1867.12.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46.

Τῆς 4 Δεκεμβρίου 1867.

Δευτέρα.

Ὥρα 2 παρὰ 5/60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῶν δύο προηγουμένων συνεδριάσεων καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεώς εἰσιν αἱ πιστώσεις διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκονται κατὰ σειρὰν καὶ ἐπικυροῦνται ἑκάστη κεχωρισμένη κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ καθέκαστα).

§2Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶχον παρακληθῆ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τῶν ναυτικῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν νὰ παρουσιάσωσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῶν πιστώσεων. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ προεδρεῖον ἔστειλεν ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπεσχέθη ὅτι θέλει τὰ φέρει. Ἐπειδὴ δὲ αὔριον εἶναι ἡ τρίτη καὶ ὁριστικὴ συζήτησις, ἔχομεν ἀνάγκην πολλῶν ἐγγράφων, ὅπως ἐκφέρωμεν ἀπόφασιν ἐν γνώσει.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν ἕτερον ἀντικείμενον σήμερον, κύριε Πρόεδρε;

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 24 καὶ 25, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς εἶναι ἐπεξειργασμένον ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, δὲν χρήζει ἢ νὰ τυπωθῇ ἐκ νέου καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ ὁμοῦ καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ὡσαύτως ἐκκρεμὲς καὶ ὥριμον πρὸς συζήτησιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπογραφῆς, μετὰ τὸ ὁποῖον νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ τῶν δανείων, περὶ διανομῆς ἐθνικῆς γῆς, περὶ φθαρτῶν κτημάτων καὶ οὕτω καθεξῆς ὅλα νὰ τεθοῦν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Χατζίσκου νὰ συζητηθῇ καὶ μία πρότασις ἰδική μου περὶ καθυστερούντων.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν οὐσιωδεστάτων νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπεβλήθησαν ἐφέτος εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι καὶ τὸ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Τοῦτο ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ὑποβληθῇ ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν τριῶν ἐπιτροπῶν. Ἀλλὰ καὶ αἱ τρεῖς ἐπιτροπαὶ δὲν δύνανται νὰ συνέλθουν, ἂν δὲν προσκληθῶσιν ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς· πρέπει λοιπὸν νὰ λάβῃ τὴν καλλοσύνην νὰ τὰς προσκαλέσῃ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς ἐννέα.

§11ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι παρὼν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος φαίνεται, ὅτι ἐγκαταλείπει τὰ ἔργα του. Εἶναι ἓν νομοσχέδιον περὶ κλήρου, συνεζητήθη δὲ καὶ ἀπεφασίσθη τοσάκις, ὅτι κατόπιν τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος, θέλει συζητηθῆ· κατόπιν ὅμως παρουσιάσθησαν ἄλλα καὶ πάλιν ἄλλα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τίποτε δὲν ἐγένετο. Πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἐγκατέλιπε τὸ ἔργον του, ἵνα τὸ υἱοθετήσῃ τις ἐξ ἡμῶν, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι παρὼν, παρακαλῶ νὰ σταλῶσιν εἰς αὐτὸν τὰ πρακτικά (θόρυβος).

§12ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς ἦτο ἐδῶ προχθὲς καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν τὸ ἐγκαταλείπει.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν πρὸς ἀνάγνωσιν ἓν νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐθνικῶν ἀγριελαιῶν.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ δευτέραν φοράν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§16ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καὶ χθὲς ἐζητήθη πάλιν, ὡς ἐπληροφορήθην, ἐν ἀπουσίᾳ μου ἡ κατάστασις καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ. Εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶ, τοὺς λόγους, οἵτινες μ’ ἐμποδίζουσι νὰ ἐκθέσω τὸν κατάλογον τοῦ ὑλικοῦ λεπτομερῶς. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ἐν ὀλίγοις ὅτι νομίζω, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ἐκτίθενται τὰ τοιαῦτα εἰς τὴν συζήτησιν καὶ εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἡ ἔκθεσις τῶν τοιούτων πραγμάτων οὐδὲν ἔχει δυσάρεστον δι’ ἐμὲ τὸν διαχειρισάμενον τὴν πίστωσιν τοῦ ἑκατομμυρίου· τοῦτο νομίζω ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἡ δυσκολία αὕτη, ἀλλὰ λόγοι γενικωτέρου συμφέροντος τῆς ἐπικρατείας, οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐμέ, ἀπαγορεύουν τὸ τοιοῦτον. Κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριοι, παρετηρήσατε, ὅτι ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ ἐξέθεσα ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τῶν τριῶν ἀντικειμένων τοῦ ὑλικοῦ, ἐκεῖνα δηλ. τὰ ὁποῖα καὶ ὑπὸ πολεμικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ χρηματικὴν μᾶλλον μᾶς ἐνδιέφερον. Τὸ ἀντικείμενον τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, τὸ ἀντικείμενον τοῦ ὑλικοῦ τῶν ὅπλων καὶ τὸ τῆς πυρίτιδος. Τὰ τρία ταῦτα κεφάλαια ἀπεῤῥόφησαν τοὐλάχιστον τὰ ¾ τῆς πιστώσεως, ἥτις μοὶ ἐδόθη. Ἐκ τῆς παρουσιάσεως μιᾶς λεπτομεροῦς καταστάσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἤθελε φανῆ πόσα ὅπλα, πόσα τηλεβόλα, καὶ πόσην πυρίτιδα ἐπρομηθεύθην, δὲν ἤθελεν ἐπέλθει ἢ νὰ καταδείξωμεν ποῖαι αἱ δυνάμεις μας καὶ ποῖαι αἱ ἀδυναμίαι μας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ζητήσῃ λεπτομερεστέραν κατάστασιν περὶ τοῦ προμηθευθέντος ὑλικοῦ. Ἐγὼ ἐμμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου ταύτην, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ διατάξῃ νὰ ὑποβληθῶσι τὰ πάντα. Ἰδιαιτέρως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἶπον, ὅτι ὅστις θέλῃ δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν, δὲν εἶναι κρυφόν· εἰς τὴν συζήτησιν ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἔλθωσι.

§17ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα θὰ παρίδῃ τις ἐξ ἡμῶν, ἐὰν ἀναγκάσῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ λεπτομερῆ ἔκθεσιν τῆς προμηθείας του. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου...

§18ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν παρουσιάζουν τὰς καταστάσεις τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ. Μὴ λέγετε τοιαῦτα πράγματα.

§19ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφήσετε νὰ τελειώσω τὸν συλλογισμόν μου, καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι ἔχω δίκαιον. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου τὸ ὑλικὸν δὲν χαρακτηρίζει τὴν πολιτικὴν μιᾶς κυβερνήσεως, καὶ τὸ μόνον χαρακτηριστικὸν, τὸ ὁποῖον ἐξηνάγκασε γείτονα δύναμιν νὰ κάμῃ παραστάσεις, ἦτο ἡ πραγματικὴ δύναμις ἑνὸς στρατοῦ. Ὅταν εἰς τὰ διάφορα κράτη τοῦ κόσμου μεταβάλλωνται οἱ ὀργανισμοὶ οὕτως, ὥστε ἐν καιρῷ εἰρήνης ὁ ὀργανισμὸς νὰ παρουσιάζῃ δύναμιν ἀνωτέραν τῆς συνήθους, τότε βεβαίως ἡ δύναμις, ἡ ὁποία ἀπειλεῖται διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ, δύναται νὰ κάμῃ παραστάσεις· ἀλλ’ ὁσάκις τὰ κράτη προμηθεύονται ὑλικὸν δὲν ἔχομεν κανὲν παράδειγμα, ὅτι ἐγένοντο παραστάσεις. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου πρόκειται νὰ δικάσωμεν τὴν ἀξίαν τῆς προμηθείας, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ μᾶς ὑποβάλῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν θέλομεν πεισθῆ, ἂν ἡ ἀξία τῆς προμηθείας ᾖναι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἐποχὴν, πρὸς τὴν ἐπιστήμην. Καί ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ζητήσας τὴν πίστωσιν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἐβασίσθη εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ εἶπεν ὅτι, ὅταν οἱ στρατοὶ τῆς Εὐρώπης ὁπλίζωνται διὰ τῆς νέας ἐπιστήμης, δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι συμφέρον διὰ τὴν πατρίδα νὰ ἔχωμεν ὁπλισμὸν ἀρχαῖον· καὶ ὁ μόνος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐξηνάγκασε τὴν Βουλὴν νὰ χορηγήσῃ τὴν πίστωσιν, ἦτο, ὅτι ἡ ἐπιστήμη κατεδίκασεν ἓν σύστημα ἀνεκκλήτως, καὶ ὅτι ἅπαξ τοῦ συστήματος καταδικασθέντος, ἔπρεπεν ἡ κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ ἐξοπλίσῃ τὸν στρατὸν δι’ ὅπλων ἀναλόγων τῆς ἐποχῆς. Ἀλλὰ τί μᾶς κρύπτει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε; δέν μᾶς κρύπτει τίποτε· ἀρνεῖται ἁπλῶς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀλληλογραφίαν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀπεσταλμένων, ἐνῷ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τῆς προμηθείας, ἕκαστος ἡμῶν δύναται νὰ τὸ πληροφορηθῇ, δὲν εἶναι μυστήριον. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔφερε διευθέτας ἀχρήστους, οἵτινες ἐθλάσθησαν· ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις αὕτη δὲν ἀνήκει οὔτε εἰς τὸν ὑπουργόν, οὔτε εἰς τὸν ἐργοστασιάρχην, οὔτε εἰς τὸν προμηθευτήν. Σᾶς εἶπεν ὡσαύτως, ὅτι ἡ προμήθεια τοῦ προκατόχου δι’ ἓξ πυροβόλα χαλύβδινα μετεβλήθη εἰς προμήθειαν 24 πυροβόλων διὰ τῆς αὐτῆς ἀξίας. Ἡμεῖς ὅμως ζητοῦμεν νὰ ἴδωμεν ποία ἡ ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἀπεσταλμένων τῆς κυβερνήσεως καὶ ποῖαι αἱ κρίσεις αὐτῶν, καὶ ἂν κατ’ αὐτὰς ἐνήργησε. Θὰ ἴδωμεν ἂν τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἔφερε, ἀνήκουν εἰς διάφορα ὁπλοστάσια ἢ εἰς ἓν καὶ μόνον, καὶ ἂν ᾖναι τῆς αὐτῆς ὁλκῆς, ἦνε ὅπλα πρώτης κατηγορίας ἢ δευτέρας. Καὶ, κύριοι, αὐτὸ τὸ δικαίωμα, αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, καὶ αὐτὰς τὰς πληροφορίας, πρέπει ν’ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρέπει νὰ τὰς λάβῃ. Τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Στράτος καὶ εἷς ἄλλος τῶν κυρίων βουλευτῶν; Ὅτι, κύριοι, δὲν θεωρῶ ἀνάξιον νὰ σχηματίσητε καὶ μίαν ἐπιτροπὴν ἐκ τῆς Βουλῆς ἐξ εἰδημόνων ἀνθρώπων, ἥτις νὰ ἐπισκεφθῇ αὐτὸ τὸ ὑλικὸν καὶ νὰ τὸ ἐξελέγξῃ. Καὶ ὅταν τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τοῦ σώματος δὲν ἐθεώρησαν ἀνάξιον τὴν τοιαύτην ἐξέλεγξιν, διότι πρέπει νὰ τὸ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι ὁ τόπος μας δὲν εἶναι ἀρκετὰ εὔπορος, ὥστε κατ’ ἔτος νὰ ψηφίζῃ μίαν πίστωσιν ἑκατομμυρίων, τί ζητοῦμεν δι’ αὐτῶν τῶν μέσων; ζητοῦμεν αὐστηρὸν ἔλεγχον, ζητοῦμεν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε τὴν γνώμην τῶν ἀπεσταλμένων παρ’ αὐτῆς, καὶ μήπως παρουσιασθῇ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν εἰδικῶν ἀνθρώπων, ἡ κυβέρνησις ἐπρομηθεύθη ἄχρηστον ὑλικὸν καὶ ἐναντίον, ἐπαναλαμβάνω, παραστάσεων τῶν ἀπεσταλμένων της, ἡ Κυβέρνησις ἐλώφευσε· καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι προσβάλλονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐὰν μάθωμεν, ὅτι τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐπρομηθεύθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχων διάφορα πολεμεφόδια; κάθε χιλιὰς ὅπλων ἔχει ἴσως μίαν ὁλκὴν, καὶ ὅτι ἡ σύγχυσις τῶν ἐφοδίων εἶναι σύγχυσις τῆς ὑπηρεσίας· πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν καθὼς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν τελευταίαν του ἀγόρευσιν, ἐὰν ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Κυβερνήσεως ἐσύστησεν αὐτὰ τὰ ὅπλα ἢ ἐσύστησεν ἄλλα· ἐπρομηθεύθη ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν, ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ὑπέδειξεν; Ἐπειδὴ λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν τοιαῦται ἀμφιβολίαι, καὶ ἐπειδὴ αὗται ἐγεννήθησαν ἀπ’ αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι τὸ πρῶτον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον ἐξετέθη εἰς τὸ κοινὸν, εὑρέθη δυστυχῶς ἄχρηστον· καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὸ τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν διεφιλονείκησεν οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἀξίαν τῆς προμηθείας, καὶ ἀφοῦ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐφωδίασε τὰ τέσσαρα τάγματα τῶν εὐζώνων μὲ ὅπλα, ἠναγκάσθη μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ τὰ θεωρήσῃ ἄχρηστα;

§20ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ἦσαν τοῦ δημοσίου αὐτὰ τὰ ὅπλα, κύριε Μαυρομιχάλη.

§21ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οἱ διευθέται ὅμως τοῦ πυροβολικοῦ ἦσαν τοῦ δημοσίου.

§22ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Μάλιστα, καὶ τὸ εἶπον ἐνώπιόν σας.

§23ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν τοιαῦτα παραδείγματα, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν, ὥστε καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ ὑλικὸν δυστυχῶς ἀποδειχθῇ ἄχρηστον, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ ὑποπέσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν πλάνην, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον αἱ προμήθειαι νὰ κανονίζωνται ἄλλως πως, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον μία προμήθεια νὰ ὑποβάληται ἐκ τῶν προτέρων εἰς μίαν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, ζητῶ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐξελέγξεως· καὶ κύριοι, εἶναι βλάβη πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐὰν μάθωμεν, ὅτι τὰ μὲν ὅπλα ἐπρομηθεύθησαν ἀπὸ διάφορα ὁπλοστάσια, ὅτι ἔχουν αὐτὴν τὴν ὁλκήν, ὅτι ἔκαμαν βλῆμα, ἐνῷ δὲ ἠδύνατο νὰ ἀγορασθῇ μὲ ἑπτὰ φράγκα, ἠγοράσθη μὲ δεκατρία, ὅτι ἐνῷ βλήματα κατασκευάζονται ἐν Ἑλλάδι ἐπιτυχῶς καὶ μὲ ὀλιγωτέραν δαπάνην, ἠγοράσθησαν ἀντὶ διπλασίας δαπάνης ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν.

§24ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθῆ, ὅσα λέγετε, εἶναι ὑποθετικά, εἶναι ὅλως διόλου φαντασία. Οἱ κύριοι πρέπει νὰ ἔρχωνται νὰ συζητοῦν ἐδῶ μὲ πράγματα· ἀλλοίμονον εἰς τὸν ὁπλισμὸν ἑνὸς ἔθνους, ἐὰν πρέπῃ νὰ χρονοτριβῶμεν ἐδῶ συζητοῦντες περὶ τῶν βλημάτων! Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ὁπλισθῶμεν καὶ σεῖς ἐννοεῖτε νὰ χάνετε τὸν καιρόν σας συζητοῦντες ἐδῶ· αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν.

§25ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ἐφέρατε ὅπλα διὰ νὰ τὰ ἔχητε εἰς τὰς ἀποθήκας.

§26ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐφέραμεν ὅπλα λαμπρά· πρέπει νὰ φέρητε ἀποδείξεις περὶ τοῦ ἐναντίου.

§27ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ μᾶς φέρητε τὸν ἔλεγχον.

§28ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ ἀπαιτήσῃ, τὸν φέρω, ἄλλως ὄχι.

§29ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ φέρητε ἓν κατηγορητήριον, κύριε Μαυρομιχάλη, καὶ νὰ εἰπῆτε, ὅτι τὸ ἑκατομμύριον τὸ κατεχράσθητε, διότι τὰ ὅπλα εἶναι ἄχρηστα. Τί τὸ συνδέετε αὐτὸ μὲ τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων;

§30ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἤδη γνωστή, δὲν ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ λεπτομερῆ γνῶσιν τῆς διαχειρίσεως τῶν πιστώσεων, δι’ ἐμέ, κύριοι, δὲν εἶναι τίποτε καινοφανές· ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀντιπροσωπευομένη καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, μόνον ὑπ’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐδέχθη τὴν ἐξέλεγξιν, ὅτι προσβάλλονται ἐθνικὰ συμφέροντα· καὶ ἂν αὐτὸς ὁ λόγος δὲν ἐπροτείνετο ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν ἤθελεν ἀπαξιώσει νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς προμηθείας αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἐξέλιπε μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ἀριθμητικῶς.....

§31ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπα ἀριθμητικῶς, εἶπα ποία διάνοια μὲ ὡδήγησε.

§32ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐπήρατε 24 πυροβόλα.

§33ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν εἶπα, ὅτι ἐπῆρα, εἶπα, ὅτι ἔδωκα παραγγελίας.

§34ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ μὴ διακόπτουν (θόρυβος).

§35ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξανίσταται σήμερον.

§36ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ἐξανίσταμαι.

§37ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διατί ἡ Βουλὴ ζητεῖ ἔλεγχον;

§38ΤΙΝΕΣ. Δὲν ζητεῖ ἡ Βουλὴ.

§39ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅταν ἡ Βουλὴ ζητήσῃ, ὅλα τὰ φέρω.

§40ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν, κ. ὑπουργέ, εἰς τὰς λέξεις μου εὑρίσκετε τίποτε ν’ ἀντικρούσετε, ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος. Καὶ πραγματικῶς, κύριοι, διὰ τὸ ἔθνος εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει νὰ λάβῃ γνῶσιν ὅλων τῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐπιβάλῃ μίαν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶναι πρωτόπειρος εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει τὰς συνηθείας ἐν γένει τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τὰ ἔργα του θέλει νὰ τὰ περιβάλῃ πάντοτε μὲ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, χωρὶς ποτὲ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ νὰ ἔρχεται ἐξέτασις τῶν καθ’ ἕκαστα· ἀλλὰ κύριοι, τὸ σύστημα ἐκεῖνο τῆς ἐμπιστοσύνης en bloc κατεδικάσθη, καὶ σήμερον τὸ ἔθνος ἀπῄτησεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησίν του ἔλεγχον αὐστηρὸν καὶ λεπτομερῆ· καὶ ὅταν συζητῶμεν ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τῶν ἐλαχίστων ποσῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δαπανῶμεν ὁλοκλήρους συνεδριάσεις, δὲν ἐθεωρήθη ἀπὸ τὸ σῶμα ἀνάξιον τὸ τοιοῦτον εἶδος τῆς συζητήσεως, ἐθεωρήθη μάλιστα ἀνάγκη διὰ νὰ πείσῃ καὶ τὴν κυβέρνησιν καὶ τὸ ἔθνος, ὅτι πᾶσα δαπάνη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἶναι δαπάνη ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τοῦ Κράτους, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας· καὶ ὅταν σήμερον μᾶς ζητοῦν τὴν ἐπιψήφισιν πιστώσεων ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων, μᾶς λέγουν, ἀλλοίμονον ὅταν πρόκειται νὰ χρονοτριβῆτε συζητοῦντες ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων, ὡς ἂν νὰ ἐπρόκειτο περὶ παρωνυχίδος, περὶ ἑκατοστημορίων λεπτῶν· καὶ ὅταν τὸ ἔθνος χάριν αὐτῶν τῶν θυσιῶν, χάριν αὐτῶν τῶν ἰδεῶν ἀπεφάσισε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἑαυτὸ νέους φόρους, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἔλεγχον αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως τῶν νέων φόρων του; Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐξανίσταται, θορυβεῖται, ἐξεγείρεται, πῶς ἓν σῶμα θέλει νὰ ὁμιλῇ περὶ ὁπλισμοῦ καὶ περὶ τοιούτων ἀντικειμένων, ὡς ἂν ὁ ὁπλισμὸς δὲν ἦτο δαπάνη, ὡς ἂν νὰ ἦναί τι, τὸ ὁποῖον προμηθεύεται ἐκ τοῦ ἀέρος καὶ ὄχι ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ· καὶ ἀπορῶ, κύριοι, διὰ τὴν τακτικὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἀπέναντι τῆς τακτικῆς ἑνὸς ἑτέρου τῶν συναδέλφων. Πῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, κύριοι, δὲν ἐδίστασε τὸ παράπαν νὰ φέρῃ καὶ νὰ ὑποσχεθῇ εἰς τὸ σῶμα νὰ φέρῃ ὅ,τι ἔχει, ὅ,τι δύναται νὰ ἔχῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς συνειδήσεως καὶ τῆς ψήφου σας. Καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἔχει ὑλικόν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶς ναυτικῶν δὲν ἐκπροσωπεῖται μόνον μὲ τὰ ὅπλα, ἐκπροσωπεῖται μὲ τὸ ὑλικόν του, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ βαρύτερον καὶ πολὺ δαψιλέστερον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Καὶ πρόκειται, κύριοι, νὰ ῥυθμίσῃ τὸ ἔθνος τὴν πολιτικήν του καὶ τὰς δυνάμεις του ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἐξοπλισμοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ κατὰ τὸ λέγειν αὐτοῦ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν εἶναι εὐάρεστος ἀπέναντι τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ ἔθνους, καὶ ὅτι διὰ νὰ ἐξοπλισθῇ τὸ ἔθνος, τὸ μάχιμον μέρος τοῦ ἔθνους, ἀπαιτοῦνται καὶ 8 καὶ 10 ἑκατομμύρια, καὶ δυσανασχετεῖ καὶ ἐξεγείρεται νὰ φέρῃ ἔλεγχον ἐπὶ μιᾶς δαπάνης 800,000 δραχμῶν. Καὶ τὶ θέλομεν τοῦ ἀποδείξει, ἐὰν καταθέσῃ τὴν ἀλληλογραφίαν; Θέλομεν τοῦ ἀποδείξει, ὅτι ἐνήργησεν πρῶτον ἐναντίον τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐπρολάλεσαν τὴν πίστωσιν· διότι ὁ ἰσχυρότερος τῶν λόγων, ὅταν ὑπέβαλε τὴν πίστωσιν, ἦτο ἡ τελειοποίησις τοῦ ὁπλισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπῆλθε κατόπιν εὐρωπαϊκῶν γεγονότων· εἶπεν, ὅταν οἱ εὐρωπαϊκοὶ στρατοὶ ἐξοπλίζωνται διὰ νέων ὅπλων, εἶναι ἀνάγκη, εἶναι συμφέρον τῆς πατρίδος νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ ἐξοπλίσωμεν τὸν στρατόν μας διὰ τῆς νέας ἐπιστήμης. Καὶ θ’ ἀπαξιώσῃ, κύριοι, τὸ σῶμα καὶ θὰ ἐγκαταστήσῃ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν εἰς τὸ σῶμα, ὅταν χορηγῇ πιστώσεις νὰ μὴ ζητῇ ἔλεγχον; καὶ ὅταν τὸν ἔλεγχον τὸν ζητῆτε ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ἑνὸς κλητῆρος ἢ ἑνὸς δεσμοφύλακος· καὶ ὅταν ἀπαλείφετε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν δαπάνας ὁλοκλήρους, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, ἠθέλατε τὸ θεωρήσει ἀνάξιον τῆς θέσεώς σας, νὰ φροντίσητε καὶ νὰ μάθητε, ἐὰν ὁ ὁπλισμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος ᾖναι ἀνάλογος τῶν ἀναγκῶν του, ᾖναι ἀνάλογος τῆς ἐποχῆς; Καὶ πῶς, κύριοι, θὰ τὸν ἐξελέγξητε, ὅταν δὲν σᾶς ὑποβάλῃ ὁ ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνήργησε; καὶ, κύριοι, δὲν θέλω τίποτε ἰδιαίτερον μεταξὺ τοῦ βουλευτοῦ καὶ τῆς κυβερνήσεως· τὰ πάντα θέλω νὰ ἔρχωνται ἐπισήμως καὶ ἐν δημοσιότητι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐζητήσαμεν, καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐζήτησαν, καὶ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τοῦ σώματος, καὶ ἐπιτροπαὶ ἀκόμη νὰ σχηματισθῶσι διὰ νὰ μεταβῶσιν ἐπιτοπίως καὶ ἐξελέγξουν τὸ ὑλικὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἀρκεῖ διὰ τὸ ἔθνος, κύριοι, ἐὰν ἡ διαχείρισις ὑπὸ χρηματικὴν ἔποψιν ἦναι τιμία· ἐκτὸς τούτου ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι ἀληθής, νὰ ᾖναι ἐπιστημονική, νὰ ᾖναι εἰς τὸ εἶδος τῆς ἐποχῆς. Δὲν κατηγόρησε κανεὶς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι ὠφελήθη ἐκ τῆς προμηθείας, ὅτι συνῆψε συναλλάγματα ἰδιωτικὰ χάριν τῆς προμηθείας. Ὑπάρχει ὑποψία, ὅτι καίτοι τῆς διαχειρίσεως οὔσης τιμίας, ὁ σκοπὸς τῆς προμηθείας, τὸ ὑλικὸν αὐτῆς εἶναι ἀτελὲς, εἶναι καταδικασμένον. Καὶ εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ τὸ ἔθνος, ὅταν ἔχῃ ὑπουργοὺς τιμίους, τιμίους διαχειριστὰς, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι προμηθεύουν εἰς τὸν τόπον ὑλικὸν ἀκατάλληλον, ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ἐντὸς 24 ὡρῶν δύναται νὰ κηρυχθῇ ἄχρηστον; καὶ ἐὰν τὸ ἄχρηστον ὑλικὸν παρουσιασθῇ εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως, αἱ συνέπειαι δὲν εἶναι ἐπιβλαβεῖς· ἐὰν ὅμως παρουσιασθῇ ἐκεῖ, ὅπου τὸ προώρισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ὁ προμηθεύσας αὐτὸ τὸ ὑλικὸν εἶναι ἄξιος ἀγχόνης. Λοιπὸν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὁρμώμενοι ἐζητήσαμεν συνταγματικῶς ἐξέλεγξιν· δὲν ἐζητήσαμεν, ἐὰν ἡ πυρῖτις πρὸς 2 καὶ 40 εἶναι ὀλιγωτέρα, παρὰ ἐκείνην τῶν 2 καὶ 37. Ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν τὰ ὅπλα ἔπρεπε νὰ προμηθευθῶσιν, ὅπως ἐπρομηθεύθησαν· ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἤδη κατεδικάσθησαν, δύνανται νὰ μεταποιηθῶσιν ἐν Ἑλλάδι· ἐζητήσαμεν τέλος πάντων νὰ μάθωμεν, καὶ νὰ κρίνωμεν καὶ νὰ κατακρίνωμεν τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἐνήργησεν ἐσπευσμένως προμηθείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μυρία ἀτοπήματα, ἐὰν ἡ πολιτική της δὲν ᾖναι ἐσπευσμένη. Αὐτὰ, κύριοι, ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν, καὶ λυποῦμαι πολὺ, διατί ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν μὲ ἠνάγκασε νὰ ὁμιλήσω πλέον τοῦ δέοντος καὶ νὰ ἐρεθισθῶ, ὅπως ἠρεθίσθη αὐτὸς ὁ ἴδιος· διότι δὲν συνείθισε δυστυχῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ν’ ἀκούῃ κρίσεις καὶ ἐπικρίσεις, καὶ ἔπρεπε νὰ μάθῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι, ὅταν ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν στρατιωτικῶν, δὲν τὴν ἀνέλαβεν ὑπὸ τοὺς οἰωνοὺς καὶ ὑπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην παρελθουσῶν ἐποχῶν.

§41ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Παρελθόν! ἀφήσατέ το! Ἐγὼ ἀνέλαβον ὑπὸ τὴν παροῦσαν ἐποχήν.

§42ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ παροῦσα ἐποχὴ θέλει ἔλεγχον, θέλει ἀκρίβειαν, θέλει δημοσιότητα, δὲν θέλει μυστικισμόν, καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ προχθὲς, καὶ ἄνευ ἴσως τῆς ἰδέας πολλῶν συναδέλφων μου, ἔφερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης καθαρᾶς τῆς κυβερνήσεως. Καὶ, κύριοι, νομίζετε, ὅτι θὰ καλύψητε τὴν πολιτικήν σας, ὅταν ὑποκρύπτετε τὸν ἀριθμὸν, ἐνῷ εἶναι γνωστὴ ἡ δαπάνη; Καὶ νομίζετε, ὅτι ὅσοι ἔχουν ἐπάγγελμα καὶ ἔχουν ἀποστολὴν νὰ βλέπουν τί κάμνετε, δὲν γνωρίζουν διὰ δαπάνης ἑνὸς ἑκατομμυρίου πόσα ὅπλα καὶ πόσα πυρόβολα ἀγοράζονται; Κύριοι, εἶναι σκιὰ, εἶναι φάσμα, τὸ νὰ θέλῃ μία κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς συγκοινωνίαν μεθ’ ὅλης τῆς Εὐρώπης, νὰ καλύπτηται ὑπὸ τοιαύτας διαδόσεις καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐκφράζων καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πεποίθησίν μου λέγω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι προσβάλλονται ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι ἰσχυρισμὸς ἐντελῶς ἀνυπόστατος· ὅτι ἡ δύναμις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐποφθαλμιᾷ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ὅταν ἔχῃ τὴν δαπάνην ῥητὴν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἐξ ἧς ἐκπίπτουσα τὰς 200,000 δρ. εἰς ἔξοδα μετακομίσεως, ἔχῃ μόνον τῶν 800,000 δρ. εἶναι εἰς θέσιν πᾶσα κυβέρνησις, καὶ ἐκείνη ἀκόμη τοῦ Μαρόκου, νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δι’ αὐτῶν ἀγοράζονται τόσα ὅπλα, τόσα πυρόβολα, διότι ἡ ἀξία τῶν ὅπλων καὶ τῶν πυροβόλων εἶναι ἀξία εὐρωπαϊκὴ καὶ γνωστὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Λοιπὸν δὲν ἐζητήσαμεν νὰ ἐκθέσωμεν τὰ μυστήρια τῆς κυβερνήσεως, ἐζητήσαμεν μόνον νὰ μάθωμεν, διὰ νὰ μὴ συμβῇ εἰς τὸ μέλλον, καὶ ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ μὴ συμβῇ εἰς τὸ παρὸν, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου, ὅπως παρουσίασε τὸ ὑλικὸν τοῦ πυροβολικοῦ ἐπὶ τῶν δοκιμασιῶν τοῦ πεδίου τοῦ Ἄρεως. Καὶ τί πταίει τὸ ἔθνος, ἐὰν οἱ διευθέται ἐθλάσθησαν; καὶ ἐὰν ἡ θλάσις δὲν ἐπιβαρύνει τὸν ὑπουργὸν, τὸν ἐργοστασιάρχην, ἐνδιαφέρεται τὸ ἔθνος; Διὰ τοῦτο, ὅταν τὸ ἔθνος δαπανᾷ, καὶ ὅταν ἡ χρῆσις αὐτῆς τῆς δαπάνης παρουσιάζῃ αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, δὲν ὀφείλει συνταγματικῶς εἷς νὰ λάβῃ τὴν εὐθύνην αὐτῆς τῆς χρήσεως τῶν πραγμάτων; καὶ τί πταίει τὸ ἔθνος, ὅταν πυροβόλα ἐξέρχωνται, καὶ εἰς τὸν δεύτερον πυροβολισμὸν διαῤῥηγνύονται οἱ διευθέται των; μήπως τὸ ἔθνος δὲν ἐπλήρωσε ἀκριβὰ, σωστὰ, ὅσα του εἶπον; Καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι τὴν ζημίαν ταύτην, τὴν ἀναλαμβάνει ὁ ἐργοστασιάρχης, ἔχω τὴν τιμὴ νὰ τοῦ εἴπω, εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ ἡ ἀποζημίωσις τῶν 10,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ ὁ κ. Βερὶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν; θὰ ἦτον ἀντάξιον τῶν συνεπειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ προσγίνουν εἰς τὴν θλαῦσιν τῶν διευθετῶν ἐνώπιον ἐχθροῦ; Καὶ ἀκόμη, κύριοι, δὲν μᾶς διεβεβαίωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἐὰν αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ἀνέλαβεν ὁ ἐργοστασιάρχης, ἐὰν τοὺς διευθέτας θὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὸ ἐργοστάσιόν του νὰ τοὺς ἐπιδιορθώσῃ, καὶ πῶς ἐννοεῖ ὁ κ. Βερὶς αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν; Καὶ ἐὰν δὲν ἔχω ἐσφαλμένας πληροφορίας, ὁ κ. Βερὶς τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν τὴν ἀναλαμβάνει, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις τοῦ στείλῃ τοὺς διευθέτας τοὺς θλασθέντας εἰς τὸ ἐργοστάσιόν του· καὶ ἐὰν στείλῃ ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις τοὺς 24 ἢ 18 διευθέτας ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ εἰς Γαλλίαν, θὰ ἐξοδεύσῃ δεκαπλάσια ἀπὸ τὴν ἀξίαν τῶν διευθετῶν. Αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν ἐπρότεινεν ὁ ἐργοστασιάρχης διὰ τὸ κακὸν ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἐπρομήθευσεν εἰς τὴν κυβέρνησιν; Λοιπὸν, κύριοι, δὲν εἶναι ἀνάξιον τῆς ἀποστολῆς τοῦ σώματος νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐστηρὸν ἔλεγχον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἡ πλειονοψηφία ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις ἐσπευσμένου πολιτισμοῦ καὶ ἐσπευσμένης πολιτικῆς, καὶ σήμερον νέον ἑκατομμύριον θὰ ζητῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, καὶ μετὰ 10 ἡμέρας θὰ ζητήσῃ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων ἀκόμη περισσότερα· καὶ ὅταν τοιαύτη ᾖναι ἡ ὑπόθεσις, καὶ ὅταν τὸ πρῶτον ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, παρουσίασεν αὐτὰ τὰ ἐλλείμματα, νομίζετε, ὅτι δὲν δικαιοῦσθε, δὲν ἔχετε ὀφειλὴν ἱερὰν νὰ μάθητε καὶ περὶ τῆς ἐνεστώσης προμηθείας καὶ τῆς μελλούσης, ὑποβάλλοντες αὐτὰς εἰς περισσότερον ἔλεγχον; καὶ θὰ θελήσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν πρὸ δύω μηνῶν, νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ μετὰ τέσσαρας μῆνας; καὶ ἐὰν πρόκειται τὰ πειράματα νὰ γίνωνται ἐπὶ ἀόπλου ἐχθροῦ, τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται κατὰ τὴν πολιτικήν σας τὰ πειράματα αὐτὰ νὰ λάβωσι χώραν ἐναντίον ἐνόπλων ἐχθρῶν, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ᾖναι βλαβερὰ καὶ δι’ ἐσᾶς καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος. Αὐτοὶ οἱ λόγοι, κύριοι, μὲ ἐξηνάγκασαν καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος, καὶ ἐνταῦθα, νὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ ὅλην τὴν ἀλληλογραφίαν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν διαφόρων ἀπεσταλμένων, ὁποίας ὁδηγίας ἔδωκε, τί εἶπον οἱ ἀπεσταλμένοι καὶ τί ἐνήργησεν ἡ κυβέρνησις, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶχε τὴν καλλωσύνην εἰς τὴν τελευταίαν του ἀγόρευσιν ν’ ἀναγνώσῃ καὶ ἔγγραφα παραγγελιῶν ἄλλων· ὡς δὲ εἶχε τὸ θάῤῥος ν’ ἀπαγγείλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος παραγγελίας προκατόχου του, οὕτω πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ὑποβάλῃ τὰς πράξεις του ἐπισήμως, νὰ ὑποβάλῃ τὰς διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν διαφόρων ἀπεσταλμένων του περὶ προμηθείας ὑλικοῦ, τὴν τιμὴν, τὴν βιομηχανίαν τὴν ἐγχώριον καὶ τὴν εὐρωπαϊκὴν, τὰ πάντα· καθόσον, κύριοι, μανθάνω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐννοήσας, καί τοι ἀργὰ τὸ ἐπισφαλὲς τῶν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν, ἀπεφάσισε καὶ ἔστειλεν εἰδικὸν ἄνθρωπον εἰς Τεργέστην, διὰ νὰ προμηθευθῇ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον νὰ κατεργασθῇ ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας. Αὐτό, κύριοι, εἶναι μία μεταμέλεια τῆς κακῆς προμηθείας, τὴν ὁποίαν ἐνήργησε, καὶ τέλος πάντων ἐγώ, ὁ ὁποῖος τὸν καταδικάζω ἐπὶ τῆς ἐσπευσμένης προγενεστέρας προμηθείας, δὲν δύναμαι ἢ νὰ τὸν ἐπαινέσω ἐπὶ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, ἀποστείλας εἰδικὸν ἄνθρωπον εἰς Τεργέστην νὰ προμηθευθῇ ξυλείαν ἀνάλογον καὶ κατάλληλον, ἡ ὁποία νὰ ἐξεργασθῇ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ὁπλοστάσιον πρὸς κατασκευὴν διευθετῶν ἢ ἄλλων χρησίμων τοῦ πολέμου. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος καὶ οἱ ἄνθρωποι, ὅτι ἐπειδὴ ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως ἀπεδέχθη παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ σώματος, ἐπειδὴ τὸ σύστημα τῶν ἐξοπλισμῶν πρόκειται νὰ προβῇ εἰς διαστάσεις μεγαλειτέρας, εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, καὶ ἰδίως ἡ πλειονοψηφία τοῦ σώματος, ἡ ὁποία ἀνέλαβεν ἐπίσημον τὴν ὑποχρέωσιν τῆς τοιαύτης πολιτικῆς, νὰ λάβῃ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις καὶ ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων τοὐλάχιστον νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ χρηματικὴ δαπάνη τοῦ δημοσίου, ἡ ὁποία βεβαίως ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐννοεῖται, ὅτι περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων δὲν θέλω λαλήσει, διότι οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχω αὐτῶν· ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν ὀλίγοις, διότι ὁμολογῶ ὅτι μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης εὑρίσκεται εἰς μίαν πληρεστάτην σύγχυσιν καὶ ἄγνοιαν. Ἐρωτῶ τὸ κ. Μαυρομιχάλην, καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν μειονοψηφίαν, ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μάθῃ τὴν ποιότητα ἢ τὸ ποσόν; Μέχρι τοῦδε, μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἤκουσα τὸν κ. Μαυρομιχάλην ὁμιλοῦντα περὶ τῆς ποιότητος, οὐχὶ περὶ τοῦ ποσοῦ. Τὸ ποσὸν λοιπὸν σᾶς εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον· εἴμεθα σύμφωνοι, λέγει ὁ κ. Μαυρομιχάλης· τοῦτο σᾶς λέγει καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, μὴ ζητεῖτε περὶ τοῦ ποσοῦ· καὶ περὶ τούτου, λέγει, δὲν ἔχω ἀνάγκην, ὁ κ. Μαυρομιχάλης· διότι θέλει νὰ κρίνῃ τὸ ποιόν, καὶ ἔχει δίκαιον. Σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ φέρω κανόνια ἐδῶ οὔτε τουφέκια· ἂν θέλετε νὰ τὰ ἐξετάσητε, ὁρίστε νὰ τὰ ἴδητε, ἂν ἦναι καλὰ ἢ κακά. Δὲν ἐνόησα τὴν λογομαχίαν αὐτὴν καὶ ἐπιμονὴν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, νὰ ζητῇ νὰ τῷ παρουσιασθῇ ἐδῶ ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐδῶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ, ἀλλ’ εἶναι εἰς τὰς διαταγάς του νὰ τὸ ἴδῃ ὁπόταν θέλῃ. Ἀλλὰ σᾶς λέγει ὁ κ. Μαυρομιχάλης, δὲν θέλω νὰ ἴδω τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ τὸ ποιὸν καὶ τὰς ὁδηγίας, τί σᾶς εἶπον καὶ τί εἴπετε. Μήπως ὁ ὑπουργὸς σᾶς λέγῃ, ὅτι δὲν εἶναι τοιαῦται αἱ παραγγελίαι μου, καὶ ἰδοὺ τὰ ἔγγραφά μου τὰ ὁποῖα μὲ δικαιολογοῦν· ὁ ὑπουργὸς σᾶς λέγει ἀναδέχομαι τὴν εὐθύνην τῶν ἀποτελεσμάτων· αὐτὰ εἶναι ὅπως παρήγγειλα, ὁ ὑπάλληλός μου ἐνήργησεν ὅπως ἐγὼ τῷ εἶπα. Ἰδοὺ ἐξετάσετέ τα ἐὰν ἦναι καλὰ ἢ ὄχι· ἡ ἀλληλογραφία δὲν σᾶς ὠφελεῖ, διότι ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην ὅλων τῶν ἐνεργειῶν τούτων, ἐδῶ ἦναι τὸ πρᾶγμα, ἐξετάσατέ το, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι καλόν, δεχόμεθα νὰ τὸ ἐπιστρέψωμεν. Νομίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν εἶναι μία ἁπλουστάτη καὶ ἄσκοπος λογομαχία, ὅτι ἡ ἀπαίτησις τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ἐὰν καλῶς ἐνόησα, δὲν ἔχει οὐδένα σκοπὸν καὶ οὔτε ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅσον διὰ τοὺς ἀριθμοὺς δὲν ἔχει καμμίαν ἀπαίτησιν, περὶ δὲ τοῦ ποιοῦ ἐὰν δὲν ἦναι πεπεισμένος καὶ ἡ Βουλὴ δὲν γνωρίζῃ ποῖα εἶναι τὰ τουφέκια καὶ ὁποία ἡ πυρίτις καὶ τὰ κανόνια, ὁ ὑπουργὸς σᾶς λέγει ὅτι εἶναι τοιαῦτα καὶ τοιαῦτα, καὶ ἐὰν κανεὶς θέλῃ νὰ τὰ ἴδῃ ἂς ὑπάγῃ, ἢ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ὑπάγω νὰ σᾶς τὰ φέρω.

§44ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπή, ἓν ἄτομον δὲν σημαίνει τίποτε.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε τῷ ὄντι ἦλθε εἰς ἔλεγχον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μία πίστωσις πραγματοποιηθεῖσα ἤδη; ὁ νόμος κανονίζει τὸν τρόπον δι’ οὗ ἐξελέγχονται τὰ ἔξοδα, καὶ τότε ἔρχονται τὰ ἔγγραφα, ὅταν ὑπάρχῃ μία ῥητὴ κατηγορία· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ περίστασις δὲν ὑφίσταται· εἰλικρινῶς, κύριοι, πρέπει νὰ εἴπητε, ζητοῦμεν μίαν ἐξαίρεσιν τῶν κανονισμένων ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅστις ὥρισε ποῦ καὶ πότε πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἐξέλεγξις τῶν πιστώσεων. Ἔχετε στάδιον τοῦ ἐλέγχου. Ἐζήτησαν νὰ προκαλέσουν ἕνα ἔλεγχον διὰ νὰ σᾶς εἴπουν κατόπιν, ἡ Βουλὴ δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ προέβη εἰς ἔλεγχον. Ἐὰν ἐγὼ ἤμην πεπεισμένος εἰς τὴν εἰλικρίνειαν, ἤθελον ἀρνηθῆ ἀπολύτως καὶ εἴπει, ἐνεργήσατε εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν τὸν νόμον, ἐξελέγξατε ὅ,τι ὁ νόμος σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα. Καὶ τώρα ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμητε, καθὼς ὁ κ. Βότσαρης σᾶς εἶπεν, καὶ τὸν ἐπαινῶ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ νομίζει ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ σᾶς παρουσιάσῃ ἀριθμόν, διότι δὲν σᾶς ὠφελεῖ· θέλετε νὰ ἴδητε τὴν ποιότητα; ἰδοὺ αἱ ἀποθῆκαι εἶναι ἀνοικταί. Καὶ διατί, κύριοι, δὲν ἀρκεῖσθε νὰ ἐξετάσητε τὴν ποιότητα, ἀλλὰ ζητεῖτε μίαν ἐπιτροπήν; ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς δημοσιεύσεως;

§46Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἐπροτείνατε.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς; ὄχι.

§48ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὴν ἐπρότεινεν ὁ κ. Στράτος.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς δεικνύει ἐπανειλημμένως, καὶ τὸν ἐπαινῶ, ἄκραν εἰλικρίνειαν· δὲν ἐζήτησεν ἐπιτροπήν, διότι ἐννοεῖ τί σημαίνει, καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι καὶ νὰ προβῶμεν. Καὶ, κύριοι, εἶναι ματαία αὐτὴ ἡ ἐπιθεώρησις τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι μάταιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, διατί; Διότι δὲν πρόκειται παρὰ νὰ παρατηρήσητε τὰς πληροφορίας του κ. Πετιμεζᾶ, Βότσαρη, Καραϊσκάκη, Μαυρομιχάλη καὶ λοιπῶν ἀνθρώπων εἰδικῶν, δυναμένων νὰ κρίνωσι περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων· ὑποθέσατε ὅτι ἐγὼ, ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὁ κ. Γόνδικας, οἱ ὁποῖοι .........

§50ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ὑπάγουν ἄνδρες ἐπιστήμονες, νὰ ὑπάγουν ἄνδρες στρατιωτικοί.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν εἰπεῖ τίποτε εἰς τὴν Βουλήν. Λοιπὸν εἶναι ματαία ἡ ἐπιτροπή, καθόσον ἐπιτροπὴ τοιαύτη δὲν δύναται καμμίαν πληροφορίαν νὰ μᾶς δώσῃ. Ὅλη λοιπὸν αὐτὴ ἡ λογομαχία καὶ ἐπιμονὴ, ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ ἐλέγχου δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν τῆς ἀνακαλύψεως τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ ἔχουν σκοπὸν διὰ μέσων πλαγίων νὰ προσάψωσι μομφήν τινα εἰς τὸν ἐνεργήσαντα αὐτὴν τὴν διαπραγμάτευσιν· δὲν ἔχετε ἀνάγκην οὔτε τῶν ἐγγράφων, διότι ἡμεῖς ἀνεδέχθημεν τὴν εὐθύνην τῶν ἀποτελεσμάτων ὅλων τῶν ἐνεργειῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμένετε περὶ τούτου, καὶ δύνασθε ν’ ἀρχίσητε ἐπιδοκιμάζοντες ἢ ἐπικρίνοντες τὰς ἰδέας ταύτας.

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν, μολονότι οἱ ὑπουργοὶ ἐπὶ πολλῶν ἐρωτήσεων δὲν ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσουν τὴν προσοχήν των, ἀλλ’ ὑπέβαλον τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν τὰς διαφόρους ἀγορεύσεις των. Καὶ ἔχομεν, κύριε πρόεδρε, καὶ τὸ παράδειγμα τὸ ὑμέτερον καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ὅστις μολονότι διὰ τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας ἀπαντᾷ εἰς ὅλας τὰς αἰτήσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κλάδου του, μολαταῦτα εἰλικρινῶς φερόμενος καὶ πεποιθὼς, ὅτι ἐνεργεῖ κατὰ τοὺς νόμους, κατέθεσε καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τῶν διαφόρων ἀρχῶν δι’ ὧν καταφαίνεται ἡ ἐνέργειά των, κατὰ μείζονα λόγον, κ. πρόεδρε, ὅταν καὶ ἀνεξαρτήτως δὲν δύναται ὁ ὑπουργὸς ν’ ἀναδεχθῇ εὐθύνην προσωπικῶς, ἐκτὸς ἂν τὴν καλύπτῃ μόνον διὰ τῆς πλειοψηφίας. Ἀφοῦ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος τῶν προμηθειῶν ἐῤῥέθησαν πολλά, τώρα εἶναι ζήτημα νὰ μᾶς φωτίσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἀπηύθυνεν αἰτήσεις διὰ τῶν ἀπεσταλμένων πρὸς κυβερνήσεις ἢ ὄχι; ἐὰν ἀπηύθυνε τοιαύτας τὰς ὁποίας εὗρε, ἐὰν ἔδωκεν ὁδηγίας τὰς ὁποίας ἀπέστειλεν εἰς τοὺς ἀπεσταλμένους ἐξ ὧν οὗτοι ὡδηγήθησαν, ἐὰν οἱ ἀπεσταλμένοι ἐγνωμοδότησαν, εὑρισκόμενοι ἐπὶ τῶν τόπων, ἐφ’ ὧν ὑπῆρχον αὐτὰ τὰ ἐφόδια, ἄλλως παρ’ ὅπως φαίνονται τὰ ἀποτελέσματα. Ἐννοῶ τὴν συνταγματικὴν εὐθύνην τοῦ ὑπουργοῦ, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ ἐνέργεια τῶν ἀπεσταλμένων καὶ τὰ ἀποτελέσματά των, ἐγὼ τὰ ἀναδέχομαι· δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τῆς συνταγματικῆς εὐθύνης· τὴν συνταγματικὴν εὐθύνην τὴν ἐκαλύψατε διὰ τῆς χθεσινῆς ψηφοφορίας· διότι προτείναντες ἐκκαθάρισιν τῶν ζητημάτων τῆς συνταγματικῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἐκαλύψατε δι’ 97 ψήφων, μᾶς ἀφαιρεῖτε τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, καὶ ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπητε ἅπαξ διὰ παντὸς ἔχοντες τὰς 97 ψήφους, ὅτι ἀναλαμβάνετε ὅλην τὴν εὐθύνην· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι συζήτησις πεφωτισμένη, ἀλλὰ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν δύναμίν της διὰ πλειοψηφίας· καὶ τοῦτο τὸ ἐννοοῦμεν. Ἀλλ’ ὅταν θέλετε, καὶ καυχᾶσθε ὅτι θέλετε τοιαύτην συζήτησιν εὐρεῖαν, δώσατέ μας τὰ μέσα τῆς ἐξηγήσεως, ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς ἔφερε τὰς ἐκθέσεις τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ μᾶς εἶπεν, ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα· θέλομεν λοιπὸν νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν τῶν ἀπεσταλμένων, ἐὰν τοιαῦται ἦναι αἱ ὁδηγίαι ἢ ἀπόῤῥοια τῆς διανοίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι ἐνήργησε δυνάμει τοῦ νόμου.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πῶς δὲν ἦσαν ἀληθῆ αὐτά;

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἐνεργείας σᾶς παρουσίασε τὰ ἔγγραφα· λοιπὸν ἔχετε συμφέρον σεῖς νὰ μᾶς κάμητε νὰ ἐνεργήσωμεν ἡμεῖς ὑπὲρ ἡμῶν; Ὁ κ. Βότσαρης σᾶς λέγει, καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, δὲν θέλω νὰ παρουσιάσω οὐδὲν δικαιολόγημα ἐλαττόνον τὴν εὐθύνην οὐχὶ τὴν συνταγματικὴν ἀλλὰ τὴν νομικήν· σᾶς λέγω, ὅτι τὰ θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας καὶ δὲν θέλω διόλου νὰ δικαιολογηθῶ μὲ καμμίαν περίστασιν ἐξωτερικὴν, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀξίαν αὐτῶν· ἐξετάσατέ τα, καὶ εἴπατε ἐὰν ἦναι καλά· τώρα νὰ μὴ θέλωμεν ἡμεῖς νὰ παρουσιάσωμεν δικαιολόγημα ὑπὲρ αὐτῶν, εἶναι ἔλλειψις; Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι περιττὸν, διότι εἶναι ζήτημα ποιότητος καὶ τοῦτο εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας νὰ τὰ ἴδητε, ὁπότε θέλετε, ἀφοῦ δὲν ἐπιστεύσατε εἰς ὅσα σᾶς εἴπομεν· δὲν καταλαμβάνω τί ἄτοπον καὶ ποίαν δυσκολίαν ἀπαντᾶτε εἰς τὰς πληροφορίας αὐτάς. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἠμπορεῖτε εὐκολώτατα νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν συζήτησιν καὶ τὰς κρίσεις σας περὶ τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς βουλευτάς· καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω τρίτην φορὰν εἶναι ὅπλα τῆς παλαιᾶς μεθόδου, κανόνια χαλύβδινα καὶ ὀρειχάλκινα, καὶ διευθέται τινὲς, τὰ ὁποῖα δοκιμασθέντα εὑρέθησαν καλά, ἐξετάσατέ τα καὶ σεῖς καὶ εἴπατε τὴν γνώμην σας.

§56Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, πολὺ, διότι αἱ συζητήσεις πρέπει κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ φωτίζουν τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ παρέξῃ εἰς τὸ κράτος μία δαπάνη, καὶ οὐχὶ νὰ κατέρχωνται ἐκεῖ ὅπου ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ εἰσέλθῃ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι προχθὲς ἐλάλησα περὶ τῆς ζητηθείσης ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καταστάσεως, καὶ εἶπα καθαρὰ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐζητήσαμεν τὴν κατάστασιν ἐκείνην· διότι ἐπίστευσα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ σπουδαίως πρέπει νὰ σκέπτωνται περὶ ἀντικειμένων τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν τὸ κράτος καὶ οὐχὶ παίζοντες. Ὅπως ἐννοήσητε καλλίτερα τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὡδήγησεν ἡμᾶς εἰς τὴν αἴτησιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω πῶς ἐσκέφθη ἡ ἐπιτροπή, ὅταν ἐζήτησε τὴν κατάστασιν αὐτήν· διότι δὲν ἐννοῶ τί θὰ εἰπῇ, ζητῶ κατάστασιν χωρὶς νὰ ἔχω μίαν ἰδέαν εἰς τὸ κεφάλι μου, ἥτις νὰ ἦναι πρακτική. Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, καὶ θέλετε ἰδεῖ ἀμέσως πόθεν ἐξεπήγασεν ἡ ἰδέα αὐτὴ καὶ κατὰ πόσον δύναται νὰ ἦναι πρακτικὴ ἢ ὄχι. Εἴπομεν, ὅτι ἐπὶ τῆς πιστώσεως τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἡ μειοψηφία παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς· «Τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν λαβὸν πίστωσιν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐξ 1,000,000 ὑπὸ τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον «προμήθεια ὑλικοῦ» ἐξαιτεῖται πίστωσιν ἑνὸς ἔτι ἑκατομμυρίου δραχμῶν διὰ τὴν αὐτὴν χρῆσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ θελήσασα νὰ ἐξετάσῃ ὁποία ἐγένετο χρῆσις τῆς πρώτης πιστώσεως τοῦ 1,000,000, ἐζήτησε παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὀνομαστικὴν καὶ ἀριθμητικὴν κατάστασιν τοῦ ἀγορασθέντος ὑλικοῦ.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ κράτος θέλει δαπανήσει 10,000,000 δραχμὰς διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ· ἔχουσα λοιπὸν μίαν ὑπόθεσιν ὑπ’ ὄψιν της, καθῆκον ἑαυτῆς ἐνόμισε νὰ ἴδῃ τὸν σκοπὸν πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις βαδίζει· ἐζήτησε λοιπὸν τὴν κατάστασιν αὐτὴν οὐχὶ διὰ νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν τὰ βλήματα ἔχουν ὡς πρὸς τὴν ὁλκὴν τοῦ τουφεκίου τὴν ἀπαιτουμένην κλίσιν, διότι τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐξετάζεται ὄχι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τοὺς ὁπλογνώμονας καὶ τὰ εἰδικὰ ὁπλοστάσια, ὄχι ἐὰν ἡ ὁλκὴ ἦναι καλὴ ἢ κακὴ, διότι οἱ περισσότεροι ἀπὸ σᾶς, ὅσοι δὲν γνωρίζετε, φρονεῖτε ὅτι ἡ δυνατὴ πυρῖτις εἶναι καλλιτέρα, καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ἡ χειροτέρα, καὶ ἀλλοίμονον εἰς σᾶς ἐὰν ἔχητε τοσοῦτον δυνατὴν πυρίτιδα, διότι τότε οὔτε σκοποβολὴν θὰ ἔχετε οὔτε ὅπλον· αὐτὰ λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ οἱ κανόνες τῆς ἐπιστήμης. Δύω πράγματα, κατ’ ἐμὲ, δύναται νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, πρῶτον ἡ κυβέρνησις παραδέχεται τὸ σύστημα τοῦτο τῆς πολεμικῆς ὡς πρὸς τὸν ἐφοπλισμὸν τοῦ στρατοῦ; Πῶς ἐννοεῖ τὰς προπαρασκευὰς τοῦ στρατοῦ, διὰ τὰς ὁποίας ἀπαιτοῦνται 15,000,000; αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, καὶ ἐδῶ δὲν ὑπάρχει τίποτε μυστικόν· καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ Ζοαμβῆλ εἶχε τὴν τόλμην ἀπέναντι τῆς Γαλλίας καὶ ὅλου τοῦ κόσμου νὰ ἐκθέσῃ ὑπὸ τὰς ὄψεις τὰς ναυτικὰς δυνάμεις τῆς Γαλλίας καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ὑλικὸν εἶναι ἄχρηστον. Κύριοι, ἐὰν ἐλάβατε τὴν καλλοσύνην νὰ ἐξετάσητε τὰ ἐπίσημα περιοδικὰ συγγράμματα, ὅσα ἐκδίδονται εἰς τὴν Εὐρώπην, θέλετε εὑρεῖ ὅτι ἐπὶ τοῦ εἴδους καὶ τῆς ποιότητος τοῦ ὑλικοῦ γίνεται συζήτησις φοβερὰ μεταξὺ τῶν περιφημοτέρων στρατηγῶν τῆς Εὐρώπης. Λοιπὸν οὔτε ἐδῶ βλέπω τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι μυστικόν. Ὡς πρὸς τὰς ὑποσχέσεις λοιπὸν τῆς κυβερνήσεως ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν τὰς ἐξεπλήρωσεν ἢ ὄχι, πρέπει συγχρόνως νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖ τόσα ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἰδοὺ τὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔμβῃ καὶ ἐπασχοληθῇ. Ἐκ τούτων βλέπετε ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις παίζεται, νομίζω, ἀδίκως, διότι παρουσιάζει εἰς ἡμᾶς θέματα ἀξιοπρεπῆ, συνάδοντα μὲ τὰ καθήκοντα τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει ἐδῶ καμμία δολία προαίρεσις· σεῖς ἤδη ἐπροτείνατε μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἐγὼ τὴν ἐδέχθην, διότι ἤμην βέβαιος ὅτι δὲν τὴν δέχεσθε· καὶ ἐγὼ ἐὰν ἤμην ὑπουργὸς δὲν τὴν ἐδεχόμην· λέγετε λοιπὸν, ἐξετάσατε· ἀλλὰ τί νὰ ἐξετάσωμεν; Κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ, διότι ὁ ἔφορος τοῦ ὑλικοῦ θέλει τὸν διώξει ἐὰν δὲν λάβῃ ἐντολήν· δέχεσθε λοιπὸν νὰ λάβῃ ἐντολὴν ἀπὸ τὴν Βουλήν; Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν δολίαν προαίρεσιν, ἀπεναντίας πολεμοῦμεν τὰς πράξεις τῶν ἄλλων καθὼς ἐμπρέπει εἰς μίαν σοβαρὰν συζήτησιν. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε, τί χρησιμεύει αὐτὴ ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἀντιπολίτευσις τόσον ἐπιμόνως; Θὰ σᾶς καταδείξω τοὺς λόγους καὶ οὐδεὶς ἄνθρωπος σοβαρὸς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν ἐνώπιόν μας τὴν πίστωσιν 10,000,000 χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὶ ἐγένετο, ποῦ ἐξωδεύθησαν κλπ. Ἐξ αὐτῆς λοιπὸν τῆς ἀρχῆς ὁρμώμενοι ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀπαίτησιν καὶ ἐπιμένομεν. Πρέπει ὅμως, κύριοι, νὰ κάμωμεν καὶ μίαν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ παραδεχθῶμεν. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὅ,τι νομίζει ἀναγκαῖον πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους· ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Λοιπὸν δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα· τὸ ἔχομεν καθὼς καὶ σεῖς καὶ ἀποῤῥίψατέ το. Δὲν δύνασθε ἐπίσης νὰ μᾶς εἴπητε, δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε τὴν δεῖνα πληροφορίαν ἢ τὸ δεῖνα ἔγγραφον ἀπὸ τὸν ὑπουργόν· τὸ ἔχομεν, ἡ δὲ Βουλὴ δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Πρὸς τίνα λοιπὸν σκοπὸν αὐτὰ λέγονται καθ’ ἑκάστην ἀπὸ τοῦ βήματος; Εἶναι στοιχεῖα τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ ὅστις δὲν τὰ εἰξεύρει, ἀδικεῖ τὸν ἑαυτόν του. Λοιπὸν πράττοντες οὕτως πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους δὲν πράττομεν τίποτε παράνομον. Εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι εἶναι περιττόν· ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ παραλείψωμεν τὸ καθῆκόν μας· σεῖς πράξετε τὸ ἰδικόν σας. Ἐρχόμενος εἰς τὰς λεπτομερείας παρατηρῶ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καθὼς καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τίθηται ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν αὐτῆς ἡ ὁπλογνωμονικὴ ἐξέτασις τοῦ ὑλικοῦ· ὅμως δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν ἄλλα πράγματα· ἐξηντλήθησαν αἱ ὑποσχέσεις τῆς κυβερνήσεως; Ἐγὼ λέγω, ὄχι· ἡ κυβέρνησις μᾶς ἠπάτησε· μᾶς εἶπεν, ὅτι θέλω νὰ κάμω τὸν στρατὸν καὶ τὸν ὁπλισμὸν αὐτοῦ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ δὲν τὸ ἔκαμεν. Εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ.

§57ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἡ σειρὰ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν εἶναι.........

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω εἰς τὸν λόγον τοῦ πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐξέθηκε τὸ πρόγραμα τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν ἀμφιβάλλετε...

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, ὅπως ἐπανειλημμένως σᾶς εἴπομεν εἶναι ἤδη εἰς ἔναρξιν· ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἔχομεν δὲν εἶναι μόνον νὰ ὁπλίσωμεν τὸν στρατὸν, ἀλλὰ νὰ ἐφοδιάσωμεν τὸν τόπον μὲ πλοῖα, μὲ ὅπλα· καὶ αὐτὸ ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἔχει δώσει τοιαύτας παραγγελίας· δὲν ἦτο δυνατὸν βεβαίως νὰ προμηθεύσῃ βελονωτά.

§60Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι, εὐχαριστοῦμαι πολὺ ἀπὸ ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσητέ ποτε, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σήμερον εἶπεν ὅτι ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς του μετὰ ἓν ἔτος. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ παρατηρήσω ἀπέναντι τούτων. Εἰς τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ προέδρου τῆς κυβερνήσεως, περὶ ἐθνοφυλακῆς, διότι ἐγὼ ἤλπιζον πέρυσιν, ὅταν στρατοὶ καὶ στόλοι παρουσιάζοντο διὰ τῶν νομοσχεδίων, ὅτι περὶ αὐτῶν ἔπρεπε πρῶτον νὰ φροντίσωμεν καὶ ἔπειτα περὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἐδῶ βλέπω τὸ ἐναντίον καὶ τοῦτο βέβαια ἀνάγεται εἰς τὴν πορείαν τῆς πολιτικῆς σας· ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω· ἀλλ’ εὐχαριστοῦμαι εἰς τὸ νὰ μάθω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγειναν. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐξ ὅλων αὐτῶν δὲν ἐξῆλθον τοῦ πρέποντος. Ἡμεῖς δὲ ἔπρεπε συγχρόνως νὰ σᾶς εἴπωμεν τί εἴδομεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἀπόφασις δὲ τῆς Βουλῆς ἀνήκει εἰς αὐτήν.

§61ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν λανθάνει εἰς κανένα ἀπὸ ἡμᾶς, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καθαρῶς καὶ σαφῶς ἐξέφρασεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, διὰ ποῖον λόγον ἐξέλεξε τὸ ὑλικὸν αὐτὸ καὶ οὐχὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζουν τινὲς ὅτι ὤφειλε νὰ ἐκλέξῃ, τουτέστι διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐπρομηθεύθη ὅπλα τῆς νέας ἐφευρέσεως, ἀλλ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ κρίσει του ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον ἐκ πρώτης ἀφετηρίας νὰ προμηθευθῇ. Δὲν ἠρνήθη ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ποίου εἴδους ὅπλα ἠγόρασε, ποίαν πυρίτιδα ἠγόρασε, ποῖα πυροβόλα καὶ ποίου εἴδους ἦσαν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀγορασθέντα εἴδη, οὔτε ἠρνήθη τὴν κατάστασιν τῶν διευθετῶν. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐξηγήσεων δὲν καταλαμβάνω τί ζητοῦν οἱ προλαλήσαντες· ζητοῦν νὰ εἴπουν διὰ τί δὲν ἐπρομηθεύθη ἀπ’ αὐτὰ καὶ ἀπ’ αὐτά; Ὁ ὑπουργὸς καθαρὰ σᾶς εἶπεν ὅτι ἐπρομηθεύθη ἀπ’ αὐτὰ καὶ ἀπ’ αὐτὰ καὶ δι’ αὐτὸν καὶ δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον, καὶ ὅτι ἐγὼ ἠγόρασα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ στρατοῦ κατόπιν ἐρευνῶν καὶ γνωμοδοτήσεων διαφόρων εἰδημόνων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ· δὲν ἠγόρασα ὅπλα κατὰ τὴν θέλησίν μου, ἀλλ’ ἐναντίον μάλιστα τῆς εὐχαριστήσεώς μου, τοῦτ’ ἐστὶ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ ὁπλίσω τὸν στρατὸν μὲ ὅπλα τῆς νέας ἐφευρέσεως· παραστάσεων ὅμως γενομένων παρὰ διαφόρων εἰδημόνων, ἐπείσθην ὅτι ἔπρεπε νὰ προμηθευθῶ ὅπλα περισσότερα παρ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμην νὰ προμηθευθῶ μὲ τὸ αὐτὸ χρηματικὸν ποσὸν ἐκ τῶν τῆς νέας ἐφευρέσεως. Τέλος σᾶς ἐξέθεσε ποία ἡ ἀνάγκη ἥτις τὸν ἠνάγκασε νὰ ἀγοράσῃ τοιούτου εἴδους ὅπλα· σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἠδυνάμην παρὰ νὰ ἀγοράσω τόσον ποσόν, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ ἀποθῆκαι εἶναι κεναί, καὶ ὅτι διὰ τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσοῦ δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀγοράσω τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν ἐκ τῶν τῆς νέας ἐφευρέσεως ὅπλων.

§62ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἶναι γελοῖα νὰ τὰ λέγωμεν αὐτά.

§63ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω τί σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργός. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν εἰξεύρω τί ζητοῦν ἀπὸ τὸν ὑπουργόν, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ κρίσει μου καὶ μετὰ πολλῆς συνδιασκέψεως μετὰ εἰδημόνων ἠγόρασα αὐτὸ τὸ ὑλικόν.

§64ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐπρομηθεύθη πυρίτιδα ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, διότι ἠρνήθησαν νὰ τοῦ δώσουν τοιαύτην αἱ λοιπαὶ κυβερνήσεις· ἂς μᾶς φέρῃ λοιπὸν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα τῆς ἀρνήσεως, διότι ἐγὼ ἔχω ἐναντίας πληροφορίας.

§65ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁ ἀπεσταλμένος, κύριε Καραϊσκάκη, δὲν εἶχε τὴν ἐντολὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν κυβέρνησιν.

§66ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Καλὰ φέρετέ μας λοιπὸν τὰ ἔγγραφα.

§67ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὰ φέρω· αὐτὴ ἡ ἀκριτομύθεια θὰ καταστρέψῃ τὸν τόπον.

§68ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ὅ,τι ἐψήφισα.

§69ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ μὴ σᾶς τὸ δώσω—Παραδόξως ζητοῦν νὰ περιπλέξουν τὰ πράγματα· φαίνεται ὅτι προχθὲς ἡ καθαρὰ συζήτησις ἐπόνεσέ τινας, καὶ διὰ τοῦτο πάλιν προσπαθοῦμεν εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ μικρότητας ν’ ἀναλύσωμεν τὸ ζήτημα, διὰ νὰ λυθῇ ἡ ἐντύπωσις, ἥτις ἐγένετο κατόπιν μιᾶς τοιαύτης συζητήσεως. Δὲν θέλω σᾶς παρακολουθήσει, κύριοι, εἰς τὴν ἰδέαν σας, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ μὴ σᾶς εἴπω, καὶ πάλιν ἐν ὀλιγίσταις λέξεσιν, ὅτι τὸ προμηθευθὲν ὑλικὸν ἐπρομηθεύθη καθαρῶς ἐπὶ τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἐξέθεσα. Σᾶς εἶπον τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ὑποχρέωσαν ν’ ἀκολουθήσω τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ σύστημα· ἐν γένει ὁλόκληρος ἡ προμήθεια ἐγένετο κατὰ τὸ ὑπάρχον παρ’ ἡμῖν σύστημα, δὲν ὑπῆρξε νεωτερισμός τις διὰ νὰ μὲ καταστήσῃ ὑπόλογον. Σήμερον, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ κἄτί τι νέον, ἐσυστήθη ἐπιτροπή, ἥτις καὶ ἐργάζεται, διότι βέβαια πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν τὸ καλλίτερον καὶ καταλληλότερον δι’ ἡμᾶς σύστημα. Μέχρι τοῦδε λοιπὸν, οὐδεμία διαφορὰ μεταξὺ οὐδενὸς εἴδους, ὁλόκληρον τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον ἐξακολουθεῖ. Τὸ ἴδιον σύστημα ἐξηκολούθη ὡς πρὸς τὸ ὑλικὸν τοῦ πυροβολικοῦ, τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν τὸ νεώτερον. Δὲν ἀρέσουν αἱ ἀρχαί μας; δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μᾶς ἀποδοκιμάσῃ, τά ἐξέθεσα, ἂς μὲ κατακρίνῃ ἡ Βουλή ἀλλὰ τί θὰ ἐξαχθῇ, ἀπὸ τὴν ἀλληλογραφίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐξακριβώσῃ τὸ ἴδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα; Ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν ἀπεσταλμένον θὰ φέρῃς Γαλλικὰ ὅπλα, καὶ ἐπειδὴ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δὲν μᾶς τὰ δίδει θὰ ἐξακολουθήσῃς νὰ μᾶς τὰ φέρῃς ἀπὸ τὸ ἄλλο ἐργοστάσιον. Δὲν ἦτο λοιπὸν λόγος νὰ συζητήσωμεν. Πλήρης ἐξουσία ἐδόθη εἰς τὸν ἀπεσταλμένον μὲ αὐτὰς τὰς βάσεις νὰ κάμῃ τὰς διαφόρους ἀγοράς. Φιλονεικῶν ὁ κ. Καραϊσκάκης, ἐὰν ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν γαλλικὴν κυβέρνησιν ἢ ὄχι, καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίου στόματος τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου, ὅτι δὲν ἔκαμε καμμίαν αἴτησιν ἀπὸ τὴν γαλλικὴν κυβέρνησιν. Βέβαια δὲν ἠμποροῦσεν, ἐννοεῖται, νὰ τὸ κάμῃ, ἕνας ὑπαλληλίσκος· ἁρμόδιος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ἦτο ὁ Πρέσβυς, καὶ ἐπροσπάθησεν αὐτὸς καὶ αἱ προσπάθειαι ἐξακολουθοῦν καὶ σήμερον, κύριοι. Ἰδοὺ τί λέγουν αἱ ὁδηγίαι αἱ πρῶται, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὁ κ. Ῥάϊνεκ ἐν Γαλλίᾳ (ἀναγινώσκει). Ἐν πρώτοις..........» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι κατὰ πρῶτον ἀπετάνθημεν ἐκεῖ, καὶ συγχρόνως ἔγεινε τὸ ἔγγραφον πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν, ὅστις ἀπήντησεν ὄχι, καὶ ἑπομένως ὁ ἀξιωματικὸς ἐξηκολούθησε τὰς ἄλλας ἐργασίας του. Ἰδοὺ ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ὡς πρὸς τὰ ὅπλα (ἀναγινώσκει) «...........». Αὐτὰς τὰς γενικὰς ὁδηγίας λοιπὸν ἔδωκα καὶ φέρω πλήρη τὴν εὐθύνην, διατί νὰ στείλω τὸν δεῖνα ἀξιωματικὸν καὶ διατί ἐπροτίμησα.....

§70ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ τὸ ἀγορασθὲν ὑλικὸν εἶναι ἄχρηστον.

§71ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Κατ’ ἐμὴν ἰδέαν εἶναι ἄριστον.

§72ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡ ἀγορά σας μόνον ἀποδεικνύει τὴν ἀχρηστίαν. Ἐπροτιμήσατε τὸ κατάστημα αὐτὸ καὶ εἴπατε ὅτι εἶναι τὸ καλλίτερον, καὶ πραγματικῶς εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι τὸ γνωρίζω. Ἀλλὰ προπέρυσι τὸ ἠγοράσαμεν τὸ ὑλικὸν αὐτὸ πεντήκοντα φράγκα, σήμερον δὲ εἴκοσι, διατί;

§73ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἰδοὺ διατί, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν τὰ ἐννοεῖτε αὐτὰ τὰ πράγματα. Διότι ἀπὸ προπέρυσι πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, ὅπου ἠγοράζοντο πρὸς πεντήκοντα καὶ ἑξήκοντα φράγκα, καί ἀπὸ ἐφέτος ἐγένετο μία ἀνατροπὴ τοῦ ἐξοπλισμοῦ. Λοιπὸν ὅσα ὅπλα εὑρέθησαν ἀπὸ τότε ἄχρηστα εἰς τοὺς ἐργοστασιάρχας αὐτοὺς, αὐτὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸ ἓξ ἐτῶν.

§74ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Μὰ αὐτὰ εἶναι περιττά.

§75ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀποδείξας δὲ ὅτι τὰ ὅπλα αὐτὰ εἶναι ἄριστα, εἶπον, ὅτι ὅλαι αἱ ἐπικράτειαι τῆς Εὐρώπης ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχουν τὰ ὅπλα αὐτὰ ἐν χρήσει. Ἡ ἐθνοφυλακὴ τῆς Γαλλίας σήμερον τί ὅπλα ἔχει, Κύριε Καραϊσκάκη; ἂν ἠθέλατε ἐρωτήσει, θὰ ἐμανθάνατε, ὅτι ἔχει ὅπλα διὰ πυρολίθου. Τέλος πάντων, Κύριοι, ἐν ἑνὶ λόγῳ ἀναδέχομαι πληρέστατα τὴν εὐθύνην καὶ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ καταδικάσητε. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὴν ὠφέλειαν, ἥτις θέλει προκύψει ἐκ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων· διότι ἠμπορεῖτε νὰ μὲ ἐρωτήσητε καὶ ἀπὸ ποίαν κυβέρνησιν ἔφερα πυρίτιδα, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸ εἴπω αὐτό. Δὲν ἔχω, Κύριοι, ἄλλο τι νὰ εἴπω· ἐὰν δὲν ἐγκρίνετε τὴν πορείαν μου αὐτὴν, ἀποφανθῆτε θαῤῥαλέως, ἄλλως τε πρὸς τί νὰ ταπεινῶμεν τὰ μεγάλα αὐτὰ ζητήματα;

§76Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον, ἂν δὲν ἐσπούδασα ἔτη εἰς τὰ Στρατιωτικὰ νὰ τὰ γνωρίζω· εἶναι ὅμως εὔκολον, ἐὰν ἐσπούδατε κανεὶς κοινάς τινας ἀρχάς· κοινόταται εἶναι αἱ ἀρχαί, αἱ ἀφορῶσαι τὰς πιστώσεις· ἀπὸ ὅλους ἀναπτύσσονται καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἀντιλέγων. Τρεῖς σκοποὺς ἱκανοποιοῦσιν αἱ πιστώσεις, ἢ θεραπεύουσιν ἀνάγκας παρελθούσας τοῦ Ἔθνους πρὸς τὰ ἔθνη ἢ τὰ ἄτομα, ἢ θεραπεύουσιν ἀνάγκας τοῦ ἔθνους ὑφισταμένας. Τέλος χρησιμεύουν αἱ πιστώσεις ὡς μία προκαταβολὴ ἀσφαλὴς καὶ βεβαία τοῦ μέλλοντος. Εἶναι ἀρχαὶ τὰς ὁποίας οὐδεὶς διαφιλονεικεῖ. Διὰ νὰ ψηφισθῶσιν αὗται αἱ πιστώσεις, εἴτε ἀπὸ αὐτοκρατορικὰς κυβερνήσεις ὑποβάλλονται εἰς νομοθετικὰ σώματα, εἴτε ἀπὸ συνταγματικὰς εἰς τὰ κοινοβούλια, ἔχουν καθῆκον καὶ τὰ νομοθετικὰ σώματα καὶ τὰ κοινοβούλια νὰ ἐξετάσωσι τὸ περιεχόμενον αὐτῶν τῶν πιστώσεων, νὰ ἴδωσιν ἂν αἱ ἀνάγκαι τῶν κυβερνήσεων ᾖναι ἀκριβεῖς, βέβαιοι, ἀσφαλεῖς· ἐν τῷ δικαιώματι λοιπὸν αὐτῷ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσητε λεπτομερῶς πῶς εἰς παρομοίας περιπτώσεις ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἔλαβε τὰς πιστώσεις αὐτὰς, τὰς διέθεσε συμφώνως πρὸς τὰς εὐχὰς καὶ τὰς παραγγελίας τοῦ ἔθνους ἐκείνου, ὅπερ τοῦ τὰς ἐχορήγησε δύναται, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς ν’ ἀποποιηθῇ προσωρινῶς, ἐπικαλούμενος ἕνα κίνδυνον τῆς πατρίδος ἄφευκτον. Ἀλλὰ πρόκειται, κύριοι, περὶ κινδύνου τινός; Ὄχι, κύριοι· πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων, τὸ πλεῖστον τῶν ὁποίων διετέθη εἰς ὡρισμένας ἀνάγκας, καὶ θὰ κινδυνεύσουν τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, ἂν μάθητε τὸν ἀριθμὸν τῶν πυροβόλων; Τί φόβος εἶναι αὐτός; Ἀλλά, κύριοι, μὲ ἓν ἑκατομμύριον πόσα μεγάλα ποσὰ δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἠγοράσθησαν; Βέβαια μεγαλείτερα τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ὄχι. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς καὶ νὰ λέγῃ, θέλετε νὰ διακινδυνεύσετε τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, μᾶς λέγει, ὅτι δὲν θέλω νὰ ὑποβληθῶ εἰς ἐξέλεγξιν, μᾶς λέγει ὅτι ὅλος ὁ πατριωτισμὸς σύγκειται εἰς ἑπτὰ ὑπουργοὺς, εἰς ἑπτὰ ὑπουργικοὺς γραμματεῖς καὶ εἰς ἑπτὰ ἀποθηκαρίους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ ὑλικόν· τὸ δέχεσθε, κύριοι; Παραδεχθῆτέ το. Νομίζετε συνταγματικὸν νὰ ἔρχωνται οἱ ὑπουργοὶ καὶ νὰ σᾶς λέγουν, ἀναδεχόμεθα τὴν εὐθύνην, περιμείνατε τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον νὰ μᾶς ἐξελέγξῃ· ἴσως εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἕνα ὑπουργὸν ἑνὸς αὐτοκράτορος, ὅστις δὲν χρεωστεῖ εὐθύνην παρὰ εἰς τὸν αὐτοκράτορα καὶ τὸν Θεόν, νὰ τὸ λέγῃ αὐτό· εἰς συνταγματικὸν ὅμως κράτος οἱ βουλευταὶ ἔχουσι καθῆκον ἐπιτηρήσεως τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐτὰ δὲν συγχωροῦνται. Τὸ δὲ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, κύριοι δὲν ἔχει ἄλλο καθῆκον εἰμὴ νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἐξεδόθη πίστωσις, ἂν ἐξεδόθη ἔνταλμα, ἂν ὑπάρχουν ἀποδείξεις κλπ. καὶ θὰ ἔλθῃ, κύριοι, πότε; Τουλάχιστον μετὰ μίαν δεκαετίαν. Τὸ ν’ ἀναδέχηται ὁ ὑπουργὸς εὐθύνην διὰ τὸν ὑπάλληλον δὲν λέγει τίποτε ἀσφαλές. Δὲν ὁρμώμεθα ἀπὸ σκοποὺς πλαγίους κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἡ Κυβέρνησις κατέδειξεν, ὅτι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔθνους καὶ δὲν εἶναι κανεὶς διατεθειμένος νὰ τοῖς διαφιλονεικήσῃ αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην. Σήμερον ὅμως καλούμεθα νὰ δώσωμεν μίαν ψῆφον σπουδαιοτάτην, διότι πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνω τὸν λαὸν μὲ φόρους, μὲ ἑκατομμύρια καὶ ἡμᾶς ἀκόμη, καὶ πρέπει νὰ μὴ φορολογῆταί τις διὰ νὰ εἴπῃ τὰ ψηφίζομεν ὅπως θέλομεν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, φρονῶ ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς θὰ κλείσῃ τὰ στόματα πάντων τῶν ἐχθρῶν, καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐχθροί του ἀλλὰ φίλοι του, καὶ διαψεύσῃ ἐκείνους, οἵτινες διαδίδουν ἰδέας ἐναντίας τῶν πράξεών των· θὰ εὐχαριστήσῃ καὶ ἡμᾶς, θὰ πείσῃ καὶ τὴν κοινωνίαν, ὅτι ἂν ζητῇ σήμερον αὐτὸ τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ζητεῖ διὰ νὰ πληρώσῃ ἀνάγκας καὶ προετοιμάσῃ μέλλον ἀγαθὸν, διότι τὸ τοιοῦτον μέλλον πάντες τὸ ἐπιποθοῦμεν καὶ ὅλοι τὸ ὑποστηρίζομεν· καὶ μὴ θέλετε τὸν πατριωτισμὸν νὰ τὸν ἀναγνωρίσωμεν εἰς ἕξ, ἑπτὰ ἄτομα.

§77ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἦτο πάντῃ περιττὸν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κορινθίας νὰ ἐκθέσῃ τὴν θεωρίαν περὶ πιστώσεων, διότι ἡμεῖς δὲν ὠχυρώθημεν, κύριε βουλευτά, ὄπισθεν τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὅτι διὰ τὴν δαπάνην αὐτὴν θέλει γίνει ἡ ἐξέλεγξις ἀπὸ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον· καὶ οἱ πληρώσαντες καὶ οἱ διατάξαντες τὴν πληρωμὴν εἶναι ὑπόλογοι· ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς συζητήσεως εἴπομεν, ὅτι περὶ ὅλων τῶν δαπανῶν εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ σᾶς δώσωμεν λόγον καὶ ἀποδείξεις, ἀρκεῖ μὴ ἡ κατάδειξις τῆς πεποιθήσεως τοῦ ἔθνους δὲν βλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας. Ἦτο λοιπὸν πάντῃ περιττὴ αὐτὴ ἡ ἐπίπληξις. Δὲν φιλονεικεῖτε, λέγετε, τὴν τιμίαν διαχείρισιν, ἀλλὰ φιλονεικεῖτε, ὅπως εἶπε πολὺ καλὰ ὁ κύριος Καραϊσκάκης, τὸ εἶδος τῆς προμηθείας, ἂν ᾖναι εὔχρηστον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις ἢ ἄχρηστον, καὶ ἑπομένως ἂν θὰ ζημιώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ πετάξωμεν τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἔχετε λοιπὸν ἀνάγκην τῶν διαταγῶν ἵνα ἐπικρίνητε τὴν προμήθειαν τῆς Κυβερνήσεως· τοῦτο τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ὅταν ἡ ἰδέα τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε σᾶς κρύπτεται· ὅταν ὅμως ἡμεῖς σᾶς λέγωμεν, δὲν ἐπρομηθεύθημεν βελονωτὰ ὅπλα, δὲν ἔχετε, κύριοι, ἐλεύθερον τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως; Ἂν σᾶς ἐλέγομεν ὅτι ἠγοράσαμεν βελονωτὰ, ἀλλὰ δὲν σᾶς ἐπιτρέπομεν νὰ τὰ παρατηρήσητε, τότε εἴχετε δίκαιον· ἀλλ’ ὅταν ἐρχώμεθα παῤῥησίᾳ καὶ σᾶς τὸ λέγωμεν, ὅτι ἠγοράσαμεν τοιαῦτα ὅπλα, τότε πρέπει νὰ ἔχητε τὴν παῤῥησίαν, ἀφοῦ ἔχετε ὅλα τὰ στοιχεῖα, νὰ κατακρίνητε τὴν Κυβέρνησιν.

§78ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡμεῖς σᾶς ἐρωτῶμεν, πόσα;

§79ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ πόσα, ἀδύνατον νὰ σᾶς τὸ εἴπω.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς εἶπε καὶ ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι διὰ λόγους συμφέροντος τῆς ἐπικρατείας δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν τὸ ποσὸν τῆς προμηθείας τῆς πυρίτιδος τῶν ὅπλων κτλ. Τὸ εἶδος συζητήσατέ το, μόνον ἐπὶ τοῦ εἴδους τοῦ ὁπλισμοῦ δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούομεν νὰ ἔρχεται εἰς συζήτησιν ἡ κατάστασις τῶν ἀποθηκῶν δηλ. πόσα ὅπλα ἔχομεν καὶ πόσην πυρίτιδα. Ἂν δύνασθε ν’ ἀποδείξετε τὸ ἐναντίον, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν ἐπικράτειαν ἡ δημοσίευσις τοιούτων πραγμάτων, ἂν δύνασθε νὰ φέρετε παραδείγματα ξένων ἐπικρατειῶν, ἂς τὸ συζητήσωμεν χωριστὰ, ἂν συμφέρῃ τὸ τοιοῦτον ἢ μὴ οὐ μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον. Ἡμεῖς κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούομεν τοῦτο καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν ὁπλισμὸν ἔχετε ὅλα τὰ στοιχεῖα. Δὲν σᾶς λέγομεν, ὅτι ἐφέραμεν βελονωτά· καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ἐπροτίμησα νὰ ὁπλίσω διὰ τοῦ πρώτου εἴδους τῶν ὅπλων περισσότερον στρατὸν παρὰ νὰ φέρω ὀλίγα βελονωτά, μὴ ἐπαρκοῦντα εἰς τὰς ἀνάγκας μας. Εἰς τοῦτο ἂν ἔχητέ τι νὰ εἴπητε, ἐπικρίνατε τὴν κυβέρνησιν. Κατ’ ἀρχὴν τοῦ νὰ δείξωμεν τὰς καταστάσεις τῶν ἀποθηκῶν......

§81ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Νομίζετε, ὅτι ἡ προμήθεια εἶναί τι μυστικόν; ὅπου καὶ ἂν ἐπρομηθεύθητε, τὸ γνωρίζει ὅλος ὁ κόσμος· διατί νὰ μὴ τὸ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς;

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφοῦ εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, τότε τί ζητεῖτε; Προτείνω λοιπὸν θέμα. Ἡ κυβέρνησις ἀποκρούει τὴν ἀρχὴν νὰ καταθέτῃ εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν κατάστασιν τῆς ποσότητος τοῦ ὁπλισμοῦ.

§83ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Τότε εἶναι περιττὸν νὰ καθήμεθα ἐδῶ (θόρυβος).

§84ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἠσθάνθην, κύριοι, θλίψιν καὶ ἀγανάκτησιν, ὅταν ἤκουσα τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν νὰ λέγῃ, ὅτι τοιαῦται αἱ πράξεις μου, τοιαῦτα τὰ ἔργα μου, δὲν δύναμαι νὰ τὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ ἂν θέλετε, θέσατε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Δὲν ἀποτείνομαι σήμερον εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀλλ’ εἰς τὴν συμπολίτευσιν (θόρυβος). Ἀποτείνομαι εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τὸ πλεῖστον ἀποτελεῖ ἡ συμπολίτευσις. Ὅταν τολμᾷ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, «δὲν ὑποτάσσομαι εἰς τὸ Σύνταγμα, δὲν ὑποτάσσομαι εἰς τοὺς νόμους, δὲν ὑποτάσσομαι εἰς τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα εἶναι καθιερωμένα εἰς ὅλας τὰ συνταγματικὰς πολιτείας....

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρεξηγήσατε τὸν ὑπουργόν.

§86ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τοῦτο ἠννόει, ὅταν ἔλεγε, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω λόγον, εἶναι ὡς νὰ λέγῃ, δὲν ὑποτάσσομαι εἰς τὸ σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους, ἂν θέλετε, θέσατε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης». Ὑπεράνω, κύριοι, τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ τῆς πλειοψηφίας ὑπάρχει ἄλλος νόμος, ὑπάρχει ἡ ἠθικὴ, ἵνα μὴ εἴπω ἡ κοινὴ γνώμη. Ἐγὼ, κύριοι, προχθὲς ὅτε ὡμίλει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κάπως ἐπείσθην καὶ εἶπον ἐν τῇ διανοίᾳ μου, ὅτι καλῶς ἔπραξεν· ἀλλ’ ὅταν ἤκουσα, ὅτι πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ἡ πυρῖτις ἔχει 1, 20 ἡ ὀκᾶ καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς μᾶς τὴν παρουσίασε πρὸς 2, 40, δύναμαι νὰ εἴπω, ὄχι ὅτι ἔκλεψε ἢ κατεχράσθη, ἀλλ’ ὅτι ἠπάτησαν αὐτὸν, καὶ τοῦτο πρόκειται νὰ μάθωμεν ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν. Διότι ὅλοι γνωρίζετε τί συνέβη κατὰ τὰ 65 εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ἱματισμοῦ. Οὐδαμοῦ ἐν Εὐρώπῃ ἡ πυρῖτις τιμᾶται 2, 40 ἀλλὰ 1, 20, 1, 60. Τί θὰ εἴπητε αὔριον, ὅταν ὑπάγητε εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, ὅτι τὴν πυρίτιδα κατελογίσατε πρὸς 2, 40, τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολή μας; Τὰ καθέκαστα τῶν στρατιωτικῶν προμηθειῶν ἠμπορεῖ, ὅστις θέλει τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐξερχόμενος, ν’ ἀκούσῃ καὶ ἀπὸ ἀξιωματικούς· οὗτοι λοιπὸν προδίδουσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, διότι λέγουσιν, ἔχομεν 10 ἢ 20 χιλιάδας ὅπλων, καὶ ἀποκαλύπτουσι μυστήριον, ἐνῷ ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος κηρυττόμεθα κατὰ τοῦ τυράννου; Καὶ πῶς, κύριοι, αἱ ἀποθῆκαί μας ἦσαν ἄλλοτε κεναί; εἶχον καὶ 10 καὶ 20 χιλιάδας ὅπλων. Τὴν δύναμίν μας φοβούμεθα μὴ καταδείξωμεν; καὶ τίς τῶν Ἑλλήνων δὲν ἔχει ἓν ὅπλον, ἢ δύω τρία εἰς τὴν καλύβην του; Ὥστε αἱ δυνάμεις ἡμῶν εἶναι φανεραί, καὶ δὲν δύναται νὰ προέλθῃ κανεὶς κίνδυνος. Ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς μᾶς παρουσίασεν, ὑπείκων εἰς τοὺς νόμους, τὴν κατάστασιν τῆς ἀγοραπωλησίας τῶν πλοίων. Δὲν ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τί ἔπραξε μὲ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι προδίδονται μυστήρια· αὐτὰ ἂς τὰ ἔχῃ ἀπόῤῥητα καὶ μυστικά· θέλομεν ἁπλῶς νὰ ἴδωμεν ἂν πρὸς 2, 40 ἠγόρασε τὴν πυρίτιδα, καὶ ἂν τοῦτο ᾖναι ἀληθές, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν, ὅτι τὸν ἠπάτησαν, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν ἔπρεπε νὰ παραδεχθῇ τοιαύτην ἀγορὰν, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ σιωπήσῃ καὶ νὰ μὴ θέλῃ νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσιν. Μὰ, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι λογικὸν τοῦτο; εἶναι ὅλως ἀπαράδεκτον, τὸ ἀποκρούει ἡ συνείδησις παντὸς ἀνθρώπου. Ἡμεῖς δὲν ἐρωτῶμεν πόσα εἶναι τὰ ὅπλα, ἀλλὰ πόσον ἠγοράσθησαν, πόσον ἠγοράσθη ἡ πυρῖτις. Ἐρχόμεθα ἐδῶ καὶ ἐπιβαρύνομεν τοὺς συμπολίτας μας μὲ φόρους ἐπὶ φόρων, καὶ θὰ τὸ συναισθανθῶμεν αὔριον· ἀλλὰ μία κλάσις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία λέγει ναί, ναί, δὲν ὑπεβλήθη εἰς τοὺς γενικοὺς φόρους, εἰς τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ὑποβαλλόμεθα. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅμως δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ· ἀκούει ὅμως ἡ κοινὴ γνώμη, θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία, καὶ μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ διαλαλήσω· ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσιν, καὶ ἂν δὲν τὴν παρουσιάσῃ εἶναι δύσκολον πλέον ν’ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα τοῦτο... (θόρυβος).

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἔχομεν καὶ ἀπειλάς (θόρυβος).

§88ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Προχθὲς, κύριοι, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω αὖθις, ὅτι τὸ νὰ συκοφαντῇ τις πολίτας εἶναι κακὸν, ὡς ὅταν συκοφαντῆται μία κυβέρνησις. Εὔχομαι ἀδίκως νὰ συκοφαντῆται, καὶ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐπιθυμῶ ὅμως τεκμήρια καὶ ἀποδείξεις.

§89ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πήγαινε νὰ ἰδῇς τὰ ὅπλα.

§90ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἰδῶ τὰ ὅπλα ἐδῶ, δὲν κατεκρίνομεν τὴν ποιότητα τῶν ὅπλων. Αὐτὰ εὗρε κατάλληλα ὁ ὑπουργὸς εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν, αὐτὰ ἠγόρασεν· ἐνδεχόμενον αὔριον νὰ τὰ μεταῤῥυθμίσῃ. Εἰς τοῦτο δὲν εἶμαι ἐναντίος, καὶ δυσαρεστοῦμαι ἀκούων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ν’ ἀλλάξωμεν τὸν ὁπλισμὸν, ἀντὶ νὰ ζητῶσι τίνι τρόπῳ διεχειρίσθησαν τὰ χρήματα. Δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀγοράσωμεν ὅπλα βελονωτὰ, διότι δὲν ἔχομεν πόρους, καὶ ἐξ ἑτέρου ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξοπλίσωμεν τοὺς βραχίονας τοῦ ἔθνους. Καὶ ἔκαμε καλὰ ὁ κύριος ὑπουργὸς ν’ ἀγοράσῃ τοιαῦτα ὅπλα, ὁποῖα ἠγόρασεν. Ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν ὅμως εἶμαι ἐναντίος. Καὶ, κύριοι βουλευταὶ, λαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς μίαν μεγάλην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἔθνους. Δὲν ἀπευθύνομαι οὔτε εἰς τὴν συμπολίτευσιν, οὔτε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν. Διότι, ὅταν ψηφίζωμεν, ὁ κόσμος ἔξω λέγει, ὄχι πῶς ἐψήφισεν ἡ μία μερὶς ἢ ἡ ἄλλη, ἀλλὰ πῶς ἐψήφισεν ἡ Βουλή. Θὰ διακινδυνεύσουν τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἂν ὑποβάλουν τὴν κατάστασιν τῶν ὅπλων καὶ πολεμεφοδίων, μᾶς λέγουσι· τοῦτο εἶναι ἀπαίσιον! Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φανῇ ὑποδεέστερος τοῦ Κυρίου Γρίβα, ὁ ὁποῖος εἶπεν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ παρουσιάσω τοὺς λογαριασμούς μου. Δὲν διστάζω, διότι ἐνήργησα ἐν πεποιθήσει καὶ ἐν εἰλικρινείᾳ. Παρατηρεῖτε, ὅτι ὑπάρχει μία ἀντίφασις, ὁ μὲν τῶν ὑπουργῶν παρουσιάζει τὴν κατάστασίν του, ὁ δὲ τὴν ἀρνεῖται. Τότε καὶ ἡμεῖς ὡς συμπολίτευσις ἐρχόμεθα εἰς ἀντίφασιν· ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ἀποῤῥίψωμεν τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἔλθωμεν εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν ἑαυτόν μας. Μίαν γνώμην πρέπει νὰ ἔχωμεν, καθὼς καὶ μίαν συνείδησιν ἔχει πᾶς ἄνθρωπος. Ἕκαστος ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ παρίσταται μὲ δύω συνειδήσεις. Τότε πρέπει νὰ πολεμήσωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ Γρίβα, νὰ τοῦ εἴπωμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φέρῃς τὰς καταστάσεις. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, διότι αὐτὸ τὸ ζήτημα παρετάθη ἐπὶ τοσοῦτον, ἕνεκα τῆς ἀρνήσεως τοῦ Κυρίου Βότζαρη εἰς τὸ νὰ παρουσιάσῃ τὰς καταστάσεις, ν’ ἀποφασίσῃ νὰ φέρῃ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα, καθόσον ἔχομεν τόσα ἀντικείμενα πρὸς συζήτησιν, καὶ ὅμως συζητοῦμεν ἤδη ἐπὶ τόσας ἡμέρας, τὰς ὁποίας ἐρυθριῶ ν’ ἀπαριθμήσω. Πρέπει λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς νὰ παρουσιάσῃ τὰς καταστάσεις. Περὶ τῶν ὅπλων οὐδεὶς ἀντιλέγει, ἀρκεῖ ὅτι τὰ ἐπῆρε, καὶ τὸν εὐχαριστοῦμεν μάλιστα. Ἄλλως τε ἂν δὲν παρουσιάσῃ τὸν ἔλεγχον τῆς ἀγορᾶς τῶν πολεμεφοδίων καὶ τῶν ὅπλων, ὄχι ἂν ἐπιδοκιμασθῇ ἀπὸ 100 ψήφους ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλην τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι ἄνθρωπος!

§91Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δύω λόγοι μὲ ἀναγκάζουν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ ὑπογραφὴ, τὴν ὁποίαν ἔθεσα εἰς τὴν ἔκθεσιν, καὶ ὀφείλω ἑπομένως νὰ δώσω ψῆφον σύμφωνα μὲ τὴν γνωμοδότησιν. Πρέπει νὰ δικαιολογήσω τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιμένομεν ζητοῦντες νὰ παρουσιασθῶσι τὰ στοιχεῖα ταῦτα. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπροξένησεν ὁ λόγος τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαινιάσωμεν τοιαύτην ἀρχὴν, τοῦ νὰ παρουσιάζηται ἡ κατάστασις τῶν ἀποθηκῶν εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ἀποκαλύπτωμεν οὕτω μυστήρια τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Ἴσα, ἴσα, κύριοι, καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ καὶ ἡ Βουλὴ ἵνα μὴ ἐγκαινιάσῃ μίαν τοιαύτην ἀρχὴν λίαν ὀλεθρίαν. Ὅταν ἐχορηγήσαμεν πίστωσιν ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἠγοράσθησαν ὅπλα, ὅταν ζητῆται πίστωσις ἑτέρων ἑκατομμυρίων, ὅπως ἀγορασθῶσι καὶ ἄλλα, θέλομεν νὰ μάθωμεν ὁποία χρῆσις ἐγένετο τῶν μικρῶν τούτων ποσῶν, ἵνα σὲ δώσω αὔριον περισσότερα. «Δοῦλε ἀγαθὲ ἐκ τῶν μικρῶν παρετήρησα ὅτι εἶσαι ἄξιος καὶ τῶν μεγαλειτέρων». Ἂν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν φέρῃ τὰς παρατηρήσεις, ὅτι δὲν δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ πόθεν ἐπρομηθεύθη τὰ ὅπλα, καὶ ἐννοῶ ἀπὸ κυβέρνησίν τινα φιλικὴν, τῇ ἀληθείᾳ ἤθελον σιωπήσει, διότι ἦτο πολὺ ὀρθὸν νὰ μὴ θέλῃ δύναμίς τις φιλική, ὡς ἐκ τῶν σχέσεών της πρὸς τὴν Ἑλλάδα, νὰ φανῇ ὅτι δίδει βοηθείας εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ ν’ ἀρνῆται νὰ μᾶς εἴπῃ πόσα ὅπλα ἠγοράσθησαν, διότι διακινδυνεύει ἐθνικὰ συμφέροντα, δὲν εἶναι λόγος ἰσχυρός. Τὸ ἔθνος πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ποῖαι αἱ δυνάμεις του καὶ τὸ ἔθνος εἶναι ἡ Βουλή. Ἂν ἤθελε κινήσει στρατιωτικὰς δυνάμεις κατὰ ἐχθροῦ, δὲν ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν λόγον, διὰ τίνων μέσων ἤθελε τὰς κινήσει, ἵνα μὴ μάθωμεν τὰ στρατηγικά του σχέδια καὶ κινήματα. Ἵνα μάθωμεν ὅμως πόσα ὅπλα ἠγοράσθησαν, δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ διακινδυνεύσωσι τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἠξεύρετε κάλλιστα, ὡς ἐκ τῶν φιλικῶν μου σχέσεων πρὸς τὸν κύριον Μπότσαρην, πόσον τιμῶ τὸν ἄνδρα, καὶ θέλω πρὸς τιμήν του ν’ ἄρῃ ἐκ μέσου πᾶσαν ὑπόνοιαν, οὐχὶ ὡς πρὸς τὸ ἄτομόν του, διότι εἶναι ἀνώτερος πάσης ὑπονοίας, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν διαχείρισίν του. Λέγουσιν, εἶναι φανερὸν τί ἠγοράσθη διὰ τῶν διαφόρων δαπανῶν, τὸ εἶδος τῶν ὅπλων κατακρίνατέ το· ἀλλὰ τότε σεῖς οἱ ἴδιοι κατακρίνετε ἑαυτούς. Ἐκτὸς τούτου δὲν δυνάμεθα ἆράγε νὰ παραπονεθῶμεν, ὅτι οἱ ἐνεργήσαντες αὐτὴν τὴν πρόβλεψιν ἠπατήθησαν, ἔκαμαν σφάλματα; Τί ἀπέδειξαν αἱ δοκιμαὶ εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως; ὅτι αἱ διευθέται εἶναι κακοί· ἴσως ἡ ἀτμοσφαῖρα ἐπηρέασε τὴν κατάστασίν των· δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δοκιμασθῶσιν εἰς τὸ Βέλγιον ἐκεῖ, ὅπου ἠγοράσθησαν; εἷς ἰδιώτης θὰ ἀγοράσῃ τὸ ἁπλούστερον πρᾶγμα καὶ θὰ τὸ ἀγοράσῃ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς δοκιμῆς. Σήμερον ἡ διόρθωσις τῶν διευθετῶν βεβαίως εἶναι δύσκολος, πρέπει νὰ τοὺς μεταφέρωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην· τὰ ἔξοδα ὅμως τῆς μεταφορᾶς καὶ ἐπανόδου τίς θὰ ὑποστῇ; καὶ ἂν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ τὰ μεταχειρισθῶμεν σήμερον, τί ἤθελε γίνει; Ἡμεῖς ἔχομεν φαίνεται τὴν ἁμαρτίαν, ὁσάκις ἀγοράζομέν τι νὰ χάνεται· ἠγοράσαμεν τὰ καράβια ἐπνίγησαν! ἠγοράσαμεν τοὺς διευθέτας συνετρίβησαν! ἂν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, τοῦ ὁποίου τὴν τιμὴν καὶ εἰλικρίνειαν ἀναγνωρίζω, ἂν ἤθελε μᾶς εἴπῃ, δὲν σᾶς λέγω πόθεν ἠγόρασα τὰ ὅπλα, ἂν τὰ ἠγόρασα ἀπὸ κυβέρνησίν τινα, ἀλλ’ ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα πόσον τὰ ἠγόρασα, ἤθελε κατὰ πολὺ εὐκολυνθῆ ἡ συζήτησις· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤθελον παρακαλέσει πρὸς τιμήν του νὰ τὸ κάμῃ. Εὐθύνην δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, ὅταν αἰτία τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων εἶναι ἡ Βουλή.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι ἡ Βουλή.

§93ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὅλη ἡ Βουλή· ὡς πρὸς τὸ εἶδος ὅμως τοῦ ἐλέγχου δὲν ἀπαιτεῖται πλειονοψηφία, μοὶ φαίνεται· ἀρκεῖ καὶ εἷς βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ τὸν ἔλεγχον, ὁ δὲ ὑπουργὸς ὁ διαχειρισάμενος χρεωστεῖ νὰ τὸν παρουσιάσῃ· αὐτὸ θὰ εἴπῃ ἐξέλεγξις· ἂν μὲ ἐρωτήσῃ τις ποίας ποιότητος εἶναι τὰ ἀγορασθέντα ὅπλα, ποίας ἀξίας εἶναι, δὲν γνωρίζω τί νὰ τοῦ εἴπω, οὔτε δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅστις θέλει ἐκ τῶν βουλευτῶν, ἂς ὑπάγῃ νὰ τὰ ἰδῇ. Πρῶτον καὶ ἂν ὑπάγῃ τις δὲν θὰ ἔχῃ ἐπισημότητα, θὰ ὑπάγῃ ὡς ἄτομον· καὶ δεύτερον ἐξ αὐτῶν ἐγὼ δὲν γνωρίζω τίποτε, ἐνῷ ἂν συστηθῇ ἐπιτροπὴ ὡρισμένως ἐξ εἰδημόνων, ἐννοῶ τὸ μέτρον, νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδημόνων. Ἐὰν τοῦτο δὲν γίνεται, καθὼς λέγουν, δὲν ἐπιμένω· ἐγὼ ἐννοῶ νὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θ’ ἀρυσθῶμεν πᾶσαν πληροφορίαν καὶ πᾶσαν ὑπόνοιαν ὄχι περὶ κλοπῆς ἢ καταχρήσεως, ἀλλὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως, νὰ μάθωμεν δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἀλληλογραφίαν τοῦ ὑπουργοῦ πῶς ἐγένετο ἡ χρῆσις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί θέλετε νὰ γίνῃ;

§95ΤΙΝΕΣ. Ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων.

§96ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε ἀπόψε ν’ ἀποφασίσητε ἢ αὔριον;

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπόψε (θόρυβος).

§99ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρέπει ἀπόψε ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, διότι αὔριον, ἅμα ἀρχίσωμεν τὴν τρίτην συζήτησιν, ἡ Βουλὴ θὰ εἴπῃ ν’ ἀναβάλωμεν, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δὲν κατέθεσε τὰ ἔγγραφα. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλει τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ναὶ, ἢ ὄχι; Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ ναὶ, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ ὑπουργὸς θὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἐὰν εἴπῃ ὄχι, θὰ προβῶμεν αὔριον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν ἄνευ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων.

§100ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσόν.

§101ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§102ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ ποιοῦ ἂς ὑπάγουν νὰ ἰδοῦν ὅσοι θέλουν.

§103ΘΕΟΔ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον Κ. πρόεδρε.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Ἅμα τελειώσῃ ἡ ψηφοφορία.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα;

§106ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι τὰ ἔγγραφα· τὰ ἔγγραφα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα φαίνεται τὸ ποσὸν τῆς προμηθείας.

§107ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἠθέλησε νὰ κυρώσῃ τὴν πίστωσιν, λόγῳ, ὅτι δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα.

§108ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, ἡ κατάστασις.

§109ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐξ αὐτῆς τῆς βάσεως ἐγὼ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον σήμερον διὰ τὴν ψῆφόν μου νὰ ζητήσω ὁλόκληρον τὴν ἀλληλογραφίαν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἀνταποκριτῶν του. Ἡ συζήτησις περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου περιεστράφη ἐπὶ διαφόρων ἰδεῶν, τοῦ ποσοῦ τῆς ποιότητος, τοῦ λόγου τῆς προμηθείας. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἰδέαι ἐντὸς τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἐῤῥέθησαν· τώρα, κ. πρόεδρε, πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Δὲν ἐσυζητήσαμεν κατ’ ἀρχὴν μόνον τὸ ποσὸν, δὲν περιωρίσθημεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ποσὸν, ἢ εἰς τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα μέρος τῶν ἐφοδίων τοῦ πολέμου. Ἐκάμαμεν γενικὴν συζήτησιν, καὶ τὴν ἐστηρίξαμεν εἰς τὴν ἔλλειψιν προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων. Τώρα τί θὰ ψηφίσωμεν; θὰ ψηφίσωμεν, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία εἶναι φυσικῶς ἡ προσαγωγὴ ὁλοκλήρου τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§111ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κ. πρόεδρε, δύω λέξεις. Ἐζητήσαμεν νὰ παρουσιασθῶσιν αἱ καταστάσεις τῆς ἀγορᾶς τῶν ὅπλων, τῶν πολεμεφοδίων καὶ τῶν ἄλλων, ἐζητήσαμεν ἐν γένει τὴν ἀλληλογραφίαν πλὴν τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνέχεται ἀμέσως ἢ ἐμμέσως ἡ κυβέρνησις.

§112ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι, ἐζητήθησαν καὶ αὐτά.

§113ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, ὄχι.

§114ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πᾶν ἔγγραφον ἄλλης κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διαταράξῃ τὰς σχέσεις, δὲν τὸ θέλομεν.

§115ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κ. πρόεδρε, ἐγὼ παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ δηλώσῃ, ἐὰν μόνον τὴν κατάστασιν τοῦ ὑλικοῦ δυσκολεύεται νὰ παρουσιάσῃ ἢ καὶ τὰ ἄλλα ἔγγραφα.

§116ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι σχετικά.

§117ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῆτε, διότι αὐτὸ τὸ εἴπετε καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι ὅποιος βουλευτὴς θέλῃ νὰ τὰ ἰδῇ, ἂς ὑπάγῃ εἰς τὰς ἀποθήκας. Ὁ ὑπουργὸς εἶπε μόνον, δὲν θέλω νὰ κατασταθῇ ἀντικείμενον συζητήσεως τὸ ποσὸν τοῦ ὑλικοῦ, διότι βλάπτει τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ ἔφερε μάλιστα κατάλογον νὰ τὸν παρουσιάσῃ, καὶ δὲν ἠθελήσατε νὰ τὸν ἀναγνώσητε· ἐκεῖ δὲ ἠθέλετε ἰδεῖ τὸ ποσὸν τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν. Λοιπὸν φέρετέ το κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§118ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Θέσατε τὸ ζήτημα, Κ. πρόεδρε!

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι, ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν φέρει τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀλληλογραφίαν διὰ τὸ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§120ΤΙΝΕΣ. Καὶ τὴν κατάστασιν.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί ἐννοεῖτε τὴν κατάστασιν;

§122ΤΙΝΕΣ. Τὸ ποσόν. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τοῦ νὰ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα διὰ ψήφων 71 κατὰ 28. Κύριοι, ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι ἡ ἑξῆς·

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασι. Ὥρα 5 παρὰ 10 λ.