1867.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47

Τῆς 5 Δεκεμβρίου 1867.

(Τρίτῃ).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ. Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Κωσταντᾶς.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως δὲν εἰσὶν ἕτοιμα πρὸς ἀνάγνωσιν, θέλουσιν ἀναγνωσθῇ αὔριον. Ἤδη προχωροῦμεν.

§2ΙΩ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς παιδείας καταθέτει δι’ ἐμοῦ ὡς εἰσηγητοῦ τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ περὶ διοργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου νομοσχεδίου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ.

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ δὲν συνῆλθεν εἰσέτι νὰ ἐργασθῇ· ὁ κ. πρόεδρος πρέπει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ στείλῃ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ τὴν προσκαλέσῃ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς εὑρίσκεται εἰς τύπωσιν· ἅμα τυπωθῇ, θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Προχωροῦμεν ἤδη εἰς τὰς πιστώσεις. Πρώτη πίστωσις περὶ προσφύγων. Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1867 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 400,000, ἤτοι τετρακοσίων χιλιάδων, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον 13 «συνδρομαὶ προσφύγων.»

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρετήρησα, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχουσί τινες παρατηρήσεις, διὰ τὰς ὁποίας νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει δίκαιον. Εἶναι ἀδύνατον βεβαίως νὰ γίνῃ ὅ,τι ἡ μειονοψηφία ζητεῖ, οὔτε γίνεται οὔτε εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ, δηλ. νὰ συλλέξωμεν ἀπὸ ὅλα τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, ὅπου διανέμονται βοήθειαι, τὰς ἀποδείξεις καὶ νὰ τὰς φέρωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα κάμῃ τὴν ἐξέλεγξιν. Ἡμεῖς παρουσιάσαμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰ στελέχη τῶν ἐνταλμάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐδόθησαν βοήθειαι εἰς διαφόρους ἐπιτροπὰς, ἐπιφορτισμένας τὴν τροφοδότησιν καὶ περίθαλψιν τῶν προσφύγων Κρητῶν.

§7Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μόνον Κρητῶν;

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐδώσαμεν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε, διὰ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ δραχμαὶ, αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειούμεναι ὡς βοήθεια, ἐχρησίμευσαν πρῶτον, καθὼς εἶναι καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κανονισμένον, εἰς πρόσφυγας τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, εἰς τοὺς ὁποίους ἔκτοτε δίδεται ἡ πληρωμὴ αὕτη, δεύτερον εἰς μερικὰς ὀφειλομένας βοηθείας εἰς Ἑπτανησίους τινὰς καὶ τρίτον εἰς κηδείας. Τοιαύτη σημείωσις εἶπον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Αἱ βοήθειαι διαιροῦνται οὕτως· ἓν μέγα μέρος δίδεται εἰς πρόσφυγας Ἠπειρώτας καὶ Θεσσαλοὺς, ἕτερον μέρος εἰς βοηθείας Ἑπτανησίων, τὰς μεγαλοδωρίας καλουμένας, καὶ ἕτερον μέρος ἐξωδεύθη ἐφέτος διὰ κηδείας. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀφορῶν τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ· τὸ ὅλον εἶναι, ἴσως δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, 120,000. Δεύτερον αἱ βοήθειαι, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τοὺς πρόσφυγας· αὗται διανέμονται οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ἀλλὰ δι’ ἐπιτροπῶν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐκδίδει ἐντάλματα εἰς ὄνομα διαφόρων μελῶν, τὰ ὁποῖα ὅλη ἡ ἐπιτροπὴ ὑποδεικνύει ὡς ταμίας. Π. χ. ἡ ἀγγλοελληνικὴ ἐπιτροπὴ ἔχει τὸν κύριον Μαριωλάκην, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Πειραιῶς ἔχει ἕτερόν τινα, διότι ἄλλως ἤθελεν εἶσθαι δύσκολον ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ ὑπογράφουν τὰ πρακτικὰ τῆς παραλαβῆς τῶν χρημάτων· διὰ τοῦτο τὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται εἰς ὄνομα αὐτῶν καὶ λαμβάνουν κατόπιν τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιασθοῦν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Νὰ παρουσιάσωμεν λοιπὸν ὅλας τὰς ἀποδείξεις ἐννοεῖτε ὅτι ἦτον ἀδύνατον· ἁπλῶς παρουσιάσαμεν ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ ἐδόθησαν εἰς τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, εἶναι καὶ ἕτερον ἔξοδον διὰ τοὺς ἐθελοντὰς τοὺς ἐπανερχομένους. Αὐτοὶ ἔχουν ἀνάγκην πρῶτον τροφῆς διὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, καὶ δεύτερον ἐξόδων, ὅπως τοὺς πέμψωμεν εἰς τὰς ἑστίας των. Ἐπὶ τούτῳ εἶναι συγκεκροτημένη ἐπιτροπὴ τριμελὴς ἀπὸ τὸν κ. Σοῦτσον, τὸν κ. Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας καὶ ἕτερόν τινα, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐθελοντάς.

§9ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι περιττὸν τὰ λαλῆτε περὶ αὐτοῦ.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ ἀποδείξεις καὶ αἱ διατυπώσεις τῆς διανομῆς τῶν χρημάτων ἐτηρήθησαν ὡς εἶχον κανονισθῆ ἀπὸ τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εὑρέθη εἰς τὴν περίστασιν νὰ διανείμῃ βοηθείας εἰς πρόσφυγας Κρῆτας, ἐπειδὴ ἦτο δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ λογιστικὸς νόμος. Ἐκανονίσθη τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ βεβαιοῦται ἡ διανομὴ τῶν χρημάτων, καὶ αὐτὸν τὸν τρόπον ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ τηρηθῇ ὁ λογιστικὸς νόμος καὶ νὰ λαμβάνωμεν ἀπὸ 50,000 Κρῆτας δι’ εἴκοσι λεπτὰ καὶ πενῆντα λεπτὰ μίαν ἀπόδειξιν.

§11ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἂν τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα διανέμονται εἰς τοὺς ἐνταῦθα πρόσφυγας Κρῆτας, διανέμωνται ὡσαύτως κατ’ ἀναλογίαν καὶ εἰς τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εὑρισκομένους.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἀπεστείλαμεν εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ κράτους ἐντάλματα μὲ τὴν παραγγελίαν νὰ διανείμωσιν αἱ ἐκεῖ ἐπιτροπαὶ πρὸς τοὺς πρόσφυγας· ἂν δὲν ἐγένετο ἡ διανομὴ ἢ δὲν ἐτηρήθη ἀκρίβεια, θέλει ληφθῆ φροντίς· ἄτοπά τινα ἐννοεῖται ὅτι πάντοτε δύνανται νὰ συμβοῦν.

§13ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Εἰς Κέαν εὑρίσκονται 200 περίπου ψυχαὶ καὶ μέχρι σήμερον οὐδεμίαν περίθαλψιν ἔλαβον.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν ἐζήτησαν. Σημειώσατε ὅτι δὲν λαμβάνουν ὅλοι οἱ Κρῆτες πρόσφυγες ἀπὸ τὸ δημόσιον, διότι ἄλλως ἠθέλαμεν 500,000 δραχ. κατὰ μῆνα· τοὺς περισσοτέρους περιποιοῦνται οἱ κάτοικοι. Ἡμεῖς ἐστείλαμεν βοηθήματα ὅπου οἱ κάτοικοι δὲν δύνανται.

§15ΖΩΤΟΣ. Τοὺς Ἠπειρώτας συντρέχει ἡ κυβέρνησις; Εἴπατε ὅτι ἓν ποσὸν δαπανᾶται διὰ τοὺς Ἠπειροθεσσαλούς.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Ζῶτε, πρὸ χρόνων πολλῶν εἶναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κανονισμένον ποσὸν, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς πρόσφυγας διὰ μερικὰ πρόσωπα μόνον, οἱ ὁποῖοι μένουν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, οὐχὶ διὰ τοὺς πολλούς.

§17ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας, κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, τὴν περίθαλψιν δηλονότι τῶν προσφύγων Κρητῶν, εἶναι νομίζω πολλὰ σαφὴς καὶ ἤθελεν εἶσθαι περιττὴ πᾶσα ἐξήγησις. Λαμβάνω ὅμως τὸν λόγον ὁρμηθεὶς ἀπὸ τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε καθῆκόν της νὰ καταβάλῃ ἰδιάζουσαν προσοχὴν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ κονδυλίου τούτου, διότι δὲν πιστεύω νὰ λανθάνῃ τινά ἀπὸ ἡμᾶς, ὅτι παράπονα ἠγέρθησαν ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν τῶν κεφαλαίων. Πολλαὶ γυναῖκες, πολλὰ παιδία Κρητῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους μετὰ γενναιότητος τὸ ἔθνος παραχωρεῖ πᾶσαν περίθαλψιν, περιφέρονται γυμναὶ καὶ παραπονοῦνται, ὅτι δὲν λαμβάνουσι τὴν ἀναγκαίαν βοήθειαν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠδύνατο ἄλλως νὰ ἰδῇ, ἂν πραγματικῶς τὰ παράπονα ταῦτα ἔχωσιν ὑπόστασίν τινα, ἢ ᾖναι παράπονα ἀβάσιμα, ἢ ζητοῦσα ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἤθελον χρησιμεύσει πρὸς ἐξέλεγξιν. Δυστυχῶς ἐκ τῶν ὑποβληθέντων ἐγγράφων δὲν προκύπτει ἀρκοῦσα ἡ ἀπόδειξις διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὅπως ὁ λογιστικὸς νόμος τοῦ κράτους ὑπαγορεύει, διαχειριστικαὶ ἐπιτροπαὶ τακτικαὶ δὲν εἶχον σχηματισθῆ. Ὁ νόμος αὐτὸς διατάττων τὰ περὶ βοηθειῶν λέγει ὅτι διὰ Β. Διατάγματος συνιστῶνται ἐπιτροπαὶ, διαχειριζόμεναι ἀκριβῶς κατὰ τοὺς λογιστικοὺς κανόνας τοῦ ἰδίου νόμου τὰ χρήματα. Πῶς δὲ διαχειρίζονται τὰ δημόσια χρήματα, εἴτε ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ δημοσίους λειτουργοὺς, εἴτε ἀπ’ ἄλλους ἰδιώτας ἐπιτετραμμένους μίαν εἰδικὴν διαχείρισιν, ὁ νόμος τὸ λέγει καθαρῶς· ἐξαίρεσιν δὲν κάμνει, οὔτε διὰ τὸν πολὺν ἀριθμὸν τῶν προσώπων οὔτε διὰ τὸν ὀλίγον, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ἢ βοηθοῦνται. Εἴτε πολλοὶ εἴτε ὀλίγοι, οἱ αὐτοὶ κανόνες πρέπει νὰ φυλαχθῶσι. Δευτέρα ἔλλειψις ἦτο, ὅτι δὲν ὑπῆρχε κανονισμένη ἡ ποσότης, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δίδεται εἰς ἕκαστον πρόσωπον, ἵνα γίνεται εὐκόλως ἡ ἐξέλεγξις καὶ μετ’ ἀκριβείας. Τί εὕρομεν ἐκ τῶν ἀτελῶν ἐκείνων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσίασαν; Εὕρομεν εἴς τινα ἐντάλματα προσηρτημένας καταστάσεις ὀνομάτων ἁπλῶν, ἀλλὰ μὴ φέροντα ἀποδείξεις τῶν προσώπων, ἅτινα ἔλαβον τὰ χρήματα. Εἰς τὰ πλεῖστα ἐντάλματα δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία κατάστασις· βεβαίως μὲ τοῦτο δὲν ἐννοῶ ν’ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τὴν χρηματικὴν διαχείρισιν· τὰ πρόσωπα ὅμως τὰ ἐπιτετραμμένα τὴν διαχείρισιν δὲν ἐτήρησαν λογιστικοὺς κανόνας. Ἀφίνω δὲ χωριστὰ ὅτι αἱ καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι προσαρτῶνται εἰς τὰ ἐντάλματα εἶναι πλήρεις ἀτελειῶν, διότι δικαιολογητικὰ ἔγγραφα δὲν φέρουν. Ἐκτὸς τούτου εἰς τὰ πλεῖστα τὰ φέροντα τὰ μεγάλα ποσὰ ὑπάρχει μία ὑπογραφὴ ἑνὸς προσώπου. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ᾖναι ἐπιτετραμμένον ὁ αὐτοχειροτόνητος ταμίας μιᾶς ἰδιωτικῆς ἐπιτροπῆς νὰ λέγῃ, ὅτι ἔλαβε ποσὸν 15, ἢ 20 ἢ 25 χιλιάδας δραχμῶν καὶ ἂν αὐτὸς μόνος ὁ ἔλεγχος ἀρκεῖ, ἵνα εἴπῃ τις ὅτι ἐφαρμόζεται ὁ νόμος, καὶ νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἡ χορηγήσασα τὰ χρήματα καὶ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἀκριβοῦς διαχειρίσεως. Τρίτον δὲν παρουσίασεν ὅλα τὰ ἐντάλματα, ἐννοῶ τὰ ἀποσπάσματα τῶν ἐνταλμάτων καὶ οὐχὶ τὰ στελέχη, διότι ὡς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, πολλὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν διανεμήθησαν δι’ ἐπάρχων, νομαρχῶν κτλ. Ἐκεῖναι ὅμως αἱ ἀρχαί, ἀφοῦ ἔλαβον τὰ χρήματα καὶ τὰ διαχειρίσθησαν, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλουν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὰς καταστάσεις τῶν προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο; ἀκατανόητον τοῦτο! Τετάρτη ἔλλειψις· δὲν γνωρίζει ἡ κυβέρνησις τὸν ἀριθμὸν τῶν προσφύγων καὶ ποῦ ἕκαστος ὑπάρχει.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§19ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ οἰκογένεια εἶναι διῃρημένη ἐδῶ καὶ ἐκεῖ· ἓν τέκνον της π. χ. εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας, ἕτερον εἰς Ναύπλιον, τρίτον ἀλλαχοῦ καὶ οὕτω καθεξῆς.

§20ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τί μᾶς μέλλει δι’ αὐτό.

§21ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐκ τούτου προέρχεται διαχείρισις συγκεχυμένη καὶ μὴ ἀκριβής. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ διαχείρισις αὕτη, χωρὶς νὰ ἐννοῶ ν’ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν, δὲν ὑπῆρξεν κανονικὴ καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπή, ἤγουν ἡ μειονοψηφία ἐν τῇ ἐκθέσει της, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως διὰ τὸ μέλλον, ἵνα γίνῃ μᾶλλον προσεκτικῶς ἡ διαχείρισις καὶ εὐσυνείδητος. Ἴσως ἡ λέξις εὐσυνείδητος ἐπείραξε τὴν κυβέρνησιν. Δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ παραπονεθῇ· ἀλλ’ οἱ λόγοι οὗτοι ἀφίνουν, ἴσως μᾶς εἴπει, ὑπόνοιαν διὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἡ μειονοψηφία μετὰ λύπης εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρενείρῃ τοιαύτας παρατηρήσεις, οὐδὲν ἧττον ὅμως καθῆκον ἔχει ἡ κυβέρνησις διὰ τὸ μέλλον νὰ τακτοποιήσῃ τὰ πράγματα ταῦτα. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα ταῦτα συμπεριλαμβάνονται καὶ ἔξοδα συνδρομῆς προσφύγων Ἠπειρωτῶν καὶ Θεσσαλῶν. Ἀληθῶς, κύριοι, καὶ ἡμεῖς παρατηρήσαμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ εἴδομεν ὅτι ὑπῆρχον ἐντάλματα ἐκ δραχ. 3,727 τὰ μόνα ἀποχρώντως δικαιολογημένα, δαπανηθεισῶν εἰς περίθαλψιν Ἠπειροθεσσαλῶν προσφύγων, ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσῃ ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867 ἐψηφίσθησαν δραχ. 50,000 διὰ τοὺς διαφόρους πρόσφυγας καὶ δὲν ἔπρεπε κατὰ συνέπειαν αἱ συνδρομαὶ τῶν Ἠπειροθεσσαλῶν ν’ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰ τῶν Κρητῶν βοηθήματα, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ὁ ἴδιος κύριος πρωθυπουργὸς εἴς τινα συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπρότεινε νὰ ψηφισθῇ εἰδικὸν κονδύλιον διὰ διαφόρους πρόσφυγας, ἐννοῶν τοὺς Ἠπειροθεσσαλούς. Ἔρχεται καὶ ἑτέρα ἔλλειψις, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία προσοχῆς, καὶ ἐνταῦθα ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως. Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ ῥητῶς διὰ νὰ λάβῃ τις οἱανδήποτε ποσότητα χρημάτων, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν τίτλον τοῦ κεκτημένου δικαιώματος. Τὸ Βασιλικὸν διάταγμα περὶ 200,000 δρ. ἀναφέρει ῥητῶς τοὺς Κρῆτας· εἰς τὰ ἐντάλματα ὅμως τὰ ὁποῖα ἐξηλέγξαμεν, παρατηρήσαμεν καὶ πρόσωπα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας ἀπαριθμεῖ, ἅπερ δὲν θέλω νὰ φέρω εἰς δημοσίαν συζήτησιν ἵνα μὴ μ’ ἀποδοθῇ πλάγιος σκοπός· ἐδόθησαν λέγω χρήματα εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὔτε πρόσφυγες ἦσαν, ἀλλ’ ἁπλῶς περιηγήθησαν καὶ ἔκαμαν ἴσως ἄλλας ἐργασίας· τοῦτο εἶναι μία ἀταξία οὐσιώδης, ὅτι ποσὰ τὰ ὁποῖα τὸ ἔθνος χορηγεῖ εἰς περίθαλψιν πασχόντων ἀδελφῶν μεταχειρίζονται δι’ ἄλλην χρῆσιν, καὶ αὐτὸ ἐννοεῖται ἐλαττώνει τὰς πηγάς, ἐξ ὧν θὰ ἀντλήσουν διὰ νὰ ζήσουν οἱ πρόσφυγες ἀδελφοὶ ἡμῶν.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε τὸν Ξάνθην, ὁ ὁποῖος ἀπεστάλη εἰς τὴν Σύρον καὶ συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ Νομάρχου ἔφερε ἐνδύματα εἰς τοὺς ἐν Τήνῳ διαμένοντας Κρῆτας καὶ χρήματα εἰς τοὺς ἐν Μήλῳ· τὸ ἔνταλμα λοιπὸν ἐξεδόθη εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τὰ χρήματα ὅμως ἐξωδεύθησαν διὰ τοὺς πρόσφυγας ἐν Μήλῳ.

§23ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἦτο πολὺ ταπεινὸν νὰ συζητῶμεν περὶ ἑνὸς προσώπου καὶ περὶ ἑνὸς ποσοῦ χιλίων ἢ δισχιλίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ Ξάνθης ἢ ἕτερός τις, ἀπέναντι τόσων ἄλλων ποσοτήτων· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἦν ἄξιον προσοχῆς, διότι, ἀφοῦ ὑπῆρχον νομάρχαι, ἔπαρχοι, δήμαρχοι φροντίζοντες, ἦτο περιττὸν νὰ σταλῇ πρόσωπον ἄλλο, ἵνα ἐπιτηρήσῃ τὰς ἀρχὰς ἢ ν’ ἀναπληρώσῃ αὐτὰς παρούσας· μ’ ὅλον τοῦτο ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν οὔτε νὰ κατακρίνωμεν, οὔτε νὰ καταδικάσωμεν τὴν πρᾶξιν. Ἐφιστῶμεν μόνον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀποφασίσει τὸ ἔθνος πρὸς περίθαλψιν τῶν προσφύγων μετεχειρίσθησαν καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας· τὰ τοιαῦτα πρέπει νὰ λείψωσιν, διότι στεροῦμεν οὕτως ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας τὸν ἄρτον. Πρὸ δύω ἡμερῶν ἀπήντησα γυναῖκα Κρῆσσαν, ἡ ὁποία μὲ ἠρώτησε ποῦ κατοικεῖ ὁ πρέσβυς τῆς Τουρκίας διὰ νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ· βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἐπέλθῃ μία καλλιτέρα διαχείρισις καὶ νὰ ὁρισθῇ τὸ διὰ τοὺς μεγάλους καὶ τοὺς μικροὺς ἀναλογοῦν σιτηρέσιον, ἵνα γίνεται ἀκριβέστερον ἡ διανομὴ καὶ ἡ ἐξέλεγξις. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει περισσότερα νὰ εἴπω περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου· ἀρκούντως ἐξηγεῖται ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψίας, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ τακτοποιήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν διὰ νὰ μὴ ἐγείρωνται παράπονα.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Δημητριάδην νὰ λάβῃ μέρος.

§25ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀνατεθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν τακτικὴν αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἤθελον σᾶς ὑποδείξει, πῶς δὲν εἶναι διόλου δύσκολον αὐτὸ τὸ ἔργον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν καθέκαστα τῆς προκειμένης πιστώσεως;

§27ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ σύνολον. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πίστωσιν περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως 400,000 δραχμῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς πρόσφυγας κλπ. ἀναγινώσκεται· Πρὸς τὴν Βουλὴν· Κύριοι, Διὰ τὴν συντήρησιν καὶ διατροφὴν τῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα καταφυγόντων ἐκ Κρήτης γυναικοπαίδων, ἐκτὸς ὅσων ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε διὰ πιστώσεων, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς χορηγηθεισῶν, ἀπαιτοῦνται εἰσέτι κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμοὺς μέχρι τῆς λήξεως τοῦ τρέχοντος ἔτους δρ. 400,000 ὡς ἔγγιστα. Ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἑπομένως τούτῳ συνετάχθη τὸ ἔγκλειστον νομοσχέδιον, δι’ οὗ χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον ἔκτακτος πίστωσις ἴσου ποσοῦ καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν παραδοχήν του, τὸ ἀναπόφευκτον τῶν περιστάσεων ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν. Ἀθῆναι 2 8βρίου 1867. Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ,

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 400,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1867. Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1867 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 400,000 ἤτοι τετρακοσίων χιλιάδων καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον 13 «Συνδρομαὶ προσφύγων». Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ,

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ καθέκαστα;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πίστωσις. Πρὸς τὴν Βουλὴν. Κύριοι, Λόγοι σπουδαῖοι τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν ἀφορῶντες ὑποχρεοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξαιτήσηται τὴν χορηγίαν ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 1,600,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργείου τῆς ἐνεστώσης χρήσεως καὶ ὑπὸ τὸ Κεφ. Γʹ. ἄρθρον 1 «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας». Ἐπὶ τούτῳ ὑποβάλλομεν τὸ συναπτόμενον Νομοσχέδιον, ὅπερ συνιστῶμεν εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 3 8βρίου 1867. Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ,

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δρ. 1,600,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1867. Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1867 τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἑξακοσίων χιλιάδων ἀριθ. 1,600,000 καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ Κεφ. Γ. ἄρθρον 1. «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας.» Οἱ ὑπουργοὶ.

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ,

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη καὶ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει. Ἐπὶ τῆς χορηγίας 500,000 δραχμῶν «προμήθεια ὑλικοῦ» τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Λαζαρέτος.

§33ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ χθεσινῇ ἀγορεύσει του ὡμολόγησεν ἐνώπιον τοῦ πανελληνίου τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἀλήθειαν, λέγω, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα τῆς προμηθείας πολεμικῆς ὕλης· εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ ἡ μειονοψηφία ἐπιμένει νὰ μάθῃ τὸ σύστημα τοῦ ὁπλισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθη ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, εἶπεν ὅτι ὁ ὁπλισμὸς αὐτὸς εἶναι τοῦ παλαιοῦ συστήματος.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δηλαδὴ βελονωτὰ, αὐτὸ ἐννοῶ παλαιὸν σύστημα.

§35ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Τὸ παλαιὸν σύστημα δυνάμεθα νὰ τὸ διαιρέσωμεν εἰς τρεῖς ἰδιαιτέρας κατηγορίας· τὸ παλαιότατον σύστημα εἶναι τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι καὶ σήμερον ἡ ἐθνοφυλακὴ τῆς Γαλλίας τὰ φέρει, τοὐτέστι διὰ πυρολίθων· ἡ δευτέρα κατηγορία εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν τὰ ἔθνη καὶ ἡ ἐπιστήμη κατόπιν παρεδέχθη, τὰ διὰ καψυλίων καὶ τὰ ὁποῖα ὀνομάζει ὅπλα πληκτικὰ· καὶ ἡ ἀνάγκη τοσοῦτον τῶν πρώτων ὡς καὶ τῶν δευτέρων εἶναι μία καὶ ἡ αὐτή· τὸ τρίτον σύστημα, κύριοι, εἶναι τὸ ὑπάρχον παρ’ ἡμῖν, τοὐτέστιν ὁ ὁπλισμός, τὸν ὁποῖον ἔχει ἤδη ὁ τακτικὸς στρατός, δηλ. τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔστειλαν πολλοὶ ὁμογενεῖς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Βερναρδάκης κατὰ τὸ 1861 καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ὁμολογῶ ἐγὼ ὅτι παρέλαβον κατὰ τὸ 1862 δύο χιλιάδας ὅπλα ῥαβδωτά. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν......

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ παρεξηγῆται ὅ,τι λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος τοσοῦτον ἐπισήμως. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἂν ἐφέραμεν ὅπλα βελονωτὰ ἢ μή, καὶ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἐφέραμεν ὅπλα βελονωτὰ, ἀλλ’ ὅπλα τῆς τελευταίας χρήσεως· δηλ. ὅ,τι θεωρεῖται ἡ τελευταία βελτίωσις ἐκτὸς βελονωτῶν.

§37ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τὴν ὁποίαν ἐκάματε καὶ ἔπειτα θὰ ἔλθω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν. Λοιπόν, κύριοι, ἐδῶ τὸ ἀόριστον τῆς διαιρέσεως εἰς τὰς κατηγορίας αὐτὰς τὸ ἀφίνω εἰς τὴν Βουλήν· δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἔχει συμφέρον νὰ πληροφορηθῇ, διότι ἀντιπροσωπεύει ὁλόκληρον τὸ ἔθνος καὶ τὸ ἔθνος ἐπεβαρύνθη μὲ φόρους οὐ μικροὺς, τὰ χρήματα ἐξωδεύθησαν δι’ ὑλικὸν, διὰ προμήθειαν ὅλων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἔχει τὸ ἔθνος ἀνάγκην ὅπως ὁπλισθῇ καὶ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸ κατὰ ἐνδεχομένων κινδύνων. Ἐπεψηφίσαμεν τὰ νομοσχέδια καὶ τὰ δάνεια καὶ τὸν προϋπολογισμὸν μὲ αὔξησιν τῶν φόρων. Εἶναι ἁμαρτία ἐὰν ἡ μειονοψηφία ἐπιμένῃ νὰ μάθῃ ποίου εἴδους ὁπλισμοῦ ἐπρομηθεύθη τὸ ὑπουργεῖον; μήπως ἡ Τουρκία θὰ κακίσῃ ἐὰν εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἢ μήπως δὲν διέταξεν 100,000 βελονωτά; ἄρα θὰ κακίσωμεν ἡμεῖς ἐὰν ἐπρομηθεύθη ῥαβδωτὰ ὅπλα; δὲν βλέπω τὸν λόγον. Τὰ δέχομαι, ἐκεῖνα ἔχουσιν ἴσην ἐνέργειαν μὲ τὰ βελονωτὰ καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ κράτη· ἓν μόνον εἶναι τὸ πλεονέκτημα τοῦ βελονωτοῦ ὅπλου, ὅτι ὁ στρατιώτης, ὅστις τὸ ἔχει εἰς χεῖρας, ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ χρῆσιν τεσσάρων βολῶν κατὰ λεπτὸν, ἐνῷ μὲ τὰ ῥαβδωτὰ δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν παρὰ μόνον δύο, διότι τὸ μὲν ῥαβδωτὸν ἀπαιτεῖ δώδεκα κινήσεις, τὸ δὲ βελονωτὸν ἔχει μόνον ἓξ κινήσεις· αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη διαφορὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀπατώμεθα ὅτι τὰ βελονωτὰ ἔχουν κἄτι τι καλλίτερον· ἡ ἐνέργεια τῆς ἀποστάσεως εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ καὶ τὸ πλεονέκτημα τῶν βελονωτῶν εἶναι ἐκεῖνο μόνον τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὥστε δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, ἂν ὁ ὑπουργὸς ἐπρομηθεύθη ῥαβδωτὰ ὅπλα. Ἐὰν δὲν ἔχῃ οὕτω τὸ πρᾶγμα τὸ ἀποκρούω· ὅταν πρόκειται νὰ ὁπλίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἐὰν τὸν ὁπλίσωμεν διὰ ῥαβδωτῶν εἶναι ὀρθὸν, ἐὰν ὅμως διὰ πληκτικῶν καὶ διὰ πυρολίθων, τότε προδίδομεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, διότι δὲν εἶναι ἄλλο χειρότερον ἀπὸ τοῦτο ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εὑρεθῇ τὸ ἔθνος εἰς ἀνάγκην νὰ ὁπλισθῇ, νὰ ἔχῃ τοιαῦτα ὅπλα.

§38ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σᾶς τὸ εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, ὅτι δὲν ἔφερε τοιαῦτα ὅπλα.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ εἶπεν ὅτι ἔφερε τοιαῦτα ὅπλα, ὥστε νὰ γίνουν βελονωτά.

§40ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ὅπλον τὸ ῥαβδωτὸν, τὸ πληκτικὸν καὶ τὸ διὰ πυρολίθου εἶναι ἀδύνατον νὰ μετασχηματισθῶσι.

§41ΤΙΝΕΣ. Ἔφερε ῥαβδωτὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ μετασχηματισθῶσι.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς μείνῃ καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὁ κ. Βότσαρης ποτὲ δὲν ἤθελει ἀγοράσει ὅπλα διὰ πυρολίθων.

§43ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἐπρομηθεύθη ὅπλα ῥαβδωτὰ, αὐτὰ ἔχουν τὴν ἀξίαν των καὶ τὴν ἐνέργειάν των ἀνεγνωρισμένην (θόρυβος). Ἀλλὰ, κύριοι, ἦτο τὸ ζήτημα τοῦτο τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποφύγῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ τί εἴδους ὅπλα ἠγόρασεν; ἔπρεπε νὰ βασανίσῃ τοσοῦτον τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας ἐπὶ ὁλόκληρον ἑβδομάδα;

§44ΤΙΝΕΣ. Τὸ εἶπε.

§45ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Τὸ εἶπεν, ἀφοῦ πρῶτος ὁ πρωθυπουργὸς εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς, καὶ διὰ ν’ ἀποφύγῃ ὁ ὑπουργὸς πᾶσαν αἰτίασιν, ἐγὼ λέγω ὅτι ἦτο καλὰ ὁ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ μετὰ θάῤῥους τὸ σύστημα τοῦ ὁπλισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθη, διότι ὁπλισμὸς διαφόρου συστήματος ἀπαιτεῖ καὶ διάφορον ὑλικὸν, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ μεγαλειτέρα σύγχυσις ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, ὅτε δὲν δύναται εὐκολώτερον ἄλλο νὰ διαταράξῃ τὴν τάξιν τοῦ στρατοῦ, εἰμὴ ὅταν τὰ πολεμοφόδια εἶναι ποικίλα. Τοῦτο δὲ γίνεται, ὅταν τὰ πολεμοφόδια διαιροῦνται εἰς διάφορα συστήματα. Διὰ τοῦτο ὅλα τὰ ἔθνη θέλουν νὰ ἔχουν ἕνα ὁπλισμόν. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Κατὰ τὸ 1850 ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ἦτο ὡπλισμένος μὲ ὅπλα διὰ πυρολίθων· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ὁ συνταγματάρχης Σμολένσκης, εἰς τὸ κεφάλι τοῦ ὁποίου ἦλθεν ἡ ἰδέα νὰ μετασχηματίσῃ τὰ διὰ πυρολίθων εἰς διὰ καψυλίου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἐζήτησε τὴν προμήθειαν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο· ἐπῆραν λοιπὸν ὅπλα πέντε ἓξ εἰδῶν καὶ μοὶ τὰ ἔστειλαν, εὑρέθην δὲ εἰς ἀμηχανίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ δὲν ἤξευρα πῶς νὰ διαιρέσω τὰς πυριτοβολὰς καὶ πῶς νὰ τὰς τακτοποιήσω· διότι, ὅταν τὰ συστήματα ἦναι διάφορα, ἀπαιτεῖται χρόνος πολὺς καὶ εἰς τὸν στρατιώτην αὐτὸν, ἐὰν δοκιμάζῃ πρῶτον, ἐὰν ἡ πυροτοβολὴ εἰσέρχηται ἢ ὄχι. Τοῦτο θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν σήμερον, διότι μία τοιαύτη κατάστασις προμηθείας ὁπλισμοῦ δύναται νὰ φέρῃ ὄχι μόνον εἰς ἀταξίαν τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους, οἵτινες θὰ ὁπλισθῶσι δι’ αὐτῶν· διὰ τοῦτο θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν ἡ προμήθεια τοῦ ὑλικοῦ ἦναι ἑνὸς συστήματος, διότι πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὁπλισθῇ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων του, νὰ μὴ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένος, διότι, ἐὰν δὲν ὑπῆρξε στρατὸς διὰ τοῦτο, εἶναι προδοσία. Ἂς εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι ἔφερεν ὅπλα ὁμοειδῆ καὶ τότε δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ προέβλεψαν ὅλαι αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις, καὶ πρέπει νὰ μάθουν ὅτι ὁ Ἕλλην δὲν ἔχει τὸ αὐτὸ ἀνάστημα, τὸ δὲ ὅπλον δὲν πρέπει νὰ ἐξέχῃ τοῦ ὤμου τοῦ ἀτόμου ἀπὸ 0, 05 περισσότερον. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ἀνάλογον βάρος· αὐτὰ δὲ εἶναι ἄξια προσοχῆς, διότι ἄλλως ὁ Ἕλλην στρατιώτης δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταχειρισθῇ τὰ ὅπλα, διότι τὸ μακρὺ ὅπλον δὲν τοῦ ἐπιτρέπει νὰ σκοπεύσῃ, διότι τὸ βάρος του καταπίπτει ἐμπρός. Ἐὰν πάρῃ βελονωτὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἔχουν περισσότερον βάρος, ἀκόμη εἰς χειροτέραν κατάστασιν θὰ εὑρεθῇ, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ὀρθοπορέσῃ. Ὅλα αὐτὰ χρήζουν θεραπείας· λέγω μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅλη ἡ Βουλὴ ἐπασχολεῖται νὰ λύσῃ καὶ ἕνεκα ἐκείνων τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἠναγκάσθην νὰ διαιρέσω τὰ παλαιὰ συστήματα εἰς τρεῖς κατηγορίας καὶ νὰ καταδείξω τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δύναται τὸ ἔθνος νὰ ἐλπίσῃ ἀπ’ αὐτά.

§46ΒΟΤΣΑΡΗΣ. (ὑπουργὸς στρατιωτικῶν). Ἐκτιμῶ, κύριοι, πληρέστατα τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος καὶ σπεύδω νὰ τὸν καθησυχάσω, βεβαιῶν αὐτὸν, ὅτι τὰ ὅπλα τὰ προμηθευθέντα ἀπὸ τῶν πρώτων ἕως τῶν τελευταίων ἀνῆκον εἰς τὸ Γαλλικὸν σύστημα τῶν αὐλακωτῶν, ὅτι ὅλα εἶναι τῆς αὐτῆς ὁλκῆς καὶ ὁμοιόμορφα. Εἶναι ἀπαράλλακτα, κύριε στρατηγὲ καὶ ἔντιμε συνάδελφε, μὲ τὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπῆρξαν εἰς ἐνέργειαν εἰς τὸν στρατόν. Δὲν πρόκειται, οὔτε περὶ ὅπλων διὰ πυρολίθων, οὔτε περὶ ἄλλων· πολλὰς προτάσεις εἴχομεν λάβει, ἀλλὰ τὰς ἀπεκρούσαμεν, διότι δὲν εἶχον τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα μᾶς κατωνομάσατε· μᾶς ἔκαμαν προτάσεις ν’ ἀγοράσωμεν ὅπλα πρὸς 8 καὶ 9 δραχμὰς ἀπὸ τὸ Βέλγιον, ἀπὸ τὴν Γερμανίαν καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη, ἀλλὰ τὰς ἀπεκρούσαμεν, διότι ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ φέρῃ ὅπλα ἀπὸ τὰ εἰς χρῆσιν εἰς τὸν στρατόν· δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω περισσότερα.

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τοῦ σώματος, ἡ ὁποία ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς μὴ προσαγωγῆς τῆς ἐν γένει ἀλληλογραφίας τοῦ ὑλικοῦ, θέλω ἐξετάσει τὰ πράγματα συνεπεία τῶν προφορικῶν ἐξηγήσεων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν νὰ μὴ θελήσῃ νὰ μὲ διακόψῃ καὶ σήμερον καθὼς χθές, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον πᾶσα διακοπὴ προερχομένη ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως παρακολουθεῖται ἀπὸ τὰς διακοπὰς τῆς πλειονοψηφίας.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Bravo.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἔχω δίκαιον νὰ ὁμιλῶ οὕτω, διότι τὰς κρίσεις μου κατὰ τῆς πλειονοψηφίας θέλω ἀπευθύνει τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον μέλος τῆς συμπολιτεύσεως ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος «ὅτι ἐξελεξάμεθα μίαν Κυβέρνησιν» καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, κύριοι, ὅτι ἡ κυβέρνησις εἶναι καθαρὰ ἐντολοδόχος τῆς πλειονοψηφίας ὑπὸ τὴν ἁπλῆν ἔγκρισιν τοῦ στέμματος, ὥστε, κύριοι, αἱ αἰτιάσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως θέλουν στρέφεσθαι καὶ πίπτουν ἀποκλειστικῶς κατὰ τῆς μειονοψηφίας.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, συζητοῦντες σήμερον τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, συζητοῦμεν κατ’ ἀρχὴν τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ ἔθνους, ἡ δὲ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι στενῶς συνδεδεμένη μὲ τὸν καλὸν ἢ κακὸν ὁπλισμὸν τῆς ἐπικρατείας, ὥστε συζητοῦντες τὴν πίστωσιν, ἐξακολουθοῦμεν νὰ συζητοῦμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς. Καὶ κύριοι, ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶπεν, ὅτι ἐκάμαμεν ἔναρξιν τῆς πολιτικῆς μας.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν προπαρασκευῶν.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καλά· ἀπὸ τῆς πρώτης συνόδου ἔκτοτε μέχρι σήμερον ἡ ἔναρξις τῶν προπαρασκευῶν δὲν ἦτο σπουδαία καὶ σήμερον κάμνει ἔναρξιν τῶν προπαρασκευῶν ἡ κυβέρνησις· καὶ ἡ δαπάνη τοῦ 1,000,000 τὴν ὁποίαν πέρυσι τὸ σῶμα περιχώρησεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ καὶ ἡ προμήθεια ἡ μέχρι τοῦδε γενομένη δὲν ἦτον ἔναρξις; Κύριοι, νομίζω ἐπάναγκες ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ νὰ ἐπασχολήσω τὸ σῶμα, διότι κυρίως ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καθαρῶς στρατιωτική· τοιαύτην τὴν ὑπέδειξεν ἡ κυβέρνησις εἰσελθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν, τοιαύτην τὴν ἐπανέλαβε διὰ τοῦ προγράμματος ἐπισήμως ὁ πρόεδρος αὐτῆς, «πρέπει νὰ ὁπλισθῶμεν, εἶπε, καὶ προπαρασκευασθῶμεν στρατιωτικῶς.» Καὶ σήμερον, κύριοι, αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι ὑπέβαλον τὰ ἔθνη καὶ εἰς φόρους καὶ εἰς δάνεια· σήμερον, κύριοι, τὰ ἔθνη δὲν ἐκστρατεύουν διὰ τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τοῦ ἐθνισμοῦ μόνον, ἐκστρατεύουν καὶ διὰ τῆς ἐπιστήμης. Ὁ πατριωτισμός, κύριοι, εἶναι ἀληθές, εἶναι μία βάσις μιᾶς ἐπικρατείας, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι μόνος αὐτὸς δὲν ἀρκεῖ, πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν ἡ ἐπιστήμη καὶ ὁ ἀληθὴς ἐξοπλισμός. Τί μᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν πέρυσι καὶ τί μέχρι τοῦδε ἐξετέλεσε; Καὶ ὅταν, κύριοι, παρατηρήσωμεν αὐτὴν τὴν διαχείρισιν μιᾶς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀνέτως ἐδιοίκησε τὴν πολιτείαν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον ὁποία ἔσεται ἡ διοίκησίς της. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ πέρυσι, τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ διῄρεσεν εἰς τακτικὴν καὶ ἔκτακτον. Τί ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον παρουσίασεν; οὔτε ἔκτακτον δύναμιν παρουσίασεν εἰς τὸ κράτος, ἀλλὰ καὶ τὴν τακτικὴν δύναμιν δὲν τὴν ἔχει πλήρη καὶ μῦθος ἦτον ὁ λόγος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι ἔχει πλήρη τὴν δύναμιν. Θέλω τὸν ἀποδείξει δι’ ἀριθμῶν, ὅτι δὲν τὴν ἔχει πλήρη καὶ δὲν ἐπραγματοποίησεν ὅ,τι ἐψήφισε τὸ σῶμα. Καὶ φρονῶ, κύριοι, ὅτι μία κυβέρνησις ἐπιδιώκουσα μίαν τοιαύτην πολιτικὴν ὤφειλε πρὸ παντὸς ἄλλου πρὶν ἢ εὕρῃ τὰς μηχανὰς νὰ εὕρῃ τοὺς ἀνθρώπους τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀπαιτεῖ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ, ἵνα γίνῃ ἐφευρέτης νέων στρατιωτικῶν μηχανῶν· ἀλλά, κύριοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἐτέθη καὶ ἕτερον ζήτημα ἐπίσης σπουδαῖον, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ δικαίωμα τοῦ καθέκαστα ἐλέγχου, ἐὰν τὰ ὅρια τῆς Βουλευτικῆς δικαιοδοσίας ἦναι ὅπως τὰ ἔθεσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, καὶ ἐὰν αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔδωκεν εἰς ἄλλην ἀγόρευσίν του πληρέστερα ὅρια καὶ ἀληθῆ τὰ ὅρια τῆς κοινοβουλευτικῆς δικαιοδοσίας· καὶ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, κατὰ τὴν περυσινὴν σύνοδον, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἦλθεν ἐνώπιον τοῦ σώματος καὶ ἔθεσεν ὑπὸ ἔλεγχον ἐὰν ὁ δεῖνα διοργανισμὸς ἢ ὁ δεῖνα ᾖναι καταλληλότερος καὶ ὅταν ἐπῆλθεν ἀπόφασις τοῦ σώματος προέβη εἰς τὴν συγκρότησιν τῶν σωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἕνας προκάτοχος ὑπουργὸς δὲν ἐθεώρησε καλά. Ὅταν δὲ ἕνας ὑπουργὸς θέτῃ ὑπὸ τὴν ψήφισιν τοῦ σώματος, ἔχων δύναμιν τοιαύτην εἰς τὰ στελέχη, ὅτι ὁ δεῖνα διοργανισμὸς εἶναι ὁ καταλληλότερος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ θέσῃ ὅρια ἐπὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων μᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ ἰδίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπραγματοποίησέ τι; μόνον ἕν, νὰ φέρῃ ὑλικὸν ἄχρηστον εἰς τὸ ἔθνος. Καί, κύριοι, τὸ ὑλικὸν αὐτὸ θὰ τὸ καταδείξω ἄχρηστον ἀπὸ τὰς προφορικὰς ἐξηγήσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις εἶπε ῥητῶς καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως ὅτι ἔφερεν ὅπλα παλαιά.

§54ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤ. Ὄχι τοῦτο, ἀλλ’ ὄχι ὅπλα βελονωτά.

§55ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ τὰ ὄχι βελονωτὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπεβλήθησαν εἰς ἔλεγχον ἐπιστημονικὸν καὶ ἠγοράσθησαν ἀπὸ κυβερνητικὰ ὁπλοστάσια; Ἐὰν τὰ ὅπλα ἠγοράζοντο ἀπὸ κυβερνητικὰ ὁπλοστάσια, ὁ ἔλεγχος ἦτο βεβαίως ἀκριβής· ὅταν ὅμως ἀγοράζωνται ἀπὸ ἐμπορικοὺς οἴκους, ἡ ἐγγύησις δὲν ὑφίσταται, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οἱ ἐμπορικοὶ οἶκοι, ὁσάκις διαπραγματεύονται πώλησιν πολεμεφοδίων, ἀναβιβάζουν καὶ καταβιβάζουν τὰς τιμάς των ἀναλόγως τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ὁ προμηθευτὴς τοὺς ὑποβάλλει. Καὶ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ὅπλων δὲν εἶναι παντὸς εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ ὁπλοστάσια· εἶναι πολύτιμοι ἄνδρες, ἔχουν ἀριθμὸν λίαν εὐάριθμον οἱ ἐπιτετραμμένοι καὶ φέροντες τὰ στοιχεῖα τῆς ἐξελέγξεως ἑνὸς ὅπλου. Εἰς τὸ Βέλγιον ἐπὶ παραδείγματι δὲν ὑπάρχουν παρὰ δύο contrôleurs διὰ τὰ ὅπλα τοῦ πεζικοῦ, εἰς τὴν Γαλλίαν εἷς γενικὸς ἐλεγκτὴς τῶν ὅπλων, ἐφευρετὴς τοῦ νέου συστήματος, ὁ ἀνθυπασπιστὴς Σασσεπώ. Τὸν ἔλεγχον τῶν ὅπλων ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνίκανος νὰ κάμῃ· καὶ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν εἰς Ἀθήνας ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς κανένα κυβερνητικὸν ἔλεγχον. Καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ προτείνητε εἰς τοὺς ἐμπορικοὺς οἴκους τῆς Εὐρώπης ἀγορὰν ὅπλων ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἦναι ἐξηλεγμένα παρὰ κυβερνητικῶν ὁπλοστασίων, αἱ τιμαὶ τῶν αὐτῶν ὅπλων αὐξάνουν κατὰ τὸ ἓν τρίτον, διότι ἡ ἐξέλεγξις κατὰ μέσον ὅρον ἀποῤῥίπτει τὸ ἓν τρίτον τῶν ὑποβαλλομένων εἰς ἐξέλεγξιν ὅπλων· καὶ ἐὰν ὁ ἐμπορικὸς οἶκος, ὅστις ἐπρομήθευσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ ὅπλα, ὑπεβάλλετο εἰς κυβερνητικὸν ἔλεγχον, ἐκ τῶν ὅπλων αὐτῶν πλέον τοῦ ἑνὸς τρίτου ἤθελεν ἀποῤῥιφθῆ. Καὶ δόκιμοι ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες, μεταβάντες κατὰ διαφόρους ἐποχὰς εἰς Εὐρώπην καὶ σπουδάσαντες εἰδικῶς τὸν ἔλεγχον τῶν ὅπλων, καὶ παρασταθέντες εἰς διάφορα πειράματα, εἰς τοὺς ὁποίους, οἱ εἰδικοὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι ὑπέδειξαν αὐτὰ τὰ ὅπλα καὶ τοῖς εἶπαν νὰ γνωμοδοτήσουν, ἐπείσθησαν ὅτι δὲν εἶναι τοῦ τυχόντος, ὅτι δὲν ἀρκεῖ διαμονὴ ἐν εὐρωπαϊκοῖς ὁπλοστασίοις πέντε καὶ δέκα ἐτῶν νὰ καταστήσῃ τὸν ἄνδρα ἱκανὸν νὰ φέρῃ ἀποτελεσματικὴν γνώμην, ἐὰν τὸ δεῖνα ὅπλον ἦναι εὔχρηστον ἢ ἄχρηστον. Ὑπὸ οὐδένα λοιπὸν ἔλεγχον τὰ ὅπλα τῆς Ἑλλάδος ὑπεβλήθησαν, ἡ δὲ Ἑλλὰς εἶναι ἀνίκανος νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι τὰ ὅπλα τῶν ὁμογενῶν, διὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως τὸ δημόσιον δὲν ἐδαπάνησεν, ὁ ὑπουργὸς ὅμως τῶν στρατιωτικῶν καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Ἑλλάδος ἐθεώρησαν κατάλληλα νὰ ὁπλίσουν τὰ σώματα τῶν εὐζώνων, ἡ ἐκτίμησις αὐτὴ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ δώσουν ὅπλα ἀγγλικὰ εἰς τὰ τέσσαρα εὐζωνικὰ τάγματα, μία πεῖρα 15 ἡμερῶν τὰ κατέδειξαν ἄχρηστα· καὶ τοιαῦτα ὅπλα ὑπῆρχον καὶ εἰς ἄλλην κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη δὲν τὰ ἐδέχθη ἄνευ ἐλέγχου κυβερνητικοῦ, τὰ ὑπέβαλεν εἰς τὴν δοκιμασίαν εἰδημόνων τῆς τέχνης· δὲν ἠξεύρω, ἀλλ’ εἶμαι πλέον παρὰ βέβαιος, ὅτι μεταξὺ 1000 ὅπλων μόλις ἡ ἐξέλεγξις παρεδέχθη τὰ 600. Ἡ Ἑλλὰς λοιπόν, κύριοι, εἶναι ἀνίκανος ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως βιομηχανίας στρατιωτικῆς νὰ ἐξελέγξῃ τὸν ὁπλισμὸν μὲ τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐπροίκισε τὴν Ἑλλάδα· οὐδεμία Κυβέρνησις ἐπέθεσε τὴν σφραγίδα τῆς ἀκριβείας καὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν τῶν ὅπλων· καὶ αὐτὰ τὰ ὅπλα ἀπεύχομαι νὰ μὴ λάβωσι τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὰ ἀγγλικά, μὲ τὰ ὁποῖα ὡπλίσθησαν τὰ τέσσαρα εὐζωνικὰ τάγματα. Ἀλλά, κύριοι, ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν τοῦ τόπου, τὸ ζήτημα τῆς δοκιμασίας τῶν ὅπλων εἶχε λυθῆ ἀπὸ τὴν Εὐρώπην ἢ ὄχι; Εἶχε λυθῆ ἐπισήμως, κύριοι, καὶ εἶχε λυθῆ ἰδίως καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ τὴν δύναμην ἐκείνην, ἥτις δικαίως καυχᾶται, ὅτι κατέχει τὴν πρώτην ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς στρατεύμασι θέσιν· καὶ αὕτη εἶναι ἡ Γαλλία εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Σιαλλόν· κατὰ τὴν 11 Αὐγούστου 1866 ἐπιτροπὴ συγκεκροτημένη ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰδικότητας τῆς Γαλλίας ἀπεδέχθη καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ αὐτοκράτορος τὴν πλήρη καὶ κατεπείγουσαν ἀποδοχὴν τοῦ ὅπλου αὐτοῦ. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία ὑπογράφεται ἀπὸ ὅλας τὰς αὐθεντίας τῆς Γαλλίας· θέλετε ἰδεῖ τὸν στρατηγὸν Μπούρμπαχην, τοὺς στρατιωτικοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς σκοποβολῆς τοῦ στρατοῦ τοῦ πυροβολικοῦ τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία κατεπειγόντως καὶ ἐσπευσμένως ἐπιβάλλει εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐξοπλίσῃ τὸν Γαλλικὸν στρατὸν διὰ τοῦ νέου ὅπλου. Καὶ ἡ ἔκθεσις ἐκείνη τῆς ἐπιτροπῆς φέρει ἡμερομηνίαν 11 Αὐγούστου 1866· ὥστε ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῆς πατρίδος, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Γαλλίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ὅπλων. Τὸ ὅπλον λοιπὸν, κύριοι, τὸ ὁποῖον μετέβαλε τὴν ἐπικράτειαν τῆς Εὐρώπης, ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν τῆς Ἑλλάδος εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὸ εὗρεν ἕτοιμον, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὰς καὶ νὰ φέρῃ γνώμην περὶ τοῦ ὁπλισμοῦ τοιαύτην, ἥτις ἐγένετο, ὅταν τὸν ὁπλισμὸν αὐτὸν τὸν ἀπεδέχθη ἡ Γαλλία πληρέστατα· ὅταν σήμερον ἡ Γαλλία μετέβαλε τοὺς ὀργανισμούς της, ὅταν σήμερον ἡ Γαλλία ἀπηγόρευσε πλέον, οἱ ἄνδρες νὰ φέρουν .........ἐπὶ τῶν ὅπλων, ὅταν σήμερον ἡ Γαλλία ἐξέδωκε τὸ σχολεῖον τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὁπλισμοῦ, ἡ Ἑλλὰς ἦτο λίαν εὐτυχὴς καὶ ἰδίως ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, διότι ἦλθεν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ εἶχε λυθῆ, καὶ ἰδίως ἡ ἔχουσα τὴν πρωτοβουλίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου δύναμις εἶχεν ἀποφανθῆ ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως. Καὶ ἀπόδειξις εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν, ἥτις παρουσιάσθη εἰς τὴν Γαλλίαν νὰ ἐνεργήσῃ, ἐνήργησε διὰ τῶν ὅπλων τοῦ συστήματος τούτου, καὶ ἡ ἐκστρατεία τῆς Ῥώμης ἀντεπροσώπευσε τὸ ὅπλον τοῦ Σασσεπώ, δὲν ὑφίσταται οὐδεμία ἀβεβαιότης ἐκ μέρους τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ὁπλισμοῦ πλέον, καὶ μία μόνη περίστασις τὴν ἐδικαιολόγει διὰ νὰ προμηθεύσῃ τὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἐπρόβλεψεν, ἡ περίστασις, ἂν ὁ τόπος εὑρίσκετο εἰς πλήρη ἐχθροπραξίαν. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐμάχετο, ὅταν τῆς Ἑλλάδος ἠπειλοῦντο τὰ παράλια, τότε βεβαίως ἡ κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος δὲν ὤφειλε πλέον νὰ προμηθευθῇ τὰ ὅπλα τῆς ἀκριβείας, ἀλλ’ ὅπλα διὰ ν’ ἀντισταθῇ καὶ προτάξῃ μίαν ἄμυναν ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ. Ἀλλὰ τοιαύτη δὲν ὑπῆρχεν ἡ κατάστασις καὶ μεθ’ ὅσα ἂν λέγῃ ἡ κυβέρνησις· τὴν κατάστασιν ταύτην τὴν βλέπω λίαν μακράν. Ἀλλὰ, κύριοι, τὰ ὅπλα ταῦτα, εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, δυνατὸν νὰ χρησιμεύσωσιν· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν ἐζήτησεν ὅπλα, δὲν ἐζήτησε δι’ ἓν γένει τοὺς πολίτας ἕλληνας· ἐζήτησεν ὅπλα ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν στρατὸν, καὶ δὲν ὤφειλε τότε νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς αὐτοὶ ἐξανίστασθε καθ’ ἑκάστην, μὲ ἕνα ὁπλισμὸν, ὅστις εἶναι διὰ τὸν στρατὸν ἐντελῶς ἄχρηστος. Καὶ ὅταν ἠρώτησα τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἐφρόντισε νὰ ἐξοπλίσῃ τὴν ἐθνοφυλακὴν καὶ ἐν γένει τοὺς πολίτας Ἕλληνας μὲ κοινὰ ὅπλα, πῶς, μοὶ εἶπε, δὲν τὰ μεταποιοῦμεν; κύριοι, εἶναι πολὺ τολμηρὸν ἄνθρωποι εἰδικοὶ νὰ φέρουν τοιαύτας ἰδέας. Δὲν μεταποιοῦνται τὰ ὅπλα ἐν Ἑλλάδι· ἀφοῦ τὰ ὅπλα δὲν δύνανται νὰ ἐξελέγχωνται ἐν Ἑλλάδι, κατ’ ἐλάσσονα λόγον δύνανται νὰ μεταποιῶνται. Τοιοῦτον πείραμα ἀπεπειράθη ἄλλοτε ἡ κυβέρνησις, θελήσασα νὰ μεταποιήσῃ τὰ διὰ πυρολίθου ὅπλα εἰς πληκτικὰ, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε τίποτε, καὶ κατέστρεψε τὴν ἀξίαν τῶν διὰ πυρολίθου ὅπλων· καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι τὸ Ἑλληνικὸν ὁπλοστάσιον εἶναι ἐντελῶς ἀτελές. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, τὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἐπρομήθευσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα διὰ τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος. Φρονῶ δὲ, καὶ ἴσως καὶ ἡ κυβέρνησις μετ’ ἐμοῦ φρονεῖ, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Ἑλλὰς νὰ ἴδῃ τὴν εὐτυχῆ ἡμέραν μιᾶς εὐγενοῦς ἐκστρατείας, ἡ βάσις τῆς ἐκστρατείας θὰ ᾖναι ὁ τακτικὸς στρατὸς καὶ ὄχι αἱ σωρεῖαι τῶν ἀνθρώπων· καὶ ὁ τακτικὸς στρατὸς δὲν δύναται νὰ ἐνεργῇ διὰ τοιούτων ὅπλων· διὰ νὰ ἔχῃ δὲ τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς ἑαυτόν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὰς μηχανὰς ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων ἄλλοι εἰργάσθησαν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἡ κυβέρνησις ὤφειλε νὰ τοὺς ὁπλίσῃ. Λοιπόν, κύριοι, τὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἐκόμισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ μόνιμον στρατὸν καὶ πειθαρχοῦντα, διὰ στρατὸν ὅστις προώρισται νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸ ὑπάρχον καὶ τὸ μέλλον, εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα. Κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λαβὼν τὸν λόγον κατὰ μίαν τῶν τελευταίων συνεδριάσεων τοῦ Σώματος, συνεπείᾳ προκλήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσε πρὸς τὸν ἔντιμον συνάδελφον κ. Καραϊσκάκην, λαβὼν ἀκολούθως τὸν λόγον ἐξέθηκε καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ τοῦ τόπου καὶ τὴν ἐν γένει πολιτικήν του. Δὲν θέλω τὸν ἀκολουθήσει, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἔξω πολιτικῆς ἐντελῶς ἐξηντλήθη, ἀλλὰ θέλω τὸν ἀναιρέσει ἐν πολλοῖς εἰς τὰς ἰδέας καὶ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα, διότι κατ’ ἐμὲ οἱ ἀριθμοὶ ἔχουν γλῶσαν ἀθῳοτέραν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καθὼς καὶ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς πιστώσεως τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἐξέθηκεν, ὅτι ἐθεώρει ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν εἰδικῶν σωμάτων ἐν τῷ στρατῷ, διὰ νὰ καθέξῃ τὴν μεθόριον γραμμὴν καὶ ἀπαλλάξῃ τὸν τακτικὸν στρατὸν τῶν ἐκτάκτων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλῶν χρόνων τῷ ἀνετέθησαν, διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ τὸν τακτικὸν καὶ τὸν ἔκτακτον προορισμόν του. Ἰδοὺ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ σώματος· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τί ὑπόσχεται εἰς τὸ σῶμα; «ἐκτὸς δὲ τούτου εἰσάγεται εἰς τὴν τακτικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ προσθήκη 2,000....... προορισμοῦ του» Ἐπραγματοποίησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τὴν τοιαύτην ἐπίσημον ἐνώπιον τοῦ σώματος διαβεβαίωσίν του; Ὄχι, κύριοι. Τὰ σώματα ἐσχηματίσθησαν, καὶ πῶς; οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων οἱ ἀντιπροσωπευόμενοι ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ ἐκθέσωσιν. Ἴσως ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν μαρτυρίαν βουλευτοῦ τῆς συμπολιτεύσεως, τοῦ κ. Φαρμάκη, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν τὰ σώματα ταῦτα τὰ συγκεκροτημένα ἀπὸ μὴ Ἕλληνας, ἀπὸ ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλ. ἰθαγενείας, ἂν αὐτὰ τὰ σώματα ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὴν μεγάλην δαπάνην, εἰς ἣν ὑπεβλήθη ὁ τόπος, καὶ ἂν τὰ σώματα ἐκεῖνα κατώρθωσαν τὴν συγκέντρωσιν τοῦ λοιποῦ στρατοῦ. Τίποτε τοιοῦτον δὲν ἐγένετο· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀπέλυσεν πολλοὺς ὡς παρανόμως καταταχθέντας. Καὶ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ἐνισχύθη ἡ δημοσία τάξις διὰ 4 ταγμάτων· ἀλλὰ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα; Ὁ τακτικὸς στρατὸς εἶναι ἐπίσης κατακερματισμένος, ὅπως ὁ πρὸ τῆς συστάσεως τῶν 4 ταγμάτων. Καὶ εἶναι λυπηρὸν, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁσάκις ἐλάμβανε χώραν συγκέντρωσις, ἐκεῖ παρουσιάζετο ἀμέσως τὸ κενὸν, καὶ ὁσάκις παρίσταντο πλέον τῶν 100 ἀνδρῶν, ἐκεῖ παρουσιάζετο ἡ γυμνότης τῆς διοικήσεως καὶ τῶν βαθμοφόρων. Ἀλλὰ φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι πρόκειται ν’ ἀδικήσω τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ; ὄχι· καὶ ἀντὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιδιώκῃ ἰδέας χειμερικὰς, ὤφειλε νὰ φροντίσῃ νὰ μορφώσῃ τὸν ὑπάρχοντα· καὶ ἂν δὲν τὸν ἔπειθεν ἡ πολυχρόνιος πεῖρά του, ὤφειλε νὰ τὸν πείσῃ ἡ τελευταία ἐπιθεώρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἴς τινα τῶν ταγμάτων. Καὶ ἀρκεῖ, νομίζετε, κύριοι, διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ προμήθεια ξένου ὑλικοῦ περισσοῦ καὶ ψευδοῦς, ὅταν οἱ ἄνδρες, οἵτινες πρόκειται νὰ διαχειρισθῶσιν αὐτὸ, ᾖναι ἐντελῶς ἀνίκανοι καὶ τὴν ἀνικανότητα αὐτὴν τὴν χρεωστοῦν εἰς τὴν διοίκησιν; καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσητε σήμερον ἀπὸ τοὺς προϊσταμένους τὴν στρατιωτικὴν ἱκανότητα, διότι πώποτε δὲν τοὺς ἐχορήγησαν τὰ μέσα νὰ κατασταθῶσι τοιοῦτοι, πώποτε δὲν συνεκέντρωσαν τὰ σώματά των, πώποτε δὲν ἠξιώθησαν νὰ ἐξασκηθῶσιν ὁ εἷς εἰς τὸ ὅπλον τοῦ ἄλλου. Δὲν εἶναι μόνον, κύριοι, τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἀξιόμαχον ἓν κράτος· τὰ ἐφόδια εἶναι ἀναγκαῖα, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἄλλου ἀναγκαία ὑπάρχει ἡ προμήθεια τῆς ἐμψύχου δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, περὶ ἧς δυστυχῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐδόλως ἐφρόντισεν, ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ἐπίσης ὅτι ἔχει πλήρη τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Δὲν ἔχει τοιαύτην, κύριοι, καὶ μιμούμενος τὸν ῥήτορα ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, θέλω τῷ εἰπεῖ, ὅτι εἰς τὰ χαρτιὰ καὶ εἰς μόνα τὰ χαρτιὰ ἐγράφη ἡ δύναμις. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε ἐπὶ προσθήκῃ δυνάμεως πραγματικῆς, ἡ τοιαύτη δύναμις δὲν ἐπραγματοποιήθη. Τὸ ἱππικὸν μόλις ἔχει 100 ἵππους, τὸ δὲ ἡμίταγμα τῶν σκαπανέων ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι διλοχία, καὶ τὸ τάγμα τοῦ πυροβολικοῦ ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ ὅλα ἐκτὸς τοῦ ἑνὸς λόχου, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν ἐπραγματοποίησε λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τὸν προϋπολογισμόν, ὅστις ἦτο ἀπόῤῥοια μιᾶς πολιτικῆς, δὲν ἐφρόντισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς πολιτικῆς του αὐτῆς νὰ μορφώσῃ τὸν στρατόν, περιωρίσθη μόνον εἰς τὰ ὅπλα τὰ καταδικασθέντα ἐπισήμως ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Γαλλίας ἀπὸ τοῦ 1866, αὐτὴν τὴν πρᾶξιν θὰ παραδώσῃ εἰς τὸν διάδοχόν του. Ἀλλὰ μήπως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο συνεπὴς καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου τῶν ὀργανισμῶν; παρεδέχθη νὰ ἔχῃ ἐν ἐνεργείᾳ πλῆρες καταστατικὸν τοῦ προκατόχου του· καὶ ἐνῷ ἐσχημάτισε τὰ 4 τάγματα κατ’ ἀντίθετον σκέψιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ προκατόχου του, ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὰ καταστατικά, τὰ ὁποῖα ἐκεῖνος ὑπέβαλεν εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως. Δὲν βλέπω λοιπόν, κύριοι, καθ’ ὅλην τὴν στρατιωτικὴν διαχείρισιν οὐδεμίαν ἀληθῶς πρόνοιαν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου τοσαῦτα δαπανῶνται. Τὸ σύστημα τῶν ὅπλων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν σήμερον, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται ἴσως νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς νέας θυσίας, τὸ σύστημα τῶν ὅπλων, τὸ ὁποῖον ἐπρομήθευσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς κυβερνήσεως κατεδίκασε, καὶ ἐπίσημος ἐπιτροπὴ τῆς Εὐρώπης, κατεδίκασε, καὶ τὸ ὁποῖον κατεδίκασεν εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ ἐπωφεληθῇ· διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, ἡ ἐπίσημος ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἀπὸ τῆς 11 Αὐγούστου 1866 ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος Chassepot, καὶ εἶναι, κύριοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω τὴν λέξιν τὴν κατάλληλον, ὅτε πληροφοροῦμαι, ὅτι σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συσταίνει ἐπιτροπὰς διὰ νὰ κρίνουν μεταξὺ συστημάτων, καὶ ἐκ ποίων, κύριοι; Ἐξ ἀξιωματικῶν Ἑλλήνων, οἵτινες, χωρὶς νὰ ἐλαττώσω τὴν ἀξίαν των, εἶναι ἐντελῶς ἄπειροι καὶ ἀνίκανοι περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τοιούτων ἐπιστημονικῶν ἀντικειμένων. Καὶ ὅταν τὸ ὄνομα τοῦ Μπούρμπαχη, καὶ ὅταν τὸ ὄνομα τοῦ Λατιὲρ καὶ τῶν μεγαλειτέρων στρατηγῶν τῆς Γαλλίας δὲν ᾖναι μία ἐγγύησις διὰ τὴν Γαλλίαν, τὰ ὀνόματα τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀρκοῦν διὰ νὰ κρίνουν ἓν σύστημα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης ἐπρόκειτο ἡ Ἑλλὰς νὰ παραδεχθῇ σύστημα βελονωτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο ἀντίκειται καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι, κύριοι, ἡ Γαλλία δι’ ἡμᾶς πρέπει νὰ ᾖναι τὸ ἀποκλειστικὸν παράδειγμα, ὅτι ὁσάκις δυνηθῶμεν ν’ ἀνοίξωμεν τὰ ὁπλοστάσια καὶ τὰς ἀποθήκας τῆς Γαλλίας, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἀμφιβολίαν. Καὶ ἀφοῦ αὐτὴν τὴν ὑγιᾶ ἀρχὴν παρεδέχθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, σήμερον συσταίνει ἐπιτροπὴν νὰ ἐξελέγξῃ τὸν Μπούρμπαχην, τοὺς μεγαλειτέρους στρατηγοὺς τῆς Γαλλίας ἐν τῷ ὅπλῳ τοῦ Chassepot. Ἐπεθύμουν, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὁ παρὼν καὶ ὁ μέλλων, ν’ ἀκολουθήσῃ κατὰ πόδας τὰ παραδείγματα τῆς Γαλλίας, καὶ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ κρίνῃ οὔτε αὐτὸς, οὔτε οἱ ὑπ’ αὐτὸν περὶ τῆς ἀξίας τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας τῶν ἀφαιρέσεων. Καὶ αὐτὸ κοστίζει πολὺ εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι πάντοτε ἑτοίμη νὰ ψηφίσῃ πιστώσεις ἑκατομμυρίων κατὰ πᾶν ἔτος, διότι ἡ τοιαύτη διαχείρισις ἐπιβαρύνει ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐπιβαρύνει ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, καὶ δὲν εἴμεθα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα καταδικασμένοι εἰς φρενοτροπίας καὶ εἰς ἰδέας ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν κατὰ τὰς ἰδέας των νὰ κανονίσουν εἴτε τὸν ὁπλισμὸν, εἴτε τοῦτο, εἴτε ἐκεῖνο, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀποφάσεων τῆς Εὐρώπης, ἀφοῦ ἀπεδέχθημεν, ὅτι πρέπει νὰ κυβερνηθῶμεν ὑπὸ στρατιωτικὴν καὶ ὑπὸ ναυτικὴν ἔποψιν κατ’ ἀπομίμησιν τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν. Τοιαύτη ἦτο ἡ στρατιωτικὴ διαχείρισις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν παρέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν μέχρι σήμερον. Ἄφησε τὸν στρατὸν ἐπίσης κατακερματισμένον, ἐσχημάτισε τάγματα τὸ πλεῖστον ἐκ μὴ Ἑλλήνων, μέρος τῶν ὁποίων ἀπέλυσεν αὐτὸς ὁ ἴδιος, καὶ μέρος τῶν ὁποίων ὑπάρχει εἰς τὰς τάξεις. Ἡ ἐνίσχυσις 2000 ἀνδρῶν, ἴσως ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως, δὲν ἐπέφερε καταληπτὰ ἀποτελέσματα. Ὁ στρατὸς ἐπίσης εἶναι ἀδιοργάνωτος, μόρφωσις οὐδεμία ἐπῆλθεν, ἐπῆλθε μόνον ἡ δαπάνη ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πρέπει τέλος πάντων, ὅταν ἀποφαίνωνται τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα, καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει τὸ μόνον ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ ᾖναι συνεπὲς, νὰ ὑποβάλλῃ τοὺς ὑπουργοὺς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπισήμως ὑπεσχέθησαν· διότι ἄλλως, κύριοι, ψηφίζοντες καὶ ἐπιψηφίζοντες καθ’ ἑκάστην καὶ μὴ ὑποβάλλοντες τοὺς ὑπουργοὺς εἰς κανένα ἔλεγχον παραβαίνομεν τὴν ἄλλην διαχείρισιν, καὶ αὕτη ἐφ’ ἡμᾶς αὐτοὺς ἐπιβαρύνει. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, κατακρίνω ἐξ ὁλοκλήρου τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον δὲν εὗρον, κύριοι, οὔτε σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἀπηγγείλατο ἀπὸ τοῦ βήματος, οὔτε πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης, οὔτε πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῶν Εὐρωπαϊκῶν κρατῶν· καὶ συγχρόνως, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως καὶ ἐγὼ προσωπικῶς πονῶ, εἰς τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον ἄφησε καὶ ἴσως ἐχειροτέρευσε, καὶ πράγματι ἐχειροτέρευσε, διότι εἰς τὴν διαχείρισίν του δὲν ὑπῆρξε δικαιοσύνη, διότι ἡ διαχείρισίς του θ’ ἀφήσῃ ἴχνη ἀνεξάλειπτα δυσαρεσκειῶν σπουδαίων, τῶν ὁποίων τὰ ἀντιπειθαρχικὰ συμπτώματα δυστυχῶς παρουσιάσθησαν· καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἔλαβεν ἐπίσημον ἐντολὴν καὶ ἐπίσημον ὑποχρέωσιν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς. Τί ἔπραξε, καὶ εἶναι εἰς τὴν παραμονὴν τί νὰ πράξῃ, κύριοι; Νὰ καταστρέψῃ μίαν σχολὴν, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ᾖναι ὑπερήφανος, καὶ ἀδικήσας τὰ ἄτομα ἠδίκησε καὶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, ἠδίκησε καὶ αὐτὰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ὑποσχέσεις, κύριοι, τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωκεν, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὰ πράγματα; καὶ ὅταν σεῖς, οἱ ὁποῖοι προσκαλεῖσθε κατὰ πᾶν ἔτος νὰ κρίνητε καὶ νὰ ἐπιτηρῆτε τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως, τὰς περιβάλλετε μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην καθ’ ἑκάστην, αἱ συνέπειαι δὲν θὰ ᾖναι ἀνεξάρτητοι ἡμῶν αὐτῶν· καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐξανέστη καὶ δικαίως ἴσως τότε κατὰ τῆς διαγωγῆς προκατόχου διαλύοντος καὶ ἀνανεοῦντος τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν κατὰ πάσας 23 ὥρας, ἔρχεται, κύριοι, αὐθορμήτως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ νὰ εἰσάξῃ εἰς τὸν στρατὸν ἀνθρώπους μὴ ἐκπαιδευθέντας εἰσέτι καὶ νὰ ῥίψῃ θεμέλια νέα μιᾶς στρατιωτικῆς σχολῆς, τὰ ὁποῖα εἰσέτι δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ σῶμα, ἡ τοιαύτη διαχείρισις πρέπει νὰ κατακριθῇ ἐπισήμως, καὶ κατὰ προτίμησιν, τὸ λέγω εἰλικρινῶς, διὰ τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν ὁποίων τὰ ἴχνη δὲν σηκώνονται, τῶν ὁποίων τὰ ἴχνη δὲν ἔχουν ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ νὰ ἐπιβαρύνουν καὶ τὰς συντάξεις, καὶ τὰ στελέχη καὶ τοὺς ὑπηρετοῦντας. Δὲν δύνασθε σήμερον, κύριοι, νὰ κυρώσητε μίαν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ καθόσον ἀφορᾷ τοὺς λοιποὺς κλάδους πᾶσα νέα κυβέρνησις δύναται τὰ κακὰ νὰ τὰ καταστρέψῃ, ἢ νὰ τὰ ἐξαφανίσῃ. Κατὰ προτίμησιν λοιπὸν πρέπει νὰ ἦσθε αὐστηροὶ εἰς τὸν ἔλεγχον, ὁσάκις ὑποβάλλεται τοιοῦτος διὰ τοὺς ὑπουργοὺς τῶν στρατιωτικῶν, διότι ἄλλως, κύριοι, δαπανᾶτε καὶ δαπανῶμεν πολλά, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ ἐντάλματα αὐτῆς τῆς δαπάνης, χωρὶς νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἀληθῆ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν βαθμοφόρους δυναμένους νὰ ἐξασκήσουν αὐτὸν τὸν στρατὸν καὶ νὰ τὸν διοικήσουν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, καὶ χωρὶς νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας τῶν ἀριθμῶν διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ εἰς 14,300 ἄνδρας, δὲν ὑφίσταται· συνίσταται ἐν ὅλῳ κατὰ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ χορηγήσῃ, εἰς 13,721· ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ μάθετε ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ, ὅτι 1400 ἄνδρες εἶναι τῆς ἐφεδρείας, ὅτι ἐν ἄλλαις λέξεσιν ὁ νόμος περὶ θητείας τῶν ἀνδρῶν δι’ ἑνὸς διατάγματος ηὐξήνθη κατὰ 6 μῆνας, λόγῳ ὅτι ἀδυνατεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ προσκαλέσῃ τοὺς κληρούχους· καὶ ἔχει 1500 ἄνδρας σήμερον ἡ κυβέρνησις πλέον τῶν 3 ἐτῶν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μας, καὶ ὅταν ἄνδρες ἔφεδροι παρελθουσῶν θητειῶν δὲν προσεκλήθησαν. Καὶ οἱ ἔφεδροι, κύριοι, δὲν εἶναι σῶμα ἀνδρῶν προωρισμένων διὰ νὰ καλύψουν καθυστερήσεις κληρούχων· ἡ ἐφεδρεία εἶναι σῶμα, τὸ ὁποῖον προώρισται ὄχι νὰ συμπληρώσῃ τὰ κενὰ, εἶναι ν’ αὐξήσῃ εἰς ὀλίγας ἡμέρας, εἰς ὀλίγας ἑβδομάδας τὴν πραγματικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἔφεδροι σήμερον ἐπιτελοῦν τὸ ἔργον τῶν κληρούχων. Ἡ κυβέρνησις μὴ θέλουσα νὰ ἐνεργήσῃ τὸ καθῆκόν της, μὴ θέλουσα νὰ προσκαλέσῃ τοὺς ἀπογράφους, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατο διὰ τοῦ νόμου τῆς δυνάμεως, ἐπροτίμησε τοὺς ὑπάρχοντας νὰ τιμωρήσῃ, οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ ὑπηρέτησαν ὁλόκληρα τὰ τρία ἔτη, τοὺς ἐπέβαλε τὴν τυραννίαν νὰ ὑπηρετήσουν καὶ ἓξ μῆνας, καὶ ἴσως, κύριοι, μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἓξ μηνῶν, λόγῳ ἀδυναμίας νὰ προσκαλέσῃ τοὺς ἀπογράφους, ἓξ ν’ ἀνανεώσῃ ἐπὶ εἰσέτι μῆνας τὴν νέαν ὑποχρέωσιν. Αὐτὴ, κύριοι, ἦτο ἡ διοίκησις, αὐτὴ εἶναι ἡ πλήρης δύναμις τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ἴσην μοῖραν, ὅπως ὅταν εἰσῆλθεν ἡ κυβέρνησις εἰς τὰ πράγματα· 100 ἵππους εἶχε τὸ ἱππικόν, 100 ἵππους, καὶ αὐτοὺς τοὺς πλείστους ἀχρήστους, ἔχει καὶ σήμερον· ἐφέραμεν ὁλοκλήρους κανονοστοιχίας, ἀλλ’ εἶναι ἀκίνητοι, ἐκτὸς ἐὰν ἄνθρωποι πρόκηται νὰ τὰς σύρουν. Μόνον εἰς τὰ χαρτιὰ, καθὼς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι καὶ τὰ νέα καταστατικὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Μᾶς ἔφερεν ἡμίταγμα σκαπανέων, καὶ δὲν ἔχομεν· μᾶς ἔφερεν αὔξησιν μιᾶς ἴλης τοῦ ἱππικοῦ, καὶ δὲν ἔχομεν· μᾶς ἔφερε λόχον πυροβολικοῦ, καὶ τοιοῦτον δὲν ἔχομεν· καὶ μολαταῦτα τὸ ὑπουργεῖον ἄνευ τῆς πραγματικῆς αὐξήσεως ἐνήργησε καὶ προβιβασμούς, καὶ κατὰ προτίμησιν ἐνήργησε τοὺς προβιβασμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηγορεύοντο ἀπὸ ἀνάγκην, καὶ ἄφησεν ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον νὰ συμπληρώσῃ τὰς τάξεις δυστυχῶν ἀνθρώπων, ἐχόντων τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἀπὸ τεσσαράκοντα καὶ πλέον ἐτῶν, τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Μόνον διὰ τοὺς ἀνθυπασπιστὰς ἐπρόκειτο ὁ ἔλεγχος ὁ κυβερνητικὸς νὰ ᾖναι πολὺ αὐστηρός. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν μᾶς ἐπέβαλε καὶ τὸν ἔκτακτον νόμον, ἀπὸ ἐπιτροπὰς εἰς ἐπιτροπὰς παραπέμπεται ἡ ἱκανότης καὶ ἡ ἀξία αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ μέχρι σήμερον τὰ σώματα δὲν λογίζουν παρὰ 14 ἀνθυπολοχαγούς. Εἰς ἄλλα σώματα ὅμως ἰδανικά, μὴ μάχιμα, μὴ διοικοῦντα ἄνδρας, δι’ αὐτὰ τὰ σώματα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔσπευσε νὰ συμπληρώσῃ καὶ νὰ πληρώσῃ τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ καταστατικοῦ. Οὕτω πως ἐνήργησε, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ διαχείρισις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν καὶ χθὲς καὶ ἀντιπροχθὲς περιεβάλετε διὰ τῶν 97 ψήφων σας.

§56ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, δύω λόγια. Δυστυχῶς οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Βουλὴν ἀντιπρόσωποι, ἢ ἴσως εὐτυχῶς δὲν εἶναι ὅλοι ῥήτορες, ἔχουν ὅμως ὅλοι ψῆφον, καὶ ὅταν μάλιστα προκαλοῦνται, καὶ προκαλοῦνται ὄχι τόσον εὐσχήμως ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ῥήτορας, οἵτινες ἔχουν αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα τοῦ ῥήτορος, νὰ δικαιολογήσουν τὴν ψῆφόν των, ὀφείλουν νὰ τὴν δικαιολογήσουν. Διαβεβαιῶ λοιπὸν τοὺς τοιούτους, ὅτι ἡ πλειοψηφία, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω, ἔχει πεποιθήσεις καὶ ἐπ’ αὐτῶν στηριζομένη ὑποστηρίζει μίαν κυβέρνησιν, συζητεῖ τὰ πράγματα καὶ ἐπειδὴ κρίσεως δὲν στερεῖται, ἐὰν στερῆται τῆς ῥητορικῆς, ἐπ’ αὐτῶν βασίζεται· δὲν τὰ συζητεῖ ἐπὶ τῇ βάσει προβιβασμῶν κατ’ ἐκλογήν, ἢ ὁπωσδήποτε, δὲν τὰ συζητεῖ ἐπὶ τῇ βάσει προσδοκίας θέσεων ὑπουργικῶν, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἡ πλειοψηφία ὑπεστήριξε πάντοτε ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἔξωθεν ὑπουργούς, καὶ τοὺς ὑποστηρίζει, διότι ὑποστηρίζει ἀρχάς, ἔχει πεποιθήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται. Παρακαλοῦνται λοιπὸν οἱ κύριοι ῥήτορες οἱ ἔχοντες αὐτὸ τὸ προτέρημα νὰ μὴ ὑβρίζουν τὴν πλειοψηφίαν, διότι ἡ πλειοψηφία ἔχει πεποιθήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων καυχᾶται.

§57ΑΧΟΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ δύω λέξεις νὰ τοῦ εἰπῶ, ὅτι πᾶς ῥήτωρ, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς τὸ βῆμα, ἔρχεται μὲ πεποιθήσεις, μὲ πατριωτισμόν, μὲ τὴν ἀντιπροσωπίαν, τὴν ὁποίαν φέρει εἰς τὸν σβέρκο του. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὰς ἀρχάς της, ἂς μάθουν, ὅτι ἂς εὐχαριστοῦνται, διότι τοὺς δέχεται τὸ ἔθνος καὶ αὐτὴ ἡ μειοψηφία (ἱλαρότης).

§58ΒΟΤΣΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὁμολογουμένως, κύριοι, ἔχω τὴν ἀτυχίαν ν’ ἀποδοκιμάζωμαι πληρέστατα ἀπὸ τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, καὶ διὰ τοῦτο λαβὼν τὸν λόγον δὲν ἔρχομαι μὲ τὴν ἐλαχίστην ἐλπίδα νὰ τὸν πείσω, ἀλλὰ μόνον ν’ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις εἴς τινα ἐκ τῶν πολλῶν, τὰ ὁποῖα εἶπε κατ’ ἐμοῦ, κατὰ τῆς διαχειρίσεώς μου. Κατηγόρησε καὶ πάλιν τὸν ὁπλισμόν, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλεσεν ἄχρηστον, καταδεδικασμένον, μολονότι ἔχω τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ ἴδιος, τὸν ὁποῖον ἔχει μέχρι τοῦδε ἐν χρήσει ὁ στρατός. Εἶπε καὶ ὑπεστήριξε κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι, ὡς καὶ ὁ πλέον δόκιμος τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν δύναται νὰ κρίνῃ καὶ ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν τὰ ὅπλα ταῦτα ᾖναι χρήσιμα ἢ ὄχι, καὶ ὡς τόσον ὁ ἴδιος ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὰ τὰ πράγματα. Οἱ πλέον εἰδικοὶ μεταξὺ ἡμῶν κατ’ αὐτὸν δὲν εἶναι ἀνίκανοι ν’ ἀποφέρουν μίαν γνώμην, καὶ ὡς τόσον εἰς ὑμᾶς, τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἔργον ἡ ἐξέλεγξις τῶν ὅπλων, ἤθελε χθὲς ν’ ἀναθέσῃ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ διὰ νὰ βεβαιωθῆτε, ἐὰν αὐτὰ χρησιμεύουν ἢ ὄχι.

§59ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη ἀντίφασις.

§60ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶπε πρὸς τούτοις, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἐγγύησιν περὶ τῆς χρησιμότητος τῆς προμηθείας αὐτῶν τῶν ὅπλων, διότι δὲν ἔγιναν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τῆς Γαλλίας, καὶ εἶπε διάφορα περὶ Βελγίου, ὅθεν τὰ ὅπλα ταῦτα μᾶς ἦλθον, καὶ ὡς τόσον ἀγνοεῖ, φαίνεται, ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅτι ἀπὸ τὰ ἴδια ἐργαστάσια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐλάβομεν τὰ ὅπλα ταῦτα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ὄχι τυχαίων γνωμῶν ἐκ τῶν ὁπλογνωμόνων τῆς κυβερνήσεως, διότι δὶς εἶχον τὴν τιμὴν σᾶς νὰ ἀναγνώσω τὴν ῥητὴν ταύτην διαταγὴν πρὸς τὸν κύριον Ῥαϊνὲκ, ἀπὸ τὰ ἴδια ταῦτα ἐργοστάσια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἡμεῖς τὰ ὅπλα ταῦτα, λαμβάνει καὶ σήμερον ἡ Γαλλία, κύριοι· ἀπὸ τὰ ἴδια ἔλαβε χιλιάδας ὅπλων ἡ Ἀγγλία, κύριοι, ἡ Ἀμερική· διότι ὁ μεγαλείτερος, εἷς τῶν μεγαλειτέρων πόρων τῆς βιομηχανίας τοῦ τόπου αὐτοῦ εἶναι ἡ κατασκευὴ ὅπλων, διότι ὁλόκληραι ἐπαρχίαι καὶ ὁλόκληραι οἰκογένειαι ἐξακολουθοῦν ὁλόκληρον τὸ ἔτος, ἐργαζόμεναι εἰς μέλη ὅπλων, τὰ ὁποῖα συνδέονται εἰς τὰ ἐργοστάσια, καὶ τὰ πωλοῦν. Ἀπὸ τοιαύτην πηγὴν καὶ τοιοῦτον ἔλεγχον ἐξῆλθον τὰ ὅπλα, δηλαδὴ ὅπου καὶ σήμερον ἡ Γαλλία παρήγγειλε χιλιάδας ὅπλων, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἐργοστάσια ἐντελῶς κατηρτισμένα, ἐντελῶς ἀσφαλῆ, καὶ τὰ ὁποῖα μόνον τότε δύνανται νὰ δώσουν κακὰ ὅπλα, ὅταν ληφθῶσι, ὅταν προμηθευθῶσι ταῦτα ἄνευ ἐλέγχου· ἀλλὰ σᾶς εἶπον καὶ σᾶς ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ ἐξέλεγξις ἐγένετο κατὰ τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίας σᾶς ἀνέγνωσα, τῇ ἐποπτεύσει τριῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον σταλῆ ἐκεῖ, διότι δὲν ἦτο μόνον ὁ κ. Ῥάϊνεκ ἐκ τῶν ὁπλογνωμόνων τῆς κυβερνήσεως. Ὑπὸ τοιούτους λοιπὸν ὅρους ἐξηλέγχθησαν, ἠγοράσθησαν καὶ ἐστάλησαν τὰ ὅπλα ταῦτα. Λοιπὸν ἐὰν μεθ’ ὅλα αὐτὰ ἔχετε ἀκόμη ἀμφιβολίας, καὶ θέλετε νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι αὐτὰ μόνον καὶ μόνον, διότι ἠγοράσθησαν ὑπὸ τῆς παρούσης κυβερνήσεως, εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ ᾖναι ἄχρηστα, πιστεύσατέ το· ἡμεῖς ἔχομεν ἀντίθετον ἰδέαν, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐκθέτω ἐν πλήρει ἀληθείᾳ τὰ γεγονότα, ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἔχῃ ἐναντίαν ἰδέαν τὰς ὑμετέρας. Δὲν θέλω νὰ παρακολουθήσω τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα εἰς τὰ λοιπὰ, ὅσα εἶπε, πρὸ πάντων εἰς τὸ μέρος τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς· κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν εἶναι πρῶτον πρὸς βελτίωσιν καὶ δεύτερον κατ’ ἀπόφασιν, κατ’ ἔκφρασιν ῥητὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθητε. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὑπεσχέθην, ὅτι κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον ἤθελον ὑποβάλει σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον νὰ κατασταθῇ ὁριστικὸν, νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ πλέον τὰς ἰδιοτροπίας, τὰς ὁποίας δικαίως μέμφεται ὁ προλαλήσας, εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, νὰ μεταβάλλουν εἰς πᾶσαν στιγμήν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐλπίζω, ὅτι πολλὰ προσεχῶς θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐὰν προταθοῦν λογικαὶ καὶ χρήσιμαι τροποποιήσεις, θὰ γίνουν δεκταί, καὶ ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ, μένει τὸ ἀρχαῖον. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, παρατηρῶ εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι, ὅταν εἶπον, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ εἶναι πλήρης, δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε σταματήσει εἰς τὴν διαφορὰν τῶν 200 ἢ 300, οἱ ὁποῖοι ἐνδεχόμενον σήμερον νὰ ᾖναι ὀλιγώτεροι καὶ αὔριον περισσότεροι. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς παρούσης δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς παρελθούσης, διότι περὶ τούτου πρόκειται; Αὐτὸ ἐγέννησε τὴν συζήτησιν. Σᾶς ἔφερε τὴν σημείωσιν, ὅτι τῳόντι εἶναι σήμερον 13,000 τόσοι· ἀλλὰ πόσας παρέλαβον ἐγώ; ποία ἦτο ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ὅταν ἡμεῖς εἰσήλθομεν εἰς τὰ πράγματα; Καὶ τοῦτο εἶναι, καθὼς καὶ ἡ σημείωσις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. προλαλήσας, ἐπίσημον. Τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἦτο 10,414. Ὅταν λοιπὸν σήμερον εἶναι 13,700 τόσοι, ἐξηγεῖται, νομίζω, ἀριθμητικώτατα, ὅτι σήμερον ἔχομεν δύναμιν πλέον τῶν 3,000 περισσοτέρους ἀπὸ τὴν τότε δύναμιν. Ἀλλὰ εἶναι κατ’ ἀπόφασιν οἰκονομικὴν τῆς τότε κυβερνήσεως τοῦτο; Ὄχι, διότι τότε ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἔπρεπε νὰ ἀριθμῇ 11,552 ἄνδρας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ δύναμις ἂν ἦτο πλήρης, πάλιν ἤθελον εἶσθε 3,000 στρατιῶται περισσότεροι· ὥστε μεταξὺ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁρίσει ἡ κυβέρνησις ἡ τότε καὶ τῆς πραγματικῆς, ὑπάρχει διαφορὰ, πλέον τῶν χιλίων ὀλιγώτερον, ὥστε σήμερον πλησιάζει νὰ ᾖναι διαφορὰ 4,000 ἀνδρῶν.

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ, νομίζω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη εἶχε τὸ σύστημα τῶν ἀδειῶν.

§62ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Καὶ ἡ παροῦσα ἐξακολουθεῖ αὐτὸ τὸ σύστημα. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν ποῦ συνίσταται; Ὄχι εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι οἱ ὀργανισμοὶ δὲν μετεβλήθησαν κατὰ τύπους, ἀλλ’ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν 4 ταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν μίαν πραγματικὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ κατὰ 2,000. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι σχηματίσαντες τὰ 4 αὐτὰ τάγματα δὲν ἐσυμπληρώσαμεν τὰς λοιπὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διότι, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβω, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους τέλος πάντων ἐν πολλῇ ἐκτάσει πολλάκις ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ παραδεχθεῖσα ἐνέκρινε τὴν σύστασιν τῶν ταγμάτων αὐτῶν. Τώρα ποῖον εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ διὰ τῶν 4 ταγμάτων; Ἐκτὸς ἐκείνων τῶν λόγων, σήμερον ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ ἀνάγκας, καὶ δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔχει τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως, νὰ συμπληρώσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἰς τρόπον, ὥστε αὔριον δύναται μὲ τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα ἔχει σήμερον, νὰ παρουσιάσῃ μίαν δύναμιν πολὺ ἀνωτέραν τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως, ἤτοι ἐὰν σήμερον θέλωμεν νὰ συγκαλέσωμεν τὴν τακτικὴν ἐφεδρίαν, ἔχομεν τὴν δύναμιν τὴν ὀργανικὴν τὴν ὑπάρχουσαν, καὶ δι’ αὐτῆς συμπληροῦμεν τὰ τάγματα ἐκεῖνα εἰς τὴν ὀργανικήν των δύναμιν, καὶ ἔχομεν βεβαίως τὰ στελέχη, διὰ νὰ διοικήσουν αὐτὴν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν πολλῶν ἄλλων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν, ἐὰν ὅλην αὐτὴν τὴν σωρείαν τῶν ἀνδρῶν ἠθέλομεν συγχωνεύσει εἰς τὰ τότε ὑπάρχοντα στελέχη. Ἐσχημάτισα τὰ 4 τάγματα τὰ ὁποῖα, δὲν φέρουν μὲν πλήρη τὰ ἀποτελέσματα, οὐχ’ ἧττον ὅμως, ὡς σᾶς εἶπον, ἐλπὶς εἶναι, ὅτι οἱ μετὰ ταῦτα μέλλοντες νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐξουσίαν θέλουσιν ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τελειοτέρας διοργανώσεως τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀτυχῶς αἱ περιστάσεις δὲν μοὶ ἐπέτρεψαν νὰ φθάσω, ὡς πᾶς δίκαιος καὶ ἀμερόληπτος ἄνθρωπος κρίνων ἀναγνωρίζει, ὅτι ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἡ ὑφὴ τῶν πραγμάτων δὲν μεταβάλλεται· τοῦτο τὸ μέτρον τῆς δικαιοσύνης καὶ ἡσυχίας δὲν τὸ ἔχει ὁ Μαυρομιχάλης, ἀπαιτεῖ ἀφεύκτως νὰ γίνουν ὅλα ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ. Τὸν τοιοῦτον θαυματουργὸν δὲν ἐπαγγέλλομαι. Ἔθεσα βάσεις καὶ ἔχω πεποιθήσεις καὶ πιστεύω, ὅτι ταχέως, ἐπανερχομένης καὶ ἐγκαθιδρυομένης τῆς τάξεως θέλει πληρωθῆ καὶ τὸ δεύτερον μέρος καὶ τὸ τρίτον τῶν εὐχῶν μας καὶ τῶν ἐλπίδων. Νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ νομίζω περιττόν· δύω μόνον λέξεις θὰ σᾶς εἰπῶ, ἵνα ἰδῆτε πῶς ἐσκέφθη ἡ παροῦσα κυβέρνησις παραγγείλασα ὅπλα οὐχὶ νεωτέρας ἐφευρέσεως, ἀλλὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἐν χρήσει εὑρισκόμενα. Ἡμεῖς ἐσκέφθημεν ὡς ὁ οἰκογενειάρχης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μὴ ἔχων ἄφθονα τὰ μέσα διὰ νὰ προσφέρῃ εἰς τὰ τέκνα τροφὴν ἰσχυρὰν καὶ ὑγιᾶ, ἐπροτίμησε νὰ δώσῃ εἰς αὐτὰ ἄρτον κατὰ πρῶτον, ἐπιφυλασσόμενος διὰ τὸ μέλλον νὰ προσθέσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν περισσότερον. Αὐτὸν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον ἐθεώρησεν ἡ κυβέρνησις ἱερὸν νὰ θέση κατὰ πρῶτον εἰς τὴν τράπεζαν τὴν κοινωνικὴν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρῃ ἰσχυρότερόν τι. Καὶ ὁ μὲν κ. Μαυρομιχάλης λέγων ὅτι ἀπὸ τὸν Αὔγουστον τὰ πάντα ἦσαν εἰλημμένα, σφάλλει, διότι ἡ ἀρχή του ἦτο παραδεκτὴ πρὸ τοῦ Αὐγούστου μάλιστα, ἀλλὰ δὲν εἶχε γίνει ἡ ἐφαρμογὴ οὔτε ἡ τελειοποίησις εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε καὶ ἐὰν εἴχομεν τὰ μέσα, νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀγοράσωμεν· καὶ χθὲς εἶχον ἀπὸ τὸν κύριον Ῥάϊνεκ ἔκθεσιν εἰς ἀπάντησιν διαταγῆς τὴν ὁποίαν εἶχον δώσει, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ δώσῃ πληροφορίας περὶ ὅπλων βελονωτῶν Shessepot καὶ μοὶ λέγει ὅτι τὰ ὅπλα ἐγένοντο δεκτὰ μὲν, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦσιν εἰσέτι αἱ ἐργασίαι, αἱ ἀφορῶσαι τὴν τελειοποίησιν λεπτομερειῶν τινῶν. Βλέπετε λοιπὸν εἰσέτι δὲν εἶναι ἐντελῶς συμπεπληρωμένον τὸ σύστημα καὶ δοκιμασμένον καὶ γενικευμένον εἰς τὸν Γαλλικὸν στρατόν. Εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Σιαλὼν ἐγένοντο δοκιμαὶ, καὶ ἐγένετο δεκτὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον δύναται καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ παραδεχθῇ ἅμα ὑπάρχουν τὰ μέσα. Διότι τοῦ λοιποῦ πᾶσα κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε φροντίσει περὶ τῆς προμηθείας τοιούτων ὅπλων, ἤθελεν εἶσθαι μεμπτέα. Ἡμῶν, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, τοὐλάχιστον τοιαύτη εἶναι ἡ ἰδέα· θέλομεν φέρει ὅπλα ἄλλα. Ὡς καὶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐμέμφθη ὁ κ. Μαυρομιχάλης, τὴν ὁποίαν ἐσύστησα, ἵνα προετοιμάσῃ τὰ περὶ παραγγελίας τῶν ὅπλων. Μὰ τί θέλετε, κύριε Μαυρομιχάλη; ἐὰν παρήγγελλον κἄτι τι καὶ δὲν συνίστων ἐπιτροπὴν, ἠθέλατε μὲ κατακρίνει· διορίζω ἐπιτροπὴν ἵνα ἐξετάσῃ καὶ μοὶ δώσῃ φῶς, μὲ κατακρίνετε. Μὰ τί θέλετε τέλος πάντων, πῶς νὰ σᾶς εὐχαριστήσω τέλος πάντων; Ἐγὼ, κύριοι ἀκολουθῶ τὰς πεποιθήσεις μου καὶ εἶναι περιττὸν νομίζω νὰ ἐκτείνωμαι περισσότερον.

§63ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε τί θέλουν, νὰ καθίσουν εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια (θόρυβος).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς πιστώσεως τῶν πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ;

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ καθέκαστα;

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 1,600,000 διὰ γενικὰ μέτρα ἐξασφαλίσεως.

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται καὶ τὴν πίστωσιν ταύτην. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πίστωσιν 4,500,000 χιλιάδων.

§71Θ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρελθόντος σαββάτου ἀπηύθυνα αἴτησιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν μεσολαβήσασαν ἀλληλογραφίαν μὲ τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀποστείλει ν’ ἀγοράσῃ τὰ δύο πλοῖα Μπουμπουλίναν καὶ Ἀμφιτρίτην, καὶ κατόπιν ἀπῄτησα ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν ναυτικῶν νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ τὸ αἴτιον, τὸ ὁποῖον τὸν ἠνάγκασε ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους ἔστειλε, καὶ νὰ ἀναθέσῃ τὴν πρόβλεψιν τῶν πλοίων εἰς τὸν κύριον Σπάρταλην. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν κατέθεσεν, εἶναι ὅλως διόλου ξένα ἀπὸ τὴν αἴτησίν μου διότι κατέθεσε τὸ συμφωνητικὸν διὰ τὴν ἀτμοβάριδα, κατέθεσεν ἓν ἔγγραφον τοῦ γραμματέως τῆς ἀσφαλιστικῆς ἑταιρίας, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν φαίνεται ἄλλο παρὰ τί διασώζεται ἀπὸ τὸ καύσιμον τῆς Μπουμπουλίνας· κατέθεσεν ἀκόμη καὶ ἓν ἄλλο χαρτὶ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί εἶναι, κατέθεσε καὶ μερικὰ ἔγγραφα ἀκόμη πρὸς τὸν κύριον Σπάρταλην, ὁμιλοῦντα περὶ τοῦ πυροβολικοῦ αὐτῶν τῶν πλοίων, ὥστε πολὺ ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὴν αἴτησίν μου καὶ ἀπὸ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν τὸ παρελθὸν σάββατον.

§72ΓΡΙΒΑΣ (ὑπουργὸς ναυτικῶν). Δὲν ἔδωκα καμμίαν ὑπόσχεσιν.

§73ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐκτὸς ἐὰν θέλετε ν’ ἀκολουθῆτε τὴν τακτικὴν τῆς κυβερνήσεως, καὶ ζητεῖτε ψηφοφορίαν ἂν πρέπει νὰ καταθέσῃ ὁ ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα ἢ ὄχι. Ἐκ τῶν ὅσα σᾶς ἐξέθεσα ὅτι κατέθεσε, δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς συζήτησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, διότι δὲν ἔχω αὐτὰ τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταδείξουν τὸ ἐναντίον ἀφ’ ὅ,τι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν πρεσβεύει. Ἐπεθύμουν πραγματικῶς ὅσα ὑπεσχέθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, νὰ καταθέσῃ τὴν ἀλληλογραφίαν αὐτῶν τῶν δοκίμων ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων τὴν εἰδικότητα μετὰ στόμφου ἀπεφάνθη ὁ κύριος ὑπουργὸς, ὅτι ὁ μὲν ἔλαβε τὰς ἐπωμίδας εἰς τὸν Ἀγγλικὸν στόλον, ὁ δὲ δὲν ἠξεύρω που. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ ὑπουργὸς δὲν ἤκουσε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἵνα τοῦ δώσῃ σχέδιον, ἀλλ’ ἐξετράπη καὶ ἀνεκάλεσε τοὺς σταλέντας στρατιωτικοὺς, καὶ ἀνέθεσε τὴν πρόβλεψιν τῶν πλοίων εἰς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν εἰδικότητα. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν καὶ πάλιν λέγων, ὡς ὅτι ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν ἐγγράφων νομίζω δίκαιον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰ τὴν συζήτησιν. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐσκέφθην νὰ λαλήσω καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων ἀντικειμένων τοῦ ναυτικοῦ κλάδου, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅλα τὰ ὑπουργεῖα δύναταί τις νὰ ἐξέλθῃ καὶ περὶ ἐσόδων καὶ περὶ ἐξόδων, μόνον ὅμως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν ὑπάρχει διέξοδος, διότι οὔτε καταστατικὰ διετηρήθησαν, οὔτε τὸ προσωπικὸν τὸ ὡρισμένον γνωρίζουσιν, ὡς π. χ. εἰς τὰ λιμεναρχεῖα τὰ ὁποῖα κατήντησαν ὑπουργεῖα, ἕνεκα τοῦ ὑπερπλεονασμοῦ τῶν βοηθῶν· καὶ ἂν εἰς τὸ διευθυντήριον στρέψωμεν βλέμμα, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι ἔχασε τὸν προορισμὸν τοῦ βασιλικοῦ ναυστάθμου. Ἐπειδὴ ἔχω νὰ πραγματευθῶ ἐν ἰδιαιτέρᾳ συνεδριάσει, ἐπεθύμουν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, καὶ οὐχὶ νὰ τὰ ζητήσωμεν διὰ ψηφοφορίας, διότι ἐὰν πέσωμεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν (θόρυβος).

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ᾖναι παράλογος ἡ ἔνστασις.

§75ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν δὲν θέσῃ φραγμὸν ἡ πλειονοψηφία, ἀλλοίμονον!

§76ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐπεθύμουν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ἐπειδὴ ἐζήτησα καὶ εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω, νὰ παρουσιάσῃ ἕν καταστατικὸν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυστάθμου μετὰ τὰς τελευταίας τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἔλαβε, καθὼς καὶ ἔκθεσιν καὶ καταστατικὸν τῶν λιμεναρχείων. Πιστεύω, ὅτι ταῦτα ὑπάρχουσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἂς λάβῃ ὁ ὑπουργὸς τὴν φροντίδα νὰ τὰ καταθέσῃ, ἵνα διαπραγματευθῶ.

§77ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ τούτων θὰ γίνῃ λόγος εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§78ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἄλλη δουλειὰ αὐτή.

§79ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατεκρίνατε τὴν πλειονοψηφίαν· δὲν μᾶς λέγετε· ὑμεῖς ποῦ ἀνήκετε, διότι μέχρι τοῦδε δὲν ἐψηφίσατε;

§80ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἀνήκω εἰς τὸν ἑαυτόν μου καὶ εἰς τὴν συνείδησίν μου.

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας, καθῆκον θεωρῶ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τῆς πιστώσεως τῶν τεσσάρων καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων δραχμῶν, αἵτινες πρόκειται νὰ χορηγηθοῦν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὑπὸ τὸν τίτλον «Ναυπηγίαν. Τὸ ποσὸν καθὼς παρατηρεῖτε εἶναι σπουδαῖον, ἑπομένως νομίζω σπουδαία ἔπρεπε νὰ ᾖναι καὶ ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Πρῶτον, κύριοι, ἐζητήσαμεν πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ δαπανηθῇ, καὶ ἐζητήσαμεν ἀκόμη τὸ κεφάλαιον ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ ποσὸν ἐλήφθη. Ἐμάθομεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἓν μέρος ἐλήφθη ἀπὸ τὸ ἐθνικὸν δάνειον καὶ ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν θέλει ἐπαρκέσει διὰ τὴν ποσότητα τῶν 100,000 χιλιάδων αἱ ὁποῖαι ἐξωδεύθησαν, καὶ ὅτι νέα πίστωσις μέλλει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1868. Μετὰ ταῦτα ἠθελήσαμεν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶχε σχηματίσει σχέδιον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ στολίσκου, τὸν ὁποῖον τέλος πάντων ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε σήμερον νὰ ναυπηγήσῃ. Ἐκ τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας εὐηρεστήθη ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ μᾶς δώσῃ ἐμάθομεν, ὅτι ἀπεφάσισε νὰ ναυπηγηθῶσι δύω πλοῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκ τοῦ συστήματος τῶν θωρηκτῶν κανονιοφόρων, ὀνομαζόμενα Ἀτμοβάριδες, ἓν εἶδος Monitaurs ὁποῖα εἶχον ἐπὶ τοῦ Ἀμερικανικοῦ πολέμου. Ἐκτὸς τούτου ἀπεφασίσθη ν’ ἀγορασθῶσι καὶ δύο ταχύπλοα, ἡ Μπουμπουλίνα καὶ ἡ Ἀμφιτρίτη. Φυσικῷ τῷ λόγῳ ἔπρεπε νὰ μάθωμεν ἂν τὰ ταχύπλοα, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν ἴσον ἀριθμὸν μὲ τὰ πολεμικὰ, ἐγένοντο συνεπείᾳ ἐκθέσεώς τινος, καὶ ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὸ μέτρον τοῦτο. Διότι ἡ ἐπιτροπή σας ἐνόμισε ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριχθεῖσα ἡ κυβέρνησις προέβη εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ κοστίσῃ ἴσως 7 ἑκατομμύρια, καὶ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, δὲν θὰ ἔχῃ ἴσως καθ’ ἡμέραν πόρους διὰ νὰ τὰ χορηγῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καὶ νὰ δαπανᾷ διὰ τὰς ἰδέας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν νὰ μάθωμεν, ἂν ἡ κυβέρνησις πρὶν προβῇ εἰς τὴν ναυπηγίαν, εἶχε σχέδιον ἐνώπιόν της. Δυστυχῶς ὅμως ἡ κυβέρνησις κανὲν σχέδιον δὲν εἶχε· τοὐλάχιστον ἂν εἶχεν εἰς τὸν νοῦν της, δι’ ἡμᾶς, διὰ τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ τὴν Βουλὴν δὲν ἔχει. Ἀκολούθως ἠθελήσαμεν νὰ μάθωμεν ἂν τοὐλάχιστον διὰ τὰ πλοῖα, ἅτινα μέλλουσι νὰ ναυπηγηθῶσι, ἐλήφθη ἡ γνωμοδότησις μιᾶς ναυπηγικῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ναυπηγικὸν συμβούλιον δὲν ἔχομεν δυστυχῶς. Ἀλλ’ ἀξιωματικοὺς ναυπηγοὺς ἔχομεν, ὡς ὁ κ. Τουμπάζης, ὁ κ, Πόστρας, καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι, ὅσον καὶ ἂν ὑποτεθοῦν ἀτελεῖς, εἶναι ἐντελέστεροι τῆς κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ εἶδός των. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἐκλήθησαν νὰ δώσουν γνώμην, καὶ ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἓν συμβούλιον τότε δίδει γνώμην, ὅταν ἔχῃ ἔκθεσιν ἔγγραφον καὶ οὐχὶ ὅταν εἷς ἕκαστος αὐτῶν ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ, εἶπε πρὸς αὐτὸν μίαν ἰδέαν, διότι τοῦτο δὲν λέγεται, οὔτε συμβούλιον, οὔτε ἐπιστημονικὴ ἔκθεσις, ἀλλ’ ἓν μέγα μηδέν. Ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν ἂν προηγήθη ἡ γνωμοδότησις ναυπηγικοῦ συμβουλίου, καὶ ἐπανερχόμενος λέγω, ὅτι ὅσον ἀτελὲς καὶ ἂν ἦτο, εἶχε πάντοτε περισσοτέρας γνώσεις καὶ αἱ γνώσεις του ἤρκουν νὰ φθάσωσιν εἰς ἕνα ἐντελῆ σκοπὸν, διότι μεταβαίνοντες εἰς τὴν Εὐρώπην αὐτοὶ καὶ οὐχὶ ἄλλοι ἠδύναντο ἐπὶ ναυπηγικῶν πραγμάτων νὰ πορισθῶσι πληροφορίας ἐντελεῖς ἀπὸ τοὺς ναυπηγοὺς τοὺς ἐπισήμους τῶν ἑτέρων κρατῶν. Πρέπει νὰ μάθητε ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὸ ναυτικὸν, ὡς εἰς ὅλας τὰς ἐπιστήμας, τὰς πολεμικὰς μάλιστα. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, φέρ’ εἰπεῖν, εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν νὰ μεταχειρισθοῦν τὸ ὅπλον τοῦτο ἐν πολέμῳ· μὴ πιστεύσητε ὅμως ὅτι δύνανται νὰ δώσωσι καὶ γνώμην περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ πυροβόλου· ὑπάρχουν πρὸς τοῦτο ἐντὸς τοῦ κλάδου ἄλλοι εἰδικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὰς διαφόρους λειτουργίας, τὰς ἀναγκαιούσας εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὅπλου. Ἕκαστος ἔχει τὴν εἰδικότητά του καὶ δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἄλλου. Τὸ αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ διὰ τοὺς στόλους. Εἰς ὅλα τὰ κράτη ὑπάρχει πάντοτε ἓν σχέδιον, ὅπερ ἡ κυβέρνησις ἀνακοινοῖ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν καὶ λέγει τί ζητεῖ· ἡ δ’ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας γνωμοδοτεῖ περὶ τῶν μέσων πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σχεδίου. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶνε τὰ ναυαρχεῖα, δώσῃ τὴν γνώμην της, ἄρχεται τὸ ἔργον τοῦ ναυπηγοῦ, ὁ ὁποῖος καλεῖται καὶ λαμβάνει διαταγὰς νὰ ναυπηγήσῃ πλοῖον τοιοῦτον καὶ τοιοῦτον. Μετὰ τὸν ναυπηγὸν ἔρχεται τρίτον συμβούλιον τὸ τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ πλοίου, καὶ ὅπερ, ἅμα ἐξοπλισθῇ κατὰ τὴν γνωμοδότησιν, παραδίδεται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ τὸ διοικήσωσι. Οὐδὲν τούτων ἐξετελέσθη δι’ ἡμᾶς τοὺς πτωχοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν νὰ ἐξοδεύσωμεν. Ἔχοντες ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἠθελήσαμεν νὰ μάθωμεν πῶς ἐσκέφθη ἡ κυβέρνησις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, ἀφοῦ δὲν ἤθελε νὰ ἀκολουθήσῃ τοὺς κανόνας ἐκείνους ἐκτὸς τῶν ὁποίων, ὅταν τις τίθεται, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ φθάσῃ εἰς βλαβερὰ ἀποτελέσματα· διότι, κύριοι, εἰς αὐτοὺς τοὺς κανονισμοὺς ἔφθασαν τὰ ἔθνη, ἀφοῦ ἐδαπάνησαν οὐχὶ μόνον ἀπείρους θησαυροὺς, ἀλλὰ τὸ πολυτιμότερον αὐτῶν αἷμα, ἀφοῦ ἔπαθον καταστροφὰς, αἱ ὁποῖαι κατακερμάτισαν καὶ τὴν ὁλομέλειαν αὐτῶν τῶν κρατῶν. Καὶ ἀφοῦ ἡ πεῖρα τῶν αἰώνων τόσον ἀκριβῶς ὑπάρχῃ ἐνώπιόν μας, δὲ πρέπει νὰ παραμελῶμεν αὐτὴν καὶ νὰ νομίζωμεν ὅτι δυνάμεθα ν’ αὐτοσχεδιάσωμεν ἐκ τοῦ μηδενὸς, καὶ ἄνευ μηδεμιᾶς ἐπιστημονικῆς ἰδέας νὰ αὐτοσχεδιάσωμεν στόλους, τοὺς ὁποίους νὰ ἐξοπλίσωμεν καὶ ἐκπληρώσωμεν ἐθνικὰς ἐπιθυμίας. Ἀνθ’ ὅσων σᾶς εἶπον, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν καὶ ἡ κυβέρνησις δὲν τὰ εἶχε, οὔτε τὰ ἔχει, καθόσον ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου, ἡ γνώμη ἑνὸς πλοιάρχου, ἑνὸς προξένου, ἡ γνώμη ἑνὸς οἱουδήποτε ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἂν δὲν ᾖναι καὶ ναυπηγὸς ἀκόμη χειρότερα ἰσοδυναμεῖ τῷ μηδενὶ, ἡ κυβέρνησις ἀντὶ ὅλων τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἀπεφάσισε ν’ ἀγοράσῃ διὰ ταχύπλοα τὴν ἀτυχῆ Μπουμπουλίναν καὶ τὴν Ἀμφιτρίτην. Ἡ κυβέρνησις εἶχεν εἰπεῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει ἀποστείλει ἄνθρωπον εἰδήμονα νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς προμηθείας τῶν πλοίων, ἢ περὶ τῆς ναυπηγίας αὐτῶν, καὶ ἡ ὑπόσχεσις περὶ τοιαύτης κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἐπίσημος. Ἐστάλησαν ἀξιωματικοὶ ἐκεῖ, ἀλλ’ οὗτοι ποίας ἐκθέσεις ἔκαμνον τοῦτο εἶναι ἄγνωστον εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἐκ δύω ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσίασεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, τοῦ κ. Μπαλάσκα ἐξάγεται, ὅτι ὁ Μπαλάσκας περὶ ἄλλων πλοίων ἐλάλει παρὰ περὶ τῶν ἀγορασθέντων. Ἔλεγε τὰ ταχύπλοα εἶναι ἀναγκαῖα, καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὄχι, ὅταν ὁ κ. Μπαλάσκας τὸ λέγει, ἄνθρωπος μὲ τόσην νοημοσύνην; Πλὴν πῶς γίνεται τὰ πλοῖα ταῦτα ν’ ἀγορασθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ναυπηγοί· διότι ἔπρεπε νὰ ἦναι ναυπηγοὶ, καθότι αὐτοὺς τοὺς ναυπηγοὺς τοὺς ὁποίους ἔχομεν, τὸ ἔθνος ἐδαπάνησε νὰ τοὺς κατασκευάσῃ καθὼς τὸν Τομπάζην οὐχὶ διὰ νὰ κάθηται εἰς τὸν Πόρον ἀλλὰ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίστασιν· ἀλλ’ ἐνῷ ἐξωδεύσαμεν καὶ τὸν ἑτοιμάσαμεν, τὸν ἐῤῥίψαμεν εἰς τὸν Πόρον καὶ λαμβάνομεν τὴν γνώμην τοῦ Σπάρταλη. Ὁ κ. Σπάρταλης ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἀξιολογώτατος καὶ τιμιώτατος ἄνθρωπος· ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι φιλόπατρις ὅσον εἶναι δυνατόν· δὲν φιλονεικῶ καμμίαν ἀρετὴν διὰ τὸν ἄνθρωπον τοῦτον· δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίζω, μανθάνω ὅτι εἶναι φιλογενέστατος, ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ δὲν ἀρκοῦν· διότι ὁ κ. Ἀσώπιος τὸν ὁποῖον προχθὲς ἐτιμήσαμεν δι’ ὅλων τῶν ψήφων μας δι’ ὅλας τὰς ἀρετάς του, πιστεύω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἀκατάλληλος, ἐὰν τὸν διωρίζατε νὰ κατασκευάσῃ ἓν ὄργανον τοῦ ἱππικοῦ. Ὥστε τὴν ἀρετὴν πρέπει νὰ τὴν τιμῶμεν ἀλλὰ κατὰ τὰ εἴδη. Δὲν φιλονεικῶ παντάπασι τὰς ἀρετὰς τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ λέγω ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος νὰ κάμῃ τοιαύτην ἀγορὰν, κύριοι· ἀφοῦ μ’ ὅλα ταῦτα τὰ πράγματα ἔφθασαν ἕως ἐκεῖ, δὲν ἠδυνάμεθα μὲ κανένα τρόπον νὰ εὕρωμεν μίαν ὁδὸν διὰ νὰ φθάσωμεν ἐντὸς τῆς ἐνεργείας προτοῦ νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας περὶ τῆς τιμῆς τῶν ταχυπλόων τούτων· ἐλάβομεν δὲ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἁπλῆν πληροφορίαν ὅτι τὸ μὲν ἠγοράσθη 14000 λίρας τὸ δὲ 11000. Τὰ ἔγγραφα ὅσα μνημονεύομεν εἰς τὴν ἔκθεσίν μας ὅτι ἦσαν παραδεδομένα ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τὰ παρέδωκα εἰς τὸν πρόεδρον καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ τὰ ἐξασφαλίσῃ, διότι θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν συζήτησιν, ὄχι διότι ὑπέθετα ὅτι θὰ χαθῶσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐχάθησαν.

§82Δ. ΓΡΙΒΑΣ. (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἐνδιαφέρομαι ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ διαταχθῇ ὁ κ. Παρίσης νὰ τὰ εὕρῃ.

§83ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν νὰ μάθωμεν τὰς τιμὰς καὶ ἐλάβομεν αὐτὰς τὰς πληροφορίας. Ὅταν δὲ ἐζητήσαμεν νὰ ἴδωμεν ἐὰν προϋπῆρξε μία ἐξέτασις πρὸ τῆς ἀγορᾶς, ἐὰν προϋπῆρξε καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους, ἐλάβομεν δύο τηλεγραφήματα τοῦ κ. Σπάρταλη, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπληροφορήθημεν ὅτι αἱ τιμαὶ ἦσαν 11 καὶ 14 χιλιάδες λίραι. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπή σας ἐβάδισεν, ὅσον ἦτο δυνατὸν καὶ ἐπέτρεπον αἱ διανοητικαὶ αὐτῆς δυνάμεις μὲ ὅλην τὴν προσοχὴν καὶ ἀκρίβειαν, ὅπως δυνηθῇ καὶ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πλέον σαφεῖς πληροφορίας· ἐζήτησε δὲ τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὁρμωμένη ἀπὸ ἕνα λόγον. Ἦτο γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Ἀμερικανικοῦ πολέμου πλῆθος πλοίων καταδρομικῶν κατεσκευάσθησαν εἰς τοὺς λιμένας τῆς Εὐρώπης· τὰ πλοῖα ταῦτα ἐχρησίμευον εἰς τὸν ἐμφύλιον ἐκεῖνον πόλεμον, εἴτε διὰ νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς ἀποκλεισμοὺς, εἴτε νὰ μεταφέρωσιν ἐμπορεύματα, εἴτε δι’ ἄλλας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἡ ναυτικὴ πολεμικὴ ὑπηγόρευεν. Αἱ κυβερνήσεις ἐκεῖναι καθὼς αἱ τῆς Ἀμερικῆς καὶ ἄλλαι, ἢ αἱ ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἐδύναντο τοιαῦτα πλοῖα νὰ ἀγοράσωσι καὶ τὰ θέσωσι ὑπὸ τὴν σημαίαν μιᾶς τῶν διαμαχομένων μερίδων, δὲν ἐφρόντισαν εἰμὴ μόνον διὰ τὸν σκοπὸν, ὅστις ὑπηγόρευε τὴν ἀνάγκην αὐτήν· κατασκευάζοντες λοιπὸν τὰ πλοῖα ἐκεῖνα εἶχον ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσωσι μόνον διὰ τὸν πόλεμον. Καὶ μολαταῦτα, κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατεσκεύαζον τὰ πλοῖα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν σκοπόν των, προέβαινον εἰς τὴν σύνταξιν συμβολαίων μετὰ διαφόρων ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐναυπήγουν τὰ πλοῖα ταῦτα, καὶ ἐντὸς αὐτῶν ἔθετον τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕτοιμα τὰ πλοῖα ταῦτα νὰ ὑπηρετήσουν. Τῶν πλοίων ἐκείνων ἔγεινε μεγάλη χρῆσις τότε, ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ πολέμου, καθὼς κανεὶς δὲν ἀμφιβάλλει, τὰ πλοῖα ταῦτα προσωρμίσθησαν εἰς τοὺς λιμένας μένοντα ἄχρηστα, διότι ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἔγειναν δὲν ὑπῆρχε, καὶ ἑπομένως ἐξετέθησαν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς ἀγορὰς αὐτοῦ ὅπως χρησιμεύσουν εἰς ἐμπορικοὺς σκοπούς. Ἐκ τῶν πλοίων ἐκείνων, κατὰ τὰς ὁποίας ἠδυνήθημεν νὰ λάβωμεν πληροφορίας, ἐξωδίκους πάντοτε, διότι ἡ κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς δώσῃ ἐπισήμους, ἐκ τῶν πλοίων ἐκείνων ἦσαν καὶ τὰ ἀγορασθέντα Ἀμφιτρίτη καὶ Μπουμπουλίνα. Κύριοι, πρῶτον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀγοράζουσα τὰ πλοῖα αὐτὰ εἶχε πράγματι ὡρισμένον σκοπὸν διὰ νὰ τὰ μεταχειρισθῇ, ἢ ἐὰν ἤθελε νὰ τὰ μεταχειρισθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν κατεσκευάσθησαν, ἢ πρὸς διάφορον σκοπὸν παρὰ τὸν ὁποῖον ἐναυπηγήθησαν. Ἡ κυβέρνησις κατὰ δυστυχίαν ἐνόμισεν, ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι καὶ πρὸς διάφορον σκοπὸν ἀπὸ ἐκεῖνον διὰ τὸν ὁποῖον ἐναυπηγήθησαν· ἐνόμισε λοιπὸν ὅτι ὄχι μόνον ἔπρεπε νὰ τὰ ἀγοράσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ τὰ ἐξοπλίσῃ διὰ πυροβολικοῦ βαρυτάτου. Ὅταν, κύριοι, ἤκουσα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα ἦταν ἀνίκανα νὰ ἐξοπλισθοῦν καὶ ὅτι διετάχθη ἐξεπίτηδες ἡ μεταποίησις τῶν πλοίων αὐτῶν, ὅπως κατασταθῶσι ἱκανὰ νὰ φέρωσι τηλεβόλα ὅπλα.......

§84ΓΡΙΒΑΣ. Ὄχι ἀνίκανα· ἐστεῤῥεοποιήθησαν ὀλίγον.

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι δὲν ἦσαν ἱκανά· ἐὰν ἦσαν ἱκανὰ πρὸς τὸν ἐξοπλισμὸν εἰς τὸν ὁποῖον τὰ ὑπεβάλετε, δὲν εἴχετε ἀνάγκην νὰ κάμετε τὴν διόρθωσιν. Ὅταν ἤκουσα τὸ τοιοῦτον, μοὶ ἐφάνη παράξενον, διότι πρῶτον ἐσυλλογίσθην ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὡρισμένον σκοπὸν, τὰ πλοῖα ταῦτα δὲν ἠδύναντο ν’ ἀνταποκριθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον· ἠδύνατο εἰς αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς τὰ παρήγγειλε καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἔφθασαν ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ κατασκευάσῃ ὡραιότατα πλοῖα, τὰ ὁποῖα νὰ ᾖναι ἀνάλογα τοῦ σκοποῦ πρὸς ὃν ἤθελε νὰ τὰ μεταχειρισθῇ. Πιθανὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχε σκοποὺς, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐξεβίαζαν· δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι λέγω τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν λαλοῦμεν, τὰ ἀτμόπλοια δὲν ἦλθον καὶ ἐὰν ἐχρειάζετο τόσος χρόνος ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν νέα, διότι τὰ πλοῖα αὐτὰ εἶναι ἐξ ἁπλοῦ ἐλάσματος σιδηροῦ· εἶναι λοιπὸν κοινὰ πλοῖα, ὡς τὰ κοινὰ πλοῖα τὰ ἐμπορικὰ, τὰ ὁποῖα βλέπετε εἰς τὸν Πειραιᾶ καθ’ ἑκάστην· καὶ διὰ τὰ πλοῖα ταῦτα ἀπαιτεῖται χρόνος, διότι εἶναι ναυπηγημένα, ὥστε ταχύτερα δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν, κύριοι, δὲν κατέφυγεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο καὶ τὴν ὁδὸν ἥτις ἦτο ἡ εὐθεῖα, ἀλλὰ καθὼς σᾶς εἶπον, διὰ τοῦ Σπάρταλη ἠγόρασεν αὐτὰ τὰ δύω. Πιθανὸν νὰ τῆς ἐφάνησαν καὶ πολὺ εὐθυνὰ, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω δημώδη τινὰ παροιμίαν, ὅτι τὸ εὐθυνὸν κρέας τὸ πετοῦν εἰς τὸν δρόμον, καὶ ὅταν ἓν ἔθνος συλλογίζεται διὰ τὴν ἰδίαν τιμὴν καὶ ἀσφάλειαν δὲν πρέπει νὰ φείδεται ὀλίγων λιρῶν διὰ τοιαῦτα πράγματα, ἀφοῦ ἠξεύρῃ νὰ ἐξοδεύῃ πολλά· ὥστε ἦτο προτιμότερον νὰ ᾖναι διπλασία ἡ τιμὴ αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ ᾖναι καλὰ, παρὰ νὰ τὰ ἀγοράσωμεν εὐθυνὰ καὶ νὰ ᾖναι ἄχρηστα. Ἡ κυβέρνησις, λοιπὸν, κύριοι, ἀφοῦ ἐπρομήθευσεν αὐτὰ τὰ πλοῖα καὶ εὗρεν ὅτι δὲν ἦσαν ἱκανὰ νὰ βαστάξουν τὸ πυροβολικὸν, διέταξε τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν. Ἐζητήσαμεν τότε νὰ ἴδωμεν τὸ σχέδιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου διετάχθη ἡ μεταποίησίς των διὰ νὰ κρίνωμεν ποία μεταποίησις θὰ γίνῃ· διότι μεταποίησις πλοίου ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς ἄλλον σκοπὸν, παρ’ ὃν εἶναι προωρισμένον, εἶναι κἄτι τι μέγα· ἐξεναντίας ὅμως ἐλάβομεν μίαν ἀνακοίνωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ὅστις μᾶς λέγει ὅτι διετάχθη ὁ κ. Σπάρταλης καὶ Κουμέλλης, καίτοι μὴ ναυπηγοί, νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῶν πλοίων τούτων.

§86ΤΙΝΕΣ. Εὑρέθησαν τὰ ἔγγραφα.

§87Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μερικὰ, κύριοι· ἐὰν ᾖναι, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ κάμω καμμίαν κακολογίαν· ἀλλὰ θὰ ἴδετε ὅτι τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅσα μνημονεύομεν εἰς τὴν ἔκθεσίν μας, ἐδῶ δὲν ὑπάρχουν· δὲν ἠξεύρω τί ἔγιναν.

§88ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ζητεῖτε.

§89ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ζητῶ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§90ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι.

§91ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὰ εἶναι Μπαλάσκας, δὲν εἶναι Γρίβας.

§92Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Ποῖα εἶναι αὐτά;

§93ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸς τὴν ἐπιτροπήν. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι κανὲν σχέδιον δὲν παρουσιάζεται εἰς ἡμᾶς περὶ τῆς μεταποιήσεως αὐτῶν τῶν πλοίων· ἀλλ’ ἐὰν ἐθαύμασα, διότι διετάχθη μεταποίησις πλοίων νὰ χρησιμεύσουν πρὸς ἄλλον σκοπὸν παρὰ δι’ ὃν εἶναι προωρισμένα, ἐθαύμασα ἔτι μᾶλλον, ὅταν ἤκουσα ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα ἐξωπλίσθησαν διὰ πυροβόλων 150 καὶ 180 λιτρῶν. Ἐάν τις ἐξ ὑμῶν εἴτε ἐκ τύχης εἴτε ἐκ περιεργείας κατῆλθεν εἰς Πειραιᾶ, καθ’ ὃν χρόνον εὑρίσκετο τὸ θωρακωτὸν ἀγγλικὸν ἐκεῖνο πλοῖον, καὶ ἔλαβε τὴν περιέργειαν καὶ νὰ ἀναβῇ ἐντὸς τοῦ μεγαλοπρεποῦς ἐκείνου σκάφους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἠδύνατό τις νὰ ἴδῃ τῷ ὄντι τὴν ἀγγλικὴν φιλοκαλίαν καὶ κομψότητα, παρετήρησε βεβαίως, ὅτι ἓν καὶ μόνον πυροβόλον 150 λιτρῶν ἐστόλιζεν ὁλόκληρον τὴν πρύμνην τοῦ μεγαλοπρεποῦς ἐκείνου πλοίου εἰς ἡμικύκλιον σωστὰ 180 μοιρῶν. Ἀναβὰς καὶ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ πλοίου ἐκείνου, καὶ τυχὼν τῷ ὄντι εὐγενεστάτης ὑποδεξιώσεως, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πλοίου τούτου περὶ διαφόρων ἀντικειμένων· διότι οὐδέποτε εἶχε προσβάλει τοὺς ὀφθαλμούς μου τοιαύτη μεγαλοπρέπεια καὶ τελειότης, ἥτις, καθὼς προεῖπον, παρίστα τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς τελειότητος τῆς βιομηχανίας τῆς Ἀγγλίας. Ἠρώτησα λοιπὸν καὶ περὶ τῶν πυροβόλων, ἐπειδὴ ἄλλοτέ ποτε ἤμην καὶ ἐγὼ πυροβολιστής· ἀφοῦ οἱ κύριοι οὗτοι μοὶ εἶπον ὅτι τὸ πλοῖον ἐκεῖνο ἐκόστισε 18 ἑκατομμύρια φράγκα, ἄνευ τοῦ ἐξοπλισμοῦ του, ἄνευ τῶν ἐφοδίων τοῦ πολέμου, ἀφοῦ ἔλαβα αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, ἥτις φυσικῷ τῷ λόγῳ μὲ ἔκαμε νὰ θρηνήσω, καθότι καὶ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἓν μόνον τοιοῦτον πλοῖον, ἔστρεψα τὴν προσοχήν μου πρὸς τὸ ὁπλοστάσιον τοῦ πλοίου, καὶ εἶπα, διὰ τί ἓν καὶ μόνον πυροβόλον στολίζει τὴν πρύμνην του; μοὶ εἶπον, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ πυροβόλου τούτου τὸ μέγα καὶ φοβερὸν ἐκεῖνο πλοῖον ὑπέφερε δονισμούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀρκετὰ ἰσχυροὶ, καὶ ὅτι τοιαῦτα πυροβόλα δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῶσιν εἰς αὐτὸ τὸ πλοῖον περισσότερα τοῦ ἑνός.

§94ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ συγχωρῆτε νὰ εἴπω δύο λέξεις; Γνωρίζετε Γαλλικὰ βέβαια; σᾶς παραπέμπω νὰ ἀναγνώσητε τὰς στατιστικὰς ὅλου τοῦ κόσμου διὰ νὰ ἴδητε ὅλα τὰ πλοῖα τί πυροβολικὸν ἔχουν.

§95ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εὐχαριστῶ......

§96ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ θὰ ἰδῇς ὅτι τὰ μεγάλα πλοῖα ἔχουν μικρότερα πυροβόλα καὶ τὰ μικρότερα πλοῖα ἔχουν τὰ μεγαλείτερα.

§97ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σὲ εὐχαριστῶ, διότι τῷ ὄντι ἀποτελεῖ μεγάλην ἀντίθεσιν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἔχετε ὑπομονὴν, δὲν εἶμαι ναυτικὸς, οὔτε γνώσεις εἰδικὰς ἔχω, ἀλλ’ ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς θὰ κάμω τὸ καθῆκόν μου. Τότε, κύριοι, καὶ τῷ ὄντι μοὶ ἐνθυμήσατε ὡραῖον παράδειγμα· τότε ἠρώτησα τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πλοίου, καὶ πῶς ἔγινεν, ὅπως αἱ μικραὶ κανονοφόροι αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν νὰ κτυπήσουν τὸ Κρουστάνδ, νὰ ἔχουν πυροβόλα μεγάλης ὁλκῆς, καίτοι μικρὰ πλοῖα, καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἡ δύναμις τοῦ πυροβόλου λογίζεται πάντοτε ἐπὶ τῆς ἀντιστάσεως τοῦ πλοίου καὶ ὅτι δύνανται πλοῖα μικρὰ κατὰ τὰς διαστάσεις ἀλλ’ ὑπὸ γραμμὴν καμπύλην μεγάλην κατὰ τὴν ἀντίστασιν νὰ δεχθῶσιν ἓν πυροβόλον μεγάλης ὁλκῆς, καὶ τοιαῦτα εἶναι αὐτὰ τὰ πυροβόλα τῶν πλοίων τὰ ὁποῖα ὀνομάζουν πλάκ.

§98Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ· ἠξεύρετε τί ἐγνωμοδότησαν ἀξιωματικοὶ ἀρκετὰ εἰδήμονες ἐν Λονδίνῳ περὶ τοῦ ὁπλισμοῦ τῆς κανονιοφόρου τῆς θωρακωτῆς; Ἀντὶ τῶν δύο τῶν τριακοσίων προτιμοῦν ἓν τῶν ἑξακοσίων λιτρῶν.

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ τὸ ἠξεύρετε ὑμεῖς, δὲν μοῦ ἐδώκατε τὴν γνωμοδότησιν νὰ τὴν ἴδω.

§100ΓΡΙΒΑΣ. Τὸ ἠξεύρω ἀπὸ τοὺς ἁρμοδιωτέρους ἀπὸ σᾶς.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ τὸ πιστεύσω.

§102ΓΡΙΒΑΣ. Νὰ τὸ πιστεύσετε, διότι εἶμαι ἐξ ἐκείνων ὅπου δὲν λέγουν.....

§103Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω ὅτι καὶ σεῖς δὲν εἶσθε ναυτικὸς, ὅπως οὔτε ἐγὼ, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ πεισθῆτε, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρέσει εἰς ἐμέ.

§104Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Πολεμῶ τὴν ἰδέαν ὅτι εἰς μεγάλα πλοῖα δὲν πρέπει νὰ ᾖναι μεγάλα πυροβόλα.

§105Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά· λοιπὸν ὅταν εἶχον αὐτὰς τὰς μικρὰς πληροφορίας, διότι ναυτικὸς δὲν εἶμαι, ἐθαύμασα ὅταν ἤκουτα ὅτι 180 λιτρῶν πυροβόλα θέλει στολίσει αὐτὸ τὸ πλοῖον, τὴν Μπουμπουλίναν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε διόλου τὸν πυροβολισμὸν αὐτὸν, διότι τοῦτο ἦτο ταχύπλουν καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ταχύτητα, καθόσον ὁ προορισμός του ἦτο νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σκοπόν του διὰ τῆς ταχύτητος καὶ ὄχι διὰ τῶν ὅπλων. Ἐθαύμασα λοιπὸν καὶ ἠθέλησα νὰ μάθω ἐξ ἀναλογίας ἄλλην τινα συνθήκην, ἥτις πρέπει νὰ βασιλεύῃ ἐπὶ τῶν μηχανῶν, διότι τὰ πλοῖα δὲν εἶναι παρὰ μηχαναὶ, καὶ αἱ μηχαναὶ δὲν δύνανται νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὴν ἀναλογίαν τῶν δυνάμεων· ἠθέλησα λοιπὸν νὰ μάθω ποία ἦτο ἡ ταχύτης τῶν πλοίων αὐτῶν, διότι ἐγὼ ἐπίστευσα ὅτι ἀφοῦ ἔχασαν τὴν μίαν ἰδιότητα, διότι ἔγιναν πολεμικὰ, θὰ χάσουν καὶ τὴν ἄλλην τοῦ νὰ ᾖναι ταχύπλοα καὶ ἐπίσευτα ὅτι τὸ κακὸν θὰ ᾖναι διπλάσιον καὶ ὄχι μόνον διπλάσιον, ἀλλ’ ἤθελεν ἔχει καὶ ἄλλας φρικώδεις συνεπείας, ἐὰν ἤθελον μετὰ ταῦτα ν’ αὐξήσωσι τὴν ταχύτητα, καθόσον ἐδύνατο νὰ συμβῇ ἔκρηξις. Ἀλλὰ, κύριοι, καμμίαν δὲν ἐδυνήθην νὰ λάβω πληροφορίαν περὶ τῆς ταχύτητος τὴν ὁποίαν τὰ πλοῖα ταῦτα ἀπέκτησαν, ἀφοῦ ἐφωπλίσθησαν καὶ ἔγιναν ἀπὸ ταχύπλοα πολεμικὰ μὲ τοσοῦτον μεγάλα πυροβόλα. Ὅταν δὲ λέγετε, κύριοι, πυροβόλα, πρέπει νὰ μάθητε ὅτι δὲν εἶναι τὰ ἁπλᾶ πυροβόλα, καθὼς ἀκούετε πολλάκις ὅτι ἔχομεν 5 κανονοστοιχίας καὶ δὲν ἔχομεν καμμίαν· ἠμπορεῖ νὰ ἔχητε 100 πυροβόλα, κύριοι, ἀλλὰ δὲν ἔχετε καμμίαν κανονοστοιχίαν· ὅταν λοιπὸν, κύριοι, ἀκούητε ὅτι ἐντὸς ἑνὸς πλοίου ὑπάρχουσι τόσα πυροβόλα πρέπει ἀμέσως νὰ καταφύγητε καὶ ἴδητε πόσαι χιλιάδες βλήματα πρέπει νὰ ὑπάρχουν ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ πλοίου, πόσοι τόνοι πυρίτιδος, πόσοι ἀντικαταστάται τῶν διευθετῶν καὶ τῶν διαφόρων ἐφοπλισμῶν, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τὸ βάρος δὲν εἶναι μόνα τὰ πυροβόλα ἀλλ’ ὁλόκληρος αὐτὸς ὁ ὁπλισμὸς τῆς λεγομένης πλωτῆς κανονοστοιχίας. Ἤθελα λοιπὸν νὰ μάθω ποῖα ἦτο πλέον ἡ ταχύτης τοῦ πλοίου, διότι ἦτον ἀδύνατον νὰ ἦτο ἡ ἀρχικὴ ταχύτης· δὲν ἐδυνήθην νὰ τὸ μάθω, διότι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καμμία πληροφορία δὲν ἐδόθη· καὶ τὰς πληροφορίας, κύριοι, τὰς ἐν ᾧ ἐγγράφους, ἀποδεδειγμένας διὰ πρωτοκόλλων, ἐπιστημονικὰς καὶ ὄχι ἐκ τοῦ βήματος νὰ ἔρχωνται νὰ λέγουν ὅτι 20 μίλια πέρνει τὴν ὥραν· καὶ ποῖος θὰ τὸ ἀποδείξῃ αὐτό; Ἀφοῦ ὅμως δὲν ἠδυνήθημεν οὔτε τοῦτο νὰ μάθωμεν, ἠθελήσαμεν νὰ μάθωμεν, αὐτὰ τὰ πλοῖα τοσοῦτον χρόνον κείμενα ἐντὸς τῶν λιμένων ποίαν ὑπηρεσίαν ἐξετέλουν· μᾶς εἶπαν ὅτι αὐτὰ ἔκειντο δι’ ἀγορὰν καὶ ἦσαν νεκρά.

§106Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Εἴκοσι ἐτῶν πλοῖα εἶναι νεώτατα.

§107Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤθελον νὰ ἴδω ἐὰν ὑπῆρχε καὶ συμφωνητικόν τι, διότι ἐκ τούτου ἤθελον προκύψει ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὅροι τῆς ἀγορᾶς καὶ ἤθελε ζητηθῆ ἀσφάλεια ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν πλοίων αὐτῶν, ἀλλὰ τοιοῦτον συμβόλαιον δὲν εἶναι.

§108Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Τὸ συμφωνητικὸν εἶναι ἐνώπιόν σας.

§109Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπομένως, κύριοι, ἔπρεπε νὰ μάθωμεν ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ μάθωμεν ἐὰν τὰ πλοῖα ἠγοράσθησαν πρὸς ἕνα σκοπὸν ὡρισμένον, καὶ ἐὰν ᾖναι χρήσιμα καὶ δὲν ἐδύναντο νὰ ὑποκύψωσιν εἰς δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς ἀπευχόμεθα. Ἀλλ’ ὁ φρόνιμος ἄνθρωπος πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις, πρέπει νὰ μὴ παραβλέπῃ τὰ ἐλαττώματα, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν ᾖναι, διότι τὰ ἀποτελέσματα ἔρχονται κατόπιν νὰ τὸν βεβαιώσωσιν, ὅτι ἡ προσοχὴ εἶναι πλέον παρὰ ἀναγκαία εἰς μίαν πολιτείαν· δὲν ἐδυνήθημεν ὅμως νὰ πορισθῶμεν εἰμὴ ὅτι ὑπῆρχεν ὅ,τι ἀτελέστατον καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶμαι σήμερον ἐνώπιόν σας τόσον ἀσαφής. Τοιαῦτα λοιπὸν, κύριοι, ἦσαν τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν ὡς ταχύπλοα. Τώρα μένει νὰ σας εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὰ ναυπηγούμενα πλοῖα, διότι πιστεύω ὅτι εἶναι ἤδη ναυπηγημένα. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι πρὸ παντὸς διὰ νὰ ναυπηγηθῇ ἓν τοιοῦτον ἀτμόπλοιον ἔπρεπεν ἀφεύκτως τοὐλάχιστον νὰ προϋπάρξῃ τὸ σχέδιον· τὸ σχέδιον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ εἰς τοὺς Ἕλληνας ναυπηγοὺς, ἔπρεπεν ἀκόμη οἱ ναυπηγοὶ αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ ἔθνος ἐδαπάνησε ν’ ἀποσταλῶσιν ἐκεῖ, νὰ ἐπιστατήσωσιν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν καθὼς ἄλλοτε· καὶ δὲν λανθάνει καὶ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον ὅτι τοιοῦτόν τι συνέβη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος καὶ τῶν ἄλλων ἀτμοπλοίων, ὅσα ἐπὶ τῆς ὑπουργείας του κατεσκευάσθησαν κατὰ τὸ 1860.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πάντοτε εὐτυχῶς ἐπὶ τῆς ὑπουργείας μου ἔγιναν.

§111Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, διότι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας σας κατασκευάσθησαν καὶ τὰ πρῶτα· ἔπρεπεν ἡ πεῖρα νὰ σᾶς κάμῃ ν’ ἀκολουθήσητε σήμερον ἀσφαλεστέρους κανόνας. Ἀλλὰ βλέπω, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίστροφον ἀναλογίαν, καὶ λυποῦμαι πολὺ διότι εἰς τὸν τόπον τοῦτον ἡ πεῖρα δὲν χρησιμεύει.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πεῖρα ἐχρησίμευσε καὶ ἔγινεν οὕτω πως.

§113ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐμάθομεν λοιπὸν, ὅτι τὸ ἀτμόπλοιον αὐτὸ, ἡ Ἀτμοβάρις συνεφωνήθη μεταξὺ μιᾶς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας διὰ 69 000 λίρας. Μετὰ τοῦ σχεδίου ἐσπεύσαμεν νὰ ἴδωμεν ποῖος συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ τοῦ πλοίου· διότι ἄνευ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιχειρεῖ, οὔτε πρέπει ποτὲ νὰ ἐπεχειρῇ ἡ Κυβέρνησις οὔτε πλοῖα νὰ ναυπηγήσῃ, οὔτε κατάστημα νὰ οἰκοδομήσῃ, οὔτε καμμίαν ἄλλην σοβαρὰν πρᾶξιν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐπαρουσιάσθησαν οὔτε τὸ σχέδιον, οὔτε ὁ προϋπολογισμὸς, οὔτε καμμία ἐπιστημονικὴ ἐργασία, καὶ εἰς ἀπάντησιν ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπε, καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἶχε δίκαιον, ὅτι τὰ σχέδια ταῦτα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Μόστρα, ὁ ὁποῖος ἦτο, δὲν ἠξεύρω ποῦ, νὰ ναυπηγήσῃ τὸ ἕτερον ἀτμόπλοιον.

§114ΓΡΙΒΑΣ. Τὸ σχέδιον ἦλθεν ἐδῶ καὶ τὸ εἶδον πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, ἀλλὰ τώρα δὲν εἶναι.

§115ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶδον.

§116ΓΡΙΒΑΣ. Δὲν ἤξευρα ὅτι θὰ ὑποβληθῶ εἰς ἀνάκρισιν.

§117ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ ἴδωμεν τί εἶναι αὐτὸ τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον κατασκευάζεται, διότι ἐκ τοῦ συμφωνητικοῦ ἐγὼ ὁ μὴ ναυτικὸς, καὶ ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ μὴ ἐννοῶ καλῶς τὰ συμβόλαια τὰ ναυτικὰ, δὲν ἠμπόρεσα νὰ καταλάβω, ἐὰν αὐτὸ ὅλον εἶναι θωρακωτὸν ἢ τὸ μισό· διότι λέγει τὸ συμφωνητικὸν ἐκεῖνο, ὅτι 30 πόδας ἐκ τῆς πρύμνης καὶ 30 ἐκ τῆς πρώρας θὰ ἐπιβληθῇ μὲ σίδηρον ἡμίσεως δακτύλου.

§118ΓΡΙΒΑΣ. Ἡμίσεως;

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ᾖναι.

§120ΓΡΙΒΑΣ. Ἑνὸς ὀγδόου καλλίτερον.

§121ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω· ἴσως ἔχω λάθος.—Δὲν ἠδυνήθην λοιπὸν νὰ ἐννοήσω, διότι τὰ τοιαῦτα συμβόλαια εἶναι δύσκολον νὰ τὰ ἐννοήσῃ κανεὶς, ὅταν δὲν ἔχῃ ἐνώπιόν του τὴν μηχανὴν νὰ βλέπῃ. Ἴσως μοὶ εἴπητε, κύριοι, ὅτι τί ἀνάγκη εἶναι σὺ ὁ μὴ ναυτικὸς νὰ ἐξετάζῃς ναυτικὰ συμβόλαια; Κατὰ δυστυχίαν τὸ καθῆκόν μου ὡς ἀντιπροσώπου μὲ ὑποχρεοῖ νὰ μάθω ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν φωτίσω· ἑπομένως ἔπρεπε πρὸ παντὸς, ἀντὶ νὰ ὑποβληθῇ, καθὼς λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, εἰς διαφόρους ἀξιωματικοὺς τὸ σχέδιον, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, εἰς τὴν ἐπιτροπήν· καὶ ἀκόμη ἀποκρούω αἰωνίως τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα πρέπει νὰ ᾖναι κεκρυμμένα, διότι τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε ὠφέλιμον, οὔτε ἀληθὲς, καὶ ὁ ἐχθρὸς ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ τὸν ἐχθρικὸν στόλον......

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει κανεὶς αὐτό.

§123ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγω, ὅτι τὸ εἴπετε, τὸ λέγω ἐγώ· διότι ὡς ἐχθρὸς, ὁ ὁποῖος θέλῃ νὰ καταμετρήσῃ τὴν δύναμιν ἑνὸς ἐχθρικοῦ στόλου, βεβαίως δὲν βλέπει τὰ σχέδια· ἀλλὰ δύναται ἐξ ἀσφαλοῦς νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ἐχθρικῶν δυνάμεων καὶ τῆς ποιότητος τῶν πλοίων. Τοὐλάχιστον τοιαύτην τινὰ λογικὴν ἠκολούθησαν ὅλοι οἱ ναύαρχοι καὶ οἱ στόλαρχοι τῶν μεγάλων ἐθνῶν ἀπὸ τὸν καιρὸν τῶν Περσῶν μέχρι σήμερον.

§124ΖΩΤΟΣ. Κ. Πετιμεζᾶ, πόσων δακτύλων πάχος εἶναι;

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§126ΖΩΤΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τί λέγει;

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἑνὸς ὀγδόου.

§128ΓΡΙΒΑΣ. Ἡμίσεως.

§129ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τοῦ συμβολαίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ καταλάβῃ κανεὶς εὐκόλως· ἤθελεν εἶναι τὸ ἴδιον νὰ σπουδάσητε μίαν μηχανὴν διὰ τῆς περιγραφῆς. Τοῦτο σᾶς βεβαιῶ, ὅτι κανεὶς ἐξ ὑμῶν, ὅσον μεγαλοφυὴς καὶ ἂν ᾖναι, εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κατορθώσῃ, καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς εἴπω πολλὰ, ἐάν τις ἐξ ὑμῶν δὲν ἐγνώριζε τὴν ἁπλουστάτην μηχανὴν, ὅπου ἀλέθουν τὸν καφφὲν, διὰ περιγραφῆς δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὴν καταλάβῃ. Μετὰ ταῦτα, κύριοι, ἐζητήσαμεν, νὰ μάθωμεν, ἐὰν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 69,000 λιρῶν ἦτο προσδιωρισμένον διὰ τὸ σκάφος, ἢ ἐντὸς αὐτοῦ συμπεριλαμβάνωνται ὅσα ἔξοδα ἐχρειάζοντο διὰ τὸν ἐφοπλισμὸν τοῦ πλοίου. Ἐμάθομεν, ὅτι μόνον διὰ τὸ σκάφος, ὅτι ὁ ἐξοπλισμὸς, ἡ ἀγορὰ τοῦ ὑλικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ὅλα τὰ ἀναγκαῖα, αἱ ἁλύσεις καὶ τὰ λοιπὰ, θὰ δαπανηθῶσιν ἀπὸ ἄλλο κεφάλαιον. Τότε ἠθελήσαμεν νὰ μάθωμεν τοὐλάχιστον, ποῖος θὰ ᾖναι ὁ ἐξοπλισμὸς αὐτοῦ τοῦ πλοίου, καὶ ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν ἐλάβομεν τόσον εὐχαρίστους πληροφορίας, δηλαδὴ ὄχι εὐχαρίστους, διότι οὔτε δυσαρέστους δὲν ἐλάβομεν, δὲν ἐλάβομεν διόλου πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἄλλως τε ἠδύναντο νὰ ᾖναι καὶ εὐάρεστοι. Ἔπειτα, κύριοι, μετὰ τὰς ἐξετάσεις ταύτας ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν τοὐλάχιστον, ἀφοῦ οἱ ἕλληνες δὲν ἔδωκαν κανὲν σχέδιον, ἂν ἐπεφορτίσθησαν οἱ ἕλληνες ναυπηγοὶ τὴν ἐπιστασίαν τοὐλάχιστον τῆς κατασκευῆς. Μᾶς ἀπήντησαν, ὅτι ἕνας Κόλλας, δὲν ἠξεύρω πλοίαρχος Ἄγγλος.

§130ΓΡΙΒΑΣ. Δὲν σᾶς εἶπε κανεὶς αὐτό. Ναυπηγοὶ Ἄγγλοι ἔδωκαν τὸ σχέδιον....

§131ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχεις δίκαιον· τοῦ συστήματος τοῦ πλοιάρχου Κόλλα. Μᾶς εἶπον λοιπὸν, ὅτι πλοίαρχοι Ἄγγλοι ναυπηγοὶ, δὲν ἠξεύρω ποῖοι, διότι δὲν ὑπάρχει ἐνώπιόν μου τίποτε ἐπίσημον διὰ νὰ καταλάβω τί ἄνθρωποι εἶναι αὐτοί· ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ναυπηγοὶ, ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ἄριστοι τεχνῖται, δὲν τὸ φιλονεικῶ, ἀλλ’ ὅμως ἡμεῖς μίαν ἔκθεσιν, ἢ τοὐλάχιστον τὸν ναυπηγὸν ἐζητήσαμεν, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐδόθη. Ποῖος θὰ ἐξελέγξῃ αὐτοὺς τοὺς ναυπηγούς; διότι καὶ τοῦτο εἶναι ζήτημα. Δὲν μοῦ ἀρκεῖ νὰ μοῦ εἴπῃ, ὅτι ὁ κύριος δεῖνα εἶναι ναυπηγός, πρέπει νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ᾖναι καὶ ναυπηγός· διότι πολλάκις εἶναι καὶ ναυπηγοὶ κατ’ ἐπιφάνειαν· εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠξεύρουν ὅλας τὰς τέχνας τοῦ κόσμου, καὶ μολαταῦτα δὲν ἠξεύρουν τίποτε. Ἠθελήσαμεν λοιπὸν νὰ μάθωμεν, ποῖος εὗρεν αὐτοὺς τοὺς ναυπηγούς. Φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ ἀπάντησις ἦτο ἁπλῆ. Οἱ ἐπιφορτισθέντες τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου, τοὐτέστιν ὁ κ. Ἀρμένης Βράϊλας καὶ ὁ Σπάρταλης, ἄνθρωποι λίαν ἔντιμοι, ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν εἶναι φιλόσοφος, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ ἐκπληρώσῃ ἐπιτυχῶς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν· ἐὰν δὲ τὴν ἐξεπλήρωσεν, ἀκόμη καλλίτερα δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ ἐκεῖνον. Κατόπιν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσωμεν περὶ τῆς ἀτμοβάριδος, ἡ ὁποία κατασκευάζεται εἰς τὴν Τεργέστην, καὶ ἐμάθομεν ἄλλο τι περίεργον, ὅτι τὸ πλοῖον αὐτὸ θὰ ναυπηγηθῇ ὑπὸ ἓν νέον σύστημα, καὶ ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, ὑπὸ τὸ σύστημα, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ Ταγετὼφ ἐνίκησε, μὲ ἁλυσίδας.

§132ΓΡΙΒΑΣ. Εἶναι τῆς φαντασίας αὐτά. Κύριοι, ὁ προαγορεύσας κατέκρινεν ὡς ἀκατάλληλον τὸν ὁπλισμὸν τῶν ταχυπλόων, ἐνῷ πλοίαρχοι Ἄγγλοι ὑπὸ τοῦ Ναυαρχείου τῆς Μεγάλης Βρετανίας διορισθέντες, ἐνέκρινον καὶ αὐτὰ καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑποστρώματος. Ἀπατᾶται δὲ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς νομίζων ὅτι ἡ ἐν Λονδίνῳ ναυπηγουμένη ἀτμοβάρις μένει ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιβλέψεως, διότι εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι, ὁ κ. Τομπάζης ἀποδημῶν πρὸ καιροῦ ἐν Βλαχίᾳ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβλέπῃ τὸ ἔργον, οὐχ ἧττον ὅμως ἐστάλη ἐν καιρῷ εἰς Λονδῖνον Ἕλλην ναυπηγὸς ὁ κ. Κουμελᾶς, οὗτινος γνωστὴ εἶναι ἡ περὶ τὰ ναυτικὰ πεῖρα καὶ εἰδικότης, καὶ αὐτὸς ἐπιβλέπει διαρκῶς τὰ τῆς ναυπηγήσεως τοῦ πλοίου τούτου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐν Τεργέστῃ ναυπηγουμένην θωρακωτὴν ἀτμοβάριδα, ἡ κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν ἐκεῖ ναυπήγησίν της, διότι καὶ ἡ ξυλεία εἶναι εὐθυνοτέρα καὶ μᾶλλον στερεὰ καὶ τὰ ἡμερομίσθια μικρότερα. Ἐνῷ λοιπὸν πλεονεκτοῦμεν κατὰ ταῦτα, συνάμα ἐπιβλέπει τὴν ναυπήγησίν της ὁ εἰδήμων ναυπηγὸς κ. Μόστρας. Τελευταῖον δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς, ὅτι δὲν συνεστήθη ἐπιτροπὴ ὅπως γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ σχεδίου τῶν πλοίων, διότι ἐπιτροπὴ τοιαύτη συνεστήθη ἐγκαίρως, καὶ ἂν δὲν ὑπέβαλεν ἐπίσημον ἔκθεσιν, δύνανται ὅμως τὰ μέλη αὐτῆς νὰ δηλώσωσι τὴν γνώμην των καὶ ἐνυπογράφως καὶ οὕτω νὰ ἐπαναπαυθῇ ἡ συνείδησις τοῦ προαγορεύσαντος.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, κύριε Πρόεδρε, ἀρκετά! Ἂς προχωρήσωμεν ἤδη εἰς τὴν συνεδρίασιν.

§134ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὄχι· πρέπει νὰ τὰ εἴπωμεν ὅλα, ἵνα ἴδωμεν ποῦ ἐβασίσθημεν ἡμεῖς καὶ ποῦ σεῖς.

§135Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ὁ κ. Καλλιφρονᾶς θέλῃ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν, θέλομεν ἐξακολουθήσει· ἂν ἐννοῇ νὰ λαλήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος θέλομεν λαλήσει καὶ ἡμεῖς (θόρυβος).

§136ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ μειονοψηφία εἶναι ἐναντία τῶν πιστώσεων ναὶ ἢ ὄχι; ἂν ᾖναι ἐναντία, ἂς ψηφοφορηθῇ ἡ γνώμη της (θόρυβος).

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφ’ ἑνὸς εἶναι τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως, ἀφ’ ἑτέρου αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ μὲν πλειοψηφία παραδέχεται τὴν πίστωσιν, ἡ δὲ μειονοψηφία τὴν ἀποῤῥίπτει.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω τὸ θέμα εἰς ψηφοφορίαν, οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας λέγουν ὄχι· (θόρυβος). Ψηφοφορεῖται πρώτη ἡ ἀπωτέρα πρότασις (θόρυβος).

§139Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δύω λέξεις θὰ σᾶς εἴπω. Ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας ἐκθέτει τοὺς λόγους διατί δὲν γίνεται παραδεκτὴ ἡ πίστωσις. Εἶναι λίαν σαφής· διότι δὲν μᾶς παρουσίασαν τὰ ἔγγραφα....(θόρυβος). Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν κυβέρνησιν νὰ παρουσιάσῃ τὰ ἔγγραφα, ὅπως καὶ δὲν τὰ παρουσίασε, τότε ἂν πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν ἐξωδίκων πληροφοριῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν τίποτε.... Ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας, ἥτις εἶναι ἀπωτέρα, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὅταν ὑπάρχῃ πρότασις ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἡ Βουλὴ μεταβαίνῃ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, τότε πρῶτον ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως.

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἐξήγησις τί ἐννοεῖ ἡ ἔκθεσις διὰ τῆς ψηφοφορίας, τὴν ὁποίαν προκαλεῖτε. Ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς πρὸ ὀλίγου ὡμίλησε καὶ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔδωκεν, ἕκαστος δύναται νὰ ἐννοήσῃ τί ἡ μερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς, θέλει νὰ βάλῃ εἰς τὸ στόμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὑπὸ συζήτησιν λέγει εἶναι τὸ θέμα καὶ κατὰ συνέπειαν ψηφοφορία θὰ γίνῃ, ἂν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἂν τὸ ἔθνος, νὰ ἑτοιμασθῇ καὶ ν’ ἀποκτήσῃ δυνάμεις κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Πρόκειται νὰ διαιρεθῇ δηλ. εἰς δύο στρατόπεδα, τὸ μὲν ἓν νὰ μὴ θέλῃ νὰ γίνουν προπαρασκευαί, τὸ ἕτερον νὰ θέλῃ.

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τοῦτο λέγεται ἀπὸ προχθές;

§143ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶσθε ἀπόντες φαίνεται εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις, καὶ μάλιστα προχθὲς ὅτε ὡμίλησα ἐγώ· τί ζητοῦμεν σήμερον διὰ τῆς ἐκθέσεως; ὡρισμένα πλοῖα, ὡρισμένας προμηθείας καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλοῦμεν περὶ ὡρισμένων προσώπων, περὶ ὡρισμένων σκοπῶν. Τί ἔρχεσθε τώρα, τί τρόπος εἶναι αὐτὸς μὲ τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον... (θόρυβος) τὸν σκοπὸν τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἑλλάδος θὰ θέσουν εἰς ψηφοφορίαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα νὰ εἴπουν, ὅτι εἶναι ἀνώτεροι τῶν ἄλλων, οὔτε κατὰ ἕνα δάκτυλον. Πρέπει νὰ ἔχωμεν φειδὼ εἰς τὴν πολιτικὴν, πρέπει νὰ σεβώμεθα τοὺς ἀντιπάλους (θόρυβος). Πρέπει νὰ φυγαδεύσωμεν τὸ πάθος τοῦ φατριασμοῦ ἀπὸ ἐδῶ μέσα, (θόρυβος) διότι ἄλλως ἐξαντλοῦμεν τὴν πατρίδα, ἀντὶ νὰ τὴν ἐξοπλίζωμεν. Ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει τις ἀπὸ τὴν ἑτέραν μερίδα, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ ἦναι ἰσχυρά;

§144ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κανεὶς, κανείς.

§145ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χαίρω, διότι δίδετε τὴν χεῖρα. Μὴ ζητεῖτε λοιπὸν νὰ θέσητε ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀποδείξουν τοὺς μὲν πατριώτας τοὺς δὲ μὴ (θόρυβος).

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ζητοῦμεν τοιοῦτόν τι.

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χαίρω διότι τὸ ἀποκρούετε, χαίρω διότι ἀποῤῥίπτετε ἓν τοιοῦτον σκάνδαλον. Πέρυσι, κύριοι, τὸ ζήτημα ἐλύθη δι’ ἰσχυρᾶς πλειονοψηφίας. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ δανείου ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὁλόψηφος, ὅτι πρέπει νὰ δανεισθῇ τὸ ἔθνος ἵνα ἐξοπλισθῇ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Πῶς ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς; Ἐσχηματίσθη μία ἐπιτροπὴ καὶ ὁ κανονισμὸς ἐπρόβλεψε περὶ τοῦ τρόπου τοῦ σχηματισμοῦ· εἶπε τὰ δύο τρίτα θέλει τὰ δώσει ἡ πλειονοψηφία, τὸ ἓν τρίτον ἡ μειονοψηφία. Ἐξεφράσθησαν ἀμφότεραι. Ἂν ὁ κανονισμὸς λέγῃ ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη, αὐτὴ νὰ ψηφοφορηθῇ, ἂν λέγῃ τῆς μειονοψηφίας, τῆς μειονοψηφίας νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη. Ἔχομεν νομοσχέδιον ἐνώπιόν μας, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ, φέρεται εἰς ἐπιτροπὴν, ἥτις εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον συνωδευμένον μὲ μίαν γνώμην. Ἤδη ἔχετε δύο γνώμας, πῶς δύνασθε νὰ τὰς συγχωνεύσητε; Οἱ θέλοντες τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας λέγουν ναί, οἱ θέλοντες τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας λέγουν ὄχι.

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Δεληγεώργην. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, καὶ πάλιν νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ λείψουν διὰ παντὸς αἱ συκοφαντίαι καὶ αἱ ὕβρεις καὶ αἱ ἐπιπλήξεις, διότι τείνουν, οὐχὶ νὰ βλάψουν ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει. Καὶ ὅσοι ἔχετε ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν πατρίδα καὶ πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, πρέπει ν’ ἀποσκορακίσητε ἅπαξ διὰ παντὸς τὰς αἰωνίως ἐπαναλαμβανομένας λέξεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ παύσητε συκοφαντοῦντες τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι κατ’ οὐδὲν εἶναι κατώτεροι ὑμῶν.

§149ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κανεὶς δὲν συκοφαντεῖ (θόρυβος).

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖτε νὰ τὸ πράττετε, καὶ τὸ πράττουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολὺ ὀλιγώτερον δικαίωμα νὰ τὸ πράττουν, διότι πολὺ ὀλιγώτερον ἔχουν νὰ καυχηθοῦν διὰ τὴν σταθερότητα τῶν πεποιθήσεών των καὶ τῶν ἀρχῶν των. Δὲν βλάπτετε τοὺς ἀντιπάλους σας, βλάπτετε τὸ σύστημα. Διότι ὅταν σεῖς λέγετε, καὶ ἂν ὁ κόσμος πεισθῇ ὅτι ἡμεῖς ἐδῶ δὲν εἴμεθα παρὰ ἀγοράζοντες καὶ ἀγοραζόμενοι, τὸ σύστημα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἐννοοῦσα αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἐκ μέρους τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκουν τὰ συμφέροντά τους, ὅτι τὸ ἔθνος διοικεῖ αὐτὸ ἑαυτὸ, ἢ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ προθέσεως εἶναι ἐναντίοι τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει· ἐκ μέρους ὅμως τῶν βουλευτῶν πραττόμενον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Συγχαίρω τὸν κύριον Δεληγεώργην, ὁ ὁποῖος ἐπίσης καταδικάζει τὸ σύστημα τῶν ἀμοιβαίων ὕβρεων. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶχε δίκαιον ν’ ἀγανακτῇ. Τί θέλετε νὰ κάμῃ ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς, ὅταν μία μεγάλη μερὶς χθὲς ἔλεγε, τί πλανᾶτε τὸν κόσμον μὲ τὰς ἑτοιμασίας; ἡμεῖς θέλομεν ἑτοιμασίας ἐκ τῶν ἐνόντων, ἐσωτερικὴν ἀνάπτυξιν· ὅλα, κύριοι, ἐῤῥέθησαν ἵνα εἴπωσιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῇ τὸ ἔθνος εἰς ἑτοιμασίας. Εἶπον ὅτι ταῦτα εἶναι μωρία· αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πράττετε, εἶναι ἀνοησίαι. Δὲν ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ λέγετε τὰ τοιαῦτα, καὶ διὰ τοῦτο εἶχε δίκαιον ὁ κ. Δεληγεώργης διὰ ν’ ἀγανακτῇ δι’ ὅσα ἐξεφράσθησαν κατὰ τῶν προετοιμασιῶν (θόρυβος). Τέλος πάντων, κύριοι, χαίρω, διότι ὅλοι συμφωνοῦμεν εἰς μίαν ἰδέαν, ποτὲ δὲν νομίζω ὅτι σεῖς δὲν ἀγαπᾶτε καὶ δὲν ἐπιζητεῖτε τὴν εὐτυχίαν τῆς πατρίδος. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις ἠθέλησε νὰ σᾶς εἴπῃ ὄχι ὅτι προδίδετε τὴν πατρίδα, μὴ θέλοντες τὰς ἑτοιμασίας, ἀλλὰ δὲν τὰς θέλετε, διότι δὲν τὰς νομίζετε συμφερούσας εἰς τὴν πατρίδα· καὶ τὸ εἶπεν ἀναχωρῶν ἀπὸ τὰς ἐπανειλημμένας ἀρνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξεφράσθησαν πολλάκις. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ συζήτησις αὕτη δὲν ἔχει πλέον ἀξίαν, διότι ἐπεραιώθη.

§151ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκτὸς τῶν ὅσων εἴπατε, διότι εἶναι ἐπανάληψις προσβολῶν διηνεκῶν, τὰς ὁποίας δὲν δεχόμεθα.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ συμπέρασμα λοιπὸν εἶναι, ὅτι ψηφοφοροῦντες οἱ παραδεχόμενοι ἢ οἱ ἀποῤῥίπτοντες τὴν πίστωσιν, ἐννοεῖται, ὅτι καὶ ἡ παραδοχὴ καὶ ἡ ἀπόῤῥιψις συνοδεύεται μὲ σκέψεις, μὲ συλλογισμοὺς καὶ μὲ παρατηρήσεις. Ταύτας ὅμως δὲν τὰς ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ, ἡ Βουλὴ δὲ ἀποφασίζει τὸ ὀρθὸν ἢ μὴ τῶν παρατηρήσεων· ὁ ψηφίζων ναὶ ἢ ὄχι ἔχει ταύτας ὑπ’ ὄψιν, ἑπομένως τὸ θέμα θὰ τεθῇ οὕτω πῶς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν θὰ εἴπουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι θὰ εἴπουν ὄχι.

§153ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βλέπετε ὅτι ἐμείναμεν σύμφωνοι εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐλέγομεν ἀποῤῥίπτοντες τὰς πιστώσεις διὰ τῆς ἐκθέσεως· ποῦ ηὕρατε λοιπὸν ἐδῶ μέσα ὅλας τὰς προσβολὰς καὶ ὅλα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἠθέλατε ν’ ἀποδώσητε εἰς ἡμᾶς; Ἐγὼ δὲν δέχομαι καμμίαν προσβολὴν, οὐδ’ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διαστρέφητε τὰς ἀρχὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν· εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ πολιτική σας δὲν μᾶς ἀρέσει· ὅτι ἂν σεῖς ἐννοῆτε νὰ φθάσητε εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἔθνους, δι’ αὐτῶν τῶν μέσων, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀτελῆ καὶ θέλομεν νὰ φθάσωμεν δι’ ἑτέρων μέσων· τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἐπαναλάβωμεν καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσητε, καθὼς πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσῃ καὶ ὅλον τὸ ἔθνος, καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ὁ πόλεμος. Εἶναι εὐγενὴς αὐτὸς ὁ πόλεμος τῶν κομμάτων. Νὰ μὴ προσβάλετε δὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐξέφερον λέξεις πικρὰς ἐναντίων προσώπων· ὅταν δὲ ἐπαναλαμβάνετε τὰς λέξεις ὅσας λέγομεν ἐδῶ, πρέπει νὰ ἐπιφέρητε τὰς δεούσας ἐκτιμήσεις, ἄλλως δὲν θέλω διστάσει ν’ ἀνοίξω τὴν φαρέτραν ὅλων τῶν φαρμακερῶν λέξεων, ἵνα τὰς ῥίψω κατὰ τῶν ἀντιπάλων (θόρυβος).

§154Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος· ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας εἶναι ἐπιφυλακτική· εἶπε ζητῶ ἔγγραφα, ζητῶ ἀποδείξεις, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰς λάβω, ἐπειδὴ μοὶ τὰ ἀρνοῦνται προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι χαίρω, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς οὔτε εἰς τὴν μίαν πτέρυγα, οὔτε εἰς τὴν ἄλλην ν’ ἀποκρούῃ τὰς παρασκευὰς τοῦ ἔθνους, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, ὡς προτείνει ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ νὰ προτιμηθῇ ἡ γνώμη τῆς μειοψηφίας, ἥτις εἶναι ἡ ἀπωτέρα καὶ συμβιβάζεται μὲ τὸν κανονισμὸν καὶ δὲν δύναται ν’ ἀφήσῃ τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν.

§155ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας εἶναι προφυλακτικὴ, καὶ ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, διότι ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας εἶναι προφυλακτικωτέρα. Ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας ἐμβαίνει εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ἐκτελέσεως, ἐνῷ ταῦτα ὑπάγονται ὑπὸ ἔλεγχον τέλειον κατόπιν καὶ δὲν ἀναμιγνύομεν ἡμεῖς τὸν ἔλεγχον τῆς ἐκτελέσεως μὲ τὴν κοινωνίαν, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ προφυλάξωμεν, (θόρυβος). Αἱ πιστώσεις εἶναι καθαραὶ, ἂν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν παρουσιάζωνται ἐλλείψεις, ταύτας θέλομεν ἐξελέγξει κατόπιν (θόρυβος).

§156ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ἡ δὲ τῆς μειοψηφίας εἶναι ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ἀποῤῥίπτει τὴν πίστωσιν, καὶ ἑπομένως εἶναι καὶ ἀπωτέρα, διότι δὲν θέλει τὴν πίστωσιν.

§157ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ τροπολογία μεταβάλλει τὸ ἀντικείμενον, δὲν τὸ ἀποῤῥίπτει. Ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας ἀποῤῥίπτει τὴν πίστωσιν.

§158ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὅλη ἡ περιπλοκὴ, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ, προῆλθε, διότι τινὲς ἐκλαμβάνουν, ὅτι τὸ νὰ εἴπῃ τις δέχομαι μίαν πρότασιν ἢ δὲν δέχομαι, ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν πρότασιν. Τοῦτο εἶναι ἐσφαλμένον, διότι λέγων τις, «δέχομαι μίαν πρότασιν» δὲν κάμνει χωριστὴν πρότασιν, ἁπλῶς ἀποφαίνεται ἐπὶ τῆς προσαγομένης προτάσεως, ὡς καὶ ὁ λέγων δὲν δέχομαι μίαν πρότασιν κάμνει τὸ ἴδιον. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ψηφισθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας, περιέχει χωριστὴν πρότασιν ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς προτάσεως τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου; Ἂν περιέχῃ τροπολογίαν, τότε χωρίζεται, ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν πρότασιν καὶ πρέπει ἡ ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορία νὰ προηγηθῇ τῆς κυρίας προτάσεως. Ἂν ὅμως ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας δὲν περιλαμβάνῃ εἰμὴ καθαρῶς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς κυρίας προτάσεως, δὲν ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν πρότασιν καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν πρώτη. Τὸ μόνον ἀντικείμενον λοιπὸν ὅπερ θὰ ψηφοφορήσῃ ἡ Βουλὴ σήμερον, νομίζω, εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον οὐδεμία ἑτέρα πρότασις παρουσιάζεται.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὶ λέγει τὸ ἄρθρον 35 τοῦ κανονισμοῦ. «Ἐπὶ τῶν προτάσεων νόμων, ἡ Βουλὴ συζητεῖ τὸ παραδεκτὸν ἢ μὴ τῆς ἀρχῆς αὐτῶν. Κατὰ τὰ λοιπὰ ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος».

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει καμμίαν τροπολογίαν· τὸ ἄρθρον 40 τοῦ κανονισμοῦ λέγει «ἂν τροπολογία τις προταθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν, ὁ πρόεδρος λαμβάνει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς·», τροπολογία δὲν ἐπροτάθη. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν τροπολογίαν προτεινομένην κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἡ μειοψηφία προτείνει τὴν παραδοχὴν τῆς πιστώσεως 4,500,000 χιλιάδων διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐκθέτει. Εἶναι τροπολογία αὕτη; εἶναι ἄρνησις προτάσεως; Δὲν δύναμαι νὰ θέσω μίαν πρότασιν περὶ ἀποῤῥίψεως εἰς ψηφοφορίαν· πρέπει νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως.

§161Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, εἴπατε ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας θέλει ἀποδεχθῆ. (θόρυβος) Διὰ τί λοιπὸν νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχήν; τότε ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὡς παρεμπίπτον τὸ ζήτημα περὶ καταθέσεως ἐγγράφων (θόρυβος).

§162Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν κ. πρόεδρε ὅτι ἡ ψῆφός μας συνάδει μὲ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς· ὅπως θέλετε εἴπατέ το. Καὶ πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ὅτι ἐννοῦμεν αὐτό.

§163ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Πολὺ καλά.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς πιστώσεως λέγουσι ναί......

§165ΤΙΝΕΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν.

§166ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐδώσαμεν ἐξηγήσεις, κάμετε ὅπως θέλετε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Δύο ψηφολέκται.

§168ΠΑΤΕΛΗΣ. Ἡμεῖς, κ. πρόεδρε, εἴπομεν, ὅτι τὴν πίστωσιν τὴν δεχόμεθα ἐν ἀρχῇ.

§169ΖΩΤΟΣ. Θέλετε οὕτω πως τὸ ζήτημα, κ. πρόεδρε, θέλετε ἄλλως, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι παραδεχόμεθα τὴν γνώμην τῆς μειοψηφίας, λέγοντες ὄχι.

§170ΠΑΤΕΛΗΣ. Ἐγὼ τὰς πιστώσεις τὰς παραδέχομαι ἐν ἀρχῇ πάντοτε.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε, εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν κύριοι τὸ ζήτημα εἶναι τεθειμένον ὅπως εἴπομεν. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πίστωσις, κύριοι, παρεδέχθη διὰ ψήφων 51 κατὰ 38.—Παραδέχεται ἡ Βουλὴ καὶ τὸ σύνολον;

§174ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5, 20 Μ. Μ.)