγκλήματος. Ἀλλὰ πῶς γίνεται τὸ παράδοξον τοῦτο; Ὁ νομοθέτης εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν καθαρὰν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πόλεμον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν κεφαλικὴν ποινὴν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς ἅπαντα σχεδὸν τὰ στρατιωτικὰ παραπτώματα, καὶ ἕνεκα τούτου εὗρεν ἀναγκαῖον τὸ ἐπιεικὲς τοῦτο μέτρον· δὲν εἶχε δηλαδὴ παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν τὰς τυχαίας παραβιάσεις τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ κώδικος μὲ τὰς ἐλαφρὰς αὐτοῦ ποινὰς, περὶ ὧν ἤδη πρόκειται. Ἀλλὰ ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀφοῦ ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου δὲν περιλαμβάνει τὰ περὶ ὧν πρόκειται ἐγκλήματα, τὰ κατὰ τῶν πολιτῶν διαπραττόμενα, ποίαν ὠφέλειαν ἔχει ὁ πολίτης; Διότι ὅπως δήποτε οἱ τρεῖς εἶναι εὔκολον νὰ καμφθῶσιν ἀπέναντι τῆς πλειονοψηφίαν τῶν τεσσάρων εἴτε ἐξ ἐπιεικείας, εἴτε ἐκ φιλανθρωπίας, εἴτε ὅπως δήποτε ἄλλως. Τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, κύριοι, δὲν προσβάλλονται ἐὰν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ αὐτὰ δικαιοδοσία, ἥτις δὲν ἐμπεριέχεται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς συστάσεως αὐτῶν, ἥτις εἶναι ὅλως ξένη εἰς αὐτά. Κύριοι βουλευταὶ. Ἰσχυρίζονται προσέτι οἱ ἀντιδοξοῦντες ὅτι τὸ νὰ τιμωρῶνται οἱ στρατιωτικοὶ διὰ τὰ προκείμενα ἐγκλήματα ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια ἀντιβαίνει εἰς τὴν πειθαρχίαν· ἀλλ’ ἐγὼ αὐτὸ δὲν τὸ ἐννοῶ, μοὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ ἐννοήσω. Ἠξεύρω μόνον ὅτι ἡ χωροφυλακὴ ἀνήκει ἐπίσης εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὅτι εἶναι τὸ πρῶτον σῶμα τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν τούτοις αὕτη ὑπόκειται διὰ πάντα τὰ κοινὰ ἐγκλήματα εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια χωρὶς νὰ πάθῃ ποτὲ ἡ πειθαρχία αὐτῆς. Βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἐξ ἀρχῆς τῆς συστάσεως τῶν στρατοδικείων, γενομένης περὶ τὸ 1791 ἐν Γαλλίᾳ, ἡ χωροφυλακὴ ἐξῃρέθη τῆς δικαιοδοσίας τῶν στρατοδικείων ὡς πρὸς τὰ κοινὰ ἐγκλήματα· ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν ἐγένετο τοῦτο; Οὐχὶ δι’ ὀλιγωρίαν πρὸς τὴν χωροφυλακὴν, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς φύσεως τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐξαίρεσις ἦτον εὐνοϊκὴ πρὸς τὴν χωροφυλακὴν καὶ οὐχὶ ἐπαχθής. Ὁ νόμος, κύριοι, ὁ καθιερῶν τὴν ἰδιάζουσαν δικαιοδοσίαν τῶν στρατιωτικῶν, εἶναι κατὰ τῶν στρατιωτικῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ δὲν δύνανται νὰ τὸν ἐπικαλεσθῶσιν ὡς εὐνοϊκὸν προνόμιον. Ὁ νόμος εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν στρατιώτην ἐν τῷ τάγματι, ἐν τῷ στρατοπέδῳ, ἐν κινδύνῳ, ἐν πολέμῳ, καὶ ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ περὶ συνοπτικωτέρας ἅμα δὲ καὶ αὐστηροτέρας τιμωρίας τοῦ στρατιώτου. Ὁ νόμος εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στρατιώτην ὡς μὴ ἔχοντα οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸν πολίτην, ἐκτὸς μόνον ἂν ὁ πολίτης ἦτον ἐχθρὸς, ἤτοι πολέμιος, ὅτε δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ ληφθῇ οὐδεμία πρόνοια ὑπὲρ τοῦ πολίτου. Ἡ χωροφυλακὴ εἰργάζετο ἐπὶ τῶν πολιτῶν, ἦτον ἀναμεμιγμένη μετ’ αὐτῶν, δὲν ἦτον ἀπέναντι πολεμίων, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος ἀφ’ ἑνὸς ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ πρὸς ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν διὰ τῆς τακτικῆς δικαιοσύνης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ δικάζηται ἡ χωροφυλακὴ συνοπτικώτερον καὶ νὰ τιμωρῆται αὐστηρότερον. Διὰ ταῦτα εἰσήχθη ἡ χωροφυλακὴ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ὁ νόμος δὲν ἠνόησε, λέγω, νὰ καθιερώσῃ προνόμιον προσωπικὸν, εὐμενὲς ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν διὰ τῆς ἐξαιρετικῆς διαδικασίας· διότι ἐὰν ἤθελε νὰ καθιερώσῃ τοιοῦτον προνόμιον, ἤθελε πρωτίστως καθιερώσει αὐτὸ καὶ διὰ τὴν χωροφυλακὴν, ἥτις ἐστὶ τὸ πρώτιστον τοῦ στρατοῦ σῶμα· δὲν ἤθελεν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ καθιερώσῃ προνόμιον, ἀλλ’ ἔπραξε τοῦτο ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, ἥτις προήρχετο ἐκ τῆς ἰδιαζούσης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ ἡ ὑπηρεσία τῶν χωροφυλάκων εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι διαφορετικὴ καὶ ἡ δικαιοδοσία. Ἐν συνόλῳ λέγω ὅτι ἡ ὑπηρεσία κανονίζει τὴν δικαιοδοσίαν. Τώρα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ἡ ὑπηρεσία τῆς χωροφυλακῆς. Τί σκοπὸν ἔχει ἡ χωροφυλακή; Τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐνταλμάτων, τῶν κατασχετηρίων καὶ τῶν ποιν. ἀποφάσεων· ἔτι δὲ καὶ τὴν πρόληψιν τῶν ἐγκλημάτων, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία ἔχουσα σκοπὸν τὴν σύλληψιν τῶν λῃστῶν ἐνεργεῖ αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς σκοπὸν καὶ ἡ χωροφυλακή. Λοιπὸν ὁ στρατιώτης ἐν μεταβατικῇ ὑπηρεσίᾳ ἔχει τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὸν χωροφύλακα καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ μὴν ὑπάγηται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Κύριοι βουλευταί. Ὑφίσταται καὶ λόγος Συνταγματικὸς διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσι στρατιωτικὰ δικαστήρια καθ’ ὅλου τοὐλάχιστον θεωρητικῶς, ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι, τοῦτο εἶναι μία ἐξαίρεσις τοῦ παρ’ ἡμῖν θετικοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου. Μάλιστα ἐν καιρῷ εἰρήνης οὐδένα δισταγμὸν ἔχω νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι θεωρητικῶς ἡ ὕπαρξις τῶν στρατοδικείων δὲν δικαιολογεῖται κατὰ Σύνταγμα· λέγω δὲ θεωρητικῶς, διότι ὅπως δήποτε τὰ στρατοδικεῖα παρ’ ἡμῖν εἶναι διὰ τοῦ Συντάγματος καθιερωμένα. Πῶς σκεπτόμενος ἀποφαίνομαι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; σκεπτόμενος ὡς ἑξῆς. Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος τῆς τε διοικητικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἰσοβαρίζει πρὸς αὐτὰς καὶ εἶναι ἐν πλήρει ἰσηγορίᾳ. Διὰ τί τοῦτο; Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι φρουρὸς καὶ φύλαξ τῶν ἀστικῶν τοῦ πολίτου δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὀνομάζονται ἄλλως καὶ ἔμφυτα ἢ πρῶτα τοῦ πολίτου δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν γένει στοιχεῖα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐννοῶ τὴν ζωὴν τὴν τιμὴν, τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν. Εἶναι, λέγω, φρουρὸς καὶ φύλαξ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐξουσιῶν, διότι ἄλλως θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἦτο ἀνεξάρτητος ὁ πολίτης. Τώρα τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια ἔχουν αὐτὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν; διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν χωρίαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων; διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀποτελοῦσιν μέρος τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας; Νομίζω ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ εἴπωμεν τί. Ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη φαίνεται μᾶλλον διοικητικὴ, διότι ἐξαρτᾶται ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὡς ἐξαρτωμένης ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Μάλιστα δὲ ἠμπορεῖ νὰ μὴν ᾖναι διοικητικὴ, διότι ὁ κύριος σκοπὸς αὐτῆς εἶναι ἡ πειθαρχία. Ἀλλὰ ἡ πειθαρχία εἶναι διοίκησις, καὶ ἀναγκαίως, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, τὰ ὑπηρετοῦντα τὴν πειθαρχίαν ἤτοι τὴν διοίκησιν, ὡς διοικητικὰ δικαστήρια. Τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ἐκτὸς τῆς διοικήσεως, διότι ἴσια ἴσια εἶναι τὰ κυριώτερα τῆς διοικήσεως ὄργανα. Λοιπὸν ὅταν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν πῶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοῦ πολίτου τὴν ζωὴν, τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, καὶ λέγομεν ὅτι πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ πολίτου τάττομεν δικαστήρια, τὰ δικαστήρια αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι διοικητικά; ὄχι οὐδαμῶς. Τὰ δικαστήρια ταῦτα πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητα. Ἀλλὰ τούτου τεθέντος τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν δικαιοδοσίαν ἐπὶ πραγμάτων ἀφορώντων τὴν τιμὴν, τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, ἤτοι ἐπὶ ἐγκλημάτων προσβαλλόντων αὐτὰ, διότι ὁ φύλαξ αὐτῶν ὁ φυσικὸς εἶναι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἡ ἀνεξάρτητος τῶν δύω ἄλλων ἐξουσιῶν. Λοιπὸν, ὅταν ὁ πολίτης προσβάλλεται, ὅταν προσβάλλεται ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, ἡ ἰδιοκτησία καὶ ἡ ζωὴ τοῦ πολίτου, ὁ ἔνοχος δὲν ἠμπορεῖ ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος τὰ παραπτώματα τῶν μεταβατικῶν δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπάγωνται εἰμὴ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, τοῦθ’ ὅπερ, ὡς εἶπον, ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὴν χωροφυλακήν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω, κύριοι, ἓν παράδειγμα ἐκ τῶν στρατιωτικῶν δικαστηρίων τῆς Ἀγγλίας, ὅπου καὶ τὰ στρατιωτικὰ πλημμελήματα καὶ κακουργήματα ὑπάγονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καὶ καταδικάζονται ἐπὶ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Ἀλλ’ ἐδὼ, κύριοι, ἐὰν τοῦτο ᾖναι βέβαιον, τί ἔχει νὰ εἴπῃ τις, ὅταν ἐπικαλοῦμαι δηλ. τὴν νομοθεσίαν αὐτῆς τῆς κραταιᾶς Ἀγγλίας; δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς δὲν ἔχει πειθαρχίαν, ὅτι εἶναι ὑποδεέστερός τινος; Ἡ ἐκστρατεία τῆς Περσίας ἀποδεικνύει τί εἶναι ὁ ἀγγλικὸς στρατός· ἓξ χιλιάδες ἄγγλοι μόνον ἤρκεσαν νὰ δαμάσωσι μίαν ὁλόκληρον αὐτοκρατορίαν ἔχουσαν 120 ἢ 160 χιλιάδας στρατόν. Παραλείπω τὸ ἰνδικὸν κατόρθωμα, ὅπου 40 χιλιάδες ἄγγλοι κατ’ ἀρχὰς, 80 χιλιάδες ἄγγλοι κατόπιν κατεδάμασαν δι’ ἀδιακόπου καὶ διηνεκοῦς ἡρωϊσμοῦ ἐπανάστασιν 120 μέχρι 180 ἑκατομυρίων ἰνδῶν. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ὁ καλλίτερος στρατὸς τοῦ κόσμου εἶναι ὁ ἀγγλικὸς, καὶ ἐν τούτοις εἰς αὐτὸν δὲν ὑπάρχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρεῖται παρ’ ἡμῖν ἀπαραίτητον μέχρι τῶν μεταβατικῶν, ἡ ἐξαιρετικὴ δηλαδὴ δικαιοδοσία.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῦ εὕρατε αὐτὴν τὴν διάταξιν;

§73ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ Sischer. Κατὰ ταῦτα δὲ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ στρατιῶται τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ δὲν ἔχουσιν ἰδιάζουσαν ἢ ἐξαιρετικὴν δικαιοδοσίαν ἐκτὸς μόνον διὰ τὸ ἔγκλημα τῆς στρατιωτικῆς στάσεως. Πᾶς δὲ ἀξιωματικὸς ὅστις ἀντισταθῇ εἰς τὴν ἄσκησιν πολιτικῆς διαδικασίας παύεται ἄνευ περαιτέρω ἐρεύνης. Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ τὰ κοινὰ παραπτώματα εἰσάγονται ἀπολύτως καὶ ἄνευ ἐξαιρέσεως εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ σᾶς ἀναφέρω ἓν πασίγνωστον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐπὶ τῆς πρώτης ἐν Λονδίνῳ παγκοσμίου ἐκθέσεως. Ὁ λοχαγὸς τῆς Βασιλίσσης παρεβίασε τότε τὴν κανονισμένην τάξιν, καὶ ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ διὰ τῆς βίας εἰς τὸ παλάτιον τῆς ἐκθέσεως· κατηγγέλθη διὰ τοῦτο ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ οὐχὶ ἐνώπιον στρατοδικείου καὶ κατεδικάσθη· καὶ μάλιστα εἰς φυλάκισιν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι, ἐπειδὴ ἡ φυλακὴ εἶχε συνεπείας ὀλεθρίας δι’ αὐτὸν καθ’ ὅσον ἐπέφερεν τὴν ἔκπτωσιν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἐν τῇ αὐλῇ ἀξιωμάτων του, ἐγένοντο πολλαὶ ἐνέργειαι νὰ μεταβληθῇ ἡ φυλάκισις εἰς πρόστιμον, ἐλέγετο μάλιστα ὅτι ἡ ἰδία Βασίλισσα ἐχρειάσθη νὰ ὑποδείξῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς φυλακίσεως εἰς τὸν εἰρηνοδίκην· ἀλλὰ ὁ εἰρηνοδίκης ἐστάθη ἀκατάπιστος, καὶ οὕτω ὁ λοχαγὸς ἐτιμωρήθη ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην καὶ ἐτιμωρήθη μάλιστα μὲ ποινὴν ἀτιμωτικήν.

§74Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχουν ἢ δὲν ὑπάρχουν στρατοδικεῖα εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§75ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ὑπάρχουν ἐξαιρετικῶς εἴς τινας περιπτώσεις. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριοι, διὰ τὴν πατρίδα μου δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἔχῃ καλλίτερον στρατὸν ἀπὸ τὸν ἀγγλικὸν, δὲν χρειάζεται μάλιστα νὰ ζητῶμεν καλλίτερον, μόλον ὅτι καὶ ἡ Γαλλία αὐτὴ ἀγωνίζεται νὰ καταῤῥίψῃ αὐτὸ τὸ μεσότοιχον μεταξὺ στρατοῦ καὶ λαοῦ· κύριοι, δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα αὐτὴ ἡ ἰδιάζουσα δικαιοδοσία, διότι θεωρεῖται ὡς προνόμοιον· ὁ λαὸς μισεῖ τὸν στρατιώτην, ἕνεκα τούτου δὲν πιστεύω νὰ χρησιμεύσῃ παρὰ πολὺ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, οὔτε διὰ τὸ ἔθνος, οὔτε διὰ τὸν στρατιώτην. Ἡ ἀδελφότης μεταξὺ στρατοῦ καὶ λαοῦ, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν ἰσότητα, εἶναι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ πρόοδος τοῦ τόπου, τοῦ Κράτους των. Σᾶς ἀπησχόλησα πολὺ ἀλλὰ θὰ μοὶ συγχωρήσετε ὀλίγας λέξεις καὶ ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα.

§76ΤΙΝΕΣ. Ὁ ὑπουργὸς μόνον τὴν ἀρχὴν προσέβαλεν· δὲν πρόκειται περὶ τῶν καθέκαστα.

§77ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ταῦτα λοιπὸν ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν. Ὑπεστηρίξαμεν, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ πολίτης ἐξασφαλίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ ἱκανοποιῆται, τιμωρουμένων προχείρως καὶ ἀναποδράστως τῶν ἐκφαύλων αὐτῶν μελῶν (Ἐνταῦθα ὁ ἀγορεύων δὲν ἀκούεται ὑπὸ τῶν στενογράφων). Ὑπεστηρίξαμεν ὅτι ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ εἶναι νὰ ψηφίσωμεν τὸν προτείνομεν νόμον. Ὁ νόμος αὐτὸς οὐ μόνον δὲν καινοτομεῖ κατὰ τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἶναι συνέπεια αὐτοῦ, καὶ συνέπεια μάλιστα ἀναπόδραστος, εἶναι κύρωσις τῶν ἄρθρων 12, 17 καὶ 18 τοῦ Συντάγματος· ἰσχυρίσθημεν καὶ ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἰδίως ὡς πρὸς τὰ στρατοδικεῖα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πεισθῶμεν ὅτι εἶναι μία παράδοξος καινοτομία τὸ νομοσχέδιον· διότι ἔχομεν προηγούμενον ἀναγνωρισμένον, ἔχομεν τὴν ἀπὸ τὸ στρατοδικεῖον ἐξαίρεσιν τῆς χωροφυλακῆς, ἐνεργούσης τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖ ἡ μεταβατικὴ δύναμις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει διὰ νὰ πολεμηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἀφοῦ σκοπὸν ἔχει ν’ ἀποτρέψῃ τὴν ἀκολασίαν, ἀφοῦ σκοπὸν ἔχει νὰ ἐνδυναμώσῃ τὴν τάξιν. Ἐξαιτοῦμαι δὲ τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς καὶ ἐπιφυλάττομαι διὰ τὰ καθέκαστα. Ὁ Κ. Ἀ. Μαυρομιχάλης ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§78Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, αὔριον.

§79ΤΙΝΕΣ. Ὄχι νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§80Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι κουρασμένη ν’ ἀναβάλωμεν.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι νὰ τελειώσωμεν σήμερον.

§82ΑΝΤΩΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι. Ἐκ τῶν ὀλίγων γνώσεων, τὰς ὁποίας ἀπέκτησα ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντικειμένου, στενῶς συνδεομένου καὶ μὲ τὴν ἱστορίαν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ μὲ τὸν προορισμόν του. Κύριοι. Εἶναι λίαν παράδοξον ὅ,τι θεωρεῖται φόρος δυσβάστακτος, ὅ,τι θεωρεῖται φόρος λίαν ἐπώδυνος, ἔρχονται διὰ θεωριῶν νὰ τὸ καταστήσουν προνόμιον, ὅτι ὁ τόπος μετὰ ὕπαρξιν ἀνεξάρτητον τεσσαράκοντα ὁλοκλήρων ἐτῶν δὲν δύναται καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ ἐγκλιματισθῇ εἰς τὸν θεσμὸν τῆς ἀπογραφῆς, ἔρχονται λέγω, σήμερον ἄνθρωποι νὰ δογματίσωσιν, ὅτι ἡ τάξις αὐτὴ ἀπολαμβάνει προνόμιον ἐν τῇ πολιτείᾳ. Καὶ, κύριοι, εἶναι ζήτημα λίαν σπουδαῖον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς συνεπείας του, εἶναι ζήτημα, διότι πρέπει νὰ μάθῃ ὁριστικῶς τὸ ἔθνος, ἐὰν ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον δίδει, ὁ φόρος τοῦ αἵματος, εἶναι φόρος, τὸν ὁποῖον τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς πολιτείας ἐπιβάλλουσι, καὶ συγχρόνως νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος ὅτι διὰ τὸν φόρον αὐτὸν δαπανᾷ τὸ πλεῖστον, τὸ ⅓ τῶν φόρων του.

§83ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸν φόρον αὐτὸν δὲν τὸν ἀρνούμεθα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα.

§85ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσητε ἐλεύθερον εἰς τὰς κρίσεις μου, ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ἐσφαλμέναι, ἀλλὰ νὰ μὲ ἀφήσητε ἐλεύθερον νὰ τὰς ἐκφράσω. Κύριοι! εἶναι ζήτημα λίαν πρωτοφανὲς, εἶναι ζήτημα μὴ ἐκπηγάζον ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῶν γεγονότων, ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας λίαν περιληπτικῶς ἀνέφερεν ὁ προαγορεύσας, νὰ ἐξερευνήσωμεν ποῖα τὰ αἴτια τῆς ὑπάρξεως τῆς λῃστείας, ποῖα τὰ αἴτια τῆς μὴ περιστολῆς αὐτῆς, καὶ ποῖοι ἀριθμοὶ ἰσχύουσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δι’ ἐγκλήματα ἀποδιδόμενα κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των, καὶ δὲν ἐτιμωρήθησαν, καὶ χωρὶς τῶν τοιούτων ἀποδείξεων, καὶ χωρὶς ἀριθμῶν, καὶ χωρὶς γεγονότων, καὶ χωρὶς, κύριοι, ἑνὸς προηγουμένου τὸ ὁποῖον τί ἀποδεικνύει; ὅτι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πηγάζει ἀπὸ μίαν κατάστασιν, ὑπάρχουσαν δυστυχῶς ἐν τῷ τόπῳ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ἡ θεραπεία αὕτη πώποτε δὲν ὑπεδείχθη, καὶ σήμερον τὸ πρῶτον ὑποδεικνύεται. Καὶ ἂν ἦνε ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι καὶ ἡ ὕπαρξις λῃστείας, καὶ ἡ ἀνάπτυξις αὐτῆς καὶ τὰ μεγάλα κακὰ εἶναι συνέπεια τῆς ἀκολασίας τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας· αὕτη ἡ ἀκολασία θὰ ὑφίσταται, θὰ εἰπῇ, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, εἶναι ἔνοχοι κατὰ μέγα μέρος οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν λαῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περὶ τῆς ἀκολασίας αὐτῆς δὲν ἔλαβον παρὰ σήμερον πρῶτον μέρος.

§86ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§87ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ αἱ κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔφερον νόμον.

§88ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔχετε, ἐκ τῶν προτέρων τὴν πεποίθησιν, ἢ τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἡ προτεινομένη θεραπεία εἶναι πρακτικὴ, εἶναι ἀποτελεσματικὴ ἀνεξαρτήτως τῆς διχοτομήσεως τοῦ στρατοῦ εἰς δύω διακεκριμένας νομοθεσίας; Ἔχετε μίαν πεῖραν, ἡ ὁποία σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιδιώξητε καὶ νὰ ὑποχρεώσητε εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, γνωρίζοντες ἐκ τῶν προτέρων τὰς συνεπείας του; Ἔχετε ἓν παράδειγμα νὰ μᾶς ἀναφέρητε ἢ ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ ἢ ἐν ἄλλῳ τόπῳ; Ἀλλὰ, κύριοι, τρέχοντες τὴν ἀβεβαιότητα συνεπειῶν λίαν ἐπισφαλῶν, θέλετε νὰ νομοθετήσωμεν, καὶ νομοθετήσαντες ἄρδην, νὰ καταῤῥίψωμεν τὰ θεμέλια τῆς στρατιωτικῆς κοινωνίας (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε, κύριοι, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει καὶ εἶμαι πλέον παραβέβαιος, ὅταν πεισθῆτε θέλετε εἶσθε πλέον προφυλακτικοὶ καὶ θέλετε ζητήσει ὥρας καὶ ἡμέρας διὰ νὰ σκεφθῆτε ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν προτέρων ἴσως ἔχετε ἐσχηματισμένην.

§89ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω μετά τινας ἡμέρας νὰ συμφωνήσετε μὲ τὴν γνώμην μας.

§90ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ῥίπτετε πλήρη τὴν σύγχυσιν, καὶ εἰς ἓν μόνον παράδειγμα θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ῥίπτεται τὴν σύγχυσιν εἰς τὸν κλάδον ἐκεῖνον τῆς πολιτείας, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ἐλαχίστη ἀλλοίωσις παρέχει πάντοτε συμφορὰς εἰς τὰς πολιτείας· θέλετε, κύριοι, τὸν στρατιώτην, τὸν ἐκτελοῦντα καθαρὰν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ μένοντα ἐν Ἀθήναις, εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, θέλετε νὰ τὸν ὑπάγητε ὑπὸ τοὺς δρακοντείους νόμους τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας. Ἀλλὰ μοὶ λέγουν νὰ γίνουν ὅλοι πολῖται (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητήσατε τὸν λόγον, κύριοι, ἀλλὰ μὴ διακόπτετε.

§92ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς σκανδαλίζουσιν αὐτὰ τὰ πράγματα; ἀφήσατε νὰ τὰ εἴπωμεν. Λέγω, κύριοι, πρόκειται νὰ φέρετε τὴν σύγχυσιν, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῆς συγχύσεως θὰ ᾖνε λίαν ἐπιβλαβὲς διὰ τὸν τόπον· καὶ ἰδοὺ, κύριοι, πῶς. Ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία δὲν εἶναι προνόμιον διὰ τὸν στρατὸν, εἶναι βάρος, ἀναφέρεται εἰς ἐποχὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀλλοῖαι καὶ τῆς προόδου καὶ τῆς ἠθικῆς ἀναπλάσεως τῶν κοινωνιῶν· καὶ μόλα ταῦτα αἱ μᾶλλον πεφωτισμέναι κοινωνίαι ἐθεώρησαν τοὺς ἀναχρονιστικοὺς αὐτοὺς θεσμοὺς καὶ σήμερον ἀναγκαίους διὰ τὴν ῥύθμισιν τῶν πραγμάτων τῆς πολιτείας. Δὲν εἶναι προνόμιον ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία, ὅταν τὸ πταῖσμα τὸ τιμωρούμενον ἀπὸ τὸν κοινὸν νόμον μὲ 24 ὡρῶν προσωπικὴν κράτησιν, τιμωρεῖται μὲ 5 ἐτῶν εἱρκτὴν· δὲν εἶναι προνόμιον, κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία, ὅταν καὶ ὁ ἐλάχιστος μορφασμὸς τιμωρεῖται ὡς ἓν ἀπὸ τὰ σπουδαιώτερα ἐγκλήματα. Ἀλλὰ λέγουν, ἡμεῖς σᾶς τείνωμεν τὴν χεῖρα καὶ ἐρχόμεθα νὰ σᾶς ἐλευθερώσωμεν ἀπὸ αὐτὰ τὰ δεσμά. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν νομοθετῆτε δὲν πρέπει ὑπὸ τοιαύτας ἐπόψεις, καὶ ὑποδεικνύοντες μόνον συγκεκριμένας περιστάσεις, νὰ ἐκριζώσητε μίαν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία ὑφίσταται ἐν τῇ ὑπάρξει τοῦ ὁρισμοῦ παντὸς μονίμου στρατοῦ. Καὶ ἐννοῶ, κύριοι, ἕνα ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ξένον, εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν εἶμαι ἐκ διαμέτρου ἀντικείμενος, ἐννοῶ νὰ εἴπουν ὅτι μόνον ὁ στρατὸς ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑφίσταται. Αὐτὸ τὸ ἐννοῶ, κύριοι, ἐννοῶ, ἐὰν ἐπρόκειτο μόνιμος ἐν Ἑλλάδι στρατὸς νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας, εἶναι πολυτελὴς εἶναι ἀκατάλληλος ὁ ὑπάρχων. Ἐνόσῳ ὅμως, κύριοι, δὲν θέλητε νὰ λύσητε τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε μόνιμον τακτικὸν στρατὸν μὲ ξένην νομοθεσίαν· καὶ μᾶς λέγουν, κύριοι, ὅτι ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, εἶναι ὑπηρεσία πολιτικὴ, εἶναι ὑπηρεσία δυναμένη νὰ ὑποταχθῇ εἰς τοὺς ἄλλους νόμους τοῦ κράτους, τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἐσφαλμένον. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατ’ ἐξαίρεσιν στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, εἶναι ἡ ὑπηρεσία ἡ μεταβατικὴ, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων κακουχιῶν, διατρέχει τὸν κίνδυνον τῆς ζωῆς του ὁ στρατιώτης.

§93ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κανένας δὲν ἐσκοτώθη.

§94ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Φρονεῖτε; εἶσθε πολὺ λανθασμένος, ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀριθμήσω σειρὰν ὁλόκληρον στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐχάθησαν εἰς συμπλοκὰς μετὰ ληστῶν.

§95ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ ἀρνεῖται κανείς.

§96ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν). Δέκα μόνον εἰς τὴν τελευταίαν συμπλοκήν.

§97ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἶναι εὐάρεστον διὰ τὸν στρατὸν νὰ ἐνεργῇ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, νομίζετε, ὅτι ὁ μόνιμος τακτικὸς στρατὸς τοῦ τόπου εἶναι στρατὸς τοιοῦτος, ὅστις νὰ θέλῃ ὑπάρχουσαν τὴν ληστείαν, δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ ἐνεργῇ τὴν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν; αὐτὸ, κύριοι, ἠδύνατο ν’ ἀποδοθῇ εἰς μίαν ἄλλην ἐποχὴν, καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις. Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἀρκοῦν τὰ πρόσφατα παραδείγματα, κύριοι, δὲν σᾶς ἀρκοῦν τὰ πέριξ τῆς Ἀττικῆς, ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα; ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ ἀναπτύξαντες καὶ ὑποστηρίξαντες τὴν ληστείαν εἰς τὰ πέριξ; καὶ διὰ ποίων μέτρων, καὶ ποία ἐπῆλθεν ἡ θεραπεία τῆς καταστροφῆς τῆς σπουδαίας αὐτῆς συμμορίας; Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ ἔλλειψις νομοθεσίας. Ἠξεύρετε τί εἶναι, κύριοι; Θέλετε ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ κατακαθίσητε μίαν κοινωνίαν, ἡ ὁποία μέχρι τῆς χθὲς εὐωχεῖτο μετὰ ληστῶν.

§98ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν Πελοπόννησον, τὴν Στερεὰν, ἢ ὅλην ἐν γένει τὴν κοινωνίαν;

§99ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκεῖ ὅπου ἔλαβε χώραν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, βουλευταὶ, μὴ διακόπτητε.

§101ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοί, τὰ ἔκαμον αὐτά.

§102ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὰ δημόσια ὄργανα εὐωχοῦντο μετὰ τῆς ληστείας, στρατιωτικὰ καὶ πολιτικά.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§104ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ληστεία, κύριοι, ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι προϊόν νέον· εἶναι ἀληθὲς ἀπὸ δύω ἐτῶν ἀνεπτύχθη, γνωρίζομεν τοὺς λόγους· ἐδαπανήθησαν ἴσως πολλὰ χρήματα, καὶ σήμερον ζητεῖται ἡ καρατόμησις ὅλων τῶν συμμοριῶν ἐντὸς 24 ὡρῶν.

§105Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι περὶ ἁρμοδιότητος.

§106ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ καταχρήσεων.

§107ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ μοῦ λέγετε, δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ὄχι, λέγω, πρόκειται περὶ τούτου, διότι πρόκειται νὰ ἀποδείξω ὅτι ὄχι ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία ἀκολασταίνει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχουν ἀτομικὰ σποραδικὰ ἐγκλήματα, γεγονότα. Δὲν πρόκειται ὅμως νὰ ἐπιῤῥιφθῇ μία μομφὴ, καὶ νὰ ἐπέλθῃ μέτρον νομοθετικὸν τὸ ὁποῖον νὰ κηρύξῃ ἐπισήμως, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ διοίκησις μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῶν ἐγκλημάτων, εἶχε προκηρύξει ἀτιμωρησίαν, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς ληστείας εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας, αὐτὸς ὁ κοινὸς συλλογισμὸς δὲν τὸ ἀνέχεται. Ἡ ληστεία, κύριοι, ἔχει δύω σκοποὺς, καὶ πάντοτε ἔλαβε δύω φάσεις, ἔχει ἐμπορικὸν καθαρῶς σκοπὸν, ἐθεωρήθη δὲ πάντοτε ἓν στρῶμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἀναλόγως πολιτικοὶ σκοποί. Πάντοτε τοιαῦται περίοδοι παρῆλθον καὶ κατεστράφη ἡ ληστεία, ὅταν ἐπείσθησαν οἱ ἄνθρωποι ὅτι μὲ τοιαύτας ἰδέας δὲν ἠδύναντο νὰ τραφῶσιν ἐπὶ πολὺ, καὶ ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται αὐτὸ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ ληστεία ἐπλεόνασεν, ὅτι ἡ ληστεία διήρχετο πανδήμως ὅλας τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν παρῆλθε μετ’ οὐ πολὺ ὀλίγος καιρὸς, μετὰ τὸν ὁποῖον ὅλη αὐτὴ ἡ ληστεία κατεστράφη, καὶ ἔχω τὸ πρόσφατον παράδειγμα τοῦ 1856, ἔχω τὴν τελευταίαν καταστροφὴν τῆς ληστείας τῆς Ἀττικῆς, καὶ σήμερον ἐλπίζω, εἶμαι πλέον παρὰ πεπεισμένος, ὅτι καὶ ἡ ληστεία τῆς Ἀκαρνανίας θὰ καταπέσῃ, ἀρκεῖ μόνον νὰ δοθῇ ἐλάχιστος ἀνάλογος καιρὸς εἰς τὸ νὰ κατακαθίσῃ ἡ κοινωνία ἐκείνη ἀπὸ τοὺς σάλους, τοὺς ὁποίους ὑπέστη πρὸ δύω ἐτῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ μέτρον τῆς νομοθεσίας τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν καταστροφὴν ἐντὸς 24 ὡρῶν τῆς ληστείας· ἀλλὰ, κύριοι, ἤθελον δεχθῆ καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον, ἐὰν ἐξ αὐτοῦ δὲν ἐπρόκειτο νὰ προξενηθῶσι μεγάλα κακά. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ποία ἡ θέσις τοῦ στρατιωτικοῦ, ἐνεργοῦντος ὑπὸ τοιούτους ὅρους, εἰς ἐκπλήρωσιν καθαροῦ στρατιωτικοῦ καθήκοντος, ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι εἶναι πολὺ δυνατὸν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ στρατιώτης ἐνεργεῖ αὐτὴν τὴν ἔνοπλον ὑπηρεσίαν, νὰ ἔρχηται ὁ κλητὴρ καὶ νὰ τὸν συλλαμβάνῃ, νὰ τὸν προσαγάγῃ εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον ἢ ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ, καὶ νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν θέσιν του, πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν τιμωρεῖται μὲ θάνατον. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι πρόκειται τὸν στρατιώτην τῆς μεταβατικῆς ὑπηρεσίας ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ῥαπίσῃ ἕνα πολίτην νὰ τὸν τιμωρήσητε μὲ 48 ὡρῶν προσωπικὴν κράτησιν, καὶ τὸν στρατιώτην τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος ῥαπίσῃ ἕνα πολίτην, τὸν τιμωρεῖτε μὲ 5 ἐτῶν εἱρκτὴν, καὶ αὐτὰ, κύριοι, εἶναι τὰ προνόμια τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ, κύριοι, ἔχετε νὰ καταδείξητε συγκεκριμένως, νὰ εἴπητε, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος ἢ ἐπὶ ἐκείνης τῆς περιστάσεως ἔλαβε χώραν αὐτὴ ἡ μήνυσις καὶ δὲν ἐνεργήθη, ἢ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, καθὼς παρέστησεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ του ἐξέδωκε τὰ βουλεύματα τῆς ἀθωώσεως; Καὶ σᾶς ἐπροκάλεσεν ὁ ἔντιμος ὑπουργός, εἶπε· προκαλῶ πάντα ὁ ὁποῖος πραγματικῶς κατεμήνυσε στρατιώτην, καὶ δὲν ἐτιμωρήθη.

§108ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω ἕνα Θώμαν ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμω καὶ ἐπερώτησιν, ὁ ὁποῖος ἐβασάνησεν τέσσαρας ὁλοκλήρους κοινότητας ἐπὶ 15 ἡμέρας.

§109ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ θὰ συμφωνήσω καὶ μεθ’ ὑμῶν, ὅτι καὶ ἓν γεγονὸς ἔλαβε χώραν καὶ δύω καὶ τρία.

§110ΣΠΥΡ. ΜΗΛΙΟΣ. Ὄχι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας.

§111ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τοιαῦτα σποραδικὰ γεγονότα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς βάσις διὰ μίαν μεταβολὴν νομοθεσίας. Ἀλλὰ μεταξὺ ἄλλων μᾶς ἐξύμνησαν τὸν ἀγγλικὸν στρατὸν καὶ τὴν νομοθεσίαν του. Δὲν εὔχομαι εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν νὰ ἀξιωθῇ τῆς αὐτῆς νομοθεσίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὑπάρχει ἡ νομοθεσία τῆς μαστιγώσεως, καὶ πρὶν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ, ὤφειλε ν’ ἀνατρέξῃ εἰς ὅλην τὴν ἱστορίαν του, εἰς ὅλα τὰ προηγούμενά του καὶ τότε νὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ τὴν παραβολὴν, ἐὰν τὰ ἤθη ἐκεῖνα, ἐὰν αἱ ἰδέαι ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχῃ σήμερον, δὲν ὑπάρχει πράγματι ἀγγλικὸς στρατός. Κατ’ ἔτος δίδεται ἄδεια νὰ ὑπάρχῃ· δὲν θεωρεῖται θεσμὸς πάγιος ἐν τῷ τόπῳ. Ἐν τέλει, κύριοι, ἡμεῖς παρελάβομεν καὶ μετεφέραμεν πλήρη μίαν νομοθεσίαν τὴν ὁποίαν ἤδη δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐγκλιματίσαμεν εἰς τὸν τόπον μας. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ φέρωμεν μίαν μετατροπὴν εἰς μίαν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία μόλις μετὰ 50 ἔτη εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης κατώρθωσε νὰ μεταβάλλῃ τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου εἰς ἰσόβια δεσμά, καὶ καθὼς τὸ γνωρίζετε, κύριοι, ἡ νομοθεσία τοῦ 89 ἴσχυε ἐν Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ 1856, μετὰ ἐπαναστάσεις ἐπανηλειμμένας, μετὰ δημοκρατίας ἐπανηλειμμένας καὶ ὁ νόμος τοῦ 1792 ἴσχυεν ἐν τῇ Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ 1856. Ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἔλλειψις τῆς νομοθεσίας τῆς στρατιωτικῆς ὅτι αἱ 3 ψῆφοι ὅταν εἶναι ἀθωωτικαὶ ἐπιβάλλοντες εἰς τὰς 4, ἔπρεπεν ὅμως ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὡς δικαστικός, νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἶναι μία ἐγγύησις ὑπὲρ τῆς ἀθωότητος, καὶ ἔχομεν τελευταῖα παραδείγματα καὶ σπουδαιοτέρας περιστάσεις δημοκρατικῶν πολιτειῶν, ὅτι καταλογισμὸς τῶν ψήφων εἶναι σπουδαῖον ἀντικείμενον, καὶ σπουδαία εἶναι, κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία, διότι ἐπὶ τῶν ἐλαχίστων σφαλμάτων ἐπιβάλλει θανατικὴν ποινήν· ἤρκουν 3 ψῆφοι μόνον ἀθωωτικαὶ νὰ ἀπαλλάξωσι τὸν κατηγορούμενον, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο δι’ ἓν τεμάχιον ἄρτου νὰ ὑποστῇ μίαν φυλάκισιν δέκα ἐτῶν, καὶ ὁ νομοθέτης ἐκεῖνος ἐν τῇ σοφίᾳ του, καὶ τῇ δικαιοσύνῃ του, ἀπῄτησε τρεῖς μόνον ψήφους νὰ κηρύξουν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἀθῶον διὰ νὰ ᾖναι πράγματι ἀθῶος, εἴδαμεν δὲ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐπελθὸν τελευταῖον εἰς τὴν σπουδαίαν ὑπόθεσιν τῆς ἀμερικανικῆς πολιτείας, ὅταν 15 ψῆφοι ἴσχυσαν ἀπέναντι 9.

§112Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων.

§113ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι εὔνοια, εἶναι βαρὺς φόρος ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἐκτὸς τοῦ μεγάλου φόρου, τὸν ὁποῖον αἰσθάνεται ἀκόμη ὁ τόπος, τῆς ἀπογραφῆς. Ἀλλά, μοὶ λέγουν, ἡ δικαιοσύνη δὲν εἶναι παροῦσα· θὰ τοῖς ἀποδείξω ὅτι εἶναι ταχυτέρα καὶ πλέον παροῦσα ἀπὸ τοὺς παρέδρους καὶ τὰς ἕδρας τῶν εἰρηνοδικείων, διότι ὁ στρατιώτης, ὅπου καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἔχει προϊστάμενον· (θόρυβος) ὁ προϊστάμενος εἶναι δι’ αὐτὸν καὶ ἀρχὴ δικαστική. Ἐὰν ὁ προϊστάμενος δὲν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην σας, ἐὰν ὁ προϊστάμενος κακῶς ἐκτιμᾷ τὴν ἐντολήν του, εἶναι σφάλμα τῆς νομοθεσίας; ἐὰν τὰ στρατοδικεῖα, ἐνώπιον τῶν ὁποίων προσάγονται οἱ ἐγκληματίαι ἦναι ἀτελῆ, ἦναι κακῶς συντεθειμένα πρέπει νὰ καταῤῥίψωμεν τὸν βαθμὸν αὐτῶν; ὄχι, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλὴ, ἡ ὁποία φέρει ἐν ἑαυτῇ πολλὰ στοιχεῖα τῆς Συνελεύσεως, κατεῖδε τὸ λάθος εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι ὑποπέσαμεν διὰ τὴν κακὴν χρῆσιν τοῦ νόμου, νὰ καταργήσωμεν θεσμοὺς διὰ τοὺς ὁποίους μεταμελήθημεν ἀκολούθως. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι δὲν ἀδικῶ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν, τοὐναντίον, κύριοι, σέβομαι τὴν προαίρεσίν των διότι εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς πεποιθήσεως λίαν πατριωτικῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς πιστεύσουν καὶ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἐκ τοῦ σύνεγγυς γνωρίζομεν τὴν τάξιν αὐτὴν καὶ νὰ τοὺς εἴπωμεν ἐὰν λαμβάνουν δυστυχῶς χώραν κακὰ εἶναι ἡ μὴ καλὴ ἐκτέλεσις τῶν διαταγῶν τῶν κυβερνήσεων, ἡ κακὴ ἐφαρμογὴ, ἡ ἀτελὴς γνῶσις, ἡ κακὴ ἐκτίμησις. Ἀλλ’ εἶναι λόγοι οὗτοι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς πείσωσι νὰ μεταβάλωμεν μίαν νομοθεσίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἠργάσθησαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη οἱ μᾶλλον σοφοὶ καὶ νομοθέται τῆς Γαλλίας, καὶ μετὰ μίαν ἐργασίαν ἐτῶν ὁλοκλήρων ἐγκατέστησαν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον;

§114Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων μας ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ὁποῖον ἐβασανίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ παρουσιάσθη μὲ μακρὰς τροποποιήσεις, ἔχει μεγάλην τῳόντι σημασίαν καὶ ἀξίαν· διὰ τοῦτο ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἐπιπόλαιος καθότι, ἐὰν πρόκηται νὰ μὴ ὠφελήσῃ, τότε ἴσως εἶναι ὀλίγον τὸ κακόν, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ βλάψῃ, τότε θὰ ᾖναι πολὺ μεγαλεῖτερον. Ἀλλ’ ἐξετάζων καὶ ὑπὸ μίαν ἄλλην ἔποψιν τὸ πρᾶγμα. Οἱ ὑποβαλόντες τὸ νομοσχέδιον εἶχον βεβαίως ὑπ’ ὄψιν μίαν ἰδέαν, ἤθελον νὰ περιστείλωσιν ὅλας τὰς πράξεις τὰς γενομένας ἐναντίον τῶν πολιτῶν ἀπὸ τὰ μεταβατικὰ σώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα νὰ καταδιώξωσι τὴν λῃστείαν. Ὁ σκοπός των αὐτὸς εἶναι καὶ δίκαιος καὶ εὐγενής· ἀλλ’ ἆρά γε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἐπιτύχῃ; Εἶναι λοιπὸν ἓν μέτρον σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν. Τρίτον δὲ εἶναι, νομίζω, δίκαιον νὰ παρακολουθήσωμεν ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ῥοντήρης ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἔφερε πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· διά τινα ἄτομα, οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι τῳόντι ἀληθεῖς, φέρουν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ῥοντήρης νομίζει ὅτι τὸ νομοσχέδιόν του θὰ μᾶς φέρῃ. Ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν πραγματικῶς δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἀποδεικνύει, νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὡς τάχιστα, ἄλλως νὰ μελετήσωμεν καλλίτερα τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ὅπως ἐπιδιώκουσι οἱ κκ. βουλευταὶ. Εἶναι, κύριοι, πολὺ ἀληθὲς ὅτι ἄπειροι πράξεις λαμβάνουσι χώραν πολλάκις ἀπὸ τὰ μεταβατικὰ, καθὼς καὶ ἀπὸ τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα συνοδεύουσι τοὺς εἰσπράκτορας· δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ ὁμολογήσωμεν μετὰ θλίψεως ὅτι, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ῥοντήρης δὲν ἦσαν παρὰ ἡ ἀληθεστάτη ὑπόθεσις, διότι ὄχι μόνον εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς προγενεστέρας ἔτυχε νὰ παραμείνω ἐπὶ πολὺν καιρὸν εἰς τὴν Φθιώτιδα καὶ ἴδον τὰς αἰσχρὰς πράξεις τὰς ὁποίας τινὲς μεταβατικοὶ ἐνήργησαν κατὰ τῶν πολιτῶν· κανεὶς ἐπίσης ἐξ ἡμῶν δὲν θέλει ἀρνηθῆ ὅτι τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦσι τοὺς εἰσπράκτορας, ἴσως ἴσως ἐν τῇ ἀθῳότητί των, γίνονται ὄργανα τῶν κατὰ τῶν πολιτῶν κακώσεων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἀκόμη, ἐὰν τὰ προτεινόμενα μέσα δύνανται νὰ θεραπεύσωσι τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα γέννονται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Καὶ πρῶτον λοιπὸν θέλω ὁμιλήσει περὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ στρατιῶται, κύριοι, εἰς ὅλα τὰ κράτη δικάζονται ἀπὸ εἰδικὰ στρατοδικεῖα καὶ διὰ τὰς κοινὰς πράξεις καὶ διὰ τὰς στρατιωτικάς· καὶ παρατηρῶ πρὸς ὑμᾶς ὅτι, ἐπειδὴ ἡ δικαιοσύνη τοῦ κράτους εἶναι μία, δύνανται πολὺ καλὰ οἱ στρατιῶται ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντες νὰ δικάζωνται διὰ τὰς κακὰς πράξεις ἀπὸ τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, διότι δὲν ἐννοῶ ὡς πρὸς τὴν δικαιοσύνην τίποτε τὸ κακόν. Ἡ δικαιοσύνη ἀνήκει εἰς τὸ κράτος, ἐξασκεῖται δὲ ἀπὸ δικαστήρια ἔκτακτα, ὁποῖα εἶναι τὰ στρατοδικεῖα, καὶ ὄχι στρατιωτικὰ διοικητήρια ὡς τὰ ὠνόμασεν ὁ κ. Ῥοντήρης, εἴτε ἀπὸ τὰ πολιτικά. Λοιπὸν τί κακὸν ἤθελον πάθει ἐγὼ ὁ στρατιώτης, ὁ μένων ἐν τῇ σημαίᾳ καὶ τῇ ὑπηρεσίᾳ μου, ἐὰν δικασθῶ διὰ μίαν πρᾶξιν ἀπὸ τὰ κοινὰ δικαστήρια; βεβαίως τίποτε, διότι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἡ αὐτὴ, ἀνήκει εἰς τὸ κράτος καὶ ἐνεργεῖται διὰ διαφόρων δικαστηρίων. Λοιπὸν εἶμαι σύμφωνος ὡς πρὸς τοῦτο μὲ τὸν κ. Ῥοντήρην, ἀλλ’ ἐξέθηκε ποτὲ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ Αὐστρίᾳ καὶ Πρωσσίᾳ, ἡ διάταξις ἀνεγράφη εἰς τὴν νομοθεσίαν τῶν ἐθνῶν αὐτῶν; Κύριοι, πρέπει νὰ μάθητε ὅτι οἱ στρατιῶται διὰ τὰς κοινὰς πράξεις των ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Εὐρώπης δικάζονται ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, καὶ τοῦτο ὄχι διὰ λόγον ἁπλοῦν δικαιοσύνης, ἀλλὰ πολιτικόν. Δὲν εἶναι φρόνιμον εἰς μίαν πόλιν νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρᾶξιν τῶν πολιτῶν, ἡ ὁποία εἶναι γεγραμμένη ἐν νομοθεσίᾳ ἐκτάκτῃ καὶ ὑπὸ ἰδίους νόμους, νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὰς ποινὰς τῆς δικαιοσύνης, διότι τὰ ἐλάχιστα παραπτώματα ἤθελον γεννήσει ἓν μῖσος μεταξὺ τῶν πολιτικῶν τάξεων. Ὑποθέσατε, κύριοι, τοὐναντίον καὶ οἱ νόμοι τὰ ἐπιβάλλουσιν εἰς πολλὰς περιστάσεις. Ἐπαρχίαι ὁλόκληροι ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν στρατοδικείων, καὶ ἠξεύρετε πόσον φρόνιμον εἶναι αὐτό; οἱ πολῖται ὑποκύπτουν μὲν εἰς τὸν νόμον τοιαύτης περιστάσεως, ἀλλὰ μετὰ γογγυσμοῦ μεγάλου καὶ φόβου· εἰς τοιαύτην ὅμως περίστασιν εἶναι ἔκτακτον καὶ γίνεται μόνον ὡς ἀναγκαῖον κακὸν διὰ νὰ προληφθῇ μεγαλείτερον κακόν. Λοιπὸν δὲν εἶναι ὁ λόγος τῆς δικαιοσύνης, κ. Ῥοντήρη, ἀλλ’ εἶναι λόγος πολιτικός, λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑπάγονται οἱ ἐν στρατιωτικῇ ἐνεργείᾳ εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια. Καὶ τὸν πολιτικὸν τοῦτον λόγον δὲν πρέπει οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ παραβλέψωσι, τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν θέλω συμβουλεύσει ποτὲ τὴν πατρίδα μου νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὰς τὰς ἰδέας· διότι μία τοιαύτη διάταξις κατ’ ἀρχὴν δὲν θέλει φέρει βεβαίως κανὲν ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θέλει γεννήσει τοιαῦτα παράπονα καὶ εἰς τοιοῦτον διχασμὸν θέλει φέρει τὸν πολίτην πρὸς τὸν στρατιώτην, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ ἴσως καὶ κίνδυνος. Εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος πολιτικὸς καὶ ὄχι νομικὸς, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντες στρατιωτικοὶ ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ στρατοδικεῖα. Ἀλλὰ τοῦτο κύριοι, δὲν εἶναι διόρθωσις· ὁ νόμος κατὰ γενικὸν κανόνα καὶ διὰ τὸν πολιτικὸν τοῦτον λόγον ἔκαμε τὰς γενικὰς διατάξεις, ἐξῄρεσεν ὅμως πολλὰς διατάξεις, ὡς οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι συμπράττουν μετὰ τῶν πολιτῶν, ὑπάγονται εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια· π. χ. εἷς ἀξιωματικὸς ὅστις λαμβάνει φύλλον πορείας διὰ Χαλκίδα, δι’ ὅλας τὰς πράξεις τὰς ὁποίας ἤθελε κάμει καθ’ ὁδὸν, ὑπάγεται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὁλόκληρα σώματα ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἐὰν δὲν κηρυχθῇ ὁ ἔκτακτος στρατιωτικὸς νόμος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ νομοθέτης δὲν ἐφοβήθη τὰ πολιτικὰ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς καθὼς καὶ τὰ στρατιωτικὰ διὰ τοὺς πολίτας, ἀλλ’ ὁ νόμος εἶχε πάντοτε ὑπ’ ὄψιν του τὴν πολιτείαν καὶ ἐκ τῶν νόμων ἤθελε καταφέρῃ τὸ μεγαλείτερον ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῆς πολιτείας. Κύριοι, σᾶς εἶπα προηγουμένως ὅτι ἐὰν οἱ στρατιωτικοὶ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντες διὰ τὰς κοινὰς πράξεις δικασθῶσιν εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, δὲν παραβλάπτονται διόλου. Τώρα ἂς ἐξετάσωμεν διὰ τὰς μὴ μεμονωμένας πράξεις των, δυνάμεθα νὰ ὑπαγάγωμεν τὰ στρατιωτικὰ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων; Ἐδὼ ἡ πειθαρχία καταστρέφεται· ὑποθέτω· νὰ ἐξηγηθῶ μὲ πράγματα. Ἕνας λόχος διατεταγμένος ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ἀναλαμβάνει μίαν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν· ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία δὲν γίνεται μόνον διὰ τοὺς λῃστὰς, ἀλλὰ καὶ διὰ πολιτικοὺς λόγους. Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι κίνδυνος νὰ εἰσβάλουν ἐχθρικὰ σώματα εἰς τὸ κράτος, ἐξωτερικαὶ λῃστρικαὶ συμμορίαι, νὰ ὑποκινηθῇ στάσις εἰς μίαν ἐπαρχίαν· αἱ κυβερνήσεις ἔχουν ἀμέσως τὸν στρατὸν εἰς κίνησιν καὶ μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν. Ὑποθέσατε λοιπὸν ὅτι λόχος τις διετάχθη νὰ μεταβῇ εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς καταδίωξιν τῆς λῃστείας· ὁ λόχος αὐτὸς ἐξῆλθε καὶ πηγαίνει εἰς ἓν χωρίον· ὁ ἀξιωματικὸς διατάττει τὸν στρατιώτην νὰ ὑπάγῃ νὰ φέρῃ νερὸν ἀπὸ τὸ χωρίον· θὰ ὑπάγῃ; ὄχι· διότι ὁ στρατιώτης θὰ τοῦ εἴπῃ, δὲν πηγαίνω, διότι θὰ μὲ καταμηνύσουν· πήγαινε σύ· δὲν πηγαίνω νὰ βροντήσω τὴν πόρτα κανενὸς ἀνθρώπου νὰ λάβω τροφὰς, διότι θὰ μὲ φέρουν εἰς τὸ δικαστήριον· λοιπὸν πήγαινε σὺ, κ. λοχαγέ. Ὑποθέσατε ὅμως κύριοι (θόρυβος). Παρακαλῶ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου νὰ συλλογισθοῦν ὅτι ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι περισσότερον ἀπὸ αὐτούς· δὲν ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα νὰ πολεμήσω τὰς ἰδέας των, ἀλλὰ νὰ καταδείξω τί δύναται νὰ γίνῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου· δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἔχωσιν ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ ἀκούσωσι, διότι ἐὰν ὁ νόμος ᾖναι κακὸς, δὲν θὰ ᾖναι δι’ ἐμὲ, ἐὰν δὲ ᾖναι καλὸς, θὰ ᾖναι ἐπίσης καὶ δι’ ἐμὲ καὶ δι’ αὐτούς. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι στρατιῶται μεταβατικοὶ συναντῶνται μὲ μίαν λῃστρικὴν συμμορίαν· τουφεκίζονται καὶ πληγόνονται 2, 3 στρατιῶται· πηγαίνουν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους μέσα εἰς τὸ χωρίον καὶ δὲν τολμοῦν νὰ πλησιάσουν εἰς κανὲν σπίτι· νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι φιλάνθρωπον; (θόρυβος). Βλέπω ὅτι ταράσσονταί τινες, ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἡσυχάσωσιν, ἐὰν μὲ ἀφήσουν νὰ προβῶ εἰς τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα θέλω. Ὑποθέσατε κύριοι τι τὸ ὁποῖον συνέβη ὑπὸ τὰς ὄψεις μας· εἰς τὴν Ὑπάτην κατὰ τὸ 1852 λῃστρικαὶ συμμορίαι εἰσῆλθον ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ ἐκρύπτοντο μέσα εἰς τὰ σπίτια· ἐντὸς τῆς Ὑπάτης ἐστρατοπέδευεν ὁ ἀρχηγὸς Μαμούρης, ὁ Θανασούλας, ἐγὼ μὲ 100 πυροβολιστὰς, ὁ μακαρίτης ὁ Τσαμαδὸς μετὰ 100 ἱππέων· καὶ τὸ ὁμολογῶ, χωρὶς νὰ κατηγορήσω κανένα ἄνθρωπον, διότι μόνον δύω σπίτια ἐντὸς αὐτῆς τῆς κωμοπόλεως ἦσαν κακοῤῥοίζικα, εἶχον τοὺς λῃστάς. Ὑποθέσατε ὅτι συνέβαινε τοιοῦτόν τι· τί θὰ κάμωσι τότε οἱ στρατιῶται;

§115ΤΙΝΕΣ. Τότε τί ἔκαμαν;

§116Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως· δὲν θέλετε λοιπὸν εἰς τοιαύτην περίστασιν νὰ ἐνεργήσῃ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις;

§117ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§118Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς; Εἰς αὐτὰς ἐκρύπτοντο ἄνθρωποι ἔνοπλοι· λοιπὸν θὰ κατελάμβανον τὰς πέριξ οἰκίας· ἀλλ’ ἐὰν ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ οἰκοδεσπότου, τί γίνεται; (θόρυβος)· διότι αὐτὸ τοῦτο συνέβη εἰς τὴν Ὑπάτην, διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ παραβιάσουν μίαν οἰκίαν ἄνθρωποι (θόρυβος). Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἀποβλέπουν ἐμὲ, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόσωπος. Εἶσθε κύριοι νὰ ψηφίσητε ὅ,τι θέλετε· ἀλλὰ δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ ψηφίσητε ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων; Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς ὅτι δύω συστήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι παραδεδεγμένα ἐν Ἑλλάδι, ἔφεραν εἰς μεγάλην ἀνωμαλίαν τὴν διοίκησιν· τὸ σύστημα τῶν εἰσπράξεων καὶ τῆς καταδιώξεως τῆς λῃστείας. Καὶ τὰ δύω αὐτὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι, εἶναι τουρκικά· κανεὶς δὲν θέλει ἀρνηθῆ ὅτι μὲ ὀλίγας διαφορὰς καὶ τότε εἰσεπράττοντο διὰ τῆς βίας οἱ φόροι, καὶ ὅτι διὰ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, καὶ πολλάκις διὰ τῶν καταθλίψεων κατεδιώκοντο καὶ οἱ λῃσταὶ καὶ τότε. Τὸ αὐτὸ σύστημα ἀκολουθοῦμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀποτελέσματα περίφημα δὲν ἔχομεν. Ἀλλ’ ἆρά γε τὰ σφάλματα, ὅσα πηγάζουν, δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν δύω αὐτῶν συστημάτων; Λοιπὸν βλέπετε ὅτι εἰς τὰ αἴτια πρέπει νὰ ἀναφερθῶσι τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ἀπόδειξις· δὲν ἐψηφίσαμεν ἐδὼ ἕνα νόμον περὶ καθυστερούντων, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεγράφησαν εἰς τὸν νόμον πολὺ αὐστηραὶ διατάξεις; Νομίζω πῶς πέρυσιν ἐψηφίσαμεν μίαν ἄλλην διάταξιν, οἱ ταμίαι νὰ μὴ ἔχουν δικαίωμα νὰ δίδουν καμμίαν προθεσμίαν εἰς τὰς καθυστερήσεις.

§119ΤΙΝΕΣ. Ὁ ὑπουργός.

§120ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ εἶναι ὑπ’ εὐθύνην τῶν ταμιῶν, δὲν μὲ λέγετε καὶ οἱ δύω οὗτοι νόμοι ἔφερον κανὲν ἀποτέλεσμα; ὅταν ἐψηφίσθησαν οἱ νόμοι οὗτοι ἐθεωρήθησαν δρακόντιοι καὶ μολαταῦτα δὲν ἔφεραν κανὲν ἀποτέλεσμα. Εἶναι κανεὶς ὅστις δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἐν συνειδήσει ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς καταθλίψεως δύνανται νὰ εἰσπραχθῶσιν οἱ φόροι; εἶναι λυπηρὸν τὸ ὁμολογῶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαλήσω τὴν ἀλήθειαν· (θόρυβος) δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ νομοθετῆτε, ἀλλὰ πρέπει νὰ νομοθετῆτε ὅ,τι εἶναι εἰς τὰ ἤθη τοῦ τόπου καὶ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, ἄλλως δύνασθε νὰ νομοθετῆτε ὁλημέρα. Καὶ δὲν ἐψηφίσαμεν κύρωσιν ἄλλου νόμου δρακοντίου περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας, τόσον τρομεροῦ; Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε· ἐγὼ ἐπολέμησα τότε αὐτὸν τὸν νόμον, καὶ εἶπα οὐδὲν ἀποτέλεσμα θὰ φέρῃ· ἔφερεν κανὲν ἀποτέλεσμα; (θόρυβος). Ἦτο ψηφισμένος, κύριε Πετσάλη, ὁ νόμος, ὅταν ἡ Φθιῶτις ἐπλήρωνε 700 χιλιάδας λύτρα εἰς τοὺς λῃστάς, ὅταν περιεφέροντο μὲ ἀναπεπταμένην σημαίαν καὶ ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ τοῦ τόπου ἐξετραγῴδουν τὰ δεινὰ, ὅσα ὑπέφερεν ὁ τόπος ἐκεῖνος ἀπὸ τὴν λῃστείαν. Καὶ ἂν ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμά τι, δυστυχῶς ἐπῆλθεν ἀπὸ τὸ ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ· θὰ μοῦ εἴπωσιν, καὶ δὲν ἔλαβες ὑπ’ ὄψιν τὰς καταχρήσεις αὐτοῦ τοῦ συστήματος; ναί, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μοῦ φέρουν νόμον καὶ νὰ μοῦ ἀποδείξουν ὅτι μετεβλήθη τὸ σημερινὸν σύστημα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα καὶ νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν τόπον ἀπ’ αὐτὰ τὰ βάσανα. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ εἴπητε, διετάξαμεν μίαν αὐστηροτάτην διάταξιν· σᾶς λέγω ὅτι θὰ ψηφίσητε καὶ πάλιν ἕνα νόμον, ὅστις μόλις κυρωθῇ καὶ ψηφισθῇ θὰ παραβιασθῇ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης. Κύριοι, σᾶς ἀνέφερα ὀλίγα παραδείγματα, διότι τὰ περισσότερα ἴσως, τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω, ἀναφέρονται εἰς τὰς μερικὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ σήμερον πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω ἀκούσει καὶ τὸν φίλον μου κ. Ῥοντήρην εἰς τὰς περὶ στρατιωτικῶν νόμων ἰδέας του καὶ περὶ στρατοδικείων κατηγορίας του, καὶ θέλω ἀποδείξει εἰς αὐτὸν ὅτι ὑπέπεσεν ἀκουσίως εἴς τινας πλάνας ὄχι μικράς. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν πολλάκις ὑψώθησαν φωναὶ περὶ καταργήσεως τῶν στρατιωτικῶν νόμων, ἀλλ’ ὑψώθη καὶ μία ἄλλη φωνὴ ἀκόμη, ὅτι οἱ στρατιῶται ἐπιστρέφοντες ἀπὸ τὰς μάχας καὶ τὰς ἐκστρατείας πρέπει νὰ καταθέτωσι τὰ ὅπλα εἰς τὰ σύνορα καὶ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς πόλεις ὡς πολῖται. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Γαλλία ἠκολούθη αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ τὴν γνώμην, δὲν ἤθελον οἱ στρατοί της περιέλθει νικηφόροι εἰς ὅλας τὰς πρωτευούσας τῆς Εὐρώπης, ἴσως ὁ Βίσμαρκ ἤθελε πατήσει τὸν πόδα του εἰς ......

§121ΤΙΝΕΣ. Τὸν ἐπάτησαν οἱ σύμμαχοι.

§122Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Γαλλία ἐνίκησε τὴν ἰδίαν τὴν Γαλλίαν· καὶ δὲν ἦσαν οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι τοὺς ὁποίους ἐξακολουθεῖ ἡ Γαλλία νὰ σέβηται ἕως σήμερον, καὶ ἡ μεγάλη ἐκείνη κεφαλὴ τοῦ Ναπολέοντος, ἀλλ’ ἦσαν τὰ πολιτικὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἔῤῥιψαν τὸν Ναπολέοντα, καὶ ἐδὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξω τὴν πολιτικὴν τῆς Γαλλίας· ἐὰν ὅμως τις θέλῃ, εἶμαι πρόθυμος νὰ τῷ ἀποδείξω ποῖα ἦσαν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἔῤῥιψαν τὸν Ναπολέοντα.

§123ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§124ΜΑΚΡΗΣ. Ἔλειψεν ὁ ὀργασμὸς τοῦ ἔθνους ὑπὲρ αὐτοῦ.

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τοιαῦται ἰδέαι, ῥιπτόμεναι ἴσως ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλην τάσιν πρὸς τὰ πολιτεύματα τὰ ἀρχαῖα, διότι κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους τῳόντι οἱ πολῖται ἐπιστρέφοντες ἀπὸ τὰς μάχας κατέθετον τὰ ὅπλα καὶ ἦσαν πολῖται, ἀλλ’ ἦσαν καὶ ὅλοι στρατιῶται. Ναὶ, τότε οὕτως ἐγένετο· ἐπανήρχοντο οἱ Ἀθηναῖοι ἀπὸ τὰς ἐκστρατείας καὶ ἦσαν πολῖται, ἀλλ’ ὅταν ἐχρειάζετο νὰ γίνῃ πόλεμος, οἱ πολῖται ἐκεῖνοι ἦσαν ὅλοι στρατιῶται. Λοιπὸν τὰ ἀρχαῖα ἐκεῖνα πολιτεύματα εἶναι καὶ σήμερον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐπανέλθουν, ἀλλὰ ζητοῦν κατὰ δυστυχίαν πράγματα ἀκατόρθωτα. Τὰ στρατοδικεῖα, κύριοι, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἐλάλησε μὲ τόσην περιφρόνησιν ὁ κύριος Ῥοντήρης· σᾶς εἶπε πῶς εἶναι διοικητήρια. Τὰ στρατοδικεῖα εἶναι τακτικὰ, δηλ. ἔχουν ἔκτακτον δικαιοδοσίαν, ἀλλὰ προβλέπονται ἀπὸ τοὺς νόμους τοῦ κράτους καὶ ἐψηφίσθησαν ἀπὸ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα· καὶ ἂν ὁ κ. Ῥοντήρης ἐμελέτα μετὰ προσοχῆς τὸ Σύνταγμα, ἤθελεν ἰδεῖ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὰ περὶ στρατοδικείων καὶ ναυτοδικείων ὁρίζονται ἀπὸ εἰδικὸν νόμον. Λοιπὸν, κύριοι, ὅλα τὰ ἔθνη ἐθεώρησαν ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσι πάντοτε μίαν μόνιμον νομοθεσίαν στρατιωτικὴν ἕνεκα τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀλληλοδιαδόχως δέχονται ἡ μία τὴν ἄλλην, ὥστε εἰς ὅλα τὰ Συντάγματα θέλετε εὑρεῖ ὅτι τὰ περὶ στρατοδικείων καὶ ναυτοδικείων πάντοτε θὰ πιστεύωνται καὶ θὰ κανονίζωνται ἀπὸ εἰδικοὺς νόμους κατὰ τὰς περιστάσεις. Σᾶς εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ῥοντήρης, τὰ στρατοδικεῖα δὲν εἶναι ἀνεξάρτητα, καὶ διατί; διότι ἡ κυβέρνησις ἐπηρεάζει τοὺς δικαστάς. Ἐὰν ὁ κ. Ῥοντήρης συνεβουλεύετο τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος τὴν πρὸ μικροῦ, ἤθελε μάθει ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν δικαστήρια, εἰς τὰ ὁποῖα καμμία ἐπήρεια δὲν δύναται νὰ ἐξασκηθῇ, εἶναι τὰ στρατοδικεῖα· ἐὰν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν πρὸ τοῦ 1862, ἤθελε μάθει ὅτι καμμία ἐπήρεια δὲν ἴσχυσεν εἰς τὰ στρατοδικεῖα ἐκεῖνα.

§126ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Σᾶς ἀναφέρω τὴν καταδίκην τοῦ Μακρυγιάννη.

§127ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἀναφέρετε τὴν καταδίκην τοῦ Μακρυγιάννη, σᾶς ἀναφέρω τοῦ Κολοκοτρώνη, ἥτις ἦτον ἀπὸ τακτικόν.

§128ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι· ἦτον ἔκτακτον τὸ δικαστήριον αὐτό.

§129ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχετε σεῖς τὸ δικαίωμα, καὶ εἶναι τόλμη μεγάλη νὰ εἴπητε ὅτι τὸ στρατοδικεῖον κατεδίκασε τὸν Μακρυγιάννην ἀδίκως· αἶσχος· δὲν εἶναι πρέπον οὔτε δίκαιον νὰ καταδικάσητε τοὺς δικαστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν κατὰ τὴν συνείδησίν των.

§130ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὰ προκαλεῖτε.

§131ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ πῶς, κύριοι, ὑποθέτω διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι τὰ στρατοδικεῖα παρέπεσαν εἰς λάθος, ὅτι ἠθώωσαν ἐνόχους ἢ κατεδίκασαν ἀθώους· ὑπάρχει κανεὶς ἐξ ὑμῶν ὅστις δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὅτι τὰ τακτικὰ δικαστήρια καθ’ ἡμέραν δὲν ὑποκύπτουν εἰς τοιαῦτα σφάλματα; καὶ εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι τοιοῦτοι δικασταὶ νὰ μὴν ὑποπέσουν εἰς πλάνην;

§132ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἠξεύρετε ὅτι ὁ ὀργανισμός των εἶναι ἀτελής· αὐτὸ εἶπα.

§133ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι· ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ τί εἴπατε, διότι τὸ ἔχω καὶ σημειωμένον. Κύριοι, δὲν βλέπετε τὸ σοφώτατον δικαστήριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὄχι ἐδὼ, ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν ποσάκις δὲν ἔκαμε νομολογίαν, ἡ ὁποία ἀντιφέρεται ἡ μία πρὸς τὴν ἄλλην. Πόθεν ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ αὐτὰ τὰ πράγματα; ἀπὸ ἀδίκους ἀποφάσεις. Καὶ λοιπὸν ζητεῖτε ὑπεράνθρωπα πράγματα ἀπὸ τὰ στρατοδικεῖα. Καὶ πῶς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια τῶν ἐνόρκων εἶναι αὐστηρότερα; θὰ τιμωρήσουν αὐστηρότερα αὐτὰ παρὰ τὰ στρατοδικεῖα; ἐγὼ ἀμφιβάλλω καὶ ἂν ὑμεῖς ἔχετε γνῶσιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, βεβαιωθεῖτε ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ μικρὰς γνώσεις αὐτῶν τῶν πραγμάτων.

§134ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). Ὅταν τὰ μεταβατικά. (θόρυβος)

§135ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡς γραμματεὺς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε ἀπὸ τὴν θέσιν σας (θόρυβος).

§136Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ μὲ ἀκούσῃ μετὰ μακρᾶς σιωπῆς, νὰ λάβῃ τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι σπουδαῖον. Δὲν ἔχετε λοιπὸν ἀνάγκην νὰ μὲ διακόψητε· ἕκαστος ἠμπορεῖ νὰ μὲ ἐννοήσῃ καθόσον δὲν εἶναι τόσον ἀφῃρημένα πράγματα αὐτά· δυνάμεθα ψηλαφητότερον μελετῶντες τὸν νόμον νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπόν. Ὁ κύριος Ῥοντήρης εἶπεν ὅτι δὲν δικάζονται αἱ ὑποθέσεις συντόμως εἰς τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, ὅτι εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια δύνανται νὰ δικασθῶσι συντομώτερα καὶ ὅτι ἔρχεται ὁ παραδειγματισμὸς ταχύτερον. Ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι καὶ εἰς τοῦτο ἔμεινε πολὺ πίσω, διότι θέλω ἐπικαλεσθῆ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, ὅστις, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄλλοτε περὶ τῶν πρωτοδικείων, δὲν ἐδύστασε νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ πολιτικὰ δικαστήρια τόσον ταχέως προβαίνουν, ὥστε ὑπόδικοι χιλιάδες δὲν τολμοῦν νὰ πλησιάσουν τὴν δικαιοσύνην, διότι φοβοῦνται τὴν προφυλάκισιν. Εἶναι τοῦτο σᾶς ἐρωτῶ ταχύτης; Λυποῦμαι ὅτι ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω τοιαῦτα πράγματα, ἀλλὰ δύνασθε νὰ ἀρνηθεῖτε τὴν ἱστορίαν; καὶ ἂν τὴν ἀρνηθῆτε δὲν θέλει ἡ κοινὴ φήμη κραυγάσῃ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας; Ὅπως βεβαιώσῃ ὁ κύριος Ῥοντήρης τὴν ἀλήθειαν τῶν λεγομένων τούτων εἶπεν, ὅτι παντοῦ ὁ πολίτης ἔχει ἕνα ἀνακριτὴν, ἕνα πάρεδρον, ἕνα εἰρηνοδίκην. Ὁ κύριος Ῥοντήρης δὲν ἐμελέτησε διόλου τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν, ἄλλως δὲν ἤθελε εἴπει ὅσα εἶπε. Μάθετε, κύριοι, ὅτι αὐτὰ τὰ ὄργανα ὅταν πρόκειται νὰ βεβαιώσουν ἐγκληματικὰς πράξεις τῶν στρατιωτικῶν, ἔχουν ἀπὸ τὸν νόμον τὴν ἀμοιβαιότητα νὰ βεβαιοῦν ὅλα τὰ στρατιωτικὰ ἐγκλήματα ὅπου τὰ εὕρουσι; νὰ συντάττουν πράξεις δικαστικὰς περὶ τῶν ἐγκλημάτων αὐτῶν καὶ ὅλα ὅσα λέγει ὁ νόμος. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κύριος Ῥοντήρης ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἠμπορεῖ νὰ βραδύνῃ τὴν ἀνάκρισιν· ἀλλ’ εἰς τὰ πολιτικὰ πᾶς ἀνακριτὴς τὸν εἰσαγάγει τὸν πολίτην εἰς δίκην; ὄχι· ὁ εἰσαγγελεύς. Καὶ ἐδὼ λοιπὸν δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕνας ἄνθρωπος νὰ προστατεύσῃ τὴν ἀνάκρισιν; σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ἂν ἡ κυβέρνησις ἀναγκασθῇ ἀπὸ ἐκτάκτους περιστάσεις νὰ διατάξῃ τὸν στρατὸν νὰ κινηθῇ καὶ κινηθεῖ εἰς βιοπραγίας, νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ φυλάξητε τὴν δικαιοσύνην μὲ τὴν πολιτικὴν δικαιοσύνην καὶ τὰς διατυπώσεις αὐτάς; (θόρυβος). Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἀρχῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ὡρμήθησαν νὰ δώσουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ οἱ συντάξαντες τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, διότι οἱ συντάξαντες τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους δὲν εἶναι μάνον οἱ σοφοὶ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ καὶ οἱ σοφοὶ τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν διατί ἐνέγραψαν αὐτὸ τὸ δικαίωμα; καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα δὲν ἠμποροῦσαν νὰ τὸ μοιράσουν εἰς ἑκατὸν κομμάτια, ἀλλ’ ἔδοσαν ἓν μερικὸν δικαίωμα καὶ τὸ ἔδοσαν εἰς τὴν κυβέρνησιν. Σεῖς ὑποθέτετε ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι οἱ κυβερνῶντες εἶναι ἄτιμοι, ἀλλὰ τότε τί σᾶς ὀφελοῦν τὰ περιττά; Πῶς θὰ τὰ ἐφαρμώσητε; ποῦ θὰ εὕρητε τοὺς ἀνθρώπους τοὺς εἰληκρηνεῖς; εἶναι τὸ σφάλμα λέγετε εἰς τὴν κοινωνίαν· καὶ ἂν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, πῶς θὰ τὸ διορθώσητε; Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν, κύριοι, δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει νὰ εἰσάγῃ εἰς δίκην. Ἀλλὰ, λέγουν, ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἐπιτρέπω νὰ γίνῃ ἀνάκρισις κατὰ ἑνὸς δολοφόνου· τοῦτο ποτὲ δὲν τὸ πιστεύω, καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτον, εἶναι σχετικὸν, διότι πᾶς ἄνθρωπος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ καταγγελίαν. Γίνεται ὅπως καὶ εἰς τὰ πολιτικά. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι δὲν εὑρέθησαν καὶ εἰσαγγελεῖς νὰ πράξουν τοιαῦτα πράγματα ὁποῖα ὑποθέτετε διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀρχάς; Καὶ ὅμως τί θέλετε νὰ πράξωμεν; ὅταν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν κανένα ἄνθρωπον, σᾶς ἐρωτῶ, εἰς ποῖον θὰ δώσωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα; ὥστε τὸ δικαίωμα τοῦτο ποτὲ δὲν δύναται νὰ ἐξασκηθῇ ἄλλως παρὰ πρὸς ὄφελος τῆς πολιτείας. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ῥοντήρης σᾶς εἶπε προσέτι ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὅταν ὁ εἰσηγητὴς καὶ ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος γνωμοδοτήσωσιν, ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν ὁ ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει. Τὸ ἀντίθετον λαμβάνει χώραν, ἂν ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος, ὅστις εἶναι εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ εἰσηγητὴς, ὅστις εἶναι ἀνακριτὴς, εὑρεθῶσι σύμφωνοι ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην καὶ τῶν δύο αὐτῶν. Ὁ ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ ὑπάγῃ κατὰ τοῦ κατηγορουμένου ἂν ᾖναι ὑπὲρ ἡ γνώμη καὶ τῶν δύο αὐτῶν, ὄχι ὅμως ὅταν ᾖναι κατὰ νὰ ὑπάγῃ ὑπέρ. Ἂν διαφωνοῦν ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος καὶ ὁ εἰσηγητὴς, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀφήσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ δικαστήριον.

§137ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐρωτήσατε τὸν κύριον ὑπουργὸν ἂν ᾖναι σύμφωνος.

§138Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ὁ νόμος· ἂν ἔγινε μία πρᾶξις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, φέρετε μίαν ἐπερώτησιν νὰ δικάσωμεν τὸν ὑπουργόν. Ἂν, κύριε Σαράβα, θεωρεῖτε ὅλους τοὺς νόμους δυναμένους νὰ παραβιασθῶσιν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς, τότε τί ζητεῖτε νομοσχέδιον; Σᾶς ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι, ὅταν ὅ τε εἰσηγητὴς καὶ ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος δὲν διαφωνοῦν, καὶ ἡ γνώμη των εἶναι ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου τότε, ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν κατηγορούμενον.

§139ΡΟΝΤΗΡΗΣ. ....... (θόρυβος).

§140Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ ὑπουργὸς, βέβαια, ἐξασκεῖ ἓν μέρος τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας. Μήπως εἰς τὴν Γαλλίαν ὄχι μόνον ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ οἱ στρατηγοὶ δὲν ἐξασκοῦν τὴν ἐξουσίαν αὐτήν; ἑκάστη μοῖρα στρατοῦ ἔχει κατόπιν τὸ στρατοδικεῖον, τὸ ὁποῖον καταρτίζεται ἐκ μόνου τοῦ ἀρχηγοῦ· σύρει κατόπιν τὸ στρατοδικεῖον καὶ τὸ ἀναθεωρητικὸν ἀκόμη. Καὶ πιστεύετε, κύριοι, σεῖς ὅτι οἱ Γάλλοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ χιλίων χρόνων σφάζονται καὶ καταγίνονται διὰ νὰ εὕρουν τὸν κατάλληλον νόμον, αὐτοὶ οἱ Γάλλοι δὲν ἠξεύρουν τί κάμνουν, καὶ ἡμεῖς ἐδὼ ἤλθαμεν νὰ τροπολογήσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εἶναι καλός; Ὁ κ. Ῥοντήρης δὲν ἐδίστασε νὰ ῥίψῃ ἀποκλειστικῶς μίαν μομφὴν, ὅτι πολλάκις οἱ μεταβατικοὶ ἔγιναν ἀφορμὴ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ληστεία· λυποῦμαι δι’ ὅσα εἶπε, διότι δὲν εἶναι ἀληθῆ, οὔτε βέβαια.

§141ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΣ. Πλέον παραβέβαια.

§142Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου σᾶς εἶπον ὅτι τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα πράττουν πολλάκις ἐγκλήματα· δὲν τὸ ἀρνοῦμαι· ἑπομένως δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μοὶ ἀμφισβητήσητε τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπα. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο εἶναι ἡ μεταβατικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία γεννᾷ τὴν λῃστείαν;

§143ΤΙΝΕΣ. Βεβαιότατα.

§144Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νὰ σᾶς εἰπῶ· Ὁ νόμος τῆς στρατολογίας τυραννικώτατα ἐφαρμοζόμενος γεννᾷ τὴν λῃστείαν· (θόρυβος) τὰ λειβάδια (οἱ ἔχοντες συμφέρον μὴ ταράττεσθε) τὰ ὁποῖα παρεδόθησαν εἰς τὰς κοινότητας. Καὶ δὲν λησμονεῖτε ὅτε ὁ ὑπουργὸς Κουμουνδοῦρος εἶπεν ὅτι ἔγινεν ἀναφορὰ ἀπὸ τοὺς βλαχοποιμένας, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἐξαλείψουν τὴν λῃστείαν ἂν τοὺς παραδώσωμεν τὰ λειβάδια. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ ἀληθὴς αἰτία. Νομίζετε, κύριοι, τὸ σύστημα τῆς μακρᾶς προφυλακίσεως δὲν ἔγινεν ἀφορμὴ τοῦ νὰ μὴ προσεγγίσῃ τις τὴν δικαιοσύνην; Μήπως ὁ κ. Σωτηρόπουλος δὲν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς διαβεβαιώσῃ δι’ αὐτὸ, ὅτι χίλιοι ἄνθρωποι ἔπαθον ἀπ’ αὐτὸ τὸ σύστημα;

§145ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χίλιοι ὄχι· δὲν εἶναι.

§146Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς ἦναι καὶ 20.

§147ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ ὀλίγοι εἶναι.

§148Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλα, κύριοι, αὐτὰ τὰ πράγματα νομίζετε ὅτι δὲν συντελοῦν κατὰ δυστυχίαν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς λῃστείας; Νομίζω ὅτι δὲν ἀδικῶ τὸν κ. Ῥοντήρην, ἂν εἴπω ὅτι ἐπλανήθη, διότι ποτὲ δὲν θὰ τὸ ἔκαμεν ἀπὸ σκοπὸν νὰ καταστρέψῃ μίαν τάξιν συμπολιτῶν του (θόρυβος). Κύριοι, εἶναι βέβαιον ὅτι τὰ στρατοδικεῖα, ἐπανέρχομαι εἰς αὐτὰ, δὲν ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των ὡς ὁ νόμος διατάττει καὶ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ἀπαιτεῖ. Ἀλλ’ ἂν τὰ στρατοδικεῖα ἀμελῶσι τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει ὅτι τὰ πολιτικὰ δικαστήρια τοῦ κράτους δικάζουν τὰς ὑποθέσεις μὲ ὅλην τὴν δικαιοσύνην· καὶ τολμῶ νὰ τὸ εἴπω μὲ λύπην μου ὅτι πολλὰ δικαστήρια τακτικὰ εἶναι πολὺ ὀπίσω ἀπὸ τὰ στρατοδικεῖα.

§149ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ δέχεται ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης.

§150Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀδιάφορον· τὸ δέχομαι ἐγώ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν ἡ κατάστασις ᾖναι τοιαύτη, αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ διαφόρους πολιτικὰς αἰτίας, ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαδοχῆς τῶν κυβερνήσεων καὶ ἀπὸ ἄλλα πάθη. Τότε λοιπὸν, ἂν ἡ αἰτία ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι καλὰ, πρέπει νὰ ζητήσωμεν νὰ γίνουν καλὰ, διότι ἄλλως τί θὰ σᾶς ὠφελήσουν οἱ νόμοι; δὲν θὰ ἐφαρμόσουν καὶ τοὺς νόμους αὐτοὺς κακά; Ἂς παρακαλέσωμεν λοιπὸν τὰς κυβερνήσεις νὰ διορθώσουν τὰ δικαστήρια.

§151ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολλαὶ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις εἰς τὰ στρατοδικεῖα;

§152ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ μέσον ὅρον, διότι ἔχω πολὺν καιρὸν νὰ λάβω μέρος καὶ ὑπερασπισθῶ, καὶ πολλοὶ μὲ κατηγόρησαν, διὰ τοῦτο ὑπερασπίσθην βεβαίως ὑποθέσεις εἰς τὰ στρατοδικεῖα, διότι τὸ καθῆκον αὐτὸ ἐπιβάλλει ἡ κοινότης τῶν ὅπλων, καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπικρατείας θεωροῦνται ἄξιοι μεγάλης μομφῆς οἱ δυνάμενοι νὰ ὑπερασπισθοῦν τοὺς συναδέλφους των συστρατιώτας, καὶ δὲν μεταβοῦν νὰ τοὺς ὑπερασπισθοῦν. Ἠναγκασμένος λοιπὸν, προκαλούμενος νὰ προσέρχωμαι εἰς τὰ δικαστήρια καὶ νὰ ὑπερασπίζωμαι, καθ’ ὅσον εἶδον καὶ ἐνόησα ἐκ τῆς πείρας τότε κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, διότι μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν δὲν ὑπερασπίσθην, 80 δίκαι ἕως 90 ἦσαν κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἐποχὴν πρὸ τοῦ 1862· μετὰ τὸ 1862 διὰ πολὺν καιρὸν τὰ στρατοδικεῖα ἦσαν βέβαια εἰς μίαν κατάστασιν, καθὼς καὶ ὅλα τὰ πράγματα. Ὅταν ἐτακτοποιήθησαν τὰ πράγματα, τὰ στρατοδικεῖα εἶχον πλείστας ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, τώρα δὲ ἂν ἦναι ἐνήμερα ἢ ὄχι, ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς βεβαιώσῃ.

§153ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς στρατιωτικῶν). Καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω τώρα.

§154ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ σύστημα τῶν στρατοδικείων εἶναι σύστημα ἐπιτυχέστατον, καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ πλημμελήματα δὲν ἔγκεινται ἐκεῖ. Θέλω ὡμιλήσει καὶ πῶς ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ἡ καταδίωξις τῆς λῃστείας.

§155ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον.

§156ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μὲ συμβουλεύσητε· ὅταν εἶναι λόγος περὶ τῆς ἀρχῆς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὡμιλήσωμεν περὶ ὅλων τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Πέρισυ, κύριοι, εἰς τὸν νόμον τῆς λῃστείας διάφοροι τροπολογίαι ἐτέθησαν ἐπὶ ἐκείνου τοῦ νόμου· ἐθεωρήθη ὅτι ἡ καταλληλοτέρα διάταξις εἶναι ἡ ἐκτόπισις. Νομίζω, λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ἐκτόπισις ἔβλαψε, καθὼς ἐπίσης δύνανται νὰ βλάψουν καὶ αἱ διατάξεις αὗται· διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂν πρόκηται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ ἀκόμη καλλίτερον, νὰ συσχετισθῇ, καθὼς εἶπον ἐξ ἀρχῆς, μὲ τὸν κοινὸν ποινικὸν νόμον, μὲ τοὺς περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας καὶ μετὰ τῆς λοιπῆς νομοθεσίας, διότι ἄλλως, νομίζω, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ, θὰ βλάψῃ.

§157ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, εἶχον πάντοτε τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο σπουδαῖον, καὶ ἀληθῶς τοιοῦτον εἶναι. Τοιαῦτα ζητήματα δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωνται εἰς τὸ μέσον χωρὶς νὰ μελετῶνται ἐπὶ πολὺ, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ἡ ἀπαιτουμένη πρόνοια καὶ φροντὶς, ἵνα μὴ ἀντὶ ὠφελείας φέρωσι βλάβην. Ἀληθῶς ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀνέπτυξε καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ πιστεύω ὅτι ἕκαστος διεφωτίσθη πολὺ περισσότερον, ἀφ’ ὅ,τι εἶχεν ἐξ ἰδίας μελέτης καὶ ἐξ ἰδίας σκέψεως. Πραγματικῶς μίαν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία καθιερώθη καὶ ἡ ὁποία ἐσυστήθη ὕστερον ἀπὸ μακροχρόνιον πεῖραν καὶ παραδείγματα πολλῶν ἐθνῶν, ἐρχόμεθα σήμερον νὰ τὴν θίξωμεν καὶ κατὰ τὸ κυριώτερον μέρος μάλιστα, τὴν πειθαρχίαν, νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν ἀπείθειαν καὶ τὴν παραλυσίαν. Δὲν εἶναι ἔργον τυχαῖον νὰ ἐπιλαμβανώμεθα τοιούτων ζητημάτων· ἐκ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας οἱ κύριοι ὑπουργοὶ καὶ οἱ ἄλλοι ἔντιμοι κύριοι βουλευταὶ ἔφερον ἐν τῷ μέσῳ, ἐκ τῶν παρατηρήσεων περὶ τῶν συνεπειῶν καὶ τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ λάβωσι χώραν ἀπὸ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θίγει μίαν ὁλόκληρον νομοθεσίαν, ἡ ὁποία εἶναι σπουδαία, πείθομαι ὅτι πρέπει νὰ ἀπέχωμεν, ἢ νὰ ἐπέχωμεν διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον, καὶ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἐπιψήφισιν. Φρονῶ, ὅτι οὐδέποτε πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ἐπιψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, ὅπως προεῖπον, θὰ φέρῃ τόσας ἀνωμαλίας, διότι δὲν εἶναι τόσον εὔκολον, ἐὰν σφάλλωμεν, νὰ διορθώσωμεν τὸ σφάλμα μας ἔπειτα· ἐκτὸς τούτου καὶ ἡ πρᾶξις αὕτη προῆλθεν ἕνεκα μιᾶς πράξεως βεβιασμένης. Φρονῶ καὶ πιστεύω, ὅτι μετὰ τὰς ἀγορεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν καὶ μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον τὴν πρότασιν θέλουν σταθῆ, θέλουν σταματήσει· δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὁρμῶνται ἀπὸ περιστάσεις ἢ μᾶλλον ἀπὸ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ ἐπαρχίαι τοὺς βιάζουν· εἶναι ἀνάγκη ὅταν σκέπτωνται νὰ σκέπτωνται γενικῶς καὶ ὄχι μερικῶς, ἐὰν ἀφορᾷ τὰς ἰδίας ἐπαρχίας, διότι βλάπτεται τὸ γενικὸν, καὶ ἡ βλάβη ἐκείνη θὰ ἐπέλθῃ καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα φρονοῦν, χωρὶς νὰ βασανίσωσι καλῶς τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθῃ θεραπεία. Ἐπιθυμῶ, λέγω, οἱ ἴδιοι βουλευταὶ νὰ σταματίσωσιν ἕως ἐδῶ, νὰ ἀποσύρουν μίαν πρότασιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη νὰ συσκεφθῶμεν τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον εἰς αὐτὴν ὑπέγραψαν πολλοὶ ὁμοῦ, καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον οὐδέποτε πολλοὶ βουλευταὶ πρέπει νὰ ὑπογράφωσι πρότασιν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φωτισθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ νὰ μεταβάλωσι τὴν πεποίθησίν των. Ἡ πρότασις πρέπει νὰ ἔρχηται ἀπὸ ἕνα, δύω ἢ τρεῖς τὸ πολὺ βουλευτάς· βλέπω τὴν θέσιν αὐτὴν τῶν κυρίων βουλευτῶν σήμερον, οἵτινες ὑπέγραψαν, ὅτι εἶναι δεινή, ἀλλά, φρονῶ, ὅτι ὁ πατριωτισμός, τὸ κοινὸν συμφέρον θέλει τοὺς φέρει εἰς θέσιν νὰ σταματήσωσι καὶ νὰ ἀνακαλέσωσιν αὐτὴν τὴν πρότασιν, παρὰ νὰ προβοῦν πρὸς κοινὸν σκάνδαλον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς, καὶ μὲ κοινὴν ζημίαν, ἥτις δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ. Διὰ τοῦτο λέγω νὰ σταματήσωμεν· ἂς μείνωμεν ἕως ὅτου τὰ πράγματα μᾶς ἀποδείξωσιν ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν παραδοχὴν τοιούτων νομοθετημάτων· μὴ θελήσητε μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ κάμωμεν νόμους, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ φειδωλοὶ καὶ προσεκτικοὶ εἰς τοῦτο, καὶ ὄχι χάριν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων τινῶν ἐπαρχιῶν νὰ ἐπιφέρωμεν μίαν γενικὴν βλάβην, διότι αἱ θεραπεῖαι, αἱ οὕτως ἐπιδιωκόμεναι, δὲν εἶναι θεραπεῖαι· φρονῶ λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο, καὶ φρονῶ ὅτι οἱ βουλευταὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπέγραψαν, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ μὴν ἀναδεχθῶσι τοιοῦτον νομοθέτημα, διότι ἡ εὐθύνη εἶναι μεγάλη, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ζητημάτων· δὲν εἶναι ἀστυκὸν νομοθέτημα αὐτό· εἶναι νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον καταργεῖ ὁλόκληρον νομοθεσίαν· εἶναι σπουδαῖος νόμος καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπισπεύδηται τοιουτοτρόπως ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ, χωρὶς προηγουμένως νὰ μελετηθῇ πολὺν χρόνον, διότι δὲν εἶναι ὥριμος, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ᾖναι ἐπιβλαβὴς καὶ θὰ ἐπέλθουν κακὰ ἀποτελέσματα, καὶ αὐτὰ δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ τὰ θεραπεύσουν· συμπεραίνω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν ἕως ἐδὼ καὶ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς τῆς προτάσεως, οἱ δὲ κύριοι βουλευταί, οἵτινες ὑπέγραψαν αὐτήν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσωσι τὴν ψῆφόν των καὶ ὄχι νὰ ῥίψωσιν ἓν σκάνδαλον.

§158ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀρκετά, κύριε πρόεδρε.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ἐκ τῶν προαγορευσάντων προτείνουν τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν παραδέχηται....

§160ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς ζητῶ τὸν λόγον. Κύριοι, ἐὰν ἐξετάσωμεν καλῶς τὸ πρᾶγμα, δὲν προτείνεται ἡ ἀναβολή, διότι ἡ ἔκφρασις τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ νὰ ἀπέχωμεν καὶ νὰ σταματήσωμεν, δὲν εἶναι ἀναβολὴ συζητήσεως, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ νὰ σκεφθῶμεν ἄλλοτε· δηλαδὴ ἡ ἀναβολὴ εἶναι στρατηγηματική· προτείνεται ἡ ἀναβολὴ ὡς ἀπόῤῥιψις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ, δύναται νὰ τὸ κάμῃ· ἐγὼ ὅμως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποδείξω εἰς αὐτὴν περὶ τίνος πρόκειται (θόρυβος). Ἡ ἀναβολὴ εἶπον ὅτι εἶναι στρατηγηματικὴ καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ παραδεκτὴ δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλω ὑποστηρίξει· θέλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ 12 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος· ἡ κατοικία ἑκάστου εἶναι ἄσυλον καὶ δὲν παραβιάζεται, τί γίνεται; ἔχει κῦρος αὐτὸ τὸ ἄρθρον; δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου θέλομεν τὴν κύρωσιν αὐτοῦ, διότι παρῆλθον τόσα ἔτη καὶ παραβιάζεται τὸ ἄσυλον τοῦ πολίτου, καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς λόγος γίνεται· πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας κτλ. πρόκειται καὶ περὶ ἄλλων.... Κατ’ ἐμὲ θεωρῶ τὴν ἀναβολὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν....

§162ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου λέγουσι ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Θ. Κανακάρη καὶ Λόντου). Ἡ ἀναβολὴ ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 56 πρὸς 55, τουτέστι πεντήκοντα ἓξ εἶπον ὄχι καὶ πεντήκοντα πέντε εἶπον ναί.

§164ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε.

§165ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι· (θόρυβος).

§166ΣΑΦΑΚΑΣ. Θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχή.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἐγείρεται ἐκ τῆς ἕδρας του νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν).

§168ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ διαλύσητε τὴν συνεδρίασιν, κύριε πρόεδρε.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (ὥρα 7).