1867.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53.

τῆς 15 Δεκεμβρίου 1867.

(Παρασκευή).

Ὥρα 1.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγκρίνονται. — Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ ἐκ μέρους τῶν συμβυλαιογράφων, διὰ τῆς ὁποίας ἐξαιτοῦνται, ὅπως καὶ αὐτοὶ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμοι τῆς συντάξεως.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἀναγνωσθῆ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§8ΚΕΧΑΓΙΑΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ κεντρικοῦ ταμείου ἀπεπερατώθη καὶ παρουσίασεν ἔλλειμμα 65,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ λέγειν τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, προέρχεται ἀπὸ τὴν κλοπὴν, ἀλλ’ ὄχι ὀλιγώτερον καὶ ἀπὸ τὴν πολύπλοκον ὑπηρεσίαν. Ἡ ἀνάκρισις ἐξακολουθεῖ, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἔφερεν εἰς φῶς τ’ ἀποτελέσματα. Τὸ πάθημα τοῦτο τοῦ κεντρικοῦ ταμείου καθὼς καὶ τὰ προγενέστερα, κατὰ μέγα δὲ μέρος καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Ἀττικὴν, νὰ μὴ εἰσπραχθῶσιν ἀρκετὰ ποσὰ ἀπὸ τούς ἀμέσους φόρους καὶ ἀπὸ τὰ ἐπιτηδεύματα, οἰκοδομὰς καὶ τὰς ἀμπέλους, μὲ ἠνάγκασαν νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ προτείνω τὴν διαίρεσιν τοῦ κεντρικοῦ Ταμίου, ἀπὸ τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ ὡς Ταμίας ἐπαρχιακὸς, καθὼς ἀκόμη καὶ ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου· ἠξεύρετε, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ὁ κεντρικὸς Ταμίας ἔχει ὅλην τὴν ληψοδοσίαν, ἥτις λαμβάνει χώραν ὡς ἐκ τῆς εἰσπράξεως τῶν κεφαλαίων, καθὼς καὶ τὰς πληρωμὰς, καὶ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν δὲν εἶναι δυνατὸν τόσον ἐπιτυχῶς νὰ διευθύνῃ. Ἑπομένως ὁ ταμίας ὡς πράγματι ἐνεργῶν τὰς εἰσπράξεις δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ προτείνῃ τοὺς εἰσπράκτορας, διὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον, νὰ διαιρεθῇ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ἀπὸ τὸ ἐπαρχιακὸν, νὰ ὑπάρχουν δηλ. 2 ταμεῖα, τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐργάζηται εἰς τὰς πληρωμὰς τῆς κυβερνήσεως, καὶ τὸ ἐπαρχιακὸν διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, καὶ διὰ τὰς πληρωμὰς τὰς ἐπαρχιακὰς, καθὼς καὶ ὁ ταμίας τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὸ χαρτόσημον. Ἐὰν δὲν γίνῃ αὐτὴ ἡ διαίρεσις, καὶ ἐλλείμματα θὰ λαμβάνουν χώραν καὶ οὐδέποτε ἡ ἐργασία θὰ ᾖναι ἐνήμερος· καὶ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ἀνεγνώρισαν καὶ αἱ παρελθοῦσαι κυβερνήσεις. Διὰ νὰ εἰσπράττωνται ὅθεν ἐγκαίρως καὶ οἱ φόροι τῆς Ἀττικῆς ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δι’ οὗ κανονίζεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ κεντρικοῦ ταμείου, καθὼς καὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ, καθὼς καὶ τοῦ χαρτοσήμου. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ παραδεχθῇ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι πρόκειται νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνοδεύεται καὶ μὲ ἔκθεσιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸν στρατολογικὸν νόμον. (Ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 3. «Ὁ κατ’ ἔτος ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς νεοσυλλέκτων πρὸς συμπλήρωσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως προσδιορίζεται διὰ νόμου, εἰς ὃν προσαρτᾶται πίναξ τῆς εἰς τοὺς νομοὺς διανομῆς, γινομένης ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατὰ τοὺς πίνακας ἀπογραφῆς τοῦ ἀμέσως παρελθέντος ἔτους κληρωσίμων. Ἐπὶ τῇ αὐτῇ βάσει γίνεται ἡ διανομὴ τῶν νεοσυλλέκτων ὑπὸ τῶν νομαρχῶν μὲν κατ’ ἐπαρχίας, ὑπὸ τῶν ἐπάρχων δὲ κατὰ δήμους. Τῆς οὕτω γενομένης διανομῆς δημοσιεύεται γενικὸς πίναξ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ ἔτος, τὸ ἀμέσως μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ παρόντος νόμου ἑπόμενον, θέλει ἐνεργηθῆ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ διανομὴ αὕτη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον, διότι 2 ψυχὰς ἂν ἔχῃ ἕνας δῆμος περισσοτέρας, δύναται νὰ βλαφθῇ ἐκ τούτου, ὥστε πρέπει ν’ ἀναλογισθῇ εἰς ὅλους τοὺς δήμους.

§12ΤΙΝΕΣ. Ἀναλογίζεται.

§13Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὅμως πέρυσιν συνέβη μία τοιαύτη ἀδικία.

§14ΤΙΝΕΣ. Πῶς θὰ γίνῃ λοιπόν;

§15Ο ΑΥΤΟΣ. Νὰ πληρώσωσιν ὅλοι καὶ νὰ στείλουν ἕνα ἀντικαταστάτην.

§16ΤΙΝΕΣ. Διὰ κλήρου λοιπὸν, νὰ σημειωθῇ οὕτως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Ἡ εἰς ἕκαστον δῆμον ὁρισθεῖσα μερὶς λαμβάνεται διὰ κληρώσεως κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον».

§18Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Πετιμεζᾶ, ἀφήσατε καὶ κατόπιν λαμβάνετε τὸν λόγον, ὅταν ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργός.

§20Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδὼ πρόκειται νὰ γείνωσι μερικαὶ παρατηρήσεις πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, ὅπως γίνωνται πάντοτε, ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει νὰ ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, προχωροῦμεν εἰς τὰ ἄλλα ἄρθρα, καὶ κατόπιν ἐπανερχόμεθα εἰς αὐτό.

§21ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρεδέχθη λοιπὸν τὸ ἄρθρον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. «Εἰς πίνακας, κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις συντασσομένους καὶ ὀνομαζομένους «πίνακας ἀπογραφῆς», ἐγγράφονται κατὰ δήμους. 1.) Πάντες οἱ τὸ 21, 22, 23, 24 καὶ 25 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν ἄγοντες δημόται. 2.) Οἱ τῆς αὐτῆς ἡλικίας ἐν τῷ δήμῳ κατεστημένοι πολῖται Ἕλληνες, ὅσοι εἰς οὐδένα δῆμον τοῦ κράτους εἶναι καταγεγραμμένοι. 3.) Οἱ ἐν τῷ δήμῳ τῆς αὐτῆς ἡλικίας κατεστημένοι ἑτεροδημόται».

§23ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Ἄρθρον 6. «Τὰ ἔτη ἑκάστου τῶν ἀπογραπτέων λογίζονται ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ κατὰ τὸν χρόνον τῆς γεννήσεως αὐτῶν ἀμέσως ἑπομένου Ἰανουαρίου μηνὸς, μὴ λογιζομένων τῶν πρὸ τούτου μηνῶν. Πρὸς ἐξακρίβωσιν δὲ τῆς ἡλικίας χρησιμεύουσι τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, ἐν ἐλλείψει δὲ τούτων, τὰ ἐν τοῖς ἱεροῖς ναοῖς τηρούμενα βιβλία γεννήσεων ἢ βαπτίσεων καὶ αἱ σημειώσεις τῶν ἀποβιωσάντων γονέων περὶ τῆς ἡμέρας τῆς γεννήσεως ἢ τῆς βαπτίσεως, ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ κατὰ τῆς γνησιότητος αὐτῶν βάσιμος ὑπόνοια, καὶ, ἐν ἐλλείψει καὶ τούτων, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν πρὸς σχηματισμὸν πεποιθήσεως οἱ πίνακες ἀπογραφῆς τοῦ ἀμέσως παρελθόντος ἔτους, οἱ ὁριστικοὶ βουλευτικοὶ κατάλογοι, τὰ δημοτολόγια, αἱ πληροφορίαι τῶν παρευρεθέντων εἰς τὴν γέννησιν καὶ τὸ βάπτισμα ἱερέων, ἡ δημοσία φήμη καὶ οἱαδήποτε ἄλλα ἔγγραφα. Τοιούτων δ’ ἐλλειπόντων ἢ μὴ ἀρκούντων, ἡ ἐπιστημονικὴ διάγνωσις.»

§25ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Ἄρθρον 7. Οἱ πίνακες τῆς ἀπογραφῆς ἑκάστου δήμου συντάσσονται ὡς ἑξῆς. «Κατὰ τὴν 20 τοῦ Ἀπριλίου μηνὸς ἑκάστου ἔτους οἱ εἰδικοὶ πάρεδροι τῶν χωρίων, ἐν δὲ ταῖς πρωτευούσαις τῶν δήμων οἱ δήμαρχοι βοηθούμενοι ὑπὸ τῶν κατ’ ἐνορίας ἱερέων, συντάσσουσιν ἐντὸς ὀκτὼ τὸ πολὺ ἡμερῶν προκαταρκτικὸν πίνακα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ παρεδρείου ἢ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου, ἐγγράφοντες ἐν αὐτῷ κατ’ αὔξοντα ἀριθμὸν καὶ ὁλογράφως 1) Τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον ἑκάστου στρατευσίμου, 2) Τὸ ὄνομα τοῦ πατρός, 3) Τὴν ἡλικίαν τοῦ στρατευσίμου, 4) Τὸ ἐπιτήδευμα ἢ ἐπάγγελμα αὐτοῦ, 5) Τὸ ἐπιτήδευμα ἢ ἐπάγγελμα τοῦ πατρὸς, καὶ 6) Τὴν κατοικίαν τοῦ στρατευσίμου. Ἐν ταῖς μεγαλειτέραις πόλεσιν οἱ δήμαρχοι δύνανται νὰ διαιρέσωσιν αὐτὰς κατὰ τμήματα ἢ ἐνορίας καὶ ν’ ἀναθέσωσι τὴν σύνταξιν τῶν προκαταρκτικῶν πινάκων εἰς τοὺς παρ’ αὐτοῖς δημαρχικοὺς παρέδρους καὶ τοὺς ἁρμοδίους ἱερεῖς. Ὅπου ἂν ὑπάρχωσι δημοδιδάσκαλοι προσλαμβάνονται καὶ οὗτοι εἰς τὴν σύνταξιν τῶν προκαταρκτικῶν πινάκων. Ἂν ἀναφυῶσι διαφωνίαι μεταξὺ τῶν συντασόντων τοὺς προκαταρκτικοὺς πίνακας, σημειοῦνται αὗται ἐν τῇ στήλῃ τῶν παρατηρήσεων. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκδίδωσι καθ’ ἕκαστον ἔτος καὶ δημοσιεύει, τρὶς τοὐλάχιστον ἐν τῷ διαστήματι 15 ἡμερῶν πρὸ τῆς 20 Ἀπριλίου, διά τινων τῶν ἐν Ἀθήναις ἐκδιδομένων ἐφημερίδων δηλοποίησιν, ἀκριβῶς ὁρίζουσαν τὸν χρόνον τῶν στρατολογικῶν ἐργασιῶν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῆς συντάξεως τῶν προκαταρκτικῶν πινάκων μέχρι τῆς λήξεως τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 13 ὁριζομένης προθεσμίας. Ἡ δηλοποίησις αὕτη δημοσιεύεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν διά τινος τῶν τυχὸν ἐν αὐταῖς ἐκδιδομένων ἐφημερίδων».

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι εἶναι τρίτη ἀνάγνωσις;

§28ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα τρίτη, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Ἄρθρον 8. «Ἄν τις τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ σημειουμένων, πλὴν τῶν ἐφημερίων, ἀρνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ καθῆκον ἢ δὲν ἐκπληρώσῃ αὐτὸ ἐμπροθέσμως, τιμωρεῖται μὲ πειθαρχικὴν ποινὴν δραχμῶν εἴκοσι μέχρι διακοσίων, ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ ἐπάρχου. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐπάρχου ἐπιτρέπεται, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως, ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ νομάρχου, ἀποφασίζοντος ἀνεκκλήτως. Ἕνεκα τῆς τοιαύτης ἀρνήσεως οἱ ἱερεῖς ὑπόκεινται εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 164 τοῦ ποιν. νόμου ὁριζομένην ποινήν».

§30ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 164 νὰ μᾶς ἐξηγηθῇ· διότι ἠμπορεῖ τινες νὰ μὴ ἔχουν τὸν ποινικὸν νόμον.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ 164 ἄρθρον τοῦ ποιν. νόμου)· Εἶναι ἡ ποινὴ, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς ὅλους τοὺς πολίτας.

§32ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ζητῶ τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως ταύτης, διότι τοὺς ἱερεῖς δὲν δύναται νὰ καταδικάσῃ εἰμὴ μόνον ὁ ἀρχιερεὺς, ἑπομένως οἱ ἱερεῖς δὲν εἶναι ὑπάλληλοι, ὥστε νὰ τοὺς ἐπιβάλῃ αὐτὰς τὰς ποινὰς ἡ ἐξουσία· καὶ τὸν κλῆρον, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἐξευτελίσωμεν μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ, διότι ἀφοῦ ἠρχίσαμεν νὰ ἐξευτελίζωμεν αὐτὸν τὸν κλῆρον βλέπομεν πῶς ἡ κοινωνία..... (θόρυβος).

§33ΤΙΝΕΣ. Δὲν θυμόνουν, ἐδῶ γίνεται συζήτησις.

§34ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μὲ διακόπτουν.—Ὁ ἱερὸς κλῆρος ἵσταται ὑψηλὰ καὶ εἰς αὐτὸν ὀφείλομεν τό γε νῦν ἔχον· αὐτὸς διετήρησε τὴν θρησκείαν, τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα καὶ τέλος πάντων αὐτὸς εἶναι ὁ σημαιοφόρος τοῦ νέου ἀγῶνος. Ἐὰν μὴ ὑπῆρχε κλῆρος, κύριοι, καὶ κανόνες, τοὺς ὁποίους ἐσεβάσθη μία τυραννία Σουλτανικὴ, ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν πατρίδα. Εἰς τὴν φάλαγγα ταύτην ἀκούονται ὁ ἀοίδιμος πατριάρχης Γρηγόριος εἰς τὴν ἁγίαν Μαύραν, ὁ παλαιῶν Πατρῶν, ἐδῶ ὁ Διάκος, ἐκεῖ ὁ Φλέσσας, κύριοι, τὸ δὲ διὰ νὰ θέλωμεν εἰς τὸν κλῆρον καὶ εἰς τοὺς ἱερεῖς νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὰς, τὰς ποινὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλομεν εἰς τοὺς κλητῆρας, εἰς τοὺς γραμματεῖς καὶ οὐδέποτε, κύριοι, εἰς τοὺς πλεονεκτοῦντας ἐπάρχους καὶ νομάρχας, τοῦτο εἶναι ἀδικία· οὗτοι ὑπάγονται εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐπάρχων καὶ νομαρχῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ ἱερεῖς δὲν εἶναι ὑπάλληλοι ὥστε νὰ τοὺς τιμωρήσητε, ἐν τίνι λόγῳ, πόθεν; ποῦ; Ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα ἠξεύρω ἱερεῖς, οἵτινες διέθηκαν τοὺς καταλόγους αὐτοὺς χωρὶς τοῦτο νὰ τοὺς ἐπιβληθῇ. Ἐφροντίσατε, κύριοι, νὰ μορφώσητε τὸν κλῆρον;

§35ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§36ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐῤῥίφθη εἰς τὰ ἄδυτα, ποτὲ δὲν θέλει ἔλθει εἰς συζήτησιν.

§37ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, θὰ ἔλθῃ.

§38ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι τὰ μοναστηριακὰ κτήματα, τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματα καταγίνεται ὁ Κ. Κεχαγιᾶς μίαν ὥραν προτήτερα νὰ τὰ ἐκποιήσῃ. Εἶναι μεγίστη ἀδικία καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως δὲν δύναμαι νὰ ἐκτεθῶ περισσότερον, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ νὰ ἀπαλείψῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν. Δὲν θὰ σύρωμεν τὸν κλῆρον μὲ χωροφύλακας καὶ κλητῆρας εἰς τὰ δικαστήρια, διότι δὲν ἔχομεν κανὲν δικαίωμα. Αὐτοὶ διέπονται ἀπὸ τοὺς κανόνας καὶ δύνανται νὰ τιμωρηθῶσιν κατ’ αὐτούς. Αὐτοὶ διαφέρουν ἀπὸ τοὺς πολίτας καὶ δὲν ἔχουν πολιτικὰ δικαιώματα, δὲν δύνανται νὰ ψηφίσουν. Ὅταν λοιπὸν ἀπαγορεύεται ἡ ἀνάμιξις αὐτῶν εἰς τὰ πολιτικὰ, ἡμεῖς πρέπει νὰ τοὺς ἀναμίξωμεν καὶ νὰ φέρωμεν καταδίκην κατ’ αὐτῶν; Τοῦτο εἶναι ἀσυγχώρητον εἶναι σκανδαλῶδες, ἐὰν θέλετε, καὶ πιστεύω (διότι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ καλῷ τῷ τρόπῳ διατί νὰ γίνηται βίᾳ καὶ αὐθαιρεσίᾳ), οὐδεὶς τῶν ἱερέων θὰ ἀρνηθῇ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, ὅταν μάλιστα διαταχθῇ ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως, ἀφοῦ μάλιστα καὶ τώρα οἱ περισσότεροι κάμνουσι. Ἠμπορεῖ τινὲς ἀγράμματοι νὰ ἀρνηθοῦν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἕνα καὶ τοὺς δύω δὲν πρέπει νὰ καταδικάσωμεν τὸ ὅλον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργόν......

§39ΤΙΝΕΣ. Τί προτείνετε;

§40ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἰδοὺ τί προτείνω, κύριοι.......

§41ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ν’ ἀπαλειφθῇ, Κ. πρόεδρε.

§42ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ζητῶ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ γʹ. ἐδαφίου τοῦ 8ου ἄρθρου «ἕνεκα αὐτῆς τῆς κτλ.

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν σύνταξιν;

§44ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν διαταχθῶσι παρὰ τῶν ἀρχιερέων εἶναι ἀδύνατον διὰ νὰ παραλείψωσιν αὐτὸ τὸ καθῆκον. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ὑπάρχῃ ἡ τοιαύτη ἀσχημία εἰς τὸν νόμον.

§45ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν αὐτὸ τὸ ἐδάφιον εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ μία ἄλλη διάταξις.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρώτη καὶ μεγάλη ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας πρέπει ὅλοι νὰ φροντίσωμεν εἶναι νὰ συντάσσωνται, οἱ κατάλογοι ἀμερολήπτως καὶ ἀπαθῶς· ὅ,τι ἐγένετο μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς τὴν νεοσυλλεξίαν, εἶναι ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι προσγίγνονται εἰς τὴν κλήρωσιν καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, εἶναι ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι βλάπτουν τὸν στρατὸν, αἱ ὁποῖαι καταστρέφουν πᾶσαν ἐθνικὴν ἰδέαν καὶ δικαιοσύνην ἐν τῷ μέσῳ τῆς κοινωνίας, ὅταν ἡ κοινωνία καὶ ὁ πολίτης βλέπῃ, ὅτι εἶναι ἀσθενέστερος καὶ ἀδικεῖται. Ἰδοὺ διατί ἐφροντίσαμεν ὅπως πρὸ πάντων ἐξασφαλίσωμεν τὴν καλὴν καὶ εἰλικρινῆ σύνταξιν τῶν καταλόγων· ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι δὲν εἰμποροῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, ἐὰν εἰς τὴν σύνταξιν αὐτῶν δὲν λάβῃ μέρος καὶ ὁ ἐφημέριος, ὅστις εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ καλλίτερον παντὸς ἄλλου τοὺς ἐνορίτας του καὶ νὰ μὴ μεροληπτῇ καὶ φατριάζῃ. Ἴσως, κύριοι, πλανώμεθα, ἀλλὰ τέλος πάντων πρέπει νὰ ζητήσωμεν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν τὰ κατὰ πρόληψιν ἠθικώτατα στοιχεῖα τῆς κοινωνίας καὶ τοιαῦτα εἶναι οἱ ἱερεῖς. Διὰ τοῦτο βλέπετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν § 2 τοῦ ἄρθρ. 7 ἐμπεριλαμβάνονται οἱ ἱερεῖς ὡς μέλλοντες νὰ λαμβάνουν μέρος τακτικὸν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων βοηθοῦντες τοὺς δημάρχους. Πιστεύω καὶ ἐγὼ, ὅτι οἱ ἱερεῖς θέλουν ἐκτελέσει προθύμως τὰ καθήκοντά των καὶ θέλουν δώσει ὅλην τὴν συνδρομήν των· ἀλλ’ ἐὰν ἐνεργῶσι τὸ καθῆκον αὐτὸ ὄχι ὡς ἱερεῖς, ἀλλὰ ὡς πολῖται, νομίζετε πῶς εἶναι ἔγκλημα τὴν ἀπείθειαν αὐτὴν τοῦ ἱερέως νὰ τιμωρήσῃ ὁ νόμος; Τώρα δὲν πρόκειται περὶ τῆς πνευματικῆς καταστάσεως τοῦ ἱερέως καὶ περὶ τῆς ἀνωτέρας ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν θέσεως αὐτοῦ σχετικῶς μὲ τὰ ποινικὰ δικαστήρια ἢ τὰς ἐξουσίας τὰς ἐπιβαλλούσας ποινάς. Αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς ἄλλην δικαιοδοσίαν· ἀλλ’ ὅταν εἷς ἱερεὺς ὡς πολίτης προσκαλεῖται νὰ ἐκτελέσῃ ἓν πολιτικὸν καθῆκον, ἐξαιρεῖται ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους; Καὶ μήπως οἱ ἱερεῖς ὡς πολῖται, πράττοντες ἔργα πολίτου, δὲν ὑπόκεινται εἰς ὅλους τοὺς νόμους καὶ τὰς ποινάς; εἶναι αὐτὴ ἡ πρώτη περίπτωσις καθ’ ἣν γίνεται ποινικὴ καταδίωξις; Βεβαίως ὄχι. Διὰ ταῦτα ἡμεῖς συντάττοντες τὸν νόμον αὐτὸν ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν σφάλλομεν βεβαίως οὔτε πλημμελοῦμεν εἰσάγοντες τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ποινικὴν πρὸς τιμωρίαν καὶ περιστολὴν τῶν κακῶν ἱερέων. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις εἶναι περιττὴ, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἱερεῖς θὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, τότε βεβαίως δὲν θέλω ἐπιμείνει· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε προβλέπω καὶ σᾶς λέγω, ὅτι θέλουν εὑρεθῆ πολλοὶ δύστροποι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν των.

§47ΤΙΝΕΣ. Θὰ εὑρεθοῦν φατριασταὶ καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαιοτάτη αὐτὴ ἡ διάταξις.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν λοιπὸν νομίζητε, ὅτι ἡ σύμπραξις τῶν ἱερέων εἶναι ἀναγκαία πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις αὕτη.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§50ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ σύμπραξις τῶν ἱερέων εἶναι ἀναγκαιοτάτη, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ ποινικοὶ νόμοι δὲν εἶναι ἁρμόδιοι, διότι εἰς τοὺς κοσμικοὺς πρέπει νὰ ἐπιβάλληται ἡ ποινὴ παρὰ τοῦ δημάρχου, εἰς δὲ τοὺς ἱερεῖς ὑπὸ τοῦ ἀρχιερέως.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§52ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι σκληρὸν νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὴν εἰς τοὺς ἱερεῖς, ἄνευ ἀφορμῆς· διότι πάντοτε εὑρίσκονται πρόθυμοι εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων· μολαταῦτα, ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ ὑπάρξῃ δυστροπία εἴς τινα μέρη τοῦ κράτους, καλὸν εἶναι νὰ ἐπιβληθῇ μία χρηματικὴ ποινὴ ἀπὸ 10 –50 δραχμάς.

§53ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θεωρῶ ἀρκοῦσαν τὴν ποινὴν αὐτὴν διὰ τοὺς ἱερεῖς· θεωρῶ, ὅτι εἰς τοὺς ἄλλους πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν αἱ συνέπειαι τοῦ ἄρθρου 164 τῆς ποινικῆς δικονομίας, τοῦ προστίμου τῶν 20–200 δραχμῶν, εἰς δὲ τοὺς ἱερεῖς μόνον τὸ πρόστιμον.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύο ποινάς;

§55ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν δὲν θεωρηθῇ ἡ μία ἀρκοῦσα νὰ τεθῇ ἡ ἄλλη.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον, κύριοι, ἡ γενικὴ ἀρχὴ εἶναι εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς μὴ ἐκπληροῦντας τὰ καθήκοντά των νὰ ἐπιβάλληται ποινὴ πλὴν τῶν ἱερέων. Λοιπὸν τὸ «πλὴν τῶν ἐφημερίων» νὰ ἀπαλειφθῇ, καὶ νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ ὁ τελευταῖος παράγραφος.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§58ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ μίαν διασάφησιν εἰς τὸ ἄρθρον 5 § 3. Πολλοὶ τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς ἔχουν δύο κατοικίας χειμερινὴν καὶ θερινήν· κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ θὰ συμβῇ αὐτοὶ νὰ ᾖναι ἐγγεγραμμένοι εἰς δύω δήμους· λοιπὸν καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς αὐτοὺς τούτους.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγκατάστασις πληρεστάτη καὶ ἰσχυροτάτη εἶναι ἐκείνη, ἥτις περιέχει τὴν ἐγγραφὴν εἰς τὸ δημοτολόγιον· ἠμποροῦν μερικοὶ νὰ ᾖναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν Μαντινείαν, καὶ ἐν τούτοις νὰ ᾖναι ἐγκαταστημένοι καὶ νὰ κάθηνται διαρκῶς ἐδῶ· πρέπει λοιπὸν αὐτοὺς νὰ τοὺς κληρώσητε ἐδῶ. Ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν λέγετε σεῖς, εἶναι διαφορετική, διότι ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχουν τὴν ἐγκατάστασίν των ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι δημόται.

§60ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κάθηνται 8 μῆνας εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ οὐχ ἧττον ἡ ἑστία των, τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών των καὶ ὁ τόπος τῆς γεννήσεώς των εἶναι εἰς τὴν Μαντινείαν.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκεῖ θὰ κληρωθοῦν.

§62ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λοιπὸν νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά· τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5, ὁ πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ ὅσοι ἔχουν τὴν κατοικίαν των μόνιμον εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν καὶ χαίρουν τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα ἐκεῖ, καὶ ἂν κατοικοῦν πλέον τῶν 6 μηνῶν λόγῳ ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματός των ἀλλοῦ, νὰ μὴ ζητῶνται αὐτοῦ.

§63Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ σημειωθῇ ἐντὸς τοῦ νόμου· τὰ πρακτικὰ οἱ δήμαρχοι ποῦ θὰ τὰ εὕρουν;

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. «Οἱ ἔν τινι δήμῳ τῆς αὐτῆς ἡλικίας καταστημένοι ἑτεροδημόται», λέγει τὸ ἄρθρον. Ἰδοὺ τί ἐννοοῦμεν, ἐννοοῦμεν ἐγκατάστασιν διαρκῆ καὶ μόνιμον, τὴν ὁποίαν ὁ ἄνθρωπος ἀπεφάσισε νὰ προσδιορίσῃ ὡς κέντρον τῶν ἐνεργειῶν καὶ ὑποθέσεών του, ἔκαμε κτήματα κτλ. καὶ μολαταῦτα αὐτὸς ἔχει τὴν δημοτικότητά του ἐκεῖ· αὐτὸς ἐννοοῦμεν, ὅτι ὑπάγεται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀλλ’ ἐὰν λαμβάνῃ χώραν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς, ἂν κάτοικοι Μαντινείας ἢ Γορτυνίας μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐξασκοῦν τὸ ἐπάγγελμά των διὰ 2 ἢ 3 μῆνας καὶ ἕνα χρόνον, μὲ τὸν σκοπὸν νὰ ἐπιστρέψωσιν, αὐτοὶ, ἐννοοῦμεν, ὑπάγονται εἰς τὸν δῆμον ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ὅστις λοιπὸν ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξασκήσῃ οἱονδήποτε ἐπάγγελμα διὰ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν τόπον του, αὐτὸς ὑπάγεται εἰς τὸν δῆμον τὸν ἀρχικόν.

§65Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν ὑποχρεωτικῶς οἱ ἑτεροδημόται ὑπάγονται εἰς τὴν κλήρωσιν ὅπου εἶναι πολιτογεγραμμένοι, ἔχουσι δὲ μόνον τὸ δικαίωμα, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον, νὰ κάμωσιν ἐνστάσεις, ἂν ᾖναι ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τὸν δῆμον εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάγονται, νὰ ἐξαιρεθῶσιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ὁ ἐν Ἀθήναις ἐγκαταστημένος δημότης Τριπόλεως, ποῦ ἠξεύρει, ἂν ὁ δήμαρχος Τριπόλεως τὸν ἔχῃ ἐγγράψει εἰς τὸν κατάλογον διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἔνστασίν του; ὁ δήμαρχος Τριπόλεως τὸν κατάλογον τὸν στρατολογικὸν θέλει κοινοποιήσει ἐντὸς τοῦ δήμου του καὶ οὐχὶ εἰς ὅλους τοὺς δήμους τοῦ Κράτους· ἄρα ὁ ἐνταῦθα εὑρισκόμενος δὲν ἔχει γνῶσιν νὰ κάμῃ ἔνστασιν· ἐνδεχόμενον λοιπὸν νὰ ἐγγραφῇ καὶ εἰς τοὺς δύω δήμους, καὶ νὰ κληρωθῇ καὶ εἰς τοὺς δύω· ἂν τύχῃ κλήρου καὶ εἰς τοὺς δύω δήμους, θὰ συμβῇ τὸ ἄδικον, ὥστε οἱ ἄλλοι νὰ ἔχουν ἕνα λαχνὸν, οὗτος δὲ δύω. Τότε θὰ συμβῇ μία φιλονεικία, εἰς ποῖον δῆμον ἀνήκει καὶ ποῦ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ κλήρωσις. Καὶ τοιαῦται φιλονεικίαι ἠγέρθησαν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον εὑρέθη εἰς δισταγμὸν ν’ ἀποφασίσῃ. Διὰ τοῦτο λέγω ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 5 νὰ μείνῃ, ἀλλ’ εἰς τὸ 9 ἄρθρον νὰ κάμωμεν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Τώρα ἐννοεῖτε ὑποχρεωτικὴν τὴν κλήρωσιν τῶν ἑτεροδημοτῶν ὅπου εὑρίσκονται;

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ συντάξεως καταλόγου.

§67Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσίς σας λέγει· «αἱ διατάξεις τῶν ἐδαφίων 2 καὶ 6 εἰσὶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι ὅπως μὴ .... (Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος). Ἄρα κατὰ τὴν ἔκθεσίν σας ὑπάγονται εἰς κλήρωσιν τοῦ δήμου ἐκείνου, ἐν ᾧ εἶναι ἐγκαταστημένοι.

§68ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο εἶναι, προκειμένου περὶ συντάξεως καταλόγων.

§69Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐδῶ ἐγγράφονται καὶ ὑπάγονται εἰς κλήρωσιν, καὶ δύνανται νὰ κάμωσιν ἐνστάσεις ἂν ᾖναι γραμμένοι καὶ ἀλλαχοῦ.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ὁ προαγορεύσας συγχέει τὴν ἐργασίαν τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων μὲ τὴν τῆς κληρώσεως. Ἐὰν συνδυάσωμεν τὸ ἄρθρον 9 μὲ τὸ 16, 28 καὶ 31, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἐπρόβλεψε περὶ ὅλων τούτων, καὶ ὅτι κανεὶς κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Κατὰ τὰ ἄρθρα αὐτὰ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ὀφείλει νὰ ἐγγράψῃ εἰς τοὺς καταλόγους τῆς ἀπογραφῆς καὶ τοὺς ἑτεροδημότας, καὶ ἐγγράφουσα αὐτοὺς ἤθελε τοὺς σημειόνει ὡς τοιούτους· ἂν ἔγεινε τὸ λάθος ἑτεροδημότης τις νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ ὡς τοιοῦτος, ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ ἄρθρον 14 § 4 νὰ φέρῃ ἐνστάσεις περὶ διαγραφῆς, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ λέγει. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Ἀφ’ οὗ λοιπὸν φέρῃ τὴν ἔνστασίν του, δὲν τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ χαρακτηρισθῇ δημότης τοῦ δήμου ἄνευ ἀπογραφῆς. Ἔρχεται κατόπιν τὸ ἄρθρον 28, τὸ ὁποῖον λέγει περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν παραπόνων· καὶ ἐκεῖ βλέπομεν, ὅτι τὸ ἀναθεωρητικὸν συμβούλιον ἀφαιρεῖ τοὺς διαγραφέντας, εἴτε ὡς μὴ κεκτημένους τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, εἴτε ὡς μὴ δημότας· ἂν καὶ τὸ συμβούλιον αὐτὸ ἀφαιρῇ ἀπὸ τὸν κατάλογον αὐτοὺς τοὺς ἑτεροδημότας. Τὸ ἄρθρον δὲ 31 λέγει, ὅτι «ὁ κατάλογος παραπέμπεται εἰς τὸν νομάρχην τοῦ δήμου ὅπου ἀνήκουσιν οἱ ἑτεροδημόται, ὅστις ἔχει τὸ καθῆκον νὰ προσθέτῃ τοὺς ἐν ἀλλοτρίοις δήμοις διαγραφέντας τυχὸν ὡς ἑτεροδημότας». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ ἑτεροδημότης ἐγγράφεται μόνον εἰς τὸν πίνακα τοῦ δήμου, ὅπου ὑπάρχει ἐγκαταστημένος, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐγγραφῇ καὶ εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, διότι ὀφείλουν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ νὰ στέλλωσι σημείωσιν εἰς τὸν νομάρχην, καὶ οὗτος τοὺς δημότας ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἡ ὑποχρέωσις ἐξακολουθεῖ εἴς τινα δῆμον, ὀφείλει νὰ τοὺς ἐγγράφῃ εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον.

§71Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ἀναλογία τῶν δήμων ἐπιβάλλεται ἀναλόγως......

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ μίαν λέξιν· τώρα δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, ἀλλὰ μίαν ἐξήγησιν.

§73ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἀναλογία ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς ἕκαστον δῆμον γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν στρατευσίμων εἰς ἕνα δῆμον, πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν ἑτεροδημοτῶν, εἰς ποίους δήμους θὰ κατατάσσωνται οὗτοι, εἰς τοὺς δήμους τῆς ἐγκαταστάσεως ἢ τῆς ἐγγραφῆς των; διότι ἐὰν ὁ δήμαρχος τῶν Ἀθηνῶν ἐγγράψῃ ὅλους τοὺς ἑτεροδημότας εἰς τὸν στρατολογικὸν πίνακα, καὶ δὲν ἐκθέσωσιν οὗτοι τὰς ἐνστάσεις των, καὶ κατασταθῶσιν οἱ κατάλογοι ὁριστικοὶ, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἀναλογίσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸν δῆμον, ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ τόσον, ἐὰν μετὰ ταῦτα αὐτοὶ προσφύγωσι καὶ κάμωσι τὰς ἐνστάσεις των, καὶ εἴπωσιν ὅτι δὲν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ δώσωμεν τὴν στρατεύσιμον ὑποχρέωσίν μας εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ εἰς τὸν δῆμον τῆς γεννήσεως ἢ τῆς ἐγγραφῆς μας, ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν τότε πῶς θέλει φορολογηθῆ; μὲ τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον φέρουν οἱ ὁριστικοὶ κατάλογοι, ἢ μὲ τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον, ὅστις μένει μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὅλων τῶν ἑτεροδημοτῶν, τοὺς ὁποίους ἐνέγραψαν αὐτοῦ; Τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναλογίσῃ, δὲν ὁρίζει ὁ νόμος κατὰ ποίαν ἐποχὴν ὀφείλει νὰ κάμῃ τὴν ἀναλογίαν, μετὰ τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἑτεροδημοτῶν, ἢ πρὸ αὐτοῦ; Δὲν ἔχει καμμίαν διάταξιν περὶ τούτου ὁ νόμος. Διὰ τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ καλῶς.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἔλθωμεν.

§75Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι οἱ ἑτεροδημόται, καθ’ ὅσον ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ εἶναι ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἕκαστος πολίτης ὀφείλει νὰ δίδῃ εἰς τὸ ἔθνος, πιστεύω ὅτι ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀποκαταστημένοι, ὀφείλουν νὰ δώσουν τὴν ὑποχρέωσίν των, διότι ἄλλως πιστεύω, ὅτι θὰ συμβαίνῃ εἰς τὸ ἑξῆς ὅ,τι μέχρι τοῦδε, ν’ ἀποφεύγωσι πάντες οἱ μὴ κατοικοῦντες εἰς τὸν δῆμον τῆς γεννήσεώς των τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ληφθῶσιν ὡς βάσις οὐχὶ οἱ ἐγγεγραμμένοι, ἀλλ’ οἱ ἀποφασισθέντες ὡς ἀνήκοντες εἰς ἕνα δῆμον· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία τις, δὲν εἴμεθα ἀκόμη ἐδῶ, ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην σύνταξιν τῶν καταλόγων.

§77Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 5, δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καμμίαν τροπολογίαν· συμφωνῶ, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα ἐγὼ δύναται νὰ διορθωθῇ, καὶ ἠννόουν τοῦτο· ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐνοεῖ νὰ ὑπόκηνται εἰς τὴν κλήρωσιν οἱ ἑτεροδημόται, ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένοι, καὶ αὐτὸ ἐξάγεται καὶ ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν· ἐγὼ δὲ προτείνω νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ μέρος, καὶ οἱ ἑτεροδημόται νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ δήμου, ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἐπέρασε πλέον.

§79Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐπέρασεν· οἱ ἀπογραφικοὶ πίνακες κατὰ τὸ ἄρθρον 5, καὶ ἐγὼ θεωρῶ καλὸν νὰ γίνωνται ὅπως εἶναι διατεταγμένον, νὰ ἐγγράφωνται ἐκεῖ οἱ ἑτεροδημόται, διότι βεβαίως δὲν γνωρίζει ὁ δήμαρχος ποῦ εὑρίσκεται ἕκαστος τῶν δημοτῶν του, ἀφ’ οὗ ἀπουσιάζουν, ἀλλ’ ὁ δῆμος ὅπου ὑπάρχουσι τοὺς ἔχει γνωστούς· νὰ τοὺς ἐγγράψῃ λοιπὸν εἰς τοὺς πίνακας· ἀλλ’ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9, ἐκεῖ εἴμεθα, λέγω τὸ ἑξῆς.

§80ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἴμεθα ἐκεῖ· τὸ 8 δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη.

§81Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἴμεθα ἐπὶ τοῦ 8 ἀκόμη.

§83Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ, ἐπὶ τοῦ 5 ὅπου ἐμείναμεν προτήτερα.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐρωτήσατε, κύριε πρόεδρε, περὶ τοῦ 8 ἄρθρου.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 8.

§86ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅπου δὲ ὁ νομάρχης δικάζει πρωτοκλήτως, νὰ ἐπιτρέπεται ἔφεσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 8 παρεδέχθη μὲ τὴν προσθήκην τοῦ κ. Γόντικα.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν τώρα ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 5.

§90Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὅτε κατὰ πρῶτον εἰς τὸ κράτος ἐφηρμόσθη ὁ νόμος τῆς ἀπογραφῆς, ὁ φόρος οὗτος τοῦ αἵματος, ἐθεωρήθη δικαίως πολὺ βαρύς· τὰ ἤθη τοῦ τόπου ἀκόμη δὲν εἶχον διόλου οἰκειοποιηθῆ τὰς εἰς τὸν νόμον ὑποχρεώσεις· ἑπομένως ἐφάνη λίαν περίεργον τῳόντι δι’ ἑνὸς νόμου ἢ μιᾶς κληρώσεως νὰ ὑποβάλλεται μία οἰκογένεια εἰς μίαν ὑποχρέωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ γειτονικὴ οἰκογένεια δὲν ὑποβάλλεται, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς τύχης, καὶ ὅμως ἡ ἀνάγκη τοῦ κράτους ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον αὐτὸν. Σήμερον ὅμως, κύριοι νομίζω, ὅτι τὰς ἰδέας αὐτὰς ἠσπάσθησαν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐνόησαν, ὅτι οἱ νόμοι δὲν γίνονται, παρὰ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς κοινωνίας καὶ τῆς πολιτείας, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἂν ὁ νόμος αὐτὸς τότε καθὼς ὑπῆρχεν εἰς τὰ 1836 ἐθεωρεῖτο ἀναγκαῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ μιᾶς κληρώσεως κατ’ ἔτος, σήμερον ὅμως, νομίζω, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θέλει πεισθῆ, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ὑπαγορεύει, ὅπως μεταβάλλωμεν τὸ σύστημα. Ἰδοὺ, κύριοι, τὶ γίνεται εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ὁ στρατὸς ἑνὸς κράτους προσδιωρισμένος καὶ ὠργανισμένος ἐπὶ μιᾶς τακτικῆς δυνάμεως, δὲν δύναται οὔτε τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔγινε νὰ ἐκτελέσῃ, οὔτε νὰ ἐκπαιδευθῇ· δηλ. ἐννοῶ τὸν σκοπὸν τὸν ἐσωτερικὸν, νὰ ἐκπαιδευθῇ εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μίαν ἐξωτερικὴν πάλην, ἂν δὲν ὑπάρχουν εἰς αὐτὸν ὅλα τὰ μέσα τοῦ νὰ δυνηθῇ νὰ μὴ διακόπτῃ τὰς ἀσκήσεις του ἢ τὴν ἐκπαίδευσίν του. Διὰ τοῦτο, ὅταν εἰς ἓν κράτος λέγωμεν, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ᾖναι τριάκοντα χιλιάδες, συνεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως ὁ στρατὸς αὐτὸς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὑπὸ τὰς σημαίας. Τοῦτο ἔχουν ὑπ’ ὄψιν εἰς ὅλα τὰ κράτη. Διὰ νὰ φθάσουν δὲ εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, ἰδοὺ τὶ ἔκαμαν· πρῶτον ἐν καιρῷ εἰρήνης ἡ κλήρωσις τοῦ 1867, ἡ μερὶς τῶν πολιτῶν, ἥτις θὰ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ 1867, εἶναι ἤδη γνωστὴ ἀπὸ τὸ 1866· ὥστε ἡ κυβέρνησις κατὰ τὸ 1867 πρὶν ἀρχίσῃ ἀκόμη κλήρωσιν, ἥτις γίνεται διὰ τὸ 1868, εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὴν μερίδα τοῦ 1867 πλήρη, καὶ οὕτω οἱ ἀφιέμενοι ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ συμπληροῦνται ἐξ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου καὶ ὁ στρατὸς ὑπάρχει εἰς τὸν προσδιωρισμένον ἀριθμὸν, τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς ἐπικρατείας διατεταγμένον. Προτείνω δὲ, ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιβάλλει μὲν κανὲν βάρος περισσότερον εἰς τὸν λαὸν, εὐκολύνει δὲ καὶ τὴν κυβέρνησιν εἰς τὰς ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς περιστάσεις καὶ τὴν εὐκολύνει ἀκόμη εἰς τὸ νὰ δύναται νὰ ἐκπαιδεύσῃ τὸν στρατὸν καὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει. Συμβουλεύω λοιπὸν ὑμᾶς νὰ παρακολουθῆτε αὐτὸν τὸν κανόνα· καὶ ἰδοὺ εἰς τὶ συνίσταται ἡ νέα ἰδέα, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Εἴμεθα εἰς τὸ 1867 ὑποθέσατε, πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις τοῦ ἔτους αὐτοῦ· ἑπομένως ἐξ αὐτῆς τῆς κληρώσεως θὰ προέλθουν χίλιοι ἄνδρες, οἵτινες χρειάζονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ· εἰς τὸ αὐτὸ ἔτος, λέγω, νὰ κληρώσωμεν διπλάσιον ἀριθμὸν, καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὸν ἀριθμὸν, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, νὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν κλήρωσιν ἀπὸ ἐφέτος τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὥστε πρὶν ἀρχίσῃ ἡ κλήρωσις τοῦ 1868 νὰ ἔχῃ ἑτοίμους τοὺς ἀπαιτουμένους διὰ τὸ 1867, ἡ κλήρωσις δηλαδὴ νὰ γίνεται διὰ τὴν μερίδα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος.

§91ΜΠΑΛΑΦΑΣ. ..... (θόρυβος).

§92Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βέβαια, κ. Μπαλάφα, μία ἀρχὴ θὰ γίνῃ· καὶ ἡμεῖς ἐδῶ δὲ θὰ εἰπῶμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, σταματήσατε εἰς τὰ 25 ἔτη καὶ μὴ γίνεσθε 26, ἀλλὰ μία ἀρχὴ πρέπει νὰ γίνῃ, ἄλλως δὲν πραγματοποιεῖται καμμία ἰδέα· τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸν νόμον νὰ τὸ διατάξῃ, τὴν ἰδέαν ἐγὼ ἐκθέτω, τ’ ἄλλα διορθόνονται εὔκολα. Κύριοι, ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν προτείνω, βλέπετε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν λαόν· δύναται μὲν νὰ ᾖναι ἄδικος κατὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. Μπαλάφας, ἀλλ’ ἂν θέλετε καὶ τὸ ἄτοπον τοῦτο νὰ διορθωθῇ, εἴτε ν’ ἀρχίσητε τὴν κλήρωσιν ἀπὸ τὸ εἰκοστὸν, εἴτε τὴν ἐκτείνητε μέχρι τοῦ 26 νομίζω, ὅτι δύναται εὔκολα νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ ἄτοπον. Ἂν ὅμως μοῦ ἀντιτάξητε, ὅτι ἠμποροῦν ν’ ἀποθάνουν καί τινες ἄνθρωποι, περὶ τούτου δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τίποτε (Θόρυβος). Κύριοι, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ἄλλο παρ’ ἕκαστον ἔτος νὰ δίδῃ ὅ,τι εἶναι ὑποχρεωτικὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τί θέλω; τὸ 1867 π. χ. οἱ στρατεύσιμοι νὰ ἦναι ἕτοιμοι, καὶ τοῦτο γίνεται διὰ δύο λόγους· πρῶτον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ· δεύτερον, ἂν ὑποθέσητε, ὅτι παρουσιάζεται μία ἐσωτερικὴ ἢ ἐξωτερικὴ ἀνάγκη, εἴτε παρουσιάζεται, ὡς τοῦτο συμβαίνει ἀλλοῦ, μία μεγάλη ἐπιδρομὴ πιστεύετε, ὅτι εἶσθε εἰς κατάστασιν ν’ ἀρχίσητε μίαν κλήρωσιν διὰ νὰ ἠμπορέσητε νὰ φέρητε στρατευσίμους; Ὅταν λοιπὸν ὑπάρχουν οἱ ἄνδρες ἕτοιμοι, τότε ἡ κυβέρνησις δύναται ἐν περιπτώσει ἐκτάκτῳ νὰ λάβῃ αὐτοὺς τοὺς ἄνδρας, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ διὰ μεγάλων ἐξωτερικῶν ἐπιβλαβῶν περιστάσεων. Κύριοι! ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς προτείνω δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκτανθῇ παρὰ δι’ ἓν ἔτος, διότι ἂν κατὰ τὸ 1867 λάβετε διὰ τὸ 1868, τότε τὸ 1867 θὰ κληρόσῃ διὰ τὸ 1868, τὸ 1868 διὰ τὸ 1869 καὶ οὕτω καθεξῆς. Τοῦτο ὄχι μόνον δὲν βλάπτει ἀλλὰ καὶ ὠφελεῖ.

§93ΤΙΝΕΣ. Φεύγουν, ποῦ θὰ τοὺς εὕρῃ;

§94Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε πῶς μὲ τὴν κλήρωσιν δὲν φεύγουν; Ὁ νόμος προβλέπει καὶ περὶ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι φεύγουν καὶ δὲν τοὺς ὠφελεῖ ἡ φυγή· ἀλλ’ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἕνας ἄνθρωπος θέλει νὰ φύγῃ καὶ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ, νομίζετε πῶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ φύγῃ καὶ ἀπὸ τὸν στρατόν;

§95ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτὸ εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἄλλο περὶ τοῦ ἀριθμοῦ.

§96Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πετιμεζᾶς σᾶς λέγει ἁπλῶς νὰ κληρώνωμεν τὸ προηγούμενον ἔτος τοὺς νεοσυλλέκτους τοῦ ἑπομένου. Ἐφέτος δηλ. νὰ κληρώσωμεν τοὺς κληρούχους διὰ τοῦτο τὸ ἔτος καὶ αὐτοὶ νὰ ληφθοῦν εἰς τὸν στρατόν· δεύτερον νὰ κάμωμεν μίαν ἄλλην κλήρωσιν διὰ τὸ ἑπόμενον... (Θόρυβος). Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω ὅσην ὑπομονὴν θέλετε, διότι πρέπει νὰ ἐννοήσητε καλὰ τὶ ζητῶ, καὶ διότι ἡ ὑποχρέωσις αὕτη εἶναι μεγάλη· ἀφήσατέ μοι λοιπὸν, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω ὅλας τὰς ἀμφιβολίας. Ἰδοὺ πῶς ἐννοῶ ἐγὼ νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις, ὄχι νὰ κάμωμεν δύω κληρώσεις ἐφέτος ξεχωριστὰ, ἀλλὰ μίαν καὶ μόνην.

§97ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ὁ κατάλογος, ὁ ὁποῖος θὰ συνταχθῇ ἐφέτος, διὰ ποῖον ἔτος θὰ ᾖναι;

§98Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὸ 1867.

§99ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κατ’ αὐτὸν ὁριστικὸν κατασταθέντα θὰ κάμωμεν τὴν κλήρωσιν τοῦ 1867· διὰ τοὺς στρατευσίμους τοῦ 1868 θὰ συντάξωμεν νέον κατάλογον, ἢ ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους πάρωμεν;

§100Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξηγηθῶ ἅπαξ διὰ παντός. Πᾶσα νέα ἰδέα δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ ἐλάττωμα, ὅπως ἔχει καὶ πᾶν νέον φόρεμα, ἐγὼ δὲν ἦλθον ἐδῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς στρατολογίας εἶναι ἀκριβὴς, διότι δὲν ἠμπορῶ π. χ. νὰ σταματήσω ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι 25 χρόνων, ἀλλὰ θὰ παραβλέψωμεν πολλὰ ἀσήμαντα πράγματα διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν μεγάλας ὠφελείας. Κύριοι, ἰδοὺ πῶς ἐννοῶ ἐγὼ νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις, θὰ συνταχθοῦν ἐφέτος οἱ κατάλογοι διὰ τὴν κλήρωσιν τοῦ 1867.

§101ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ἑξηκοστὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος λέγει. (τὸ ἀναγινώσκει).

§102ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατ’ ἔτος θὰ ψηφίζωμεν λέγει τὸ Σύνταγμα, καὶ ἡμεῖς τὸν τρόπον ἀλλάζομεν, ὄχι τὴν ἔννοιαν. Τὸ Σύνταγμα προσδιορίζει πῶς πρέπει νὰ ψηφίζηται ὁ νόμος αὐτὸς, θέλετε τώρα καὶ τὰ ποσὰ νὰ συμπεριλάβητε αὐτὰ, ἐδῶ καταλαμβάνετε ὅτι ἐὰν ἔχητε ἀνάγκην θὰ λάβητε αὐτὰ εἰς τὴν προκαταβολὴν διὰ νὰ σχηματίσητε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, τῆς ὁποίας ἔχετε ἀνάγκην. Κύριοι, θὰ σᾶς εἴπω τώρα πῶς ἐννοῶ νὰ γίνῃ κατὰ πρώτην φορὰν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι ὅσον εἶναι τὸ δυνατὸν ἐκ ποδῶν πρέπει νὰ θέσωμεν πᾶσαν ἀδικίαν. Συνετάχθησαν οἱ κατάλογοι διὰ τὸ 1867, ἐκηρύχθησαν ὁριστικοὶ, πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις. Ὁ δῆμος Αʹ. θὰ δώσῃ πέντε κληρούχους π.χ. ἑπομένως οἱ πέντε πρῶτοι εἶναι ὑποχρεωτικοὶ, θὰ κληρωθοῦν 10, οἱ ἄλλοι 5 θὰ μείνουν διὰ τὸ ἑπόμενον, ὅτε θὰ ἦναι ἕτοιμοι αὐτοὶ νὰ εἰσέλθουν ἀμέσως εἰς τὸν στρατόν. Καὶ σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ θέλει ἔχει διπλασίαν ὠφέλειαν· πρῶτον ἑκάστη οἰκογένεια ἔχει ἓν ἔτος καιρὸν νὰ σκεφθῇ, ὅτι θὰ δώσῃ ἕνα ἄνθρωπον εἰς τὸ ἔτος αὐτό. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅταν ὁ κλῆρος ἐπέρχεται αἰφνιδίως, ποῖος τρόμος καταλαμβάνει αὐτὸν τὸν κληροῦχον καὶ τὴν οἰκογένειάν του. Ἔχει λοιπὸν μίαν εὐκολίαν, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη εὐκολία ἀκόμη διὰ τὸν κληροῦχον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπὼν διὰ τὴν οἰκογένειάν του· ἔχει ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀπόντος αὐτοῦ κληρούχου ἓν ἔτος διὰ νὰ σκεφθῇ, ἂν συμφέρῃ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὰς σκληρὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ τῶν καθυστερούντων τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς· καὶ τοιουτοτρόπως τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας θὰ ἔλθουν εἰς συνενόησιν. Λοιπὸν καὶ κατὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ὠφέλιμος αὐτὴ ἡ ἰδέα· ἀλλ’ ἀκόμη, κύριοι, καὶ ἄλλο τι κατὰ τὴν προσδιωρισμένην ἐποχὴν, ὅπου αὐτοὶ πρέπει νὰ μεταβῶσιν ὑπὸ τὰς σημαίας των δὲν προκαταλαμβάνονται, ἀλλ’ ὑποτίθεται ὅτι ἐξώφλησαν ὅλας τὰς ὑποθέσεις των καὶ προσέρχονται μόνοι των. Ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν ἀπασχολεῖται ἓν μέγα μέρος τῶν ὑπαλλήλων ἀρχῶν καὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως νὰ τρέχουν νὰ συλλαμβάνουν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἡ πεῖρα, κύριοι, ὡδήγησεν ὅλα τὰ μεγάλα ἔθνη εἰς τὸ ν’ ἀκολουθήσουν τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ὑμεῖς δὲν θὰ δυστάσητε, διότι τὸ κατ’ ἐμὲ, νομίζω, πολλὰ καλὰ παρουσιάζει τὸ σύστημα τοῦτο.

§103ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς μᾶς ἐζήτησε τὸ διπλάσιον ποσὸν τῶν κληρούχων, τὸ ἥμισυ διὰ τὴν τακτικὴν χρῆσιν καὶ τὸ ἄλλο, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη· εἰς τὸ αὐτὸ καταντῶμεν λοιπὸν καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος.

§104ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρετε ὅτι, ὅταν εἰς τὴν Εὐρώπην τὰ μεγάλα κράτη ἤρχοντο εἰς μίαν πάλην ἐξωτερικὴν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα καταφεύγουν. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Γαλλία εὑρίσκεται εἰς ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον, καὶ βλέπει, ὅτι οἱ στρατοί της ἀπέναντι τῶν ἐχθρικῶν εἶναι πολλοὶ μικροί· ἠξεύρετε τί κάμνει; παρουσιάζεται εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα τὸ ὑπουργεῖον καὶ λέγει δότε μας προκαταβολὴν τὴν μερίδα τοῦ 1868, τοῦ 1869, τοῦ 1870, 1871. Εἰς τὰ 1805 διὰ ψηφίσματος τῆς Γερουσίας ὁ Ναπολέων ἔλαβε δύο ἐτῶν δύναμιν. Βλέπετε αὐτὰ ὅλα ὑπάγονται εἰς μίαν ἀνάγκην καὶ ἀνταποκρίνονται εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Πολὺ περισσότερον σήμερον, ὅταν δὲν πρόκηται, κύριοι, παρὰ νὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῆς κληρώσεως, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα αὐτὸ διὰ νὰ εὐκολύνωμεν ἀφ’ ἑνὸς τὸν λαὸν, ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους. Τώρα, κύριοι, ἔχει τις καμμίαν ἄλλην ἰδέαν; ἂς ἔλθῃ νὰ τὴν ἐκθέσῃ καὶ εἶμαι πρόθυμος ἂν τὴν θεωρήσω ὀρθοτέραν τῆς ἰδικῆς μου νὰ τὴν παραδεχθῶ. Πιστεύω δὲ ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἰδέαν της.

§105Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂν καθυστερηθῇ μία κλήρωσις δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ αὐτὴν ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1868;

§106ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὄχι· περὶ ὅλων αὐτῶν θὰ ὑπάρχουν διατάξεις τοῦ νόμου· καθόλου δὲ δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν αὐξάνουν αἱ ὑποχρεώσεις τῶν δήμων, ἀπ’ ἐναντίας εὐκολύνονται οἱ ἄνθρωποι, προετοιμάζονται διὰ τὴν ἀποδοχὴν αὐτοῦ τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ ἡ κυβέρνησις ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ ἔχῃ διαθέσιμον μίαν δύναμιν.

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ 1867 θὰ γείνῃ μία κλήρωσις ἢ δύο;

§108ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μία.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλ’ ἄν τινες τῶν λαχόντων προκαταβολικοῦ κλήρου δὲν ἔχουν τὰ προσόντα, τότε ἔρχονται οἱ ἐπιλαχόντες; (θόρυβος).

§110ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἡ κλήρωσις, κύριοι, εἶναι μία ὑποχρέωσις ἀνήκουσα εἰς τὴν τύχην.....

§111ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ ἔνστασις τοῦ Κ. Σωτηροπούλου ἔχει τὸν λόγον της. Ἀλλὰ πρέπει νὰ διασαφήσητε τὴν ἰδέαν σας κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον π. χ. ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν θὰ βγάλῃ 40· διὰ τοὺς ἐπιλαχόντας θὰ ἀρχίσῃ κλήρωσις.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Π. χ. ἐξηρέθη ὁ φέρων τὸν δέκατον ἀριθμὸν, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ δῆμος νὰ δώσῃ εἴκοσι δι’ ἓν ἔτος, ποῖον θὰ πάρετε τὸν 21 ἢ τὸν 41;

§113ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸν 41.

§114ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι 10 εἶναι ὑποχρεωτικοὶ δι’ ἕναν δῆμον, ἐλήφθησαν αὐτοί· τί γίνεται ἂν ᾖναι 3 ἢ 4 ἀνίκανοι; ἔρχονται οἱ ἑπόμενοι μέχρι τοῦ 30.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ 11ος εἶναι ὁ ἐπιλαχὼν ἢ ὁ 21, διότι οἱ 10 ἑπόμενοι δὲν ἀνήκουσι πλέον εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ 1867.

§116ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν νὰ λάβωμεν 10 στρατευσίμους, θὰ κάμωμεν τὴν κλήρωσιν διὰ νὰ λάβωμεν 20........... Ἂν ἐκ τῶν εἴκοσιν ᾖναι πέντε θὰ ἔλθωμεν εἰς τοὺς ἐπιλαχόντας, θὰ καθαρίσωμεν τοὺς 20 καὶ τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς στείλωμεν εἰς τὰς οἰκίας των. Καταλαμβάνω, ὅτι μερικαὶ διατυπώσεις δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ἀκριβεῖς μὲ τὴν παροῦσαν ἰδέαν, πέποιθα ὅμως, ὅτι θὰ φέρῃ μεγάλας ὠφελείας διὰ τὸν τόπον καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, ἐπειδὴ δὲ ὁ κλῆρος ἀνήκει εἰς τὴν τύχην, ἡ τύχη τοῦ ἀνθρώπου δὲν μεταβάλλεται οὔτε μὲ τὴν μίαν οὔτε μὲ τὴν δευτέραν κατηγορίαν. Ὅστις εἶναι ἐκ τῆς τύχης ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ, θὰ ὑπηρετήσῃ ἢ εἰς τὰ 67 ἢ εἰς τὰ 68, αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἐγὼ ἔχω περὶ τῆς τύχης. Δι’ ὅσους λοιπὸν λόγους σᾶς ἀνέφερον, νομίζω, ὅτι μέγα τι θέλει προκύψει καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὴν πολιτείαν, ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν ἰδέαν αὐτήν.

§117ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μαντεύω τὸν σκοπὸν ἐξ οὗ ὡρμήθη ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἵνα κάμῃ τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ μάτην προεκάλεσε τὸ ὑπουργεῖον, ἵνα ἔλθῃ εἰς συναρωγὴν, διότι μᾶλλον εἰπεῖν ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἐπινόημα τοῦ ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἂν δὲν ὑπῆρχε, κύριοι, ἓν μεσότοιχον ἱερὸν, τὸ ὁποῖον οὐδεμία δύναμις, οὐδεμία Βουλὴ δύναται νὰ ὑπερπηδήσῃ, τότε ἠδυνάμην νὰ συμβιβασθῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πετιμεζᾶ, ἢ καὶ συμμετάσχω τῆς ἰδέας τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ, κύριοι, ἔχομεν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει «κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὸν προσδιορισμὸν τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως».

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου τώρα.

§119ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἂν, κύριοι, δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν στρατολογίαν δύο ἐτῶν, ἐπίσης δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν καὶ περὶ προϋπολογισμῶν δύο ἐτῶν, διότι ἐὰν ἀναιρέσωμεν τὴν μίαν βάσιν, τότε πρέπει ν’ ἀναιρέσωμεν καὶ τὴν ἄλλην, καὶ ὅπως δὲν δύνασθε νὰ δεχθῆτε νὰ ψηφισθῇ προϋπολογισμὸς δύο ἐτῶν, οὕτω δὲν πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ τὸ ἕτερον. Μὲ δύο σταθμὰ δὲν δύνασθε νὰ διευθύνητε τὴν πολιτείαν, πρέπει μὲ ἕν· μία εἶναι ἡ δικαιοσύνη. Ἔπειτα, κύριοι, ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος μυρία ἕπονται, ὅταν ἡμεῖς παραγνωρίσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην ὡς πρὸς τὴν στρατολογίαν, θὰ τὴν παραγνωρίσωμεν καὶ ὡς πρὸς ἄλλα, καὶ οὕτω τὸ Σύνταγμα πίπτει. Ἀλλὰ παρὰ τὰ εἰρημένα ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡμεῖς ψηφίσωμεν τὴν στρατολογίαν δύο ἐτῶν προκαταβολικῶς, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, διότι συμβαίνει καὶ εἰς ἕτερα κράτη, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι τὰ Συντάγματα ἐκεῖνα ἐπιτρέπουν τὸ τοιοῦτον, τὸ ἰδικόν μας ὅμως δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερπηδήσωμεν τὰ ὅρια, χωρὶς νὰ εἴπωμεν, ὅτι καταπατοῦμεν τὸ Σύνταγμα.

§120Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατ’ ἔτος θὰ ψηφίζῃ ἡ Βουλή, δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν περισσοτέρους. Πρόκειται νὰ λάβωμεν 10 ἐφέτος, 10 θὰ λάβωμεν, καὶ τοῦ χρόνου 10, καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος, δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν βάρη· φύγετε ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται νὰ προσθέσωμεν βάρη ἢ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη ὠφελεῖ τὸν λαὸν περισσότερον χωρὶς νὰ τὸν ἐπιβαρύνῃ, ἀφήσατε τὴν θεωρίαν καὶ ἔλθετε εἰς τὰ πράγματα, τί κακὸν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἰδέα αὕτη ἀνεξαρτήτως ἂν ᾖναι συνταγματικὴ ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ζήτημα, ὑμεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν σας, ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματική.

§121ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ λέγω νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν διὰ δύο ἔτη, καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἂς δαπανήσῃ ἐξ ἀναλογίας, εἶναι ἡ αὐτὴ φύσις τῆς ὑποθέσεως, ἀκούσατε νὰ ἐξηγηθῶμεν καὶ ἐγὼ ἀποσύρομαι. Ἀφ’ ἑτέρου, κύριοι, δύναμαι νὰ παρατηρήσω ἕτερόν τι· γενομένης τῆς κληρώσεως διὰ 2 ἔτη τοὺς μὲν θὰ παραλάβωμεν, τοὺς δὲ θὰ ἐναποταμιεύσωμεν διὰ νὰ τοὺς λάβωμεν ὅταν ἡ ἀνάγκη παρουσιασθῇ, αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, μολονότι ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου εἶναι ἄλλος, διότι ἐγὼ κατενόησα τὴν ἰδέαν του καὶ τὴν ἐπίνοιάν του. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἐν περιπτώσει τοιαύτῃ πρὶν λήξῃ τὸ ἔτος νὰ καλέσωμεν εἰς τὰ ὅπλα τὸν στρατόν. Ἀφ’ ἑτέρου, κύριοι, σκεφθῆτε ποῖα δεινὰ θὰ προκύψουν· ἠξεύρετε κύριοι, ὅτι ἔχομεν οὐκ ὀλίγους φυγοδίκους εἰς τὴν κοινωνίαν, τί θέλετε, κύριοι, διὰ τούτου θὰ ἀναγκάσωμεν τὴν πολιτείαν νὰ πάρῃ τὰ ὅπλα, ἠξεύρετε ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἱ φυγόδικοι ἐπλεόνασαν ἕνεκα τῶν στρατευσίμων, ἡμεῖς λοιπὸν ἔχοντες καὶ μὴ ἔχοντες ἀνάγκην στρατευσίμων τοὺς κληρόνομεν, ἀλλ’ ὡς νὰ τοὺς λέγωμεν φυγαδευθῆτε, λάβετε τὰ ὅπλα, ἀπέλθετε εἰς τὰ ὄρη, ὥστε δι’ ὅλους τοὺς λόγους καὶ διότι ἀντισυνταγματικὴ ἡ πρότασις αὕτη καὶ διότι ἀλυσιτελὴς εἰς τοὺς σκοποὺς καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπουργείου καὶ διότι ἐκ τρίτου δύναται νὰ προκύψῃ δεινὸν μέγα καὶ ἀνυπόφερτον. Διότι τί θὰ κατορθώσωμεν ἡμεῖς; νὰ ὠθήσωμεν 100 καὶ 200 πολίτας εἰς τὴν φυγοδικίαν, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωμεν ἑτέρους 200 νὰ τοὺς καταδιώκουν. Φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις αὕτη, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸν σκοπὸν δύναται νὰ εὑρεθῇ ἕτερος τρόπος δι’ οὗ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξοπλίσωμεν ὅσους πολίτας θέλομεν, φθάνει νὰ ἔχωμεν διάθεσιν καὶ πατριωτισμόν.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ. Κύριοι, ἴσως ὁ τελευταῖον λαλήσας δὲν ἠνόησε πῶς εἶναι τὸ ζήτημα. Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ ἢ ὅ,τι καὶ ἐπὶ τῆς κληρώσεως γίνεται. Τί πρόκειται μόνον διὰ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας ἀντὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ λάβωμεν τοὺς κληρούχους νὰ τοὺς ἔχωμεν ἑτοίμους· ὥστε ὅταν αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀρχίσουν ἐξ ἀφέσεων ν’ ἀραιῶνται, ἀμέσως ν’ ἀναπληρῶνται. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ πολίτης γνωρίζων πρὸ ἑνὸς ἔτους, ὅτι θὰ ᾖναι κληροῦχος διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, φροντίζει, προετοιμάζει τὰ οἰκογενειακά του, ἢ εὑρίσκει τὸ χρηματικὸν ποσὸν διὰ τὴν ἀντικατάστασιν, ἢ προσπαθεῖ νὰ τὸ κερδίσῃ, ὅπως πληρώσῃ τὸν φόρον αὐτόν, διότι εἶναι ἕνας φόρος. Δὲν ἐννοῶ ἐνταῦθα κατὰ τί παραβαίνομεν τὸ Σύνταγμα, τὸ Σύνταγμα λέγει, κατ’ ἔτος ψηφίζεται τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, μήπως θὰ γίνεται τι τοῦ λοιποῦ διαφορετικόν; Μίαν φορὰν μόνον θὰ κληρώσωμεν διπλάσιον ἀριθμὸν κληρούχων, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ τεθῇ εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι ἁπλῶς μία προετοιμασία κληρούχων λίαν εὐεργετικὴ, ὡς προανέφερον δι’ αὐτούς. Καθότι πρότερον, ὡς γνωρίζετε, ὁ κληροῦχος παρευθὺς συνελαμβάνετο καὶ δὲν εἶχε καιρὸν τίποτε νὰ κάμῃ. Ἐκτὸς τούτου συμβαίνει καὶ ἕτερόν τι· πλεῖστοι τῶν κληρούχων, ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἀπὸ ἕνα δῆμον εἶναι 10 ἢ 15, καθυστεροῦσιν, ἠξεύρετε διατί; διότι τρέχουν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἄλλοι εἰς τὰς Ἀθήνας, ἄλλοι εἰς προστάτας, εἰς βουλευτὰς, εἰς ἰατρούς, ἄλλοι δὲ καὶ δυσκολεύονται ν’ ἀπομακρυνθῶσι, διότι δὲν εἶναι προετοιμασμένοι, καὶ οὕτω γίνονται λῃσταί· καὶ τοῦτο, ὡς γνωρίζετε, εἶναι μία ἀφορμὴ τῆς λῃστείας. Οὕτω δὲ προέρχεται, ὅτι ὁ στρατὸς εὑρίσκεται μόνον κατὰ τὸ ἥμισυ. Καὶ συμβαίνει ὥστε εἶναι μὲν τὰ τάγματα πλήρη, τὰς μερίδας τὰς ἔχουν καὶ ὅμως οἱ κληροῦχοι καθυστεροῦνται, τρέχουν οἱ χωροφύλακες νὰ συλλάβουν τοὺς κληρούχους καὶ οὗτοι εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ κυβέρνησις ἔστειλε διαταγὰς εἰς ὅλους τοὺς νομάρχας, ἵνα περιστείλῃ τὸ κακὸν αὐτὸ, ἀλλ’ οὗτοι δὲν δύνανται νὰ τοὺς στείλωσιν, ὄχι διότι δυστροποῦν οἱ κληροῦχοι νὰ ἔλθουν, ἀλλὰ διότι ἔχουν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ζητοῦν ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν. Κατὰ τὸν νέον ὅμως προτεινόμενον τρόπον τοῦ διπλασίου ἀριθμοῦ οἱ κληροῦχοι θὰ ᾖναι πάντοτε εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Δὲν ἐννοῶ κατὰ τί προσβάλλει τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος· καὶ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος ἐπιβάλλει διπλασιασμὸν τοῦ στρατοῦ, θὰ παραβῶμεν διὰ τοῦτο τὸ Σύνταγμα; Ὁ προϋπολογισμὸς τὸν ὁποῖον προτείνουν δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προτεινόμενον ζήτημα. Οὐδεμία λοιπὸν, Κύριοι, παραβίασις τοῦ Συντάγματος γίνεται καὶ ὅσοι ἐν συνειδήσει αἰσθάνονται τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωσι.

§123Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δύσκολον εἶναι ἐκ τοῦ προχείρου νὰ ἐπιφέρῃ τις ἀντιῤῥήσεις εἰς ἓν νέον σύστημα μελετημένον βεβαίως ἀπὸ ἐκεῖνον ὅστις τὸ ἐπρότεινε. Διὰ τοῦτο θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἀναφέρω ἰδέας, τὰς ὁποίας αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐσχημάτισα. Ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ προταθὲν σύστημα δύναται νὰ ἔχῃ τὸ πλεονέκτημά του ὡς πρὸς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, δύναται πραγματικῶς νὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένον πάντοτε τὸν ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ παρέχῃ πᾶσαν εὐκολίαν, ἵνα ἐγκαίρως συλλέγωνται οἱ νεοσύλλεκτοι, βεβαιούμενοι ἐκ τῶν προτέρων. Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἐμπεριέχει πολλὰ ἀδικήματα κατὰ τῶν στρατευσίμων. Γνωστὸν εἶναι, Κύριοι, εἰς ἡμᾶς, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1852 ἀπεκατέστησεν ὑποχρέους τοὺς δήμους πρὸς ἀντικαταστάσεις τῶν φυγοδίκων ἢ τῶν ἀπόντων στρατευσίμων, κατέστρεψε τοὺς δήμους, ὑποχρεώσας αὐτοὺς νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς δεινὰ μεγάλα διὰ νὰ προβλέπωσι τὴν ἀντικατάστασιν καὶ ἐζημίωσε τοὺς ἐπιλαχόντας, καὶ ὅταν λέγω ἐπιλαχόντας δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ τυχαῖον. Ὁ ἐπιλαχὼν εἶναι ὑπόχρεως νὰ προσέλθῃ εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἄλλου, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐξαντληθῶσιν ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ δικαιοσύνη ὑπαγορεύει πρὸς ὑποχρέωσιν τοῦ καθ’ αὑτὸ κληρούχου. Πολλοὶ τῶν γονέων μὴ ὄντες ἐν γνώσει τῆς ἀπουσίας τῶν υἱῶν των ἢ μὴ ἐνεχόμενοι, ὑπεχρεώθησαν νὰ πωλήσωσι τὴν περιουσίαν των διὰ τὴν ἀντικατάστασιν. Πρῶτον λοιπὸν, κύριοι, ἄτοπον, ἢ διὰ νὰ εἴπω κάλλιον ἄδικον, εἰς τὸ σύστημα τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ ὑπάρχει τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἀφίνει ἡ ἀπουσία· καὶ ὅταν, Κύριοι, ἐγὼ ὁ κληροῦχος γνωρίζω ἀπὸ σήμερον, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος θὰ προσέλθω εἰς τὸν στρατὸν, νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ κατορθώσω ἂν εὑρίσκω τὰ συμφέροντά μου ἀντικείμενα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ν’ ἀπουσιάσω; Δὲν ἐπῆλθεν ἡ στιγμὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν πάντες οἱ Ἕλληνες νὰ εὑρίσκουν εὐχαρίστησιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, πολλοὶ μετὰ τρόμου προβλέπουν τὴν ἡμέραν τῆς κληρώσεως, πολλοὶ προσέρχονται, κύριοι, καὶ κάμνουν τὸν σταυρόν των, ἵνα μὴ τοὺς πέσῃ ὁ κλῆρος.

§124ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν σταυρόν τους τὸν κάμνουν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου οἱ κληροῦχοι.

§125ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριοι, φέρω παραδείγματα τῆς πείρας. Πολλοὶ τῶν δήμων τοῦ κράτους καθυστέρησαν ἀπείρους ἄνδρας καὶ μάλιστα αὐτὸ συμβαίνει εἴς τινας νήσους, τῶν ὁποίων οἱ νέοι εἶναι ἀπομεμακρυσμένοι καὶ πολλοὶ εὑρίσκονται εἰς διάφορα μέρη τῆς ἀλλοδαπῆς μὲ τὰ πλοῖά των περιερχόμενοι ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, καὶ δὲν τυγχάνουν παρόντες κατὰ τὴν κλήρωσιν· καὶ διὰ τοῦτο εἰς τοὺς πίνακας τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν ἀπαντᾷ τις εἰς τὰς νήσους ἀπείρους ἀπόντας. Ἂν καθιερώτητε τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν καιρῷ θὰ ἔχητε ὅλους τοὺς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους ζητεῖ ἡ ὑπηρεσία ἢ ἐπιβάλλει ὁ ἐτήσιος νόμος; Ὄχι· ἀφοῦ ἔχομεν τὸν νόμον ὅστις κατ’ ἔτος βεβαιοῖ τοὺς εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσία ὑποχρέους ἐξαιρεῖ τοὺς μονογενεῖς, ἐξαιρεῖ τοὺς μόνους μένοντας, ἐξαιρεῖ τοὺς σωματικῶς ἀνικάνους, πῶς θέλετε σήμερον νὰ ὑποκύψουν καὶ εἰς κλήρωσιν διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται πολλοὶ νὰ κληρωθῶσι καὶ νὰ γεννηθῶσι πολλοὶ λόγοι ἐξαιρέσεως; Ἀλλὰ θὰ εἰπῆτε, ἔρχεται ὁ ἐπιλαχών, ἀλλ’ ὁ ἐπιλαχὼν ἔρχεται ἀφοῦ ὅλα τὰ μέσα τῆς δικαιοσύνης ἐξαντληθῶσιν, ἂν π. χ. ἀποθάνῃ ὁ κληροῦχος. Τρίτον ἀδίκημα, κύριοι, συμβαίνει ἂν γείνῃ ἡ κλήρωσις ἐφέτος καὶ διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, διότι περιορίζεται ἡ τύχη ἐντὸς ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ, διότι ἐνῷ ὁ κατάλογος τοῦ 1867 θὰ ἔχῃ ἴσως 150, ὁ κατάλογος τοῦ 1868 θὰ ἔχῃ ὀλιγωτέρους. Καὶ ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὴν διανομὴν τὰ μεγαλεῖτερα βάρη ἀπαιτοῦσι μεγαλεῖτερον ἀριθμόν. Ἐὰν πρόκηται νὰ δοθῇ φόρος ἀπὸ ἕνα δῆμον 1000 δραχ. καὶ διανεμηθῇ εἰς 200 θὰ ἀναλογήσῃ εἰς ἕκαστον 5 δραχ. ἐὰν διανεμηθῇ εἰς 300, τότε θὰ ἀναλογήσουν 3½ δραχ. Κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ λαχνὸς ἀπαιτεῖ εὐρύτερον ἀριθμὸν, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ φόρου, ὅστις παρακολουθεῖ τὴν τύχην, δὲν πρέπει νὰ στενοχωρήσωμεν τὴν τύχην. Τέταρτον, κύριοι, κατ’ ἐμὲ, ὅταν ἔχωμεν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς, ὅτι κατ’ ἔτος προσδιορίζεται ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ἐννοεῖται, ὅτι κατ’ ἔτος θὰ βεβαιωθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς, ὅστις ὑπόκειται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην· καὶ, κύριοι, ἴσως εἶναι περίεργον κατά τι, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, πὼς εἶναι δίκαιον νὰ κάμωμεν τὴν ἀφομοίωσιν ὡς πρὸς τοὺς λοιποὺς φόρους. Τί κάμνομεν, κύριοι, ὡς πρὸς τοὺς ἐτησίους φόρους; Προσδιορίζομεν βεβαίως κατ’ ἔτος ἢ τὸ 5, ἢ τὸ 8, ἢ τὸ 10%, ἀλλὰ δὲν λαμβάνομεν ἐφέτος διὰ τὸ μέλλον· βεβαιοῦνται οἱ φόροι κατ’ ἔτος.

§126ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραδέχομαι αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ἀντὶ 2000 τὸ 1868 θὰ πάρωμεν 1500, θὰ μένουν 500· οἱ τελευταῖοι ἀριθμοὶ παραλείπονται καὶ χρησιμεύουν διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος.

§127ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἴδιον ἔτος θέλει βεβαιοῦσθαι ἡ παραγωγὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ φόρου. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι παρὰ φόρος τοῦ αἵματος, εἶναι προσωπικὸς φόρος.

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοῦτο κατηγοροῦν αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, διότι ἀνανεοῦται κατ’ ἔτος ἡ παραγωγή.

§129ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τέλος ὅταν ἔλθῃ τὸ νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ὁ κύριος Σωτηρόπουλος, τότε ἠμποροῦμεν νὰ τὸ παρακολουθήσωμεν καὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος ἀντίκειται τὸ νέον αὐτὸ σύστημα, διότι ὅταν τὸ Σύνταγμα λέγῃ, ὅτι κατ’ ἔτος προσδιορίζεται τὸ ποσὸν τοῦ στρατοῦ, ἐννοεῖται, ὅτι κατ’ ἔτος προσδιορίζονται καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ συνεισφέρουν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὡς εἶπον προτήτερα, καὶ εἶναι πολὺ ὀρθὸν, δὲν πρέπει νὰ περιορίσητε τὴν τύχην τὴν ἰδικήν μου ἐντὸς τοῦ παρόντος διὰ τὸ μέλλον, κἀμμία προϋποχρέωσις δὲν συγχωρεῖται· ἐγὼ πρέπει νὰ ἔχω τὴν τύχην μου ἐντὸς τοῦ ἔτους τῆς ὑποχρεώσεώς μου· ὁ κατάλογος ἐκεῖνος, ἀφοῦ κατασταθῇ ὁριστικὸς, καὶ ἔχει 500 ἢ 600, τότε θὰ προσέλθω νὰ λάβω τὸν κλῆρόν μου· δὲν πρέπει νὰ μὲ στενοχωρήσητε εἰς ἕνα ἄλλον κατάλογον, ὅστις δὲν εἶναι ὁ οἰκεῖος κατάλογος. Ἐνοοῦσα ἓν ἄλλο σύστημα, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ προΐδωμεν, νὰ χρησιμεύσουν οἱ ὁριστικοὶ κατάλογοι τοῦ προηγουμένου ἔτους κατὰ τὸ ἔτος τῆς κληρώσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἔχει τὰ ἐλαττώματα, ἐὰν πρόκηται νὰ τεθῇ ὡς τακτικὸς κανών· ἐξαιρέτως δὲ μόνον νὰ γείνῃ ἅπαξ, καθόσον ἀποφασίζομεν διὰ τὸ 1867. Ἐνοοῦσα καὶ ἓν ἄλλο σύστημα, εἰς μίαν ἔκτακτον ἀνάγκην, ὅταν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς πρόκηται νὰ κινήσῃ δυνάμεις, πρέπει νὰ περιμείνῃ νὰ συντάξουν καταλόγους, νὰ τοὺς ἐγκρίνουν, νὰ διέλθουν ὅλας τὰς διατυπώσεις τὰς μακρὰς διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν ὥριμον ὅρον νὰ συνάξῃ τὸν στρατόν; Ὄχι, ἀλλ’ εἰς τοιαύτην περίστασιν ἔρχεται τὸ ἔθνος, δίδει μίαν διάταξιν πρόσθετον εἰς τὸν νόμον, καὶ λέγει· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δικαιοῦται ἐφέτος νὰ πάρῃ ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας 5000 ἄνδρας, κληρόνων αὐτοὺς ἐκ τοῦ ὁριστικοῦ καταλόγου τοῦ παρελθόντος ἔτους. Δὲν ὑπάρχει ἡ Βουλὴ ἴσως παροῦσα· συγκαλεῖται ἐκτάκτως· δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο· ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κἄτι τι ἄλλοτε· ἀλλὰ ἐὰν πρέπῃ νὰ θέσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο ὡς κανόνα τακτικόν. Τώρα, μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἠξεύρω, ἐὰν πρέπῃ νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ νέον σύστημα συνηγορεῖ ὑπὲρ τῶν ἐκτάκτων προπαρασκευῶν.

§130ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶναι τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§131ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ νομίζεις σὺ, ὅτι συνηγορῶ.

§132ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἴσως τὸ ὑπουργεῖον εὑρέθη πρόθυμον νὰ τὸ παραδεχθῇ· ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸ ὑπουργεῖον, νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν· θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὸν φίλον μου κύριον Πετιμεζᾶν νὰ τὴν ἀποσύρῃ, διὰ νὰ μελετεθῇ εἰς ἄλλον καιρόν· διότι καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν θὰ συντελέσῃ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, μᾶλλον θὰ φέρῃ τὴν παραλυσίαν. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἐκ τῶν πιέσεων, αἵτινες προῆλθον εἰς τὴν κατάστρωσιν τῶν στρατολογικῶν πινάκων, εἰς τὴν κλήρωσιν, εἰς τὴν σύλληψιν ἐγεννήθησαν ἄπειρα κακά· κατὰ μέγα μέρος ἡ λῃστεία χρεωστεῖται εἰς τὰ ἀδικήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προῆλθον ἀπὸ τὰς καταχρήσεις τῶν ἀρχῶν, αἵτινες εἶναι ἐπιτετραμμέναι τὴν βεβαίωσιν τῶν στρατευσίμων. Ὅταν ἔχητε αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἤδη προτείνετε, καὶ ὅταν ἐκ τῶν προτέρων εἶναι γνωστὸν ποῖα πρόσωπα θὰ προσέλθουν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ κρύπτωνται αὐτὰ, καὶ θὰ προσκαλῶνται οἱ ἐπιλαχόντες, καὶ αὐτοὶ θὰ τὸ θεωροῦν ὡς ἀδίκημα καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ἐὰν ᾖναι ἀρειμάνιοι, θὰ τραποῦν εἰς τὸν λῃστρικὸν βίον. Ὅλοι ἴσως ἐλάβετε μέρος εἰς αὐτὴν τὴν ἐργασίαν· τώρα ἢ συλλαμβάνουν τοὺς κληρούχους ἀμέσως ἢ στέλλουν τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς συλλαμβάνουν εἰς τὰς οἰκίας των.

§133ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἀδίκημα συμβαίνει, διότι ἀφαιρεῖς ἕνα ἄνθρωπον αἰφνιδίως ἀπὸ τὴν οἰκίαν του.

§134ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸν ἀφαιρεῖ ὁ νόμος.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ. Ὑποθέτετε λοιπὸν, ὅτι ὁ στρατιώτης νὰ συλλαμβάνηται ἀμέσως; διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν στρατόν;

§136ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τῇ παρατηρήσει, ὅτι ἀφοῦ καταταχθοῦν, φεύγουν, ἔχω ἄλλην ν’ ἀντιτάξω, ὅτι ὁ νόμος τῆς λειποταξίας τιμωρεῖ αὐστηρῶς, καὶ ἑπομένως ὁ χωρικός, ὅσον ἀγράμματος καὶ ἂν ᾖναι γνωρίζει τὴν ποινὴν καὶ φυλάττεται. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον δὲν εἶναι ὥριμος, ἔχει καὶ τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ ἐλαττώματά της· ἠμποροῦσεν εἰς ἄλλον καιρὸν νὰ μελετηθῇ καλλίτερον, νὰ ὡριμάσῃ καὶ εἰς τὴν κεφαλὴν καὶ τῆς ἰδίας κυβερνήσεως, νὰ φερθῇ κἄπως κανονικωτέρα μὲ ὅλας τὰς προφυλάξεις, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ ἐξασφαλίσουν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν στρατευσίμων· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος φρονῶ, ὅτι μᾶλλον θὰ βλάψωμεν. Παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὴ ἐπιμένῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν ταύτην, καθὼς καὶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν νὰ τὴν ἀποσύρῃ.

§137ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, πρέπει τῳόντι νὰ ἀντικρούσω μερικὰς ἰδέας, διότι δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἀμφιβολία. Δὲν εἶμαι, κύριε Δημητριάδη, ὑπὲρ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν, εἶμαι κατ’ αὐτῶν περισσότερον παντὸς ἄλλου, καὶ ἐὰν δὲν ηὐτύχησες νὰ τὸ ἐννοήσῃς εἰς τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν ἐπὶ 10 συνεδριάσεις, λυποῦμαι πολύ. Εἶμαι περισσότερον ἀπὸ ὑμᾶς, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Τί ζητεῖται δὲ σήμερον νὰ λάβωμεν; Τίποτε ἔκτακτον· προτείνω ἐγὼ νὰ δώσω διπλάσιον ἀριθμὸν στρατευσίμων εἰς τὴν κυβέρνησιν; καὶ ὅταν τοῦτο δὲν προτείνω, ποῦ εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν ἰδέαν; Ἐγὼ λέγω, ἡ κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ λάβῃ παρ’ ὅ,τι κατ’ ἔτος λαμβάνει· λέγω ὅμως, ὅτι συμφέρει ἑκάστῃ οἰκογένειᾳ Ἑλληνικῇ νὰ γνωρίζῃ πρὸ ἑνὸς ἔτους, ἐὰν ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ ἓν μέλος της εἰς τὸν στρατὸν, καὶ σᾶς εἶπον τοὺς λόγους καθαρῶς. Ὑποθέσατε, ὅτι εἷς νέος 20 ἐτῶν, καθὼς συμβαίνει εἰς τὰ χωριὰ, θέλει ν’ ἀῤῥαβωνισθῇ, καὶ ἠξεύρετε, ὅταν ᾖναι ἀῤῥαβωνιασμένος, ποτὲ δὲν θέλει νὰ τὸν βιάσῃς· ἐὰν ἠξεύρῃ, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γείνῃ στρατιώτης, τότε ἀναβάλλει. Δὲν δύναμαι ποσῶς νὰ παραδεχθῶ τὴν ἰδέαν αὐτὴν, νὰ πηγαίνῃς εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἶναι ποιμὴν καὶ φυλάττει τὰ πρόβατά του, νὰ τὸν λαμβάνῃς εἰς τὴν στιγμὴν καὶ νὰ τοῦ λέγῃς· ἄφησε τὴν περιουσίαν σου ἐκτεθειμένην καὶ πήγαινε εἰς τὸν στρατόν. Διατί αὐτὴ ἡ σκληρότης, διατί νὰ μὴ τὸν εἰδοποιῇς ἓν ἔτος προτήτερα, καὶ νὰ συμβαίνῃ ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν 20 Ἀπριλίου οἱ στρατεύσιμοι τοῦ ἔτους λαμβάνουν τὸν ἀριθμὸν τοῦ κλήρου, τὸν θέτουν εἰς τὸ κράνος των καὶ πηγαίνουν εἰς τὸν στρατόν.

§138ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐσυνειθίσαμεν ἡμεῖς ἀκόμη.

§139ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠξεύρω τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς τὴν διάνοιάν σας, διότι ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε αἰωνίως, ὅτι δὲν ἐσυνειθήσαμεν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὡρίμασεν αὐτὴ ἡ ἰδέα, καὶ ἠμπορεῖτε σεῖς νὰ νομίζητε, ὅτι τὸ ἔθνος ἠμπορεῖ μετὰ 200 ἔτη νὰ τὴν παραδεχθῇ. Δὲν πρέπει, Κ. Δημητριάδη, νὰ ἀποδίδητέ ποτε πλάγιον σκοπόν.

§140ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγώ; ποτέ! Ἄπαγε!

§141ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν θέτω ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθητε καὶ ἄλλο πρᾶγμα· ἐγὼ τὴν κεφαλήν μου δὲν τὴν φέρω εἰς τοὺς ὤμους ἀνέπαφον· δὲν νομίζω, ὅτι πᾶσα ἰδέα, ἡ ὁποία ἐξέρχεται ἀπ’ αὐτὴν, δὲν πρέπει νὰ ἐγγίζηται διόλου· ἀλλ’ ἔχω αὐτὴν τὴν ἰδέαν· ἐὰν δὲν εἶναι ἀληθὴς, ἂς ἀποῤῥιφθῇ, ἐὰν ὅμως ᾖναι ἀληθὴς, ἢ ἐφέτος ἢ τοῦ χρόνου νὰ ὑποκύψητε. Ἀντικρούω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς, ὅτι κατ’ ἔτος ψηφίζεται ὁ περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας νόμος. Τί ἐννοεῖ ἐκεῖ; τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον; Ὄχι, τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἐὰν θὰ ἦναι 20,000 ἄνδρες, 30,000, 15,000 καὶ καθεξῆς.

§142ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν νόμον περὶ βεβαιώσεως φόρων πάγιον, κατ’ ἔτος ὅμως προσδιορίζεται τὸ ποσόν· λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρέπει νὰ ἔχωμεν νόμον περὶ ἀπογραφῆς, ἀλλὰ κατ’ ἔτος πρέπει νὰ γίνεται ἡ βεβαίωσις.

§143ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Δημητριάδη, δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποθέσω, ὅτι μία πολιτικὴ δύναται νὰ ᾖναι τόσον ἀνώμαλος, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἐν καιρῷ εἰρήνης τίποτε τακτικὸν, ὅτι ὅλα τὰ πράγματα μεταβάλλονται διὰ μιᾶς, ἐκεῖ ὁποῦ ἔχομεν 14,000 στρατὸν νομίζετε, ὅτι αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς δύναται χωρὶς κανένα λόγον νὰ μεταβάλληται κατ’ ἔτος; Ὄχι. Εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὑπάρχει κἄτι τι μόνιμον, ἑπομένως ὁ νόμος αὐτὸς συνᾴδει μὲ τὰς ἰδέας περὶ εἰρήνης καὶ μόνον ζητεῖ νὰ εὐκολύνῃ τὴν στρατολογίαν χωρὶς νὰ προσθέσῃ βάρος ἢ δυσκολίαν. Τώρα ἐὰν χρειασθῇ ἀριθμὸς πέραν τῆς τακτικῆς δυνάμεως, τότε θὰ γείνῃ νέα κλήρωσις. Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι θὰ διαλυθῇ ὁ στρατὸς καὶ ἀπὸ 15 θὰ ἔχωμεν 5,000, θὰ ἔχωμεν ἔκπτωσιν κατ’ ἀναλογίαν.

§144ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Μέχρι τίνος ἀριθμοῦ θὰ γνωρίζω ἐγὼ, ὁ ἔχων τὸν 20 ἀριθμὸν, ὅτι θὰ εἶμαι στρατιώτης.

§145ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἐξηγήσαμεν κύριε· εἴπομεν ἐὰν διὰ τὸ 1867 πρόκηται νὰ δώσῃ ἕνας δῆμος 10 ἄνδρας θὰ κληρωθοῦν 20 καὶ ἐκ τῶν 20 αὐτῶν οἱ 40 θὰ γνωρίζουν, ὅτι εἰς τὰς 20 Ἀπριλίου τοῦ ἑπομένου ἔτους πρέπει νὰ μεταβοῦν εἰς τὰ τάγματά των.

§146ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Μὰ ἐὰν......

§147ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς κάθε ἐὰν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε ἕνα ἐπειδὴ. Ἐὰν τύχῃ ἔκτακτόν τι! Δὲν πρόκειται περὶ ἐκτάκτων, λέγεται π. χ. ὅτι θὰ πάρωμεν 8% ἀπὸ τὸν ἔγγειον φόρον, μὰ ἐὰν σᾶς λέγω ἐγὼ δὲν γείνῃ τίποτε, δὲν γείνῃ οὔτε κουκὶ σίτου εἰς τὸ Κράτος! Αὐτὰ εἶναι ἔκτακτα, ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τῶν τακτικῶν πραγμάτων, ἔπειτα μὲ τὰ ἐὰν ποτὲ δὲν ἠμπορεῖς νὰ τελειώσῃς. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔῤῥιψα (δὲν λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ βιασθῇ νὰ τὴν παραδεχθῇ, οὔτε ἡ κυβέρνησις), τίποτε ἔκτακτον δὲν ἔχει, οὔτε διὰ τὸν λαὸν, οὔτε διὰ τὰς προπαρασκευὰς, οὔτε διὰ τοὺς πολιτικοὺς, οὔτε διὰ κανένα, ἔχει μόνον κατὰ τὴν ἐδικήν μου ἰδέαν πολλὰ ἀγαθὰ, ἐὰν δὲ κατὰ τῶν ἀγαθῶν, ὅσα προτείνω, ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ἐπιθυμῶ νὰ τὴν ἀκούσω ὄχι ἐπὶ ἀφῃρημένων ἰδεῶν, ἀλλ’ ἐπὶ ὡρισμένων. Ἔβλαψε μάλιστα, κύριε Δημητριάδη, ἡ ἀδικίας, ἀλλ’ ἡ ἀδικία καὶ ὄχι ἡ δικαιοσύνη.

§148ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ γεννᾷ τὴν ἀδικίαν.

§149ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ, ἀδελφὲ, τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Θεὸς, δὲν ὑπάρχει τελειότερος, καὶ ὅμως οἱ ἄνθρωποι θέλουν νὰ ἀδικοῦν· τί νὰ τοὺς κάμω; πρέπει νὰ τοὺς κάμω νὰ γείνουν ὅλοι χριστιανοί; Δὲν ἐννοῶ τὴν κατάχρησιν νὰ λάβητε ὡς βάσιν καὶ ἐπ’ αὐτῆς νὰ οἰκοδομήσητε, λέγω, ἐὰν ὑπάρχῃ τι καλὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν νὰ τὸ παραδεχθῆτε. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀποδώσητε μήτε σκοπὸν πλάγιον, μήτε τίποτε· εἶναι μία ἰδέα ἰδική μου ἀτομικὴ, ἀνήκει εἰς ἐμὲ καὶ εἰς οὐδένα ἄλλον καὶ τὴν ῥίπτω μέσα εἰς τὴν Βουλήν.

§150ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἡ κυβέρνησις ἐξ ἐφόδου τὴν παραδέχεται.

§151ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν τὴν κυβέρνησιν τὴν συμφέρῃ, ἂς τὴν παραδεχθῇ. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ αἰτίασις μένει διὰ λογαριασμὸν ἑκάστου νὰ φρονῇ ὅ,τι θέλει, λέγω μόνον, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἰδική μου ἰδέα, βεβαίως τὴν ἀνεκοίνωσα εἰς τοὺς ὑπουργούς.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μόλις χθές.

§153ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἄλλην ἐὰν ἔχω καλὴν ἰδέαν θὰ τὴν διακοινώσω καὶ ἰδιαιτέρως καὶ ἐπισήμως, καθῆκόν μου εἶναι καὶ ὡς πολίτης, καὶ ὡς βουλευτὴς, καὶ ὡς στρατιώτης νὰ συνηγορῶ πάντοτε ὑπὲρ τοῦ καλοῦ, ἀδιάφορον πόθεν προέρχεται. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, νὰ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας, ἥτις νομίζω, ὅτι εἶναι ὠφέλιμος, καὶ δὲν δύναται νὰ μὴν ᾖναι ὠφέλιμος μία ἰδέα, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ὅλος ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος ἔχει μονίμους στρατούς· μήτε τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἐξ ἡμῶν ὥστε νὰ μὴ παραδεχώμεθα τίποτε, ἐὰν δὲν προέρχεται ἐξ ἡμῶν. Τώρα ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, ἐὰν πρέπῃ νὰ γείνῃ μία κλήρωσις ἢ ὄχι, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ὑποχρεωθῇ ἀπὸ τὸ 20 μέχρι τοῦ 21, ἢ ἀπὸ τοῦ 21 μέχρι τοῦ 25, αὐταὶ εἶναι αἱ λεπτομέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὴν Βουλήν.

§154ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀποφανθῶμεν τόσον ταχέως καὶ ἀσυζητητὶ ἐπὶ μιᾶς ἰδέας, τὴν ὁποίαν πολλοὶ προϋποθέτουν ὡς ἐπιβλαβῆ καὶ ὡς ἐναντίαν ἔτι τοῦ Συντάγματος· βεβαίως τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἀποβλέπει τὸ κοινὸν, διότι ἡ κλήρωσις ἀφορᾷ ὅλον τὸ κοινὸν, ὅλην τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ τὴν μελετήσουν καὶ νὰ τὴν χωνεύσουν ἅπαντες, διὰ τοῦτο δὲν ἐπιχειρῶ ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ἐκφέρω καμμίαν γνώμην. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς χθὲς μόλις μοὶ ἀνεκοίνωσεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν ἕως τώρα δὲν εὗρον οὐδὲν τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα ἐξέθεκαν, ἠμπορῶ ν’ ἀπατῶμαι, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν σήμερον νὰ μὴ ἀποφανθῇ. Τί δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κατανοήσωμεν καὶ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν του; Νὰ καταστρώσῃ 2, 3 ἄρθρα ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ σήμερον, νὰ συνταχθῇ ἔκθεσις καὶ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν αὔριον ἢ μεθαύριον, ἀφοῦ κοινοποιηθῇ ἡ τροπολογία εἰς ὅλους καὶ μελετηθῇ ἀπὸ ὅλους. Ἐγὼ, νομίζω, κύριοι, ὅτι βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀποῤῥίψωμεν ταχέως αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ, ὅπως μέχρι τοῦδε ἔχω πεποίθησιν, εἶναι ὠφέλιμος καὶ ὄχι ἐπιβλαβής, ἀλλὰ πρέπει βεβαίως νὰ μελετηθῇ, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν, νὰ συντάξῃ μίαν ἔκθεσιν.

§155ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ αὐτὸ νὰ τεθῇ ὡς ἀκροτελεύτιον ἄρθρον.

§156ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Παρακάτω. Ἀναγινώσκεται τὸ ἔννατον ἄρθρον. Ἄρθρον 9. «Οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 7 συνταχθέντες προκαταρκτικοὶ πίνακες ἀποστέλλονται ὑπογεγραμμένοι ὑπὸ τῶν συνταξάντων αὐτοὺς πρὸς τὸν δήμαρχον, ὅστις, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν, καταρτίζει τὸν γενικὸν πίνακα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ δήμου, καὶ ἀποστέλλει αὐτόν τε εἰς διπλοῦν καὶ τοὺς πρωτοτύπους προκαταρκτικοὺς πρὸς τὸν ἔπαρχον, ἐντὸς ὀκτὼ τὸ πολὺ ἡμερῶν μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 7 ὁριζομένης ὀκταημέρου προθεσμίας. Ὁ δήμαρχος καταρτίζων τὸν γενικὸν πίνακα, δὲν δύναται νὰ παραλείψῃ τινὰ τῶν ἐν τοῖς προκαταρκτικοῖς καταγεγραμμένων· δύναται ὅμως καὶ ὀφείλει νὰ προσθέτῃ τοὺς τυχὸν παραλειφθέντας ἐκ τῶν ὑποκειμένων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, σημειῶν ἐν τῇ στήλῃ τῶν παρατηρήσεων τὸν λόγον τῆς προσθήκης. Ὁ γενικὸς στρατολογικὸς πίναξ τοῦ δήμου συντάσσεται κατὰ χωρία».

§158Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κ. πρόεδρε, ἴσως θὰ εὑρεθῶ εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν κ. πρωθυπουργόν.

§159ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποτὲ δὲν εὑρέθημεν εἰς διαφωνίαν.

§160Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐὰν εὐαρεστηθῇ νὰ προσέξῃ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 4 καὶ 5 θέλει, πιστεύω, ὁμολογήσει ὅτι τὸ ἄρθρον 5, ὡς εἶναι συντεταγμένον, δὲν ὁμιλεῖ ἀπολύτως καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ψηφισθὲν, ὅτι οἱ ἑτεροδημόται ὑπάγονται εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ δήμου, ἐν ᾧ εἶναι ἐγκατεστημένοι, διότι τὸ ἄρθρον 5 ἐννοεῖ νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τοὺς ἀπογραφικοῦς πίνακας οἱ ἑτεροδημόται, ἀλλὰ νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ δήμου, ἐνῷ εἶναι ἐγκατεστημένοι. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 9, ὅπου θὰ προτείνα τροπολογίαν ἥτις ἔχει σκοπὸν νὰ ὑπάγωνται οἱ ἑτεροδημόται εἰς τὴν κλήρωσιν ὄχι τοῦ δήμου, ἐνῷ εἶναι ἐγκατεστημένοι, ἀλλὰ ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἐγγεγεγραμμένοι. Προτείνω λοιπὸν μετὰ τὴν πρώτην § τοῦ ἄρθρου 9 νὰ προστεθῇ «ὁ δὲ ἔπαρχος θὰ πέμπῃ ἀπόσπασμα ἐκ τοῦ ἀπογραφικοῦ τούτου πίνακος, ὡς πρὸς τοὺς ἑτεροδημότας εἰς τοὺς ἁρμοδίους δημάρχους ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι οὗτοι». Ἂς προσέξωμεν καλῶς, ἡ διάταξις αὕτη ἐννοεῖ, ἐὰν δὲν τροποποιηθῇ, ὅτι οἱ ἑτεροδημόται θὰ ὑπόκηνται εἰς κλήρωσιν τοῦ δήμου, ἐν ᾧ θὰ ἦναι ἐγκατεστημένοι, συγχρόνως ὅμως θὰ συμβαίνῃ νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῷ δήμῳ, ἐν ᾧ εἶναι ἐγγεγραμμένοι χωρὶς νὰ λαμβάνουν ἐγκαίρως γνῶσιν, ἐνῷ κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν προτείνω ἐγὼ, οἱ πίνακες θὰ γνωστοποιηθοῦν εἰς τοὺς οἰκείους δημάρχους καὶ θὰ ἐγγράφωνται ἐκεῖ, ὥστε κανεὶς ἑτεροδημότης δὲν θὰ κληροῦται ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένος, ἀλλ’ ὅπου ἀνήκει, καὶ δὲν θὰ συμβαίνῃ αὐτὴ ἡ σύγχυσις, καὶ δὲν θ’ ἀποφεύγουν ἀκόμη τὴν κλήρωσιν· ὅταν οἱ δῆμοι γνωρίζουν ποῦ ἕκαστος δημότης ἀπουσιάζει π. χ. εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι 20 ἢ 30 ἑτεροδημόται ἀνήκοντες εἰς τὴν Τρίπολιν, ὁ δήμαρχος λαμβάνων ἀπόσπασμα τοῦ ἀπογραφικοῦ πίνακος τὸ πέμπει εἰς τὸν δήμαρχον Τριπόλεως καὶ δὲν ἀποφεύγουν τὴν κλήρωσιν. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν κάμνω.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί θέλει αὐτὸ ὁ κ. Δημητριάδης, διὰ νὰ μὴ ἐγγράφωνται οἱ ἐγκατεστημένοι εἰς ἕτερον δῆμον δημόται εἰς τὸν κατάλογον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν δῆμόν τους· ἀλλ’ ὁ νόμος εἶπεν, ὅτι οἱ ἐγκατεστημένοι εἰς ἕτερον δῆμον δύνανται νὰ ἐγγραφῶσιν· εἶναι ἀποφασισμένον αὐτό.

§162Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπεφασίσθη· ἐγγράφονται, εἴπομεν ἀνωτέρω, εἰς τὸν πίνακα, ἀλλὰ δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι κληρόνονται.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 5. «Οἱ εἰς ἕκαστον δῆμον κτλ.». Λοιπὸν θεωρεῖται ἀποφασισμένον, ὅτι οἱ ἑτεροδημόται οἱ ἐγκατεστημένοι ἐκλέγονται ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουν.

§164ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐτελείωσε.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν, κύριοι. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, 10, 11, 12 καὶ 13.

§166ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ 14 καὶ 15 εἶναι προσυζητημένα ἀπὸ πέρυσι.

§167ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τ’ ἄρθρα τὰ ὁποῖα ἐσυζητήσαμεν πέρυσι καὶ τὰ παρεδέχθημεν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ τὰ τροπολογήσωμεν καὶ τώρα, καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ προσθέσωμεν, ὅτι πᾶς νόμος ἀντιβαίνων εἰς τὸν παρόντα καταργεῖται.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ τ’ ἄρθρα ἰσχύουν ὅπως τὰ παρεδέχθημεν πέρυσι.

§169ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καλὰ, ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην εἰς τὸ ἕκτον ἐδάφιον νὰ ζητήσω διασαφήσεις. Ἂν ὁ κληροῦχος ἔχῃ ἀδελφὸν μεγαλείτερον ἢ μικρότερον, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀπεβίωσε, καὶ εἶναι 5 ἀκόλουθοι, ἕνας θὰ ὑπόκηται εἰς τὸ εὐεργέτημα τοῦ νόμου τῆς ἐξαιρέσεως ἢ καὶ οἱ 5;

§170ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀμέσως ἑπόμενος θὰ ἐξαιρεθῇ. Ἐγὼ, κύριοι, θέλω μίαν γνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ ἔλυσα ἓν ζήτημα ἐναντίον τῆς πεποιθήσεώς μου. Ὁ νόμος βέβαια δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ὁ ἀδελφὸς δὲν ἀνήκει εἰς τὴν οἰκογένειαν, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ συνδράμῃ τὴν οἰκογένειαν ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως· ἂν ὅμως εἷς ἀφιερωθῇ εἰς τὸν βίον τὸν καλογερικὸν, αὐτὸς δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς κοινωνίας, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐξαιρῆται ναὶ ἢ ὄχι;

§171ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐξαιρῆται.

§172Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐθνοφυλακῆς κατὰ πρώτην φορὰν μία ἐπιτροπὴ ἑπταμελὴς, προκειμένου περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, καθιέρωσε διατάξεις ἐξαιρέσεως διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν στρατὸν λίαν ὀρθάς· διὰ τοῦτο προτείνω ἂν ᾖναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον καὶ νὰ τὸ συζητήσωμεν αὔριον.

§173ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐκτὸς αὐτῶν τὰ ὁποῖα ὁ κ. Δημητριάδης παρετήρησε παρουσιάζονται καὶ ἐξαιρέσεις ἀνθρώπων ἀγάμων.

§174ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ αὐτῶν πρέπει νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις καὶ νὰ γείνουν πολλά.

§175ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θέλει ὁ νόμος νὰ εὐεργετήσῃ μίαν οἰκογένειαν, τῆς ὁποίας ὁ εἷς υἱὸς εἶναι ἄχρηστος, σωματικῶς ἀσθενεῖ καὶ θεωρεῖται ὡς μὴ ὑπάρχων, διατί νὰ μὴ θεωρῆται ὡς μὴ ὑπάρχων καὶ ὅταν ἀποδημῇ ὁ μεγαλείτερος ἀδελφός. Ἄλλο· ὅταν ἀποθάνῃ εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀποθάνῃ τὸ βʹ. ἔτος ἡ ἐξαίρεσις θὰ διαρκῇ διὰ τὰ 4 ἔτη;

§176ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ 6 ἐδάφιον λέγει «δι’ ὅσον διαρκεῖ ἢ ἤθελε διαρκέσει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ».

§177ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 4 παρὰ 5′ μ. μ.