1868.05.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

τῆς 25 Μαΐου 1868.

Σάββατον.

Ὥρα 3.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΣΑΡΑΒΑΣ. Φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ προεδρείου τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ, ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐξακολουθοῦμεν νὰ περιορίζωμεν τὴν δημοσιότητα, ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ ᾖναι ἀπεριόριστος ἡ δημοσιότης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ ἐννοεῖτε;

§5ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ σήμερον ἀκούω, ὅτι εἰς τὸ γενικὸν ἀκροατήριον ἐμποδίζονται, νὰ εἰσέρχωνται ἐλευθέρως οἱ ἀκροαταί, καὶ πρέπει ν’ ἀνακαλύψητε καὶ τιμωρήσητε τοὺς παραβάτας τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γενικὸν ἀκροατήριον εἶναι ἐλεύθερον. Ἔχομεν τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς τῆς Θήρας.

§7ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ (Γραμματεύς). «Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνωτέρω ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων σκέψεις αὑτῆς γνωμοδοτεῖ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, καὶ προτείνει ν’ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Θήρας οἱ πλειονοψηφήσαντες καὶ ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ἀνακηρυχθέντες Πέτρος Ζάνος, Γάσπαρης Δελένδας καὶ Ἀντώνιος Λαγκαδᾶς.»

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§9ΖΕΡΒΑΣ. Εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, κύριοι, διαφωνῶ ὡς πρὸς τὸ ἔγκυρον· καὶ διαφωνῶ μόνος. Ὑπάρχουν ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, ὅτι εἰς ἕνα δῆμον δι’ ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὑπογράφεται διὰ τὸν ἀγράμματον τάδε ὁ παππᾶς, εἰς ἄλλον, ὅτι ἔγεινε παραβίασις καὶ ἐξώσθη ὁ ἀντιπρόσωπος ἑνὸς ὑποψηφίου, εἰς ἄλλον δὲ, ὅτι εὑρέθησαν πλεονάζοντα σφαιρίδια ἑκατὸν τριάκοντα ὀκτώ· ὥστε βλέπετε ὅτι αὐτὸ τὸ μίασμα τῆς καλπονοθεύσεως μιᾶς σχολῆς ἔστειλε μαθητὰς καὶ εἰς τὰς χώρας αὑτὰς, διὰ νὰ παρασύρουν εἰς τὸ ἀτόπημα τοῦτο καὶ τοὺς ἀγαθοὺς κατοίκους τῶν νήσων. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος, κύριοι, λέγει, «ὁ δήμαρχος ἐπὶ τῇ προσκλήσει τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, καὶ πρὸ πάσης ἑτέρας προπαρασκευαστικῆς ἐργασίας, συντάσσει κατάλογον ἐξ ἐκείνων τῶν δημοτῶν, τῶν γινωσκόντων γράφειν καὶ ἀναγινώσκειν.» Μία ἄλλη διάταξις, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζετε, ἡ τεσσαρακοστὴ λέγει, «εἰ δὲ ἡ διὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν μελῶν ἀναπλήρωσις καθίσταται ἀνέφικτος, διευθύνουσιν αὐτὴν μόνον τὰ παρόντα μέλη, ἐὰν ὑπάρχωσι τρία, ἐὰν δὲ συμβῇ τὸ ἐναντίον, τότε ἀναλαμβάνουσι τὴν διεύθυνσιν ὁ εἰρηνοδίκης τοῦ δήμου, ἢ τοιούτου μὴ ὑπάρχοντος ἐν αὐτῷ ὁ τοῦ πλησιεστέρου δήμου μετὰ τῶν λοιπῶν ὑπαρχόντων μελῶν.» Βλέπετε λοιπὸν τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ ἀξίωμα τοῦ νόμου πῶς περιεφρούρησεν ὁ νομοθέτης; Εἶπεν, ὅταν δὲν ὑπάρχουν ἄτομα τόσα, ὥστε ν’ ἀποτελέσωσι νόμιμον πλειονοψηφίαν, προσλαμβάνεται ὁ εἰρηνοδίκης μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἓν ἢ δύω μέλη· ὁ νομοθέτης ἔθεσεν ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὰ δικαστήρια, οὐδέποτε ὅμως παρεδέχθη νὰ ἐγγράφωνται ἀγράμματοι. Εἰς ἕνα λοιπὸν δῆμον τῆς Θηρασίας ὑπεγράφη διὰ τὸν ἀγράμματον ὁ παππᾶς, καὶ ἂν ἐπιθυμῆτε καὶ τὴν ἔφεσιν.............

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθές.

§11ΖΕΡΒΑΣ. Ὅταν λοιπὸν τὸ ὁμολογῆτε, καὶ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ, εἰμὴ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν, διότι διὰ νὰ λάβῃ χώραν, ἀπαιτεῖται ἡ βεβαίωσις τοῦ ὅτι ἔλαβε χώραν ἐκλογὴ, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ ἀπὸ νόμιμα καὶ κανονισμένα πρόσωπα· ἄνευ τῆς μαρτυρίας αὐτῶν ὑποτίθεται, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν. Πῶς λοιπὸν δύναμαι νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν ἐκλογὴν, τὴν ὁποίαν νομίμως δὲν βεβαιώνουν τὰ κατάλληλα πρόσωπα; Θὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ δῆμος Θηρασίας δὲν ἔκαμεν ἐκλογὴν, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ οὔτε ὡς ἔγκυρον οὔτε ὡς ἄκυρον, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδεχθῇ ὡς μὴ ὑπάρξασαν, ὡς μὴ λαβοῦσαν χώραν καθ’ ὅλου ἐκλογήν. Κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ ἐναντίον. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ μόνον, εἶναι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ παραδεχθῇ, ἡ ἐναντία ἀρχὴ τοῦ νόμου, ἐὰν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἀποδεχθῇ ἡ Βουλὴ, τότε θὰ ἰδῆτε εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, νὰ φέρουν ἀγραμμάτους, καὶ διὰ τοὺς ἀγραμμάτους νὰ ὑπογράφῃ ὁ παππᾶς, καὶ νὰ σοῦ πλαστογραφήσουν ἐκλογὰς τέσσαρας, πέντε, μυρίας, τὸ κάθε σπίτι νὰ σοῦ φέρῃ ἐκλογήν· πρέπει νὰ προσέξητε πολὺ εἰς τὰ ἀποτελέσματα τοιαύτης ἐκλογῆς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι αὐτὸς ὁ δῆμος νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ἐκτελέσας ἐκλογήν· εἰς τὸν δῆμον Οἴας ὑπάρχει ἔνστασις, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσῃ κατόπιν ὁ γραμματεὺς, διότι ὁ εἰσηγητὴς δὲν τὴν ἀναφέρει, διὰ τῆς ὁποίας λέγει ῥητῶς, ὅτι εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ἔλαβον διάφορα περιστατικὰ χώραν, καὶ ἐγένοντο παραβιάσεις, ἐξεδιώχθη ἐκ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας ὁ ἀντιπρόσωπος ἑνὸς ὑποψηφίου τὴν τετάρτην ἡμέραν, ὅταν βεβαίως ἦναι καὶ ἡ μεγαλειτέρα ἀνάγκη, διὰ νὰ προσέχῃ εἰς τοὺς λογαριασμοὺς, καὶ τοῦτο τὸ ἐπιβεβαιοῖ καὶ ἓν μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἦτο παρόν. Προσέτι λέγω, εἰς τὸν δεύτερον αὐτὸν δῆμον ὁ δήμαρχος τοῦ τόπου ὄχι ὡς μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι τότε ἤθελεν ἀναθέσει τὰ καθήκοντα τοῦ δημάρχου εἰς τὸν πάρεδρον, καὶ οὕτω νὰ ἠμπορέσῃ νὰ διευθύνῃ τὴν ἐπιτροπὴν, ὁ δήμαρχος ἔμενε καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς ἐντὸς τοῦ ναοῦ καὶ διεύθυνεν αὐτὴν τὴν ψηφοφορίαν, ἐνῷ ὁ νόμος ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον, διότι λέγει, ὁ δήμαρχος δὲν δύναται, οὔτε νὰ πλησιάσῃ τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἐνστάσεως ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἔνστασις. Εἰς ἕνα ἄλλον δῆμον εἰς μίαν κάλπην ἑνὸς ὑποψηφίου, Μαλαπινίνη μοῦ φαίνεται, εὑρέθησαν πλεονάζοντα σφαιρίδια ἑκατὸν τριάκοντα ὀκτώ. Πῶς εὑρέθησαν αὐτά; βέβαια τὰ ἔῤῥιψεν ἄλλος. Λοιπὸν ἔγεινε καλπονόθευσις, καὶ ὁ εἰσηγητὴς ἐδὼ δὲν λέγει τίποτε (ἱλαρότης). Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ ἔῤῥιψαν, τί ἄλλο ἔπραξαν παρὰ καλπονόθευσιν; καλπονοθεύσεως οὔσης τώρα, ἠμπορεῖ νὰ ἦναι καὶ ἡ κάλπη αὐτὴ καλὴ, διὰ νὰ τὴν κυρώσητε; (ἱλαρότης). Προχθὲς διὰ μίαν κάλπην παράνομον, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβε χώραν καλπονόθευσις, ἀκυρώσατε τόσας κάλπας, τώρα δὲ θὰ ὑποστηρίξητε αὐτήν; Δὲν πρέπει νὰ μετρήσητε μὲ τὸν αὐτὸν πῆχυν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογάς; (γέλωτες) Ἐννοῶ, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν ἐνδιαφέρονται σπουδαῖα πρόσωπα, ἀλλὰ ἀπέναντι τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀληθείας πρέπει νὰ παραβλέψῃ τις τὰ πρόσωπα, διότι ὁ νόμος εἶναι προτιμότερος, εἶναι ἡ ὕπαρξις τοῦ ἀνθρώπου εἰς μίαν κοινωνίαν· ἐὰν καταργήσωμεν τὸν νόμον, καταργοῦμεν τὴν ὕπαρξίν μας. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει νὰ ἤμεθα ἀδιάφοροι ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, διότι ἕκαστον ἄτομον ἐνώπιον τῶν νόμων τῶν ἑλληνικῶν εἶναι ἴσον, ἀδιάφορον ὁποίαν θέσιν κατέχει ἐν τῇ κοινωνίᾳ, εἴτε μικρὰν εἴτε μεγάλην, εἴτε ὑψηλὴν εἴτε ταπεινήν. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ποσῶς δὲν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ποῖοι ἐνδιαφέρονται, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτῆς τῆς ἐπαρχίας εἶναι κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν ἄκυρος.

§12ΤΙΝΕΣ. Ὅλη;

§13ΖΕΡΒΑΣ. Ὅλη· ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ὅλον δίδει ἰσχὺν εἰς τὸ ἔγκλημα τῆς καλπονοθεύσεως, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν θὰ θελήσουν νὰ ἔλθουν βουλευταὶ ὑπὸ τὸν μῶμον αὐτὸν τῆς καλπονοθεύσεως, ἀλλὰ θὰ θελήσουν καὶ ἄλλην μίαν φορὰν νὰ ὑπάγουν εἰς τὸν τόπον των, καὶ νὰ ἔλθουν ἁγνοὶ καὶ ἄμωμοι. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, δι’ οὓς ἀνέφερα λόγους.

§14Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πλέον σαθραὶ ἐνστάσεις δὲν ἔγειναν εἰς καμμίαν ἄλλην ἐκλογὴν, ὡς εἰς αὐτήν. Τρεῖς εἶναι αἱ ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν. Ὁ Κύριος Βαλιάνος λέγει, ὅτι εἰς τὸν δῆμον Θηραίων τῷ ἔφυγον τὰ σφαιρίδια ἀπὸ τὸ ναὶ καὶ μετέβησαν εἰς τὸ ὄχι, διότι κατὰ τὴν διαλογὴν ὁ πρόεδρος ἀποσπῶν τὴν κάλπην του ἀπὸ τὸ κιβώτιον τὴν ἔκλινε πρὸς τὸ ὄχι· εἰς τὸν ἕτερον δῆμον λέγει ἔγεινε ἐπέμβασις διότι ἐπῆγεν ὁ ὑπογραμματεὺς τοῦ ὑπολιμεναρχείου εἰς Ἀμοργὸν λόγῳ μὲν νὰ ψηφοφορήσῃ πράγματι ὅμως νὰ ἐνεργήσῃ ὑπὲρ τῶν ἐναντίων. Εἶναι δὲ ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι ἔγεινεν ἐπέμβασις εἰς τὸν δῆμον τῆς Οἴας, διότι ὁ δήμαρχος ἔδειρέ τινα ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἔνστασις σπουδαία εἶναι τοῦ δήμου Θηρασίας· αὐτὸς ἔχει 156 ψηφοφόρους, ἐξ αὐτῶν ἐψηφοφόρησαν 146· εἰς αὐτὸν τὸν δῆμον ἐπῆραν ὁ μὲν κ. Ζάνος καὶ ὁ κ. Δελένδας περὶ τὰς 130 ψήφους περίπου, ὁ δὲ ἐπιλαχὼν Βενετζάνος ὁ καὶ ἐνιστάμενος, ὀγδοήκοντα ἐκ τῶν 146, μόνος ὁ τρίτος ἐπιτυχὼν Λαγκαδᾶς ἔλαβεν ἁπάσας τὰς 146 ψήφους. Λέγει λοιπὸν ὁ Βενετζάνος ὅτι διὰ τοῦτο ἔγεινε καλπονόθευσις. Ἀλλ’ ὁ κ. Βενετζάνος φέρει εἰς ὑποστήριξιν τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτοῦ, ἀλλ’ οὗτος καὶ διεμαρτυρήθη διὰ συμβολαιογραφικοῦ ἐγγράφου, ὅτι ἐξαπατηθεὶς ὑπέγραψε τὴν τοιαύτην ἔνστασιν καὶ ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο νομίμως καὶ τακτική. Κηρύττει λοιπὸν ἐπισήμως, ὅτι καμμία καλπονόθευσις καὶ ἀταξία δὲν ὑπάρχει. Βλέπετε ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Βενετζάνου δὲν ἔχει ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῇ. Ἀφίνω ὅτι ὁ κ. Βενετζάνος δὲν ἠρνήθη τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Λαγκαδᾶ ἐν τῇ προφορικῇ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς συζητήσει, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ νησιδίου ἐκείνου διατηροῦνται ἐκ τῆς οἰκογενείας Λαγκαδᾶ. Ὅσον δὲ διὰ τὸν δῆμον Ἐμπορείου εὑρέθησαν 138 ψῆφοι πλεονάζουσαι εἰς τὴν κάλπην Μαλασπίνα, ἀλλ’ οὗτος μειονοψηφεῖ κατὰ 500 περίπου ψήφους ἀπὸ τὸν τελευταῖον ἐπιτυχόντα.

§15ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς ἀνέγνωσε, Κύριοι, ἓν συμβόλαιον. Βλέπετε μὲ ποίαν φινέτσαν ἔγειναν τὰ πράγματα, ἀφοῦ βλέπετε ὅτι ἔγεινεν ἔνστασις καὶ ἡ καλπονόθευσις ὑποβάλλεται ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, κατόπιν ὑποχρεώνουν αὐτὸν τὸν ἐνιστάμενον νὰ κάμῃ ἓν συμβόλαιον ν’ ἀναιρέσῃ ὅ,τι ὑπέγραψεν, ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν τὸ ἀναιροῦν, διότι ὑπάρχει ὁ ἀγράμματος, «διὰ τὸν Ἰωάννην ὁ παππᾶς,» δὲν ἀναιροῦν τὰ πράγματα· ὁ νόμος θέλει τρεῖς ἀναπληρωτὰς νὰ ἠξεύρουν νὰ ἀναγινώσκουν καὶ νὰ γράφουν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου παρέλειψα νὰ σᾶς εἴπω, 146 ψήφους ἔχει ὁ δῆμος τοῦ Ἐμπορείου· μικρὸς μὲν κατὰ τὸν ἀριθμὸν, μεγάλος ὅμως κατὰ τὴν διαφορὰν τῆς ἐκλογῆς, διότι ὁ ἄλλο ἐπλειονοψήφησε μὲ 28 ψήφους καὶ ἔγεινε βουλευτής.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 35.

§17ΖΕΡΒΑΣ. Ἔστω καὶ 38. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι μικρὸς ὁ δῆμος, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ μεγάλη, διότι αὐτὸ τὸ μικρὸν θὰ χρησιμεύσῃ εἰς μεγάλο. Τὰ ἐγκλήματα ὅπου τὰ εὕρετε πρέπει νὰ τὰ κτυπήσητε, ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε δικαιοσύνην ἐνώπιόν σας. Ἀλλὰ σημειώσατε καὶ τὸ ἄλλο· ἀπὸ τοὺς 156 ὑπάρχουν ἐπέκεινα τῶν 50 εἰς τὴν Μῆλον καὶ ἐργάζονται εἰς τὴν πέτραν καὶ δὲν ἦσαν παρόντες· δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, ὅτι 50 ὑπῆρχον εἰς τὴν Μῆλον καὶ ἐδούλευαν εἰς τὴν πέτραν· πῶς λοιπὸν εὑρέθησαν 146 ψῆφοι. Λέγουν ἔδωκαν τοῦ Βενετζάνου 80. Βέβαια, διὰ νὰ τὸν ἀφήσουν εἰς τὴν λάσπην! βλέπετε λοιπὸν μὲ ποῖον τρόπον ἔκαμαν τὴν καλπονόθευσιν, ἐνόμισαν ὅτι ἤθελε τοὺς ὠφελήσει τὸ συμβόλαιον, ἐνῷ ὑπάρχει πρόθεσις νὰ σκεπάσουν τὴν καλπονόθευσιν· διατί λοιπὸν δὲν τὸν κατήγγειλαν ὡς συκοφάντην, ἀλλὰ τὸν ὑπεχρέωσαν νὰ ὁμολογήσῃ διὰ συμβολαίου τὸ ἐναντίον. Αὐτὸ ἔγεινεν ἐπίτηδες διὰ νὰ καλύψουν τὸ ἔγκλημα καὶ εἶναι μέγα τοῦτο, διότι κατ’ ἐμὲ καταστρέφονται τὰ δικαιώματα ἑνός, ὅστις θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν ἀκύρωσιν, ἄλλως τε τὸ μικρὸν αὐτὸ θὰ χρησιμεύσει εἰς μεγαλείτερον.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Θήρας. Τώρα ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων.

§21ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. (γραμματεὺς). Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς διαληφθείσας ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως σκέψεις γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς καὶ προτείνει ν’ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων οἱ πλειονοψηφήσαντες καὶ ἀνακηρυχθέντες ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς Ἀθ. Γ. Πετιμεζᾶς, Θρ. Ζαΐμης, Ἰω. Σοφιανόπουλος, Σ. Ν. Πετιμεζᾶς καὶ Λ. Πετιμεζᾶς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσηνίας.

§25Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει γνώμη μειονοψηφίας.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντίρης θεωρεῖ ἄκυρον καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους.

§27ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀκούσωμεν τοὺς λόγους τοῦ μειονοψηφήσαντος.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι παρών.

§29ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι Βουλευταί! Ἐπιτρέψατέ μοι ἐν πρώτοις νὰ ἐξηγήσω τὴν γνώμην μου ὑπὸ τίνα ἔποψιν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς τὴν ἐξέλεγξιν, διότι πολλὰ ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο νὰ θεωρῆται ὑπὸ πολλὰς καὶ διαφόρους ἐπόψεις. Ἤκουσα, κύριοι, νὰ λέγωσί τινες, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης, ἡ ἐξέλεγξις αὐτῆς ἐννοῶ, ἴσως καὶ ἄλλης τινὸς ἐκλογῆς εἶναι ζητήματα πολιτικά· ἂν οἱ ταῦτα λέγοντες ἐννοοῦσιν, ὅτι μὲ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἢ ἄλλης τινὸς ἐπαρχίας συνδέεται ἓν μέγα τῆς πολιτείας συμφέρον, τὸ μέγα τοῦτο συμφέρον δὲν δύναμαι, τὸ ἐπ’ ἐμοί, νὰ τὸ εὕρω ἀλλοῦ, παρὰ εἰς τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου· ἡ πολιτεία, κύριοι, ἵσταται ὑπεράνω τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων, ὑπεράνω τῶν συγκρουομένων πολιτικῶν παθῶν μας, τῆς πολιτείας τὸ θέλημα ἓν μόνον εἶναι, ὁ Νόμος· ἓν τὸ συμφέρον της, ἡ αὐστηρὰ καὶ ἴση διὰ πάντας ἐκτέλεσίς του· πᾶς ὅστις ἔρχεται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι δύναται ἡ πολιτεία νὰ ἐνδιαφέρηται εἰς ἄλλο τι παρὰ εἰς τὴν ἀκριβῆ τοῦ νόμου τήρησιν, αὐτὸς οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ νὰ ὑποκαθιστᾷ εἰς τὸ ἴδιον συμφέρον τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, εἰς τὴν ἰδίαν θέλησιν τὴν γενικὴν θέλησιν τῆς πολιτείας, ἡ ὁποία ἐξεφράσθη καὶ ἐκφράζεται πάντοτε διὰ τοῦ νόμου. Ὁ νόμος, κύριοι, εἶναι τὸ ἀψευδὲς στόμα τῆς πολιτείας. Πάντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογῶν εἶναι ὁ θεμέλιος λίθος τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ὡραίαν ἔκφρασιν ἑνὸς εὐγλώττου ῥήτορος ἐν τῷ Γαλλικῷ κοινοβουλίῳ, ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἡ ζωογόνος αὔρα, ἥτις ἐπιχέει τὴν χάριν καὶ τὸ γόητρον εἰς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, εἶναι ὁ ἀπαραίτητος ὅρος τῆς αὐτονομίας τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογῶν δύναται νὰ ᾖναι πλήρης, δύναται νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν εἰλικρινῆ ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος, ὅταν δὲν εὑρίσκῃ τὴν κύρωσιν αὐτῆς ἐν τῇ αὐστηρᾷ καὶ ἐν πνεύματι δικαιοσύνης ἐξελέγξει τῶν ἐκλογῶν; ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ ἀμφιβάλλων περὶ τούτου, πολὺ ταχέως ἐλησμόνησε τὴν πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως πολιτικὴν ἡμῶν ἱστορίαν· ἡ αὐστηρὰ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, ἡ αὐστηρὰ καὶ μακρὰν πάσης ἄλλης σκέψεως ἐξέτασις τῆς νομιμότητος αὐτῶν, εἶναι ἡ κύρωσις τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν· δικαίωμα ἄνευ κυρώσεως εἶναι πλάνη, εἶναι μηδέν. Λοιπὸν ὄχι μόνον αἴσθημα δικαιοσύνης, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὅλοι ὀφείλομεν νὰ ἐμπνεώμεθα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ἐπιτάττει, ὅπως καὶ κατὰ τὴν προκειμένην ἐκλογὴν οὐδένα ἄλλον κανόνα, οὐδένα ἄλλον γνώμονα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅστις, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ὑψίστη καὶ ἐπιτακτικὴ ἔκφρασις τῆς θελήσεως τῆς πολιτείας. Πολλὰ ἔχει νὰ εἴπῃ τις, κύριοι, ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἀφαιρέσω ὅλον τὸ πολιτικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως καὶ νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ξηρὸν μέρος τῆς νομιμότητος τῆς ἐκλογῆς. Εἰς τὴν προκειμένην ἐκλογὴν, κύριοι, παρουσιάζεται κατὰ τὴν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς ἔκφρασιν, τὸ φαινόμενον, διότι τῷ ὄντι φαινόμενον εἶναι, διπλῆς ψηφοφορίας, διπλῆς διαλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἀνδανίας, διπλῆς διαλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους, καὶ, ἄς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ προσθέσω, διότι παρέλειψε νὰ τὸ ἀναφέρῃ ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ, εἰς ἐπίμετρον πάντων τούτων παρουσιάζεται καὶ τὸ φαινόμενον διπλῆς ἀνακηρύξεως. Ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀνδανίας, ἡ διπλῆ κατά τε τὴν ψηφοφορίαν καὶ τὴν διαλογὴν, παρουσιάζει τοιαύτας ἐκλογικὰς πλημμελείας, τοιαύτας ῥιζικὰς παρανομίας, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ εὑρεθῇ μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, ὅστις νὰ τολμήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἔγκυρον αὐτῆς· οὐδεὶς δύναται νὰ εὑρεθῇ ὅστις νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης μερίδος παρουσιαζόμενον ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς κατὰ τὸν δῆμον τοῦτον εἶναι ἄξιον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ἀποφασισθῇ ἂν ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης ἐξέφρασε τῷ ὄντι τὴν θέλησίν της. Εἰς τὸν δῆμον ὅμως Ἀριστομένους, ὅπου παρουσιάζεται ἐπίσης ἡ διττότης, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὴν διαλογὴν, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τόσον εὐκρινὲς καὶ εὔκολον, ὡς παρίσταται εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας· εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους κατὰ τὰ πρακτικὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τὰ πάντα ἐνηργήθησαν ἐν τάξει καὶ νομιμότητι μέχρι τοῦ πέρατος τῆς ψηφοφορίας· κατὰ τοῦτο οὐδεμία διαφωνία φαίνεται ὑπάρχουσα μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων· τὰ κατόπιν παρουσιάζονται διττὰ καὶ ἔχουσιν, ἐννοεῖται, ἀνάγκην ἐξηγήσεως. Μέχρι τῆς στιγμῆς, ὡς εἶπον, κύριοι, καθ’ ἣν ἐπεραιώθη ἡ ψηφοφορία οὐδεμία ὑπό τινος φαίνεται γενομένη ἀντίῤῥησις, ὅτι συνέβη γεγονός τι δυνάμενον νὰ ἐγείρῃ παράπονα· ἀλλὰ μόλις τελειώνει ἡ ψηφοφορία καὶ ἀμέσως κάτωθεν τῆς τελευταίας πράξεως, διὰ τῆς ὁποίας ἐξεφράσθη ἡ εὐχαρίστησις ἐκ μέρους τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν ἀποσπασματάρχην, γίνεται ὑπὸ τριῶν μόνον μελῶν πρᾶξις, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη ἐν νομιμότητι, ἐπακολουθεῖ δὲ σημείωσις, ὅτι ὁ πρόεδρος καὶ τὸ ἕτερον μέλος, καθὼς καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀνταγωνιζομένων, ἀποχωρήσαντες δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράψωσι, καὶ μετὰ τὰ προπαρασκευαστικὰ ταῦτα φαίνεται ὑπὸ τῶν αὐτῶν τριῶν μελῶν γενομένη διαλογὴ, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα βλέπετε ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς· μονομερὴς λοιπὸν ἐγένετο ἡ διαλογὴ ἐκ μέρους τῶν τριῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὡς λόγον ἀναφέρουν, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν ἠθέλησε νὰ συμπράξῃ· οὕτω παριστᾷ τὰ πράγματα ἡ μία μερίς. Μονομερὴς ἐπίσης γίνεται ἡ διαλογὴ καὶ ὑπὸ τῶν δύο ἑτέρων μελῶν συμπεριλαμβανόντων καὶ ἓν τρίτον παραπληρωματικὸν καὶ ἕνα πρῶτον εἰρηνοδικιακὸν πάρεδρον ὡς ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ βεβαιοῦν ἀποτέλεσμα διαλογῆς ἄκρως ἀντίθετον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσαν τὰ τρία ἄλλα μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀντιθέτου μερίδος· ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους διττὴν διαλογὴν βεβαιουμένην ἑκατέρωθεν καὶ ἀποκλειομένην ἀμοιβαίως· τὸ φαινόμενον τοῦτο, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τῷ ὄντι εἶναι φαινόμενον, δεῖται ἐξηγήσεως· καὶ ἐνταῦθα εὐτυχῶς ὑπάρχουσι τοιαῦτα διδόμενα, τοιαῦτα θετικὰ γεγονότα, ὥστε ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τις τὴν ὑπομονὴν νὰ τὰ συναρμολογήσῃ καὶ νὰ τὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν βάσανον τῆς κρίσεώς του, καὶ ἀδύνατον εἶναι νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας· τὸ φαινόμενον, ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο ἀπὸ μὲν τὴν μερίδα τὴν εἰσελθοῦσαν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐπιτυχοῦσαν, ἐξηγεῖται, ὅτι ἔλαβε χώραν, διότι ἡ μειονοψηφία τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀνταγωνιζομένης μερίδος ἀπῆλθον μὴ θελήσαντες νὰ συμπράξωσιν εἰς τὴν διαλογήν· ὑπὸ δὲ τῆς ἀντιθέτου μερίδος ἐξηγεῖται ἄλλως τὸ πρᾶγμα, ὅτι δηλ. τὰ τρία μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἁρπάσαντα τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας καὶ βοηθούμενα ἀπὸ τοὺς στρατιώτας, ἀπῆλθον τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας διὰ νὰ ἐνεργήσωσι μονομερῶς εἰς ἄλλον παρὰ τὸν τῆς ψηφοφορίας τόπον εἰκονικὴν διαλογήν, τοιουτοτρόπως δὲ αὐτοὶ ἠναγκάσθησαν νὰ προσκαλέσωσι τὸν πρῶτον κατ’ αὐτοὺς εἰρηνοδικιακὸν πάρεδρον ὡς ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ ἓν παραπληρωματικὸν μέλος καὶ νὰ ἐνεργήσωσι τὴν διαλογήν. Ποία τῶν δύω τούτων ἀντιθέτων ἑρμηνειῶν τοῦ φαινομένου τῆς διττῆς διαλογῆς εἶναι ἡ μᾶλλον πιθανολογουμένη; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω. Ἡ ἐπιτροπή σας, Κύριοι, ἐδέχθη τὴν ἐξήγησιν τοῦ φαινομένου τῆς διττῆς διαλογῆς, ὅπως τὴν ἔδωκεν ἡ ἐπιτυχοῦσα, ἂς τὴν ὀνομάσω καὶ ἐγὼ οὕτω, μερίς· καὶ λοιπὸν φθάνει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ καὶ ὡς πρὸς τὸν δῆμον Ἀριστομένους. Ἂς ἴδωμεν τίνες εἰσὶν οἱ λόγοι, οὓς ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει της, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν παραπόνων προλαμβάνω νὰ εἴπω μίαν ἔτι φορὰν, ὅτι ὅταν λαλῶ περὶ τῶν συμπερασμάτων τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐπικρίνω ταῦτα, ἀναχωρῶ ἀπὸ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους δίδουν ἐν τῇ ἐκθέσει των καὶ ὄχι ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ ἔχωσιν εἰς τὴν κεφαλήν των. Τίνες εἶναι λοιπὸν οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται ἡ ἐπιτροπή, ὅπως δικαιολογήσῃ τὸ συμπέρασμά της, ὅτι τὸ φαινόμενον τῆς διττῆς διαλογῆς πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ, ὅπως τὸ ἐξηγεῖ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς, ὅπως τὸ ὑποστηρίζουσιν οἱ εἰσελθόντες ἐν τῷ βουλευτηρίῳ; Ὁ πρῶτος λόγος, κύριοι, εἶναι, (τὸν ἀναγινώσκω ἐκ τῆς ἐκθέσεως). «Ἐπειδὴ περὶ τὸ ἑσπέρας τῆς 24 Μαρτίου, ἤτοι τελευταίας τῆς ψηφοφορίας ἡμέρας, καθ’ ἣν ὥραν ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ἡ διαλογὴ, δύο μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀποτυχούσης μερίδος ἀπεσκίρτησαν, ὅπως μὴ ὑπογράψωσι μίαν πρᾶξιν δηλοῦσαν τὸ τακτικὸν καὶ νόμιμον τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς κλπ.» Λοιπὸν ὁ πρῶτος λόγος, ὅστις ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται ὡς ἱκανὸς νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι τὰ πράγματα διέτρεξαν καθ’ ὃν τρόπον ἱστοροῦνται ἐν τῇ περὶ διαλογῆς πράξει τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς, εἶναι αὐτὴ ἡ ἰδία πρᾶξις! ἡ πλειοψηφία τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς κατηγορεῖται, ὅτι ἥρπασε τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας, ὅτι μετέβη εἰς ἄλλον τόπον καὶ ἐνήργησεν εἰκονικὴν διαλογὴν, καὶ μᾶς λέγουν νὰ μὴ πιστεύσωμεν εἰς τὴν κατηγορίαν, διότι τοὐναντίον βεβαιοῖ ἡ κατηγορουμένη ἐφορευτικὴ ἐπιτροπή· ἀλλὰ τοῦτο ἴσα ἴσα εἶναι τὸ ἀμφισβητούμενον, ἂν ἡ πρᾶξις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐρείδηται εἰς τὴν ἀλήθειαν· ὅταν, κύριοι, θέλωμεν νὰ πληροφορηθῶμεν, ἄν τις λέγῃ τὴν ἀλήθειαν, αὐτὸν τὸν ἴδιον πηγαίνομεν νὰ ἐρωτήσωμεν περὶ τούτου; Εἶναι τῷ ὄντι, κύριοι, ἀνάξιον σπουδαίας ἀντιῤῥήσεως, ὅταν μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ καταγγελλόμενον ὡς πλαστὸν, ἔγγραφον δὲν εἶναι πλαστὸν, διότι αὐτὸ τὸ ἴδιον ἔγγραφον μαρτυρεῖ περὶ τοῦ ἐναντίου. Ὡς δεύτερος λόγος, ἴσης σπουδαιότητος, ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ βεβαίωσις τοῦ δημάρχου· ὁ δήμαρχος Ἀριστομένους παρέλαβε λέγουν ὑπὸ τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς, κατὰ τὸ παρ’ αὐτοῦ ἐκδοθὲν καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς διαλογῆς προσηρτημένον ἔγγραφον, τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, συμπέρασμα ἐντεῦθεν ἀκαταμάχητον, ὅτι ἡ διαλογὴ ἐγένετο ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ παραλάβῃ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη· ὁ συλλογισμός, κύριοι, βλέπετε, ὅτι ἔχει ὅλην τὴν ἐπιφάνειαν ἑνὸς συλλογισμοῦ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, κατόπιν τῶν ὅσα χθὲς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κύριος Ζαΐμης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπε περὶ τοῦ τίνων ἀρχῶν ἔγγραφα, προκειμένου περὶ ἐξελέγξεως, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν, εἶναι ἀνάγκη, λέγω, νὰ εἴπῃ τις ὅτι εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς ἔγγραφον δημάρχου φερόμενον πρὸς ἀπόδειξιν τῆς νομιμότητος τῆς ἐκλογῆς; Τῇ ἀληθείᾳ, ἂν ἠθέλατε παραδεχθῆ τὸ σύστημα τοῦτο τοῦ νὰ βεβαιοῦται ἡ νομιμότης τῆς ἐκλογῆς ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν ἐπάρχων, τῶν δημάρχων, ἢ ἄλλων ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, θὰ παραδίδητε εἰς χεῖρας αὐτῶν τὴν τύχην τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ Βουλὴ θὰ καθίσταται ὑποτελής των· εἰς Μεσσήνην μάλιστα, ὅπου ἡ σύγκρουσις τῶν παθῶν παρουσιάζεται εἰς ὅλην της τὴν ἀγριότητα, νὰ ἐπικαλῶνται ἔγγραφον ἑνὸς δημάρχου ὑπὲρ τῆς νομιμότητος τῆς ἐκλογῆς, εἶναί τι τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω· ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον αὐτό, κύριοι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι περιέχει ἐν ἑαυτῷ τὴν ὑποψίαν, ὅτι παρεσκευάσθη ὅπως γίνῃ οἵα γίνεται αὐτοῦ χρῆσις; Δείξατέ μοι ἐκ τῶν ἕξ δήμων τῆς ἐπαρχίας ἕνα ἀκόμη δῆμον, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ δήμαρχος νὰ ἔδωκεν ἀπόδειξιν, ὅτι παρέλαβε τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, καὶ θέλω συνομολογήσει ὅτι τὸ ἐπικαλούμενον ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Ἀριστομένους δὲν ἐξεδόθη σκοπίμως. Θέλετε νὰ πεισθῆτε ἔτι μᾶλλον, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐσχεδιάσθη ἐπίτηδες, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς; Ὁ αὐτὸς δήμαρχος εἰς ἔγγραφόν του πρὸς τὴν Νομαρχίαν, τὸ ὁποῖον ἀνέγνων εἰς τὸν φάκελλον τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων, θέλων νὰ ἐξηγήσῃ πῶς ἡ μειοψηφία ἐνήργησε διαλογὴν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, καί τοι παραλαβόντος αὐτοῦ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, ἀναφέρει ὅτι ἡ μειοψηφία λάθρα μεταβᾶσα ἐκεῖ, διέῤῥηξε τὴν θύραν, εἰσῆλθεν ἐν τῷ καταστήματι τῆς ψηφοφορίας, ἔλαβε τὰ ἐκλογικὰ εἴδη καὶ ἔκαμε νέαν διαλογήν. Πῶς συμβιβάζονται ταῦτα, κύριοι, μὲ τὴν ἐκ μέρους τοῦ δημάρχου παραλαβὴν τῶν εἰδῶν; Ὡς τρίτον λόγον ἐπικαλεῖται ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ τὸ ὅτι ἡ πρᾶξις δὲν κατηγγέλθη ἀμέσως· δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν ἰσχυρισμόν, ὅστις ἐγένετο ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι δηλ. ἡ πρᾶξις κατηγγέλθη ἀμέσως εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὴν καταγγελίαν καὶ ὅτι ἡ πρᾶξις κατηγγέλθη κατόπιν εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν· ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἔγγραφα εἰς τὸν φάκελλον τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων εὑρισκόμενα, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἔχει βάσιν τινὰ ἐφ’ ἧς νὰ στηριχθῇ. Ὁ πρόεδρος καὶ ἓν μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους ἔσπευσαν νὰ ἀναφέρωσιν εἰς τὴν νομαρχίαν τὰ γενόμενα διὰ δύω ἐγγράφων των, ἐξ ὧν τὸ ἓν καὶ ἐκοινοποίησαν διὰ κλητῆρος· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἐξ αὐτῶν περικοπήν. (ἀναγινώσκει) Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθές, ὅτι ἡ πρᾶξις δὲν κατηγγέλθη, διότι, ὡς προεῖπον, μία ἀναφορὰ ἐκ μέρους τῶν δύο μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἑτέρα ἀναφορὰ κοινοποιηθεῖσα διὰ κλητῆρος ἀναγγέλλουσιν εἰς τὸν Νομάρχην τὰ γενόμενα λίαν μάλιστα ἐμπεριστατωμένως.

§30ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί χρονολογίαν ἔχει ἡ ἀναφορά;

§31ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ ἀναγνωσθεῖσα χρονολογεῖται τὴν 26 Μαρτίου, ἀλλὰ ἀναφέρεται εἰς προηγουμένην τῆς 25· ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ λόγος, ὅτι τὰ περὶ τῆς διαρπαγῆς τῶν πρακτικῶν δὲν κατηγγέλθησαν ἐγκαίρως, ἀπομένει χωρὶς βάσιν. Ἀλλὰ ἂν ὑπῆρχον μόνον αἱ ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα, ἀναφορικῶς εἰς τοὺς ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς ἀναφερομένους λόγους πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ συμπεράσματος της, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ ἤθελον εὑρεθῆ εἰς ἀμφιβολίαν· εὐτυχῶς ὅμως ἡ κατὰ τὸν δῆμον Ἀριστομένους διαλογὴ συνδέεται μὲ μίαν σειρὰν τοσούτων γεγονότων, ὥστε εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ τις· ἀρκεῖ νὰ θελήσῃ νὰ συμβουλευθῇ τὴν κρίσιν του καὶ οὐχὶ νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ ἄλλην τινὰ σκέψιν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὸ ἀναγκαῖον συμπέρασμα, ὅτι τὰ πράγματα διέτρεξαν οὕτως, ὅπως ἐξιστοροῦνται ἐν τῷ ἄρτι ἀναγνωσθέντι ἐγγράφῳ τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Προκειμένου, κύριοι, νὰ πληροφορηθῶμεν περὶ τῶν κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῆς τινὸς διατρεξάντων, θὰ ἦτον ἐξ ἴσου ἀκροσφαλὲς νὰ στηριχθῶμεν εἰς βεβαιώσεις προσώπων, ἀναμεμιγμένων εἰς τὰ ἐπιτόπια πάθη καὶ συμφέροντα, ὅσον εἰς ἔγγραφα ὑπαλλήλων μὴ ἱσταμένων ἐκτὸς τῆς ἐκλογικῆς πάλης. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ προτιμῶ τὴν ἀψευδῆ μαρτυρίαν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν ἀκαταμάχητον αὐτῶν λογικήν· ἑκατὸν μάρτυρες ἂν μοὶ βεβαιώσωσιν ἓν γεγονὸς, δὲν θέλω τοὺς πιστεύσῃ, ἐὰν ἔχω ἓν καὶ μόνον θετικὸν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐξηγούμενον κατὰ τοὺς κανόνας τῆς πείρας λέγει τὰ ἐναντία. Τὴν ἀκαταμάχητον λοιπὸν λογικὴν τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἔρχομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ. Καὶ πρῶτον, ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὡς πάντες γνωρίζετε καὶ ὡς πάντες ὅσοι ἐλάβετε μέρος εἰς τὴν σύνταξίν του ἐνθυμεῖσθε, ἠθέλησε νὰ ἀπομακρύνῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν τὴν παρουσίαν τῆς ἐξουσίας ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν· ἂν ἔπραξε καλῶς ἢ μὴ δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τὸ ἐξετάσωμεν σήμερον. Ψηφίζουσα τὸν νόμον τοῦτον ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις διετέλει ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἐντυπώσεων τοῦ παρελθόντος καὶ ἤθελε νὰ προλάβῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὰ κακὰ, τῶν ὁποίων πρόσφατον εἶχε τὴν μνήμην, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ ἐπέτρεψε νὰ παρίσταται ἡ ἐξουσία μόνον κατὰ τὴν διαλογὴν, καὶ τὰ πράγματα αὐτὰ, τοὐλάχιστον τὰ γενόμενα κατὰ τὴν διαλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους, ἔρχονται νὰ μαρτυρήσωσιν, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐξαίρεσις εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν ἦτο προϊὸν ἀκριβοῦς γνώσεως τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων· πρὸς τίνα σκοπὸν ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ παρουσία τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς κατὰ τὴν διαλογήν; Οὐχὶ βεβαίως διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν δικαίωμα τοπικῆς ἀντιπροσωπεύσεως, ἀλλὰ ἵνα μὴ ἀφεθῇ εἰς τὰ ἐπιτόπια πάθη καὶ τὰ κομματικὰ συμφέροντα ἡ ἐλευθερία νὰ ἀλλοιόνωσι τὸ γνήσιον ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς· διότι ἡ ἐξουσία εἶναι, τοὐλάχιστον ὑποτίθεται ὅτι εἶναι, ὑπεράνω τῶν κομματικῶν παθῶν καὶ συμφερόντων καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐνδιαφέρον ἔχει εἰμὴ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκρίβειαν καὶ γνησιότητα τῆς διαλογῆς· διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ὅμως ὁ σκοπὸς οὗτος ἀνάγκη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἐξουσίας νὰ συναισθάνεται τὴν σπουδαιότητα τῆς ἐντολῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος τὸν περιέβαλε, ὅσῳ δὲ ἀνώτερος εἶναι ὁ ὑπάλληλος, ὅσῳ ὑψηλοτέραν κατέχει θέσιν τόσῳ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι θέλει σεβασθῆ ἑαυτὸν καὶ δὲν θέλει ποτὲ ἐπιτρέψῃ νὰ νοθευθῇ ὑπὸ τὰ ὄμματά του τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς· καὶ διὰ τοῦτο ἀλλεπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου ἐγκύκλιοι ἐνετείλαντο εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς νὰ προσέχωσιν, ὅπως ἐκλέγωσι μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῆς περιφερείας των τοὺς μέλλοντας ν’ ἀντιπροσωπεύσωσι τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὴν διαλογὴν, καὶ μόνον ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ νὰ λαμβάνωσιν ἀντιπροσώπους ἐκ τῶν ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων· καὶ ἐν τούτοις ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας, εἰς τὰς Καλάμας, ὅπου ὑπάρχουν τόσοι ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ὑπάλληλοι, δικαστικοὶ, διοικητικοὶ, οἰκονομικοὶ, εὑρέθη νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸν Νομάρχην Μεσσηνίας, τὸν νομάρχην, σημειώσατέ το καλῶς, κύριοι, ποῖος νομίζετε; εἷς πάρεδρος τοῦ Εἰρηνοδικείου! αὐτὸν ἐθεώρησεν ἀντάξιον ἀντιπρόσωπόν του ὁ Νομάρχης ἐν τῇ διαλογῇ τοῦ δήμου Ἀριστομένους· καὶ μηδεὶς εἴποι ὅτι διώρισε τὸν Εἰρηνοδίκην, τοῦτο εἶναι μηχάνευμα ἀνάξιον σπουδαίου ἀνδρὸς καὶ ὑπαλλήλου ἀντιπροσωπεύοντος τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἕνα Νομόν, διότι ἐγνώριζεν, ὅτι Εἰρηνοδίκης δὲν ὑπῆρχε· δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω ἄλλως τὸ φαινόμενον τοῦτο, διότι θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρακολουθήσω τὸν χαρακτηρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἓν γεγονὸς ἀσύνηθες· δὲν δύναμαι λέγω νὰ ἐξηγήσω ἄλλως τὸ φαινόμενον τοῦ νὰ διορίσῃ ὁ Νομάρχης ἀντιπρόσωπόν του ἕνα Πάρεδρον εἰρηνοδικιακὸν, εἰμὴ ὡς μίαν προπαρασκευὴν τῆς μελετηθείσης καὶ ἐκτελεσθείσης νόθου καὶ εἰκονικῆς διαλογῆς. Δεύτερον γεγονός· ἡ ἐπιτροπὴ ὁλόκληρος συμπράττει ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους, οὐδὲν παράπονον, οὐδεμία ἔνστασις ἐγείρεται καθ’ ὅλον τὸ τετραήμερον τῆς ψηφοφορίας, ὅπερ ἐστὶν οὐδεμίαν ἀφορμὴν εἶχεν ἡ μερὶς τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ὑποθέτῃ δυσάρεστον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς, συνυπογράφει μάλιστα τὴν τελευταίαν πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐκφράζεται ἡ εὐχαρίστησις εἰς τὴν ἀποτελοῦσαν τὴν φρουρὰν τῆς ἐκλογῆς στρατιωτικὴν δύναμιν, καὶ κατόπιν ὅλων τούτων ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀνταγωνιζομένης μερίδος, ἀποχωροῦσι καθ’ ὃν χρόνον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ διαλογή! Εἶναι πιστευτὸν τοῦτο; εἶναι πιθανόν; δὲν τὸ πιστεύω. Πρὸς τίνα σκοπὸν ν’ ἀναχωρήσῃ ἡ μειονοψηφία καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀντιθέτου μερίδος; διὰ νὰ δώσωσιν εὐκολίαν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μορφώσῃ ἀνέτως ἓν ἀποτέλεσμα διαλογῆς νόθον καὶ ψευδές; Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἡ ἐσχάτη μωρία. Θέλετε ὅμως καὶ ἄλλην ἔνδειξιν ἔτι πειστικωτέραν, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν ἀπεχώρησε τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ πλειοψηφία ἐβεβαίωσεν ἐν τοῖς πρακτικοῖς; Θέλετε τὴν εὕρει εἰς αὐτὰ τὰ πρακτικὰ, ἐν αὐτῇ τῇ ἐκθέσει, ἐν ᾗ βεβαιοῦται ἡ διαλογή. Ἡ τελευταία πρᾶξις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἔχει οὕτω «παρελθούσης τῆς διὰ τοῦ προγράμματος ὁρισθείσης ὥρας, ἡ ἐπιτροπὴ θεωρεῖ περαιωμένην τὴν Βουλευτικὴν ἐκλογὴν καὶ προβαίνει εἰς τὴν διαλογὴν τῶν ἐν ταῖς κάλπαις σφαιριδίων, ἑπομένως παρατηρεῖ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἐνηργήθη δι’ ὅλης τῆς νομιμότητος, ἡσυχίας καὶ τάξεως, ὅθεν εἰς βεβαίωσιν τούτου συνετάχθη ἡ παροῦσα πρᾶξις καὶ ὑπογράφεται». Ἡ πρᾶξις αὕτη φαίνεται ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τριῶν μόνον μελῶν τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἀντιθέτου μερίδος, κάτωθεν δ’ αὐτῆς σημειοῦνται ταῦτα «γίνεται ἐνταῦθα ἡ παρατήρησις, ἀρνηθέντων τῶν δύο μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων νὰ ὑπογράψωσιν.» Παρατηρήσατε τὴν διαφορὰν τῆς μελάνης ἐν τῷ σώματι τῆς πράξεως καὶ ἐν ταῖς ὑπογραφαῖς καὶ θέλετε συναγάγει ἐντεῦθεν ὡς συμπέρασμα ἀλάνθαστον, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἐγένετο βεβαίως ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, ὅπως ὑπογραφῇ παρ’ ὅλων, ὅτι ἕως ἐδῶ ἐλέπομεν τὴν πραγματικὴν σύμπραξιν ὅλων, μετὰ ὅμως τὴν σύνταξιν τῆς πράξεως ἐπῆλθεν ἡ διαρπαγὴ τῶν πρακτικῶν, ἡ δραπέτευσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ὑπογραφὴ τῆς πράξεως ταύτης δι’ ἄλλης μελάνης, τεκμήριον ἀσφαλὲς, ὅτι ἡ πρᾶξις ὑπεγράφη εἰς ἄλλον παρὰ τὸν τῆς ψηφοφορίας τόπον, εἰς τὸν αὐτὸν ὅπου συνετάχθησαν τὰ περὶ διαλογῆς πρακτικὰ, γεγραμμένα ἅπαντα διὰ τῆς αὐτῆς μελάνης. Ἂς μοὶ ἐξηγήσωσι τὸ φαινόμενον τοῦτο, ἂς μοῦ εἴπωσι πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς πράξεως νὰ παρουσιάζεται διαφορὰ τῆς μελάνης, ἀκριβῶς συμπίπτουσα μὲ τὴν ἀπουσίαν δύο μελῶν τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς, ἀνηκόντων εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα, μὲ τὴν ἀπουσίαν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς αὐτῆς μερίδος, καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ὁμολογήσω τὴν πλάνην μου· καὶ ἦτο δύσκολον θὰ μοὶ εἴπωσιν ἴσως νὰ μεταχειρισθῶσι καὶ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφορίας μελάνην τοῦ αὐτοῦ χρώματος; βεβαίως μείζων πρόνοια ἠδύνατο νὰ μὴ ἀφήσῃ τοιοῦτον ἴχνος καταμαρτυροῦν. Ὅστις ὅμως παρετήρησεν, ὅτι τὰ μᾶλλον μυστηριώδη ἐγκλήματα ἀνακαλύπτονται πολλάκις ἐκ τῶν ἰχνῶν, τὰ ὁποῖα κατέλιπον, ἐννόησεν εἰς ὅλην του τὴν ἀλήθειαν τὸ κοινὸν λόγιον «ἀγαπᾷ ὁ θεὸς τὸν κλέπτην, ἀλλ’ ἀγαπᾷ καὶ τὸν οἰκοκύρην,» ἂν οἱ ἐγκληματοῦντες εἶχον πάντοτε τὴν ἀναγκαίαν παρουσίαν πνεύματος, ὅπως προλαμβάνωσι καὶ ἐξαλείφωσιν ὅλα τὰ ἴχνη τῶν πράξεών των, δὲν θὰ ἦτο τόσον εὔκολος ἡ ἀνακάλυψις τῶν ἐγκλημάτων, ἀλλὰ ἡ φυσικὴ ταραχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν διάπραξιν τοῦ ἐγκλήματος διατελοῦσιν, ἡ θεία δίκη ἴσως τοὺς ἀπομωραίνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ βλέπωσι πράγματα εἰς πάντας καταφανῆ. Θέλετε καὶ ἄλλας ἀκόμη ἐνδείξεις; Ῥίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς ὁποῖον παρουσιάζεται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς· κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἔλαβον εἰς τὸ Ναὶ ὁ μὲν Σπ. Ἀντωνόπουλος σφαιρίδια 781, ὁ Κουμουνδοῦρος 60, ὁ Λυμπερόπουλος 775, ὁ Μποῦτος 28, ὁ Νικολαΐδης 733, ὁ Παπατζώνης 33. Ἡ αὐτὴ ἀξιοπαρατήρητος ἀντίθεσις καὶ δυσαναλογία ἀπίθανος τῶν πλειονοψηφησάντων πρὸς τοὺς μειονοψηφήσαντας παρίσταται καὶ εἰς τὴν ἑτέραν διαλογήν, διότι κατ’ αὐτὴν ἔλαβον εἰς τὸ Ναὶ Σπ. Ἀντωνόπουλος σφαιρίδια 7, Κουμουνδοῦρος 813, Λυμπερόπουλος 5, Μποῦτος 812, Νικολαΐδης 3, Παπατζώνης 808. Ἀναφέρομαι, κύριοι, εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν σας, εἰς τὴν ὀρθὴν κρίσιν σας, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἑνὸς ἐντίμου μέλους τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ὡς Νομάρχης ἐδιοίκησε τὸν Νομὸν Μεσσηνίας, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, τὸν ἐδιοίκησε καλῶς, τοῦ ἐντίμου κ. Δανοπούλου, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ εἴπῃ, ἐὰν θεωρῇ πιθανὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα εἰς μίαν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους.

§32Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχει τὴν ὑπογραφήν του.

§33ΣΑΡΑΒΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δύναται νὰ μὴ συμφωνῇ εἰς μίαν λεπτομέρειαν. Ὅταν βλέπωμεν, κύριοι, ἓν ὅλως ἀσύνηθες γεγονός, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἐκτὸς ἂν ἔχωμεν ἰσχυροὺς πρὸς τοῦτο λόγους, καὶ ἀπίθανον πρᾶγμα μᾶς λέγουσι νὰ πιστεύσωμεν, λέγοντες ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους, μετὰ ψηφοφορίαν γενομένην κατὰ τὴν ὁμολογίαν καὶ τῶν δύο ἀνταγωνιζομένων μερίδων διὰ τοσαύτης τάξεως καὶ νομιμότητος, ὥστε καὶ εὐχαριστήρια νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν φρουράν, ἔλαβον ψήφους ὁ κ. Κουμουνδοῦρος 60, ὁ Μποῦτος 28, καὶ ὁ Παπατζώνης 33, ὡς ἐπίσης ἀπίθανον διὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἶναι καὶ τὰ ὑπὸ τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς παρουσιαζόμενα ὅλως ἀντίθετα ἀποτελέσματα, καθὰ ὁ κ. Σπ. Ἀντωνόπουλος ἔλαβε ψήφους 7, ὁ Λυμπερόπουλος 5, ὁ Νικολαΐδης 3. Ψεῦδος ἐντεῦθεν, ψεῦδος ἐκεῖθεν! Καὶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη δυσαναλογία δυνάμεων ἐν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους πείθεταί τις ἔτι μᾶλλον, ὅταν ἀντιπαραβάλῃ τὰ κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τοῦ αὐτοῦ δήμου ἀποτελέσματα· εἰς τὸν δῆμον τοῦτον ἐνηργήθη τὸ πρῶτον ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ ἐπὶ τῆς ἀχρόου λεγομένης Κυβερνήσεως καὶ ἀπέβη ὑπὲρ τῆς μερίδος τοῦ κ. Κουμουνδούρου πλειοψηφητάσης 100 ψήφους· ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἠκυρώθη ἐπὶ λόγῳ, ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς δὲν ἐσημειοῦτο ὁ διορισμὸς τῶν σφαιριδιοδοτῶν· ἐπανελήφθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βούλγαρη καὶ ἐπέτυχεν ἡ μερὶς τοῦ κ. Σπήλιου διὰ πλειοψηφίας 50 ψήφων· ἔχετε, κύριοι, ἱκανὴν πεῖραν· σᾶς ἐρωτῶ, εἰς δῆμον ὅπου αἱ δυνάμεις τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων εἶναι τοσοῦτον ἰσόπαλοι, εἶναι πιθανὰ τὰ ὑπὸ τῶν ἑκατέρωθεν ἐπιτροπῶν παρουσιαζόμενα ὅλως ἀντίθετα ἀποτελέσματα; Ἤδη ὀφείλω νὰ ἐξετάσω καὶ ἕνα ἄλλον λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπή· ὁ πρὸς ἀνακήρυξιν τῶν Βουλευτῶν συνελθὼν κατὰ Νόμον σύλλογος παρεδέχθη ὡς νόμιμον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους, τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος παρουσιαζόμενον, εἶπεν ἐν τῇ ἐκθέσει της ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ, καὶ διὰ τοῦτο τὸ παρεδέχθη καὶ αὐτὴ ὡς νόμιμον· ὤφειλεν ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ ταῦτα λέγουσα νὰ μὴ παρασιωπήσῃ ἓν λίαν σπουδαῖον γεγονὸς, ὅτι καὶ ἡ ἀνακήρυξις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης ἐγένετο δεκτὴ, καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, διατὶ ἐπροτίμησε τὴν μίαν ἀνακήρυξιν μᾶλλον παρὰ τὴν ἄλλην, καὶ μάλιστα, ὅταν ἡ πρᾶξις τῆς ἀνακηρύξεως, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ ἐγένετο ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας τοῦ συλλόγου, συμπαραλαβούσης πρόσωπα μὴ δικαιούμενα νὰ λάβωσι μέρος, ἐνῷ ἡ ἄλλη ἀνακήρυξις ἐγένετο ὑπὸ τῆς νομίμου πλειονοψηφίας τοῦ συλλόγου, ἤτοι ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς Πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, τοῦ δημάρχου Μεσσήνης, καὶ τῶν Προέδρων τῶν δήμων Οἰχαλίας, Ἰθώμης καὶ Ἀριστομένους. Ἂν θέλετε λοιπὸν νὰ στηριχθῆτε ἐπὶ τῆς πράξεως τῆς ἀνακηρύξεως, ὀφείλετε ἀναγκαίως, ἀκολουθοῦντες τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸ κῦρος τῶν πράξεων ὅλων τῶν πολυμελῶν σωμάτων, νὰ παραδεχθῆτε ὡς ἀληθῆ τὰ ἐκτιθέμενα ἐν τῇ πράξει τῆς πλειοψηφίας τοῦ συλλόγου, ἤτοι ὅτι ἡ πλειοψηφία ἥρπασε τὰ πρακτικὰ τοῦ δήμου Ἀριστομένους καὶ ἐλθοῦσα εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ἐνήργησεν ἐκεῖ εἰκονικὴν διαλογήν. Θέλετε νὰ ἀπομακρυνθῆτε ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ταύτην; ὀφείλετε νὰ ἀποβάλητε καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἀνακήρυξιν. Καὶ, κύριοι, μεταξὺ τῶν πέντε μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειοψηφίαν τοῦ συλλόγου τῆς ἀνακηρύξεως, ὅταν βλέπω ἕνα ἔντιμον ὑπάλληλον, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θὰ ἔλεγα τοῦτο, ἐὰν δὲν εἶχον λάβει πεῖραν τῆς τιμῆς καὶ ἀνεξαρτησίας του, ὅταν βλέπω τὸν εἰρηνοδίκην Παμίσου Γεώργιον Πολίτην, τοῦ ὁποίου τὸ μόνον ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι κατέχει θέσιν κατωτέραν τῆς ἀξίας του, νὰ βεβαιοῖ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ἀνακηρύξεως, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ἐξηκολούθει ἡ διαλογὴ εἰς τὸν δῆμον Παμίσου, ἀνηγγέλθη διὰ πυροβολισμῶν ἡ ἄφιξις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους, καίτοι ἀπεχούσης τῆς πρωτευούσης αὐτοῦ πέντε ὥρας, κομιζούσης τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας καὶ διαλογῆς, τεκμήριον ἀλάνθαστον ὅτι διαλογὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔγεινεν εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους, ἐκλείπει καὶ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς περὶ τῆς εἰκονικότητος τῆς διαλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους. Ἐλεπτολόγησα ἴσως, Κύριοι, ὑπὲρ τὸ δέον περὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν κατὰ τὴν διαλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους λαβόντων χώραν· ἀλλ’ ὤφειλον νὰ πράξω τοῦτο, ὅπως ἡ Βουλὴ τεθῇ ἐν πλήρει καὶ ἀκριβεῖ γνώσει τῶν διατρεξάντων. Πρὶν δὲ ἀφήσω τὸ βῆμα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ὑπομνήσω τί ἔπραξεν ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἐπὶ ἀναλόγου τινὸς περιστάσεως· ὅταν ὁ Θεμιστοκλῆς συνέλαβε τὴν ὄντως παράτολμον ἰδέαν νὰ καταστήσῃ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα θαλασσοκράτειραν, ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἐκέλευσε ν’ ἀνακοινώσῃ τὴν ἰδέαν του ταύτην εἰς τὸν Ἀριστείδην· οὗτος ἀκούσας τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο τίποτε ὀλιγώτερον ἢ νὰ ἐμπρήσωσι τὸν ναύσταθμον τῶν λοιπῶν Ἑλλήνων, παρελθὼν εἰς τὸν δῆμον εἶπεν, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦ Θεμιστοκλέους ἦτο λυσιτελέστατον εἰς τὴν πόλιν, ἀλλ’ ἅμα καὶ ἀδικώτατον· ἀπαντήσατε καὶ ὑμεῖς ὅπως ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, τὸ μέτρον τοῦ ἀποκλεισμοῦ τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐκ τοῦ βουλευτηρίου δυνατὸν νὰ ᾖναι χρησιμώτατον εἴς τινα πολιτικὴν, ἀλλὰ ἀδικώτατον καὶ ὡς τοιοῦτον ἀποκρουστέον.

§34ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κ. Σαράβα, νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; ἐὰν πρὸς στιγμὴν παραδεχθῶμεν τὰ τρία μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἥρπασαν τὰ πρακτικὰ, τί φρονεῖτε, διατί τὰ δύω μέλη τὰ μειοψηφοῦντα δὲν ἐπερίμεναν νὰ παρουσιασθῇ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς νὰ κάμῃ τὴν διαλογήν, καὶ ἐὰν ἀπηλπίζοντο ἀπὸ τοῦτο, διατί νὰ μὴ φυλάξουν τὰς κάλπας μέχρι τοῦ σημείου, νὰ τὰς φέρουν ἐδῶ ἐσφραγισμένας μὲ τὰς σφραγίδας τῶν ἀντιπροσώπων καὶ αὐτῶν ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ἀντιποιοῦνται τὴν ἐπιτυχίαν; Ἔπειτα πῶς εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι τρεῖς νὰ διαφύγουν τὴν προσοχὴν ὀκτακοσίων σκοπῶν, οἱ ὁποῖοι περιεφέροντο, διότι τὰ δύω μέλη, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν μερίδα τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, παρουσίασαν διαλογὴν φέρουσαν ψήφους ὀκτακοσίας, εἶχον λοιπὸν ὀκτακοσίους φίλους, ἐνῷ οἱ ἄλλοι εἶχον 20 μόνον;

§35ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὲ ἐρωτᾶτε περὶ ἑνὸς πράγματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ψευδές.

§36ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καλά· περὶ τοῦ πρώτου τί φρονεῖτε; Διατί τὰ δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μὴ περιμείνουν ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, διατί νὰ μὴ κάμουν τὸν πρέποντα θόρυβον σχετικῶς μὲ τὸ πάθημα, τὸ ὁποῖον ἔπαθον, νὰ ἔχουν εἰς χεῖρας των τοὺς μαργαρίτας αὐτοὺς, τὸν θησαυρὸν, καὶ ἐν τούτοις τόσον ἐπιπολαίως νὰ θελήσουν νὰ τὸν μεταχειρισθοῦν, νὰ προβοῦν εἰς τὴν διαλογὴν τόσον ἐπιπολαίως καὶ εὐκόλως καὶ δὲν ἐπερίμεναν μίαν καὶ δύω ἡμέρας; Ἐγὼ εἰς τὴν θέσιν των ἤθελα φέρει τὰς κάλπας εἰς τὴν βουλήν.

§37ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω εἰλικρινῶς τὴν ἰδέαν μου· σᾶς λέγω ὅτι, ἐπειδὴ ὁ κ. Νομάρχης εἶχε διορίσει ὡς ἀντιπρόσωπόν του τὸν ἀ. πάρεδρον, καὶ ἐπειδὴ αὐτοὶ ἤξευρον ὅτι ὁ ἀ. πάρεδρος ὑπεβιβάσθη, διότι ἐγένετο καὶ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς κατωρθώθη εἰς τὸν ἁ. πάρεδρον νὰ μὴ κοινοποιηθῇ ὁ ὑποβιβασμός του, ἔλεγαν· δυνάμεθα νὰ πάρωμεν τὸν πάρεδρον τὸν ἰδικόν μας τὸν ὑποβιβασθέντα, εἰς τὸν ὁποῖον ὅμως ἀκόμη δὲν εἶχε κοινοποιηθῆ ὁ ὑποβιβασμός του, καὶ νὰ συμπράξωμεν μετ’ αὐτοῦ. Λοιπὸν, σᾶς λέγω, ὅτι ἀφοῦ εἶδον τοὺς ἄλλους, ὅτι ἤθελον κάμει εἰκονικὴν διαλογὴν, ὠφελήθησαν καὶ αὐτοὶ ἀπὸ τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἔκαμαν μίαν ἄλλην· λοιπὸν δὲν εἶναι ζήτημα, οὔτε ἀντικείμενον σπουδαίας ἀντιῤῥήσεως· δὲν ὑπεστήριξα ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ περισσοτέρα εἰλικρίνεια, ἁγνότης εἰς τοὺς μὲν ἀπὸ τοὺς δὲ· λέγω ὅτι καὶ αἱ δύω ἐκλογαὶ εἶναι ἄκυροι.

§38ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, περικλειούσης τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, μὲ τὸν ὁποῖον συνδέονται πολιτικά τε καὶ ἀτομικὰ συμφέροντα, πολλὰ, πολυειδῆ καὶ σπουδαῖα εἵπετο νὰ καταστῇ πανταχοῦ τὸ ἀντικείμενον ζωηροτάτων συζητήσεων. Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, ἔχουσα ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν βάσεων πολιτικοῦ οἰκοδομήματος, τοῦ ὁποίου ἡ πτῶσις συμπαρασύρει γεννηθέντα καὶ ἀποκτηθέντα, ἢ καὶ ἐλπιζόμενα συμφέροντα, δικαίως διήγειρε μεγάλως τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν προσοχὴν πάσης τάξεως· ποῦ μὲν ἀξιέπαινος εὐγνωμοσύνη δι’ εὐεργεσίαν, ποῦ δὲ φιλοτιμία πρὸς δικαιολόγησιν πολιτικῆς πορείας ἐπὶ ἔτη ὑποστηριχθείσης, ποῦ ἰδιαίτεραι αἰτίαι γνωστῶν ὑλικῶν συμφερόντων, καὶ τέλος κατ’ ἀντίθετον λόγον ποῦ ἀντιστράτευσις ἀρχῶν καὶ πεποιθήσεων, ἐπενήργησαν ἐλλόγως ἐπὶ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, ὥστε νὰ ἀποῤῥοφηθῇ πᾶσα ἡ προσοχὴ, νὰ ἐπισκιασθῇ πᾶσα ἑτέρα ἐκλογὴ, καὶ μόλις κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζήτησιν νὰ ὑποδεικνύωνται καὶ προσβάλλωνται ὁτὲ μὲν ὑπὸ τῆς συμπολιτεύσεως, ὁτὲ δὲ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκλογικαί τινες ἀσχημίαι. Ἀφοῦ τοιαύτην ἐξαιρετικὴν κατέχῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης θέσιν, οὐδαμῶς ἄπορον καθίσταται, πῶς αὕτη περιετυλίχθη μὲ παραμορφώσεις γεγονότων καὶ μὲ μυθώδη διηγήματα, τὰ ὁποῖα λεγόμενα πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἀποτυχίας, καὶ ἐξογκούμενα ἀπὸ στόματος εἰς στόμα, εὕρισκον ἠχὼ παρὰ τοῖς ὀπαδοῖς τοῦ συστήματος, καὶ ἀπεπλάνησαν μέγα μέρος τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας. Νεκρικὴν ἀπέναντι τοιούτων διαδόσεων ἐτηρήσαμεν σιγὴν καὶ οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγώ, ἀναμένοντες τὴν ἐνώπιον τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ ἔθνους συζήτησιν, ἵνα κατ’ ἀντιμωλίαν ἀναιρέσωμεν τὰς ψευδεῖς διαδόσεις, ἔχοντες ὑπὲρ ἡμῶν τὸ δίκαιον· δημοσιότης καὶ συζήτησις εἰσὶ τὰ δύω στοιχεῖα τῶν πολιτικῶν ὑπάρξεων, ἡ ζωὴ τῶν συνταγματικῶν κοινωνιῶν· τὴν δημοσίαν συζήτησιν ἀνεμένομεν. Μόνοι οἱ ἔνοχοι ζητοῦν νὰ προκαταλάβουν τὴν δημοσ. γνώμην διὰ τῶν διαδόσεων. Οἱ ἀθῶοι ἀδιαφοροῦν, πεποιθότες εἰς τὴν ἀθωότητά των καὶ ἀναμένοντες τὸν κατάλληλον χρόνον εἰς διακήρυξιν καὶ ὑπερίσχυσιν τῆς ἀληθείας. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ διάδοσις τοῦ ψεύδους ἀποπλανᾷ· ἀλλ’ ἡ ἀποπλάνησις δὲν εἶναι διαρκὴς, διότι ἐπέρχεται ἡ ἀλήθεια, ἥτις διαλάμπουσα καταῤῥίπτει καὶ καταδεικνύει αὐτὸ ἐν ὅλῃ τῇ γυμνότητί του. Ἀνελθὼν, κύριοι, εἰς τὸ βῆμα, οὔτε τὴν πρόθεσιν, οὔτε τὴν οἴησιν, οὔτε τὴν ἱκανότητα ἔχω νὰ σᾶς πείσω διὰ σειρᾶς ἐντέχνων σοφισμάτων περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς. Ἄπαγε! Δὲν ἐπιδιώκω τοιοῦτόν τι· ἀδιαφορῶ ὅλως περὶ τῆς ἐκλογῆς. Ἐνδιαφέρομαι ὅμως μεγάλως εἰς τὴν ἀναίρεσιν συκοφαντιῶν, τὰς ὁποίας ἡ κακοβουλία ἐξύφανε καὶ διέδωκεν, ὡς μέσα ἐπιτεύξεως τοῦ πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς σκοποῦ, καὶ τὰς ὁποίας ἐφρόντισε νὰ διασπείρῃ εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπὸ μορφὰς ἐψιμμιθιωμένας τοσοῦτον ἐντέχνως, ὥστε νὰ θέσωσι πολλοὺς εἰς ἀμφιβολίαν. Νὰ πράξω τοῦτο, κύριοι, ἐν ὀνόματι ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου, καλοῦμαι ἀπὸ καθῆκον πρὸς τὴν γενικὴν πατρίδα, πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν, πρὸς τοὺς ἐπαρχιακοὺς φίλους μας καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτούς. Ἐντούτοις ἡ θέσις μου ὑπάρχει δυσχερὴς, δυσχερεστάτη· ἐπεθύμουν —καὶ λέγω τοῦτο ἀπὸ καρδίας— νὰ μὴ ἐλάμβανον ποτὲ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης· διότι, ὅσον καὶ ἂν προσπαθήσω νὰ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ περιστατικά τινὰ δυνάμενα νὰ παρεξηγηθῶσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσω τοῦτο ὁλοσχερῶς καὶ νὰ μὴ θίξω τινά· τοσούτῳ μᾶλλον ἐπεθύμουν τοῦτο, καθόσον θεωρῶ ἀγενὲς νὰ κάμω λόγον περὶ περιστάσεων ἐφαπτομένων ἀνδρῶν ἀπόντων· ἐπεθύμουν νὰ ὑπῆρχον οὗτοι ἀντικρὺ διὰ νὰ ἔλθω μετ’ αὐτῶν εἰς προσωπικὴν συζήτησιν, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ὠφελοῦμαι τῆς ἀπουσίας των διὰ νὰ εἴπω ἄλλα ἀντ’ ἄλλων. Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, κύριοι, συνδέεται μὲ πολλὰ γεγονότα. Ἐνθυμεῖσθε ὁποῖα ἀπαίσια διεδίδοντο μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ὁποῖα ἀπαίσια προοιωνίζοντο κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν; Ταῦτα, κύριοι, οὐδεὶς ἴσως ἐξ ὑμῶν ἐδοκίμασεν, ἡμεῖς ὅμως πικρὰν ἐλάβομεν πεῖραν· ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς κακεντρεχείας καὶ κακοβουλίας ἐμείναμεν ἀπτόητοι εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ δικαίου μας καὶ ἐδείξαμεν ἱπποτικὴν γενναιότητα. Ἐξήλθομεν, ὡς ὅλοι ἴσως ὑμεῖς, εἰς περιοδείαν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης. Εἰς τὴν περιοδείαν ταύτην ἐζήτησαν νὰ μᾶς δολοφονήσωσι. Μᾶς ἐπετέθησαν δι’ ἐνέδρας ἔνοπλοι περὶ τοὺς εἴκοσιν, ὅταν ἐξερχόμεθα ἀπὸ χωρίον τι τοῦ δήμου Οἰχαλίας· πυροβολοῦν καθ’ ἡμῶν, ἀλλ’ ἀποτυγχάνουν· καὶ ἀντὶ νὰ φονεύσουν τὸν συνάδελφόν μου Λυμπερόπουλον, ἐπλήγωσαν τὸν ἵππον ἑνὸς δημάρχου τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, καλουμένου Κότζη, μεθ’ οὗ συνομίλει ὁ κ. Λυμπερόπουλος· ἐφορμήσαντες τότε μὲ τοὺς περὶ ἡμᾶς κατὰ τῶν δολοφόνων, καθ’ ὧν οὐδὲ νὰ πυροβολήσωμεν κατεδέχθημεν, συλλαμβάνομεν δύω ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ τοὺς ἀφήκαμεν ἐλευθέρους μετὰ τοῦ ὁπλισμοῦ των, οὐδὲ κατεδέχθημεν νὰ καταγγείλωμέν τινα. Εἰς ταῦτα ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων μας βουλευτῶν Τριφυλίας κ.κ. Σωτηροπούλου, Ἀναστασοπούλου καὶ Πονηροπούλου, οἵτινες γινώσκουσι τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος δήμαρχον καὶ ἔμαθον παρ’ αὐτοῦ τὰ γεγονότα. Αὐτὰ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ ἐφαρμόσουν καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ φέρουν εἰς πέρας, δίδουν εἰς ἕκαστον νὰ ἐννοήσῃ τί ἔμελλον νὰ ἐφεύρωσι μετὰ τὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀποτυχίαν των, ἵνα ἐπιῤῥιφθῇ μομφὴ ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ πλανηθῇ ἡ κοινὴ γνώμη. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ διαδηλώσω, ὅτι δὲν ἀποδίδω εἰς τὸν ἔντιμον ἀρχηγὸν τοῦ ἀντιθέτου ἐπαρχιακοῦ συστήματος κ. Κουμουνδοῦρον τὸ ἄδικον τῆς ἐπινοήσεως ἢ ἐγκρίσεως τοιούτων κακούργων σχεδίων. Ἡ ἐνέργεια τῶν ἀντιθέτων δὲν περιωρίσθη μέχρι τῆς ἀποπείρας δολοφονίας, ἀλλὰ προῆλθεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσαν κατὰ τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865· ἀπεπειράθησαν νὰ ἀποκλείσουν τοὺς συμπαθοῦντας ὑπὲρ ἡμῶν ἐκλογεῖς ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας διὰ τῆς καταλήψεως τῶν ἐπικαίρων θέσεων. Τρεῖς θέσεις εἶχον καταλάβει τότε εἰς τρεῖς διαφόρους δήμους, πρῶτον τὸν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου Οἰχαλίας πύργον, δεύτερον ὅμοιον εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας καὶ τρίτον ἐπικαίρους οἰκίας ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου Ἰθώμης. Ταύτας κατέχοντες τότε ἀπεμάκρυνον τῆς ψηφοφορίας τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν ἐκλογεῖς, διότι ἐκινδύνευεν ἡ ζωή των, ἂν ἀπεπειρῶντο νὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Αὐτὸ τοῦτο ἠθέλησαν καὶ ἐφέτος νὰ κάμουν, ἀλλὰ τὴν μὲν κατάληψιν τοῦ χωρίου Μαυρομματίου ἐματαιώσαμεν, προφθάντες νὰ καταλάβωμεν ἡμεῖς αὐτό, καὶ παραδόντες πρὸς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν ἅμα ἀφιχθεῖσαν. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πράξωμεν τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δύω δήμους, διότι προλαβόντες οἱ ἀντίθετοι κατέλαβον τὸν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου Οἰχαλίας πύργον, ἠρνήθησαν νὰ παραδώσωσιν αὐτὸν εἰς τὴν στρατιωτ. ἀρχὴν πρὸς κατάλυσίν της καὶ ἐξασφάλισιν τῆς ψηφοφορίας. Ἠναγκάσθησαν δὲ καὶ ἔπραξαν τοῦτο ἑπομένως, ὅτε καὶ ἡμεῖς ἐκρίναμεν καλὸν νὰ καταλάβωμεν τὸν ναὸν τὸν προσδιωρισμένον εἰς ψηφοφορίαν. Εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὅμως τοῦ δήμου Ἀνδανίας καταλαβόντες τὸν Πύργον τοῦ Μπενάκη ἐκράτησαν αὐτὸν μέχρι τῆς παραμονῆς τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ἣν ἀναγκασθέντες νὰ παραδώσωσιν αὐτὸν πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν κατέλαβον καὶ ὠχύρωσαν τόν τε προσδιωρισμένον ὡς τόπον ψηφοφορίας ναὸν καὶ δύω παρακειμένας οἰκίας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶπον, κύριοι, διὰ νὰ ἐννοήσητε ὑπὸ ποῖα προοίμια ἤρχισεν ἡ ἐκλογὴ αὕτη, καὶ πόσον εἴμεθα ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν κακοβουλίαν. Νῦν μεταβαίνω εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τῆς ἐκλογῆς καθ’ ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας, διότι δι’ ἑνὸς δημοσιευθέντος ὑπὸ τῶν κκ. Παπατζώνη καὶ Μπούτου φυλλαδίου διὰ τῆς δημοσιογραφίας καὶ δι’ ἄλλων μέσων, προσβάλλουσιν οἱ ἀντίθετοί μας τὸ ὅλον τῆς ἐκλογῆς. Ἄρχομαι λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Παμίσου.

§39ΤΙΝΕΣ. Δὲν προσβάλλεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου τούτου· περὶ μόνης τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Ἀριστομένους καὶ Ἀνδανίας πρόκειται.

§40ΣΠΗΛΙΟΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι λοιπὸν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους. Εἰς τὸν δῆμον τοῦτον, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς Οἰτύλου, ἐνηργήθη ἡ ἐκλογὴ ἐν τάξει καὶ ἡσυχίᾳ, εἰς τὸ τέλος αὐτῆς ἐδόθη ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εὐχαριστήριον πρὸς τὸν ἀποσπασματάρχην Μαγκανάρον διὰ τὴν ἀκριβῆ τοῦ καθήκοντός του ἐκπλήρωσιν. Αἱ ἐνστάσεις περιστρέφονται εἰς τὰ τῆς διαλογῆς· ὅταν ἔμελλε νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διαλογή, ἀποσύρονται τὰ δύω συμπαθοῦντα ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Κουμουνδούρου μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅθεν ἠναγκάσθησαν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν διαλογὴν ἐνώπιον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς μόνα τὰ ἄλλα τρία μέλη. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἀναφύεται τὸ ζήτημα πρὸς ποῖον σκοπὸν ἀπεσύρθησαν τὰ ἕτερα δύω μέλη; Ἀπεσύρθησαν, διότι ἐκ προοιμίων προεγίνωσκον τὴν ἀποτυχίαν καὶ ἔκρινον καλὸν νὰ θέσουν εἰς ἀμφιβολίαν τὸ γνήσιον ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς. Εἰς Μεσσηνίαν, κύριοι, πρὸ πάντων, καθίσταται ἐκ προηγουμένων γνωστὸς σχεδὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὲρ ἑκάστης μερίδος ἐκλογέων, διότι οὗτοι διαιροῦνται εἰς δύω καὶ διατηροῦσι δύω διαφόρους κατὰ τὴν ψηφοφορίαν θέσεις. Ἰδόντες λοιπὸν οἱ ἀντίθετοι τὴν ἀποτυχίαν των, ἰδόντες ὅτι δὲν εἶχον ψηφοφόρους ἐπενόησαν νὰ προσβάλουν τὸ γνήσιον τῆς διαλογῆς. Διὰ νὰ προσβάλουν ὅμως αὐτὸ ὁπωσοῦν, πειστικῶς, ἔπρεπε νὰ ἀποσυρθοῦν καὶ νὰ εἴπουν ὅτι τὰ πρακτικὰ τοὺς ἀφηρπάγησαν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ ἁρπαγοῦν πρακτικὰ ἐκλογῆς, οἱ δὲ ἐνδιαφερόμενοι νὰ μείνωσιν ἀκίνητοι καὶ ἀνάλγητοι; Τί λέγουν διὰ τῶν ἀναφορῶν των τὰ δύο μέλη τῆς ἐπιτροπῆς; ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς ἡρπάγησαν τὴν 4 ὥραν τῆς 24 Μαρτίου ἀπὸ τὰ 3 μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλους τινὰς λαβόντας ἄγνωστον διεύθυνσιν· εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο; εἶναι δυνατὸν νὰ ἁρπαγῶσι τὰ πρακτικὰ, τὰ δὲ 2 μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μένωσιν ἐν τῷ τόπῳ καὶ νὰ ἡσυχάζωσιν. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐγίνετο δὲν ἤθελε, σᾶς ἐρωτῶ, ἕκαστος ἐνδιαφερόμενος πάρῃ κατὰ πόδας τοὺς ἅρπαγας, φωνάζων καὶ καταδιώκων τὸ ἔγκλημα μέχρι τοῦ μέρους, εἰς ὃ ἤθελον προσφύγει οἱ αὐτουργοί; Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐλάμβανε χώραν, δὲν ἤθελον σπεύσῃ οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ ἀναφέρωσι πρὸς τὸν νομάρχην ἢ τοὐλάχιστον εἰς ἄλλην ἀρχὴν τὸ γεγονός; Βεβαίως. Ἐπὶ τῆς παρούσης ὅμως περιστάσεως οὐδὲν ἐγένετο διάβημα τῶν ἰσχυριζομένων, ὅτι ἡρπάγησαν τὰ πρακτικά. Παρατηρεῖ τις σιγὴν καὶ μόλις τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν τῆς διαλογῆς, τοὐτέστι τὴν 25, ἀναφέρουν εἰς τὸν νομάρχην, ὅτι τὰ τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς μετὰ τῆς ὑπὸ τὸν Μαγκανάραν στρατ. δυνάμεως (συνισταμένης ἐκ μόνων 6 ἀνδρῶν) ἥρπασαν τὰ πρακτικὰ καὶ ἀνεχώρησαν, τὰς δὲ κάλπας ἐγκατέλιπον ὡς εἶχον, καὶ ὅτι δῆθεν ταύτας παραλαβόντα τὰ δύω μέλη μετέφερον ἀλλαχοῦ καὶ τὰς φυλάττουσι, καὶ ὅτι ἐξαιτοῦνται νὰ διαταχθῇ ἡ νόμιμος διαλογὴ τῶν ἐν αὐταῖς ψήφων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ βραδύτεραι σκέψεις ὑπάρχουσι κρείττονες τῶν πρώτων εἰς ἐφεύρεσιν μέσων πρὸς περιτύλιξιν ψεύδους, ἐσκέφθησαν ὅτι τὸ περιεχόμενον τῆς πρώτης ἀναφορᾶς δὲν ἠδύνατο νὰ παράσχῃ πίστιν διὰ τὸ ὀλιγάριθμον τῶν παρισταμένων ὡς ἁρπασάντων δῆθεν τὰς κάλπας, καὶ ὅτι διὰ νὰ καταστῶσι πιστευτότεροι ἀνάγκη παρίστατο νὰ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν δῆθεν ἁρπασάντων τας κάλπας. Ὅθεν τὴν 26 Μαρτίου, τοὐτέστι μετὰ 2 ἡμέρας ἀπὸ τοῦ πέρατος τῆς ἐκλογῆς, ὑποβάλλουσι τὰ δύο μέλη τῆς ἐπιτροπῆς οὐχὶ πλέον ἐξ Ἀριστομένους, ἀλλ’ ἐκ Νησίου δευτέραν ἀναφοράν, δι’ ἧς ταῦτα ἀναφερόμενα εἰς τὴν τῆς προηγουμένης ἡμέρας προστιθέασιν, ὅτι εἰς τὴν ὑπὸ τῶν 3 μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἁρπαγὴν τῶν πρακτικῶν συνετέλεσεν οὐ μόνον τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα, ἀλλὰ καί τις Πεταλωτὴς καλούμενος ἐπὶ κεφαλῆς τριάκοντα φυγοδίκων καὶ πολιτῶν· εἰς τὴν δευτέραν ταύτην ἀναφορὰν προῆλθον τὰ δύω μέλη καθ’ ὑπαγόρευσιν βεβαίως ἄλλων, οἵτινες ἐφρόντιζον νὰ ἐφευρίσκουν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νέα μέσα διαστροφῆς τῆς ἀληθείας καὶ ἀποπλανήσεως τῶν διατελούντων μακρὰν τῶν πραγμάτων. Ἐνταῦθα ἀναφύεται τὸ ζήτημα, τίνος ἕνεκα τὰ δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεμακρύνθησαν τῆς διαλογῆς. Ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, σκοπὸς τοῦ διαβήματος τούτου τῶν δύω μελῶν ἦτον ἡ προσβολὴ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους διὰ δευτέρας εἰκονικῆς διαλογῆς· διότι γνωστὴ σχεδὸν ἦτον ἡ ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ὁλοσχερὴς ἀποτυχία τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου, ὡς ἐκ τοῦ κοινοῦ φρονήματος καὶ τῶν κοινοποιουμένων σκέψεων τῶν ἐκλογέων. Ὠφεληθέντα τὰ δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς μετὰ τὴν διαλογὴν ἀναχωρήσεως τοῦ δημάρχου εἰς Καλάμας δι’ ὑπηρεσίαν, διαῤῥηγνύουν διὰ νυκτὸς τὴν θύραν τοῦ οἰκήματος, ἔνθα ὑπῆρχον αἱ κάλπαι, καὶ παραλαμβάνουν αὐτὰς καὶ τὰς μεταφέρουσιν ἀλλοῦ. Ἐκ τούτου ἐξηγεῖται διατί οὐχὶ τὴν πρώτην ἡμέραν, ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἀνέφερον πρὸς τὸν νομάρχην, ὅτι τὰ τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἥρπασαν τὰ πρακτικὰ καὶ ἐγκατέλιπον τὰς κάλπας ἄνευ διαλογῆς. Εὐκόλως κατανοεῖ ἕκαστος, ὅτι τοῦτο προῆλθε, διότι τὴν πρώτην ἡμέραν δὲν εἶχον τὰς κάλπας, οὔτε ἐγίνωσκον ἂν ἤθελον δυνηθῆ νὰ λάβωσι ταύτας εἰς χεῖρας· ἐν τούτοις ἐνῷ τὰ δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διὰ διαστροφῆς τῶν γεγονότων προεκάλουν διαλογὴν δῆθεν τῶν καλπῶν, ὁ δήμαρχος εὑρισκόμενος εἰς Καλάμας δι’ ὑπηρεσίαν, μαθὼν τὴν 25 τὸ γεγονὸς τῆς διαῤῥήξεως τῆς θύρας τῆς οἰκίας, τὴν διαρπαγὴν τῶν καλπῶν, ἀνέφερεν ἀμέσως πρὸς τὸν νομάρχην καὶ κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν. Ὁ ἔντιμος ὅμως προαγορεύσας βουλευτὴς σᾶς συνέστησεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστεύσητε τὸν δήμαρχον, ἀλλὰ ἐὰν δὲν πιστεύσητε εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ εἰς τὰ δημόσια ἔγγραφα, εἰς ποῖον πρέπει νὰ δώσητε πίστιν; εἰς τοὺς ἰδιώτας, εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους; πῶς δύναταί τις νὰ κρίνῃ καὶ νὰ προέλθῃ εἰς ἀποφάσεις σπουδαίας ἐπὶ τῇ βάσει ὑπονοιῶν ἁπλῶν καὶ νὰ ἀποῤῥίψῃ δημόσια ἔγγραφα ἄνευ ἰσχυρᾶς ἐναντίας ἀποδείξεως; Ὁ σκοπὸς τῆς ἀποχωρήσεως τῶν δύω μελῶν ἀποκαλύπτεται καὶ ἀπό τινα ἐπιστολὴν ἐνδιαφερομένου ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου μερίδος καὶ λαβόντος μέρος εἰς τὴν νόθον ἄθροισιν τῶν ψήφων τῆς ἐπαρχίας. Ὁ δημαρχῶν πάρεδρος Παμίσου τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῆς διαλογῆς τῶν ψήφων, ὅτε ἐγένετο γνωστὴ ἡ κλοπὴ τῶν καλπῶν, φρονῶν ὅτι ἠδύνατο νὰ κατορθωθῇ δευτέρα ἐπίσημος διαλογὴ ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Α. Οἰκονομόπουλον, πατέρα τοῦ προέδρου τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς Ἀριστομένους, ὁλοσχερῶς ἀνήκοντα εἰς τὸν ἀντίθετον συνδυασμὸν, ἐπιστολὴν, δι’ ἧς τὸν ὁδηγεῖ περὶ τῆς διορθώσεως τῶν καλπῶν κτλ. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη γεγραμμένη διὰ χειρὸς τοῦ δημαρχοῦντος παρέδρου Παμίσου περιέχει τὴν ἑξῆς φράσιν. «Φροντίσατε νὰ διορθώσητε τὰς κάλπας τῶν ἐναντίων, ἂν ὑπάρχωσιν ἐντὸς σφαιρίδια, καθόσον, λέγουν, ὅτι θὰ ἐνεργήσουν τὴν διαλογὴν αὐτῶν». Καὶ ἀλλαχοῦ «οἱ Λάκωνες τί πρέπει νὰ κάμουν;» Τοιαῦτα διενοήθησαν οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες προσέβαλον τὸ ἔγκυρον τῆς γενομένης διαλογῆς, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων πείθεσθε, κύριοι, ὡς φρονῶ, πληρέστατα, ὅτι δὲν ἥρπασαν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τὰ 3 μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς διατείνονται οἱ ἀντίθετοι, καὶ δὲν ἀνεχώρησαν ἀλλαχοῦ ἵνα ἐνεργήσουν εἰκονικὴν διαλογὴν, ἀλλ’ ὅτι τὰ μὲν δύω μέλη ἀνήκοντα εἰς τοὺς ἀντιθέτους ἀπεσύρθησαν τῆς διαλογῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ προσβάλωσιν ἑπομένως τὸ ἀποτέλεσμα, τὰ δὲ ἕτερα 3 μέλη παρέμεινον, ὡς ὤφειλον, καὶ ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των μετὰ τοῦ νομίμου ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Πρὸς τούτοις ὀφείλω νὰ προσθέσω εἰς πλείονα ἀπόδειξιν τοῦ ψευδοῦς ἰσχυρισμοῦ τῶν ἀντιθέντων, ὅτι ἐν τῇ Μεσσήνῃ αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται καὶ τὰ δικαιώματα ὑποστηρίζονται μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὰς χεῖρας. Πῶς ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἁρπάσουν τὰ 3 μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τὰ πρακτικὰ κατὰ τὴν 4 ὥραν μ. μ, ὡς οἱ ἀντίθετοι διατείνονται, νὰ ἀναχωρήσουν ἐκ τοῦ χωρίου Μουσταφάμπασια τοῦ δήμου Ἀριστομένους, νὰ διατρέξουν διάστημα 3–4. ὡρῶν μέχρι τῆς εἰς Νησίον ἀφίξεώς των, χωρὶς νὰ τοὺς ἀντικρούσῃ τις καθ’ ὁδόν; Σᾶς διαβεβαιῶ, κύριοι, (καὶ τοῦτο σᾶς λέγω, εἴτε πρὸς καύχημα, εἴτε ὅπως θέλετε ἐκλάβετε το), ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ ἁρπάσῃ καὶ ἐκβάλῃ ἀπὸ τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς πρακτικὰ, ἤθελε πέσει ἀμέσως καὶ δὲν ἤθελεν ἐπιζήσει ἐπὶ στιγμήν, εἰ καὶ 100 εἶχε κεφαλάς· διότι οἱ Μεσσήνιοι ἐν τοιαύταις περιστάσεσι δὲν παίζουσιν, οὔτε ἤθελον στέρξει εἰς ὑποχώρησιν ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ προγραμμάτων πομπωδῶν ἐκαυχήθησαν, ὅτι ἤθελον ἀποκρούσει τὴν βίαν διὰ τῆς βίας, καὶ ἔλαβον βεβαίως τὰ κατάλληλα διὰ τοιαύτην περίπτωσιν μέτρα, ὡς τοῦτο προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ περὶ Λακώνων ἀποσπάσματος τῆς ἐπιστολῆς τοῦ δημαρχοῦντος παρέδρου Παμίσου, ἣν σᾶς ἀνέγνωσα καὶ καθ’ ἣν εἶχον προετοιμασθῆ. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πιστεύει τὰ ψεύδη, τὰ ὁποῖα ἡ ἀντίθετος μερὶς δι’ εἰκονικῆς διαλογῆς ὑπεστήριξεν. Εἶναι ψευδέστατον, εἶπεν, ὅτι ὁ Κουμουνδοῦρος ἔλαθεν εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους ψήφους 815, ὁ δὲ ἰδικός μας συνδυασμὸς 4. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν παραδέχεται, λέγει, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὑπὲρ τοῦ ἡμετέρου συνδυασμοῦ διαλογῆς· ἐπὶ τούτων ὅμως ἀπαντῶ ὅτι, ἐπειδὴ προφανῶς ἀποδεικνύεται ψευδὲς τὸ ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου ἀποτέλεσμα τῆς εἰκονικῆς διαλογῆς, δὲν ἕπεται ὅτι ψευδὲς εἶναι καὶ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποτέλεσμα. Εἰς ὑμᾶς, κύριοι, ἐναπόκειται νὰ κρίνητε ἐκ τῶν ἐγγράφων καὶ λοιπῶν περιστατικῶν ποῦ ἔγκειται τὸ ψεῦδος. Ἐπειδὴ ὀρθῶς ἀναγνωρίζεται καὶ ὑπὸ πάντων ὁμολογεῖται, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ἀντιθέτων παρουσιασθὲν ἀποτέλεσμα διαλογῆς ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου εἶναι εἰκονικὸν καὶ ψευδέστατον, ἕπεται ὅτι οὐδεμία πλέον ἀνάγκη εἶναι νὰ γίνῃ λόγος περὶ τοιαύτης διαλογῆς, καὶ ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ περιστραφῇ πλέον εἰς τὸ ἂν ᾖναι νόμιμον καὶ εἰλικρινὲς τὸ παρουσιαζόμενον ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τοῦ ἰδικοῦ μας συνδυασμοῦ. Οἱ ἀντίθετοι λέγουν· πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ πρώην πρωθυπουργός, ὁ τοσοῦτος καὶ τοιοῦτος, ἔτι δὲ ὁ πρώην δήμαρχος Οἰκονομόπουλος νὰ μὴ ἔχουν εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ψήφους; Ἀλλά, κύριοι, ὅστις οὕτως ὁμιλεῖ, φαίνεται ἀγνοῶν κατὰ βάθος τὸν ἑλληνικὸν χαρακτῆρα. Ὑπάρχουσιν ἐποχαί, καθ’ ἃς ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ δύναται νὰ μὴν ἔχῃ οὐδὲ τὸν ὑπηρέτην του· ὑπάρχουσιν ἐποχαί, καθ’ ἃς πάντες τὸν ἀπαρνοῦνται καὶ τὸν ἀποφεύγουν. Ἀπαξιῶ νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας· ἀλλ’ ἂν ἀναγκασθῶ, θέλω ἐκθέσει τὰ αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ κατάπτωσις. Ἓν μόνον σᾶς λέγω· εἰς τὸν δῆμον Ἰθώμης κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἔλαβον ἐγὼ μὲν ψήφους 33, ὁ δὲ κ. Κουμουνδοῦρος 700, εἰς δὲ τὴν ἐφέτος ἐνεργηθεῖσαν καὶ μὴ προσβαλλομένην ἐκλογὴν τοῦ δήμου τούτου, ὁπόσας νομίζετε ἐλάβομεν ἑκάτερος ψήφους; ἐτηρήθη ἡ αὐτὴ ἀναλογία; ὑπάρχει ἀνάλογος μικρά τις αὐξομείωσις; Οὐχί, κύριοι, καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ἐγὼ ἐλάβομεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ψήφων· ἑκάτερος ἡμῶν ἔλαβε τὰς ἡμίσεις ψήφους τῶν ὁλικῶς κατὰ τὸν δῆμον τοῦτον ψηφοφορησάντων ἐκλογέων. Πῶς ἐξηγεῖται τὸ φαινόμενον τοῦτο; Ἢ ἡ κατὰ τὸ 1865 βουλευτικὴ ἐκλογὴ τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ ἦτο ψευδὴς καὶ ἀπόῤῥοια καλπονοθεύσεως, ἢ νῦν ὑπάρχει μεγίστη κατάπτωσις τῆς τότε ἰσχύος του· ὁπότερον θέλετε παραδεχθῆτε. Αὐτὸ τοῦτο συνέβη καὶ εἰς τὸν δῆμον τῆς Οἰχαλίας, εἰς τὸν ὁποῖον τὸ μὲν 1865 εἶχον λάβει ἐπίσης ψήφους 33 μόλις, σήμερον δὲ ἔλαβον ὡς ἔγγιστα 500 εἰς τὸν δῆμον τοῦτον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκλογὴ οὐδαμῶς προσβάλλεται. Ποῦ ἀποδίδεται τὸ γεγονὸς τοῦτο; Δὲν καταδεικνύεται νόθευσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1865 ἢ μεγάλη σήμερον κατάπτωσις τοῦ συστήματος τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου; Δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ, διατί ἐν μὲν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους ὑπάρχει τοσαύτη κατάπτωσις, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις δήμοις δὲν ὑπάρχει ἀναλόγως ὁ αὐτὸς βαθμὸς, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἥμισυ; Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ μὴν ἔλθω εἰς λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ φαινομένου τούτου, διότι, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, θεωρῶ ἀγενὲς νὰ ὠφεληθῶ ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν ἀντιθέτων μου καὶ νὰ προέλθω εἰς ἀναπτύξεις γεγονότων ἐπιτοπίων. Ὁ προαγορεύσας, κύριοι, σᾶς εἶπε, διατί πιστεύετε τὰ 3 μέλη τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὸν νομαρχ. γραμματέα καὶ παραδέχεσθε ὡς γνήσιον τὸ παρ’ αὐτῆς γενόμενον ἄθροισμα τῶν ψήφων τῆς ἐπαρχίας, δὲν δίδετε δὲ πίστιν εἰς ἀνακεφαλαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ 4 πρόεδροι τῶν ἐπιτροπῶν, ὁ εἰρηνοδίκης τῆς πρωτευούσης καὶ ὁ δημαρχῶν πάρεδρος; Ἐν πρώτοις ἀπαντῶ, ὅτι ψευδὲς εἶναι ὅτι μετὰ τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ δημαρχικοῦ παρέδρου ἔλαβον μέρος 4 πρόεδροι τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, καθόσον πρόεδρος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς Ἀνδανίας δὲν εἶναι ὁ παρουσιαζόμενος Χ. Ἠλιόπουλος, ἀλλ’ ὁ Ἀγγελὴς Πέτροβας, ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ ἀποσπάσματος τῶν πρακτικῶν τοῦ ἐν Καλάμαις δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν, καθ’ ὃ ὁ Χρίστος Ἠλιόπουλος εἶναι τέταρτον μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς.

§41ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅταν ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀνεκήρυξε βουλευτὰς τοὺς ἄλλους, δὲν συμπεριέλαβον τὸν Ἠλιόπουλον, ἀλλὰ τὸν εἰρηνοδίκην, τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς Ἀριστομένους καὶ τοὺς τῶν δήμων Ἰθώμης καὶ Οἰχαλίας.

§42Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλῶς· τοῦτο μὲ ἱκανοποιεῖ ἀπέναντι τῆς ψευδοῦς παραστάσεως ἄλλων, οἵτινες παραδέχονται καὶ παριστῶσι ψευδῶς ὡς πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς Ἀνδανίας τὸν Χ. Ἠλιόπουλον, ὁρμώμενοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ νὰ ῥίψουν μῶμον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς. Ἀπαντῶν δὲ ἰδίως εἰς τὴν ἀπορίαν, διατί δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀθροίσεως τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου, τοῦ δημαρχοῦντος παρέδρου καὶ προέδρων, παρατηρῶ, ὅτι ὁ λεγόμενος οὗτος σύλλογος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιτροπή, ὁποίαν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 36 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, οὔτε ἐνήργησεν ἐντὸς τῶν διαγραφομένων ὁρίων ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ προέβη ἀναρμοδίως εἰς προσθαφαιρέσεις ψήφων καὶ εἰς κρίσεις περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ψηφοφορίας τοῦ δήμου τούτου, μάλιστα δὲ ἔδειξε τοσαύτην φανατικότητα, ὥστε νὰ θεωρήσῃ ὡς γνήσια καὶ ὡς παρέχοντα πίστιν πρακτικά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπίσημα, ὡς μὴ φέροντα τὴν μονογραφὴν τοῦ νομάρχου, καὶ τὰ ὁποῖα εἰς ἐμὲ μὲν δίδουν ἐκ τοῦ δήμου Ἀριστομένους ψήφους 5, εἰς δὲ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον 813 καὶ εἰς τὸν συνεταῖρόν του Μποῦτον 810. Ἦτον ὅλως διόλου πρωτοφανὴς ἡ τοιαύτη σκανδαλώδης ἐνέργεια καὶ μεροληψία τοῦ συλλόγου τούτου· διότι, ὡς γινώσκετε, οἱ τοιοῦτοι σύλλογοι συνερχόμενοι καλοῦνται ἀπὸ τοῦ νόμου οὐχί, νὰ δικάσουν, ἀλλὰ νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς διαλογῆς τῶν διαφόρων δήμων, καὶ ἀφοῦ ἴδωσι τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους καλῶς ἔχοντας, νὰ κάμουν τὸ ἄθροισμα τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἕκαστος ὑποψήφιος ἔλαβεν ἀφ’ ὅλας τὰς κάλπας τῆς ἐπαρχίας, καὶ νὰ κηρύξουν τὸ ἀποτέλεσμα, ἀποκειμένου εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς μόνην ἁρμοδίαν, νὰ δικάσῃ περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς· ἀλλοίμονον δὲ, ἐὰν εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας ἐπετρέπετο νὰ δικάζωσιν ἐπὶ τῶν κατὰ τῶν ἐκλογῶν ἐνστάσεων καὶ νὰ ἀποφαίνωνται ποῖος βουλευτὴς εἶναι νόμιμος καὶ ποῖος ὄχι· ἀλλοίμονον, ἐὰν ἐπιτρέπετο εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας νὰ ἀναδεικνύωσιν αὐτοὶ βουλευτάς. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς Οἰτύλου, προελθὼν εἰς λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν περὶ τῆς διαλογῆς τῶν ψήφων Ἀριστομένους, ἐζήτησε νὰ ἀρυσθῇ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας του πορίσματα καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδικειακοῦ παρέδρου ἀντιπροσωπείας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς· τὸν εὐχαριστῶ ὅτι μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ διασαφήσω τὰ περὶ τούτου πρὸς ἄρσιν ἀμφιβολιῶν. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας εἶπεν ὅτι, ὡς τὰ 3 μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐνήργησαν κατὰ τὰ πρακτικὰ τὴν εἰδικὴν διαλογὴν τῶν ψήφων τοῦ δήμου Ἀριστομένους μετὰ τοῦ εἰρηνοδικειακοῦ παρέδρου, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, οὕτω καὶ τὰ ἕτερα δύω μέλη ἐνήργησαν διαλογὴν μεθ’ ἑτέρου εἰρηνοδικειακοῦ παρέδρου. Ἑκατέρωθεν ὑπάρχουσι τὰ αὐτὰ στοιχεῖα, καὶ ἑπομένως δὲν δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ ὡς καλῶς ἔχουσαν τὴν μίαν διαλογὴν καὶ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἄλλην. Ἐπὶ τούτου ἀπαντῶ ὅτι, ὁ κατὰ τὰ μονογραφημένα ὑπὸ τοῦ νομάρχου πρακτικὰ παραστὰς μετὰ τῶν 3 μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς πάρεδρος τοῦ Εἰρηνοδικείου Π. Γιαννακόπουλος, ἦτο γνωστὸς ὡς πρῶτος τοιοῦτος καὶ ὡς τακτικῶς ἀναπληρῶν τὸν εἰρηνοδίκην ἀπόντα· ὁ δὲ ἄλλος, ὁ Ι. Λαμπρόπουλος, ὁ προσληφθεὶς ὑπὸ τῶν δύω μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἑτέραν λεγομένην διαλογὴν, ἦτο δεύτερος, καὶ τὸ περὶ τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς τάξεώς των Β. Διάταγμα, ἐκδεδομένον πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς, τοὐτέστι τὴν 16 Φεβρουαρίου ε. ε. ἐκοινοποιήθη ἐγκαίρως. Τοῦτο προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ὁ Π. Γιαννακόπουλος, ὡς ἀναπληρωτὴς τοῦ εἰρηνοδίκου, εἶχε παραλάβει ἀπὸ τὸ ταχυδρομεῖον τὸ ἔγγραφον τοῦ νομάρχου περὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ εἰρηνοδίκου, ὡς ἀντιπροσώπου του εἰς τὴν διαλογὴν, καὶ δυνάμει τούτου παρέστη εἰς τὴν διαλογὴν, ἐνῷ ὁ ἕτερος Λαμπρόπουλος ἐστερεῖτο τοιούτου. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων γίνεται δῆλον, ὅτι τὰ παρουσιαζόμενα ἀποτελέσματα τῶν διαλογῶν δὲν περιέχουσι τὰ αὐτὰ στοιχεῖα νομιμότητος, διότι τὸ μὲν ἓν, τὸ ὑποστηριζόμενον παρ’ ἡμῶν, ἐνισχύεται ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ ἀπὸ τὸ ἐπίσημον τῶν πρακτικῶν καὶ ἀπὸ τὴν παρουσίαν τακτικοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ νομάρχου, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ἀντιθέτων παρουσιαζόμενον στερεῖται, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, καὶ τῶν κυρίων τούτων προσόντων. Ἐν τούτοις οἱ ἀντιδοξοῦντες λέγουν· διατί ὁ νομάρχης νὰ διορίσῃ εἰς τὴν διαλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους τὸν εἰρηνοδίκην ἀντιπροσωπευθέντα παρὰ τοῦ παρέδρου; διατί νὰ μὴ διορίσῃ ἕνα ἀνώτερον ὑπάλληλον; δὲν ὑπεκρύπτετο ἆρά γε σκοπός; Ἐπὶ τούτου ἀπαντῶ, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τὸ προσωπικὸν τοῦ Πρωτοδικείου Καλαμῶν δὲν ὑπῆρχε πλῆρες, ἦσαν κεναὶ καὶ ἄλλαι θέσεις, δὲν ὑπῆρχον ἑπομένως ἀνώτεροι ὑπάλληλοι νὰ παρασταθῶσιν εἰς τὴν διαλογὴν τῶν ψήφων τῶν ἕνδεκα δήμων τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, καθ’ ὅσον μάλιστα εἰς τὴν διαλογὴν τοῦ δήμου Εὔας ἠναγκάσθη νὰ μεταβῇ περὶ τὴν 11 ὥραν μ.μ. αὐτὸς ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ἵνα παρασταθῇ εἰς τὴν διαλογὴν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομάρχου. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ὁ νομάρχης ἠναγκάσθη νὰ ἀναθέσῃ εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας Παμίσου καὶ Ἀριστομένους τὴν ἀντιπροσώπευσίν του κατὰ τὴν διαλογὴν ἀμφοτέρων τῶν δήμων τούτων. Δὲν ἐγένετο λοιπὸν ἐξαίρεσις ἀντιπροσωπείας εἰς μόνον τὸν δῆμον Ἀριστομένους, ὥστε νὰ δικαιολογηθῇ καὶ μακρόθεν πως ὑπόνοιά τις, ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ προαγορεύσας βουλευτής. Ἄλλως ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὃν ἀρκούντως ὑπολήπτομαι, νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, στηριζόμενος ἐπὶ ἁπλῶν συμπερασμάτων, νὰ ἀποδίδῃ ἰδιότητας κακὰς εἰς ἄνδρα ἐντίμως καὶ ἐπαξίως κατέχοντα θέσιν ἀνωτέραν καὶ διακριθέντα πάντοτε διὰ τὴν μετ’ ἀκριβείας καὶ ἱκανότητος ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος. Τοιαῦται μομφαὶ ναυαγοῦσι βεβαίως ἀπέναντι ἀρχαίων καὶ διακεκριμένων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἔργον ἔλαβε νὰ διασύρῃ ἡ κακεντρέχεια τινῶν, μὴ εὑρίσκουσα αὐτοὺς τυφλὰ ὄργανα τῶν ὀρέξεών της. Μετὰ ταῦτα μεταβαίνω εἰς τὰ τοῦ δήμου Ἀνδανίας. Ὁ δῆμος Ἀνδανίας ὑπῆρξεν ἐπίσης τὸ ἀντικείμενον τῶν προσπαθειῶν τῆς ἀντιθέτου μερίδος. Εἰς τὸν δῆμον τοῦτον κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1866 ἀπεκλείσθην τῆς ψηφοφορίας καὶ ἔλαβον μόνον ψήφους 137, ἐνῷ ὁ ἀντίθετός μου συνδυασμὸς, ὁ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἔλαβε 1100. Διεμαρτυρήθημεν τότε κατὰ τοῦ τοιούτου ἀποκλεισμοῦ καὶ τῆς καλπονοθεύσεως· παρεστήσαμεν, ὅτι ὑπὸ ὁπλοφόρων τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ κατελήφθη εἷς πύργος, παρακείμενος τῷ ναῷ, ἔνθα ἐνηργήθη ἡ ἐκλογή· ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ναὸς εἶχεν ὀχυρωθῆ ὑπὸ τῶν ἀντιθέτων, καὶ τέλος ὅτι οἱ φίλοι μου ἐκλογεῖς ἀπεκλείσθησαν τῆς ψηφοφορίας, αἱ δὲ ψῆφοί των ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς κάλπας ὑπὸ τῶν καλπονοθευτῶν. Εἰς μάτην ὅμως ἀπέβησαν καὶ αἱ φωναὶ καὶ αἱ διαμαρτυρήσεις μας ἀπέναντι τῆς ἀποφάσεως τῆς βουλῆς, ἐπικυρωσάσης τὴν παράνομον ταύτην ἐκλογήν. Τὸ μέτρον τοῦτο, ἐπιτυχὸν θαυμασίως κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865, ἠθέλησαν καὶ κατὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐκλογὴν νὰ ἐφαρμόσουν οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ὅθεν κατέλαβον τὸν αὐτὸν πύργον ἀπὸ τῆς 15 ἢ 16 Μαρτίου· ἐστάλη ἐκ Καλαμῶν ἀπόσπασμα ἵνα καταλάβῃ τὸν πύργον τοῦτον, ὃν οἱ ἰδιοκτῆται δι’ ἀναφορᾶς των, ἀποτελούσης μέρος τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων, εἶχον προσφέρει εἰς τὸν νομάρχην ἐπὶ σκοπῷ νὰ καταστῇ στρατιωτικὸν κατάλυμα· ἀλλ’ ὅταν μετέβησαν οἱ στρατιῶται, εὗρον τὸν πύργον κατεχόμενον ὑπὸ 80 ἐνόπλων πολιτῶν, εἰσελθόντων ἀφ’ ἑσπέρας ἀπὸ τῆς στέγης, καὶ ἀρνηθέντων νὰ δεχθῶσι τὸν φέροντα τὴν κλεῖδα ἀποσπασματάρχην. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπὸ τὸν ἐνωμοτάρχην δημοσία δύναμις, συγκειμένη ἐξ 8 μόνον ἀνδρῶν, ἦτον ἀνεπαρκὴς εἰς τὴν χρῆσιν τῆς βίας κατὰ τῶν ἐντὸς τοῦ πύργου ἐνόπλων, ἐδέησε νὰ ἀναφέρῃ οὗτος εἰς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν καὶ νὰ ζητήσῃ ἐνίσχυσιν. Μετὰ πολλὰ διατρέξαντα, ἠναγκάσθησαν πραγματικῶς κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς οἱ ἐν τῷ πύργῳ νὰ παραδώσουν αὐτὸν, ἀλλ’ ἅμ’ ἐξελθόντες οὗτοι αὐτοῦ, ἐφρόντισαν νὰ ὀχυρωθῶσιν ἐντὸς ἑτέρων, παρὰ τῷ ναῷ κειμένων οἰκιῶν, νὰ ὀχυρώσωσι δὲ συγχρόνως καὶ αὐτὸν τὸν ναόν. Ταῦτα, κύριοι, δὲν εἶναι λόγοι ἁπλοῖ, ἀλλὰ πράγματα βεβαιούμενα ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι μέρος τῶν ἐκλογικῶν καὶ τὰ ὁποῖα, ἂν θέλετε, εἶμαι ἕτοιμος νὰ σᾶς ἀναγνώσω. Κατὰ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὴν 19 Μαρτίου ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς Ἀνδανίας μετὰ δύω μελῶν ἀνήνεγκον πρὸς τὸν νομάρχην, ὅτι ὁ μὲν πύργος ὄντως παρεδόθη εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ἀλλ’ ὅτι ὑπὸ ἐνόπλων φίλων τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Κουμουνδούρου κατελήφθησαν καὶ ὠχυρώθησαν ὅ, τε ναὸς, ἔνθα ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογὴ, καὶ δύω παρακείμεναι οἰκίαι, καὶ ὅτι τοῦτο ἐμποδίζει τὴν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς μετάβασιν οὐ μόνον αὐτῶν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς διακινδυνευόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκλογέων· ὅτι σκοπὸς τῆς καταλήψεως εἶναι νὰ ἀναγκάσουν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐνδώσουν εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ μου ἐκλογέων ἢ νὰ ἀποχωρήσωσιν. Ἐπίσης τὴν αὐτὴν ὁ ἀποσπασματάρχης ἀναφέρει πρὸς τὴν μοιραρχίαν, ὅτι οἱ περὶ τὸν Μποῦτον ὑπὲρ τοὺς τεσσαράκοντα ἔνοπλοι κατέλαβον τὸν ναὸν καὶ ὠχύρωσαν τοῦτόν τε καὶ δύω παρακειμένας οἰκίας πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἀπομακρύνουν τῆς ψηφοφορίας διὰ τῆς βίας τοὺς ἑτεροδοξοῦντας ἐκλογεῖς, καὶ ὅτι προμηνύεται ἐκ τούτου ῥῆξις. Τὴν 20 τοῦ αὐτοῦ ὁ ἀνακριτὴς Ἀναγνωστόπουλος ἀναφέρει ἐπίσης περὶ τῆς καταλήψεως τῶν οἰκιῶν καὶ τοῦ ναοῦ ὑπὸ τῶν ὁπλοφόρων τοῦ Μπούτου, προσθέτων συγχρόνως ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ ἄνευ αἱματοχυσιῶν σπουδαίων, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποσταλῇ δημοσία δύναμις πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ὑπαρχούσης. Τὴν 21 ὁ ὑπομοίραρχος Πετιμεζᾶς ἐκ Μελιγαλᾶ γράφει, ὅτι ἐπανῆλθε κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀνδανίας, ὅτι καὶ ὁ ναὸς καὶ ὁ ὡρισμένος τόπος τῆς ἐκλογῆς εἰσὶ κατειλημμένοι ὑπὸ ἐνόπλων, ἀλλ’ ὅτι ὑφίσταται ἡσυχία καὶ οὐδεὶς κίνδυνος ῥήξεως ὑπάρχει, ὡς ἐνεργουμένης τῆς ἐκλογῆς ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων εἰς δύω διάφορα μέρη, τουτέστι τῆς μὲν μιᾶς ἐν τῷ ναῷ, τῆς δὲ ἑτέρας ἐν τῷ δημοτικῷ καταστήματι. Οὐχ ἧττον τὴν 22 καὶ 23 ὁ ἀνακριτὴς Ἀδαμαντόπουλος καὶ τὴν 24 ὁ ἀνακριτὴς Γκιὼν γράφουσι τὰ αὐτὰ περὶ καταλήψεως τῶν οἰκιῶν καὶ τοῦ ναοῦ καὶ περὶ τῆς διπλῆς ἐκλογῆς. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων κατανοεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ διενεργηθεῖσα ἐκλογὴ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν τριῶν τακτικῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν οἷς καὶ ὁ πρόεδρος, εἰς ἕτερον μέρος ἢ εἰς τὸ ὁρισθὲν διὰ τοῦ νομαρχιακοῦ προγράμματος, προῆλθεν ἐκ τῆς ὑπ’ ἐνόπλων καταλήψεως τοῦ ναοῦ καὶ τῶν πέριξ οἰκιῶν. Μολονότι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐξέδωκε πρόγραμμα περὶ τῆς μεταθέσεως τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, τοῦτο δὲ ἔλαβε τὴν προσήκουσαν κατὰ τὸν δῆμον κοινοποίησιν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς περὶ τῆς τοιχοκολλήσεως του ἀποδείξεως 7 εἰδικῶν παρέδρων καὶ τοῦ δημαρχικοῦ κλητῆρος, μ’ ὅλον τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς ἀκαταμαχήτου ἀνάγκης ὑπαγορευθὲν τῇ ἐπιτροπῇ ἐξαιρετικὸν μέτρον δὲν εἶναι ἔκρυθμον, διότι αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἐνεργῶνται πάντοτε ἐν τῷ τόπῳ τῷ ὁριζομένῳ ὑπὸ τοῦ νομαρχικοῦ προγράμματος, δὲν συμφέρει δὲ νὰ καθιερωθῇ προηγούμενον περὶ δικαιώματος τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἀλλαγὴν τοῦ τόπου. Ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν προῆλθον νὰ δικαιολογήσω τὸ μέτρον τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν τείνει εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἔννομον τοῦ μέτρου καὶ συνεπῶς τὸ ἔγκυρον τῆς ἐνεργηθείσης ἐκλογῆς, ἀλλ’ εἰς τὸ νὰ κατανοήσητε, ὅτι ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς γενομένη μετάστασις τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς προῆλθεν ἐξ ἀκαταμαχήτου ἀνάγκης πρὸς διατήρησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐκλογέων, ὡς βεβαιοῦται ἐκ τῶν ἀλληλοδιαδόχων ἐκθέσεων τῶν 3 μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ ἀποσπασματάρχου, τοῦ ὑπομοιράρχου καὶ τριῶν ἀνακριτῶν, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὸν σκοπὸν τῆς νοθεύσεως τῆς ἐκλογῆς, ὥς τινες ἠθέλησαν νὰ διαδώσουν. Ἀλλ’ ὅταν ἐκλογή τις ἐνεργῆται εἰς δύω διάφορα μέρη κατ’ ἰδίαν, δύναταί τις ποτὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἀντιπροσωπεύει εἰλικρινῶς τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων καὶ ὑπάρχει ὁλοσχερῶς γνήσιον; Ἡ περὶ τούτου πεποίθησις, κύριοι, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν σκέψιν ἑκάστου· ἐγὼ δὲ φρονῶ ὅτι, ὅταν αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργῶνται εἰς μέρη ἄνευ ἐπιτηρήσεως ὑπὸ ἀντιθέτων, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῶσιν ἀδικήματα καὶ ἀτοπήματα, εἴτε ἐν γνώσει, εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ, διότι δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ ἄνδρες μὴ περιλαμβανόμενοι εἰς τὸν κατάλογον, πολλάκις δὲ συμβαίνει, ὥστε οἱ αὐτοὶ ἐκλογεῖς νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο μέρος. Τοιοῦτό τι συνέβη καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς τῶν ψήφων τῶν ὑπὲρ ἡμῶν ψηφοφορησάντων ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ φαίνεται κατά τι ὑπέρογκον καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔλαβον οἱ ἀντίθετοι, τοῦτο προῆλθεν ἴσως ἐκ τοῦ ὅτι κατὰ παραδρομὴν ἐψηφοφόρησαν καὶ ἄνδρες μὴ περιεχόμενοι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ὡς ἐλλειπούσης ἀκριβοῦς ἐπιτηρήσεως καὶ γενομένης τῆς ἐκλογῆς ἐσπευσμένης. Ἐὰν ἐν τούτοις διὰ τὸ ἔκρυθμον τῆς ἐνεργηθείσης ψηφοφορίας εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ ἀμφότερα τὰ μέρη αἱ ψῆφοι τοῦ δήμου τούτου, ὁποῖόν τι θέλει εἶσθαι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ψήφων τῶν λοιπῶν 5 δήμων τῆς ἐπαρχίας; Ὁ ἰδικός μας συνδυασμὸς ὑπερτερεῖ τὸν ἀντίθετον κατὰ πολλὰς ψήφους, διότι ὁ ἐκ τοῦ ἡμετέρου συνδυασμοῦ ὀλιγωτέρας ἔχων ψήφους θέλει μένει ὑπερτερῶν κατὰ 1010 ψήφους τὸν ἐκ τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ πλειονοψηφήσαντα, δηλ. τὸν κ. Κουμουνδοῦρον. Τούτων οὕτως ἐχόντων, εἰς τί, ἐρωτῶ, θέλει συντελέσει ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀνδανίας, περιέχοντος κατὰ τὸν ὁριστικὸν κατάλογον μόνους 1,330 ἐκλογεῖς; Ἡ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς ὁμολογουμένως οὐδὲν ἕτερον θέλει ἔχει ἀποτέλεσμα ἢ νὰ ῥίψῃ τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης εἰς νέα σκάνδαλα καὶ βάσανα, ὑμεῖς δὲ γινώσκετε κάλλιστα εἰς ποίαν κατάστασιν ἐρεθισμοῦ εὑρίσκονται τὰ πνεύματα ἐν Μεσσηνίᾳ, καὶ ἰδίως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσσήνης. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ὁ συνδυασμός μας δύναται νὰ μειονοψηφήσῃ διὰ τῆς ἐπαναληφθησομένης ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ψηφοφορίας· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἂν ἦτον ἐνταῦθα, ἤθελε σᾶς εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ δήμου Ἀνδανίας ὁ μὲν ἰδικός του συνδυασμὸς ὑπὲρ τὰς 1100 ψήφους, ἡμεῖς δὲ οὔτε 100. Ἀρκεῖ νὰ μάθητε, ὅτι κατὰ τὴν βουλευτ. ἐκλογὴν τοῦ 1865, καθ’ ἣν ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν φίλων μου ἐκ τῆς ψηφοφορίας καὶ ἡ καλπονόθευσις μοὶ ἔδωκαν 33 ψήφους, εἰς τὸν δῆμον Οἰχαλίας καὶ Ἰθώμης, μοὶ ἀπεδόθησαν 137 εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας, τηρηθείσης τῆς ἀναλογίας τῶν κατὰ δήμους φίλων μου κατὰ τὴν καλπονόθευσιν. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, ὑπάρχει ἀντικείμενον τῆς ἰδιαιτέρας σκέψεώς σας· ἐγὼ, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, ἀδιαφορῶ ὅλως περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς. Μοὶ εἶναι ὅλως ἀδιάφορον, ἂν σήμερον μόνην τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀνδανίας ἀκυρώσητε, ἢ καὶ τὴν τοῦ Ἀριστομένους, ἢ καὶ ὅλης τῆς ἐπαρχίας. Ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα ἕνα καὶ μόνον εἶχον σκοπὸν νὰ παραστήσω ἐν ὀνόματί μου καὶ ἐν ὀνόματι τῶν συναδέλφων μου τὰ διατρέξαντα κατὰ τὴν ἐκλογὴν, νὰ διαψεύσω διαδόσεις τινὰς καὶ νὰ ἐπανορθώσω, ἐφ’ ὅσον μοί ἦτο δυνατὸν, ἀποπλανήσεις, προελθούσας ἐκ τῶν σκοπίμως γενομένων ψευδῶν διαδόσεων· ἦλθον νὰ ἐκπληρώσω ἐπ’ ὀνόματι ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου καθῆκον πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν μας πατρίδα καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀδιαφοροῦμεν δὲ ὅλως περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς· ἐσυνείθισα εἰς τὴν ἀντίπνοιαν τῶν περιστάσεων· ἐπρέσβευσα καὶ ὑπεστήριξα πάντοτε ἀρχὰς καὶ ἰδέας· αἱ ἰδέαι, κύριοι, ἀπαιτοῦν, ὡς γνωρίζετε, θύματα. Δὲν ἀποδειλιῶμεν πρὸς τὰς θυσίας· ἂς ἤμεθα ἡμεῖς τὰ θύματα· δὲν πτοούμεθα’ ἂς γίνωμεν οἱ μάρτυρες.

§43ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ὁ πρῶτον ἀναβὰς καὶ κατηγορήσας τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Σαράβας ἔκαμε, ἐφαίνετο, ὅτι ἦτον ὅλως πλέον περιττὸν νὰ γίνῃ δευτέρα ἀνάπτυξις ἐπὶ τῆς κατηγορίας αὐτῆς, διότι τὰ ἐπιχειρήματα ἦσαν τόσον ἰσχυρὰ, ὥστε ἐπίστευα, ὅτι οὐδεὶς πλέον ἤθελε τολμήσει νὰ διαμφισβητήσῃ πλέον τὴν ὕπαρξιν τῶν γεγονότων αὐτῶν· δυστυχῶς ὅμως ὁ τελευταῖον καταβὰς τοῦ βήματος κ. Ἀντωνόπουλος, ὄχι μόνον διημφισβήτησε τὴν ὕπαρξιν τῶν γεγονότων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ἐμπεριστατωμένως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἠθέλησε νὰ διϊσχυρισθῇ καὶ ἀποδείξῃ δι’ ἀντιστρόφων ἐπιχειρημάτων τὴν ὕπαρξιν ἀληθοῦς διαλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους. Πρὶν ὅμως καταντήσῃ εἰς τοῦτο, ἔκαμε μίαν ἐκδρομὴν, ὀπισθοδρομῶν ἐπὶ 3 ἔτη, καὶ ἀνέτρεξεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1865. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ τὸν παρακολουθήσω διὰ νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ κοινοῦ, ὁποῖαι ἦσαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1865 καὶ ὁποῖαι εἶναι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 68. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 65 ἐνηργήθησαν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐντελοῦς ἐλευθερίας, ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ οὐδεὶς δύναται περὶ τούτου νὰ ἀμφιβάλῃ, καὶ οὐδεὶς δύναται τοῦτο νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Καὶ ἂν σήμερον, κύριοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν μουρμουρίζετε ἀπ’ αὐτὸ τὸ μέρος (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) ἔρχεται ὁ ὑπουργός σας τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ὁποίου τὴν πολιτικὴν ἀντιπροσωπεύετε, καὶ διὰ τῆς ἐπισήμου ὁμιλίας του....

§44ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν ἀντιπροσωπεύομεν ὑπουργοὺς, οὔτε ἄτομα.

§45ΖΕΡΒΑΣ. Ἀντιπροσωπεύομεν τὴν πατρίδα μας καὶ κἀνένα ἄλλον.

§46ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§47ΖΕΡΒΑΣ. Τὰ κάλπικα πράγματα δὲν πρέπει νά τὰ ἀποδίδεται......

§48ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω ὅτι ἀντιπροσωπεύετε μίαν πολιτικὴν· δὲν ἐννοῶ, ὅτι ὑβρίζω κανένα, διότι καὶ ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν μίαν ἄλλην πολιτικήν. Ὁ ὑπουργὸς λοιπὸν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν ὁμιλίαν του τῆς τρίτης Ἰουνίου λέγει ῥητῶς, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας μὲ ὅλην τὴν ἐλευθερίαν καὶ οὐδεμία ἐγένετο ἐπέμβασις εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας. Λοιπὸν, ἐὰν ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπικύρωσις ἐκλογῶν παρανόμων, αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν· εἰς αὐτὸ τὸ λάθος, εἰς αὐτὸ τὸ ὀλίσθημα ὑπέπεσεν ἡ παρελθοῦσα βουλὴ, οὐχὶ ἡ μία μερὶς ἀλλ’ ἀμφότεραι αἱ μερίδες, καὶ ἂν ἀναζητήσετε καὶ τρέξετε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θέλετε ἰδῇ, ὅτι οὐδεὶς ἔμεινεν ἐκτὸς τῆς κατηγορίας ταύτης. Περὶ τούτου, ὅμως, κύριοι, σήμερον δὲν πρόκειται, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ μάθωμεν, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσσήνης ἐγένετο νομίμως ἢ ὄχι. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ ζήτημα ἔρχομαι νὰ τὸ ἐξετάσω, καὶ θὰ τὸ ἐξετάσω, βεβαιωθῆτε, κύριοι, μὲ τὰ πράγματα καὶ ὄχι μὲ ἰδέας καὶ φαντασίας. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μεσσήνης ἐπρόκειτο νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ὁ Ἀλ. Κουμουνδοῦρος· ὁ Κουμουνδοῦρος ἦτο ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος, ἦτο ἀρχηγὸς μιᾶς μερίδος, ἥτις ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰ πράγματα καὶ ἦλθεν ἡ ἀντίπαλος αὐτῆς. Δὲν εἶναι ζήτημα, κύριοι, ὅτι ὅλων οἱ ὀφθαλμοὶ ἐστράφησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μεσσήνης, ἀλλὰ οὐχὶ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἴδουν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ὁποῖον θὰ ᾖναι, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάσουν τὰ πράγματα ἐμπεριστατωμένως καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς διὰ νὰ ἴδουν καὶ ὁποία θὰ ᾖναι ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν. Καὶ λοιπὸν αἱ ἐκλογαὶ προεκηρύχθησαν, καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Μεσσήνης γίνεται τὸ στρατόπεδον τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἡ ἐπαρχία τῆς Μεσσήνης εἶναι ὁ τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον συγκεντροῦνται καὶ διευθύνονται ἅπασαι αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις, αἱ κατὰ τὴν Πελοπόννησον, τοὐλάχιστον κατὰ τὰ τρία τέταρτα. Καὶ ποία ἀνάγκη ὑπηγόρευσε τὴν συγκέντρωσιν τόσων στρατιωτικῶν δυνάμεων εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ καταβῇ εἰς τὸν ἀγῶνα ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπάλου μερίδος τῆς κατεχούσης τὴν ἐξουσίαν Κυβερνήσεως; τὸν λόγον, κύριοι, τὸν κατανοεῖτε καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν τον ἀναπτύσω· ὁ λόγος εἶναι πρόχειρος, ἡ ἐπιθυμία ἀνεπτύχθη εἰς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Κουμουνδοῦρος νὰ ἀποκλεισθῇ· ἔπρεπε νὰ ἀποκλεισθῇ, ἀπεκλείσθη!

§49ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν ἀπεκλείσθη, δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§50ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ τὸ εἴπῃ ἡ πλειοψηφία.

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν εἶχεν ἐπιῤῥοὴν δὲν θὰ ἐπήγαινεν εἰς τὸ Οἴτυλον νὰ ζητήσῃ νὰ ἐκλεχθῇ.

§52ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἤρκει, κύριοι, διὰ νὰ ἔλθῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, νὰ τοποθετηθῇ τόση στρατιωτικὴ δύναμις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Μεσσήνης, ἔπρεπε νὰ συντρέξουν ἅπασαι αἱ ἀρχαὶ, ἔπρεπεν ἅπασαι νὰ προσφέρουν μίαν τινὰ λειτουργίαν διὰ νὰ συντελέσουν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα· διὸ καὶ ἐκλέγεται νομάρχης ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα εἶναι συνδεδεμένον μὲ ὅλας τὰς δυστυχεῖς περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἀνατρέξητε, κύριοι, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς γερουσίας τοῦ 1861, θέλετε ἰδῇ, ὅτι ὁ προαχθεὶς σήμερον εἰς τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου εἰς τὴν Μεσσηνίαν, εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διεπραγματεύθησαν τὴν πλέον φρικώδη καὶ εἰδεχθῆ πολιτικὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην.

§53Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ὁ ἐντιμότερος ὑπάλληλος ἀπὸ πολλοὺς, καθὼς καὶ ἀπὸ τὸν κ. Καλλαμίδαν.

§54ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ μὴ διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα, κ. πρόεδρε! (θόρυβος.)

§55Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἐπρόκειτο νὰ εὕρουν τοὺς ὑποψηφίους, μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων ἐθεωρήθη ὡς κατάλληλος καὶ κάποιος Κροντήρης. Οὗτος διετέλει δήμαρχος τοῦ δήμου Εὔας· οὗτος συνέλεξε τὰς ὑπογραφὰς τοῦ τριακοστοῦ τῶν ψηφοφόρων, κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διὰ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸν εἰς τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του εἰς τὸν νομάρχην.

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§57Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ἢ δὲν ᾖναι θέλω τὸ ἀποδείξει διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Κροντήρη τῆς ἐπισήμου, φερούσης ὄχι μόνον ἁπλῆν ὑπογραφὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν σφραγῖδα ὡς δημάρχου. Λοιπὸν δὲν ἠδύνατο νὰ πληρωθῇ ὁ ὑπουργικὸς συνδυασμὸς, καὶ ἡ μὲν παραίτησις τοῦ Κροντήρη ἔμεινεν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ νομάρχου διὰ νὰ χρησιμεύσῃ, ἐὰν μὲν ὑποστηρίξῃ τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, νὰ τὴν ἐπιστρέψῃ ὀπίσω, ἂν δὲ δὲν λάβῃ μέρος, τὸν ἠπείλησεν, ὅτι θέλει τὸν παύσει τῆς θέσεώς του.

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄνειρα, ὄνειρα εἶναι αὐτὰ (θόρυβος).

§59ΣΑΡΑΒΑΣ. Χάνει τὴν σειρὰν τοῦ λόγου, ὅταν διακόπτηται.

§60ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι μερικοὶ ποῦ δὲν χάνουν τὴν σειρὰν τοῦ λόγου των.

§61Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ τὴν χάνω. — Οὕτω λοιπὸν προετοιμάσθησαν τὰ πράγματα, καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μεσσήνης θέλετε ἀκούσει μετ’ ὀλίγον πῶς διευθύνθησαν, ποῖος νόμος ἐτηρήθη, ποῖαι διατυπώσεις ἐνηργήθησαν. Ἐὰν σήμερον εἴπητε σεῖς διὰ τῆς ψήφου σας, διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἶναι νόμιμος, δύνασθε ν’ ἀποφασίσητε, καὶ ὀφείλει ἕκαστος νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν σας. Βεβαιωθῆτε ὅμως, ὅτι αἱ συνέπειαι θέλουν εἶσθαι μεγάλαι· βεβαιωθῆτε, ὅτι αἱ συνέπειαι, ἐὰν σήμερον ἐπιβαρύνουν ἄλλους, αὔριον θὰ ἐπιβαρύνουν σᾶς· ἐὰν σήμερον μεταχειρισθῆτε αὐτὸ τὸ μέσον διὰ ν’ ἀποτύχῃ ὁ Α. αὔριον δὲν εἶναι δύσκολον νὰ μεταχειρισθοῦν ἄλλοι τὸ αὐτὸ μέσον διὰ ν’ ἀποτύχῃ ὁ Β.

§62Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Σεῖς τὸ μετεχειρίσθητε πρῶτοι.

§63Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ δῆμος τῆς Ἀνδανίας, κύριοι, συγκροτεῖται ἀπὸ ἓξ δήμους, ἀπὸ τὸν δῆμον Παμίσου, ἀπὸ τὸν δῆμον Ἰθώμης, ἀπὸ τὸν δῆμον Οἰχαλίας κτλ.

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐπαρχία, θέλετε νὰ εἴπητε.

§65ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἐπαρχία μάλιστα. Εἰς τὸν δῆμον τοῦ Παμίσου, τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς συνέλαβον ἀνθρώπους (ὡς δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ) κομματάρχας καὶ τοὺς ἔφερον δεσμίους εἰς τὰς Καλάμας καὶ τοὺς ἀπέλυσαν, ὅταν ἐπεραιώθη ἡ ἐκλογή. Καὶ γνωρίζετε, κύριοι, ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, ὅταν κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν συλλαμβάνωνται ἄνθρωποι κομματάρχαι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ διευθύνωσι τὴν ἐκλογήν· αἱ συνέπειαι καὶ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι γνωστὰ καὶ εἰς τὸν πλέον ἁπλούστερον, ὅταν βλέπῃ συλλαμβανομένους ἀνθρώπους κατέχοντας, ὁπωσδήποτε, μίαν θέσιν ἀνωτέραν ἐν τῇ κοινωνίᾳ κατὰ τὴν ὁποίαν ζῶσιν. Ἐν τῷ δήμῳ Ἰθώμης συλλαμβάνεται ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, μεταφέρεται εἰς τὰς Καλάμας καὶ ἀπολύεται τὴν τετάρτην ἡμέραν, ὅταν ἦτον περιττὸν νὰ παρευρίσκεται· καὶ ὅλα ταῦτα δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγένοντο χάριν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ὅσα καὶ ἂν πράξετε σήμερον ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δύνασθε μὲν νὰ καλύψητε καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τὴν ἐπέμβασιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ ἐκδώσητε μίαν τελείαν ἀπόφασιν, τὰ πράγματα ὅμως θέλουν γραφῇ εἰς τὰς σελίδας τῆς ἱστορίας. Ὁ δήμαρχος Κροντήρης δὲν τὸ κατώρθωσε, δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ νὰ τεθῇ ὑποψήφιος· ἡ παῦσις αὐτοῦ, ἡ αἴτησις τῆς παραιτήσεως εὑρίσκετο εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Νομάρχου καὶ αὐτὴ ἐπεκρέματο ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ νομάρχου κατὰ τοῦ Κροντήρη, ὡς τὸ φάσγανον τῆς λαιμητόμου. Τί λέγει· οὕτω θὰ ὑποχωρήσω, αὐτὸ εἶναι κακὸν, ὑποχωρῶν ὅμως, διότι ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ κάμω, πρέπει καὶ ἐγὼ νὰ ὠφεληθῶ, πρέπει καὶ ἐγὼ, ἀφοῦ τέλος πάντων θὰ συντελέσω εἰς τὸν μεγάλον σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει καὶ ἐγὼ νὰ ἀμειφθῶ· καὶ ποίαν ἀμοιβὴν ζητεῖ! νὰ μεταθέσουν τὴν πρωτεύουσαν ἀπὸ τὴν Ἀνδροῦσαν εἰς τὸ Καρτερόλι, ἔνθα εἶχε τὴν ἰδίαν του κατοικίαν ὁ δήμαρχος. Τοῦτο εἶναι εὐκολώτατον, τὸν λέγουν. Καὶ πραγματικῶς, κύριοι, τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν χωρὶς νὰ τηρηθῶσιν αἱ διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται ἀπὸ τὸν δημοτικὸν νόμον, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν αἱ νόμιμαι προτάσεις, ἡ πρωτεύουσα ἀπὸ Ἀνδρούσης μετατίθεται εἰς Καρτερόλι. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, πότε μετατίθεται; γνωρίζετε ὅτι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν ὁ δήμαρχος διὰ προγράμματος, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιώριζε τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ὀνομάζει τοὺς ὑποψηφίους βουλευτὰς καὶ ὅλας τὰς ἄλλας διατυπώσεις, ὁ δήμαρχος Κροντήρης διὰ προγράμματός του τῆς 15 Μαρτίου 1868 λέγει, ὅτι ὁρίζεται ὡς ἡμέρα ψηφοφορίας ἡ 27 Μαρτίου, καὶ ὅτι τόπος ψηφοφορίας εἶναι ὁ ναὸς, ὁ ἐν τῇ τότε πρωτευούσῃ τῆς Ἀνδρούσης ἅγιος δεῖνα, δὲν βγάζω τὸ ὄνομά του. Τηλεγραφικῶς διατάσσεται ἡ μετάθεσις τῆς πρωτευούσης καὶ ἀφοῦ ὑπεγράφη Β. διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου μετατίθεται ἡ πρωτεύουσα ἀπὸ τῆς Ἀνδρούσης εἰς τὸ Καρτερόλι, ὁ δήμαρχος λέγει, ὅτι τόπος τῆς ψηφοφορίας δὲν εἶναι ὁ ἅγιος....

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἅγιος Κωσταντῖνος.

§67ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ὁ ἅγιος Κωσταντῖνος, ὁ ἐν τῷ χωρίῳ Ἀνδρούσης, ἀλλὰ ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ ἐν τῷ χωρίῳ Καρτερόλι εὑρισκόμενος. Ἓν τοιοῦτον πρόγραμμα δύναται νὰ ὑποσχεθῇ νομιμότητα ἐν μιᾷ τοιαύτῃ ἐκλογῇ, δύναται νὰ ἔχῃ τὸν τύπον τῆς νομιμότητος; ἐν μιᾷ τοιαύτῃ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πράξεις δὲν εἶναι μία ἀπόφασις καὶ ἀθέμιτος ἐπέμβασις εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ; ἀλλὰ, κύριοι, τοῦτο μόνον ὑπάρχει; ὄχι· ὁ ἐκλογικὸς νόμος λέγει, ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, ἅμα λάβῃ γνῶσιν τοῦ διατάγματος, τοῦ περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ὀφείλει ἀμέσως νὰ γνωστοποιήσῃ καὶ τοὺς τόπους, ἔνθα θὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ψηφοφορίαι τῶν δήμων· διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη μόνον εἰς τὸν δήμαρχον νὰ ᾖ γνωστὸν τοῦτο καὶ εἰς τὸν δῆμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ᾖναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ἔχοντας συμφέρον, τοὺς καταβάντας εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος διατάττει, ὥστε αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ πρὸ πεντήκοντα ἡμερῶν πρέπει νὰ ἐκδώσωσι τὸ τοιοῦτον πρόγραμμα, καὶ πραγματικῶς τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἐξεδόθη ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ποῦ διατάσσουν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου καὶ ποῦ εἶναι ὁ τόπος τὸν ὁποῖον τὸ ἐκλογικὸν πρόγραμμα ὥρισε εἰς τὸν δῆμον τῆς Εὔας; τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσητε καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὰ αἰσθήματά σας, ἐὰν τοιοῦτον πρόγραμμα εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ νόμιμον. Ὅταν ὁ τελευταῖος καταβὰς τοῦ βήματος ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι ἀφοῦ μετὰ τοσαύτας παρεκβάσεις ἤθελε νὰ παρατηρήσῃ τὰ περιστατικὰ τὰ συμβάντα ἐν Μεσσήνῃ, ἐνόμισα, ὅτι ἤθελε ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τοὐλάχιστον τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἠδυνήθη, ὡς εἴδατε, νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νόμιμον. Δυστυχῶς ὅμως ἡ ἐλπίς μου αὕτη, ἡ πεποίθητίς μου, τὸ προμάντευμά μου αὐτὸ ἐψεύσθη, οὐ μόνον δὲν ἐζήτησε τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν, ἀλλὰ σᾶς ἐπρόσθεσεν, ὅτι διὰ συμπερασμῶν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, ὅτι καὶ ἂν ἀκυρωθῇ καὶ αὐτὴ, δὲν ἔχει κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, πρέπει καὶ αὐτὴν νὰ τὴν ἐπικυρώσωμεν, λέγω, ὅτι δὲν ἤλπιζον, ὅτι τοιαύτην βλασφημίαν ἤθελεν ἐκφέρει ὁ ἔντιμος κύριος Ἀντωνόπουλος. Ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἤδη κατὰ πόσον εἶναι ἢ δὲν εἶναι νόμιμος ἡ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ τῆς Ἀνδανίας. Ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος ἀπὸ τοῦ βήματος ἰσχυρίσθη, ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας ἠναγκάσθησαν νὰ καταφύγωσιν εἰς αὐτὸ τὸ μέτρον ἐξ ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπερβῶσι, καὶ ἐτοποθέτησαν τὰς κάλπας εἰς τὸ χάνι ἐκεῖνο, καὶ ἔρχονται καὶ λέγουν ὅτι ἔγινεν ἐκλογὴ, καὶ αὐτὴ ἡ ἐκλογὴ νὰ ἐπικυρωθῇ καὶ οἱ βουλευταὶ οἱ ἐξελθόντες ἐξ αὐτῆς πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς. Καὶ σᾶς ἀναφέρουν ὅτι ὁ νομάρχης γράφει, ὅτι πρὸ τῆς ἐκλογῆς κατελήφθη εἰς τὸν δῆμον τῆς Ἀνδανίας ἡ οἰκία τοῦ κυρίου Μπαρκαδέλου ὑπὸ ἐνόπλων ἀνδρῶν ὅπως χρησιμεύσῃ εἰς τὸ νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς ψηφοφόρους, καὶ ὅτι μόλις ἠδυνήθη ἡ ἐξουσία δι’ ὅλων τῶν ἐπιτετραμμένων αὐτῇ νομίμων δυνάμεων νὰ καταναγκάσῃ τοὺς κατέχοντας αὐτὴν νὰ τὴν παραδώσωσι. Τοῦτο εἶναι, κύριοι, ψευδέστατον· καὶ δὲν τὸ διαψεύδω ἐγὼ, τὸ διαψεύδει καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς ἀρχῆς καὶ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ δώσητε πίστιν καὶ ν’ ἀποῤῥίψητε πᾶν ἄλλο. «Ἡμεῖς ὁ προσωρινὸς ἀνακριτὴς Δημακόπουλος μετὰ τοῦ ὑπομοιράρχου Πετιμεζᾶ προσκληθεὶς..... μετέβην... καὶ ἐζήτησα νὰ παραδώσωσιν αὐτὴν (τὴν οἰκίαν) καὶ καταληφθῇ ὑπὸ τῆς ἐξουσίας, καὶ οὗτος ἄνευ ἀντιστάσεως καὶ οἰκειοθελῶς μᾶς παρέδωκε τὰς κλεῖς τοῦ εἰρημένου πύργου». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ νομάρχου ἐν διαφόροις ἐγγράφοις καὶ αἱ ἄλλαι ἀλλαχόθεν ἐρχόμεναι πληροφορίαι εἶναι ψευδεῖς, βλέπετε ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατηγορήθη αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ὅτι ἀντεστάθη καὶ δὲν ἤθελε νὰ παραδώσῃ τὸν πύργον, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀντιῤῥήσεως ὑπεχώρησεν εἰς τὴν πρώτην ἀπαίτησιν τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐξουσίας. Καὶ λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν, κύριοι, (Σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἀπαντῶ εἰς τὸν κύριον Ἀντωνόπουλον καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις, καθόσον ἀφορᾷ τοῦτο, συμφωνεῖ μὲ τὴν ἰδέαν μου), πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικυρωθῇ αὐτὴ τοὐλάχιστον ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀνδανίας, διότι κατὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ἀπαράλλακτον, καὶ ἂν ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου αὐτοῦ· καὶ πραγματικῶς καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι, ἂν ἀκυρωθῇ ὁ εἷς δῆμος, τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν καὶ ἴσα ἴσα μόνον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐγένετο ἡ ἀκύρωσις τοῦ ἑνὸς δήμου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἕπεται, ὅτι ἠδύνατο νὰ θέσῃ ὑπολογισμοὺς εἰς τὰς ψήφους καὶ ν’ ἀποφανθῇ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅτι ἐπειδὴ τοῦτο θὰ γίνῃ καὶ μόνον, ἄρα ἡμεῖς προλαμβάνομεν καὶ λέγομεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος. Πραγματικῶς οὐσιαστικῶς ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, διότι ἡ ἀκύρωσις τοῦ ἑνὸς δήμου ἔγινε δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ὅλοι καταλαμβάνετε καὶ ὅλοι κατανοοῦμεν. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα, κύριοι, τὸ ζήτημα, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὡς πρὸς τὴν διαλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους, καὶ ἂν, καὶ ὡς καὶ πρότερον εἶπον, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ἐξέτασαν ἄλλοι ἀνεπτυγμένως, καὶ ἂν, λέγω, λίαν ὀρθῶς ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Σαράβας ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα αὐτὸ, θέλω ὅμως προσθέσει καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινὰ διὰ νὰ ἔχω πεποίθησιν, μ’ ὅλον ὅτι πιστεύω διὰ τῶν λόγων τοῦ κ. Σαράβα πᾶς δισταγμὸς καὶ πᾶσα ἀμφιβολία ἐλύθη καὶ μ’ ὅλα ταῦτα θὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινὰ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν τοῦ ἐντίμου κ. Σαράβα. Τοὺς συλλογισμοὺς καὶ τὰς ὑποθέσεις, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν, τοὺς ἀνέπτυξεν ἐμπεριστατωμένως ὁ κ. Σαράβας. Σᾶς ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ καταγγελία, διότι ἰσχυρίσθη ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ἐὰν τοιαύτη πρᾶξις ἐλάμβανε χώραν, ἤθελε γίνει καταγγελία. Λοιπὸν λέγω, ὅτι καταγγελία ἐγένετο καὶ ὁ συντάκτης τοῦ Αἰῶνος δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι κατεχώρισεν ἐν τῇ ἐφημερίδι του, καὶ ὅτι πᾶν, ὅτι καταχωρεῖ εἰς τὴν ἐφημερίδα του τὸ θεωρεῖ ὡς ἀληθές. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ ἐν Καλάμαις Πρωτοδικείου κατήγγειλε δύω πλαστογραφίας, αἱ ὁποῖαι λέγει συνέθησαν· λέγει εἰς τὴν καταγγελίαν του ὅτι «καθὼς προφορικῶς κατήγγειλαν........ ὁ Κύριος ........καὶ......... ἐνεργοῦνται αὐστηραὶ ἀνακρίσεις........» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ καταγγελία ἐγράφη· ἀλλὰ ἡ ἐπιτροπὴ ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἕνα συλλογισμὸν τοιοῦτον. Ἀλλὰ δὲν εἶχε ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ τὸ τοιοῦτον, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ τὴν βοηθήσῃ ποσῶς εἰς τὰς σκέψεις της, τὸ ἐὰν ἔγινεν ἢ δὲν ἔγινεν. Ἐπικουρικῶς μόνον ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τοιαύτη καταγγελία ἐγένετο. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς εἶδον διαγεγραμμένα τὰ μέρη ἐκεῖνα τοῦ σκεπτικοῦ τῆς ἐκθέσεως, εἰς τὰ ὁποῖα λέγει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὁλόκληρος τοῦ δήμου Ἀριστομένους ἐξέφρασε τὴν εὐαρέσκειάν της εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν, καὶ τοῦτο ἀπεπλάνησε τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὰς σκέψεις της· ὑπέθεσεν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἶχε πληρέστατον δίκαιον, ἀλλὰ ἐὰν ἐξετάσητε τὰ πράγματα ἐπιμελέστερον, ἐὰν θελήσητε νὰ ἰδῆτε, ὅτι πράγματι ἀπεπλανήθη ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς σκέψεις της, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, θέλετε πεισθῆ καὶ μ’ ὅλας τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ τοῦ πρωτοκόλλου· κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ δύναμις καὶ ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ δὲν ἔχει θέσιν εἰς τὰς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, παρὰ κατὰ τὴν διαλογήν. Πᾶν εὐχαριστήριον λοιπὸν ἐκδεδομένον πρότερον εἶναι ψευδές· δὲν ἀντιπροσωπεύει κἀμμίαν ἰδέαν ἢ τοὐλάχιστον νόμιμον ἰδέαν. Τὸ ἔργον λοιπὸν τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς διοικητικῆς ἄρχεται ἀπὸ τῆς διαλογῆς. Πῶς λοιπὸν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ἤθελεν ἐκδόσει εὐχαριστήριον ἔγγραφον πρὸς στρατιωτικὴν ἀρχὴν πρὶν ἢ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, τὴν λειτουργίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ὁ νόμος; Ἀλλὰ τὸ εὐχαριστήριον αὐτὸ, κύριοι, ἀπεσπάσθη ἐπιβούλως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἔλθῃ σήμερον τὸ μὲν πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἐγκλήματος, τὸ δὲ διὰ νὰ εὐκολύνῃ ἔτι περισσότερον τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πρὸς διάπραξιν τῶν ἐγκλημάτων αὐτῶν. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀντιθέτου ἰδέας, τὸ θέλουν σήμερον, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ διαπράξουν ὡς διέπραξαν τὴν πρᾶξιν ταύτην καὶ ἀπέσπασαν τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἑτέρων μελῶν τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, δὲν εἶναι ἡ μεταβολὴ τῆς μελάνης, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναφέρει ὁ ἔντιμος βουλευτής. Τῆς μελάνης ἡ ἀλλαγὴ συμπίπτει μὲ ἄλλο τι, ἄλλα περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα συντρέχουν πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῆς πλειονοψηφίας· ἔχομεν, κύριοι, καὶ ἄλλο, ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ θορύβῳ τῆς συνειδήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκεται πᾶς ἄνθρωπος, ὅταν πρόκειται νὰ κάμῃ κἀμμίαν κακὴν πρᾶξιν, ἐνόμισεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταχωρίσῃ καὶ μίαν ἄλλην πρᾶξιν ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξιν, καὶ διὰ τοῦτο ἤρχισε, κύριοι, νὰ γράφῃ τὰ πρακτικὰ τῆς διαλογῆς, ἀφοῦ ἄφησε κενὴν μίαν σελίδα νὰ τῆς χρησιμεύσῃ πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ ἐγκλήματος. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, φαίνεται, ὅτι δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ στενοχωρήσῃ καὶ δι’ ἄλλων πράξεων τὸ πρωτόκολλον, διότι τότε αὐτὸ ἤθελε συντελέσῃ περισσότερον εἰς τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἐγκλήματος, καὶ διὰ τοῦτο μία σελὶς ὁλόκληρος τοῦ πρωτοκόλλου ἄνευ ἀνάγκης ἀφίεται ἄγραφος, καὶ φαίνεται διὰ διασταυρώσεως δύω κυρτῶν γραμμῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή σας, κύριοι, δὲν ἔπαθε μόνον αὐτὴν τὴν ἀποπλάνησιν. Ἀπεπλανήθη, ὡς καὶ ὁ ἔντιμος κύριος Σαράβας σᾶς εἶπεν, καὶ ἀπὸ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀποδεικτικοῦ τοῦ δημάρχου πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι παρέλαβε τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, τὰς κάλπας καὶ τὰ σφαιρίδια· καὶ πολὺ εὐστόχως σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Σαράβας, παρατηρήσατε εἰς ὅλα τὰ ἄλλα πρακτικὰ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, καὶ ἂν εὕρητε μίαν ἄλλην ἀπόδειξιν, συμφωνῶ ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ σκοπὸν ἔχει ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι παρελήφθησαν τὰ σφαιρίδια καὶ λοιπὰ ἐκλογικὰ εἴδη· ἐγὼ δὲν περιορίζομαι ὅμως εἰς τὸ παράδειγμα αὐτὸ· ἀλλὰ τὸ ἐκτείνω εἰς ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ἂν εὕρητε μίαν ἀπόδειξιν προσηρτημένην ἐντὸς τοῦ πρακτικοῦ ἐκλογῆς τινος, ὅτι παρέλαβε δήμαρχός τις τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, τότε ἐπικαλεσθῆτε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ σας· ἀλλ’ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐγένετο χρῆσις ὅλων τῶν εὐκαίρων μέσων πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καλύψεως τοῦ ἐγκλήματος. Σᾶς εἶπε, κύριοι, ὁ τελευταῖον καταβὰς τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι αἱ δύω ἐπαρχίαι Μεσσήνης καὶ Καλαμῶν συγκροτοῦνται ἀπὸ 11 δήμους, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίσταται ἄλλο πρόσωπον εἰς τὸν δῆμον τοῦ Ἀριστομένους παρὰ ὁ εἰρηνοδίκης, καὶ ὄχι ὁ εἰρηνοδίκης, ὁ εἰρηνοδ. πάρεδρος, καὶ ἐνόμισεν ὅτι τοῦτο ἦτο ἀρκετὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του, καὶ ὑποστηρίξῃ τὰς πεποιθήσεις του, τὸν λέγω λοιπὸν ὅτι ποσῶς δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν του, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ καταλληλότερον πρόσωπον, ὅτι ἐμελετήθη ἐκ τῶν προτέρων μία τοιαύτη πρᾶξις, διότι ὅλα τὰ περιστατικὰ συντρέχουν νὰ ἀποδείξουν, ὅτι τὰ πράγματα ἐπροσχεδιάσθησαν καὶ ἐπρομελετήθησαν εἰς τὸν δῆμον αὐτόν. Ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων, κύριοι, ἔχει ἐννέα δήμους, ἔχει ἕνα ἔπαρχον, ἕνα ἔφορον, ἕνα ταμίαν, αἱ ἐπαρχίαι Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης ἔχουν ἕνδεκα δήμους, νομάρχην, ἔπαρχον, εἰσαγγελέα, τελώνην, ὑποτελώνην οἰκονομικὸν ἔφορον, ἔχει τόσους ὑπαλλήλους, καὶ μὅλα ταῦτα εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας ἔφθασαν ὅλα τὰ πρόσωπα νὰ ἀντιπροσωπεύσουν τὸν ἔπαρχον· τόσαι ἀρχαὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης, ἡ ὁποία ὑπερτερεῖ κατὰ δύω δήμους τὴν ἰδικήν μου, δὲν ἔφθασαν οὔτε τελώνης, οὔτε εἰσαγγελεὺς, οἵτινες ἔχουν περισσότερον προσωπικὸν, οὔτε τόσοι ἄλλοι ὑπάλληλοι διὰ νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ὁ νομάρχης; Ἐδέησε λοιπὸν νὰ εὑρεθῇ ἕνας πάρεδρος, ἄνθρωπος τοῦ τόπου, ἔχων συμφέροντα, ὅστις δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τοιαύτην πρᾶξιν ἐπίσημον. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἦτο αὐτὸς ὁ νόμιμος ἀναπληρωτὴς τοῦ εἰρηνοδίκου; οὔτε τοῦτο τὸ δικαίωμα δὲν εἶχε. Εἰς τὴν διαλογὴν, κύριοι, παρίστατο ὁ Παναγιώτης Γιαννακόπουλος ὡς εἰρηνοδ. πάρεδρος καὶ εἰς τὴν ἄλλην διαλογὴν, τὴν ἐπίσης ψευδῆ, ἕνας πρῶτος εἰρηνοδ. πάρεδρος, ὁ Ἰωάννης Λαμπρόπουλος, καὶ τοῦτο ἐξάγεται ἀπὸ ἐπιδοτήριον τοῦ κλητῆρος, ὅστις ἐπέδωκε τὸν διορισμὸν τοῦ πρώτου εἰρηνοδ. παρέδρου καὶ τὴν μετάθεσιν ἀπὸ πρώτου εἰς δεύτερον, καὶ ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ ἐπιδοτήριον «Χαμίζα σήμερον τὴν κτλ.» βλέπετε λοιπὸν ἀκόμη, κύριοι, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνήργει τὴν διαλογὴν ὁ ἄλλος δὲν ἦτο ὁ νόμιμος πρῶτος πάρεδρος, διότι ὁ Ἰωάν. Λαμπρόπουλος δὲν εἶχε λάβει τὴν παῦσιν του. Ὥστε ἐκαλύφθη εἰς αὐτὸ τὸ στοιχεῖον τῆς διατυπώσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλεεινὸν ἐπιχείρημα, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δι’ ἑνὸς εἰρηνοδ. παρέδρου δύναται ποτὲ νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, νὰ ἀντιπροσωπευθῇ δι’ ἑνὸς ἀνθρώπου ἀναμιγνυομένου εἰς τὰ τοπικά. Συμπεραίνων λοιπὸν, κύριοι, σᾶς λέγω, ὅτι πείθομαι ὅτι ἡ βουλὴ ποτὲ δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ ὡς νόμιμον τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τρεῖς δήμους, καὶ προτείνω κατὰ συνέπειαν τὴν ἀκύρωσιν καὶ τῶν τριῶν δήμων.

§68ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔρχομαι, κύριοι, ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκαν ὁ πρῶτος καὶ ὁ τρίτος καταλαβὼν τὸ βῆμα τοῦτο, ὅτι ἡ ἐπιτροπή σας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης δὲν ἐξέτασεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς νομιμότητος, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν πολιτικῆς ἰδέας.

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶσθε πολὺ ἠπατημένος, δὲν τὸ εἶπα αὐτό.

§70ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴπατε ν’ ἀποκλεισθῇ τὸ δεῖνα πρόσωπον.

§71ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἂν θέλετε νὰ κάμωμεν συζήτησιν κοινοβουλευτικὴν, νὰ προσέχετε εἰς ὅσα σᾶς λέγομεν· (θόρυβος).

§72ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι! ἡ ἐπιτροπή σας διελθοῦσα τὰ πρακτικὰ Μεσσήνης εἰς μὲν τοὺς τέσσαρας δήμους δὲν εὗρε τι σπουδαῖον νὰ ἐξετάσῃ, διὰ τοῦτο δὲν ἐνέμεινεν εἰς αὐτοὺς πολύ. Εἰς τὸν δῆμον Εὔας μόνον συνέβη, ὥστε τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς νὰ μετατεθῇ ὁ τόπος τῆς ψηφοφορίας· ἄλλως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς καὶ ἡ τηρηθεῖσα τάξις κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καλύπτουσι τὴν ῥηθεῖσαν παρατυπίαν· τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἐντύπωσιν κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, εἶναι τοῦ δήμου Ἀνδανίας, καὶ ἡ διαλογὴ τοῦ δήμου Ἀριστομένους. Καὶ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἐπείσθη ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ἐγένετο διπλῆ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ Ἀνδανίας, κατὰ συνέπειαν ἐπρότεινε τὴν ἀκύρωσίν της· ὡς πρὸς τὸν δῆμον Ἀριστομένους παρουσιάζεται ζήτημα ἐπὶ τῆς διαλογῆς. Ἡ ἐπιτροπή σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καίτοι εἶχεν ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς τοὺς τύπους, οὐχ ἧττον προσέφυγε καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἠρύσθη ποῦ δύναται νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν, διότι πάντες σχεδὸν γνωρίζομεν τὴν πρὸ 25 ἐτῶν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους μας· ἐσκέφθησαν ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ περισσότερα, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, ἠξεύρουν τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος· ἀπὸ τὰ 1843 ποῦ ἐκαλλιεργήθη ἡ ἰδέα τῶν διπλῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῶν τότε ἐνεργηθεισῶν ἀθώων ἐκλογῶν τῶν πληρεξουσίων; εἰς τὴν Μεσσηνίαν! ποῦ ἡ ἰδέα τῆς ἐξογκώσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων κατὰ τὸ 1844; εἰς τὴν Μεσσηνίαν! ποῦ εἰσεπήδησαν εἰς τὸν βουλευτικὸν περίβολον δι’ ἐξογκωμένων καλπονοθεύσεων κατὰ τὰ 1850; εἰς τὴν Μεσσηνίαν! ποῦ παρεβιάσθησαν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ τοῦ 1865; εἰς τὴν Μεσσηνίαν! ποῦ ἐκαλπονοθεύθησαν αἱ δημοτικαὶ τοῦ 1867; εἰς τὴν Μεσσηνίαν! ἀλλ’ εἰς τὴν Μεσσηνίαν ὑπάρχουν πολλὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀναμιγνύονται εἰς τὴν πολιτικὴν τύρβην· ἅπαντα ἐνέχονται εἰς τὴν μνησθεῖσαν διαστροφὴν τοῦ νόμου; ὄχι! τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν ὅτι μία μερὶς ἔπραξε ταῦτα, καὶ δυστυχῶς ἐξεκλαδίσθησαν καθ’ ὅλας τὰς γωνίας τῆς Πελοποννήσου. Εἰς τὰ 1844, ἂν δὲν ἔπιπτεν ἡ τότε Κυβέρνησις ἤθελον εἰσέλθῃ τόσοι βουλευταὶ δι’ ἐξογκώσεως καταλόγων· εἰς τὰ 1850 ἐπεκυρώθησαν ἅπασαι· εἰς τα 1865; ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπεν ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις ἀπεῖχε τοῦ νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ μὲ τοῦτο προτίθεται νὰ φέρῃ μομφὴν τινὰ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1868. Μάλιστα· ὁμολογῶ κατὰ τὰ 1865 δὲν παρενέβη ἡ Κυβέρνησις, καθόσον ὁ πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶχε πεποίθησιν, ὅτι εἶχε τὰ μέσα νὰ κάμῃ φίλον εἴτε τὸν Πέτρον εἴτε τὸν Κώσταν, ἄν ἐπετύγχανε κατὰ τὴν ἐκλογήν· εἰς τὴν ἐπαρχίαν ὅλως Μεσσήνης δὲν ἐφαρμόζεται τὸ μέτρον τοῦτο, διότι τὸν Κουμουνδοῦρον δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναπληρώσῃ πᾶς ἕτερος ἐπιτυγχάνων. Διὰ τοῦτο ἔστειλεν ἓν τάγμα εἰς τὸ Μελιγαλᾶ· εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον ἔστειλε μίαν διλοχίαν, ἥτις πολιορκήσασα ὑποχρέωνεν ὄχι μόνον τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἀποτυχόντων, οἵτινες ἔλαβον 3 ἤ 4 ψήφους, ἐνῷ ὁ πρωθυπουργὸς καὶ οἱ σύντροφοί του ἐλάμβανον χιλίας νὰ ὑπογράψωσι τὰ πρακτικά. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ἂν καὶ δὲν ἤμην μέλος τῆς βουλῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν, ἤμην ὅμως ἀκροατής, καὶ ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅτι εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, σᾶς χαρίζω αὐτὰς τὰς ψήφους, ἔχω ἄλλας χιλίας πλειοψηφίαν. Ἀλλά, κύριοι, ὅσοι ἀναμιγνυόμεθα εἰς ἐκλογικὰ γνωρίζομεν πόσον ἐπηρεάζει τὴν ἐκλογὴν μιᾶς ἐπαρχίας, ὅταν ἡ μία μερὶς τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ἐξασφαλίσῃ διὰ τῆς βίας ὑπὲρ ἑαυτῆς χιλίας ψήφους. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπή σας εἶχε μίαν ἱστορίαν, περὶ τοῦ ποία μερὶς πάντοτε ἐπιτίθεται καὶ ἐφευρίσκει τὰ μέσα τῆς καλπονοθεύσεως καὶ τῆς διπλῆς ἐκλογῆς, ἔχουσα συνάμα ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τοὺς τύπους ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου μερίδος, ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ ταύτης, ἀφοῦ εἶναι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ νομάρχου ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης. Ἐν τῇ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς γενομένῃ ἀνακρίσει ἠρωτήσαμεν τὸν κ. Μποῦτον, ποῦ ἦσαν οἱ ἄλλοι, ὅταν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐφορ. ἐπιτροπῆς ἥρπασε τὰ πρακτικὰ καὶ ἔφυγε· μᾶς ἀπήντησεν ὅτι, ἐλθόντες τὴν 4 μ. μ. καὶ μὴ ὑπαρχόντων ἄλλων ψηφοφόρων, συνέταξαν τὴν περὶ λήξεως τῆς ἐκλογῆς πρᾶξιν, ἐν ᾗ ἐξέφρασαν καὶ τὸν πρὸς τὸν φρουροῦντα ὑπαξιωματικὸν Μαγκάρον ἔπαινον, καὶ ἐξῆλθον τοῦ καταστήματος τῆς ψηφοφορίας διὰ νὰ ἡσυχάσωσιν, ἀναμένοντες τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ νομάρχου διὰ νὰ ἐνεργήσωσι τὴν διαλογήν, ὅτι εἰσῆλθεν κρυφίως ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἥρπασε τὰ πρακτικὰ καὶ ὅταν ἀπεμακρύνθησαν, τότε ἔμαθεν ἡ μειονοψηφία τὸ συμβὰν αὐτό. Εἶναι πιστευτὸν τοῦτο, κύριοι! ἦτο δυνατὸν ν’ ἀφήσωσι, καὶ μάλιστα Μεσσήνιοι, ἄνευ ἐπιτηρήσεως τὰς κάλπας; δὲν ἐφοβήθησαν τοὐλάχιστον νὰ μὴ ῥίψῃ τις περιττὰ σφαιρίδια εἰς τὰς κάλπας των διὰ νὰ ματαιώσῃ τὰς ὁποίας ἔλαβε ψήφους; Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι πιθανὴ ἡ πληροφορία τοῦ Μπούτου. Ἔπειτα ἦτο δυνατὸν νὰ μείνωσιν ἀκαταδίωκτοι οἱ ἅρπαγες τῶν πρακτικῶν μέχρι τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, δύω ἕως τρεῖς ὥρας ἀπεχούσης; Βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι τὸ ὀλιγώτερον διακόσιοι ἤθελαν συγκεντρωθῆ εὐθὺς καὶ τοὺς πυροβολήσῃ καταδιώκοντες. Ἡ εὐχαριστήριος πρὸς τὸν ὑπαξιωματικὸν πρᾶξις ὑπογεγραμμένη παρ’ ἁπάντων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς κηρύττει τὴν ψηφοφορίαν περαιωμένην, καὶ δὲν ἔμεινεν ἄλλο παρὰ ἡ διαλογὴ καὶ τοῦτο ἔπραξεν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἧς τὴν ὁμολογίαν ἀπεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ σας, ἐνῷ ἡ μειονοψηφία ἐναντίον τῆς ὁμολογίας της μετὰ τὴν ἁρπαγὴν τῶν πρακτικῶν, ὡς διατείνεται, ἐσχημάτισε τὰ πρακτικὰ καὶ ἐξηκολούθησε νέαν ψηφοφορίαν, ἀντιφάσκουσα εἰς τὰ παρ’ αὐτῆς προομολογηθέντα. Ἔπειτα, ἂν συνέβαινεν ἡ ἁρπαγὴ τῶν πρακτικῶν, οἱ ἀδικούμενοι ἐκ τούτου, Μεσσήνιοι ὄντες, ἤθελον ἀναμείνει τὴν 26 Μαρτίου νὰ μηνύσωσιν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, ὡς διατείνεται ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς; καὶ δὲν ἤθελαν μηνύσει τὴν αὐτὴν ἑσπέραν, ἀφοῦ μόλις πέντε ὥρας ἀπέχει ἡ πρωτεύουσα τοῦ νομοῦ ἀπὸ τὸν τόπον τῆς πράξεως; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἤθελον ὑποπέσει εἰς τὸ λάθος ν’ ἀνοίξωσι μόνοι των καὶ ἄνευ τοῦ ὡρισμένου ἀντιπροσώπου τῆς νομαρχίας τὰς κάλπας; καὶ δὲν ἤθελον τὰς φυλάξῃ ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους μεχρισοῦ βεβαιώσωσιν ἐπισήμως τὴν γνησιότητα τῶν καλπῶν; καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἤθελον τὰς μεταφέρει καὶ ἐν τῇ βουλῇ ἐσφραγισμένας μὲ τὰς σφραγίδας τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀντιθέτων των. Ἐκ τούτων ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὑπεχώρησε διὰ νὰ φέρῃ κατόπιν μομφὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς· λέγει ὅμως ὁ κ. Σαράβας, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ εἰς τόσην μειοψηφίαν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μετὰ τῶν συντρόφων του; Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως ἐξηντλήθη ὁ κατάλογος; δὲν ἐψηφοφόρησαν πλέον τῶν 300. Ὅ ἐστιν, ἐνόμισαν, ἀντὶ νὰ λάβωσιν 150–200 ψήφους, συμφερώτερον νὰ μὴ ψηφοφορήσωσι διόλου οἱ ἰδικοί των, καὶ τὰς ὀλίγας ψήφους τὰς ἔλαβον ἐκ συμπαθειῶν, τῶν εἰς τοὺς ἀντιθέτους ἀνηκόντων ψηφοφόρων. Ἔπειτα, κύριοι, ἀφοῦ τὸ 1865, ὅτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἦτο πρωθυπουργὸς καὶ εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐξουσίας, δὲν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπαρχίας καὶ ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς βίαια μέτρα διὰ νὰ ἐπιτύχῃ καὶ εἰσέλθῃ ὡς βουλευτὴς, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἐφέτος, ὅτε δὲν ἦτον ἐπιτετραμμένον αὐτῷ νὰ μετέλθῃ βίαν; Κύριοι, ἐχρημάτισα δὶς ἐκεῖ ἔπαρχος· ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ποτὲ δὲν εἶχεν ἐπιῤῥοὴν εἰς τοὺς δήμους Παμίσου, Εὔας, Ἰθώμης καὶ Ἀριστομένους, μόνον εἰς τὴν Οἰχαλίαν, καὶ ἐν μέρει εἰς τὴν Ἀνδανίαν. Ἀπορεῖτε πῶς ἔλαβεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ἑξῆντα μόνον ψήφους, ἀλλ’ ὁ ἴδιος κύριος Κουμουνδοῦρος πέρυσιν ἐρωτηθεὶς ἐνταῦθα, διατί δὲν ἔλαβεν ὁ ἀντίθετος τοῦ Περωτοῦ εἰς τὸν δῆμον Θουρίας κἀμμίαν ψῆφον ὡς δήμαρχος, ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἠθέλησαν νὰ ψηφοφορήσωσιν οἱ ἐναντίοι τοῦ γυναικαδέλφου του. Τί παράξενον λοιπὸν καὶ τώρα ἂν οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου δὲν ἠθέλησαν νὰ ψηφοφορήσουν εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους;

§73ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος ἐσχάτως διοικήσας τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν ἔχει ἐναντίαν ἰδέαν (θόρυβος).

§74ΤΙΝΕΣ. Τί σημαίνει;

§75ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μᾶς ἔφεραν δὲ ὡς ἔγκλημα τὴν μὴ παραδοχὴν τῆς παραιτήσεως τοῦ δημάρχου Εὔας Κροντήρη. Αὐτὸν ἀπὸ δημαρχικὸν γραμματέα Καλαμῶν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος τὸν προήγαγεν εἰς τὴν θέσιν ἐπάρχου Πυλίας· αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον συλλογισθῆτε ποῦ τὸν ἀνεβίβασεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, τὸν ἔφερε κατόπιν ἀπέναντι τοῦ Παππατζώνη καὶ δι’ αὐτοῦ κερδίζει τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τῆς Εὔας. Λοιπὸν ὁ Κροντήρης ἀφοῦ ἔγινε δήμαρχος ἠθέλησε νὰ γίνῃ καὶ βουλευτής· δὲν ἠθέλησε νὰ τὸν πάρῃ ὁ Κουμουνδοῦρος, ὅστις συνῆψε καὶ συγγένειαν μὲ τὸν Παππατζώνην, ὁ Κροντήρης ἐκηρύχθη ἐναντίος του, τί πταίει ἡ Κυβέρνησις; Διατί, λέγουν, δὲν ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ παραίτησίς του; Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλει νὰ ἀπομακρύνῃ ἕνα ἱκανὸν δημοτικὸν ὑπάλληλον, ἀφοῦ μάλιστα οὗτος δὲν ἐπιμένει εἰς τὴν παραίτησίν του. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν νομιμότητα, παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, διότι ἔχει τρία μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἔχει τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς· ἐσκέφθη, ὅτι δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ φύγουν ἅρπαγες πρακτικῶν, ἐν πλήρει ἡμέρᾳ, τρεῖς ὥρας μακρὰν καὶ νὰ μὴ καταδιωχθῶσιν· ὅλοι αὐτοὶ οἱ συλλογισμοὶ εἶναι ὀρθοί. Ἐπὶ τῇ βάσει ὅλων αὐτῶν τῶν συλλογισμῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου αὐτοῦ. Ἐδῶ φαίνεται καὶ ἕτερον κατὰ τὸν κ. Πετιμεζᾶν θαῦμα· διατί ἐντὸς τῶν πρακτικῶν νὰ γίνεται μνεία περὶ παραδόσεως τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν; Ἂν εἰς τὸν τόπον σας, κύριε Πετιμεζᾶ, δὲν γίνεται αὐτὸ, εἰς τὸν τόπον μου ὅμως γίνεται· καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς καὶ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς αἱ ἐπιτροπαὶ παραδίδουσιν ἀμέσως τὰ ἐκλογικὰ εἴδη εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, διότι κλέπτουν ἂν ὄχι ἄλλο τι τοὐλάχιστον τὰ σφαιρίδια διὰ σκάγια. Κύριοι, τελευτῶν τὸν λόγον σᾶς λέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπή σας εἰς αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν ἐνήργησε καὶ εἰργάσθη μετὰ τῆς δυνατῆς εἰλικρινεῖς. Μάλιστα εὗρεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1868 ἀπὸ ἐκείνην τοῦ 1865 ἔχει μίαν μεγάλην διαφοράν. Δὲν θέλω ν’ ἀντιπαραβάλω τὰς δύω ἐκλογάς· ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1868 δὲν ἔχει τόσα πλημμελήματα, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἐπεμβῆκεν. Ἕνας Μαγκαφάκος ὑπαξιωματικὸς εὑρέθη εἰς τὸν δῆμον τοῦ Ἀριστομένους μὲ δύω ἢ τρεῖς στρατιώτας, καὶ μόνον εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανίας, ὅτε ἠρνεῖτο ἡ παράδοσις τοῦ πύργου ἐστάλησαν τὴν 19 Μαρτίου 40 στρατιῶται, ἐνῷ τὸ 1865 μόνον εἰς τὸν δῆμον Οἰχαλίας ἐστάλη μία διλοχία, ὡς προεῖπον. Μᾶς εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ καταθλίψῃ τὴν ἐκλογικὴν πάλην κατὰ τοῦ Κουμουνδούρου ἐν τῇ Μεσσηνίᾳ συνεκέντρωσε τὰ τρία τέταρτα τοῦ στρατοῦ μας. Ὁ συγκεντρωθεὶς στρατὸς, κύριοι, ἐν τῷ στρατοπέδῳ Μεγαλοπόλεως, τοῦ ὁποίου ἔκαμε χρῆσιν ἐν τῇ Μεσσηνίᾳ ἡ Κυβέρνησις, συνέκειτο ἀπὸ δύω λόχους πεζικοῦ, δεκαοκτὼ πυροβολιστὰς μὲ δύω πυροβόλα καὶ τριακονταὲξ ἱππεῖς, ἐνῷ κατὰ τὸ 1865 ἐγένετο τὸ στρατόπεδον αὐτὸ ἐν Μελιγαλᾷ τῆς Μεσσηνίας ἀπὸ ἓν ὁλόκληρον τάγμα πεζικοῦ καὶ μιᾶς ἴλης ἱππικοῦ, καὶ ὁ στρατὸς αὐτὸς διεκλαδίσθη εἰς τοὺς ἓξ δήμους τῆς ἐπαρχίας Μεσσηνίας, καὶ εἰς μόνον τὸν δῆμον Οἰχαλίας, ὡς ἐῤῥέθη, ἀφέθη μία διλοχία. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, τί διέδιδον οἱ ἐκεῖ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα; Ὅτι εἰς Μεσσηνίαν θὰ δοθῇ τὸ σημεῖον τῆς ἀντιδράσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἔναρξις στάσεως, ὥστε καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας παρακειμένην ἐπαρχίαν παρήγγειλαν εἰς δύω φίλους των δημάρχους νὰ ἦναι ἕτοιμοι νὰ τρέξωσιν εἰς συνδρομὴν τοῦ προτιθεμένου κινήματός των μὲ ἑκατὸν πενῆντα τοὐλάχιστον ἐνόπλους. Τοιούτων ἀπειλῶν γενομένων, ἦτο μεγάλη ἡ ἐκ μιᾶς διλοχίας πεζικοῦ καὶ ὀλίγων πυροβολιστῶν καὶ ἱππέων συγκέντρωσις κυβερνητικῆς δυνάμεως εἰς Μεγαλόπολιν; ὥστε ὅταν ἐζήτησεν ὁ νομάρχης Λακωνίας εἰκοσιπέντε ἀνδρῶν συνδρομὴν, τοῦ ἀπήντησεν ὁ ἔπαρχος Μεγαλοπόλεως, ὅτι μόνος εἷς ἀξιωματικὸς, δύω ὑπαξιωματικοὶ καὶ εἷς σαλπιγκτὴς ὑπάρχει. Ἐγὼ μάλιστα, κύριοι, τολμῶ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀναλόγως τῶν διαδοθεισῶν ἀπειλῶν δὲν ἔλαβε καὶ τὰ ἀνάλογα ἐξασφαλιστικὰ μέτρα, ὥστε ἂν συνέβαινεν ἀναρχικὸν κίνημα εἴτε εἰς τὴν Μεσσηνίαν, εἴτε εἰς τὰς γειτονικὰς ἡμῶν ἐπαρχίας ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡμεῖς οἱ πολῖται νὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως. Ἐπείσθητε, πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἐγνωμοδότησε σύμφωνα μὲ τὰ πράγματα.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κύριος Ἰακωβάτος εἶπε· θέλετε ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ἔχωμεν νομίμους ἐκλογὰς, νὰ τιμωρήσητε τὰς παρανομίας, ἄλλως μὴ ἐλπίζετε· καὶ ἂν τὸ ἔπραττεν ἡ παρελθοῦσα βουλὴ δὲν ἤθελον κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν παρουσιασθῆ μεγάλαι ἀσχημίαι. Ὀρθοτάτη ἡ γνώμη του, ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ γνώμη του αὕτη ἀπέχει πολὺ τῶν πραγμάτων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μαντεύσω τὸ μέλλον, ὅτι ὅπως βαδίζομεν θὰ ἔχωμεν βουλευτὰς μόνον φίλους τῆς ἐνεργούσης Κυβερνήσεως. Δὲν μαντεύω, κύριοι, διηγοῦμαι ἱστορίαν· ἂν μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 43, ἔπειτα ἀπὸ περίοδον καθ’ ἣν ἡ μία μερὶς ἔξωσε τὴν ἑτέραν, ἐθεώρησαν πάντες περιττὸν νὰ παρίστανται εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀντίθετοι· διότι ἡ ἐξουσία παρεῖχε ἄπειρα μέσα πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν ὑποψηφίων της, τῶν φίλων της, καὶ ἂν δὲ κανεὶς ἐπετύγχανεν, ἡ τύχη του ἦτο γνωστὴ, ἡ πλειοψηφία ἤθελε τὸν ἐξώσει. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τὸ 44 καὶ ἐντεῦθεν· καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο μία ἐπανάστασις ἵνα ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀληθῆ θέσιν των, τουτέστι νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πολίτευμά μας, καὶ τὸ πολίτευμά μας δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ παρὰ διὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν. Ἂς μὴ χαίρουν ὅσοι τῶν βουλευτῶν ἦλθον εἰς τὸν παρόντα περίβολον· ἂν τὰ πράγματα βαδίζουν ὡς βαδίζουν, τοῦ λοιποῦ θὰ ἐπιτυγχάνουν μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἕρπουν ἐνώπιον τῆς ἐξουσίας, καὶ ἂν ἐπιτύχῃ κανεὶς παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῆς θ’ ἀποβάλλεται. Τοιαύτη τύχη μᾶς περιμένει, καὶ θὰ συνοδεύεται, κύριε βουλευτὰ τῆς Κεφαλληνίας, καὶ τὸ ὄνομά σας ὡς προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς. Μοὶ ἐφάνη ἀλλόκοτος ἡ ἀξίωσις τοῦ προλαλήσαντος, λέγοντος ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἐγγράφων, γνωρίζομεν τὰ προηγούμενα τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης· ἠξεύρομεν, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ Κουμουνδούρου ἐπίεζε τὴν ἄλλην ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, λοιπὸν ἔπρεπεν ὡς ἀντιζύγιον νὰ μὴ πιστεύσωμεν εἰς τὰ ἔγγραφα παρ’ ἁπλῶς νὰ τιμωρήσωμεν τὸ παρελθὸν, διὰ τίνος μέσου; διὰ παρανομίας. Αὐτὸ μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἦτο τὸ συμπέρασμα. Μὲ ἀπορίαν μου παρετήρησα τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, εἰς πλεῖστα μέρη ἀπαντᾶται, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία συνέλαβε τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα πολίτην, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μετέθεσε τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δεῖνα δήμου, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία διώρισεν εἰδικὸν πάρεδρον ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸν νομάρχην. Τί νομίζετε, ὅτι ἀπαντᾷ εἰς ταῦτα ἡ ἐπιτροπή, πῶς ἀναιρεῖ τὰς ἐνστάσεις, τὰ παράπονα τῶν ἀποτυχόντων; αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· καὶ πῶς ἡ σεβαστὴ ἐπιτροπὴ δὲν νομίζει, ὅτι τὸ πρώτιστον καθῆκον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῶν ἀντιπροσώπων δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἐξέτασις τῶν πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἀπεναντίας πρέπει ἡ βουλὴ νὰ ᾖναι δύσπιστος πρὸς τὴν ἐξουσίαν; καὶ ἐν τούτοις βλέπω, ὅτι ὅλας τὰς ἐνστάσεις τὰς ἀναιρεῖ διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, π. χ. ὡς πρὸς τὴν μεταβολὴν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας τοῦ δήμου Οἰχαλίας. Κατόπιν εἰς τὸν δῆμον Παμίσου ἔγινεν ἡ ἔνστασις, ὅτι συνελήφθησαν καὶ ἐφυλακίσθησαν πρόσωπα, φίλοι τῶν ἀποτυχόντων. Τί νομίζετε, ὅτι ἀπαντᾷ ἡ ἐπιτροπή; Τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀληθὲς, ἐπειδὴ περὶ αὐτοῦ, ἐκτὸς τῶν ἐνστάσεων, οὐδεμίαν ἄλλην πληροφορίαν ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς ἐκλογῆς, διότι ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐνήργησαν ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῶν καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ των εὐθύνῃ. Ἂν συλλαμβάνωσι λοιπὸν πρόσωπα παραλόγως καὶ παρανόμως, ἡ ἐπιτροπὴ μᾶς λέγει, ὅτι ἂς δώσῃ λόγον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Ὡραία τῷ ὄντι ἀπάντησις. Συλλαμβάνονται πρόσωπα τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἂς δώσῃ λόγον, λέγουν, ἡ διοικητικὴ ἀρχή. Βλέπετε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε πάντη ἀδιάφορον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι δεικνύουν τὴν ἐπέμβασιν· ἐπρόσεξε μὴ τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη παρανομήσωσιν· ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπεμβῆκεν ἢ ὄχι, ἀδιάφορον. Εἰς τὸν δῆμον Ἰθώμης ἐπίσης κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς ἡ σύλληψις τοῦ ῥηθέντος Ἀναγνωστοπούλου διετάχθη καὶ ἐνηργήθη, ἀλλ’ οὐδεμίαν τοῦτο ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς. Βλέπετε, ὅτι τοῦτο εἶναι στερεότυπον. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ πράξεις δὲν ἔχωσιν ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, νομίζετε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν πρέπει νὰ κατηγορηθῇ ὡς παράνομος; Θέλετε ἄλλην τρανωτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ ἐξουσία ἐπεμβῆκεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν; δὲν σᾶς κάμω λόγον περὶ ἄλλων, ἔχετε μίαν ἐπίσημον πρᾶξιν, ἔχετε ἓν βασιλικὸν διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον μετατίθεται ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου ἀπὸ ἓν χωρίον εἰς ἕτερον. Τί σημαίνει, κύριοι, αὐτὴ ἡ ἐπίσημος πρᾶξις, νομίζετε, ὅτι ἦτο πάντη ἀδιάφορος; οὔτε κἂν, κύριοι, ἐφηρμόσθησαν αἱ διατυπώσεις, οἱ ὅροι κατὰ τοὺς ὁποίους δύναται νὰ μετατεθῇ ἡ πρωτεύουσα ἑνὸς δήμου ἀπὸ ἓν χωρίον εἰς ἕτερον. Λέγει ὁ νόμος, ὅτι πρέπει νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Τὸ βασιλικὸν διάταγμα λέγει, ὅτι λείπει ἡ γνωμοδότησις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Δὲν μοὶ λέγετε, ποῖος κίνδυνος ἐπέκειτο εἰς ἐκεῖνο τὸ χωρίον, καὶ ἔπρεπε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς νὰ γίνῃ μετάθεσις τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου αὐτοῦ; Ἡ συμφωνία βέβαια τοῦ δημάρχου, ὅτι τότε θέλει ὑποστηρίξῃ τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, ἂν ἡ Κυβέρνησις μεταθέσῃ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου.

§77Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέγετε μίαν πρᾶξιν, πρέπει καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίζητε δι’ ἀποδείξεων.

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν τὸ ἀναιρέσατε· δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ μετάθεσις ἐγένετο διὰ νὰ ὑποστηριχθῶσιν οἱ ἐπιτυχόντες, ναὶ ἢ ὄχι; ἐκτὸς ἐὰν μοῦ ἀποδείξετε, ὅτι μεγάλος κίνδυνος ἐπέκειτο εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Τὸν λόγον αὐτὸν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης δὲν ἀνῄρεσε. Τί ὅμως μᾶς εἶπε διὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ πρόγραμμα ἐκδίδεται ἀπὸ τὸν δήμαρχον πρὸ πέντε ἡμερῶν, ἐφηρμόσθη ὁ νόμος κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην; ὄχι, διότι ὅταν ἔφθασε τηλεγραφικῶς εἴδησις περὶ μεταθέσεως τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου, εἶχεν ἐκδοθῆ πρὸ δύω ἡμερῶν τὸ πρόγραμμα, διὰ τοῦ ὁποίου διωρίζετο ὁ τόπος καὶ ὁ χρόνος. Δὲν εἶναι παραβίασις αὐτή; Κύριοι, σᾶς εἶπον ποίαν ἰδέαν ἔχω διὰ τὸ μέλλον· ἂν ἀπατῶμαι, ὁ χρόνος θὰ τὸ ἀποδείξῃ· ἓν μόνον ὅμως συνιστῶ εἰς τὴν βουλὴν, οὐχὶ διὰ νὰ ἐκφοβίσω, ὅπως ὑπέθεσάν τινες, ὅτε πρὸ ὀλίγου ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἐλάλει. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία θέλῃ νὰ ῥίψῃ εἰς τοὺς δρόμους τὴν μειονοψηφίαν, αἱ συνέπειαι δὲν θὰ ἦναι καλαί, τὸ τοιοῦτον εἶναι σπουδαιότατον, καὶ συλλογισθῆτε πρὸ πάντων, μὴ ἐκπέσῃ ἡ ὑπόληψις τῆς βουλῆς εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, διότι αἱ πράξεις μας τότε δὲν θὰ ἔχουν σημασίαν. Ἂς ἀφήσωμεν τὸ μέλλον καὶ ἂς συλλογισθῶμεν ἰδίως τὸ παρὸν, μὴ ἀπὸ ἀτοπήματος εἰς ἀτόπημα καταντήσωμεν σῶμα ἄχρηστον, εἰς μίαν μάλιστα πολιτείαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἓν καὶ μόνον νομοθετικὸν σῶμα ὑπάρχει. Θέλετε λοιπὸν αἱ πράξεις μας νὰ ἔχουν ἰσχύν; ἂς προσέξωμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς βουλῆς, διότι ἄλλως θὰ μεταμεληθῶμεν καὶ δὲν θὰ ἦναι καιρός.

§79ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος σᾶς εἶπε, κύριοι, ὅτι ἂν θέλετε νὰ ἦναι σεβασταὶ αἱ πράξεις μας, μὴ βαδίζητε ἐναντίον τοῦ νόμου εἰς τὰς ἐξελέγξεις. Τί σᾶς ζητεῖ, τὶ ἐννοεῖ μὲ τὴν νομιμότητα; «ἐξέλθετε σεῖς, διὰ νὰ μείνωμεν ἡμεῖς.» Σᾶς εἶπε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης ἐγένοντο ἐπεμβάσεις ἄπειροι, ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν γλῶσσαν, ὅταν ἄλλοτε ἔδιδε τὴν ψῆφόν του περὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία ἀπέκλεισεν ἄλλους ἀπὸ τὸν περίβολον· ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν συνείδησιν, ὅταν ἔβλεπεν, ὅτι τότε ἡμεῖς ἠδικήθημεν· ἔπρεπε τὴν αὐτὴν γλῶσσαν νὰ μεταχειρισθῇ, ὅταν ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης ἔβλεπεν ὁλόκληρον στρατὸν εἰσελαύνοντα ἵνα ἐπηρεάσῃ τὴν ἐλευθέραν τῶν ἐκλογέων θέλησιν· ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν συνείδησιν καὶ νὰ ὑψώσῃ φωνὴν, ὅτε ἡμεῖς τότε ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου δὲν εἴχαμεν φωνὴν, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παρασταθῶμεν, διότι ἡ δικαιοσύνη δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπῆρχεν· ὅτε δὲν εὑρίσκομεν οὔτε οἰκονομικὴν, οὔτε δικαστικὴν, οὔτε διοικητικὴν δικαιοσύνην, ὅτε εἴμεθα ὡς εἵλωτες. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶχον νὰ κάμω μὲ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μεσσήνης, ἡ ὁποία γνωρίζει νὰ ὑπερασπίζηται τὰ δικαιώματά της, καὶ τὸ σημερινὸν ἀποτέλεσμα εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς διοικήσεως τοῦ προκατόχου, διότι ἔρχεται στιγμὴ, κατὰ τήν ὁποίαν ἀνταποδίδονται τὰ κακὰ, καὶ τοῦτο εἶναι κακὸν ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης, ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ νὰ φαίνηται, ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς ἐξελθὼν τῆς ἐξουσίας δὲν εὗρεν ὑποστήριξιν ἐπαρχιακήν· τοῦτο εἶναι κακὸν πολιτικὸν ἴσως, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ἡ ἐξουσία τότε ἐπηρέαζεν, εἶναι ὅμως διδακτικώτατον μάθημα εἰς τοὺς πολιτικούς, ὅτι ὀφείλουσιν, ὅταν ἔλθωσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ φροντίζωσι νὰ περιστοιχίζωνται ἀπὸ καλοὺς συμβούλους, καὶ νὰ μὴ παραδίδωνται εἰς τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ, οἵτινες ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν ἐνεργοῦσιν. Ἂν σήμερον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ἀπέτυχε, πταίουν οἱ φίλοι του· νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας περιττὸν, διότι ἤθελον σᾶς ἀναφέρει λόγους, χωρὶς νὰ ἔχω νὰ σᾶς φέρω προχείρως καὶ τὰς ἀποδείξεις. Σᾶς ἀνέφεραν διὰ τὴν μετάθεσιν τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Εὔας, ἀλλ’ ἐξέτασαν τὴν αἰτίαν; Σᾶς εἶπον πρότερον, ὅτι ἐνόμισαν τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ὡς ἐποχὴν τοῦ 1865, ὅτε ἡ βία καὶ ἡ κατακράτησις τῶν ἐπικαίρων θέσεων κατεδίωκε μακρὰν τοῦ τόπου τοὺς ψηφοφόρους. Εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ, ὅπου ὑπῆρχεν ἡ πρωτεύουσα, καὶ ὅπου ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶχε μέσα ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς ψηφοφόρους, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκλογή. Τὰ προγράμματα, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν τότε περὶ μεταθέσεως τῆς πρωτευούσης, ἐγένοντο ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον. Τὸ χωρίον ἐκεῖνο δὲν ἐχρησίμευε, παρὰ πρὸς διεκδίκησιν παθῶν· πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ψηφοφόρων, πρὸς ἐλευθερίαν τῆς ἐκλογῆς ἦτο ἀνάγκη νὰ μετατεθῇ ἡ πρωτεύουσα. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ μία Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν εὐθύνην ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἀμέριμνος; Ἡ μετάθεσις ἐκοινοποιήθη τὴν 18 Μαρτίου, ἀλλ’ ὁ δήμαρχος εἰλικρινῶς φερόμενος ἐκοινοποίησε τὴν μετάθεσιν οὐχὶ μόνον εἰς τὸν δῆμον, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Μπούτου. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν παρεβιάσαμεν τοὺς ψηφοφόρους, ἄπαγε· ἐπίσημα πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα φέρουν τὴν ὑπογραφὴν ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων καὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη νομίμως, καὶ ὅσα λέγουν εἶναι διὰ νὰ ῥίψουν μῶμον εἰς τὴν ἐκλογήν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὰς σκέψεις· δὲν ἦτο τώρα ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτρέμομεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὰς οἰκίας μας, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ καὶ ἡ διοικητικὴ ἐξεπλήρου τὸ καθῆκόν της, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν τὰ ἐγκλήματα δὲν καταδιώκονται. Ἄλλοτε συνελαμβάνοντο ἀδίκως, καὶ εἷς Νικόλαος Βλαχιᾶς συλληφθεὶς τότε μέχρι σήμερον κρατεῖται εἰς τὰς φυλακάς· ἄλλοτε δὲν εἴχομεν ὄργανα νὰ λαλήσωσιν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἔρχονται ὕστερον ἀπὸ τόσα καὶ τόσα νὰ ὁμιλήσουν περὶ παραβιάσεως! Ἡμεῖς, κύριοι, ὅταν ἐπήγαμεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τρία ἔτη ἐλίπαμεν ἕνεκα τῆς σκληρᾶς ἐκείνης ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν μὲ ἀπέκλεισαν, διότι, σᾶς βεβαιῶ, πιστεύσατέ το, σᾶς ὁμιλῶ εἰλικρινῶς, ἔκλαυσα ὅτε μετέβην εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, διότι εἶδον τὰ θύματα τῆς τυραννίας, διότι εἶδον σωρείαν φίλων μου ἀγεληδὸν φερομένων εἰς τὰς φυλακάς· χίλιοι λειπομάρτυρες ὑπῆρχον μόνον, διότι δὲν ἐτόλμων νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια, διότι κατηγοροῦντο ἐπὶ ψευδομαρτυρίᾳ, ἐὰν ἐμαρτύρουν κατὰ τῆς ἀντιθέτου μερίδος· κατήντησαν, κύριοι, ὅταν ἔβλεπον χωροφύλακας, νὰ φεύγωσι μακρὰν, καθὼς εἰς τὸν καιρὸν τοῦ Μπραΐμη· ἀλλὰ, σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπαρχία γνωρίζει νὰ ὑπερασπίζηται τὰ δικαιώματά της. Λυποῦμαι, κύριοι, καὶ λυποῦμαι μεγάλως, διότι ἠναγκάσθην νὰ ἔλθω εἰς αὐτὰς τὰς παρεκβάσεις, ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος. Ὅταν ἐπήγαμεν εἰς ἐκείνην τὴν ἐπαρχίαν, δὲν εἴχομεν τραπεζικὴν ὑποστήριξιν, δὲν εἴχομεν ὑποστήριξιν χρηματικὴν, δὲν εἴχομεν περιουσίαν, εἴχομεν τὴν καρδίαν μας καὶ μὲ τὴν καρδίαν ἀπετάθημεν πρὸς τοὺς συμπολίτας μας καὶ αὐτοὶ μᾶς περιεστοίχισαν. Λοιπὸν, κύριοι, κατώρθωσεν ὅταν ἦτον πρωθυπουργὸς ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος νὰ παραλάβῃ ἕνα φίλον μου τὸν Μποῦτον, καὶ νὰ τὸν κάμῃ συνυποψήφιον. Σήμερον ὅμως ἦλθον πρὸς ἡμᾶς καὶ φίλοι του, καὶ δήμαρχοι, καὶ πάρεδροι, ὄχι διὰ νὰ τοὺς δώσωμεν δῶρα, ἀλλὰ νὰ μᾶς ὑποστηρίξουν, νὰ μᾶς δώσουν τὴν συνδρομήν των εἰλικρινῶς. Σᾶς εἶπον, ὅταν ἔρχωνται καὶ προσάγουν γνώμας, ὀφείλουν νὰ δίδουν καὶ τὴν ἀπόδειξιν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω, ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ φίλοι των; ὁ δήμαρχος Κροντήρης. Ὁ Κροντήρης δὲν εἶναι τυχαῖον πρόσωπον, εἶναι πρόσωπον πολλὰ σπουδαῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ὁ δήμαρχος Κροντήρης δὲν ἠδύνατό ποτε νὰ ἦναι φίλος μὲ τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον, ἀφοῦ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐξηγήσω, συνῆψε σχέσεις μὲ τοὺς προσωπικοὺς αὑτοῦ ἀντιπάλους, μὲ ἐκείνους μὲ τοὺς ὁποίους εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865 ἡ μερίς του ἦλθεν εἰς πόλεμον. Τὸ συμβὰν τοῦτο ἔκαμε τὸν Κροντήρην νὰ εἴπῃ, ἀφοῦ μὲ ἀντιπολιτεύεσο ἐκείνην τὴν στιγμὴν, δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ μὴ σὲ ἀνταμείψω. Ἔπειτα δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἦτο δικαία ἢ ἄδικος ἡ πρᾶξις, ἀλλὰ τὸ γεγονός. Εἰς τὸν δῆμον Εὔας, εἰς τὸ χωρίον Ναζήρι ὁ κ. Παπατσώνης εἰς τὰ 1840 εἶχε παραχωρήσει εἰς τὸ δημόσιον μερικὰ κτήματα εἰς ἀπόδοσιν χρέους του πρὸς τὸ δημόσιον, τώρα ἠθέλησε νὰ τὰ πάρῃ· πλὴν οἱ κάτοικοι ἦλθον καὶ λέγουν, ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ δὲν ἦσαν τοῦ Παπατσώνη, ἀλλὰ ἦσαν δημόσια καὶ κακῶς τὰ εἴχατε δώσει εἰς τὸ δημόσιον ὡς ἰδιόκτητα· ἦταν ἀγροὶ, σήμερον ἔχουν αὐτὰ γίνει περιβόλια, εἶναι συκιῶνες, καὶ ἀκόμη μωρεοφυτεῖαι, εἶναι 400 στρέμματα, καὶ σήμερον ἀφαιροῦνται αὐτὰ ἀπὸ τοὺς πολίτας. Εἶναι πολλὰ τοιαῦτα γεγονότα, εἶναι ἱστορία ὁλόκληρος. Δὲν λέγω ὅμως, ὅτι οἱ χωρικοὶ εἶχον δίκαιον, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐδόθησαν, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς αὐτὸ δὲν τὸ ἐξετάζω, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν ἔκαμεν.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι ψεῦδος, εἴπατε, ὅτι διὰ κάθε πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον λέγει κανεὶς, πρέπει νὰ φέρῃ καὶ ἀποδείξεις.

§81Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, νὰ τὰς φέρω, ἔχω πράξεις τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Προχωρήσατε.

§83Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν λέγω κανὲν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω, ἀλλ’ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἀναφέρω τώρα. Ὅτε δὲ οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου τὸν ἄφησαν, σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς. Ἕνας Ἀγγελὴς Πέτρος, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1865 τὸν ἔλεγεν ὡς ἔντιμον ἄνθρωπον, ὡς ἱκανὸν, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς εἰς τὰ 1865 ἀνεφέρομεν, ὅτι κακῶς διωρίσθη δασονόμος, σήμερον ἦτον ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου Ἀνδανίας. Ὁ Καλέσας, ὁ ὁποῖος εἶναι δήμαρχος, ἕνας Προκόπης Κατσούλης, καὶ ἄλλοι ἀκόμη, κατὰ τῶν ὁποίων κατεφέρθημεν πέρισυ, αὐτοὶ σήμερον εἶναι μαζί μας. Ἕνεκα τούτου προῆλθεν ἡ μεγάλη διαφορὰ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας εἴχομεν σήμερον· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν δῆμον Ἀριστομένους κρίνατε ὑμεῖς.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ βουλή;

§85ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§86Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐν ὅσῳ εἶναι ἐγγεγραμμένος, δὲν ἠμπορεῖτε κατὰ τὸν κανονισμὸν νὰ ἐρωτήσητε, ἐὰν ἐφωτίσθη.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὁμιλήσουν, μάλιστα, ὅσοι θέλουν.

§88ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ἐφωτίσθη νὰ διαγράψητε ἀπὸ τὸ προεδρεῖον.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, ὁμιλήσατε.

§90Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διαδεχόμενος τὸν προλαλήσαντα ἴσως νομίσετε, ὅτι σκοπεύω νὰ τὸν ἀκολουθήσω κατὰ πόδας εἰς ὅσα εἶπε περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης. Δὲν γνωρίζω τὰ ἰδιαίτερα τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὅλα ὅσα εἰπώθησαν ἦσαν ἀληθῆ καὶ μὲ τὶ δύνανται ν’ ἀντικρουσθῶσι. Μίαν μόνον παρατήρησιν φέρω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Ὅσοι γνωρίζετε τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον, γνωρίζετε, ὅτι ἐὰν οἱ φίλοι του εὑρίσκουν εἰς αὐτὸν ἐλάττωμα, τὸ ἐλάττωμά του εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι καταδιωκτικός, ὅτι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ εὑρισκόμενος, δὲν μεταχειρίζεται αὐτὴν ὅπως πιέσῃ τοὺς ἐναντίους του· (θόρυβος ἀριστερὰ) σᾶς ἐπαναλέγω ὅτι, ἐν τῇ ἐξουσίᾳ εὑρισκόμενος ὁ Κουμουνδοῦρος, δὲν τὴν μεταχειρίζεται ὅπως πιέσῃ τοὺς ἀντιπάλους του. Τοῦτο εἶναι ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανείς.

§91ΓΕΩΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πέντε νήπια ἐτουφέκισε, θὰ τὰ εἰποῦμε.

§92ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ νὰ τὰ εἰπῆτε.

§93ΓΕΩΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὀκτὼ ἀνθρώπους ἐδολοφόνησε.

§94ΧΑΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μὲ τὸν φόνον τῶν παιδιῶν γελᾷ.

§95ΓΕΩΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶναι ἀκόμη ζεστὰ τὰ λείψανα.

§96ΧΑΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὀκτὼ ἀνθρώπους ἐφόνευσε.

§97ΓΕΩΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἑκατὸν πενῆντα στρατιώτας εἶχε μόνον εἰς τὸ Ληξούρι, καὶ δὲν εἶναι καταδιώκτης;

§98ΚΑΤΣΑΚΟΣ. Νὰ καθίσουν κάτω, κύριε πρόεδρε, καὶ νὰ μὴ διακόπτουν.

§99ΓΕΩΡ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐνθυμήσου τὴν ἐκλογήν σου, καὶ μὴν ὁμιλῇς, διότι διωκόμενον ἡμεῖς σὲ ὑπεστηρίξαμεν ἄλλοτε.

§100ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι προκεχωρημένη ἡ ὥρα, καὶ δὲν ἔχω ὄρεξιν ν’ ἀπαντῶ εἰς διακοπάς, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον εἰς ἀντικοινοβουλευτικὰς ἐκφράσεις καὶ ἀντικοινοβουλευτικὰ κινήματα, ὅποιος δὲν ἠξεύρει νὰ σέβηται τὴν θέσιν του, δὲν σέβεται τὸν ἑαυτόν του· ἐπὶ τοῦ τοιούτου δὲν ἀπαντῶ. Ἐστοχαζόμην, ὅτι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σαράβα, δὲν ἤθελεν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἄλλος πρὸς ἀπόδειξιν τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης παρανομιῶν· μολαταῦτα ἐστάθη χρεία καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ὑπὲρ καὶ κατά. Πρὸς τί τόσον μακραὶ συζητήσεις ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχει μορφωμένην πεποίθησιν ὄχι μόνον ἡ Ἑλλὰς ἡ ἐλευθέρα, ἀλλ’ ἔχει μορφωμένην πεποίθησιν πᾶς ὅστις καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος γνωρίζει τὰ πράγματά μας; Ἡ χειροτέρα πολιτικὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προσπαθεῖ νὰ κρύψῃ ὅ,τι δὲν δύναται νὰ κρυφθῇ· τὸ χειρότερον δὲ εἶδος τῆς πολιτικῆς ταύτης εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρακολουθοῦν οἱ θέλοντες ν’ ἀναιροῦν δημοσίως ὅ,τι δημοσίως αὐτοὶ οἱ ἴδιοι κηρύττουσι, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐσυζητήθη τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης ἄχρι τοῦδε ὡς ζήτημα ἁπλῶς νομικόν, ὡς ζήτημα νομιμότητος, ὡς ἂν ἐπρόκειτο νὰ μάθωμεν ἐκ τῆς συζητήσεως, ἂν ᾖναι ἢ ὄχι νόμιμος ἡ ἐκλογή. Ἀλλὰ διατί οὔτε ἡ μία μερὶς οὔτε ἡ ἄλλη τῆς βουλῆς, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἐλευθερίαν μου, δὲν εἶπεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθημερινῶς ἐπαναλαμβάνεται; Ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης θὰ δικασθῇ πολιτικῶς, ἡ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης εἶναι πολιτικὴ ἀνάγκη. Τοῦτο ἐπαναλαμβάνεται καθ’ ἡμέραν καὶ μεταξύ μας, καὶ εἰς τοὺς κύκλους, καὶ παντοῦ. Πολιτικὴ ἀνάγκη τοὐτέστι παρανομία ἀδικαιολόγητος, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη, ἤγουν ἡ ἀδικαιολόγητος παρανομία, πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς νομιμότητος δὲν προτείνεται πάρεξ, ὅταν ἓν καθεστὼς νέον ἔρχεται νὰ ἐπικαθίσῃ ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐβιάσθη νὰ παραιτηθῇ, ἡ παρελθοῦσα βουλή, ἡ ὁποία τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ὑπεστήριζε, διελύθη. Πολιτικὴ ἀνάγκη· ὅθεν τὰ μέλη τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, εἰ δυνατόν, νὰ μὴ ἔλθωσιν εἰς τὴν νέαν βουλήν, καὶ νὰ ἀποπεμφθῶσιν ὅσοι τυχὸν κατώρθωσαν νὰ εἰσέλθωσιν. Ὁ πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὁ κηρύξας μίαν πολιτικήν, εἴτε καλὴν εἴτε κακήν, ἀλλὰ πολιτικὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν ἀντίθετον τῆς νῦν διεπούσης τὰ πράγματά μας, πολιτικὴ ἀνάγκη ἦτο ν’ ἀποτύχῃ, καὶ ἐὰν ἐπετύγχανεν, ἀνάγκη νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸ κοινοβούλιον· ἀπόδειξις αἱ διπλαῖ διαλογαὶ καὶ διπλαῖ ψηφοφορίαι, ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ συνελθοῦσα ἐπιτροπὴ διὰ νὰ συντάξῃ τὸ συμπέρασμα τῆς ψηφοφορίας, διῃρέθη εἰς μειονοψηφίαν καὶ πλειονοψηφίαν. Διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω πολὺ, ἀφοῦ ἅπαξ ἀπεφασίσατε νὰ τελειώσητε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀπόδειξις, ὅτι τῆς μειονοψηφίας ἐκείνης τὸ συμπέρασμα ἑτοιμάζεσθε νὰ παραδεχθῆτε· δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης ὑπὸ τὰς πολλὰς καὶ διαφόρους ἐπόψεις, τὸ ἐξετάζω ἐν ὀλίγοις ὑπὸ μόνην τὴν ἔποψιν τῆς πρακτικῆς ἐφαρμογῆς του ἐν αὐτῇ μόνῃ τῇ βουλῇ, ἐν αὐτῷ μόνῳ τῷ κοινοβουλίῳ. Ἐὰν ὁ Κουμουνδοῦρος καὶ ἡ μερὶς, τῆς ὁποίας προΐσταται, φέρωσι μίαν πολιτικὴν σημαίαν πρεσβεύουσαν ἰδέαν πολιτικὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν, ἀντίθετον τῆς ἰσχυούσης, ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἐκ τοῦ βουλευτηρίου τούτου προσβάλλει κατὰ μέτωπον αὐτὸ τὸ πολίτευμα, προσβάλλει κατὰ μέτωπον τὴν ὕπαρξιν τοῦ παρ’ ἡμῖν συνταγματικοῦ καθεστῶτος, καθὼς ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ τὸ θεσπίσῃ.

§101Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Μόνον τὴν πολιτικὴν προσβάλλει καὶ ὄχι τὸ πολίτευμα.

§102Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν πολιτικὴν διανοεῖσθε νὰ προσβάλητε εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Κουμουνδούρου ἀποκλείοντές τον; Ἔρχομαι νὰ σᾶς ἀποδείξω, διατί προσβάλλοντες διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τὴν πολιτικὴν, προσβάλλετε αὐτὸ τὸ πολίτευμα. Μίαν βουλὴν, κύριοι, ἐθέσπισε τὸ ἔθνος, ἔπειτα ἀπὸ μίαν ῥιζικὴν μεταπολίτευσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε διὰ νὰ καταστήσῃ τὸ Σύνταγμα ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε διὰ νὰ παύσουν αἱ εἰκονικαὶ ἐκλογαὶ, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε διὰ νὰ παύσουν αἱ ὑποψηφιότητες αἱ ὑπουργικαὶ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Μίαν μόνον βουλὴν ἐθέσπισεν ὑπὸ συνταγματικὴν Μοναρχίαν, καὶ τοῦτο ἐθεωρήθη ὡς σολοικισμὸς ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶδον ἕως τώρα συνταγματικὸν πολίτευμα, συνταγματικὴν Μοναρχίαν, ἄνευ δύω βουλῶν. Ἦτο τοῦτο ἰδιοτροπία τοῦ ἔθνους; ἐξ ἰδιοτροπίας τὸ ἔθνος ἠθέλησε μίαν μόνον βουλὴν, ἐξ ἰδιοτροπίας δὲν ἠθέλησεν οὔτε γερουσίαν, οὔτε συμβούλιον ἐπικρατείας, οὔτε κανὲν ἕτερον σῶμα, παρὰ τὸ τῆς βουλῆς; Ὄχι, κύριοι, ἦτον ἀνάγκη πηγάζουσα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Μίαν μόνον βουλὴν ἠθέλησε καὶ εἰς αὐτὴν ἐθέσπισε θέσεις ἱκανὰς, ὅπως ἠμποροῦν νὰ παρίστανται ἐντὸς αὐτῆς, ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ περιβόλου ὅλαι αἱ ἐξοχότητες τοῦ τόπου, ὅπως ἐδῶ καθεὶς καταθέτῃ ὑπὲρ τῶν κοινῶν τὸν ἔρανον, τῆς ἱκανότητος καὶ νοημοσύνης του, ὅπως ἐδῶ, ὑπὸ τὴν ταὐτόχρονον ἐποπτείαν τοῦ ὅλου ἔθνους, πᾶσα ἰδέα συζητῆται, καὶ οὕτω προκύπτει ἡ ἀλήθεια. Ἡ τάσις τώρα τοῦ ν’ ἀποκλεισθῇ ὁ Κουμουνδοῦρος, καὶ ὅσοι τῆς μερίδος του περισσότεροι δυνηθοῦν ν’ ἀποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πρόφασιν, εἶναι ἄλλο εἰμὴ ἐναντία τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἄλλο εἰμὴ ἐπανάστασις ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ ἔθνους; Δὲν ὁμιλῶ τοιουτοτρόπως, διότι εἶμαι φίλος ἀτομικὸς καὶ πολιτικὸς τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς βλάβης ἢ μὴ, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ὡς ἄτομον καὶ ἀρχηγὸν μιᾶς μερίδος, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς βλάβης ἢ παραλυσίας, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἡ κρίσις ἡ ἐθνικὴ, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, εἶναι τόσον δύσκολος, ὥστε δὲν ἠξεύρω ποῖον θὰ μακαρίσωμεν ἐντὸς ὀλίγου, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ εὑρεθῇ ἐντὸς τῆς βουλῆς, ἢ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ εὑρεθῇ ἐκτός; Ἐὰν τὴν ὁποίαν κατέχει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος θέσιν τὴν χρεωστῇ ὄχι εἰς ἄλλον εἰμὴ εἰς τὴν ἱκανότητά του, εἰς τὴν νοημοσύνην του, εἰς τὴν δραστηριότητά του, τὴν θέσιν ταύτην δὲν θέλει τὴν διατηρήσει, μόνον ἐὰν κάθηται εἰς ἓν ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἑδώλια ἡ θέσις του εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι καλλιτέρα ἐκτὸς, παρὰ ἐντὸς τῆς βουλῆς. Ἀλλ’ ὁμιλῶ ἐξετάζων τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ σεβασμοῦ τῶν θεσμῶν του, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς κακῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία θὰ προσενεχθῇ εἰς τὸν θρόνον, ἐὰν μία μεροληπτικὴ ἀποπομπὴ βουλευτῶν ἀπὸ τὴν βουλὴν ταύτην φέρῃ τὸ ἐξαγόμενον τῆς ἀποκλειστικῆς ἐπικρατήσεως μιᾶς μόνης γνώμης ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, τὸ ὁποῖον τότε θὰ κατασταθῇ μονοβούλιον. Τὴν ἱκανότητα ἐπαναλέγω, τὴν νοημοσύνην, τὴν δραστηριότητα τοῦ Κουμουνδούρου δὲν ἀρνοῦνται οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ποταπώτεροι τῶν ἐχθρῶν του. Ἀνθρώπους ἐπασχολουμένους περὶ τὴν πολιτικὴν ἔχομεν πολλοὺς, καὶ ἴσως πάσχομεν ἀπὸ πληθώραν τοιούτων, ἀλλὰ πολιτικοὺς, τῶν ὁποίων ἡ ἱκανότης, ἡ νοημοσύνη, ἡ δραστηριότης νὰ ἀναγνωρίζηται καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἐχθρούς των, ἔχομεν ὀλίγους, πολλὰ ὀλίγους. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν ὀλίγων συγκαταριθμεῖται ὁ Κουμουνδοῦρος, καὶ εἰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα καὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, τὴν ὁποίαν μόνον τυφλοὶ δὲν δύνανται νὰ ἴδωσι, νὰ στερηθῇ τὸ κοινοβούλιον ἑνὸς τῶν καλλιτέρων πολιτικῶν τοῦ τόπου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν διὰ τὸ ἔθνος.

§103ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν). Εἶναι προσωπικὸν (θόρυβος).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα.

§105Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ τὸν ἐμποδίζετε, κύριε πρόεδρε, ἀφήσατε νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἰδέαν του, νὰ πείσῃ τὴν βουλήν!

§106Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν νὰ πείσω κανένα, ἔχω μόνον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐκφράσω ἐλευθέρως τὴν ἰδικήν μου ἰδέαν. Διδάξατέ με νὰ κυβερνήσω, εἶπεν ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης εἰς τὸ πρῶτον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρὶν ἀκόμη πατήσῃ τὸ ἔδαφος τῆς νέας πατρίδος του· ἠθέλησα διὰ τῆς ἀνανεώσεως τῶν ἐκλογῶν νὰ πληροφορηθῶ ποία ἡ θέλησις τοῦ ἔθνους ὡς πρὸς τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου, μᾶς εἶπεν ἐσχάτως διὰ τοῦ βασιλικοῦ του λόγου. Νομίζετε, ὅτι θέλομεν τὸν διδάξει καλῶς πῶς ἔχει νὰ κυβερνήσῃ, ἐὰν τὸν διδάξωμεν, ὅτι πρέπει νὰ κυβερνήσῃ διὰ τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς μόνης γνώμης ἐν τῇ βουλῇ; νομίζετε, ὅτι θὰ ἐκφράσητε τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους εἰς τὸν βασιλέα, ἐὰν δείξωμεν διὰ τῆς διαγωγῆς μας, ὅτι παρατρέχομεν τὰς παρανομίας, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ὅτι ὑποστηρίζομεν τὴν ἐπανέλευσιν τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, καὶ ὅτι ἐὰν εἰς τὸ πεῖσμα τῆς ὑπουργικῆς ὑποψηφιότητος εἰσήχθη τις εἰς τὴν βουλὴν τὸν ἀποπέμπομεν; Νομίζετε ὅτι, ἀπαντῶντες τοιουτοτρόπως εἰς τὰς δύω σοβαρὰς ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν ὁ Ἡγεμὼν πρὸς ἡμᾶς, θέλομεν τὸν ἀπαντήσει καλῶς, ἢ ἀπεναντίας θέλομεν τὸν ἀπατήσει; Πιστεύω τὸ δεύτερον· καὶ ὁ ζητῶν νὰ ἀπατήσῃ τὸν Ἡγεμόνα ἁμαρτάνει περισσότερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ τὸν ἐκθρονίσῃ, εἶπεν ἐσχάτως ὁ Βράϊτ εἰς τὸ ἀγγλικὸν κοινοβούλιον, καὶ εἶπε καλῶς. Ὅτι τὸ ἔθνος ἀνέτρεψεν ἓν παρελθὸν καὶ τὸ ἀνέτρεψεν ὡς σημεῖον τῆς ἀνατροπῆς λαμβάνον τὴν παραβίασιν τῶν ἐκλογῶν, καὶ σκοπὸν τῆς ἀνατροπῆς κηρῦξαν τὴν ἀπαίτησιν τοῦ νὰ ἴδῃ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἐλευθέρως ἐκφραζομένην τὴν θέλησίν του ὑπὸ τῶν διὰ τῆς ἐλευθέρας ψήφου του ἐδῶ εἰσερχομένων ἀντιπροσώπων, κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ἤδη καὶ ἓν ἀπὸ τὰ ἔντιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῆς προτεινούσης σήμερον τὴν ἐπικύρωσιν τῶν ἐν Μεσσήνῃ ἐκλογικῶν παρανομιῶν, εἰς τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν ἐν τῇ βουλῇ τοῦ 1861, καὶ τὸν ὁποῖον προχθὲς σᾶς ἀνέγνωσα, ὅτε ηὔχετο νὰ ἴδῃ τὰ τείχη τῆς Ἱεριχὼ νὰ πίπτωσιν εἰς τὸν ἦχον τῶν σαλπίγκων, ἔλεγεν ὅτι, ἵνα κατορθωθῇ τοῦτο, πρέπει πρῶτον νὰ κατασταθῇ ἀλήθεια τὸ Σύνταγμα διὰ τοῦ σχηματισμοῦ συνταγματικοῦ ὑπουργείου καὶ τῶν ἐλευθέρων ἄνευ ὑποψηφιότητος βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἄλλως πιστεύσητε, ὅτι πράγματι ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη εἶναι τοιαύτη καὶ οἱ καιροὶ ἀπαιτοῦσι, (μὲ τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνῶ,) ἵνα μία μόνη θέλησις κυριεύσῃ, μία μόνη ἰδέα ἐκφρασθῇ ἐντὸς τῆς βουλῆς ταύτης, καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν ζήτημα, ἐὰν πράγματι ἔχετε τὴν πεποίθησιν ταύτην, ἀφήσατε κατὰ μέρος φανερὰ τὸν νόμον καὶ προτείνοντες τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην ἀπ’ εὐθείας ἐξακολουθήσατε μέχρις ἐσχάτων τὰς συνεπείας της. Ἂς ἐπικυρωθῇ τότε ἡ δῆθεν ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης πλήρης, διότι μὲ ἕνα ἐπίπλαστον σεβασμὸν τῆς νομιμότητος διὰ τῆς ἀκυρώσεως μόνου τοῦ δήμου Ἀνδανίας οὔτε τὸν νόμον ποσῶς ἱκανοποιεῖτε, οὔτε τοὺς ὀπαδοὺς τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης θεραπεύετε, καὶ μάρτυς μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁ λόγος τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου. Ἂς ἐπικυρωθῇ λέγω ἡ δῆθεν ἐκλογὴ Μεσσήνης, ἂς ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Ζακύνθου, χωρὶς νὰ ζητῆτε, καθὼς ἀκούω, ἀνυπάρκτους προφάσεις καταλόγων. Ἐὰν ὅμως τὸ ἐναντίον ᾖναι καὶ θέλετε, ὥστε τὸ κοινοβούλιον νὰ μένῃ κοινοβούλιον καὶ νὰ μὴ ἐπικρατῇ ἐντὸς αὐτοῦ μόνον μία βούλησις καὶ μία ἰδέα, ἐκτελέσατε τὸν νόμον καὶ προβῆτε εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης· προβῆτε καθὼς πρέπει νὰ προβῇ ἓν σῶμα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φανῇ καθαρὰ, ποία εἶναι ἡ θέλησις τῶν ἐκλογέων, σῶμα, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς κοινῆς γνώμης εὑρισκόμενον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναιρέσῃ, ὅτι μεγάλαι παρανομίαι ἐν Μεσσήνῃ ἐγένοντο μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν ν’ ἀποτύχῃ ὁ Κουμουνδοῦρος. Κρίνω περιττὸν νὰ προβῶ εἰς περισσότερα· ἠθέλησα μόνον διὰ τῶν ὀλίγων τούτων νὰ εἴπω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν περιπλέκωνται, ὅσον καὶ ἂν προσπαθῶσι νὰ μᾶς περιπλέξωσιν εἰς νομικὰ τυπικὰ ζητήματα, τὸ ζήτημα τῆς μὴ παραδοχῆς τοῦ Κουμουνδούρου προτείνεται ὡς ζήτημα πολιτικῆς ἀνάγκης. Εἰς ἡμᾶς ἀνήκει τώρα νὰ σκεφθῆτε, ἂν καλὴ ἢ κακὴ ᾖναι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ἥτις ὡς ζήτημα πολιτικῆς ἀνάγκης παρουσιάζει τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τοῦ Κουμουνδούρου, ὑπὸ τὰς τωρινὰς μάλιστα περιστάσεις τοῦ ἔθνους.

§107ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐννοῶ, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἀρκετὰ βεβαρυμένοι εἶσθε σήμερον ἀπὸ τὴν μακρὰν αὐτὴν συζήτησιν καὶ δὲν ἤθελα ποτὲ λάβῃ τὸν λόγον αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἐὰν δὲν ἐῤῥίπτοντο ζητήματα παράκαιρα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν σιωπῶντες. Ὁ τελευταῖον λαλήσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἔθιξε διόλου τὰ ζητήματα, ὅσα ἀποβλέπουν τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης, ἀλλ’ ἦλθε νὰ μᾶς εἴπῃ κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶναι ἀποῦσα· ἐπέπεσε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ ἀπαντήσῃ, καὶ ἐπίστευσεν ὅτι ἠθέλομεν πραγματικῶς δεχθῇ τὴν κατηγορίαν αὐτήν. Ἐλάλησε περὶ ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· ἀλλ’ ὅταν φθάσῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ αὐτὴ εἶναι κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ βασιλικοῦ λόγου, θέλομεν σᾶς ἀποδείξει ποῖοι βουλευταὶ ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως περισσότερον, διὰ πραγμάτων θέλομεν ἀποδείξει καὶ ἐπισήμως ποῖοι ἐκ τῶν βουλευτῶν ὑπεστηρίχθησαν, καὶ ὑπουργοὶ μάλιστα ἐκ τῆς καταπεσούσης μερίδος.

§108Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ βέβαια ὄχι.

§109ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε ἐγώ.

§110ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σὺ δὲν ἤσουν ὑπουργός. Δὲν ὑπεστηρίχθης, κύριε Λομβάρδε, καὶ ὅμως ὁ λαὸς ἐζητωκραύγασε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν διὰ τὴν ἀμεροληψίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐφέρθη. Λοιπὸν τοῦτο ἦτο μία καταδρομὴ διὰ νὰ ἀποκλεισθοῦν ἐξοχότητες ἐκτὸς τῆς βουλῆς; Ἠκούσατε, κύριοι, μὲ ποῖα χρώματα ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ κ. Κουμουνδούρου· παρ’ ὀλίγον ἐνόμιζεν, ὅτι ὁλόκληρον τὸ κοινοβούλιον ἤθελε καταποντισθῆ διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἐντίμου ἀνδρός· τὸν τιμῶ, τὸν σέβομαι, ἀναγνωρίζω τὴν ἱκανότητά του, ἀλλὰ δὲν δύναται εἷς ἄνθρωπος νὰ ἦναι ἀνώτερος τοῦ νόμου. Καὶ ὅταν ἀπεκλείσθησαν ἄνδρες πολὺ μεγαλείτεροι αὐτοῦ, τὸ ἔθνος δὲν ἐκινδύνευσε· καὶ ὅταν, κύριοι, ἀπεμακρύνοντο τῆς πολιτικῆς σκηνῆς ἀκόμη καὶ παρανόμως οἱ πρῶτοι ἐργάται τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τοῦ μεγαλείου τοῦ ἔθνους, τὸ ἔθνος δὲν ἐκινδύνευσε· καὶ σήμερον θέλεις νὰ μᾶς παραστήσῃς, διότι ἀπωλέσατε μίαν ἐκλογήν, ὅτι τὸ ἔθνος θέλει κινδυνεύσῃ; ὡραία ὑπόθεσις· τῳόντι ἐτρομάξαμεν! Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ ἐγκίζῃ τις ὅλως διόλου τὰ ζητήματα τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης· δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐπείσθητε, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ ῥίψω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης διὰ νὰ πεισθῆτε πάντες, ὅτι ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπή, οὐχὶ ἐκ πνεύματος φατριασμοῦ, ἀλλ’ ἐξ εἰλικρινείας ἔφερε γνώμην, τὴν ὁποίαν πιστεύει ἐνώπιόν σας. Ἠκούσατε, κύριοι, τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Οἰτύλου κ. Σαρίβαν ἀγορεύοντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ἡ ἀγόρευσίς του μὲ ἀπήλπισεν, ὅτι δύναταί τις νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν. Εἶχον παρατηρήσει εἰς τὴν ἐκλογήν, ὅτι εἶναι ἐσκοτισμένα ὀλίγον τὰ συμβεβηκότα, ἀλλ’ ὅταν ἤκουσα, ὅτι ὁ Μεσσηνιακὸς λαός, ὅστις εἶναι εὐφυέστατος καὶ ὅμως ψεύδεται, ψεύδεται ἐδῶ, ψεύδεται ἐκεῖ, ψεύδεται ἡ ἐπιτροπή, ἀπελπίσθην· καὶ ὅταν ὅλοι ψεύδωνται, ποῦ δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν, εἰμὴ εἰς ὅ,τι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ ἀλήθειαν, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται καὶ ἀπὸ τὴν ὁμολογίαν τῶν ἐνδιαφερομένων.

§111ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἰς τὴν ἐπανάληψιν.

§112ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θέλω κάμει λόγον περὶ τῶν 4 δήμων τῆς ἐκλογῆς, διότι οὗτοι δὲν προσεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἔγιναν μὲν κατ’ αὐτῶν παράπονα, ἀλλὰ κανεὶς δὲν εἶπεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκεῖ ἐνηργήθη παρανόμως· ἔγιναν παράπονα, ὅτι ἀπελύθησαν ἄνθρωποι, ἀλλὰ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία τοὺς συνέλαβεν. Ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος τῆς ἐκτελεστικῆς; καὶ ὅταν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἔχῃ ἐντάλματα κατὰ ἀνθρώπων, νομίζετε, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δύναται νὰ μὴν ἐκτελέσῃ προσκαλουμένη ἀπὸ τὸν νόμον; Τοιαῦτα παράπονα ἐξηγέρθησαν, ὅτι ἔλαβον χώραν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν 4 δήμων, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ ἀντίπαλος μερὶς ἐπλειονοψήφησε. Κυρίως τὰ βέλη στρέφονται κατὰ τῆς Ἀνδανίας καὶ τοῦ δήμου Ἀριστομένους, καὶ ἡ κοινὴ περιέργεια ἐστράφη νὰ μάθῃ τί ἔγινεν εἰς αὐτοὺς τοὺς δήμους. Δὲν πιστεύω κἀνεὶς ἄνθρωπος νὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν σᾶς ἐλάλησε μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας· σᾶς παρέστησε τὸ φαινόμενον τῆς διπλῆς ἐκλογῆς ἐν Ἀνδανίᾳ καὶ τῆς διπλῆς διαλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἀριστομένους· ὅλαι αἱ ἐνστάσεις εἰς τὴν κατὰ ἀντιμωλίαν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐκεῖ περιεστράφησαν, καὶ μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι δύναταί τις εὐκόλως μὲ κενὰς λέξεις νὰ ῥίψῃ κάλυμμα εἰς τὸ κοινόν· δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν βουλήν, διότι αὕτη ἐφωτίσθη· θέλω ὁμιλήσει ὅμως διὰ τὴν κοινωνίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀνδανίας· διπλῆ ἐκλογή, ἀπεῤῥίφθη. Περὶ αὐτῆς λοιπὸν οὐδεὶς λόγος δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι καθαρά. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους· ἤρχισεν ἡ ἐκλογὴ καὶ ἐτελείωσεν ἐν πλήρει νομιμότητι· οἱ ἄνθρωποι ὅλων τῶν μερίδων, τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰ 5, καὶ ὅλοι οἱ ἀπαιτούμενοι ὑπέγραψαν τὰ πρακτικὰ μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς τῆς ἐκλογῆς, ἐκλείσθησαν, ἔγινε πρᾶξις, ἐκηρύχθη τὸ τέλος τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ἡ διαλογή. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἄρχεται τὸ ψεῦδος· ἂς τὸ καταδιώξωμεν διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ εἶναι. Ἐὰν τὸ ζητήσητε εἰς τὰς ἐνστάσεις καὶ ζητήσητε ἐκεῖ νὰ εὕρητε τὰ δίκαια, νομίζω, ὅτι καμμία πιθανότης δὲν σᾶς ὁδηγεῖ, ὅτι θὰ ἐπιτύχητε· διότι ἂς ὑποθέσωμεν διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἔσφαλον κατὰ τὸν κ. Σαράβαν· πῶς ζητεῖτε νὰ πιστεύσωμεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους σεῖς ὡμολογήσατε ψεύστας; (Θόρυβος). Ἀλλ’ ὅπως, κύριοι, ἐξέλθωμεν ἀσφαλῶς ἐκ τοῦ δήμου Ἀριστομένους, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῶν γεγονότων, καὶ ἐγὼ θέλω σᾶς καταστήσῃ προσεκτικοὺς, καθόσον ἤκουσα καὶ ἐξέτασα ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς. Καθὼς σᾶς εἶπον, ἡ ἐκλογὴ ἐτελείωσε τὴν τετάρτην ἡμέραν καὶ τὰ πρακτικὰ εἶναι ὑπογεγραμμένα· κατὰ τὴν διαλογὴν ἔφυγεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς· πῶς; μετὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, μεθ’ ἑνὸς πεταλωτοῦ, ὅστις συνοδεύεται ἀπὸ ἀπείρους κακούργους. Ἐρωτῶ ὑμᾶς λογικῶς νὰ μοῦ εἴπητε, ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ποίαν ἀνάγκην εἶχε νὰ φύγῃ; διατί νὰ μὴ μείνῃ εἰς τὸ κατάστημα καὶ νὰ κάμῃ τὴν διαλογὴν ὅπως ἤθελε; ποῖος ἠδύνατο νὰ τὴν ἐμποδίσῃ, ἀφοῦ εἶχε τοιαύτας δυνάμεις, τὰς ὁποίας οἱ ἀντίπαλοι οὔτε ἔξωθεν τοῦ καταστήματος ἠδύναντο νὰ προσβάλωσι; δὲν ἔφυγε λοιπόν. Ἡ πιθανότης, ἐγὼ λέγω εἶναι, ὅτι ἡ μειοψηφία, ἥτις δὲν εἶχε οὔτε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, καθὼς σεῖς διατείνεσθε, οὔτε ὁπλοφόρους, αὐτὴ ἔφυγεν. Ὅταν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐγίνετο ἡ ἀνάκρισις, ὁ κ. Μποῦτος, τὸν ὁποῖον ἀγαπῶ καὶ τιμῶ πολὺ, λαλῶν κατέδειξεν ὡς τὸ ἀσφαλέστερον τεκμήριον τῆς εἰκονικῆς διαλογῆς τὴν διαφορὰν τῆς μελάνης. Τωόντι καὶ εἰς ἐμὲ ἔκαμεν ἐντύπωσιν αὐτὸ τὸ περιστατικὸν, διότι ἀμέσως μετὰ τὸ τέλος τῆς ἐκλογῆς χωρὶς νὰ ἀλλάξῃ ὁ χαρακτὴρ τοῦ γραψίματος, ἀλλάσσει ἡ μελάνη· ἀλλὰ δὲν ἔμεινα ἐπὶ πολὺ εἰς τὴν ἀμφιβολίαν αὐτήν· ἠρώτησα τοὺς κυρίους, διατί ἔγινεν ἡ μεταβολὴ τῆς μελάνης, καὶ ὁ εἷς μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἔῤῥιψαν νερὸν, διότι ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ἡ διαλογή· ὁ ἄλλος, ὅτι ἐπῆρε τὸ καλαμάρι ἡ μειοψηφία καὶ ἔφυγε· τώρα ποῖον εἶναι τὸ ἀληθές; Λοιπὸν, κύριοι, βλέπετε, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ δὲν δύναται εἷς ἄνθρωπος εὐσυνείδητος νὰ ἐξαγάγῃ μίαν ὑπόνοιαν· καὶ βεβαίως, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ χωρία, ὅπου ἔγινεν ἡ διαλογὴ, καὶ τὰ μελανοδοχεῖα αὐτῶν, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν ἔχετε τὴν πολυτέλειαν, τὴν ὁποίαν παρουσιάζουν τὰ γραφεῖα ἐδῶ. Κύριοι, ἐζήτησα νὰ μάθω κατὰ τί τοῦτο ἠδύνατο πράγματι νὰ πείσῃ ἕνα ἄνθρωπον περὶ τοῦ ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἔφυγεν· ἠκούσατε πάντες, ὅτι ἐδημοσιεύθη διὰ τῶν φυλλαδίων, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἰς διάστημα, δὲν ἠξεύρω, πόσων ὡρῶν ἔφθασεν εἰς τὴν Πελλάνην καὶ ἐβιάσθη νὰ κάμῃ ἐκεῖ τὴν διαλογὴν, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ μάθωμεν τίποτε, ἐκτὸς ἐὰν κύψωμεν τὴν κεφαλὴν ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ μεγάλου εἰρηνοδίκου ὅστις εἶναι εἰς τὰς Καλάμας καὶ περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ὁποίου ὁ κ. Σαράβας μᾶς ἐβεβαίωσε μὲ τοσαύτην θερμότητα, ὥστε ἐνόμισα ὅτι ἔχω ἀντικρύ μου τὸν Ἅγιον Ἀντώνιον ἐν Μεσσηνίᾳ.

§113ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος.

§114ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγω ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε, ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἐγὼ πεπεισμένος.

§115ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι πεποίθησις ἰδική μου.

§116Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν σέβομαι· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν πιστεύω, ὅτι εἰρηνοδίκης ἐν Μεσσηνίᾳ διωρισμένος ἀπὸ τὸν καιρὸν ὁποῦ ἠξεύρομεν, ἦτον ἕνας ἄνθρωπος, ὅστις ὅταν ἐλάλει ἔτρεχεν ἡ ἀλήθεια ἀπὸ τὸ στόμα του. Ἀλλὰ, κύριοι, δύνανταί τινες νὰ διϊσχυρισθοῦν, ὅσοι ἦσαν πλησιέστεροι, ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν οὕτως· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ διὰ νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν ἐν μέσῳ αὐτοῦ τοῦ χάους τοῦ ψεύδους;

§117ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ στείλῃ ἐπιτροπήν.

§118Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔπρεπε λοιπόν, κύριοι, κατόπιν τοῦ περιστατικοῦ, τοῦ συλλογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἴπομεν, ὅτι οὔτε ἀλλαγὴ τῆς μελάνης ἠδύνατο νὰ παραπείσῃ τὴν συνείδησιν τῆς ἐπιτροπῆς, οὔτε οἱ ἰσχυρισμοὶ, ὅτι ἡ πλειοψηφία, διότι εἶχεν ἀνάγκην νὰ φύγῃ, ἔφυγεν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας. Ἀλλ’ ἔρχεται τρίτη ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρέδωκε τὰ ἐκλογικὰ σκεύη· ψεύδεται, λέγουν, εἰς κᾀνὲν μέρος δὲν τὰ παραδίδει· καὶ ὅμως ὁ νόμος λέγει ῥητῶς, ὅτι τὰ ἐκλογικὰ σκεύη ἀνήκουν εἰς τὸν δῆμον· ἀλλ’ ὁ δήμαρχος ψεύδεται, λέγουν. Καὶ ποίαν ἐναντίαν ἀπόδειξιν ἔχομεν ἡμεῖς οἱ δικασταί; ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ψεύδεται, ἀλλὰ πῶς θὰ κάμω διὰ νὰ ἀποφασίσω ἐγὼ ὁ δικαστής; Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ ἁπλούστατα περιστατικὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν δύναταί τις ὡς ἐκ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἀναπτύσσονται ἔμπροσθέν του νὰ μὴ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἔχει ὅλα τὰ νομικὰ στοιχεῖα ὑπὲρ αὐτῆς, ἐνηργήθη νομίμως, ἔμεινεν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἔκαμε τὴν διαλογὴν, παρουσιάζεται ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, παραλαμβάνει ὁ δήμαρχος τὰ πρακτικά· κατ’ αὐτῶν λοιπὸν ὅλων τῶν πράξεων δὲν ἔχω τίποτε ἐναντίον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔπρεπε πάλιν, ἀφοῦ ἔχομεν αὐτὰς τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ εἶναι πραγματικαὶ, νὰ πιστεύσωμεν εἰς τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον κατεσκεύασαν, λαβόντες ὀλίγον χάρτην ἀπὸ τὸ παντοπωλεῖον οἱ ἄλλοι καὶ ἐσχημάτισαν μίαν διαλογὴν ψευδεστάτην; Ἔπρεπε λοιπὸν εἰς αὐτοὺς τοὺς συλλογισμοὺς νὰ στηριχθῶμεν καὶ νὰ γνωμοδοτήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀριστομένους; Ἀλλὰ, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ἀφίνει ὑποψίας, διότι ἡ ἀποτυχοῦσα μερὶς ἔλαβε μόνον 60 ψήφους· πλὴν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τοῦτο συμβαίνει ἐν τῇ Μεσσήνῃ ἐκ τοῦ πνεύματος τῶν πολιτικῶν, τὸ ὁποῖον ἴσως ἴσως ὑμεῖς γνωρίζετε, οἵτινες εἶσθε πλησιέστεροι. Ἀλλὰ τοιαῦτα φαινόμενα δὲν εἶναι πρωτοφανῆ· εἰς τὰ 1865 ἀνοίξατε τὰ πρακτικὰ τὰ ἔντυπα καὶ θέλετε εὑρῆ εἰς τὸν Σπήλιον Ἀντωνόπουλον μίαν μόνην ψῆφον εἰς τὸ ναὶ ἐν τῷ δήμῳ Εὔας, 32 εἰς τὸν δῆμον Ἀριστομένους. Ἦτο λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ τοῦ μεγαλεπηβόλου ἐκείνου πρωθυπουργοῦ ψευδής; καὶ ἂν δὲν ἦτο ψευδὴς, τὸ φαινόμενον ἐκεῖνο δὲν ἠδύνατο νὰ παρασταθῇ ἄλλως πως ἐδὼ, καὶ μάλιστα εἰς αὐτὸν τὸν δῆμον, διότι 80 καὶ 90 ψήφους ἔλαβεν ὁ συνδυασμὸς τοῦ Κουμουνδούρου, ἀφοῦ 300 ὅλαι ψῆφοι δὲν ἐψηφοφόρησαν. Λοιπὸν τὰ φαινόμενα ταῦτα ὅλα ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερεν ἐνώπιόν σας, διότι ἄλλως ἐγὼ σᾶς παρουσιάζω καὶ τὴν ἐξήγησιν τοῦ φαινομένου τῆς διαλογῆς ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ 1865. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ ἐνώπιόν σας τὸ ζήτημα μὲ τὴν μεγαλειτέραν διαβεβαίωσιν αὐστηρότητος καὶ εἰλικρινείας. Καὶ τί λέγουν παραιτέρω; ἠθελήσαμεν νὰ κρύψωμεν περιστατικά τινα, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, καὶ ὁμολογεῖ ὅλον τὸ κοινὸν τῆς πρωτευούσης, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ κρύψωμεν τίποτε, ἀλλὰ διὰ μιᾶς αὐστηρᾶς ἀνακρίσεως, ἡ ὁποία διήρκεσε πέντε ὁλοκλήρους ἡμέρας εἰς τὰ δωμάτια ἐκεῖνα, δὲν ἀφήσαμεν τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ φέρωμεν εἰς γνῶσιν ὄχι τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὅλης τῆς πόλεως. Ἐξ αὐτῶν, κύριοι, τῶν πραγμάτων ὁρμωμένη ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερεν ἐνώπιόν σας τὴν γνώμην της χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδέας, ὅσας ὁ κ. βουλευτὴς Ζακύνθου ἐξέφρασε περὶ τῆς πολιτικῆς ἐνεργείας δῆθεν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν. Δὲν θέλω δὲ διόλου νὰ λαλήσω περὶ ὅσων εἶπεν, ὅτι ἀκυροῦται καὶ ἡ ἐκλογὴ Ζακύνθου, διότι οἱ κατάλογοι δῆθεν ἦσαν ψευδεῖς, καὶ δὲν πρέπει νὰ φοβηθῆτε διόλου, διότι, ἂν οἱ κατάλογοι ἦσαν ψευδεῖς, ἐκλογὴ βέβαια δὲν ὑπάρχει· ἐὰν δὲ ἦσαν ἀληθεῖς, θὰ ἔλθῃ ἐδὼ ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ, θὰ συζητηθῇ. Καὶ μὴ φοβῆσαι, βεβαιώσου ὅτι ὅλην τὴν πολιτικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε τὴν σεβόμεθα, ἀλλὰ δὲν τὴν φοβούμεθα, δὲν φοβούμεθα νὰ σᾶς ἔχωμεν ἀντικρύ μας. Οἱ φόβοι λοιπὸν οὗτοι εἶναι περιττοὶ ἀπέναντι τῶν πραγμάτων· ἡμεῖς ἠκολουθήσαμεν ὅπως ἔπρεπε τὴν ἀνάκρισιν καὶ ἐνώπιόν σας ἐφέραμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς εἰλικρινεστέρας σκέψεως καὶ ἀποδείξεως, ἑπομένως ἡ βουλὴ ἔχει τὴν δύναμιν νὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἐπιτροπήν· πλὴν ἀποκρούω ἀπὸ τοῦδε καὶ τὴν ἄλλην ἰδέαν, ἥτις ἐῤῥίφθη οὐχὶ ἄνευ σκοποῦ, κύριοι βουλευταί· ἐπικυρώσατε λέγουν καὶ τὸν δῆμον τῆς Ἀνδανίας, μὴ ζητεῖτε δηλαδὴ νὰ ῥίψητε στάκτην εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου· ὄχι, δὲν θέλομεν τὸ πράξει, διότι ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀνδανίας ὁμολογουμένως εἶναι παράνομος, καὶ θὰ τὴν ἀκυρώσωμεν καὶ δὲν θὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε, διότι μὲ ὅλον τὸ ἔξοχον πνεῦμά σας ἐννοεῖτε, ὅτι καὶ ἡμεῖς σᾶς ἐννοοῦμεν.

§119ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, κ. πρόεδρε.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθητε λοιπόν;

§121ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι· εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀνδανίας ναὶ ἢ ὄχι;

§123ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρῶτον, κ. πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ δήμου τῆς Εὔας, ὅπου ἐγὼ ἔκαμον τὴν πρότασιν, ὅτι ἡ ἐκλογή της εἶναι ἄκυρος, μετὰ ταῦτα θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τοῦ δήμου Ἀριστομένους καὶ κατόπιν τοῦ δήμου Ἀνδανίας.

§124ΠΟΛΛΟΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΘΕΝ. Μάλιστα, πολὺ καλά.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Εὔας;

§126Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Εὔας εἶναι ἄκυρος καὶ ἑπομένως τὸ θέμα θὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς· ὅσοι νομίζουν ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Εὔας εἶναι ἄκυρος νὰ ἐγερθῶσιν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, θέτω τὸ ζήτημα· ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Εὔας εἶναι ἄκυρος νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές) ἀπεῤῥίφθη.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προκληθῇ, κ. πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως τὸ ἄκυρον τῆς Ἀνδανίας.

§129ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, διότι ἐθέσαμεν καὶ ἀκολουθοῦμεν μίαν τάξιν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ Ἀριστομένους ἡ ἐκλογὴ θὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§131ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§132Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον λέγουσι ναί.

§133ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, διότι ἐγὼ ἔκαμον μίαν πρότασιν ἐναντίον τῆς ἐπιτροπῆς.

§134ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς λέγει, ὅτι εἶναι ἔγκυρος· φέρουν ἐναντίαν γνώμην ὅτι εἶναι ἄκυρος. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§135ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, κύριοι, φέρει μίαν ἔκθεσιν καὶ προτείνει τὸ ἔγκυρον ὅλων τῶν δήμων ἐκτὸς τῆς Ἀνδανίας, ἐγὼ δὲ ἔφερα τροπολογίαν καὶ εἶπον, ὅτι ὁ δῆμος Ἀριστομένους εἶναι ἄκυρος. Λοιπὸν θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἐδική μου τροπολογία καὶ ἑπομένως θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα οὕτως· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ γίνεται συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου τόσον ἁπλοῦ καὶ τόσον καταληπτοῦ, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ φυσικὴ θέσις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§136ΖΑΙΜΗΣ. Αἱ τροπολογίαι ψηφοφοροῦνται πρὸ τῶν προτάσεων καὶ δὲν δυνάμεθα, κ. Πρόεδρε, νὰ παραβῶμεν τὸν κανονισμόν.

§137ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τροπολογία.

§138ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ. Ἂς τὴν θέσουν ὡς τὴν θέλουν.

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀκύρωσιν λέγουν ναὶ, οἱ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς Ἀριστομένους λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ἀθ. Πετιμεζᾶ καὶ Τηλεμάχου Ῥούκη, γενομένης δὲ παρατηρήσεως περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν οἱ κύριοι βουλευταὶ Τροιζηνίας Κοριζῆς καὶ Καραμάνος, ἀντιπαρετηρήθη ὅτι ὡς καὶ οἱ λοιποὶ βουλευταὶ ὑπάγονται καὶ οὗτοι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν τῆς ἐξελέγξεως, καὶ ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφορήσωσιν.

§141ΤΙΝΕΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, κ. πρόεδρε;

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀριστομένους διὰ ψήφων 89 κατὰ 47. Ἔχομεν τόρα τὸν δῆμον τῆς Ἀνδανίας· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐγείρονται (ἐγείρονται πάντες)....

§143ΤΙΝΕΣ. Παμψηφεί.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ βουλὴ παρεδέχθη παμψηφεὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§145ΤΙΝΕΣ. Βάλετε καὶ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς ὅλας ἐμπροστὰ νὰ τὰς τελειώσωμεν, κ. πρόεδρε.

§146ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ θὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν δευτέραν, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τελειώσωμεν (οἱ περισσότεροι τῶν βουλευτῶν ἀναχωροῦσιν).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 8½ μ. μ.)