1868.04.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

Τῆς 30 Ἀπριλίου 1868.

(Τρίτη)

Ὥρα 10 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ὁ Πρόεδρος ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, χθὲς ἔγεινεν ἀπὸ ἕνα Βουλευτὴν ἡ παρατήρησις, ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν εἶχον καλῶς· ἡμεῖς τὰ παρεβάλαμεν μὲ τὰ στενογραφημένα καὶ δὲν εἴδαμεν καμμίαν διαφοράν· ἀκούσατέ τα, θὰ ἀναγνωσθοῦν.

§2ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ὁμιλία μου εἶναι γεγραμμένη εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ· ἑπομένως ὅ,τι λέγετε ὑμεῖς εἶναι περιττὸν, διότι ἡ ὁμιλία μου ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας μου καὶ συνάμα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλομεν σᾶς ἀναγνώσει τὰ στενογραφημένα πρακτικά. (Ἀναγινώσκεται τὸ σχετικὸν μέρος).

§4ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βλέπετε ὅτι τὰ στενογραφημένα λέγουν, ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε νεώτεροι τοῦ Ι. Γερμανοῦ Μαυρομιχάλη, τοῦ Κοσονάκου καὶ λοιπῶν.

§5ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, χθὲς μᾶς εἴπατε, ὅτι εἴμεθα πλαστογράφοι· πρέπει μεταξὺ συναδέλφων νὰ ὑπάρχῃ ἁβροφροσύνη τις.

§6ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἰδιότητα δὲν σᾶς τὴν ἀπέδωκα.

§7ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὅ,τι συνέβη εἰς τὴν Βουλὴν, αὐτὸ καὶ ἐγράφη.

§8ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν ὁμιλίαν μου λέγω ὅτι οἱ νεώτεροι εἶναι ὁ Κοσονάκος, Ι. Μαυρομιχάλης. Ἰδοὺ τὶ λέγω. (Ἀναγινώσκει ἐκ νέου τὸ σχετικὸν μέρος ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν).

§9ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. (Ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα). Δὲν ἀνέχεται, Κύριοι, κἀνείς........(θόρυβος).

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι περιττὸν, Κύριε Κατσανδρῆ. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς Συνεδριάσεως εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος.

§14ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὶ ἐγένετο, Κύριε Πρόεδρε, περὶ τῶν πρακτικῶν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως;

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπεκυρώθησαν.

§16ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, χθὲς ἐγὼ καὶ ὁ ἔντιμος φίλος μου, Βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, Κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὑπεβάλαμεν πρότασιν προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Τίποτε ἁπλούστερον τούτου· ἑκάστη Βουλὴ συνερχομένη κατὰ πρῶτον ἔχει καθῆκον νὰ ψηφίσῃ πρῶτον προσωρινὸν κανονισμὸν, ὁ ὁποῖος θέλει διέπει τὰς συνεδριάσεις καὶ τὰς συζητήσεις κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν, κατόπιν δὲ ἕνα ὁριστικὸν κανονισμόν. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς κανονισμὸς δὲν ὑφίσταται καὶ ἐπειδὴ ἠθέλαμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν Βουλὴν ἀπὸ ματαίας συζητήσεις πρὸς σχηματισμὸν ἑνὸς κανονισμοῦ, ἀφοῦ ὑπάρχει ὁ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἐκάμαμεν τὴν πρότασιν αὐτὴν, διὰ τῆς ὁποίας δίδομεν ἰσχὺν εἰς τὸν κανονισμὸν ἐκεῖνον, ἐκτὸς τροποποιήσεώς τινος, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν, τὴν ἀντικατάστασιν τῶν τμημάτων εἰς ἐπιτροπὴν, χωρὶς τοῦτο νὰ ᾖναι νεωτερισμὸς, ὡς εἶπόν τινες· εἶναι μάλιστα ἀπὸ τὰ συνήθη, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς καθιέρωσεν εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον της. Ὁ Κ. Πρόεδρος ἐνόμισεν, ὅτι δὲν εἶναι νεωτερισμὸς, ἀφοῦ ὁ κανονισμὸς τῆς παρελθούσης Βουλῆς τίθεται εἰς ἰσχὺν, κανονισμὸς ὁ ὁποῖος ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἐλειτούργησε, καὶ ἐνόμισεν ἄσκοπον νὰ χάσωμεν πολὺν χρόνον καὶ διέταξε τὴν τύπωσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς. Δυστυχῶς συνέβησαν λάθη τινὰ ἐξ ἀπειρίας καὶ παρελείφθησαν τὰ ὀνόματα τῶν προτεινάντων. Τοῦτο ἔδωκε μεγάλας παρεξηγήσεις, ἔφερε μεγάλον ἐρεθισμὸν, καί τινες τῶν Βουλευτῶν ἐνόμισαν, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θέλει νὰ καθιερώσῃ μίαν πίεσιν· παρωμοίασαν μάλιστα τὴν Βουλὴν ταύτην μὲ ἄλλας παρελθούσας Βουλὰς, ὡς ἐκείνην τοῦ 47, τὴν ὁποίαν ὠνόμασαν Βαραβώνιον, ὕβρις τὴν ὁποίαν δὲν παραδέχομαι διὰ τὴν Βουλήν. Ἕτερος ἠπείλησε τὴν Βουλὴν αὐτὴν, ὅτι, ἂν καταχρᾶται τῆς θέσεώς της, θέλει πάθῃ ὅ,τι ἔπαθεν ἡ παρελθοῦσα Βουλὴ, καὶ προφητείας ἀπαισίας ἐπρόφερεν ὁ Κ. Ζαΐμης. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ φανερώσωμεν εἰς ὑμᾶς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν ὀνομασίαν ἐκείνην τῆς Βουλῆς τοῦ 47, οὔτε τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν διάλυσιν τῆς παρελθούσης Βουλῆς· περὶ τούτων ἄλλοτε θέλομεν λαλήσει, διότι δὲν συμφωνῶ μὲ τὰς ἀπαισίας ταύτας προῤῥήσεις τῶν Κ. Βουλευτῶν· εἶμαι αἰσιόδοξος μᾶλλον παρὰ ἀπαισιόδοξος. Ὅτι δὲ αὐτὰ ἦσαν πλάσματα μόνον καὶ οὐχὶ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἀπέδωκαν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἀποδεικνύει ἡ πρόθυμος παραδοχὴ τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν οἱ κύριοι οὗτοι, καὶ ἀνετυπώθη ἡ πρότασις αὕτη ἀφοῦ διωρθώθη καὶ σήμερον διενεμήθη καὶ ἔρχεται εἰς συζήτησιν. Χθὲς ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κ. Ζαΐμης κατελήφθη ὑπὸ πανικοῦ φόβου ὡς ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὡς δικτατορίαν, ἔχουσαν δίστομον ῥομφαίαν, διὰ νὰ ἀποκόψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν μὴ συμμεριζομένων τὰς ἰδέας τῆς πλειονοψηφίας. Ἓν τέταρτον αἰῶνος παρῆλθεν ἀφ’ ὅτου ἐλειτούργησεν ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843, καὶ ἀνεξάλειπτοι εἶναι αἱ ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἔφερον αἱ λειτουργίαι αὐτῆς, εἶπεν· ἐκήρυξε τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ὡς νεωτερισμὸν κακὸν καὶ ὀλέθριον. Καταφερόμενος ὅμως κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ὁ Κ. Ζαΐμης, ἐλησμόνησε τὴν ἱστορίαν τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν τμημάτων, ἐλησμόνησεν ἀκόμη καὶ τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας κατὰ πᾶσαν περίοδον βουλευτικὴν ἀφῆκαν καὶ ἀφήνουν τὰ τμήματα. Ὅλα τὰ κοινοβούλια, Κύριοι, διέπονται ποτὲ μὲν ἀπὸ ἐπιτροπὰς, ποτὲ δὲ ἀπὸ τὰ τμήματα, ἀλλὰ κανὲν ἐκ τῶν συστημάτων τούτων δὲν ἐθεωρήθη ὡς τὸ ἄμεμπτον. Ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος μάλιστα μαρτυρεῖ, ὅτι ἐνταῦθα μετεχειρίσθησαν περισσότερον τὰς ἐπιτροπὰς παρὰ τὰ τμήματα· καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως τὰς Συνελεύσεις διεῖπον ἐπιτροπαὶ, ἐπιτροπὴ δὲ κατὰ τὸ 1843 ἐξέλεγξε τὰς ἐκλογὰς τῶν Βουλευτῶν, καθὼς καὶ τῶν πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως τῆς ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως. Ἰδοὺ ὅτι ἡ ἱστορία δὲν θεωρεῖ τὰς ἐπιτροπὰς ὡς νεωτερισμόν. Καταφερόμενος κατὰ τῶν ἐπιτροπῶν, ἐλησμόνησεν ὁ Κ. Ζαΐμης νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ τὰ τμήματα κατεδικάσθησαν ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἡ δημοσιογραφία πικρότατα κατεφέρθη κατὰ τῶν τμημάτων. Ἐλησμόνησεν ὁ Κύριος Ζαΐμης, ὅτι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαλυθείσης Βουλῆς τὰ τμήματα ἐλειτούργησαν, καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων ἐγένοντο ὅλαι αἱ ἐπικυρώσεις τῶν ἐκλογῶν, οὐδεμιᾶς ἀκυρωθείσης. Ὁ Κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς κατεφέρετο κατὰ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων, ὅτι ἐγένετο ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας, τῆς παρανομίας καὶ τοῦ φατριασμοῦ, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων ἐξηγνίσθη, εὑρέθη καθαρὰ καὶ παρθενική. Ὁ Κ. Λυγερινὸς ὡσαύτως κατεφέρετο πέρυσι κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἠλείας καὶ ἐθεώρει αὐτὴν ὡς τὴν πλέον μεμολυσμένην καὶ αἰσχρὰν, καὶ ὅμως ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων καὶ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῶν ἡ ἐκλογὴ παρουσιάσθη ἁγνὴ, ἁγνοτάτη, καὶ ἐκηρύχθη καὶ ἐθεωρήθη νόμιμος.

§17ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν γνωρίζετε ποίαν ἰδέαν ἔχω περὶ τῶν τμημάτων.

§18ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω, διότι εἶσθε σύμφωνος μὲ ἐμέ.

§19ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι.

§20ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς δὲν εἶσθε, οὔτε σᾶς θέλω μαζή μου. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Μεσσηνίας καὶ τῶν Καλαμῶν, ὡς ἐθεώρησεν καὶ ὁ Κ. Δαγρὲς, ἦσαν ἐκτὸς καὶ ἔλεγον, «παράνομοι, ἄδικοι ἐκλογαὶ, καλπονοθεύσεις ἐγένοντο εἰς Μεσσηνίαν ὑπὸ τὸ κράτος στρατοῦ ὁλοκλήρου, τάγματα εἰσήλασαν εἰς Μεσσηνίαν καὶ ἀνέδειξαν τὸν πρωθυπουργὸν Βουλευτήν». Ἐν τούτοις ὑπὸ τὸ κράτος τῶν τμημάτων ἐθεωρήθησαν νόμιμοι, καὶ ὅτι οὐδεμία παραβίασις ἐγένετο, καὶ ὅτι οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν ἀνθρώπων δὲν ἔβλεπον οὔτε τοὺς στρατοὺς, οὔτε τὰς παραβιάσεις. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐγγυήσεις τῶν τμημάτων; Μήπως τῆς Κυνουρίας αἱ ἐκλογαὶ καὶ τόσαι ἄλλαι, τὰς ὁποίας παραλείπω, δὲν ἐκηρύχθησαν νόμιμοι; Καὶ τὸ ἓν σύστημα καὶ τὸ ἄλλο ἔχει τὰ ἐλαττώματά του. Εἰς μὲν τὸ σύστημα τῶν τμημάτων ἀποδίδουν κἄποιαν ἀλληλεγγύην, κἄποιαν ἀνταλλαγήν· τὰ μέλη τοῦ ἑνὸς τμήματος πρὸς τὰ τοῦ ἄλλου ἀνταλλάσουν τὰς ἐπικυρώσεις τῶν ἐκλογῶν, ὅπερ καὶ ἐγένετο· εἰς δὲ τὸ σύστημα τῆς Ἐπιτροπῆς λέγουσιν, ὅτι ἀποῤῥεούσης τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς ἐκλογῆς μιᾶς πλειονοψηφίας, ὑπάρχει κίνδυνος μὴ ἀποβάλῃ τοὺς ἀντιπάλους ἐκ τοῦ περιβόλου. Δὲν εὑρίσκεται ἡ ἀλήθεια εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν συστημάτων· ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πνεύματος, ὑφ’ οὗ ἐμφορεῖται ἡ Βουλὴ, ἥτις δὲν ἔχει κανὲν ἐμπόδιον νὰ δικάσῃ ἀκεραίως. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ἢ τὰ τμήματα δὲν δύνανται νὰ ἐπηρεάσουν τὴν Βουλήν. Ἐγὼ εὑρίσκω περισσοτέρας ἐγγυήσεις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, διότι 20 ἢ 30 βουλευταὶ ἐκλεγόμενοι, ἔχουν κἄποιαν εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ὅλη ἡ Βουλὴ διαιρουμένη εἰς τμήματα εἶναι ἔνοχος ὅλη· καὶ ὅταν ὅλοι ᾖναι ἔνοχοι οἱ βουλευταὶ, κἀνεὶς δὲν εἶναι ἔνοχος· οἱ ὀλίγοι ἔχουν τὰς εὐθύνας καὶ τὴν ἐνοχήν. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἔχετε καμμίαν ἐγγύησιν εἰς τὰ τμήματα, διατί θέλετε νὰ ἐνοχοποιήσητε ὅλην τὴν Βουλήν; Δὲν ἀφίνετε νὰ ἐργασθῶσι τὰ 20 μέλη, καὶ νὰ πέσῃ ἡ μομφὴ μόνον εἰς αὐτὰ, καὶ νὰ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ μεμφθῆτε ἐκείνους, ἐνῷ εἰς τὰ τμήματα εἶναι ὅλη ἡ Βουλὴ, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὴν μεμφθῆτε, ὅταν ἀθωώσῃ τὰς παρανομίας καὶ τὰς ἀμνηστεύσῃ; Τὰ τμήματα, ὡς προεῖπον, καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ, δὲν εἶναι παρὰ εἰσηγηταί. Μὴ φοβῆσθε οὔτε ἀπὸ τὸ ἕνα, οὔτε ἀπὸ τὸ ἄλλο· ἠθέλετε ἔχει φόβον, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε ψῆφον ἀποκλειστικήν· ὅταν ὅμως μία ἁπλῆ εἰσήγησις ᾖναι καὶ ἀφίνεται ἐλεύθερος ὁ λόγος καὶ ἡ Βουλὴ ἀδέσμευτος νὰ ψηφίσῃ κατὰ πεποίθησιν, τί ἔχετε νὰ φοβηθῆτε ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, κλίνω ὑπὲρ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι εὑρίσκω πλειοτέρας ἐγγυήσεις εἰς αὐτὴν ἕνεκα τῆς εὐθύνης, ἥτις εἶναι καλλίτερον νὰ ὑπάρχῃ εἰς 25 ἀνθρώπους. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ προσωρινοῦ κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ.

§21Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, διαφωνῶ οὐσιωδῶς πρὸς τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος κυρίου Βαλασσοπούλου· ὁ κύριος Βαλασόπουλος ἀνέπτυξεν ἢ μᾶλλον ἐπρότεινε δύο γνώμας. Εἰς τὴν μίαν δυστυχῶς δὲν ἐνέμεινε διόλου· τὴν ἄλλην τὴν ἀνέπτυξε δι’ ἐπιχειρημάτων εὐλόγων. Ἡ πρώτη ἰδέα, πρὸς ἣν σπουδαίως διαφωνῶ, εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ἐκφραζομένη εἰς τὸ ἄρθρον 1 τῆς προτάσεως, ἣν οἱ κύριοι Βαλασόπουλος καὶ Παπαμιχαλόπουλος ὑπέβαλον χθές. Κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὁ κανονισμὸς τῆς πρώην Βουλῆς ἰσχύει προσωρινῶς μὲ τὰς ἀκολούθους τροποποιήσεις. Θέλω ὁμιλήσει μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην γνώμην τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμος· μολαταῦτα, ἐὰν ἡ Βουλὴ, τὸ ἐπιτρέπῃ, θέλω εἴπει καὶ ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς ἑτέρας γνώμης τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου. Χθὲς, κύριοι, ἅμα κατετέθη εἰς τὸ γραφεῖον ἡ πρότασις τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἐπήνεγκα τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον νὰ τροποποιήσωμεν τὸν κανονισμὸν τῆς πρώην Βουλῆς· καὶ τοῦτο, κύριοι, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἀναπτύξω λίαν συντόμως. Χθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη δι’ ἑνὸς κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς νὰ δώσητε πνοὴν εἰς τὸν ὑπάρχοντα κανονισμόν. Κατ’ ἐμὲ οὐδεμίαν ἀνάγκην πνοῆς καὶ ζωῆς ἔχει ὁ κανονισμὸς τῆς πρώην Βουλῆς, διότι τὴν πνοὴν καὶ τὴν ζωὴν τὴν ἔχει ἐν ἑαυτῷ. Τὸ σύνταγμα, κύριοι, ἀληθῶς, εἰς τὸ ἄρθρον 6 αὐτοῦ λέγει «ἡ Βουλὴ προσδιορίζει διὰ κανονισμοῦ πῶς θέλει ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντα αὐτῆς.» Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος εἶναι ῥητὸν, εἶναι καθαρὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί τὸ σύνταγμα ἐνόησεν, ὅταν εἶπεν αὐτά. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, ἀναμφισβητήτως ὅταν μετεχειρίσθη τὴν λέξιν «Βουλὴ» ἐνόησε Βουλὴν συγκεκροτημένην, Βουλὴν κατηρτισμένην, ἡ ὁποία, ἐξελέγξασα τὰς ἐκλογάς της, προέβη εἰς εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ συντάγματος. Εἶναι ἔννοια, ἣν δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ καθιερώσῃ ῥητῶς· καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην, νὰ καθιερώσῃ ῥητῶς, διότι ὅλων τῶν συνταγματικῶν ἐθνῶν αἱ παραδόσεις καὶ ἡ ἱστορία ἐννόησαν οὕτω τὴν Βουλὴν· τοὐτέστι Βουλὴν συγκεκροτημένην, Βουλὴν κατηρτισμένην· Καὶ ὅ,τι, κύριοι, ὑποστηρίζω σήμερον δὲν εἶναι ἰδέα, εὑρισκομένη ἐν βιβλίοις καὶ ἐν θεωρίᾳ· εἶναι ἰδέα καὶ γνώμη, ἥτις εἰς ἄλλα ἔθνη καθιερώθη δι’ αἱμάτων καὶ ἐπαναστάσεων. Τί ἔγεινεν εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1830; Εἷς φίλος τῶν Ἑλλήνων Βασιλεὺς, ἀλλὰ δυστυχὴς, ὁ Κάρολος δέκατος, τὶ ἔπραξε; Διέλυσε μίαν Βουλὴν πρὶν αὕτη συνέλθῃ καὶ πρὶν καταρτισθῇ. Τότε, κύριοι, ἐγένετο ἡ γνωστοτάτη ἐκείνη ἐπανάστασις· πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως δὲ ἐκείνης ἔγεινε διαμαρτύρησις τῶν ἐνδοξοτέρων δημοσιογράφων τῆς Γαλλίας, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων διέλαμπε τότε ὁ γνωστότατος καὶ σημαντικώτατος κύριος Θιέρς. Τί ἔλεγεν εἰς τὴν διαμαρτύρησιν αὐτήν; «Πρὶν καταρτισθῇ ἡ Βουλή, δὲν ὑπάρχει Βουλή, ὑπάρχουν ἐκλογαὶ μόνον καὶ οὐδὲν ἕτερον». Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ ἰδέα, ἣν σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι ἰδέα θεωρητικὴ, ἀλλ’ ἰδέα, ἥτις εἰς ἄλλα ἔθνη καθιερώθη δι’ αἱμάτων καὶ δι’ ἐπαναστάσεων. Τὸ σύνταγμα λοιπὸν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ παρὰ μίαν Βουλὴν κατηρτισμένην, συγκεκροτημένην, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην ἔδοσε τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ διὰ κανονισμοῦ ἐσωτερικοῦ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Βουλὴ, ἡμεῖς τοὐτέστιν, ἀποτελοῦμεν Βουλὴν τοιαύτην; Βεβαίως ὄχι. Τοῦτο εἶναι τόσον γνωστὸν, ὥστε ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὸ γνωρίζει, τὸ ἀνεγνώρισαν ὅλαι αἱ Βουλαί. Καὶ χθὲς, κύριοι, ἀκόμη ἀνεγνωρίσατε ὅτι δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς καμμίαν ὁριστικὴν πρᾶξιν. Χθὲς, κύριοι, δὲν ἐξελέξατε τὸ προεδρεῖον· ἀφήσατε τὸν πρεσβύτερον νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καὶ τοὺς δῆθεν νεωτέρους τὰς ἕδρας τῶν γραμματέων· ἐὰν εἴχετε τὸ δικαίωμα, ἠθέλατε προβῆ ἀμέσως μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν, ἐν ὅσῳ εἶναι ἀνεξέλεγκτος, δὲν εἶναι τοιαύτη, καὶ τοιαύτην δὲν τὴν ἐννόησε τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ, θέλετε μοὶ εἴπει, πῶς ἡ διαλυθεῖσα Βουλὴ κατήρτισε τὸν κανονισμόν της; Ἡ ἀπάντησις εἶναι εὐκολωτάτη· ἡ Βουλὴ ἐκείνη εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, νὰ εὕρῃ ἕνα τρόπον, δι’ οὗ νὰ κανονίσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς· δὲν εἶχε τότε ὑπάρχοντα κανονισμὸν Βουλῆς, διότι ἡ ἐπανάστασις, ἥτις ἐπῆλθε καὶ εἶχε παρασύρει μίαν δυναστείαν καὶ ἕνα θρόνον, δὲν ἠδύνατο νὰ τηρήσῃ φύλλα τινὰ χάρτου. Ὑπῆρχεν ὁ κανονισμὸς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Συνέλευσις ἦτο μὲν καὶ νομοθετικὸν σῶμα, ἀλλ’ ἦτο καὶ κυρίαρχος, ἤτοι ἐξήσκει καὶ κυριαρχικὰ δικαιώματα. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν τοῦ 1856 εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἕνα προσωρινὸν κανονισμὸν περὶ τῶν ἐξελέγξεων, καὶ μὲ τὸν κανονισμὸν τοῦτον ἀληθῶς κατηρτίσθη. Ἀλλὰ σήμερον ἡμεῖς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν· ἔχομεν κανονισμὸν, τὸν κανονισμὸν τῆς πρώην Βουλῆς, καὶ τὸν κανονισμὸν αὐτὸν δὲν δυνάμεθα σήμερον, εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, νὰ τὸν τροποποιήσωμεν. Δὲν ἀμφισβητῶ οὐδόλως ὅτι, ὅταν καταρτισθῇ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμὸν τοῦτον· τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα, ὅτι ἡ Βουλὴ, ὅταν καταρτισθῇ νομίμως, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμόν της· ἀλλὰ σήμερον εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ὅλως ἀνεπιτήδειον νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμὸν, ὅταν ἔχῃ ἕνα κανονισμόν, ὁ ὁποῖος κατηρτίσθη καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ μιᾶς προκατόχου καὶ νομίμου Βουλῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, λέγουν, ὅτι ἡ αὐτοβουλία τῆς Βουλῆς προσβάλλεται. Κύριοι, ποία αὐτοβουλία τῆς Βουλῆς προσβάλλεται; Ἡ ἐξουσία τῆς Βουλῆς εἶναι ἐξουσία ἀδιαίρετος, ἐξουσία ἑνιαία· ἡ Βουλὴ διαρκεῖ, τὰ πρόσωπα μεταβάλλονται. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ νὰ δοθῇ πνοὴ, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κ. Νικολόπουλος, εἰς τὸν κανονισμὸν, νὰ τὸν ἐγκρίνετε σήμερον; καὶ τότε, Κύριοι, δὲν δύναται ἡ ἀρχὴ αὕτη νὰ ἔχῃ συνεπείας πολὺ μεγαλειτέρας; Δὲν δύναταί τις τότε νὰ ἐκτείνῃ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὅλα τὰ νομοθετήματα τῆς πρώην Βουλῆς, ὅλα τὰ ἔργα τῆς προηγουμένης νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἔχουν ἀνάγκην τῆς ψήφου σας διὰ νὰ ζήσουν; Κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς διατηρήσεως τοῦ κανονισμοῦ εἶναι ζήτημα τοσοῦτον σπουδαῖον, ὅσον δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸ ἐννοήσουν οἱ γεννήτορες τοῦ δυστυχοῦς τούτου τέκνου, τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα ὁ κανονισμὸς τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς δὲν ἐξελήφθη ὡς ἓν τυχαῖον καὶ ἐπουσιῶδες γεγονός· ἐξεναντίας ἀπεδόθη εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς ἡ μεγαλειτέρα σημασία, ἡ μεγαλειτέρα σπουδαιότης, ἥτις ἔπρεπε νὰ δοθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν γνωρίζω ἓν παράδειγμα εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν συνταγματικῶν ἐθνῶν, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνισχύῃ τὴν ἰδέαν τῶν ἐντίμων φίλων μου, Βαλασοπούλου καὶ Παπαμιχαλοπούλου, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμὸν, εὑρισκομένη εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τῆς μὴ νομιμοποιήσεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ διὰ τοῦτο εὐθὺς εἰς τὴν ἀρχὴν εἶπον, ὅτι δὲν ἔχομεν κανονισμὸν καὶ πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὸν κανονισμὸν τῆς προηγουμένης Βουλῆς καὶ νὰ τὸν τροποποιήσωμεν. Ἀλλὰ εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ Βουλὴ νὰ τροποποιήσῃ ὅ,τι αἱ προηγούμεναι Βουλαὶ ἔκαμον; ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἀνεπιτηδείαν νὰ κάμῃ τοῦτο. Εἶναι, Κύριοι, τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα, ὥστε εἰς πολλὰ ἔθνη ὁ κανονισμὸς μιᾶς Βουλῆς, διετηρήθη ἐπὶ ὁλόκληρα ἔτη Παρῆλθεν ἀρκετὸς χρόνος, καὶ μολονότι ἠδύναντο νὰ τροποποιήσωσιν, ὡς εἶπον, τὸν κανονισμὸν, δὲν τὸν ἐτροποποίησαν ἐνόσῳ εὑρίσκοντο εἰς ὁμοίαν κατάστασιν τῆς ἡμετέρας, ἀλλὰ τῷ ἀπέδωκαν τοιαύτην σημασίαν, ὥστε καὶ ὅταν ἠδύναντο νὰ τὸν τροποποιήσωσι, δὲν τὸν ἐτροποποίησαν. Ἀρκεῖ, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας. Καὶ ὅταν πρόκηται περὶ συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν, πρέπει τὰ παραδείγματα τῆς Ἀγγλίας νὰ φέρωμεν, διότι ἀληθῶς ἀπὸ τὸν εὐτυχῆ ἐκεῖνον τόπον ἐξέρχεται πνοὴ καὶ αὔρα ζωογόνος ὑπὲρ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Πρὸ 90, Κύριοι, ἐτῶν, εἰς τὰ 1770, ἐσυζητήθη ὁ κανονισμὸς τῶν Βουλῶν, κυρωθεὶς διὰ νόμου. Ὅταν, Κύριοι, ὁ κανονισμὸς οὗτος ὁ προταθεὶς ὑπό τινος μέλους ἐκυρώθη, ἠξεύρετε τί εἶπεν ὁ λόρδος Σιάταμ, πατὴρ τοῦ μεγάλου Πίττ; ὅτι ὁ κανονισμὸς αὐτὸς θέλει εἶσθαι ἡ ἄγκυρα τοῦ νέου κοινοβουλίου· ἔκτοτε παρῆλθον 90 ἔτη καὶ οὐδόλως μετεβλήθη ὁ κανονισμὸς τοῦ κοινοβουλίου. Τοιαύτην σημασίαν δίδουν τὰ ἔθνη ἐκεῖνα εἰς τοὺς κανονισμοὺς τῶν Βουλῶν. Εἶναι περιττὸν, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία ὑπὸ τὸν αὐτὸν κανονισμὸν ἔζησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ ὅταν τὸν μετέβαλεν εἶχε Βουλὴν κατηρτισμένην. Δὲν ἀμφισβητῶ λοιπὸν τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμόν· ὑποστηρίζω ὅμως ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, ἐνόσῳ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελοῦμεν, τουτέστιν ἐνόσῳ εὑρισκόμεθα ἀνεξέλεγκτοι. Καί, Κύριοι, καὶ ἕνας ἄλλος λόγος μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει, ὅστις ὑπαγορεύει τὴν διατήρησιν τοῦ κανονισμοῦ, ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος, ἂν τὰ τμήματα ἢ ἡ ἐπιτροπὴ ᾖναι προτιμωτέρα. Δὲν θέλω νὰ ἐπέμβω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἰς πολλὰ ἴσως θὰ μὲ εὕρῃ σύμφωνον ὁ Κ. Βαλασόπουλος, ὡς πρὸς τὴν προτίμησιν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συστήματος τῆς ἐξελέγξεως. Εἶναι καὶ ἕνας ἄλλος λόγος οὐσιώδης, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐνδιαφέρεται σήμερον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Δὲν θέλομεν δώσει ἴσως ἀφορμὴν αἰτιάσεως, ἐὰν μεταβάλωμεν ἕνα τρόπον ἐξελέγξεως, τὸν ὁποῖον ἔχομεν πρὸ 25 ἐτῶν καθιερωμένον; Δὲν θέλει δώσει ἡ Βουλὴ ἀφορμὴν νὰ ὑποπτευθῇ ἡ κοινὴ γνώμη, ὅτι συμφέρον τι ὡδήγησε τὴν Βουλὴν εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ ἕνα κανονισμόν, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ; Διὰ ποῖον λόγον λοιπόν, Κύριοι, νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο; Ἐὰν πεισθῶμεν ὅτι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον κανονίζει ὁ προηγούμενος κανονισμός, ὡς πρὸς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος, παρὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, ὅταν ἡ Βουλὴ συγκροτηθῇ, τότε δύναται νὰ ἐξεύρῃ ἕνα ἄλλον τρόπον ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ σήμερον, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι μέγα σφάλμα νὰ πράξῃ αὐτό. Δὲν δύναται, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐνόσῳ εἶναι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀνεπιτηδείας θέσεως, εἰς ἣν διατελεῖ, νὰ πράξῃ τίποτε. Ἐὰν, ὡς εἶπον, ἀναγνωρίσωμεν μετὰ ταῦτα, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν εἶναι κακός, δυνάμεθα, καταρτισθέντες καὶ συγκροτηθέντες, νὰ ἐπενέγκωμεν οἱανδήποτε μεταβολὴν θέλομεν εἰς τὸν κανονισμόν. Καὶ παρατηρήσατε, Κύριοι, ὅτι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, δὲν λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἑκάστοτε κανονίζει τὰς ἐργασίας της διὰ τοῦ ἰδιαιτέρου κανονισμοῦ, ἀλλὰ ἁπλῶς λέγει «ἡ Βουλὴ κανονίζει τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας διὰ κανονισμοῦ.» Ἐὰν ἔλεγεν εἰς ἑκάστην περίοδον, τότε ἐννοῶ πολὺ καλά, ὅτι ἡ πρότασις τῶν κυρίων Βαλασοπούλου καὶ Παπαμιχαλοπούλου ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀποδεκτή· ἀλλὰ σήμερον καὶ ἡ νομοθεσία καὶ ἡ λογική, νομίζω, ὑπαγορεύουσι τὴν διατήρησιν τοῦ κανονισμοῦ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφέρω γνώμην τινὰ ὡς πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ κύριοι βουλευταί, θέλω σᾶς εἴπει καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν. Βλέπω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀπομακρύνεται ἀπὸ πάσης ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλει πᾶσα ἐπιτροπὴ νὰ δίδῃ καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι πρὶν λάβω ὑπ’ ὄψιν τὸν κανονισμὸν τὸν ὁριστικὸν τῆς Βουλῆς καὶ ἐγὼ εἶχον ἐξενέγκει γνώμην ὑπὲρ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν ἐγνώριζα, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 65 ἐκανόνισε ὁριστικῶς τὰ περὶ ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν· ἐνόμιζα, ὅτι ἄφησεν εἰς τὴν αὐτοβουλίαν ἑκάστης Βουλῆς τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ τότε ἐξήνεγκα γνώμην, ὅτι ἠδύνατο νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐννοῶ ὅπως τὴν ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον 51 τοῦ κανονισμοῦ. Ἐννόησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ἡ μειονοψηφία τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐνόησα ὅμως ποτὲ ἐπιτροπὴν ἀνήκουσαν εἰς ἓν μόνον κόμμα, διότι, ὅσον ἔντιμα καὶ ἂν ᾖναι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχουσι τὸ δυστύχημα ν’ ἀνήκωσιν εἰς ἓν κόμμα, καὶ ἑπομένως ἐπιτροπὴ πηγάζουσα ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ἀνήκουσα εἰς ἓν κόμμα, δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες ἀπαιτοῦνται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν· ἀλλὰ περὶ τούτου ἐπιφυλάττομαι νὰ ὑποβάλω πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν τελειώσῃ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ. Διότι ἐγὼ ἀποκρούω τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς προτάσεως, καθ’ ὃ δίδεται ζωὴ εἰς τὸν κανονισμόν· θεωρῶ τὸν κανονισμὸν τὸν παλαιὸν ἰσχύοντα, ἐνόσῳ δὲν μεταβληθῇ ὑπὸ Βουλῆς κατηρτισμένης καὶ συγκεκροτημένης νομίμως. Ὅθεν, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς συμμερισθῇ τὴν ἰδέαν τῶν ἐντίμων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, καὶ ἀποφασίσῃ, ὅτι δύναται νὰ τροποποιήσῃ καὶ εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν ὡς εὑρίσκεται τὸν κανονισμόν, ὅταν, λέγω, παραδεχθῇ τοῦτο, τότε ἐπιφυλάττομαι καὶ ἐγὼ νὰ ὑποβάλω τροπολογίας εἰς τὴν πρότασιν τῶν βουλευτῶν Βαλασσοπούλου καὶ Παππαμιχαλοπούλου.

§22Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἄρχομαι, κύριοι, τοῦ λόγου ἀπὸ τὴν ἔκφρασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος προλαλήσας βουλευτὴς Καλαβρύτων Κ. Ζαΐμης ἔκαμεν. «Ἀνάγκη, λέγει, αὐστηρᾶς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν». Ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἀρχόμενος, ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τῶν ἐντίμων βουλευτῶν συναδέλφων μου Κ.Κ. Βαλασσοπούλου καὶ Παππαμιχαλοπούλου. Ἡ μέχρι τοῦδε ἱστορία τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῶν τμημάτων οὐδεμίαν ἐγγύησιν μᾶς δίδει περὶ αὐστηρᾶς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν. Ἕπεται λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη ἐνδιαφέρεται νὰ διορθώσῃ μέγα ἐλάττωμα, καὶ διὰ τοῦτο ἄρχεται τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς ἀπὸ τῆς διορθώσεως τοῦ κανονισμοῦ καὶ εἰς τὸ μέρος αὐτό. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ διάδοχος Βουλὴ δὲν δύναται πρὶν ἢ καταρτισθῇ νομίμως νὰ διορθώσῃ τὸν κανονισμὸν τῆς προκατόχου, κατηρτισμένης οὔσης, ὅταν συνέταξεν αὐτόν. Αὐτὸ τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ 65 ἄρθρον λέγει· «Ἡ Βουλὴ προσδιορίζει διὰ κανονισμοῦ πῶς θέλει ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της». Καὶ μάλιστα, κύριοι, τὸ ἄρθρον 73 λέγει· «Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν Βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει ἐπὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων.» Αὐτὸ τὸ Σύνταγμα προσδιώρισε τὴν τάξιν, πότε ὁ κανονισμὸς πρέπει νὰ γείνῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ πότε ἔρχονται αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Εἶπον, ὅτι ἡ ἱστορία τῆς ἐξελέγξεως τῶν τμημάτων μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐπιτροπῶν μᾶς ἀναγκάζει νὰ προστρέξωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν διὰ νὰ τύχωμεν αὐστηρᾶς καὶ δικαίας ἐξελέγξεως. Ὡς φάσμα, ὡς κεφαλὴν Μεδούσης, παρουσίασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1844. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἦτον ἐδῶ ὅτε ἔγειναν αἱ ἐκλογαὶ, ἃς ἐξήλεγξεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, διὰ νὰ πεισθῇ ὅτι ἔσωσεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ὅ,τι ἤθελον καταστρέψει τὰ τμήματα.

§23ΘΡ. ΖΑΙΜΗΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὰς ἰδέας Σας.

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦλθεν αἱματόφυρτος, διότι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἕνεκα τῶν ἐπεμβάσεων ἠνοίχθησαν ὀκτακόσιοι τάφοι· ἂν ἐγίνοντο τμήματα, συλλογισθῆτε, ἂν ἡ νικήσασα μερὶς ἤθελεν ἀφήσει ἕνα ἐκ τῶν ἀντιθέτων· καὶ μόλα ταῦτα μία ἐπιτροπὴ βασανίσασα ἐπὶ δύω μῆνας τὰς ἐκλογὰς, ἠδυνήθη νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ῥοῦν τῶν ἐκδικήσεων, καὶ μόλα ταῦτα ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης παρήγαγε μίαν Βουλὴν, ἡ ὁποία ἐπὶ 3 ἔτη ἀνθίστατο καὶ ἐπολέμει μὲ τὴν κυβέρνησιν, καὶ δὲν τὴν ἐπέτρεψε ποτὲ νὰ παραβῇ τὸ Σύνταγμα. Ἅπαξ ὑπώπτευσεν ὅτι προσέβαλε τὸ Σύνταγμα, καὶ διὰ ψήφων 47 πρὸς 34 τὴν ἠνάγκασε ν’ ἀποσύρῃ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Καὶ τέλος πάντων αὐτὴ ἡ Βουλὴ, καί τοι διὰ παρανομίας, ὅπως νομίζετε, καταρτισθεῖσα, ἔφερεν τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν θέσιν νὰ τὴν διαλύσῃ. Ἂς διέλθωμεν ἐν ὀλίγοις τὰς πράξεις καὶ τῶν τμημάτων ὡς πρὸς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν κατὰ τὰς διαφόρους περιόδους. Ἀρχίζομεν ἀπὸ τὰ 1845. Τότε εἰσήχθη τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, ἔμειναν δύο ἐκλογαὶ ἡ τῆς Καρυστίας καὶ ἡ τῆς Ὕδρας· τί ἔπραξαν τὰ τμήματα; ἔσωσαν τὰς ἐκλογὰς αὐτάς; τουναντίον τὰς κατεδίκασαν· ἠκυρώθησαν, μολονότι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐνδιεφέρετο τὰ μέγιστα ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως. Ἰδοὺ τὰ τμήματα δὲν ἠμπόρεσαν νὰ μεταβάλωσι τὴν τύχην τῆς ἐξελέγξεως. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς ἑπομένας Βουλὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐξήλεγξαν τὰ τμήματα. Εἰς τὴν τοῦ 1847 ἐκυρώθησαν ἅπασαι αἱ ἐκλογαὶ, μηδεμιᾶς ἐξαιρουμένης· εἰς δὲ τὴν περίοδον τοῦ 1850 ἔγειναν ἔτι κωμικώτεραι σκηναί· Εἰς μίαν ἡμέραν ἐξηλέγχθησαν 27 καὶ τὴν ἑπομένην ἕτεραι δεκαπέντε, ὥστε ἐντὸς 48 ὡρῶν ἐκυρώθησαν 42 ἐκλογαί. Καὶ μεταξὺ τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν νομίζετε, ὅτι ἦσαν ὅλαι νόμιμοι καὶ ἀναμάρτητοι; Ἀναφέρω δύο, εἰς μίαν τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ λάβω μέρος καὶ ἐγώ. Ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ τῶν Καλαμῶν, ὅπου εἶχον ψηφίσει 2,400 ψηφοφόροι ἐν τῷ δήμῳ Θουρίας, μόλις ἐχούσης πληθυσμὸν 350 ψυχῶν, μεταξὺ δὲ τῶν 15 ἦτον ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης, εἰς τὴν ὁποίαν εἰς τὸν δῆμον Οἰχαλίας, ἔχοντα πληθυσμὸν 2,500 ψυχῶν, ἐψηφηφόρησαν 3,600· ἐν δὲ τῷ δήμῳ Ἰθώμης, ἔχοντι πληθυσμὸν ἐπίσης 2,500 ψυχῶν, καὶ τοῦ ὁποίου ὁ ὁριστικὸς βουλευτικὸς κατάλογος περιελάμβανε 411 ψηφηφόρους, ἐψηφηφόρησαν ἕτεροι 3,200· καὶ διὰ τῶν ἐκλογῶν τούτων εἰσήχθη κατὰ πρῶτον εἷς ἐπίσημος σήμερον ἀνὴρ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Βουλὴν. Κατὰ δυστυχίαν ἦλθεν ἡ τῆς Λακεδαίμονος ἐκλογὴ τελευταία. Εἰς αὐτὴν ἡ μία μερὶς εἶχε λάβει ἐκ τῶν 12 Δήμων, ἐν οἷς ἡ διαφορὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς μιᾶς ἀπὸ τῆς ἑτέρας μερίδος ἦτον ἀπὸ τὸ ¼—τῶν ⅗ τῶν ψηφοφορησάντων, 4,100 ψήφους καὶ ἡ ἄλλη 2,800· παρουσιάσθη καὶ ἡ κάλπη τοῦ 13 Δήμου, τοῦ ὁποίου ὁ ὁριστικὸς κατάλογος περιεῖχε 1042, ἐν ᾗ εὑρέθησαν 3600 ψῆφοι. Ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἐζήτησεν ὁδηγίας καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ὅπερ εἶπε δώσατε τὰ εἰσιτήρια εἰς τοὺς ἐπιτυχόντας ἤτοι τοὺς πρώτους, ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν τμημάτων καὶ τὰ τμήματα τί ἀπεφάσισαν; ὅτι εἶναι παράνομοι οἱ δεύτεροι, ἀλλὰ χάριν αὐστηρᾶς νομιμότητος ἂς εἰσαχθῶσιν ἀνὰ δύω ἐξ ἑκάστης μερίδος καὶ οὕτως ἐγένετο.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Ὑπῆρξε μία ψῆφος (θόρυβος).

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡσύχασε, Κ. Δαγρὲ, καὶ θὰ τ’ ἀκούσῃς ὅλα. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ 1853· ὑπῆρχε τότε εἷς ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, ὅστις ἦτο καλογεροπαῖδι· αὐτὸς καὶ ὡς ὑπουργὸς εἶχε περὶ πολλοῦ τὸ παράγγελμα, οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· διέταξε λοιπὸν νὰ μὴ διαζευχθῶσιν οἱ ὑποψήφιοι καὶ νὰ μένωσιν ὅπως τοὺς συνέζευξεν αὐτὸς· ἐντούτοις εἰς τὴν ἐκλογὴν Πυλίας, διότι δὲν ἐκράτησεν ὁ Δαρειώτης τὸν συνυποψήφιόν του Τζικλητῆραν ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν διὰ τοῦ τμήματος. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ 1856· τὰ τμήματα τότε ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐπεκύρωσαν τὰς ἐκλογάς. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ 1859. Εἰς Βουλὴν, ἥτις παρουσιάσθη κατόπιν σπουδαία εἰς αὐτὴν, Κύριοι, ἔγειναν τρεῖς ἀκυρώσεις καὶ μία ἐπικύρωσις· εἰς μίαν ἐπαρχίαν οἱ ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως παρουσιάσθησαν κατὰ 90 πλειοψηφοῦντες τῶν ἀνθυποψηφίων, ἀλλὰ παρουσιάσθη μία κάλπη τοῦ Γραμματέως τοῦ ἐπάρχου διεῤῥηγμένη· ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἰς τὰ τμήματα ἐπεκυρώθη· ἐντούτοις ἀκυροῦσι τὰς ἐκλογὰς τῆς Ναυπλίας, τῶν Σπετσῶν καὶ τῆς Μεγαλοπόλεως, διότι δὲν ἐπέτυχον οἱ ὑποψήφιοι συγγενεῖς τῶν ὑπουργῶν τῶν ἐσωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν, καὶ ἤθελε πάθει τότε καὶ ὁ φίλος μου ὁ Ναυπλιώτης, ἂν δὲν τὰ ἐβόλευεν ὁ συνάδελφός του Βαρότζης μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν (θόρυβος). Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀνδραγαθήματα τῆς αὐστηρότητος τῶν τμημάτων. Ἦλθε, κύριοι, καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ 1861, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος εἰς ἓν τῶν τμημάτων· παρουσιάζονται δύο ἐκλογαὶ βεβαρυμέναι, ἡ μία μάλιστα καθολοκληρίαν, αἱ τῆς Μαντινείας καὶ τῆς Μεσσηνίας· τὰ τμήματα τὰς ἐπεκύρωσαν, καὶ μάλιστα εἰς τὴν δευτέραν τὸ τμῆμα κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν εἴμεθα 16 καὶ ἐκηρύχθημεν 9 ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως καὶ 7 ἐναντίοι· μᾶς ἔφυγεν ὁ Πρόεδρος καὶ τὸ πρωΐ ἐκ τῶν ἐννέα ἐμείναμεν ὀκτώ· οἱ 3 ἐδραπέτευσαν καὶ ἔμειναν καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους 4. Βλέπετε λοιπὸν μίαν ἱστορίαν 6 Βουλῶν, ἀποδεικνύουσαν, ὅτι δὲν ἐκηρύχθησαν τὰ τμήματα ὑπὲρ τοῦ δικαίου· ἄλλας ἐκύρωσαν τὰ τμήματα ἀπὸ πεῖσμα καὶ ἄλλας ἀπὸ ἐπιβολὴν ὑπουργικήν. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἱστορίας περὶ τῶν ἐλαττωμάτων ἑκάστου συστήματος ἡ Βουλὴ θέλουσα νὰ κάμῃ μίαν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν, ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τῆς δι’ ἐπιτροπῆς ἐξελέγξεως καὶ κηρύττω, ὅτι ἂν δὲν κάμῃ ἐξέλεγξιν αὐστηρὰν, δὲν θὰ ἔχωμεν δὲν λέγω βουλευτικὰς ἐκλογὰς, διότι εἶναι πρῶτον μακρὰν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν δημοτικὰς ἐκλογάς. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, δὲν συγκροτεῖται ἐκ τῶν χωρικῶν, ὅπου θὰ τοῦ δώσῃς τὸ ψηφοδέλτιον καὶ τὸν ὁδηγεῖς μέχρι τῆς κάλπης ὅπου τὸ ῥίπτει χωρὶς νὰ τὸ παρατηρήσῃ, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ λαοῦ. Ἂν δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξωμεν τὰ κατάλληλα πρόσωπα, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ δείξωμεν ὅτι δὲν εἴμεθα ἄξιοι τύχης καὶ ὑπολήψεως. Διὰ ταῦτα ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τῶν ΚΚ. Βουλευτῶν Βαλασσοπούλου καὶ Παπαμιχαλοπούλου.

§27ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου βουλευτὴς Καλαβρύτων σᾶς ἔθεσεν, ὡς πρὸς τὸ ἂν ἡ Βουλὴ ἡ σημερινὴ πρὶν καταρτισθῇ νομίμως ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ ἢ ὄχι τὸν κανονισμὸν, ὁ ἴδιος κύριος Ζαΐμης σᾶς ὡμίλησεν ἐν ἐκτάσει, σᾶς ἀνέπτυξε διαφόρους θεωρίας καὶ σᾶς ἀπέδειξε σαφέστατα, ὅτι ἡ Βουλὴ πρὶν καταρτισθῇ νομίμως δὲν εἶναι ἐπιτηδεία νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμόν. Ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν τοῦ Κ. Ζαΐμη δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἐγὼ σήμερον, κύριοι, ἄλλο, εἰμὴ νὰ σᾶς κάμω τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν. Ἂν ἠθέλαμεν ὑποθέσει διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ πρὶν ἢ καταρτισθῇ νομίμως εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμὸν, ὅστις ἐγένετο ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν, τότε ὤφειλον οἱ κύριοι Παπαμιχαλόπουλος καὶ Βαλασσόπουλος νὰ φέρουν κανονισμὸν πλήρη, κατηρτισμένον, διὰ νὰ συζητηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον· διότι παραπεμπόμενοι εἰς ἕνα κανονισμὸν χωρὶς συζήτησιν, βεβαίως ἠθέλομεν ὀνομασθῆ μὲ τὸ ὄνομα «Βαραβώνιοι» τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶπον· ἀλλ’ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ σταθμίσῃ τὸ δίκαιον, διὰ νὰ σταθῇ εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν τῆς ἀνήκει· διότι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ θέλει ἐξέλθει τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ δικαίου, δὲν θέλει σεβασθῆ ἑαυτὴν καὶ τὴν κοινωνίαν, καὶ θέλει βεβαιωθῆ ὅτι τὸ βῆμά της βαδίζει πρὸς τὸ σημεῖον τῆς Βουλῆς τοῦ 1847, ἡ ὁποία ὠνομάσθη «βαραβώνιος». Ἔρχομαι λοιπὸν νὰ ὁμιλήσω ὡς πρὸς τὰ δύω συστήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται σήμερον, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα μας, διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν ὁποῖον τῶν δύω συστημάτων εἶναι τὸ προτιμότερον. Ὁ Κ. Ζαΐμης, βουλευτὴς Καλαβρύτων, σᾶς ἀνέπτυξε σπουδαίως καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὰς ἰδέας του καὶ τὰς σκέψεις του· σᾶς ἀνέφερε συνάμα καὶ περιωνύμους ἄνδρας κοινοβουλευτικοὺς τῆς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει ἡμεῖς βέβαια νὰ ἀρυώμεθα τὴν συνταγματικὴν ἀνατροφὴν, τὸν συνταγματικὸν βίον, τὰς συνταγματικὰς ἕξεις. Ἐγὼ, Κύριοι, ἐκ τῶν προτέρων κηρύττομαι ὑπὲρ τῶν τμημάτων· καὶ κηρύττομαι ὑπὲρ τῶν τμημάτων, διότι ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ ἦμαι ἂν ὄχι ὀπαδὸς τῶν Ἄγγλων, ἢ περιωνύμων πολιτικῶν Γάλλων καὶ Ἄγγλων, ἀλλὰ περιωνύμων πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀνδρῶν, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν καὶ ὡς βουλευταὶ καὶ ὡς πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τοῦ λόγου ὑπεστήριξαν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ προτιμητέον ἐν τῇ Ἑλλάδι εἶναι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Θέλω σᾶς ἀναφέρει ἀμέσως τὴν ὁμιλίαν ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος διὰ πολλῶν σπουδαίων ἐπιχειρημάτων ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων εἶναι προτιμότερον τοῦ τῶν ἐπιτροπῶν. Ἰδοὺ τί λέγει, κύριοι, αὐτός. «Εἶμαι, κύριοι, ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν τμημάτων, καὶ εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, οὐχὶ ὁρμώμενος ἀπὸ εἰδικοὺς ἢ πλαγίους σκοποὺς, διότι ἐκτὸς ὅτι ἡ ἐκλογή μου δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἔνστασιν, δὲν φοβοῦμαι ἀπὸ κανένα διὰ νὰ φοβηθῶ ἀπὸ ἐκεῖνον ἢ τοῦτον τὸν λόγον. Ὁρμῶμαι λοιπὸν ἀπὸ πεποίθησιν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων εἶναι τὸ παρέχον πλειοτέρας ἐγγυήσεις. Καὶ διατί, Κύριοι, νὰ παραιτηθῶμεν ἡμεῖς ἑνὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ὡς πληρεξούσιοι ἔχομεν καὶ νὰ δώσωμεν αὐτὸ εἰς 20 ἢ 30 καὶ ἀπέναντι αὐτῶν νὰ ἱστάμεθα ὡς ὑπόδικοι;» Καὶ ἠξεύρετε τίς εἶναι αὐτὸς ὁ πολιτικός; ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος (γέλως). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ ἑπόμενος εἰς τὰς ἰδέας καὶ εἰς τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα αὐτῶν τῶν ἰδίων, οἵτινες σήμερον ὑποβάλλουν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν τοῦ κανονισμοῦ, ἔπεισα τὸν ἑαυτόν μου, χωρὶς νὰ ἀνατρέξω καὶ μελετήσω ἄλλους, διότι δὲν γνωρίζω καὶ ξένας γλώσσας, συγγραφεῖς τῆς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας, τῶν ὁποίων τὰ συγγράμματα εἶναι εἰς ξένας γλώσσας· ἀλλὰ, κύριοι, νομίζετε, ὅτι μόνον αὐτὴ ἡ περίστασις εἶναι ἱκανὴ νὰ μὲ πείσῃ ὅτι πρέπει νὰ κηρυχθῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῶν τμημάτων; Ὄχι· παρακολουθῶ καὶ τοὺς δύο αὐτοὺς κυρίους καὶ τοὺς εὑρίσκω συμφώνους μὲ αὐτὰς τὰς ἰδέας, μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν περίοδον· εὑρίσκω εἰς τὸν Αʹ. τόμον τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν ἓν σχέδιον φέρον τὴν ὑπογραφὴν των καὶ τὸ σχέδιον αὐτὸ τοῦ κανονισμοῦ ὑπεβλήθη τότε εἰς τὴν συζήτησιν καὶ παρεδέχθη κατὰ τὸ πνεῦμα καὶ κατὰ τὸ γράμμα, ὅπως τὸ ὑπέβαλον οἱ κύριοι Παπαμιχαλόπουλος καὶ Βαλασόπουλος. Ἰδοὺ τί λέγουν αὐτοὶ, κύριοι. «Ἄρθρον 1. Τῆς Βουλῆς προεδρεύει ὁ πρεσβύτερος τῶν βουλευτῶν, γραμματεύουσι δὲ τρεῖς οἱ νεώτατοι. «Ἄρθρον 2. Πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἡ Βουλὴ διαιρεθήσεται διὰ κλήρου εἰς 7 τμήματα κτλ.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ οὔτε τὰ ἴδιά μου αἰσθήματα, οὔτε τὰς ἰδέας μου παρακολουθῶ, ἀλλὰ παρακολουθῶ κατὰ βῆμα τοὺς γεννήτορας τῆς σημερινῆς προτάσεως, οἵτινες μᾶς λέγουν δι’ ἑκατὸν φωνῶν πρακτικῶν, εὑρισκομένων ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Συνελεύσεως, ὅτι εἶναι προτιμότερον τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Ἄλλως ὁ κ. Βαλασόπουλος σήμερον μὲ εἶπεν, ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων ὅτι, κατὰ τὸ 1865 εἶχε μίαν ἐκλογὴν, κατὰ τῆς ὁποίας παρεπονεῖτο. Βεβαίως δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ ἐξελέγξωμεν, ἂν ἦτο νόμιμος ἢ παράνομος, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἐκλογὴ σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι ἦτο ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλειτορίας, καὶ εἶναι γνωστὸν, ἂν ἦτο νόμιμος ἢ παράνομος. Ἐκεῖνο ὅμως, κύριοι, τὸ ὁποῖον θὰ παρατηρήσω εἶναι, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης ἦτον ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως καὶ κακῶς ἐνθυμεῖται ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὅτι ἦτο ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως· διότι ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως ἦσαν οἱ κύριοι Α. Γρηγοριάδης. Ἀθ. Α. Μιαούλης, Χ. Δ. Κανελόπουλος, Δ. Ζῶτος, Λ. Γ. Λαμπρυνίδης, Α. Μίσσας, Σ. Οἰκονομίδης. Ὑπὲρ δὲ τῆς ἀκυρώσεως οἱ κύριοι Γ. Μαρκορᾶς, Γ. Ἀντύπας, Σ. Ι. Κορυζῆς, Δ. Βροντίσης, Δ. Χατζίσκος. Γ. Τ. Ἰακωβάτος, Ἀνδρ. Στράτος, Γ. Ἀρώνης, Σ. Σωτηρόπουλος, Ἐπ. Δεληγιώργης καὶ Τηλ. Ῥούκης. Τίς δὲ ἐπεκύρωσεν ἐκείνην τὴν ἐκλογήν; Μόνον ὁ φατριασμός· καὶ τοῦ φατριασμοῦ τὰ νεῦρα θέλετε ν’ ἀποκόψητε διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον προβάλλετε; Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐτροποποίησαν σήμερον τὰς ἰδέας των ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν οἱ κύριοι Βαλασόπουλος καὶ Παπαμιχαλόπουλος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπέβαλον μίαν πρότασιν, ὑποθέτω ὅτι τὰς ἐτροποποίησαν. Τί ζητεῖ αὐτὴ ἡ πρότασις κύριοι; ἀφοῦ λέγει ν’ ἀφήσωμεν ἐν ἰσχύϊ ὅλον τὸν ἄλλον κανονισμόν, ἐνθυμήθησαν διὰ μιᾶς διατάξεως, τεθείσης ἐν τῇ τροπολογίᾳ αὐτῇ, ν’ ἀποκόψουν τὴν δύναμιν τοῦ ἄρθρου πεντηκοστοῦ πρώτου τοῦ κανονισμοῦ, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εὑρίσκει ἐγγύησιν ἡ μειονοψηφία· διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁ τελευταῖος κανονισμὸς τῆς Βουλῆς λέγει, ὅτι εἰς πᾶσαν ἐπιτροπὴν ἕκαστος τῶν βουλευτῶν δὲν δύναται νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὰ ψηφοδέλτιά του περισσοτέρους ἀπὸ τὰ ⅔ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, διὰ νὰ ἔχῃ καὶ ἡ μειονοψηφία τὸ ⅓ διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰς ἰδέας της· καὶ αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μίαν ἐγγύησιν, ἠθέλησαν νὰ μᾶς τὴν ἀποκόψουν. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ζαΐμης νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι φοβεῖται μίαν δικτατορικὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν φέρουν αὐτοὶ οἱ κύριοι, καὶ ζητοῦν νὰ τὴν ἁρπάσουν ἀμέσως διὰ νὰ θέσουν τὸ φάσγανον τοῦ δημίου τῆς παρανομίας ἐπὶ τοῦ τραχήλου μας. Ὀφείλομεν, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, τὴν ἀλήθειαν εἶπεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὅτι ὀφείλομεν νὰ λέγωμεν. Ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων, κύριοι, αἱ τόσαι δοκιμασίαι τὰς ὁποίας διῆλθε τὸ ἔθνος, μᾶς διῄρεσαν, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Δυσπιστία μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ὑπάρχει· καὶ λοιπὸν θέλετε μία μερὶς ἀνθρώπων, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει ἓν μέρος, ἢ τὸ ἥμισυ τοῦ κράτους, νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν τύχην τῆς ἐκλογῆς εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο πρὸς τὸ ὁποῖον δυσπιστεῖ; Διὰ τῆς προτάσεώς σας, κύριοι, διὰ τῶν τροπολογιῶν τοῦ Παπαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασοπούλου, ὄχι μόνον δὲν θέλετε νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἡ μειονοψηφία ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ θέλετε νὰ τῆς ἀφαιρέσητε καὶ τὸν ὑλικὸν καιρὸν ἀπὸ τὴν μελέτην τῶν διαφόρων ἐγγράφων τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἰδοὺ τί σᾶς λέγουν εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτήν. «Ἄρθρον 3. Ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ᾐτιολογημένης ἐκθέσεως ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίου εἰσηγητοῦ τὴν γνωμοδότησίν της περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ ἑκάστης ἐκλογῆς, ἡ δὲ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἄρχεται κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς μετὰ εἴκοσι τέσσαρας ὥρας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν Βουλήν.» Λοιπὸν, κύριοι, ὑποθέσατε, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναγινώσκεται μία ἔκθεσις περὶ μιᾶς ἐκλογῆς παρανόμου ἢ νομίμου, ὅπως θέλετε, καὶ ἐγὼ ὡς βουλευτὴς θέλω νὰ μελετήσω ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα· πότε μοῦ ἀφίνετε τὸν καιρὸν νὰ τὰ ἴδω καὶ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅσα τυχὸν γεγονότα γνωρίζω; Καὶ ὄχι, κύριοι, ἀπὸ τῆς διανομῆς ὡς ἔχει ὁ κανονισμὸς, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀναγνώσεως μετὰ 24 ὥρας θὰ συζητηθῇ. Πότε λοιπὸν θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ μελετήσω ἐγὼ, ὅστις δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὰ διάφορα ἔγγραφα, διὰ νὰ ὁμιλήσω εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν θέλετε ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν αἱ ἰδέαι τῆς μειονοψηφίας ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν τῆς δίδετε τὸν ὑλικὸν καιρὸν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἴδῃ, νὰ συζητήσῃ, καὶ χύσῃ τέλος πάντων ἓν δάκρυ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ὁ κ. Δημητρακάκης, βουλευτὴς Λακεδαίμονος, ἦλθεν εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ διὰ νὰ ἀντικρούσῃ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων κ. Ζαΐμην, διότι κατέκρινε τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀνέφερεν ὡς παράδειγμα τὸ 1844· ἔχυσεν ἄνθη ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ εἶπεν, οἴμοι, ἡ μακαρία ἐποχὴ πῶς παρῆλθεν! εἴθε νὰ ἦτο τώρα. Δὲν ἐνθυμοῦνται ὅτι διάφοροι ἐπαρχίαι ἐξέλεξαν τὸν ἔνδοξον Ζωγράφον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη τὸν ἀπέβαλε; δὲν ἐνθυμοῦνται ὅτι ὁ....... καὶ ὁ Μπουντούρης, ἦσαν καὶ δὲν ἦσαν βουλευταὶ, ἀπεδιώχθησαν ἀπὸ τὰ παράθυρα; ἀλλ’ ἔρχονται μὲ ἄνθη καὶ ῥόδα ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Ἡ Βουλὴ, λέγουν, ἐκείνη ἀντεπολέμησεν, ἀντεπολιτεύθη τὸν Κωλέτην καὶ εἶπεν ὅτι ἐπῆγαν 35 ψῆφοι τότε μὲ 47, ἐνῷ ἐπῆγαν 46 μὲ 45. Δὲν ἐνθυμεῖται ὅμως ὁ κύριος Δημητρακάκης, ὅτι ἡ ἀμέσως μετ’ αὐτὴν ἐλθοῦσα Βουλὴ ἦτον ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐκαλέσθη Βαραθώνιος, καὶ ἐκαλέσθη Βαραθώνιος, διότι τὸ πνεῦμα τῆς πιέσεως μέχρι τοῦ 1847 ἦτο τόσον βαρύ, ὥστε οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑψώσῃ τὸν τράχηλόν του. Ὁ Θεόδ. Γρίβας, ὅστις καὶ ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὴν Αἴγυπτον ἐξελέγετο βουλευτὴς τῆς Ἀκαρνανίας, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκλεχθῇ βουλευτής. Ἀλλά, λέγει, δὲν ἔχετε παραδείγματα, ὅτι τὰ τμήματα ἀπὸ τοῦ 47 καὶ ἐντεῦθεν μέχρι τοῦ 61 πάντοτε ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπικύρωσιν ὅλων τῶν ἐκλογῶν; 40 ἐκλογαὶ εἰς τὰ 53, 37 εἰς τὰ 57 ἐπεκυρώθησαν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Δὲν ἐνθυμεῖται ὅμως ὁ Κ. Δημητρακάκης, ὅτι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲν ἐξελέγοντο, ἀλλὰ διωρίζοντο οἱ βουλευταί; Ἐπίστευσεν ὁ Κ. Δημητρακάκης, ὅτι ἐπειδὴ ἔμεινε μόνος εἰς τὰ 61 μὲ τὸν Μπαλάφαν, ὡς μᾶς εἶπε, καὶ οἱ ἄλλοι ἔφυγον, καὶ ἐπεκυρώθη ἐκείνη ἡ ἐκλογή, ἐπίστευσεν, ὅτι τοῦτο ἤθελε μᾶς πείσει, ὅτι τὰ τμήματα περιλαμβάνουν ἐν ἑαυτοῖς τὸ κακόν, καὶ ὅτι εἶναι σύστημα, ὅπερ ἐκ τῶν προτέρων πρέπει νὰ τὸ καταδικάσωμεν; Πῶς εἰς τὰ 61, ἀφοῦ καὶ σὺ ἐκηρύχθης κατὰ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως, δὲν σ’ ἔπαυσε; Ἀλλ’ ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ Κ. Δημητρακάκης, ὅτι αἱ κάλπαι εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον πληθυσμὸν μόνον 1500 ψυχῶν ψηφοφόρους δὲ 3000, ἐγεμίζοντο μὲν καὶ ἀνεδείκνυον βουλευτάς, ἀλλ’ αἱ κάλπαι ἐκεῖναι βαθμηδὸν ἐγέννησαν τὴν 10 ὀκτωβρίου, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐγέμιζον τὰς κάλπας, δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀτενίσωσι καὶ ἀνεχώρησαν ἀπὸ τὸν τόπον αὐτόν. Μὴ ἀναφέρετε λοιπὸν ἐποχάς, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ λαὸς δὲν ἐξήσκει τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμά του. Βλέπετε, κύριοι, ἐκ τῆς ἀναπτύξεως ὅλων αὐτῶν τῶν γεγονότων, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μ’ ἔπεισαν νὰ κηρυχθῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν τμημάτων, διότι ἐπιθυμῶ ν’ ἀντιπροσωπεύεται ἐντὸς τῶν τμημάτων ἡ μειονοψηφία, ἵνα καὶ αὕτη ἔχῃ εὐρύτατον τὸ στάδιον νὰ παραπονεθῇ κατὰ τῶν ἀνομιῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ τὴν ἐπιβαρύνουν. Προχθὲς ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι σπουδαῖα τοῦ κράτους συμφέροντα ἀπαιτοῦν νὰ προβῶμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς τροπολογίας αὐτῆς· καὶ τί ἕτερον ζητοῦμεν διὰ τοῦ συστήματος τῶν τμημάτων παρὰ ν’ ἀποπερατώσωμεν μίαν ὥραν ἀρχήτερα τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν; Καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ διαιρεθῇ εἰς 7 ἢ 8 τμήματα δὲν θὰ τελειώσωμεν ταχύτερον τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, παρὰ νὰ ἔχωμεν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ συνέρχεται καὶ θὰ συζητῇ ποία ἐκλογὴ θὰ προταχθῇ τῆς ἄλλης, καὶ νὰ στέκῃ ὁ πέλεκυς τοῦ φόβου ἐπὶ κεφαλῆς ὅλων τῶν βουλευτῶν καὶ νὰ τοὺς κάμνῃ νὰ μεταβάλλωσι τὰς πεποιθήσεις των, διότι εἰς τοιαύτην περίστασιν ἕκαστος κατὰ τὸν χαρακτῆρα του δύναται νὰ μεταβληθῇ. Καὶ δὲν ἀρκοῦνται, Κύριοι, μόνον εἰς τὸ νὰ γείνῃ μία ἐπιτροπή, ἀλλὰ θέλουν ν’ ἀφήσουν εἰς αὐτὴν τὸ δικτατορικὸν δικαίωμα νὰ εὑρίσκῃ αὐτὴ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν, χωρὶς ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τοῦ κανονισμοῦ, καθ’ ὃ αἱ ἐκλογαὶ εἰσάγονται κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν· οὔτε τὴν κλήρωσιν, ἀλλὰ νὰ δώσωμεν ὅλην τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ ὅσας ἐκθέσεις θέλει, καὶ ἡμεῖς νὰ λέγωμεν «Σύ, Κύριε!» Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ὑποστηρίζω κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζαΐμη, ἡ ὁποία καὶ θὰ προηγηθῇ πάσης ἄλλης, διότι ταύτης παραδεκτῆς γενομένης, ὅλα τὰ λοιπὰ εἶναι περιττά· καὶ δεύτερον, κηρύσσομαι κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς. Τόσον δὲ μᾶλλον νομίζω, ὅτι θὰ ὑποστηρίξετε τὴν πρότασίν μου, ὅσῳ καὶ οἱ γεννήτορες τῆς σημερινῆς τροπολογίας εἶναι σύμφωνοι μὲ τὴν ἰδέαν μου, καὶ οἱ κύριοι Βαλασσόπουλος καὶ Παπαμιχαλόπουλος δὲν θὰ διαψεύσωσι τὸ παρελθόντων, καὶ ἀφοῦ ἔκαμον ὀπαδοὺς ἐπὶ τῶν ἰδεῶν των, σήμερον δὲν θὰ ἀφήσωσιν αὐτοὺς ἐγκαταλελειμμένους.

§28Α. ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη τὸ προκείμενον ζήτημα, διὰ τοῦτο θέλω βραχύνει τὸν λόγον, ἐν συντόμῳ ἐκφράζων τὰς ἰδέας μου. Νομίζω, ὅτι ὅπως ἐξαντλήσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς τρία ζητήματα καὶ νὰ τὰ ἐξετάσωμεν κατὰ τάξιν· α) ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ τῆς ἐξελέγξεως ἄχρι τοῦδε, καὶ ἂν δὲν ἔχωσι καλῶς, ἂν ἔχωσιν ἀνάγκην θεραπείας τινος· 6) ἂν ἔχωμεν δικαιοδοσίαν νὰ ἐπιφέρωμεν θεραπείαν τινα, καὶ γ) ποία ἡ θεραπεία αὕτη. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον εἶναι, μοὶ φαίνεται, βεβαιότατον, ὅτι ὅλος ὁ κόσμος παραπονεῖται, οὐχὶ διότι πολλάκις ἠκυρώθησαν ἐκλογαὶ νόμιμοι, ἀλλὰ διότι ἐπεκυρώθησαν ἐκλογαὶ παράνομοι. Τὸ παράπονον εἶναι, ὅτι, ἐνῷ πολλάκις εἰς τὰς ἐκλογὰς συνέβησαν σπουδαῖαι καλπονοθεύσεις, ἔλαβον χώραν ἐπεμβάσεις, κατόπιν τὰ προϊόντα τῶν καλπονοθεύσεων αὐτῶν καὶ τῶν ἐπεμβάσεων, λαβόντα εἰσιτήρια, εἰσῆλθον ὡς βουλευταὶ εἰς τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς, ἐξήλεγξαν ἀμοιβαίως ἑαυτοὺς καὶ ἐκηρύχθησαν νόμιμοι βουλευταί. Τὸ παράπονον λοιπὸν τῆς κοινωνίας σήμερον εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐστιγματίσθη τὸ ἔθνος, ὅτι ἔπαθεν ἡ ὑπόληψις τῆς Βουλῆς, διότι καθηγιάσθη τὸ ἔγκλημα ἐν τῇ Βουλῇ. Τὸ παράπονον εἶναι, ὅτι ἀπὸ τοῦ κυρίαρχου λαοῦ ἀπεσπάσθη ἡ ψῆφος καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὰ εἰσιτήρια, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευον ὡς διπλώματα. Τὸ κακὸν ὑφίσταται καὶ εἶναι, ὅτι προσβάλλομεν τὴν κυριαρχίαν τοῦ λαοῦ καὶ αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν εἶναι τόσον σπουδαῖον πρᾶγμα, ὅσον καὶ αὐτὴ ἡ ψηφοφορία, ἡ ἐξάσκησις τοῦ κυριαρχικοῦ δικαιώματος, διότι εἶναι ἐπανάληψις τῆς αὐτῆς ἐκλογῆς. Καὶ εἶναι βεβαιότατον, κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἔχουσι κακῶς τὰ περὶ τούτου. Κύριοι, ἂν εἰς τὰ 65 ἐστιγματίζαμεν παρανομίας τινας, εἰς τὰ 68 θὰ εἴχαμεν πολὺ ὀλιγωτέρας ἐνστάσεις καὶ παρανομίας· ἀλλ’ ἐπρυτάνευσε τότε τὸ κακὸν καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 68 συνέβησαν πλειότερα παρὰ εἰς τὰ 65. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ βάλωμεν κατὰ μέρος τοὺς κομματισμούς. Τὴν σήμερον ἐνεργοῦμεν λειτουργίαν ὑψηλὴν ὡς δικανικὸν σῶμα· ἡ διαγωγή μας θέλει προδικάσει ἑτέρας ἐκλογὰς καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα ἀνώτεροι παντὸς κομματισμοῦ, παντὸς συμφέροντος, παντὸς ἐπηρεασμοῦ. Ὅτι λοιπὸν ἔχουσι κακῶς τὰ τῆς ἐξελέγξεως εἶναι οἱ πλεῖστοι σύμφωνοι καὶ προβαίνω εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα. — Ἂν ἔχωσι κακῶς τὰ τῆς ἐξελέγξεως καὶ ἂν καθ’ ὑπόθεσιν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς ἐξελέγξεως δὲν ἀναιρούσαμεν, δὲν ἐστιγματίζαμεν, δὲν πρέπει ἤδη νὰ ἐπιφέρωμεν θεραπείαν τινα; Ἐν πρώτοις ἀνασκευάζω, πρὶν προβῶ νὰ ἐκφράσω τὰς ἰδέας μου, τὸ κέντρον τῆς ἰδέας τοῦ κ. Ζαΐμη. Βεβαιωμένου ὄντος, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία τις, συμπεραίνει ὁ κύριος Ζαΐμης, ὅτι μετὰ τὸ στάδιον τῆς νόσου πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία, καὶ ὅτι προκειμένου περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν τοῦ 68, ἰσχυρίσθη, ὅτι τὴν θεραπείαν δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ἐσωτερικὴ ἀντίφασις. Ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ὅ,τι θὰ κάμωμεν, θὰ τὸ κάμωμεν τώρα καὶ οὐχὶ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν. Ὁ κ. Ζαΐμης λέγει, ὅτι μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ. Τοῦτο εἶναι ὡς νὰ δώσωμεν φάρμακα εἰς τὸν ἀσθενῆ, ἀφοῦ ἀποθάνῃ. Νομίζω, ὡς πρὸς τὸ νομικὸν ζήτημα, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα, νὰ τροποποιήσωμεν τὸν κανονισμόν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα, ἐξετάσωμεν τί ἐστὶ κανονισμός, καὶ δεύτερον τί ἐστὶ Βουλὴ καὶ ἂν ἔχωμεν δύω βουλάς. Ὁ κανονισμὸς δὲν εἶναι διάταξις τοῦ θεμελιώδους νόμου καὶ εἶναι μεταβλητός· δὲν εἶναι νόμος, διότι οἱ νόμοι παρ’ ἡμῖν καταρτίζονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως. Νόμος ψηφιζόμενος ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ μὴ κυρούμενος ὑπὸ τοῦ Βασιλέως δὲν εἶναι νόμος. Ὁ κανονισμὸς εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διάταξις αὐτῆς ὁμοία πρὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κανονισμὸς κανονίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν εἰσάγονται αἱ ὑποθέσεις ἐνώπιον τοῦ σώματος καὶ συζητοῦνται· ὁ κανονισμὸς εἶναι φυσικὴ συνέπεια, εἶναί τι τῆς ἐξουσίας, ἣν ἔχει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφαίνηται περὶ τῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται ἐνώπιόν της· διότι πᾶν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔχει δικαίωμα ν’ ἀποφαίνηται περὶ ὑποθέσεώς τινος, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῆς εἰσαγωγῆς καὶ διαδικασίας, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ζαΐμης ἀνέγνωσε. Τοῦτο εἶναι καθιέρωσις ἀληθείας ὑπαρχούσης ἐν τῇ φύσει. Ὁ φυσικώτερος δικαστὴς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποφασίσῃ κατὰ τίνα τρόπον θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως καὶ ἀποφάσεως. Ἂν ὁ κανονισμὸς ἦναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία τῆς ἀποφάσεώς της. Ἴδωμεν ἂν ὁ κανονισμὸς δύναται νὰ μεταβληθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὸ ἄρθρον 73 λέγει. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι κυρίαρχος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐνστάσεων καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τῶν ἐκλογῶν. Αὐτὸ τὸ ζήτημα πολλάκις ἠμφισβητήθη καὶ δύναται ν’ ἀμφισβητῆται· τὸ βέβαιον, τὸ ὀρθὸν εἶναι, ὅτι, ἂν δὲν ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἐξελέγξεως εἰς τὴν Βουλήν, ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι κυρίαρχον σῶμα, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἕτερον σῶμα. Ἐλέχθη πολλάκις, ὅτι ἡ ἐξέλεγξις νὰ γίνηται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ τότε ἡ κυριαρχία τῆς Βουλῆς παύει, διότι ἡ κατάρτισις θέλει ἐπηρεάζεσθαι ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Τὸ Σύνταγμα ἐπέτρεψεν εἰς τὴν κυριαρχίαν τῆς Βουλῆς τὸ εἶδος τῆς συγκροτήσεως ἑαυτῆς. Σήμερον ἡμεῖς ἔχομεν ἢ δὲν ἔχομεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα; Σήμερον ἐξασκοῦμεν τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα νὰ δικάσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ ἡμᾶς αὐτούς, διότι στηριζόμεθα εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ δικάσωμεν τὰς ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τῶν ἐκλογῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο παρεχωρήθη εἰς τὴν Βουλὴν διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος· ἡμεῖς λοιπόν, οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίσωμεν κυριαρχικῶς τὴν παραδοχὴν ἢ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν ἐνστάσεων, νὰ ἐπικυρώσωμεν ἢ μὴ μίαν ἐκλογήν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν τὸν τύπον πῶς πρέπει νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐργασία αὕτη; Καὶ πῶς δὲν περιέχεται τὸ ἔλαττον εἰς τὸ μεῖζον; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν δεῖνα βουλευτὴν πήγαινε ἔξω, καὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν πῶς πρέπει ν’ ἀνακριθῇ, πῶς νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἔνστασις; Ὡς πρὸς τοῦτο ὑπομιμνήσκω, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει ἀρχὴ διδάσκουσα, ὅτι ὅπου δίδεται τὸ δικαίωμα ἐπιτρέπονται καὶ τὰ μέσα· ἀρχὴ ἀπαράβατος. Ἂν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίσωμεν, ἔχομεν καὶ τὸ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς ἀνακρίσεως, ἵνα φθάσωμεν εἰς δικαίαν ἀπόφασιν. Ἀλλά, κύριοι, αὐτὸ ἐστὶ κανονισμός· τί δ’ ἐστὶ Βουλή; — Αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας θὰ ἐκφράσω, δὲν εἶναι νέαι· εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν νὰ προτείνω τὸν αὐτὸν ἰσχυρισμόν, καὶ μολονότι ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη τὰς ἰδέας μου, οὐχ ἧττον ἐπιμένω, διότι ἐγένοντο ἐν ἐμοὶ πεποιθήσεις. Τὸ Σύνταγμα δὲν γνωρίζει δύω Βουλάς, μίαν Βουλὴν ἀναφέρει, δὲν διακρίνει Βουλὴν πρὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν. Ὑποθέσατε Βουλὴν πρῶτον ἐγκαθεστηκυῖαν· τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ, εἶναι ὁ κανονισμός. Τὸ Σύνταγμα λέγει «Βουλὴ», οὐχὶ ἐκλογικὸς σύλλογος, καὶ ὁ κανονισμὸς καὶ τὸ Σύνταγμα, ὅπου λέγει «Βουλὴ» ἐννοεῖ Βουλὴν πλήρη, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἤθελεν ἐκφρασθῇ ἄλλως πως. Ἡ δικαιοδοσία τῆς Βουλῆς νὰ ἐξελέγξῃ τὰς ἐκλογὰς εἶναι ὑψηλὴ, ὁμοιάζουσα πρὸς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ κυριαρχικοῦ δικαιώματος. Ἂν δὲν ἤμεθα Βουλὴ, πῶς προβαίνομεν εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου; Τινὲς λέγουν, εἴμεθα Βουλὴ ἵνα ἐξελέγξωμεν τὰς ἐκλογάς· δὲν εἴμεθα Βουλὴ ἵνα νομοθετήσωμεν. Ἐγὼ λέγω ὅτι καὶ τοῦτο δυνάμεθα· καὶ εἶχον προτείνει εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν νὰ κηρυχθῶμεν πλήρεις τότε, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας, διότι ἡ ἀναρχία ἵστατο πρὸ τῶν θυρῶν. Οὐχ ἧττον, λέγω, ὅτι εἰσέτι ἔχω τὴν πεποίθησιν ταύτην. Σήμερον, κατ’ ἐμὲ, δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν φόρους, τὸν προϋπολογισμὸν κτλ. δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν προεδρεῖον σταθερὸν, ὡς ἐγένετο ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 44, ἥτις δὲν ἐδέχθη προσωρινὸν πρόεδρον, καὶ ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Συνέλευσις ἐκείνη προέβη εἰς τὰ ἔργα της. Ταῦτα στηρίζω εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, καὶ εἰς τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ συνεκαλέσθη τὴν 25 Ἀπριλίου καὶ ἡ Βουλὴ ἔκτοτε εἶναι πλήρης. Ὑπάρχει ἔνστασις κατὰ πολλῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὰ μέλη τῆς Βουλῆς εἶναι πάντη διάφορα τοῦ ἠθικοῦ προσώπου τῆς Βουλῆς· ἄλλο τὸ σῶμα καὶ ἄλλο τὰ μέλη. Τὸ σῶμα ὑφίσταται καὶ ἀντιβαίνει εἰς τὸ πασίδηλον νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ὑφίσταται. Ἡ Βουλὴ ὑπάρχει, διότι ὑπάρχει. Τὸ σῶμα ὑφίσταται ἀπὸ τοῦδε, οὐχὶ ὅπως κάμῃ τὸν κανονισμόν· ἔχει πλέον τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν. Ὑποστηρίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τῶν συναδέλφων ἡμῶν Παπαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασοπούλου δὲν παραβιάζει οὔτε τὴν ἀρχὴν τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, οὔτε ἄλλας ἀρχάς. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν. Θὰ καταχρασθῶ τῆς ὑπομονῆς σας, ἂν ζητήσω νὰ ἐκτραγῳδήσω ὅλα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοσούτους χρόνους συνέβησαν ἕνεκα τῶν ἐξελέγξεων. Εἰς τὸ κακὸν αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία, μεταβολή τις καὶ βελτίωσις. Τὰ τμήματα δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξουν, διότι πρὶν τὸ κύριον ὄργανον τῆς ἐξελέγξεως ἦτο τὰ τμήματα, καὶ πάντες γνωρίζουσι ποῖαι καταχρήσεις ἐγένοντο. Πάντες αἰσθάνονται, ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ τὸ ὄργανον αὐτὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν παρανόμων ἐκλογῶν. Ἀπὸ τοῦ 47 μέχρι σήμερον πρέπει νὰ ἔγειναν 300 ἢ 500 ἐκλογαὶ καὶ ἐπεκυρώθησαν πᾶσαι, καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε, ὅτι ἄπειροι ἐπεμβάσεις ἐγένοντο καὶ ἄπειροι καλπονοθεύσεις ἐγένοντο, τὰ δὲ τμήματα οὐχὶ μόνον δὲν ἀπεκάλυψαν τὰς παρανομίας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπεκύρωσαν· καὶ ταῦτα ὅμως δὲν μᾶς ἐδίδαξαν. Εἰς τὰ τμήματα ὁ δικαστὴς εἶναι καὶ δικαζόμενος, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐστηρὰ ἀνάκρισις, εἰλικρινὴς ἀπόφανσις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς. Κύριοι, τὸ τέλειον δὲν εὑρίσκει κἀνεὶς ἐν τῷ κόσμῳ. Πολλὰ δύνανται νὰ λεχθῶσι καὶ κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς· ἔχομεν ὅμως τὴν ἀνεξαρτησίαν ἀπὸ τοῦ δικαζομένου. Εἰς τὰ τμήματα πρέπει νὰ ἔχῃ τις σιδηροῦν χαρακτῆρα, ἵνα φέρῃ πρότασιν περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ συναδέλφου του. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1844 ἐφατρίασεν, ἀλλ’ ὁ φατριασμός της πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς ἕτερα αἴτια. Πρῶτον, ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη συνέκειτο ἀπὸ 5 ἢ 6 ἄτομα καὶ εὔκολον εἶναι μία ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἀπὸ τόσον ὀλίγα πρόσωπα νὰ σχηματίσῃ ἐν ἑαυτῇ πλειοψηφίαν· σήμερον ὅμως παρατηρῶ εἰς τὴν πρότασιν τῶν κυρίων συναδέλφων μας ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἐξ 23 μελῶν· καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εὑρεθῶσιν 3 ἢ 4 νὰ φέρωσιν ἔντιμον ἔκθεσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη συνέκειτο ἀπὸ πρόσωπα πολὺ σεβαστὰ, μεγάλου ὀνόματος, ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἵδρυσαν τὸ ὑπάρχον· ἀλλ’ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἤξευρον πολλὰ πράγματα, ἀλλ’ ὀλίγα γράμματα. Ὀλίγοι ἦταν οἱ εἰδότες, οἱ δυνάμενοι νὰ ἐννοήσουν τὸν φατριασμὸν τῆς ἐπιτροπῆς. Σήμερον εὐτυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην. Ὁποιανδήποτε ἔκθεσιν καὶ ἂν φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἔκθεσις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, καὶ κατόπιν ἡ Βουλὴ θέλει κρίνει καὶ ἀποφασίσει. Τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον, καὶ ἕκαστον μέλος τῆς Βουλῆς δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ φατριασμοῦ ἑνὸς ἀναιδοῦς εἰσηγητοῦ. Ἕκαστον τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς εὐτυχῶς καὶ νὰ γράφῃ γνωρίζει καὶ νὰ ὁμιλῇ καὶ τῶν νόμων σχεδὸν πρακτικῶς σήμερον ὅλοι εἶναι κάτοχοι. Βλέπετε, ὅτι φόβος δὲν ὑπάρχει, ὅτι δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φατριάσῃ, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει ἀποφασιστικὴν ψῆφον, ἀλλὰ γνωμοδοτικήν. Ἡ ἀποφασιστικὴ ψῆφος ἀνήκει εἰς σᾶς. Εἶναι περίεργον πῶς εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίφασιν μὲ τοὺς προαγορεύσαντας, διότι φαίνεται, ὅτι ὅλοι ἔχουσι τὴν αὐτὴν διάθεσιν, θέλουσι ν’ ἀνυψώσωσι τὴν ὑπόληψιν τοῦ σώματος εἰς τὸν ἔξω κόσμον. Δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν ἀνταλλαγὴν ψήφου, δὲν θέλομεν νὰ ἐκπέσωμεν εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ κοινοῦ, καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀντιφρονοῦντες θέλουν ν’ ἀφήσουν τὸ καθεστὼς, τὸ ὁποῖον ἐγέννησε τὴν Βαραβώνιον. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ἔχει ὅλως διόλου ἀντίθετον ἰδέαν πρὸς τὰ πράγματα· ἡ Βαραβώνιος ἐγεννήθη οὐχὶ ἐκ τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 44. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη εἶχε τὸ καλὸν, ὅτι ἠκύρωσε νομίμους ἐκλογὰς, ἀλλὰ τὸ κακὸν εἶναι πολὺ μεγαλείτερον διὰ τῶν τμημάτων, διότι ταῦτα ἐπὶ 25 ἔτη ἐπεκύρωσαν πάσας τὰς παρανόμους ἐκλογάς· τὸ κακὸν ἐκείνης τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο μὲν κακὸν, ἀλλ’ εἶχε τὸ προτέρημα, ὅτι δὲν ἐκάλυπτε τὰς καλπονοθεύσεις. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἤδη, ὁπότε ἀπαραίτητος ἀνάγκη εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ αὐστηροτέρας ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἡ πρόνοια αὕτη δὲν δύναται νὰ ληφθῇ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ πρότερον, ὅτι ἔχομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐξεύρωμεν τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, διότι εἴμεθα Βουλὴ πλήρης, ὅτι ὁ κανονισμὸς ἡμῶν εἶναι ἀπόφασις καὶ δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς θεσμὸν, καὶ τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον διὰ νὰ ἐξασκήσωμεν τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν καὶ τὰ καθήκοντά μας. Συμπεραίνων λέγω καὶ προσθέτω, ὅτι κατ’ οὐσίαν τὰ τμήματα εἶναι ἓν δικαίωμα καθεστὼς ὡς δύναται νὰ ἐννοήσῃ καθεὶς, ἀλλ’ εἶναι ἀνταλλαγὴ ψήφων· κατὰ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων ὁ δικάζων εἶναι δικαζόμενος καὶ ὁ δικαζόμενος δικάζων. Ἐὰν ἡμεῖς σεβώμεθα τὴν ὑπόληψίν μας καὶ θέλωμεν νὰ τιμήσωμεν τὸ κοινοβούλιον τοῦτο, τοῦ ὁποίου ἀξιοῦμεν ὅτι εἴμεθα μέλη, πρέπει νὰ δεχθῶμεν ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπὴν, διότι μᾶλλον ἀνεξαρτήτως δύναται νὰ φέρῃ τὴν ψῆφόν του ὁ ὢν ἐν αὐτῇ· ἀλλ’ ἐὰν ἠξεύρωμεν, ὅτι καὶ ὁ δικαζόμενος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ ψῆφον, πρέπει νὰ συναισθανθῶμεν, ὅτι εἰς τὰς ἐξελέγξεις αὐτὰς δὲν πρέπει νὰ ἐμφυλλοχωρήσῃ μήτε κομματισμὸς, μήτε φατριασμὸς καὶ δὲν πρέπει νὰ σφετερισθῶμεν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Γνωμοδοτῶ καὶ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν.

§29Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν μᾶς εἴπατε· εἰς περίστασιν καθ’ ἣν παραδεχθῶμεν τὴν ἐπιτροπὴν, πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύεται καὶ ἡ μειονοψηφία;

§30ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Καλὸν εἶναι· αὐτὸ μένει εἰς τοὺς ψηφοφόρους. Αὐτὴ ἡ ἰδέα εἶναι ὅλως διόλου νέα καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν τὴν ἐχώνευσαν. Ἡ ἀπάντησίς μου ἐννοεῖται εἰς αὐτὰ ὅπου εἶπον· δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν φατρίας, πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ἡμεῖς αὐτὰς καὶ νὰ αἰσθανθῶμεν, ὅτι ἐξασκοῦμεν τὸ κυριαρχικὸν τοῦ λαοῦ δικαίωμα.

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔχομεν δικαίωμα πρὶν ἢ ἐξελεγχθῶμεν νὰ κάμωμεν κανονισμούς; Οἱ προαγορεύσαντες ἐξήτασαν καθεὶς τὸ ζήτημα κατὰ τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς ἐπόψεις του. Ὁ τελευταῖον ὅμως καταβὰς τοῦ βήματος τὸ παρεξέτεινε παρὰ πάντα ἄλλον· ὄχι μόνον, εἶπεν, ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν κανονισμόν, νὰ μεταλλάξωμεν τὸν προϋπάρχοντα, ἀλλ’ ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν καὶ νόμους καὶ νὰ ψηφίζωμεν φόρους, σήμερον, καθὼς εἴμεθα, Βουλὴ ἀνεξέλεγκτος, μὴ νομιμοποιημένη. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ πιστεύω ὅτι κανεὶς ἐκ τῶν Κυρίων βουλευτῶν δὲν θέλει συμφωνήσει μὲ αὐτήν. Πιστεύω, ὅτι οὐδαμοῦ Κυβέρνησις συνταγματικὴ θὰ εὑρεθῇ, ἥτις νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον Βουλῆς ἀνεξελέγκτου καὶ ζητήσῃ ἐπιψήφισιν φόρων.

§32ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἡ Ἀγγλική.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Τὸ ζήτημα ὅμως νομίζω πρέπει νὰ χωρισθῇ· οἱονδήποτε νομομαθῆ καὶ ἂν ἐρωτήσωμεν, ἂν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πρὶν ἐξελεγχθῶμεν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐνῷ προϋπάρχει ἤδη κανονισμὸς ψηφισθείς, θὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν δυνάμεθα. Δυνάμεθα ὅμως νὰ κανονίσωμεν, πῶς τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐξελέγξωμεν· τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα· παραδέχομαι τὰς παρατηρήσεις τὰς ὀρθὰς τοῦ κ. Ζαΐμη, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καθόσον ἀποβλέπει τὰς ἐξελέγξεις, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ τὰς ἐξελέγξῃ, διότι κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὴν νομιμοποίησιν τοῦ ἑαυτοῦ της εἶναι ὅλως διόλου ἀνεξάρτητος· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο δύναται τάχα καὶ νὰ προχωρήσῃ χωρὶς προσοχὴν καὶ νὰ μεταλλάξῃ προϋπάρχοντα συστήματα ἄνευ αἰτίας, καὶ διότι οὕτω τὸ θέλει; Κανενὸς δικαιώματος ἡ χρῆσις, ὅσον ἀπόλυτος καὶ ἂν ᾖναι, δὲν εἶναι τοσοῦτον ἀπόλυτος, ὥστε νὰ μὴ ὑπόκειται εἰς περισπασμούς· ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ διορίζῃ καὶ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἐὰν ἕνας ὑπουργὸς εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν θέσιν διορίσῃ, ὡς συνέβη, τρεῖς ὑπαλλήλους ἔκαμε χρῆσιν ἢ κατάχρησιν τοῦ δικαιώματός του; Ἐὰν ἕνας ὑπουργὸς διὰ τὴν παῦσιν ἑνὸς ὑπαλλήλου καθυποβάλῃ εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα δύω διατάγματα παύσεων καὶ κοινοποιήσῃ δύω παύσεις, ἔκαμε χρῆσιν ἢ κατάχρησιν; Καὶ σήμερον, ὅταν συνερχώμεθα νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ νομιμοποιήσωμεν τὸν ἑαυτόν μας, ἐνῷ ἔχομεν ἐνώπιόν μας προηγούμενα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ ἡμῶν αὐτῶν, δυνάμεθα οὕτως ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ μεταλλάξωμεν τὰ καθιερωθέντα; Ἂς προσέξωμεν, Κύριοι, ἂς μὴ παρατρέξωμεν. Ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀποδεικνύει εὐτυχῶς, ὅτι ἐὰν εἰς τὰ ἄχρι τοῦδε βήματά μας ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων ἐτρέξαμεν ὑπὲρ τὸ δέον, ἤδη ἠρχίσαμεν νὰ τὸ συναισθανώμεθα, ὅτι πάρα πολὺ ἐτρέξαμεν, καὶ ὅτι τοῦτο δὲν ἦτον ὠφέλιμον. Μεθ’ ὅλου τοῦ σεβασμοῦ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐτρέξαμεν ἄχρι τοῦδε τόσον, ὥστε ἂν θελήσωμεν νὰ καθυποβάλωμεν εἰς ἐξέτασιν ὅσα εἰς αὐτὰς τὰς δύω τρεῖς ἡμέρας ἀπεφασίσαμεν, ἠθέλαμεν ἰδῆ, ὅτι ἐκηρύχθησαν γεροντότεροι οἱ νεώτεροι καὶ νεώτεροι οἱ γεροντότεροι· προσεκρούσαμεν δηλαδὴ πρὸς αὐτοὺς τοὺς νόμους τῆς φύσεως· ἐτρέξαμεν πάρα πολὺ ἢ ἔτρεξαν πάρα πολὺ οἱ προτείναντες τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, ζητήσαντες νὰ εἰσαχθῇ καὶ ψηφισθῇ διὰ μιᾶς ἡ πρότασις εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τυπώσαντες καὶ διανείμαντες αὐτὴν πρὶν ἢ ἀναγνωσθῇ. Πρὸς τί αὐτὴ ἡ βία; Διὰ νὰ διορθώσωμεν τὰ κακῶς κείμενα, εἶπεν ὁ κ. Ῥοντίρης. Συμφωνῶ νὰ διορθώσωμεν τὰ κακῶς κείμενα· ἀλλὰ ἂν ἡ προτεινομένη διόρθωσις ἐπιφέρῃ χειροτέρευσιν τοῦ κακοῦ; Εὐχαρίστως ἤκουσα τὸν κ. Ῥοντίρη νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐὰν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1865 ἤθελε καταβληθῆ περισσοτέρα προσοχὴ, τώρα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1868 δὲν ἠθέλαμεν παρασταθῆ μάρτυρες τοιούτων καὶ τοσούτων παρανομιῶν· ἀλλ’ ἐὰν τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον προτείνει πρὸς θεραπείαν θὰ ἐπαυξήσῃ ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἀσθένειαν, τότε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1872 (ἐὰν τυχὸν κάμωμεν ἐκλογὰς εἰς τὸ 1872, διότι πιθανὸν νὰ τὰς κάμωμεν καὶ εἰς τὸ 1869 καὶ εἰς τὸ 1870,) ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν; Τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον προτείνετε, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἔχετε πεποίθησιν, ὅτι θὰ θεραπεύσῃ τὸ κακόν; Μία θεωρία εἶναι ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι μᾶλλον ἀνεξάρτητος τῶν τμημάτων, μία θεωρία, τὴν ὁποίαν τινὲς τῶν προλαλησάντων θεωρητικῶς ὑπεστήριξαν· ἀλλ’ ἀτυχῶς ἐπὶ τῆς ῥάχης αὐτῆς τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος ἐδοκιμάσθησαν αἱ θεωρίαι ὅλαι τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ἐδοκιμάσθη καὶ ἡ θεωρία τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὸ 1844, καὶ ἀπορῶ πῶς ὕστερον ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ζαΐμης, καὶ ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς, πάλιν ἐξακολουθοῦν οἱ κατόπιν αὐτῶν ἀναβάντες τὸ βῆμα νὰ ἐγκωμιάζουν τὴν ἐπιτροπὴν, ἐπιμένοντες νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτήν. Ἐδοκίμασαν τὴν ἐπιτροπὴν κατὰ τὸ 1844, ὅτε ἐτέθη ὡς δόγμα παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅτι «πρέπει νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος.» Τὸ ἐνθυμεῖται ἡ Ἑλλὰς ἀκόμη καὶ ἀνατριχιάζει. Ἐσυστήθη τότε ἡ ἐπιτροπὴ, διὰ νὰ ἀποβάλῃ ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὸν Ἀλέξανδρον Μαυροκορδᾶτον ἐκλεχθέντα ἀπὸ ἑπτὰ ἐπαρχίας. Πρέπει νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος, εἶπον, καὶ ἀπέβαλον τὸν μέγαν πολίτην Ζωγράφον τετράκις ἐκλεχθέντα· πρέπει νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος καὶ ἡ βουλὴ ἐκείνη ἔπρεπε νὰ σχηματισθῇ καθὼς ἔδοξε τῇ ἐξουσίᾳ· εἶχεν αἰτίας ἡ κυβέρνησις, ἐκείνη, ναί! ἦτο κυβέρνησις, ἥτις ὅτε ἀνέλαβε τὰς ἡνίας τοῦ κράτους αἱ ἐκλογαὶ ἦσαν τετελεσμέναι παρ’ ἄλλων καὶ ἤθελε νὰ καθαρίσῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐνόμιζεν ἐχθρούς της. Μήπως δὲν ἔχῃ μεγαλειτέρας ἴσως αἰτίας ἡ σημερινὴ κυβέρνησις; Καί τοι ὅμως, εἶπε τις, ἡ Βουλὴ ἐκείνη τοῦ 1845 ἐσχηματίσθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἐδείχθη μολοντοῦτο ἀνεξάρτητος, ἀντεπολιτεύθη τὴν κυβέρνησιν καὶ ὁ μακαρίτης Κωλέτης ἐβιάσθη νὰ τὴν διαλύσῃ. Τοῦτο δὲν ἔρχεται ὑπὲρ τῆς γνώμης τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἐπιτροπὴν· δὲν ἀποδεικνύει ἄλλο εἰμὴ ὅτι οἱ τὴν ἀνομίαν ἐργαζόμενοι, ἔρχεται στιγμὴ καθ’ ἣν παρὰ ἀνόμων τιμωροῦνται· ἀποδεικνύει ἀκόμη τὸν κακὸν στοχασμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουσιν, ὅτι ἐὰν κατορθώσωσι νὰ σχηματίσωσι τὸ σῶμα τοῦτο ὅλως ἀπὸ μονομερῆ στοιχεῖα, θὰ ἠμπορέσουν νὰ στερεωθῶσιν ἐν αὐτῷ. Τὸ πρακτικὸν γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἀπὸ τὰ 1844 μέχρι τοῦ 1862 ἐξελέχθησαν ἑπτὰ Βουλαὶ, ὅτι ἔκτοτε καί τοι ὁ μακαρίτης Ὄθων ἤθελε νὰ σχηματίζῃ τὰς Βουλὰς ὡς ἤθελεν, οὐδέποτε ἐτόλμησε νὰ ἐπαναφέρῃ ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπὴν, διοριζομένην ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ ἑνὸς καὶ μόνου κόμματος, ὑπὸ τὰ νεύματα τῆς ἐξουσίας. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτόλμησε νὰ δοκιμάσῃ δευτέραν φορὰν ὁ Ὄθων, προτείνετε νὰ τὸ μεταχειρισθῶμεν ὑπὸ τὴν βασιλείαν τοῦ ἀγαπητοῦ ἡμῶν Βασιλέως Γεωργίου μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν τοῦ 1862; Μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ἡ Συνέλευσις συνελθοῦσα, τί κυρίως παρεδέχθη; τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τῶν τμημάτων; Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐξελέχθη, ἦτο κυρίως τμήματα· ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη διῃρέθη διὰ κλήρου εἰς τμήματα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ διορθώσητε ἂν σφάλλω, διότι δὲν ἤμην παρὼν τότε εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ εἰς τὰ τμήματα ταῦτα παρεπέμφθησαν διὰ κλήρου αἱ ἐκλογαί. Μεταξὺ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης καὶ τῆς σημερινῆς Βουλῆς καὶ θέσεώς μας ὑπάρχει αὐτὴ ἡ σημαντικὴ διαφορὰ, ὅτι τότε ἡ πλειοψηφία δὲν ἐμπνέετο ἀπὸ τὴν ἰδέαν ν’ ἀποκλείσωσι ἀντιπάλους ἐκ τοῦ περιβόλου. Τότε εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Συνελεύσεως ἀντίπαλα κόμματα δὲν ἦσαν, δὲν ἐπαρουσιάζοντο ἐντὸς αὐτῆς εἰμὴ ἐπαναστάται· σήμερον ὅμως τὰ πράγματα εἶναι διαφορετικά· τὰ κόμματα εἶναι τὰ στοιχεῖα τοῦ συνταγματικοῦ βίου, τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν· τὰ κόμματα ὑπάρχουν καὶ θὰ ὑπάρχουν μεταξύ μας, διότι ἡ ἐλευθερία θέλει ἐξέλθει τῆς Ἑλλάδος οἱαδήποτε μέσα καὶ ἂν μεταχειρισθῆτε· καὶ μία μόνη ῥίζα ἂν ἀποφύγῃ τὸν πέλεκυν, τὸ δένδρον ἐξ αὐτῆς θέλει βλαστήσει. Παρῆλθεν ἡ Συνέλευσις, ἦλθεν ἡ πρώτη Βουλὴ ἐκλεχθεῖσα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκ μέρους τῆς τότε ἐξουσίας ἐπεμβάσεως.

§34ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§35ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὐχαριστοῦμαι νὰ τὸ ἀκούω τώρα, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ἀφοῦ ὡμολογήθη πανταχόθεν τότε, ὅτε ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο παροῦσα.

§36ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ὁμολογία εἶναι καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Ἀντωνίου Μαυρομιχάλη· τώρα τὴν εὑρίσκει εἰς τὰ πρακτικά.

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ διὰ νὰ μὴ νομίσητε, ὅτι κρύπτω τὸ φρόνημά μου, ἠκούσατε ὅτι συνετάχθην μὲ τὸν Κύριον Ῥοντήρην καὶ τὸν συνεχάρην, διότι πρῶτος εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἐπροσέχαμεν εἰς τὰ 1865, δὲν θὰ παριστώμεθα κατὰ τὰ 1868 μάρτυρες τῶν τοιούτων καὶ τοσούτων ἐπεμβάσεων καὶ παρανομιῶν.

§38ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ, δὲν τὸ ἠκούσατε καλά.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ εἴπατε, Κύριε Ῥοντήρη;

§40ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ εἴχομεν τόσας καλπονοθεύσεις, εἶπεν ὁ Κύριος Ῥοντήρης.

§41ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Εἶπα ἐγὼ τῳόντι, ἐπεμβάσεις; ὅτι ἔγειναν ἐπεμβάσεις;

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ ἤκουσα.

§43ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε ὅτι καλπονοθεύσεις ἔλαβον χώραν.

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἂν δὲν τὸ εἶπεν ὁ Κ. Ῥοντήρης, τὸ λέγω ἐγώ. Ἦλθε λοιπὸν ἡ πρώτη Βουλὴ καὶ μετὰ πολυήμερον καὶ μακρὰν συζήτησιν ἐψήφισε καὶ ἐκανόνισε τὸν τρόπον τῆς ἐξελέξεως διὰ τῶν τμημάτων. Ἐρχόμεθα σήμερον ἡμεῖς καὶ περίεργος σύμπτωσις! ὑπουργοῦντος ἐν τῷ σημερινῷ Ὑπουργείῳ λίαν ἀξιοτίμου προσώπου, δημοσιογράφου κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ Κωλέτης ἐπειρᾶτο νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ τότε δημοσιογράφος ἐκεῖνος εὑρισκόμενος ἀκόμη εἰς τὴν περίοδον ἐκείνην τὴν δεκαεπταετῆ τοῦ βίου του, ὅτε ἐνθουσίαζε τὴν νεολαίαν διὰ τοῦ γνωστοῦ en avant la jeunesse, ἐκτύπησε διὰ φλογερῶν ἄρθρων τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιτροπῆς· σήμερον δὲ, Ὑπουργοῦντος αὐτοῦ, μᾶς προτείνεται νὰ εἰσάξωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὁ ἴδιος κατεδίκασε.

§45ΣΩ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ὑπακούει εἰς Ὑπουργοὺς, ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει κηδεμόνας, ἐργάζεται μόνη της.

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐργάζεται μόνη της, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι συνταγματικὸς καὶ φίλος τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν δὲν ἐννοῶ τὴν Βουλὴν ἱσταμένην μὲ τὸ κανόνιον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ εἰς οὐδεμίαν σχέσιν μετ’ αὐτῆς ὑπάρχουσαν· ἀλλὰ τὴν ἐννοῶ συνενοουμένην μετ’ αὐτῆς καὶ ἑπομένως δὲν ἐννοῶ καμμίαν προσβολὴν γινομένην εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν εἴπω ὅτι αἱ ἰδέαι της εἶναι σύμφωνοι μετὰ τῶν τῆς Κυβερνήσεως· σήμερον εἶναι εἰς συμφωνίαν, αὔριον θέλουν ἔλθει εἰς διάστασιν.

§47ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διαφέρει αὐτό.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει κηδεμόνας· προσέξατε ὅμως μήπως πέσητε ὑπὸ κάτι τι περισσότερον παρὰ ὑπὸ κηδεμονίαν. Ἐὰν εὐτυχήσωμεν, μᾶς εἶπεν ὁ Κύριος Ῥοντήρης, νὰ ἐκλέξωμεν Ἐπιτροπὴν συγκειμένην παρὰ μελῶν, τῶν ὁποίων αἱ ἐκλογαὶ δὲν εἶναι προσβεβλημέναι, δὲν ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀμερόληπτον καὶ ἀνεξάρτητον ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν; ὁ ἀξιότιμος ὅμως βουλευτὴς παρέλειψεν ἓν οὐσιῶδες περιστατικόν· ἐὰν ὁ σκοπὸς τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἀπέβλεπε τῳόντι τὴν ἀμερόληπτον ἐξέτασιν καὶ ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, τότε διατὶ ἐνῷ οἱ προτείνοντες ἀναγνωρίζουν τὴν ἰσχὺν τοῦ ὅλου κανονισμοῦ ἐκτὸς τῶν ἄρθρων 2–7, διατὶ λησμονοῦν τοῦτο καὶ ἀπὸ τὴν πρότασίν των ἐξαιροῦν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 51, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξασφαλίζεται τουλάχιστον ἡ μειονότης νὰ ἔχῃ ἐντὸς τῶν ἐπιτροπῶν τὸ ἓν τρίτον; Εἰς ὕποπτον θέσιν εἴμεθα τὰ κόμματα πρὸς ἄλληλα καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν κομμάτων· κόμματα ἄνευ ὑποψιῶν πρὸς ἄλληλα δὲν διατηροῦνται. Διατί ὅμως ζητεῖτε νὰ ἐπαυξάνητε τὰς ὑποψίας; Ὁ ἀοίδιμος στρατηγὸς Κολοκοτρώνης ἔλεγεν, ἐὰν θέλῃς μυστικὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, βάσταζέ το μόνος σου· ἐὰν τὸ μυστικόν σου τὸ ἠξεύρουν δύω, δὲν τὸ ἠξεύρουν δύω ἀλλ’ ἕνδεκα· ἐὰν τὸ ἠξεύρουν τρεῖς, τὸ ἠξεύρουν 111. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι μυστικὴ πλέον ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς; Ἡ πηγή της, ὁ σκοπός της, ἡ τάσις της; Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, λέγει ὁλονὲν μία φωνὴ ὄπισθέν μου, θέλει γνωσθῆ ἡ τάσις. Τῷ ἀπαντῶ, ὄχι διὰ νὰ κάμω ἐπίδειξιν προφητικοῦ πνεύματος μετὰ Χριστόν, ἀλλὰ διὰ νὰ καταδείξω ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι τόσον φανερὰ, ὥστε κανένα δὲν ἀπατῶσι. Συγχωρήσατέ μου νὰ εἴπω καθαρὰ, καὶ νὰ παρακαλέσω τοὺς στενογράφους νὰ σημειώσουν ἀκριβῶς, ποῖα θὰ εἶναι τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθουν, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ σχηματισθῇ ὅπως προτείνεται. Ἡ ἐγγύησις τῆς συμμετοχῆς τῆς μειοψηφίας εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης θὰ λείψῃ· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἐργασθῇ μονομερῶς, μονομερώτατα· ἡ ἐλπίς, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Κύριος Ῥοντήρης, νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν μέλη, τῶν ὁποίων αἱ ἐκλογαὶ δὲν εἶναι ποσῶς προσβεβλημέναι, ποτὲ δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ· τὰ ἀποτελέσματα εἴθε νὰ μὲ ψεύσωσιν, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν θὰ συμπεριληφθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν μελῶν τῶν μᾶλλον προσβεβλημένων· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ προτείνῃ ὄχι τὴν ἀκύρωσιν παρανόμων· (ἄμποτε τ’ ἀποτελέσματα νὰ μὲ ψεύσωσιν· ἐγὼ πρῶτος θ’ ἀναβῶ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου νὰ ζητήσω συγγνώμην) ἀλλὰ τὴν ἀκύρωσιν παρανόμων κατὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἐκλογῶν, ἀλλὰ νομίμων κατὰ τὴν ἰδέαν μας, καὶ τὴν ἐπικύρωσιν παρανόμων κατὰ τὴν ἰδέαν μας, νομίμων δὲ κατὰ τὴν ἰδέαν της ἐκλογῶν, καὶ αἱ προτάσεις θὰ γίνωσι δεκταί.

§49ΤΙΝΕΣ. Εἶναι πολὺ τολμηρὸν τοῦτο.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ. Σᾶς προτείνουσι νὰ ψηφίσητε τὴν ἐπιτροπὴν τοιαύτην, ἀλλὰ προσέξατε· σᾶς προτείνουσι νὰ θέσητε τὰς κεφαλάς σας εἰς τὸ στόμα τοῦ λύκου, τὸν ὁποῖον, ἰδέτε τον, ὅλα τὰ κινήματά του δείχνουν ὅτι πεινᾷ καὶ θέλει νὰ φάγῃ. Θὰ ἐλλείψῃ ἡ ὡς ἐκ τῆς τύχης ἐγγύησις τῆς ἐκλογῆς τῶν τμημάτων. — Ἠμπορεῖ νὰ φατριάσῃ καὶ ἡ τύχη, ἀλλὰ κατὰ τύχην καὶ οὐχὶ κατὰ πρόθεσιν, ὅπως δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. — Θὰ ἐλλείψῃ ἡ ἐγγύησις τῆς ἐν συνόλῳ καὶ ταυτοχρόνου ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ἐκθέσεων τῶν διαφόρων τμημάτων· καὶ ἐὰν ἄλλο δὲν γείνῃ, θὰ γείνῃ τοὐλάχιστον τοῦτο· θὰ νομιμοποιηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι συμφέρει νὰ νομιμοποιηθῶσι μέχρι τῆς συγκροτήσεως νομίμου ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς· θὰ ἀκυρωθῶσιν ὅσαι δύνανται μὲ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πρόφασιν νὰ ἀκυρωθῶσιν· θὰ ἀναβληθῶσιν δὲ ἐπ’ ἀορίστῳ αἱ ἐξελέγξεις καὶ ἀνακρίσεις τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας δὲν θὰ τολμῶσι νὰ τὰς ἀκυρώσωσιν.... Ὁ κ. πρόεδρος μὲ διακόπτει καὶ λέγει, «τὸ ἠξεύρεις ἀπὸ τὸν ἑαυτόν σου». Βεβαιωθῆτε, κύριε πρόεδρε, ποτὲ δὲν ἐκαλπονόθευσα, οὔτε ζητῶ νὰ καλύψω καλπονοθεύσεις· βεβαιωθῆτε ὅτι ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ ποτὲ δὲν ἐζήτησα ψῆφον τῶν ἐκλογέων· βεβαιωθῆτε ὅτι ὅσα καὶ ἂν ἔκαμον νὰ μὲ ἀποκλείσωσιν ἐπὶ 20 ἔτη, δὲν τὸ κατώρθωσαν· βεβαιωθῆτε, ὅτι αὐτὰ δὲν τὰ λέγω, διότι τάχα φοβοῦμαι διὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἰδικήν μου· δὲν φοβοῦμαι, καθότι πιστεύω ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῶσι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου παράπονα κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διὰ 2 λόγους· ά. ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ, διότι δὲν θὰ φθάσουν μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ ν’ ἀκυρώσωσι τὴν ἐκλογήν μου, ἂν καὶ τὸ ἐπεθύμουν, διότι τότε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πολεμῶ καὶ θὰ πολεμήσω, θέλει φανῆ εἰς ὅλην του τὴν γυμνότητα καὶ βʹ, διότι θὰ ἐπείσθησαν, ὅτι καὶ ἂν ἀκυρώσωσι, πάλιν μετὰ 20 ἡμέρας ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ ᾖναι τὰ αὐτά.

§51Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ τὴν ἀκυρώσωσι, διότι εἶναι νόμιμος.

§52ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν θὰ γείνῃ τίποτε ἀπὸ αὐτά.

§53ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄμποτε, κύριε Ζέρβα, νὰ ἀποδειχθῶσι ψευδῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον· σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι θέλω ἔλθει ἐπὶ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ζητήσω συγγνώμην. Θὰ ἐλλείψῃ λοιπὸν πᾶσα ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, χωρὶς νὰ μᾶς παρουσιάσωσι ἄλλο σύστημα καλλίτερον· μάλιστα ἐξ ἐναντίας μᾶς παρουσιάζουσι χειρότερον. Δὲν πιστεύω, ὅτι ποτὲ ἡ πλειονοψηφία θὰ ἀποφασίσῃ νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, ἢ μᾶλλον δὲν πιστεύω ποτὲ ὅτι θὰ σχηματισθῇ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην. Οἱ συνάδελφοι βουλευταὶ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τοῦ βασιλείου, συλλογιζόμενοι οἱ μὲν τὸ τί εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ διὰ τῆς ἐπιτροπῆς σήμερον, ἐνθυμούμενοι οἱ δὲ τὰς καταχρήσεις τῆς ἐποχῆς τοῦ 1844 πρέπει νὰ προσέξωσι πολύ; Ἡμεῖς ὅμως, φίλοι συνάδελφοι, οἱ ἐρχόμενοι ἀπὸ τὴν προσαρτηθεῖσαν καὶ εὐτυχῶς ἀδιασπάστως ἐπαρχίαν τῆς Ἑπτανήσου, ἡμεῖς ἂς σκεφθῶμεν τί ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ψηφίσωμεν· ἂς σκεφθῶμεν, ὅτι διὰ πολὺ μικροτέρας παρανομίας ὑπὸ τὴν προστασίαν διατελοῦντες ὑψώναμεν φωνὴν δυνατήν. Εὐτυχῶς δὲ συμψηφίζοντες καὶ συναποφασίζοντες νῦν μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων, ἂς σκεφθῶμεν ποία θὰ ᾖναι ἡ εὐθύνη μας, ἂν διὰ τῆς ψήφου μας συντείνωμεν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐκείνη ἐπιτροπὴ, ἥτις στίγμα ἄφησεν εἰς τὴν μνήμην τοῦ μακαρίτου Κωλέτου.... (Θόρυβος).

§54ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου θὰ ἰδῆτε ποία ἦτο ἡ διαγωγὴ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου.

§55ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄλλο ζήτημα εἶναι αὐτό. — Ποία θὰ ᾖναι ἡ εὐθύνη, φίλοι συνάδελφοι, τῆς προσαρτηθείσης ἐπαρχίας, ἐὰν ἡμεῖς διὰ τῆς ψήφου μας συντελέσωμεν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ζωὴν σύστημα, τὸ ὁποῖον κατεδικάσθη ἐπὶ Ὄθωνος καὶ τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸς ὁ Ὄθων δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐπαναφέρῃ, καὶ τὸ ὁποῖον ὅμως ἡμεῖς διὰ τῆς ψήφου μας πρόκειται νὰ τὸ ῥίψωμεν εἰς τὰ πρῶτα βήματα τοῦ Βασιλέως ἐκείνου, τὸν ὁποῖον πρῶτον καὶ μόνον ἡμεῖς ἀνεγνωρίσαμεν ὡς Βασιλέα ἡμῶν.

§56ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἔφερεν ὁ Ὄθων, ἡμεῖς τὸ φέρομεν διὰ νὰ μὴ συμβοῦν, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνέβησαν. (Θόρυβος).

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν νὰ κάμωμεν καὶ τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμεν ὁ Ὄθων. Μὴ ταράττεσθε ὅμως, Κύριοι, μένετε ἥσυχοι, νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην μας ἐλευθέρως. Ἡ γνώμη μας εἶναι καὶ θέλει μένει ἁπλῆ βουλευτικὴ γνώμη· ἡ ἀπόφασις εἶναι ἐδική σας· τοῦτο εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀναγνωρίσητε τοῦτο εἶναι καθῆκον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκτελέσητε. Καθότι δικαίωμα τοῦ ἔθνους εἶναι νὰ ζητήσῃ νὰ μάθῃ τὴν γνώμην μας, ἥτις θέλει μένει ἁπλῆ γνώμη, καὶ τὴν γνώμην σας, ἥτις θὰ ᾖναι ἀπόφασις. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι εἴμεθα τόσον ἁπλοῖ, ὥστε νὰ στοχασθῶμεν ὅτι διὰ τῶν ἀγορεύσεων θὰ μετατρέψωμεν τὰς ἀποφάσεις σας· μὴ νομίσητε ὅτι εἴμεθα τόσον ἁπλοῖ, ὥστε νὰ πιστεύσωμεν ὅτι μᾶς συμφέρει νὰ σᾶς φέρωμεν ἐμπόδια διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ μετατρέψωμεν τὰς ἀποφάσεις σας. Τὸ εἰσαγόμενον νέον σύστημα πρέπει ν’ ἀναπτυχθῇ καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς μορφὰς· πρέπει νὰ τρέξῃ καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον (καὶ διὰ νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ταχύνητε περισσότερον)· πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα, εἰς ὃ τείνομεν, καὶ νὰ μὴ λησμονήσωμεν τὸν πόλεμον, ὅστις ἐκινήθη πάντοτε κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν.

§58ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ (βουλευτὴς Κερκύρας). Οὐδέποτε ἤλπιζον, κύριοι βουλευταί, ν’ ἀκούσω ἐκ τοῦ στόματος σπουδαίου ἀνδρὸς, οἷός ἐστιν ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ζαΐμης, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν μας· δὲν ἤλπιζον τοῦτο, διότι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἀντίκειται εἰς τετριμμένην ἀρχὴν, ὅτι ἕκαστον κυριαρχικὸν σῶμα δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ τὰς ἐργασίας του, τὸν τρόπον τῆς ἐξασκήσεως τῶν δικαιωμάτων του. Ἡ Βουλὴ, κύριοι βουλευταὶ, ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως· τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶναι ἀπόλυτον καὶ εἰς οὐδένα περιορισμὸν ὑπόκειται· ἐὰν ἔχῃ τὸ ἀπόλυτον τοῦτο δικαίωμα, ἔχει βεβαίως κατ’ ἀναγκαίαν συνέπειαν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐξασκήσεως αὐτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ὑποστηρίζων τὸν ἰσχυρισμόν του ἠθέλησε νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Γαλλικοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας ταύτης ἠθέλησε νὰ ἐξαγάγῃ ἐπιχειρήματα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἑρμηνείας, ἣν ἔδωκεν εἰς τὸ 65 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Τὸ παράδειγμα, κύριοι, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερε τῆς διαμαρτυρήσεως τῆς ἐπὶ τῆς βασιλείας Καρόλου ἐν Γαλλίᾳ ἀντιπολιτεύσεως, ἧς προΐστατο ὁ περιφανὴς Θιέρς, εἶναι ἀναντίῤῥητον· ἀλλ’ ἡ διαμαρτύρησις αὕτη τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς κανὼν πρὸς λύσιν νομικῶν ζητημάτων· καὶ τῳόντι, ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι αἱ ἀντιπολιτεύσεις, ὁσάκις διαμαρτύρονται, δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν νομιμότητα, ἀλλ’ εἰς τὸ πολιτικὸν συμφέρον. Εἰς τὸ πολιτικὸν συμφέρον ἀπέβλεψε καὶ ἡ τότε ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία προέβη εἰς τὴν διαμαρτύρησιν ἐκείνην, περὶ ἧς ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων. Ἐπίσης, κύριοι, δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ἐξαγάγῃ πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι δηλ. ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι κατηρτισμένη πρὶν τῶν ἐξελέγξεων, ὅτι μετὰ τὰς ἐξελέγξεις καταρτίζεται ἡ Βουλὴ, ὅτι ἑπομένως τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος 65, ὅταν ἀναφέρῃ τὴν λέξιν «Βουλὴ», ἐννοεῖ Βουλὴν κατηρτισμένην μετὰ τὰς ἐξελέγξεις καὶ ὅτι τέλος ἕνεκα τούτου δὲν δικαιούμεθα νὰ τροπολογήσωμεν τὸν κανονισμὸν τῆς πρώην Βουλῆς. Δύο ὑπάρχουσι κύριοι συστήματα καταρτισμῶν τῶν Βουλῶν· τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι δεκτὸν παρ’ ἡμῖν, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ καταρτίζεται μόλις συνέλθῃ, διότι μόλις συνήλθομεν καὶ ὡρκίσθημεν, καὶ παρουσιάσθη ἡ Α. Μ. καὶ ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς Βʹ. Βουλευτικῆς Περιόδου· καὶ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δὲν θεωρεῖται κατηρτισμένη, εἰμὴ μετὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Πρὸ πάσης ἐργασίας προηγοῦνται αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ τὰς ἐξελέγξεις παρουσιάζεται ὁ Βασιλεὺς καὶ κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς Περιόδου ἢ τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ τῶν Καλαβρύτων· δὲν εἶναι ὀρθὸν, καθότι ἄλλο εἶναι τὸ ἡμέτερον σύστημα καὶ ἄλλο ἦτο τὸ Γαλλικὸν σύστημα ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐποχῇ. Ἡμεῖς σήμερον εἴμεθα Βουλὴ καὶ δὲν εἴμεθα ἁπλῶς ἐκλογαὶ, καθὼς ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, καθότι καὶ ὡρκίσθημεν καὶ ἐπαρουσιάσθη ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Α. Μ. καὶ ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν. Ἐὰν ἤμεθα Βουλὴ κατηρτισμένη, ἀδιάφορον ἂν προσωρινῶς ἢ ὁριστικῶς, ἕπεται κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν κατὰ τὸ δοκοῦν ἡμῖν τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν μας, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τροπολογήσωμεν τὸν κανονισμὸν τῆς πρώην Βουλῆς Ἀφοῦ τοιοῦτον ἔχομεν δικαίωμα, κύριοι βουλευταὶ, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀναφύεται, εἶναι, ἐὰν ᾖναι προτιμητέος ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινον οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Παπαμιχαλόπουλος καὶ Βαλασσόπουλος πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἢ, ἐὰν ἀπ’ ἐναντίας εἶναι προτιμητέος ὁ τρόπος, ὅστις ἀναφέρεται εἰς τὸν Κανονισμόν. Δικαίως οἱ προηγουμένως λαλήσαντες καὶ ὑποστηρίξαντες τὴν πρότασιν τῶν δύο βουλευτῶν, δικαίως, κύριοι, προσέτρεξαν εἰς τὴν ἱστορίαν. Οἱ θέλοντες νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐκεῖ πρέπει νὰ προστρέξωσι, καὶ ἐκ τῆς πείρας ὁδηγούμενοι, ὀφείλουσι νὰ ἀποφασίσωσι τίς ἐκ τῶν δύο τρόπων τῆς ἐξελέγξεως εἶναι προτιμητέος. Εἰς τὴν ἱστορίαν, κύριοι, τῶν κοινοβουλίων τῆς πεφωτισμένης καὶ συνταγματικῆς Εὐρώπης προστρέχοντες παρατηροῦμεν, ὅτι τρία ὑπάρχουσι συστήματα τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον εἶναι τὸ ὑπὸ τῶν δύο βουλευτῶν προτεινόμενον, δεύτερον τὸ ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ τῆς πρώην Βουλῆς παραδεχθὲν, καὶ τρίτον σύστημα, κύριοι, εἶναι ἐκεῖνο, καθ’ ὃ ἀνατίθεται ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν εἰς ἕτερον σωματεῖον ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Περὶ τοῦ τρίτου τούτου συστήματος, περὶ τῆς τρίτης ταύτης μεθόδου τῶν ἐξελέγξεων, δὲν δύναται βεβαίως νὰ γείνῃ λόγος εἰμὴ εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ὁ ἐλάχιστος ὑπάλληλος δὲν δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ εὕρωμεν ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον ἐκ τῶν δύο πρώτων συστημάτων καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀνάγκη πᾶσα, καθὼς εἶπον καὶ οἱ ὁμιλήσαντες καὶ ὑποστηρίξαντες τὴν πρότασιν τῶν δύο βουλευτῶν, νὰ προστρέξωμεν πρὸ πάντων εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ἡμετέρου κοινοβουλίου. Εἰκοσιπέντε ὅλα ἔτη, κύριοι, ἀπέδειξαν πλημμελὲς τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Γνωσταὶ εἰς ἅπαντας εἰσὶ, κύριοι, αἱ καταχρήσεις καὶ καλπονοθεύσεις τοῦ τοιούτου συστήματος· καὶ μόλον τοῦτο, κύριοι, αἱ καταχρήσεις καὶ καλπονοθεύσεις αὗται καθηγιάζοντο διὰ τοῦ μέσου τούτου τῆς τῶν τμημάτων ἐξελέγξεως. Καὶ δὲν θαυμάζω, κύριοι, ἐὰν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤκουσα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ζακύνθου κ. Λομβάρδον νὰ ἐκθειάζῃ τὸ σύστημα τοῦτο, δι’ οὗ, ὡς εἶπον, καθηγιάζοντο αἱ παρανομίαι καὶ καλπονοθεύσεις τοῦ πεσόντος συστήματος, θαυμάζω ὅμως ὅταν ἀκούω νὰ ἐκθειάζηται τὸ σύστημα τοῦτο παρὰ βουλευτοῦ, ὅστις συνέτεινεν εἰς τὴν δεκάτην Ὀκτωβρίου. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξε, κύριοι βουλευταὶ, πλημμελὲς τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ ὅτι ἡ πεῖρα τὸ ἀπέδειξε πλημμελὲς εἶναι προφανέστατον, διότι ἐὰν ἐρωτήσητε τοὺς συντελέσαντας εἰς τὴν μεταπολίτευσιν διὰ ποίους λόγους εἰς ταύτην συνήργησαν θέλουν σᾶς ἀναφέρει, ὅτι κατεπατεῖτο τὸ Σύνταγμα, ἐδεσμεύετο ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου καὶ ἰδίως ὅτι δὲν εἶχον ἐλευθέρας ἐκλογὰς, ὅτι τὸ ἔθνος οὐδέποτε ἔστειλεν ἀληθῆ ἀντιπροσωπείαν ἐν τῇ Βουλῇ Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, κύριοι, ἐλθοῦσα ἐνταῦθα παρῄτησε τὸ σύστημα ἐκεῖνο καὶ παρεδέχθη τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν· τὸ σύστημα τοῦτο ἀφῆκεν ἡ πρώην Βουλὴ, ἥτις ἐπανέφερε τὸ τῶν τμημάτων, ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῆς πρώην Βουλῆς ῥίψωμεν ἓν βλέμμα παρατηροῦμεν, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ἀπεδείχθη πλημμελὲς τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, διότι μ’ ὅλον ὅτι πολλαὶ ἐκλογαὶ, καθὼς παρετήρησάν τινες τῶν προλαλησάντων κυρίων βουλευτῶν, ἔπρεπε ν’ ἀκυρωθῶσιν, οὐχ ἧττον ὅμως πᾶσαι ἐπεκυρώθησαν καὶ δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἐπικυρωθῶσι, καθότι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων εἶναι σύστημα, ὅπερ γεννᾷ τὸ συνάλλαγμα, τῶν ἀμοιβαίων ὑποσχέσεων τῶν μελῶν τοῦ ἑνὸς τμήματος πρὸς τὸ ἕτερον, ὥστε τὸ ἓν τμῆμα ὑποστηρίζει τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἄλλου καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὡς ἀναγκαία δὲ συνέπεια ἐπήρχετο ἡ ἐπικύρωσις ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐκλογῶν. Ἡμεῖς δὲ ὁρμώμενοι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ νὰ πολεμήσωμεν τὴν παρανομίαν ὀφείλομεν νὰ μὴ παραδεχθῶμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιφέρει ἀναγκαίως τὴν ἐπικύρωσιν πασῶν ἀδιακρίτως τῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν παρανομιῶν τὴν ἐπισφράγισιν. Μία μόνη ἀντίῤῥησις σπουδαία ἐγένετο ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη εἶναι, ὅτι δῆθεν ἡ συμπολίτευσις ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν θέλει συμπεριλάβῃ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς ἐπιτροπῆς ἅπαντα τὰ μέλη ἐκ τῶν τῆς συμπολιτεύσεως καὶ ὅτι θέλει ἀποκλείσῃ ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι, καὶ διὰ τῶν τμημάτων δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα; Μήπως καὶ ὁ κλῆρος δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἴς τινα τμήματα μέλη ἐκ τῆς αὐτῆς ἀποχρώσεως; Ἔχω ὅμως, κύριοι βουλευταὶ, πεποίθησιν ὅτι ἡ συμπολίτευσις ἥτις ἀπόφασιν ἔχει νὰ βαδίσῃ τὴν ὁδὸν τῆς νομιμότητος καὶ τῆς αὐστηρᾶς δικαιοσύνης θέλει συμπεριλάβει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Τούτου ἕνεκα, κύριοι βουλευταὶ, κηρύττομαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν Παπαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασοπούλου, διότι νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον προτείνουσιν εἶναι ἀποτελεσματικώτερον, ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ὅλοι ἔχομεν, νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν παρανομίαν καὶ διὰ τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι παρανόμως ἐγένοντο, καὶ ἐξασφαλίσωμεν τὸ πολυτιμώτερον τοῦ λαοῦ δικαίωμα, τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν.

§59ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι διὰ νὰ μείνῃ αὔριον.

§61ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθω παντάπασιν εἰς ὅσα μέχρι τοῦδε ἐλέχθησαν. Δύω εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα διακεκριμμένως συζητοῦνται ἐνώπιόν σας· τὸ πρῶτον εἶναι, ἂν ὁ κανονισμὸς δύναται νὰ τροποποιηθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ὑπάρχει σήμερον, τὸ δεύτερον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν. Τὸ μόνον ἐπιχείρημα, ὅπερ παρατηρῶ, εἰς ὑποστήριξιν τοῦ παραδεκτοῦ τῆς προτάσεως, εἶναι ὅτι ὁ ὁριστικὸς κανονισμὸς, ὁ καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς ἰσχύσας, δὲν ἔχει ἰσχὺν νόμου. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ κανονισμὸς ἐκεῖνος ἔχει δύναμιν πολὺ μεγαλειτέραν τοῦ νόμου, διότι ὁ νόμος ἐξαρτᾶται κύριοι, καὶ ἀπὸ ἄλλην θέλησιν, καὶ ἄνευ ταύτης δὲν ὑπόκειται εἰς μεταβολάς. Περὶ κανονισμοῦ, κύριοι, ἀπαντῶμεν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος ῥητὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ κανονίζει τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν της. Τὸ νὰ περιληφθῇ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, κύριοι, τοιαύτη διάταξις, ἔχει τὸν σκοπὸν, τοῦ νὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐνεργείας της ἀνεξάρτητος κατὰ τοῦτο. Ὁ ὑπάρχων κανονισμὸς μέχρις οὗ καταρτισθῇ ἡ Βουλὴ, εἶναι ὑποχρεωτικός. Δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, κύριοι, νὰ ἐξετάζωμεν εἰς πᾶν ζήτημα, ἂν ὑπάρχῃ νόμος· ἀρκοῦν αἱ παραδόσεις αἱ ἐθνικαὶ, προσέτι τὰ ἔθιμα τὰ ἰσχύοντα ἐν τῇ πατρίδι μας. Πρέπει νὰ ἐξετάζωμεν, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκφρασθῶμεν περὶ ἑνὸς ζητήματος, πῶς ἐσκέφθησαν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες προηγήθησαν ἡμῶν, καὶ οἵτινες ἴσως ἴσως εἶχον τὴν θέλησιν καὶ τὴν διάνοιαν καθαρωτέραν καὶ ἐλευθεριωτέραν. Ἀσυγχώρητον, κύριοι, σῶμα μὴ συγκεκροτημένον, μὴ νομιμοποιημένον νὰ καταστρέψῃ πράξεις καταρτισθείσας νομίμως. Παρεδέχθη, κύριοι, ὅταν κατὰ πρῶτον εἰσήχθη τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι, παρεδέχθη ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν πρώτην βουλευτικὴν περίοδον τοῦ κράτους ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ της, τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, παρεδέχθη προσέτι, ὅτι ἐπειδὴ ἦτο εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ σταδίου της, ὤφειλεν, ὁπωσδήποτε, νὰ συντάξῃ κανονισμόν τινα προσωρινὸν καὶ κατ’ αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τὰς πρώτας αὐτῆς πράξεις. Προσωρινὸς κανονισμὸς συνετάχθη καὶ παρεδέχθη τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, οὐχὶ τῶν ἐπιτροπῶν. Δὲν ἀναφέρω ὀνόματα, εἶναι εὔκολον νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ ἰδῆτε ἀπὸ ποῖα πρόσωπα συνέκειτο· συνέκειτο ἀπὸ ἔνδοξα πρόσωπα, κύριοι· ἀλλὰ, ὡς λέγουν οἱ Γάλλοι, ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι αἰσθηματική. Καὶ ὅμως καίτοι ἀπὸ τοιαῦτα πρόσωπα συγκειμένη ἐδημιούργησε τὸ τέρας ἐκεῖνο, ὅπερ ἡ ἐθνικὴ θέλησις τὸ ἐστιγμάτισε, καὶ ὅμως ἡ ἰδία Βουλὴ ἀκολούθως, ἥτις ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα πλημμελὲς συνεστήθη, αὐτὴ ἡ ἰδία Βουλὴ ἐσκέφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ συντάξῃ κανονισμὸν ὁριστικὸν, κανονισμὸν, ὅστις ἔμελλε νὰ κανονίσῃ ἐπ’ ἄπειρον τὰς ἐργασίας τοῦ βουλευτικοῦ σώματος, καὶ ὅστις ἀπεφάσισε διὰ τοῦτο τίνι τρόπῳ ἔμελλε νὰ γείνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν. Παρεδέχθη δὲ καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Τί ἀποδεικνύει, κύριοι, τοῦτο; Ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐξ ἰδίας πείρας, καὶ προνοοῦσα περὶ τοῦ μέλλοντος, καὶ μὴ θέλουσα νὰ γείνῃ εἰς τὸ μέλλον ὅ,τι ἔκαμεν αὐτὴ ἡ ἰδία κατ’ ἄλλων, εἶπεν ὅτι, ἐκεῖ ὑπάρχει ἐγγύησις καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα πρέπει νὰ καθιερωθῇ. Περιπλέον, κύριοι, παρατηροῦμεν κατόπιν, ὅτι ἔρχονται νέαι Βουλαὶ καὶ ὅλαι δὲν κάμνουσι παντάπασιν λόγον περὶ κανονισμῶν, οὔτε ὁριστικῶν, οὔτε προσωρινῶν, ἀλλ’ ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ βασιλικοῦ λόγου προβαίνουν εἰς τὴν κλήρωσιν τῶν τμημάτων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ τῆς πρώτης Βουλῆς. Καὶ ἂν τότε τοιοῦτο σύστημα καθιερώθη, ὡς ἐξασφαλίζον τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ ἄνδρες τῶν νέων ἰδεῶν νὰ τὸ παραδεχθῶσιν, ἐὰν ἦτο βλαβερόν. Καὶ οὕτω· κατὰ μὲν τὴν Συνέλευσιν τῆς δεκάτης Ὀκτωβρίου παρεδέχθησαν ἐπίσης ἐπιτροπὰς καὶ ὄχι ἐπιτροπήν. Κατόπιν παύει τὰς ἐργασίας της ἡ Συνέλευσις, ἔρχεται ἡ Βουλὴ, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ἔπρεπε πλέον νὰ σκεφθῇ περὶ νέου κανονιμοῦ, διότι τὰ πάντα μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ἐκείνην ἦσαν νέα. Καὶ τί ἔπραξε; συνέταξε προσωρινὸν κανονισμὸν καὶ δὲν ἀπέῤῥιψε τὸ σύστημα τῶν τμημάτων ὡς πλημμελές. Ποῖος ἦτον εἰς θέσιν νὰ πολεμήσῃ καλλίτερον καὶ ἀληθέστερον παρὰ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν πρώτην Βουλὴν τὸ σύστημα αὐτὸ, ἂν τῷ ὄντι ἦτο σύστημα πλημμελὲς καὶ σατανικόν; Καὶ ὅμως τὸ ἠσπάσθησαν. Αὐτὴ ἡ ἰδία πρώτη Βουλὴ συνέταξε τὸν ὁριστικὸν κανονισμόν της καὶ ὅμως πάλιν κατὰ τὸ σύστημα τῆς πρώτης Βουλῆς τοῦ 1844 ἐν αὐτῷ διέλαβε ῥητῶς καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, παραδεχθεῖσα αἱ ἐξελέγξεις νὰ γίνωνται διὰ τμημάτων. Ζητεῖτε ἔπειτα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ νὰ σᾶς φέρω νόμον ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν σημερινὴν Βουλήν; Τί εἶχον εἰς τὸν νοῦν των οἱ προηγούμενοι ἡμῶν, ὅταν συνέταττον ὁριστικοὺς κανονισμοὺς καὶ εἰς αὐτοὺς ἀπεφάσιζον καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος; βέβαια ἐνόμιζον, ὅτι αὐτοὶ οἱ κανονισμοὶ θὰ ἦσαν ὑποχρεωτικοὶ καὶ διὰ τὰς μελλούσας Βουλὰς μεχρισοῦ νομιμοποιηθῶσιν. Ὅταν πρόκηται, κύριοι, νὰ ἐφαρμοσθῇ εἷς νόμος, δὲν ἑρμηνεύεται κατὰ τὰς ἰδέας καὶ τὰς πεποιθήσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ὑπάρχουσι καί τινες ἀρχαί. Ἐξετάζεται ποῖοι εἶναι οἱ πλησιέστεροι τοῦ νόμου καὶ πῶς αὐτοὶ τὸν ἐφήρμοσαν. Ἐγὼ λοιπὸν στηριζόμενος εἰς ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω, φρονῶ ὅτι ἡ προκειμένη πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ κανονισμοῦ εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἂν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ νὰ ἐξελέγχωνται αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ ἐπιτροπῶν ἢ ὑπὸ τμημάτων θὰ τὸ ἐξετάσωμεν κατόπιν, ὅταν τὸ σῶμα θὰ ᾖναι συγκεκροτημένον νομίμως. Εἶναι μία ἐγγύησις διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν τὸ νὰ ἰσχύουν οἱ νόμοι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰσήχθησαν παρ’ ἄλλων· τί θὰ εἴπῃ νὰ ἔρχωμαι ἐγὼ, ὅστις ἀκόμη δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ εἶμαι ἢ ὄχι βουλευτὴς καὶ νὰ λέγω, ὅτι θὰ κανονίσω τὰ ἀφορῶντα τὰ ἱερώτερα δικαιώματα τοῦ ἔθνους; Θὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν τύχην τοῦ τυχόντος, θὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν τύχην ἑνὸς κόμματος τῆς ἡμέρας; τί εἶναι, κύριοι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον προκαλεῖ σήμερον αὐτὴν τὴν καινοτομίαν, ποία ἀνάγκη; Νομίζω, ὅτι ἀπέδειξα τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι ὅλως ἀπαράδεκτος καὶ παράκαιρος· ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κυρίου ζητήματος. Τὰ τμήματα, λέγουν, εἶναι ἐλεεινὰ, περιλαμβάνουν καὶ καλοὺς καὶ κακοὺς, ὁ εἷς θὰ χαρισθῇ εἰς τὸν ἕνα καὶ ὁ ἄλλος εἰς τὸν ἄλλον, θὰ ἐπηρεασθῇ ἡ συνείδησίς των ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, θὰ χαρισθῶσι, θὰ δωροδοκηθῶσιν· ἡ ἐπιτροπὴ λέγουν ἔχει τὰς ἐλλείψεις της, ἀλλὰ τὰ τμήματα εἶναι χειρότερα. Μὰ, κύριοι ποῦ λέγονται αὐτά; Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονῶμεν καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ἔχομεν δύο πολιτικὰς μεταβολάς· θέλετε νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως; τὰ τμήματα λέγουν δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἓν συνάλλαγμα, do ut des facio ut facies, μεταξὺ τῶν βουλευτῶν, εἶναι μία ἀμοιβαία παραχώρησις, ἀλλὰ, κύριοι, τὸ νὰ σοῦ λέγω, κάμε μου αὐτὸ, διὰ νὰ σοῦ κάμω αὐτὸ, εἶναι ὑποφερτόν· ἀλλὰ τὸ νὰ σοῦ λέγω, οὕτω θέλω, τοῦτο εἶναι ἀφόρητον. Προτιμῶ λοιπὸν τὰς ἀνταλλαγὰς παρὰ τὴν ἀφόρητον ἐπέμβασιν. Καὶ τί ἄλλο πρυδίδει τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς εἰμὴ, ὅτι ἔχεται ἰδιότητος, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐμπιστευθῇ τις εἰς τίποτε; τί ἄλλο ἀποδεικνύει τοῦτο, εἰμὴ ὅτι αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν σας θέλουν νὰ τὴν δεσμεύσουν; Χρειάζεται πολὺ διὰ νὰ τὸ ἐννοήσητε; Καὶ ὑπομονὴ ἂν ἔβλεπέ τις εἰς αὐτὴν τὴν καινοτομίαν ἓν ἐθνικὸν ἢ πολιτικὸν συμφέρον· ἀλλ’ οὐδεὶς κίνδυνος, 5–6, εἶναι αἱ ἐκλογαὶ αἱ ἀμφισβητούμεναι. Καὶ νομίζετε, ὅτι μὲ τὸ σύστημά σας, θὰ μένουν αἱ ἐκλογαὶ αὗται ἀνεξέλεγκτοι; Δὲν θὰ ἀδιαφορήσῃ ὁ κόσμος· ἴσως δὲ χωρὶς ἀνάγκη θὰ παρεξηγηθῆτε, καὶ τὰ πλέον ἀγαθὰ ἂν πράξῃ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ διαβληθῇ, οἱ ταύτην θέλοντες θὰ δώσωσιν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἔξαψιν τῶν παθῶν. Ἐνῷ πρέπει μετὰ μίαν μεταβολὴν σπουδαίαν νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ὁμοφωνήσωμεν, νὰ κατανοήσωμεν, νὰ χαλιναγωγήσωμεν τὰ πάθη μας, οὐχὶ νὰ ῥίψωμεν εἰς τὴν φωτιὰν πυρίτιδα· ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ πάντα μόνον ὑπὸ μίαν ἔποψιν τὰ ἐξετάζωμεν. Νὰ σᾶς διηγηθῶ ἓν ἀστεῖον. Ἐταξείδευα διὰ Πάτρας καὶ ἔγεινε λόγος εἰς τὸ ἀτμόπλοιον περὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ Σκαλτσᾶ, καὶ ὅτι ἐνῷ αὐτὸς ἦτο ἀρχηγὸς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως κατὰ τὰ μεθόρια ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν καὶ κάλπη· ἐγὼ λοιπὸν παρετήρησα, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν κάλπη ἀξιολογώτατα, διότι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐξετάζῃ τοιαῦτα ζητήματα, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία. Εἶχον, κύριοι, τότε πολλοὺς ἐναντίους, οἱ ὁποῖοι ἐφαίνοντο ἀντιπολιτευόμενοι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως· ὅταν ὅμως κατόπιν ἔγεινεν ἡ γνωστὴ ἐγκύκλιος τότε τὰ ἔστριψαν καὶ αὐτοί. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι τὰ πράγματα πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ δύο ἐπόψεις. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἶχεν ἄλλην γνώμην. Ἔκαμεν ὁ Κωλέτης τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ἔκαμε προηγουμένως ἓν πραξικόπημα, καὶ ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο δεύτερον πραξικόπημα· ἀπεφάσισε νὰ ῥίψῃ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς, ἐπεμβῆκεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὰς Πάτρας, δὲν λέγω καὶ ἄλλα, διότι περὶ αὐτῶν ἔχω πλειοτέραν γνῶσιν· ἔρχεται λοιπὸν ὁ Κωλέτης, θέλει νὰ ἀνατρέψῃ τὴν τάξιν ἐκείνην καὶ ῥίπτει τὸ ὑπουργεῖον· ἔρχεται κατόπιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀποβάλλει τὸν Μαυροκορδάτον, καὶ ἄλλους. Ὁ Κωλέτης λοιπὸν ἔκαμεν ἐκεῖνο τὸ πραξικόπημα πρὸς ἕνα τοιοῦτον ἔκτακτον πολιτικὸν σκοπόν. Σήμερον ὑπάρχει τοιοῦτος; Ὑποθέσατε ὑμεῖς, κύριοι, ὅτι παραδεχόμεθα τὴν ἐπιτροπὴν, σᾶς παρακαλῶ· δὲν πιστεύω ἐκεῖνα ὅπου λέγουν· θὰ γείνῃ σύσκεψις ἀπὸ ποῖα μέλη θὰ γείνῃ ἡ ἐπιτροπὴ, κἄποια συνεννόησις θέλει γείνει· ἂν πρὸ τῆς ἐκλογῆς φυτρώσῃ ἓν ἄλλο ὑπουργεῖον εἰς τὴν μέσην τί γινόμεθα; καὶ ἔλθῃ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ σᾶς εἴπῃ, ἐγὼ θὰ σχηματίσω τὴν ἐπιτροπήν; Τότε ἡ διάνοιά μας θὰ ἀρχίσῃ νὰ ζαλίζηται πάλιν· πρέπει, κύριοι, νὰ ἐξετάζωμεν τὰ πράγματα ὑπὸ ὅλας τὰς ἀπόψεις. Βέβαια σήμερον οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὴν συμπολίτευσιν ἔχουν δίκαιον νὰ δυσπιστοῦν πρὸς τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαρτίσουν τὴν ἐπιτροπήν. Ἂν ὑπάρχουν ἀτοπήματα εἰς τὰ τμήματα τοὐλάχιστον εἶναι ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ὅλους, ἂν ὅμως ὑπάρχουν τοιαῦτα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὰ ἀτοπήματα αὐτὰ θὰ προέρχωνται ἀπὸ μίαν πίεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τὸ ἔθνος. Καὶ ἂν ἡ πλειοψηφία θέλει νὰ ἐπιβάλῃ μίαν τοιαύτην θέλησιν, θὰ μετανοήσῃ. Τελευτῶ δὲ τὸν λόγον, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως ἀπεσκορακίσθη, ὅτι ἂν παραδεχθῶμεν ἐπιτροπὴν δυσπιστοῦμεν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ ἀφίνομεν τὴν πολιτικὴν ὕπαρξίν μας εἰς χεῖρας ὀλίγων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων θὰ ἐμφανιζώμεθα μὲ χέργια σταυρωμένα, ἂν δὲν ἔχωμεν αἴσθημά τι ἀνώτερον εἰς τὴν καρδίαν μας. Ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ἄλλους ἀπείρους, τοὺς ὁποίους εἶναι περιττὸν ν’ ἀπαριθμήσω, ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ᾖναι ὀλεθρία καὶ ὀλεθριωτέρα δι’ ἐκείνους, οἵτινες τὴν ὑποστηρίζουν.

§62ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί! Δύο θέματα ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως παρουσιάζονται. ά) Σεῖς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν σας; καὶ β) ποῖον μέσον πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν εἶναι καλλίτερον; τὰ τμήματα ἢ αἱ ἐπιτροπαί; Τὸ μὲν πρῶτον κανεὶς ἐξ ὑμῶν δὲν δύναται νὰ πιστεύσῃ ἐπὶ μίαν στιγμὴν, ὅτι κυρίαρχος Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι καὶ ἐργάζεσθαι· καὶ ἀμφιβάλλετε εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον καθιερώνει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὸν κανονισμὸν της καὶ νὰ πράττῃ τὰς ἐξελέγξεις της; Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, παντάπασιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι τοιοῦτον· ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος; ποῦ εἶναι ὁ νομοθέτης νὰ ἴδωμεν τὴν διάνοιάν του; πρέπει νὰ ἑρμηνεύωμεν τὸ Σύνταγμα; τοιαῦτα πράγματα λέγονται ἀπὸ ἀνθρώπους σπουδαίους ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐν συνόλῳ τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον θέλομεν ἐργασθῆ διὰ τὰς ἐξελέγξεις; Εἶναι ἀναμφισβήτητον τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τὸ ἔχετε καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ πάντοτε, ὅταν θέλετε νὰ μεταβάλλητε τοὺς κανονισμοὺς σας, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ σώματος. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κύριος Ζαΐμης σᾶς ἀνέφερε παράδειγμα Ἀγγλικόν· καλὸν εἶναι τὰ παραδείγματα νὰ τὰ ἀποκαλύπτωμεν καθαρὰ εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Βουλῆς· σᾶς εἶπεν, ὅτι 80 χρόνους ἔκαμον νὰ ἀλλάξουν τὸν κανονισμὸν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἐπὶ τέλους ὅτι τοῦτο ἐγένετο διὰ νόμου. Καὶ μήπως ἠμποροῦσεν ἡ Βουλὴ μόνη της νὰ τὸν ἀκυρώσῃ; Ἔπρεπε νὰ συντρέξουν ὅλαι αἱ νομοθετικαὶ δυνάμεις, καὶ βεβαίως δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὸ κάμῃ, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς ἐξουσίας τῆς Βασιλικῆς. Ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς δὲν ἔχει οὕτω· εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ διὰ τὴν ἰδίαν της ἀξιοπρέπειαν σχηματίζει. Τὸ δεύτερον ζήτημα, Κύριοι, περὶ τοῦ ἂν τὰ τμήματα ἢ αἱ ἐπιτροπαὶ ᾖναι τὸ καταλληλότερον μέτρον πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, θαυμάζω μὲ τοὺς φόβους τοὺς ὁποίους ἔφεραν ἐνώπιόν σας διὰ νὰ παρασύρουν τὸ πνεῦμα τῶν ἀδυνάτων ἐξ ὑμῶν, τοὺς φόβους οἱ ὁποῖοι θέλουν προέλθει ἀπὸ τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα σύστημα. Ἂς ὁμιλήσωμεν εἰλικρινῶς· τὰ τμήματα καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν εἶναι παρὰ τὰ μέσα νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ αὐτὰ δύνανται νὰ ᾖναι κατὰ τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν δύναται ὅλον τὸ σῶμα νὰ ἔχῃ· θὰ εἶσθε λοιπὸν οἱ πολλοὶ ὑπήκοοι εἰς 15 μέλη μιᾶς ἐπιτροπῆς ἢ εἰς τὰ τμήματα; Ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ ἐξωτερικὴ πίεσις, ἥτις θέλει νὰ σᾶς πιέσῃ; καὶ ἂν σᾶς πιέσῃ μὲ τὸν ἕνα τρόπον, δὲν δύναται καὶ μὲ τὸν ἄλλον; Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν φοβοῦμαι παντάπασιν οὔτε τὴν πλειονοψηφίαν, οὔτε τὴν μειονοψηφίαν, οὔτε τὴν Κυβέρνησιν· ὁλόκληρον παρελθὸν ἀπέδειξε, ὅτι μὲ τὴν πεποίθησίν του πρέπει κανεὶς νὰ τίθηται ἐνώπιον παντὸς κινδύνου. Κύριοι, θέλω σταματήσῃ διὰ μίαν στιγμὴν, διότι εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν συνείδησίν μου νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Λομβάρδον, ἀναφερθέντα μὲ τόσην σκληρότητα κατὰ τοῦ 1844. Ὁσάκις ὁμιλῇ τις κατὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πρέπει νὰ ἀναμνησθῇ τοὺς ἄνδρας καὶ τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι καθιέρωσαν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ κύριος Λομβάρδος, ὅτι ἡ πολιτεία τότε συνεκροτεῖτο ἀπὸ τοὺς ἄνδρας ὅλους ὅσοι ἦσαν τοῦ 1821. Καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ κακίσῃ τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν νὰ ἀναλάβουν τὰ ἐθνικὰ πράγματα καὶ οὐχὶ μὲ τὰς ψευδεῖς ἰδέας, τὰς μεγάλας λεγομένας (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Ἡ Βουλὴ τοῦ 1844 ἔχει ἱστορίαν, ἡ ὁποία ἀπέχει πολὺ, ἐὰν ἐξετάσητε τὰ πράγματα ὅπως εἶχον τότε. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐσχημάτισε ἐπιτροπὴν καὶ κατακρίνεται διότι ἠκύρωσε πολλὰς ἐκλογάς. Λησμονεῖτε τὴν ἐκλογὴν τῶν Καλαβρύτων; ποῖος δὲ ἐξεδίωξε τὸν Μαυροκορδᾶτον χάριν τοῦ Ζωγράφου, ἐνῷ τέσσαρες ἐπαρχίαι τὸν ἐξέλεξαν; Καὶ δὲν καθιερώθη τὸ σύστημα τῆς ἀνοχῆς εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Καλαβρύτων; ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι, τὸ σέβας μου πρὸς τὸν Μαυροκορδᾶτον καὶ Ζωγράφον εἶναι ἀπεριόριστον, δὲν θὰ λησμονήσω ποτὲ τὸ σέβας, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔκαμον· ἀλλ’ ἡ ἐποχὴ ἐκείνη εἶχε καὶ τὰ πολιτικὰ πάθη της· καὶ ὅταν ὁμιλῆτε περὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πρέπει νὰ τὴν ἀναφέρητε μὲ περισσοτέραν εὐγνωμοσύνην καὶ νὰ μὴ κινῆτε τοὺς τάφους τῶν πατέρων μας.

§63ΖΑΪΜΗΣ. Ὁμιλοῦμεν ἱστορικῶς.

§64Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο ἦτο, κύριοι, μία παρέκβασις, τὴν ὁποίαν ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀφήσω χωρὶς ἀπάντησιν. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν ἐξετάσητε, ἐξ αὐτῆς τῆς ἱστορίας θέλετε ἰδῇ, ὅτι ἐδοκιμάσαμεν καὶ τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν τμημάτων. Τὸ κατ’ ἐμὲ σᾶς λέγω, ὅτι πράγματι εἰς κανὲν δὲν δίδω ἀξίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν συνείδησίν σας. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων; ὅτι τὸ μὲν ἓν παρουσιάζει πράγματι ὑπευθύνους ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα καὶ νὰ ἐκβιάσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας των νὰ ἐργασθοῦν ταχύτερον, καὶ ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπ’ αὐτοὺς εὐθύνην διὰ τὰς ἐκθέσεις των, ἐνῷ εἰς τὰ τμήματα δὲν εἶναι ὑπεύθυνος οὐδείς. Καὶ ἂν αἱ ἐκθέσεις ᾖναι κακαὶ καὶ δὲν γείνῃ εἰλικρινὴς ἡ εἰσήγησις, εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐκθέσεων ποῦ θὰ εἶσθε; δὲν δύνασθε λαμβάνοντες ὁλόκληρον τὸν φάκελλον τῶν πρακτικῶν νὰ ἐνεργήσητε ὅπως θέλετε; Καὶ καθὼς εἶναι τὸ «μετὰ τὰς 24 ὥρας» ἐὰν ᾖναι ὀλίγον, κάμετετο περισσότερον· δὲν λέγω ποτὲ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ δίδηται ὁ ἀνάλογος καιρός· κάμετέ το 48 ὥρας, 5 ἡμέρας, ἀδιάφορον. Μετὰ τὰ περιστατικὰ ταῦτα ὅλοι οἱ φόβοι ἐκλείπουσι· καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκλείπουσιν, ἀναφερόμενος πάντοτε εἰς τὴν συνείδησίν σας. Βλέπω μίαν Βουλὴν, πρὸς τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ἔχῃ σέβας. Βλέπω ἄνδρας, τοὺς ὁποίους δύναται πάντοτέ τις νὰ ὑπολήπτεται, καὶ ἀντὶ νὰ φοβοῦνται τινὲς τὴν ἐπιτροπὴν, ἂς φοβοῦνται τὴν συνείδησίν των. Καθὼς ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ᾖναι ὑπεύθυνος ἐνώπιον ἡμῶν, σεῖς θὰ εἶσθε ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τί παρατηρῶ; αἱ ἐπιτροπαὶ, λέγουσι τινὲς, εἶναι καλαὶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐμπεριέχωσι καὶ ἡμᾶς. Πῶς λοιπὸν αἱ ἐπιτροπαὶ εἶναι καλαί; ἐὰν ἀλλάξωσι τὰ πρόσωπα; Εἶναι πρᾶγμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν δύναται νὰ συζητηθῇ; ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ συμπεριλάβῃ ὅσους θέλει καὶ ἀπὸ σᾶς. Λοιπὸν ἐὰν σᾶς συμπεριλάβῃ εἶναι καλή; καὶ ἐὰν δὲν σᾶς συμπεριλάβῃ εἶναι κακή; δὲν εἶσθε ὅμως μέλη τῆς μεγάλης ἐπιτροπῆς, τῆς Βουλῆς, ὅλοι σας; Ὄχι, ὄχι· ποτὲ δὲν κάμνω τὸ ἄδικον εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ εἴπω, ὅτι τρομάζει ἐνώπιον τῆς ἐξουσίας· καὶ μήπως ἡμεῖς μὲ αὐτὴν τὴν μειοψηφίαν δὲν ἐπολεμήσαμεν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συστήματος ὁλοκλήρου, τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν ὑπάρχει; Ἑπομένως δὲν δύναται κανεὶς φόβος νὰ ὑπάρχῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅ,τι δὲν παραδέχομαι, ὅτι ὁ φατριασμὸς πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ ὅτι μία πλειονοψηφία φατριάζουσα θὰ σᾶς ἀποκλείσει, τί σᾶς ὠφελοῦν αἱ ἐπιτροπαί; δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωμεν ἐδῶ; ἐὰν διὰ τῆς πλειονοψηφίας παραδεχθῶμεν παρανόμους δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωμεν; καὶ νομίζετε ὅτι τὰ τμήματα θὰ μᾶς ἐπηρεάσουν; πῶς οἱ φόβοι λοιπὸν εἰς τὸ ἓν σύστημα καὶ εἰς τὸ ἄλλο ὄχι; Σᾶς εἶπον καὶ σᾶς ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα. Παρουσιάζει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας ὑπευθύνους, ἑπομένως καὶ τὰς ἐργασίας δύναται νὰ ταχύνῃ καὶ καλλιτέρας δύναται νὰ τὰς παρουσιάσῃ, καὶ διὰ τοῦτο πλέον ἀμερολήπτους θέλετε ἰδῆ ἐκθέσεις· διότι αὐταὶ θέλουν ἀποκαλύψει τὰς παρανομίας μας καὶ θέλετε ἔχει πρόσωπα ὡρισμένα, καὶ θὰ λέγωμεν ὁ δεῖνα ἔκαμε αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, αὐτὸς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος. Εἶναι λοιπὸν προτιμότερον νὰ προβῶμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς. Κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, τὰ ζητήματα ἐδῶ πρέπει νὰ ἔρχωνται πρακτικῶς· αἱ θεωρίαι αἱ ἀλλεπάλληλοι καὶ αἱ ἀναφοραὶ εἰς ἄλλα ἱστορικὰ γεγονότα, ὅταν αἱ ἀποδείξεις δὲν ᾖναι πρόχειροι, καταλαμβάνετε ὅτι θὰ σᾶς παρασύρουν εἰς μυρία ἄτοπα; Τὰ θεωρητικὰ ἐκεῖνα παραδείγματα ἐννοῶ ὅσων εἶναι ταχυτάτη ἡ ἀντίληψις. Τί σχέσιν ἔχουσι τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνέφεραν εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν. Δὲν πιστεύω κανεὶς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, ὅτι θέλει ἀμφιβάλλει, εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ συνείδησιν, εἰς γενναιότητα, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκεῖνον τὸν ἀντιπρόσωπον, ὅστις δὲν αἰσθάνεται ὁποίαν δύναμιν ἔχει ἐνώπιόν του, ὅταν ὄπισθεν τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ ἔθνους ἀσφαλίζεται. Τί λοιπὸν ἔχετε νὰ φοβηθῆτε, ὅταν ἦσθε ἀνεξάρτητοι ἄνθρωποι; καὶ τοιούτους σᾶς ἐννοῶ. Οἱ φόβοι λοιπὸν, Κύριοι, τοὺς ὁποίους θέλουν νὰ σᾶς παρουσιάσουν εἶναι πλάνη, ἡ τιμή σας δὲν τὸ ὑπαγορεύει· διὰ τοῦ φόβου ἡ Ἑλλὰς ποτὲ δὲν θὰ κυβερνηθῇ· καὶ αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν νὰ εἴπουν πράγματα καὶ καταφεύγουν εἰς θεωρίας καὶ προφητείας. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἀντεπολιτεύθημεν ὁλόκληρον τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, μεχρισοῦ διελύθη ἐκείνη ἡ Βουλὴ, δὲν ἤλθομεν νὰ προφητεύσωμεν κατ’ αὐτῆς, ἀνεφέραμεν πράξεις καὶ τὰς ἐφέραμεν εἰς τὴν δημοσίαν συνείδησιν, καὶ ἤχησαν ὅσον ἔπρεπε διὰ νὰ ἔλθητε σήμερον σεῖς ἐδῶ νὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ ἔθνους· Ἀντὶ λοιπὸν νὰ καταφεύγητε εἰς προφητείας καὶ τὰ τοιαῦτα πρέπει νὰ καταφεύγητε εἰς τὰ πράγματα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν ἑνὸς ἑκάστου καὶ τὴν ἀξίαν ὁλοκλήρου τῆς βουλῆς.

§65ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Χαίρω, Κύριοι, διότι ὁ προαγορεύσας ἦλθεν εἰς ἀναίρεσιν τῶν ὅσων ὑπεστήριζον τὴν πρότασιν, καὶ τὴν ἐπολέμησε τῳόντι καλλίτερον ἀπὸ πάντα ἄλλον εἰπὼν ὅτι, τί φοβεῖσθε τὸν τρόπον τῆς ἐπεξεργασίας, εἴτε διὰ τῶν τμημάτων γείνῃ, εἴτε δι’ ἐπιτροπῆς, διότι θὰ ἀποφασίσητε ὑμεῖς, ὁλόκληρον τὸ σῶμα! Λοιπὸν, Κύριοι, ἐὰν μόνη ἡ βουλὴ ᾖναι ἁρμοδία καὶ μόνη αὐτὴ θὰ φέρῃ τὴν ψῆφόν της, διατί αὐτὴ ἡ καινοτομία; διατί νὰ καταργηθῶσι τὰ τμήματα καὶ νὰ ἀναστηθῇ ἡ πρὸ εἰκοσιπενταετίας καταδικασθεῖσα ἐπιτροπή; δὲν εἶναι δύσκολον, Κύριοι, νὰ εὕρῃ τὶς τὸν λόγον τῆς τοιαύτης μεταβολῆς· βεβαίως ἐπιθυμητὴ ἦτο ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν νὰ γείνῃ αὐστηρῶς καὶ ἀμερολήπτως, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ πράγματα μαρτυροῦσι τὸ ἐναντίον. Ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν ἔλαβε καὶ θὰ λαμβάνῃ πάντοτε πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ ὅστις ἀρνηθῇ τοῦτο ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξιν τῶν κομμάτων, τῆς συμπολιτεύσεως τοὐτέστι καὶ ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ἀντιπολίτευσις, ἥτις εἶναι ὁ φύλαξ τῶν παρεκτροπῶν τῶν Κυβερνήσεων. Τότε λοιπὸν θέλετε νὰ κρυφθῆτε ὄπισθεν τοῦ δακτύλου, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν θὰ δικασθῶσι παρὰ ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῆς φατρίας, τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος. Ἀλλ’ ἐὰν μία πλειονοψηφία δύναται νὰ ἐπιφέρῃ οἱανδήποτε ἀπόφασιν εἶναι κυρία νὰ τὸ πράξῃ, δὲν πρέπει ὅμως νὰ στερήσῃ τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν, καὶ δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως δὲν ἔχετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ στερήσητε τὰ μέσα τῆς ὑποστηρίξεως τῆς μειονοψηφίας. Τὰ στερεῖτε, διότι θὰ ἔλθῃ μία ἐπιτροπὴ ἐκ τῆς πλειονοψηφίας ἐκλελεγμένη, ἥτις θὰ συντάξῃ καὶ θὰ φέρῃ τὴν εἰσήγησιν ἐνώπιον τοῦ ὅλου σώματος. Καὶ ὅταν ἐνώπιον τοῦ ὅλου σώματος κρύπτωνται αἱ ἐνστάσεις καὶ τὰ παράπονα τῆς μειονοψηφίας, τί θέλεις ἰδῆ; ὅλαι αἱ ἀσχημίαι θὰ καλυφθῶσι, ἐνῷ εἰς τὰ τμήματα ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν αὐτήν. Λέγω, τὴν ἔχομεν· διότι ὁ κλῆρος δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν τμῆμα νὰ τὸ συγκροτήσῃ ἀπὸ μέλη μόνον τῆς πλειονοψηφίας ἢ μόνον τῆς μειονοψηφίας· θὰ ἔρχωνται ἐντὸς τῶν τμημάτων καὶ μέλη τῆς μειονοψηφίας, καὶ ἓν μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ εἶναι ἱκανὸν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινωνίαν, διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ ἄλλοι βουλευταί, οἵτινες δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐκλογῆς νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἰδέαν των. Τί λοιπὸν κατηγορεῖτε τὰ τμήματα, διότι μᾶς παρέχουν αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν, τοὐτέστι νὰ ἔλθῃ, ἔστω καὶ ἓν μέλος μόνον τῆς μειονοψηφίας, νὰ καταδείξῃ τὰς ἀσχημίας, καὶ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην της; Καταργοῦντες τὰ τμήματα στερεῖτε λοιπὸν αὐτῶν τῶν μέσων τὴν μειονοψηφίαν. Ἀλλά, λέγουν, ἡ ἱστορία τῶν τμημάτων μᾶς παρέστησε θλιβερὰ ἀποτελέσματα. Δὲν πταίουν τὰ τμήματα, διότι ὅπως καλῶς εἶπε ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς. Δὲν πταίουν λέγω τὰ τμήματα, ἀλλὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ ἐπανέλθωσιν ἔπειτα ἀπὸ μία μεταπολίτευσιν καὶ ἐπανάστασιν. Ἠξεύρετε τί ἔπταισε κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτε ἐφηρμόζετο ὁ κανονισμὸς ἤτοι ὁ τρόπος τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν; ἔπταισεν ἡ ὑποψηφιότης· αὐτὴ ἦτο ἡ παραίτιος ὅλων τῶν κακῶν καὶ δυστυχῶς τὴν βλέπομεν σήμερον πάλιν ἀναφαινομένην. Ναὶ λέγω ἡ ὑποψηφιότης ἦτο παραίτιος ὅλων τῶν κακῶν. Καὶ ὑποψηφιότης ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ; ἀνάδειξις βουλευτοῦ διὰ παντὸς μέσου· καὶ διὰ τοῦτο τὰ ὄργανα ἐφιλοτιμοῦντο νὰ κάμνωσι χρῆσιν ὅλων τῶν μέσων διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς τὸν σκοπόν, καὶ ἑπομένως νὰ εὐνοηθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὑποψήφιοι. Ὅταν λοιπὸν ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτων ἰδεῶν ἐνηργοῦντο αἱ ἐκλογαί, κρέμαται ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως ἢ δι’ ἐπιτροπῆς ἢ διὰ τμημάτων νὰ ἀκυρωθῶσι παράνομοι ἐκλογαί; Ἡ πλειονοψηφία ἐσχηματίζετο ἀπὸ τοὺς ὑποψηφίους, οἱ δὲ ἄλλοι μόνον παράπονα εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνωσι. Δὲν πταίουν λοιπὸν τὰ τμήματα, ἢ ὁ τρόπος τῆς διὰ τμημάτων ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, διότι εἰς τὰ τμήματα, ὅπως σᾶς εἶπον, ὑπάρχει καὶ μειονοψηφία· καὶ ἀπορῶ πῶς οἱ κύριοι οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλέσθησαν τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἀπέδωκαν τὰς παρεκτροπάς, τὰς ἀδίκους ἀποφάσεις, εἰς τὸ σύστημα τοῦ τρόπου τῆς ἐξελέγξεως, τοὐτέστι τῶν τμημάτων. Μήπως δὲν παρουσιάσθησαν κάμποσαι μειονοψηφίαι; ἐπὶ πασῶν τῶν ἐκλογῶν παρουσιάσθησαν ἐκθέσεις ἐκ μέρους τῆς μειονοψηφίας διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, διότι ἦτον ἀδύνατον ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ τμήματος νὰ ὑπάρξῃ μία μόνη μερίς, ὑπῆρχον καὶ ἐκ τῆς ἄλλης. Ἔκαμνε λοιπὸν ἔκθεσιν ἡ μειονοψηφία, ἐφωτίζετο τὸ Σῶμα καὶ ἔμενεν ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως καὶ ἀνευρέσεως τῆς ἀληθείας. Τώρα διὰ τοῦ νεωτερισμοῦ σας θέλετε νὰ στερηθῇ καὶ τοῦ μέσου τούτου ἡ μειονοψηφία· νὰ μὴ γείνουν ἐκθέσεις παρὰ μονομερεῖς καὶ παμψηφεί, διότι τὸ πολιτικὸν συμφέρον, ὡς καλῶς σᾶς εἶπον, σπρώχνει τὸν ἄνθρωπον, τοῦ σκοτίζει τὸν νοῦν, καὶ δὲν ἐρωτᾷ τὴν συνείδησίν του. Διὰ τί λοιπὸν θέλετε νὰ ὑποπέσητε εἰς τοιοῦτον ἀσύγγνωστον σφάλμα, ἔπειτα ἀπὸ μίαν σπουδαίαν μεταβολήν; Ἤθελον ἀσπασθῆ, κύριοι, καὶ ἐγὼ ὡς καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἂν περιεῖχε τὸν ὅρον τῆς συστάσεως τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξετάζουν ὅλας ἐν γένει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἂν δηλ. τὸ ⅓ συνέκειτο ἐκ τῆς μειονοψηφίας, διότι τότε ἐξεπληροῦτο ὁ σκοπὸς τῆς καὶ διὰ τῶν τμημάτων προεισαγωγῆς, διότι τότε θὰ ὑπάρχῃ καὶ μειονοψηφία, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της καὶ θὰ φωτίσῃ τὴν Βουλήν· ἀλλὰ δὲν προτείνετε τοιοῦτόν τι, οὔτε θέλετε νὰ ἔχῃ ἔκθεσιν ἡ μειονοψηφία. Διὰ τί θέλετε νὰ κρύπτεσθε ὄπισθεν τοῦ δακτύλου σας; Τί φοβεῖσθε τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας; Ναὶ, ἡ Βουλὴ ἔχει συμφέρον μέγιστον νὰ μὴ ἐκπέσῃ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἀφήσατε τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως ἐλεύθερον καὶ τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ σημασίαν· ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχῃ αὐτὸ τὸ προσὸν, τότε θὰ ἔλθῃ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ αἰσθανθῆτε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ζητεῖτε συνδρομὴν, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ σᾶς τὴν παράσχῃ, διότι ἔχασε τὴν κοινὴν ὑπόληψιν. Ἐνθυμεῖσθε εἰς τὴν τελευταίαν Βουλὴν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ναυπλίου. Ἐζήτει ἡ τότε Κυβέρνησις νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὸ σῶμα ἐκεῖνο δυνάμεις καὶ παμψηφεὶ ἐκτὸς ἐξαιρέσεών τινων ὑπεστηρίζετο ἡ κυβέρνησις, καὶ ἀπεδοκιμάζετο ἡ ἐπανάστασις τοῦ Ναυπλίου, ἀλλὰ δὲν εἶχε σημασίαν ἡ ὑποστήριξις τοιαύτης Βουλῆς. Μὴ θέλετε νὰ καταβιβάζετε τὴν ἀξίαν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, διότι θὰ ἔλθῃ καιρὸς νὰ τὸ μετανοήσητε πικρῶς. Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀποτυχόντων ὁμολογεῖ τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δηλ. ἡττήθη, πάντοτε ἔχει μίαν αἰτίαν νὰ καταγορήσῃ τοὺς ἀντιπάλους του, εἴτε ἐπὶ δωροδοκία, εἴτε ἐπὶ ἐπεμβάσει, εἴτε ὅτι ἐγένετο καλπονόθευσις. Λοιπὸν ἀφοῦ τοιοῦτος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς χαρακτὴρ, πάντοτε ἀποδίδων τὴν ἀποτυχίαν του εἰς μίαν παρανομίαν, διὰ τί αὐτὰ τὰ παράπονα νὰ μὴ ἐκτεθῶσιν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ τῆς κοινῆς γνώμης; Βεβαίως δὲν θὰ ἔλθῃ ἔκθεσις μειονοψηφίας, ὅταν εἰς ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ ψηφοδέλτιον προστεθῶσιν ἐκ μονομερείας τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν.

§66ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὕρετε καλλίτερον μέσον.

§67ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑπάρχει ὁ κανονισμὸς, ὁ ὁποῖος λύει τὸ τοιοῦτον, καὶ παραδέχεται παντοῦ τὴν μειονοψηφίαν. Ἂν εἰς τὰ ἄλλα ἔργα παραδέχεται ὁ κανονισμὸς τὸν ὅρον τοῦτον, πολὺ περισσότερον εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ἠθικὴν ὑπόληψιν τοῦ σώματος. — Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι οὐδὲν νομοσχέδιον παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ συνοδεύεται καὶ ἀπὸ ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας. Ἂν, ὅπως εἶπεν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς ἀποφασίζῃ καὶ ἑπομένως ἀδιάφορον ἂν ἡ ἔκθεσις γείνῃ εἴτε διὰ τῆς ἐπιτροπῆς εἴτε διὰ τῶν τμημάτων, διὰ τί θέλετε νὰ φέρετε τὴν καινοτομίαν αὐτήν; Δὲν μᾶς δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτευθῶμεν! Ηὐχόμην νὰ προήρχετο ἡ καινοτομία ἀπὸ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὸν Ἕλληνα, τοῦ νεωτερισμοῦ, τῶν μεταβολῶν, πάντοτε ἐπιζητεῖ τὸ καλὸν καὶ νομίζει, ὅτι τὸ εὑρίσκει εἰς τὴν μεταβολὴν, εἰς τοὺς νεωτερισμούς. Ἀλλὰ δὲν προέρχεται ἀπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα· προέρχεται ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ φανῶσιν ἐνώπιον τοῦ σώματος, ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ, αἱ ἀσχημίαι αἵτινες ἐνδεχόμενον νὰ ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἂν ὁ σκοπός σας δὲν κρύπτεται, διατί θέλετε νὰ νεωτερίσητε καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς;

§68ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί ἐπιμένετε σεῖς;

§69ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διότι τὰ τμήματα θὰ περιλαμβάνουν καὶ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα θὰ φέρουν ἔκθεσιν· ἐπικαλοῦμαι τὰ πρακτικά, εἰς τὰ ὁποῖα δύνασθε νὰ εὕρητε ἀπείρους ἐκθέσεις τῆς μειονοψηφίας. Τὰς ἐκθέσεις τῆς μειονοψηφίας ὑμεῖς ἀποκρούετε, διότι δὲν θέλετε νὰ παρουσιασθοῦν ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ αἱ ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῶν ἐκλογῶν. Εἷς τῶν προαγορευσάντων ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν κατὰ τὴν συζήτησιν εἶπεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῆς ἐπιτροπῆς θὰ εἶναι πολὺ ἀνώτερος ἐκείνης τοῦ 1844, διότι ἐκείνη μὲν συνέκειτο ἀπὸ ἐννέα μέλη, αὕτη δὲ ἀπὸ εἰκοσιτρία, καὶ ἑπομένως εἰς τὰ εἰκοσιτρία θὰ περιλαμβάνωνται καὶ μέλη τῆς μειοψηφίας· δὲν πιστεύω νὰ τὸ εἶπε σπουδαίως τὸ τοιοῦτον· ἂν ὑπερισχύῃ ἓν ψηφοδέλτιον, τὸ ψηφοδέλτιον αὐτὸ θὰ περιέχῃ τὰ ὀνόματα τῆς μιᾶς μερίδος· διατί λοιπόν, πρὸς θεοῦ! νὰ ἐμπαίζετε καὶ νὰ λέγετε, ὅτι ἐπειδὴ ἐκείνη ἡ ἐπιτροπὴ συνέκειτο ἀπὸ ἐννέα μέλη παρήχθησαν τὰ ἀτοπήματα ἐκεῖνα, ἐπειδὴ δὲ ἡ παροῦσα σύγκειται ἀπὸ εἰκοσιτρία δὲν τρέχομεν τὸν κίνδυνον αὐτόν; Ἰδού, κύριοι, οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω, ὅτι ἡ βουλὴ δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῶν κυρίων Παπαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασοπούλου, διότι περιέχει αὐτὸ τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀνεχθῆτε, τὸ κακὸν δηλ. ὅτι δὲν θὰ παρουσιάζῃ καὶ ἔκθεσιν μειονοψηφίας. Τὰ τμήματα ἢ τὴν ἐπιτροπὴν δέχομαι, ὅπως θέλετε, ἀλλὰ κατὰ τὸν κανονισμόν, τοὐτέστιν τὰ δύω τρίτα νὰ σύγκεινται ἐκ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὸ ἓν τρίτον ἐκ τῆς μειονοψηφίας. Τί κακὸν περιέχει αὐτὸς ὁ σοφὸς ὅρος;

§70ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν τὸν ἀρνούμεθα.

§71ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν ἐπιτροπὴν κατὰ τὸν κανονισμόν. Ἡ πρότασις αὕτη περιέχει καὶ ἄλλας διατάξεις περὶ τῶν ὁποίων ἐπιφυλάσσομαι νὰ λαλήσω.

§72Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄλλοτε δὲν μᾶς ἐρωτούσατε.

§73ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τότε εἴχατε τὸ στόμα ἀνοικτὸν, ἐνῷ τώρα θέλετε νὰ τὸ σφαλίσητε εἰς ἡμᾶς· μὴ δεχόμενοι ἔκθεσιν μειονοψηφίας θέλετε νὰ σφαλίσητε τὸ στόμα μας.

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις ἔχω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἓν προσωπικόν. Λαμβάνω τὸν λόγον οὐχὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μετὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου κυρίου Βαλασοπούλου, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν καὶ ὑπὲρ καὶ κατά. Ὁ κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς, καὶ κάμνω τὴν διάκρισιν τοῦ ὀνόματος, θέλων νὰ μὲ ἐλέγξῃ ἐπὶ ἀντιφάσει καὶ παλινῳδίᾳ ἀνέτρεξεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς συνελεύσεως καὶ τῆς παρελθούσης Βουλῆς, ἵνα ἀποδείξῃ ὅτι καὶ τότε ὑπεστήριζον τὰ τμήματα, γεγονὸς τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ, διότι καὶ ἂν εἶχον τὴν ἀναίδειαν νὰ ἀρνηθῶ, ὑπάρχουν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦν τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ κατὰ τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην ἤμην ὑπὲρ τῶν τμημάτων, ἀκριβεστέρα ὅμως καὶ ἐμβριθεστέρα μελέτη τοῦ ἑνὸς συστήματος καὶ τοῦ ἑτέρου μὲ ἔπεισαν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον, τὸ παρέχον πλειοτέρας ἐγγυήσεις εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Δὲν εἶναί τις ὑποχρεωμένος νὰ ἐμμένῃ εἰς τὰς αὐτὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐσχημάτισεν περὶ ἑνὸς πράγματος, διότι τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ πρόοδος. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι τὰ δικαστήρια αὐτὰ πολλάκις ἀνέτρεψαν τὰς ὁμολογίας των, τὰς ὁποίας μάλιστα ἐστήριζαν καὶ ὤφειλον νὰ στηρίξωσιν εἰς τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὴν πολιτείαν· ὑποστηρίζων τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ὑπέπεσα εἰς καμμίαν ἀντίφασιν καὶ παλινῳδίαν. Ἔχω ὅμως τὴν παρηγορίαν, ὅτι ἔχω τὸν ἔντιμον κατήγορόν μου βουλευτὴν Καλαβρύτων κύριον Ἀθ. Πετιμεζᾶν μετ’ ἐμοῦ· ὁ Κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς ἐν τῇ συνελεύσει συζητουμένου τοῦ κανονισμοῦ εἰς τὸ περὶ τοῦ πῶς νὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ, δὲν ἔλαβε τὸν λόγον διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον σύστημα, ὑπεστήριξεν ὅμως διὰ τῆς ψήφου του κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 24 Δεκεμβρίου 1862 τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, ἐναντίον τοῦ ὁποίου τόσον εὐγλώττως ἠγόρευσεν σήμερον. Τότε ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἑξῆς θέμα. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν διαίρεσίν της εἰς τμήματα, ναὶ ἢ ὄχι; ὁ κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς ἐρωτηθεὶς ἀπήντησεν ὄχι, δὲν παραδέχομαι τὰ τμήματα· ὄχι, θέλω τὰς ἐπιτροπάς. «Ἀθαν. Γ. Πετιμεζᾶς; ὄχι!» εἰσέτι ἀκούω εἰς τὰ ὦτά μου τὴν βροντώδη φωνὴν, διὰ τῆς ὁποίας ὑπερασπίσθη τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὸ φρόνημα τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ καὶ τῶν φίλων αὐτοῦ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἦλθον εἰς ἀντίφασιν ὑποστηρίζων εἰς τὴν μίαν περίστασιν ἓν πρᾶγμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε εἶχον ἑτέραν ἰδέαν· ἐκτὸς τῆς παρατηρήσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ, διότι συμπαρέσυρα εἰς τὴν κατηγορίαν μου καὶ τὸν κατήγορόν μου, ἔχω καὶ ἑτέραν, καὶ ἄλλο τι παρόμοιον ἑτέρου συναδέλφου ἐξελεγχομένου ἐπὶ ἀντιφάσει. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πατρῶν κύριος Ἠλιόπουλος ἐξέδωκε πρόγραμμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατέκρινε τοὺς ὑπουργικοὺς συνδυασμούς· συνέπεσε τὸ θλιβερὸν συμβὰν τότε νὰ ἀποθάνῃ δύο τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὁ Κ. Ῥοῦφος καὶ ἐκ τοῦ δυστυχήματος τούτου ὠφεληθεὶς ὁ Κ. Ἠλιόπουλος προσέτρεξε νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἀοιδήμου Βενιζέλου Ῥούφου.

§75ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν, Κύριε Πρόεδρε.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τῳόντι εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ ὑποπέσω εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν ἑαυτόν μου, ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἔχω μετ’ ἐμοῦ τοὺς κατηγόρους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐξήλεγξαν ἐπὶ ἀντιφάσει.

§77ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι δὲν εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀνακουφίσω τὴν συνείδησιν τοῦ Βουλευτοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ τοῦ λέγω τώρα περὶ τῆς ψηφοφορίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμα κατὰ τὴν 24 Δεκεμβρίου 1862· διότι ἐγὼ ἀνέγνωσα πολὺ καλὰ τὰ πρακτικὰ, καὶ ἠξεύρω εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ δίδω τὸν λόγον, διατί ψηφοφορῶ εἰς τὸ Ναὶ, καὶ διατί ψηφοφορῶ εἰς τὸ Ὄχι. Μοὶ ζητεῖται ὁ λόγος σήμερον· τότε μὲν ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἐζήτησε τὴν διαίρεσιν τῆς Συνελεύσεως ἀπολύτως εἰς τμήματα, τουτέστι τριακοσίους ἑξήκοντα πληρεξουσίους ἐζήτησε νὰ τοὺς διαιρέσῃ εἰς ὀκτὼ τμήματα καὶ ταῦτα νὰ ἐξελέγχουν τὰς ἐκλογὰς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτον ἀδύνατον, διότι συνεννόησις μεταξὺ ἑνὸς τμήματος συγκειμένου ἀπὸ τόσα πρόσωπα δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ γείνῃ· κατὰ συνέπειαν ἐγένετο ἐπιτροπὴ διαιρεθεῖσα εἰς ἑπτὰ τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν κατὰ κλῆρον αἱ ἐκλογαὶ, καὶ οὐχὶ ὡς σήμερον ζητεῖ ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος· ἄλλως τε ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑπεστήριξε, ὅτι σύστημα τὸ ὁποῖον παραδέχθημεν ἀπὸ τοῦ 1847 μέχρι τοῦ 1862 καὶ τὸ ὁποῖον προσέκοψε, τοιοῦτον σύστημα μᾶς λέγει ζητεῖτε νὰ ὑποστηρίξητε; Ἀλλ’ ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος εἶχε ὑπ’ ὄψιν του τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1847 μέχρι τοῦ 1862 εἶχε λάβει χώραν, ὡς πρὸς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἐντὸς τῆς Βουλῆς· διότι ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ηὐτύχησε νὰ ᾖναι βουλευτὴς εἰς τὰς βουλὰς τοῦ Ὄθωνος, διότι ἦτο ὑπουργικὸς καὶ ἐγένετο βουλευτής· καὶ εἰς τὰ 1861 ὅτε ἀπεκλείσθη ἐγένετο ἐπαναστάτης· ἡ διαγωγὴ μου ὅμως ἡ πολιτικὴ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι σήμερον εἶναι μία καὶ ἡ αὐτή ἀπ’ ἀρχῆς ἠκολούθησα πάντοτε τὸν αὐτὸν δρόμον, καὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν εὐχαρίστησιν οὔτε ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος, οὔτε ἄλλος τις νὰ μὲ εὕρῃ παλινῳδοῦντα. Ἀφοῦ ἅπαξ ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα, ἂς εἴπω ἀκόμη ἕνα λόγον, πρῶτον εἰς τὸν κ. Ῥοντήρην, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν,«τί φοβεῖσθε τὴν ἐπιτροπήν; δὲν ἔχει παρὰ γνωμοδοτικὴν ἐξουσίαν, αὐτὴ θὰ γνωμοδοτῇ καὶ σεῖς θὰ ἀποφασίσητε»· δὲν ἐσυλλογίσθη ὅμως, ὅτι ὅταν μία ἐπιτροπὴ συγκροτῆται ἀπὸ εἴκοσι τρία μέλη, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν αὐτὴν φατρίαν, εἰς τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, καὶ τὰ ὁποῖα παραδέχομαι ὡς εὐσυνείδητα, ἀλλὰ κεκλεισμένα ἄνευ μεγάλης συζητήσεως θὰ ὑπογράφουν τὰς ἐκθέσεις, εἶναι δύσκολον νὰ μεταβάλουν τὴν γνωμοδότησίν των, καὶ τὰ ὁποῖα καὶ μετὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς ἐκθέσεώς των εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν ἀρχικὴν γνώμην των, διότι ἄλλως θὰ κατακριθῶσιν ὡς ἐπιπόλαια, καὶ ὁ ἀριθμὸς εἰκοσιτρία προσθετόμενος εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἑτέραν πλάστιγγα θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ζητοῦσιν. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν κ. Παραμυθιώτην, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀνέφερεν, ὅτι τὸ σύστημα ἀπέτυχεν ἀπὸ τὰ 1847 ἕως τὰ 1862, πιστεύω, ὅτι σπουδαίως δὲν ἀνέφερε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ἡ Βουλὴ ἐλάμβανε διαταγὰς, διότι τότε ἡ Βουλὴ ἦτο come stà· ὅταν ὡμίλει ὁ συνάδελφος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐνθυμήθην παροιμίαν τινά· ὅτι ὅταν οἱ Τοῦρκοι ἤθελον νὰ κακοποιήσωσιν Ἕλληνά τινα τοῦ ἔλεγον «μοῦ ὕβρισες τὴν πίστιν»· τὸ αὐτὸ συνέβη, κύριοι, ὅταν ἀποταθεὶς διὰ στροφῆς πρὸς τὸν κ. Λομβάρδον εἶπεν, ὅτι ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη συνέκειτο ἀπὸ ἀγωνιστὰς, καὶ καθὼς ὁ ἐξάδελφός μου εἶναι ἀγωνιστὴς οὕτω καὶ ἐγώ· ὁ πατήρ του ἐπολέμει εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ πατρός μου, ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι καὶ τώρα καὶ τότε ὅτε ὑπῆρχον ἀγωνισταὶ ὁ φατριασμὸς ἦγε καὶ ἔφερεν αὐτούς· ἂν ἀπὸ τὸ ἓν ἦτο ὁ Κωλέτης, ὁ Μαυροκορδᾶτος, ἀπὸ τὸ ἄλλο ἦτον ὁ Κολοκοτρώνης, ὁ Ζαΐμης, ὁ Μεταξᾶς· ὁ σκώληξ τοῦ φατριασμοῦ ἐνυπῆρχε καὶ τότε καὶ ἐπέφερε τὰ κακὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὅταν μᾶς λέγουν, ὅτι τὴν ἐπιτροπὴν δυνάμεθα νὰ ἐκβιάσωμεν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, τὰ δὲ τμήματα ὄχι, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ· πῶς θὰ βιάσητε τὴν ἐπιτροπὴν, θὰ ἐκδώσητε ἔνταλμα συλλήψεως; (ἱλαρότης.) Διὰ μιᾶς ἄλλης περιστροφῆς ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων μᾶς εἶπεν, ὅσοι φοβεῖσθε δὲν πρέπει νὰ ἀνήκετε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἡμεῖς δὲν φοβούμεθα καὶ τὸ γνωρίζετε πολὺ καλὰ, μᾶς ἔτεινε τὴν χεῖρα καὶ δὲν τοῦ τὴν ἐδώσαμεν. Ἀπεφασίσαμεν νὰ πολεμήσωμεν ὡς ἀντιπολίτευσις μὲ τὰς ἰδέας μας.

§78Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς ποῖον ἔτεινα τὴν χεῖρα;

§79ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς ἐμέ.

§80Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τί εἶσθε σεῖς;

§81ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Στάσου καὶ τώρα σοῦ λέγω. Εἶσθε δειλοὶ, λέγει· νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ μειονοψηφία πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰς ἰδέας της ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς, διότι διὰ τῆς συζητήσεως εὑρίσκεται ἡ ἀλήθεια καὶ διαφωτίζεται τὸ σῶμα.

§82ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ προλαλήσαντος προσβάλλομαι καὶ ἐγὼ ὡς ἀνακόλουθος. Ὁ ἀνακόλουθος θέλων νὰ δείξῃ καὶ ἕτερον ἀνακόλουθον τί κερδίζει; Δὲν λέγω τίποτε περὶ τοῦ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶ, διότι ἀπήντησε μόνος του. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἰδικόν μου, μοῦ μένουν μερικὰ ἀντίτυπα τοῦ προγράμματός μου, θὰ λάβω τὸ θάῤῥος νὰ τὰ διανείμω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους μου, διότι θὰ τὸ τηρήσω ἀπαρασαλεύτως καὶ ὡς τώρα δὲν τὸ παρεβίασα. Ἐν ὑπουργικῷ συνδυασμῷ ἐγώ! περίεργον! ἐξεπλάγην! ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἤρχισε νὰ γίνεται ἀντιπολιτευόμενος. Ἐπίστευσεν εἰς τὴν Ἐλπίδα· ὅ,τι εἶδεν ἐκεῖ τὸ ἐπῆρεν ὡς ἀληθές· καλὴ ἀρχὴ, κ. Παπαμιχαλόπουλε. Ἀφοῦ λέγεις, ὅτι ἦτο συνδυασμὸς ὑπουργικὸς, νὰ τὸ δεχθῶ ἐγὼ, πῶς; δὲν ἠξεύρω, οἱ συνάδελφοί μου τὸ δέχονται; Ἀτυχῶς δὲν ἦτο ὁ συνδυασμὸς ἐκεῖνος ὑπουργικὸς καὶ ἔχομεν μάλιστα καὶ ἔγγραφον τοῦ Νομάρχου, ὅστις ἔγραψε κατὰ τῆς ἰδικῆς μου ἐκλογῆς καὶ ὑπέδειξεν ἕτερα πρόσωπα· αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖ ἐνήργουν φανερὰ κατ’ ἐμοῦ.

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καλὰ, καλά.

§84ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν μὲ λανθάνουν, Κύριοι, αἱ συνέπειαι τῆς ἐπὶ τὸ βῆμα ἀναβάσεώς μου. Εἶμαι ἤδη πεπεισμένος ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτι τὸ ὄνομά μου διαγράφεται ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ καταλόγου. Τοῦτο ὅμως ποσῶς δὲν μὲ δυσαρεστεῖ, διότι μὲ δίδεται τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ εὐκαιρία τοῦ νὰ ἐκπληρώσω τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν μου, καὶ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅσοι ἐπραγματεύθησαν τὸ ζήτημα τῆς προτιμήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τῶν τμημάτων εἴτε ἐλησμόνησαν περιστατικά τινα εἴτε δὲν ἔδωκαν τὴν ἀληθῆ ἐξήγησιν, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἐν ὀλίγαις λέξεσι θέλω σᾶς ὑπομνήσει. Κατὰ δύω σπουδαίας ἐποχὰς, Κύριοι, συνέστησαν ἐπιτροπαὶ πρὸς ἐξέλεγξιν ἐκλογῶν, κατὰ τὸ 1844 καὶ κατὰ τὸ 1862, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι· καὶ ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς τοῦ 1844 ἔγεινε καταφανέστατος. Αἱ δὲ συνέπειαι αὐτῆς ὑπῆρξαν λυπηραί· βλέπετε τουτέστιν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1844 οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχεν εἰμὴ ν’ ἀποκοιμίσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐγερθὲν κατὰ τὸ 1862 ἔφερε τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα· ἡ δὲ τοῦ 1862 σκοπὸν εἶχε νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἐπανάστασιν ἀποπέμπουσα τοῦ περιβόλου πάντα μὴ ἐπαναστάτην, οὐδέποτε δὲ νὰ ἐξελέγξῃ πιστῶς καὶ νομίμως τὰς ἐκλογάς.

§85ΤΙΝΕΣ. Ποῖον ἀπέβαλεν;

§86ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ σύστασις τῆς παρούσης ἐπιτροπῆς ποῖον σκοπὸν ἔχει;

§87ΤΗΛ. ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ προσβάλῃ τὰς παρανομίας καὶ καλπονοθεύσεις.

§88ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ καθ’ ὅσον παρετήρησα μεταξὺ τῶν ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς προτάσεως ἀγορευσάντων δὲν ἔγεινε λόγος, ἂν τὰ τμήματα ἦναι καλὰ ἢ κακὰ· ὄχι. Ἡ λογικὴ διαμάχη στρέφεται περὶ τὴν δυσπιστίαν· ἐὰν ἡ δυσπιστία ἐξαλειφθῇ κανεὶς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῇ εἴτε τὸ ἓν εἴτε τὸ ἄλλο σύστημα. Ἐὰν ὅμως πρέπῃ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ὑπάρχει, καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσητε νὰ ὑφίσταται τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον πρὶν ὑφίστατο, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε συμβάντα μαρτυροῦσι καθαρῶς, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι καθὼς τὸν ἐξέθεσαν οἱ ὑπὲρ τῆς ἐπιτροπῆς ἀγορεύσαντες· ἀλλὰ εἶναι κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐσκόπει ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1844· Κύριοι, πῶς νὰ μὴ δυσπιστῶμεν πρὸς τοὺς διέποντας σήμερον τὰ τῆς πολιτείας, οἱ ὁποῖοι συνεβούλευσαν τὸν Ἡγεμόνα νὰ διαλύσῃ μίαν βουλὴν διὰ τυμπανοκρουσίας; (θόρυβος) πῶς νὰ μὴ δυσπιστῶμεν πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὠνόμασαν ὑπουργικοὺς συνδυασμούς; Τοῦτο δὲ τὸ πιστεύω, ἀλλὰ τὸ ἀμφισβητεῖτε, διότι πρὸ ὀλίγου κατῆλθεν ἐντεῦθεν ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐξεφράσθη ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ πῶς, Κύριοι, νὰ μὴ τὸ πιστεύσωμεν, ἀφοῦ ὑπουργικοὶ συνδυασμοὶ κατὰ μέγα μέρος ἐπέτυχον, κατὰ τὰ 7/10 μάλιστα, εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγὼ λέγω δυστυχῶς.

§90ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Οἱ προτείναντες τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν ἐκλογὴν μονομερῶς καὶ ἀποκλειστικῶς δὲν μᾶς λέγουν ποῖος εἶναι τώρα ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς; καὶ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα; Ἐγὼ λέγω ὅτι δύνανται νὰ ἦναι τὰ ἀκόλουθα. Πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε, ἐὰν θὰ ἔχητε ἐλευθέρας ἐκλογὰς, ἐὰν θὰ ἔχητε εἰς τὸ μέλλον νομίμους βουλευτὰς καὶ καλὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἐὰν θὰ ἔχητε ἐλευθερίας συνταγματικὰς, ἐὰν τέλος πάντων θὰ ἔχητε σύνταγμα. Πρέπει νὰ τὸ σκεφθῆτε καλά· ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς τὸ νὰ εἴπω αὐτὰ μόνον, καὶ εὐχαριστοῦμαι διότι ἐπρόφθασα νὰ τὰ εἴπω.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ συζήτησις θεωρεῖται τελειωμένη. Καὶ τώρα εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Ζαΐμη. «Ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ βουλὴ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν;»

§92ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ἡ Βουλὴ πρὶν καταρτισθῇ καὶ νομιμοποιηθῇ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμὸν τῆς πρώην βουλῆς.

§93ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. (γραμματεὺς) Νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα «ὅπως ἔχει τώρα ἡ βουλὴ δύναται κτλ........» (θόρυβος).

§94ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ βουλὴ πρὶν καταρτισθῇ δὲν δύναται νὰ ἐπενέγκῃ οὐδεμίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τῆς πρώην βουλῆς.

§95ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀρκεῖ· διότι ἡ βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη ἤδη. Ἐγὼ λοιπὸν φέρω τὴν πρότασιν· εἶναι κατηρτισμένη ἡ βουλή; Ναὶ ἢ ὄχι; Καὶ τότε ἀφοῦ ψηφισθῇ αὐτὸ πρῶτον, ἂς λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ Κυρίου Ζαΐμη.

§96ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Πρὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἡ βουλὴ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμόν;

§97ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ βουλὴ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ καταρτισμένη πρὶν τελειώσωσιν αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καὶ ἑπομένως ἐννοῶ, ὅτι τώρα δὲν δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμὸν πρὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Πρὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἡ βουλὴ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξελέγξεις;» Οὕτω θὰ θέσω τὸ ζήτημα.

§99Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸν τρόπον, Κύριε Πρόεδρε.

§100ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως.

§101ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ προστεθῶσι καὶ αἱ λέξεις «τῆς πρώην βουλῆς.»

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένετε εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν;

§104ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν «ὅτι πρὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἡ βουλὴ δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμὸν, καθόσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως, τῆς πρώην βουλῆς» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν κανονισμόν. Ἔρχεται τώρα τὸ δεύτερον ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τῶν κ.κ. βουλευτῶν..........

§106ΖΑΪΜΗΣ. Ἀνεπτύχθη πολὺ ἐκτεταμένως ἡ ἰδέα τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ἰδέα τῆς διατηρήσεως τῶν τμημάτων· ἡ βουλὴ παρεδέχθη ὅτι δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμόν· ἀλλὰ τώρα πρέπει νὰ λυθῇ ἢ νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα μεταξὺ ἐπιτροπῆς καὶ τμημάτων· ἀκολούθως ὅταν πέσουν τὰ τμήματα, τότε θὰ ἔλθῃ ἡ ἐπιτροπή. Τώρα πρέπει νὰ τεθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ὅταν παραδεχθῇ «ἡ ἐπιτροπὴ» ὑπὸ τῆς βουλῆς, τότε ἔχω νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν.

§107ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ προταθῇ τοῦτο, πρὶν ψηφισθῇ ἡ πρότασις.

§108ΤΙΝΕΣ. Ἡ ἀρχή. (Θόρυβος).

§109ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ θέσητε τὰ ζητήματα ὅπως σᾶς λέγω, Κύριε Πρόεδρε· «Ἄρθρον 1. Ὁ κανονισμὸς τῆς πρώην βουλῆς ἰσχύει προσωρινῶς μὲ τὰς ἀκολούθους εἰδικὰς τροποποιήσεις». Ἡ βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν αὐτήν; Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις ἡ ὁποία θὰ ψηφισθῇ.

§110ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡμεῖς παραδεχόμεθα, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανένας κανονισμός, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μὲ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὑπάρχει ὁ τῆς λογικῆς, τοὐτέστι τὸ νὰ ζητηθῇ ἡ διαίρεσις μιᾶς προτάσεως. Τὸ ἄρθρον, ὅπως προτείνεται, περιλαμβάνει πολλὰς ἰδέας. Ὁ Κύριος Ζαΐμης ἐπολέμησε τὴν παραδοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀντέταξε τὴν διατήρησιν τῶν τμημάτων τὴν περιεχομένην εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς· ἡ ψηφοφορία λοιπὸν πρέπει νὰ περιορισθῇ μεταξὺ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ ἄρθρον τῆς προτάσεως, καὶ τῆς ἰδέας τοῦ Κυρίου Ζαΐμη. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχή. Εἰς πάντα νόμον, εἰς πᾶσαν πρότασιν ὑπάρχει μία ἀρχή.

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέσατε, Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα οὕτω· «Παραδέχεται ἡ βουλὴ τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ναὶ ἢ ὄχι;»

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τώρα θὰ θέσητε τὸ ζήτημα ἐν ἀρχῇ. Τὰ δὲ καθέκαστα μένουν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.........

§114ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κύριε πρόεδρε, (ἐγείρονται περὶ τοὺς 15).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐν ἀρχῇ λέγουσι ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Ἐγένετο δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Κατσικαπῆ καὶ Παραμυθιώτη). Κύριοι βουλευταί, ἡ βουλὴ παρεδέχθη τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς διὰ ψήφων 109 κατὰ 47, ἀρνηθέντος ἑνός.

§116ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα τὸ ἄρθρον τῆς προτάσεως, Κύριε Πρόεδρε.

§117ΖΑΪΜΗΣ. Ἔχω τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του).

§118ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὴ ἡ τροπολογία καθιερώνει ἓν σύστημα ἰδιαίτερον, ἑπομένως πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§119ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τροπολογία καὶ δὲν τυποῦται.

§120ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τὶ τρέχει, διότι καί τοι ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ὄντες σύμφωνοι νομίζω ὅτι ὀφείλομεν εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ δώσωμεν πλειοτέρας ἐγγυήσεις.

§121ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὴν ἀναγνώσω καὶ ὅστις θέλει ἂς τὴν παραδεχθῇ.... λοιπόν, Κύριοι βουλευταί, ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Ζαΐμη. Ἄρθρον. 1. Ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ᾐτιολογημένης ἀποφάσεως ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίου εἰσηγητοῦ τὴν γνωμοδότησίν της περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ ἑκάστης ἐκλογῆς· ἡ δὲ τάξις τῆς εἰσαγωγῆς ὁρίζεται διὰ κληρώσεως γινομένης ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐφ’ ἑκάστης ἐκλογῆς συζήτησις ἄρχεται κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς μετὰ εἴκοσι τέσσαρας ὥρας ἀπὸ τῆς τυπώσεως τῆς ἐκθέσεως

Ὁ Βουλευτὴς

Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ.

§123ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ Κ. Ζαΐμης, οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν τώρα τὴν εἴδομεν, δὲν στοχάζεσθε ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν μίαν ὑποτροπολογίαν, ἀφοῦ κανονίζει ἓν σύστημα δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ βαδίζῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐξελέγξεις; ἡμεῖς σᾶς ζητοῦμεν νὰ τυπωθῇ αὐτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ὁ Κ. γραμματεὺς δὲν δύναται νὰ ἀναγνώσῃ καλά, καλά.

§124ΖΑΪΜΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἐπειδὴ ἐσυζητήθη ἡ ἰδέα τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῆς μειοψηφίας, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀπόψε· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἄρθρον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἰσάγει τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως, ἰδέα τὴν ὁποίαν δὲν ἐσυζητήσαμεν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς καμμίαν ἀπόφασιν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.... (θόρυβος.)

§126Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§127ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κ. Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ 51 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, διότι ἴσως πολλοὶ νέοι βουλευταὶ δὲν τὸ γνωρίζουν.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν τὸ τρίτον λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§129ΖΕΡΒΑΣ. Ποία εἶναι ἡ μειοψηφία;

§130ΖΑΪΜΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, Κ. Πρόεδρε, τὸ 51 ἄρθρον.

§131ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ διάταξις τοῦ 51 ἄρθρου εἶναι μία διάταξις νέα, ἥτις εἰσήχθη εἰς τὴν προλαβοῦσαν Βουλὴν, καὶ τί παράδοξον πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες δὲν ἦσαν τότε νὰ μὴ τὴν γνωρίζουν; Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ διαιρεθῇ ἡ Βουλὴ εἰς δύο τμήματα καὶ ἡ πλειοψηφία νὰ ἐκλέγῃ τὰ ⅔ καὶ ἡ μειοψηφία τὸ ⅓. Ἰδοὺ τὶ θὰ γίνῃ· θὰ ἐκλεχθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ 21 ἢ ἀπὸ 23 μέλη, ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσφέρῃ τὰ ⅔ τοῦ ὅλου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ συγκροτῆται ἡ ἐπιτροπὴ· ἂν συγκροτῆται ἀπὸ 21, 14 μόνον πρόσωπα πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ἕκαστον ψηφοδέλτιον· τότε θὰ συμβῇ ὅ,τι ἐπιδιώκει ἡ μειοψηφία, τότε ἡ μὲν πλειοψηφία θὰ ἐπιτύχῃ τὰ 14 καὶ κατόπιν ἔρχονται οἱ ἐπιλαχόντες, οἵτινες θὰ ἦναι 7. 14 ὅμως θὰ προσφέρῃ καὶ ἡ μειοψηφία· ἀλλ’ οἱ πρῶτοι ἐπιλαχόντες 7 σχετικῶς μὲ τοὺς πλειοψηφήσαντας θὰ ἀποτελοῦν τὸ ⅓ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τοῦ συγκροτήσοντος τὴν ἐπιτροπήν. Λοιπὸν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ζαΐμη αὐτὸ ἐπιδιώκει.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Ζαΐμη λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ῥούκη καὶ Κατσικαπῆ.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 86 κατὰ 65. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις ὥρα 5¼ Μ. Μ.