1867.11.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39.

Τῇ 25 Νοεμβρίου 1867.

Σάββατον

Ὥρα 1/2 μ. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κωσταντᾶς. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Παρατηρῶ εἰς τοὺς κκ. βουλευτὰς νὰ παραδώσωσι τὰς ῥάβδους των εἰς τοὺς κλητῆρας διὰ νὰ μὴ παραβιάζηται ὁ κανονισμός. Συνεπείᾳ, κύριοι, τῶν χθὲς θλιβερῶν γεγονότων ἀναγκάζομαι ν’ ἀπευθύνω παρατηρήσεις τινὰς εἰς τοὺς κυρίους ἀκροατάς. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, τῆς πατρίδος καὶ ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πατρὶς ἀνέθηκε τὴν ἐγγύησιν τῶν ἐλευθεριῶν της, ἐχορήγησε δικαιώματά τινα εἰς τοὺς ἀκροατὰς, ἀλλὰ τὰ δικαιώματα αὐτὰ δὲν εἶναι ἀπόλυτα, συνοδεύονται καὶ μὲ τὴν ἐκπλήρωσιν κοινῶν καθηκόντων. Οἱ ἀκροαταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀκροῶνται ἐλευθέρως τῶν συζητήσεων τοῦ σώματος, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ τὸ καθῆκον νὰ σιωπῶσι, διότι δὲν ἀνέθηκεν εἰς αὐτοὺς ἡ πατρὶς τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγχωσι τὴν διαγωγὴν τῶν βουλευτῶν. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἔχει ἅπαν τὸ ἔθνος συνερχόμενον ἐν σώματι, ὅπως ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Τὸ ἄρθρον 89 ἰδοὺ τί λέγει· «Διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, οἱ ἀκροαταὶ ὀφείλουσι νὰ τηρῶσιν ἄκραν σιγήν·» τοὐτέστι δὲν πρέπει, οὔτε νὰ ἐπιδοκιμάζωσιν, οὔτε νὰ ἀποδοκιμάζωσι· διότι δὲν εἶναι οἱ ἐπιτηρηταὶ καὶ ἐλεγκταὶ τῶν βουλευτῶν· (ἐξακολουθεῖ ν’ ἀναγινώσκῃ τὸ ἄρθρον 89) «Ἀκροατὴς, ὅστις ἤθελε δείξει σημεῖα ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας, εἴτε δι’ ἐπευφημήσεων καὶ χειροκροτήσεων, εἴτε διὰ κραυγῶν, ἀγορεύοντός τινος βουλευτοῦ, ἀποβάλλεται τῆς θέσεώς του παρὰ τοῦ ἁρμοδίου κλητῆρος.» Βλέπετε λοιπὸν κύριοι, ὅτι ὁ κλητὴρ ἔχει τὸ δικαίωμα ἅμα ἴδῃ ἀκροατήν τινα ταράττοντα τὴν ἡσυχίαν τοῦ ἀκροατηρίου νὰ τὸν ἀποβάλλῃ ἄνευ τῆς διαταγῆς τοῦ προέδρου· οἱ δ’ ἐκπληροῦντες τὰ καθήκοντα τοῦ κλητῆρος εἶναι ἄνδρες τῆς δημοσίου δυνάμεως. (ἐξακολουθεῖ ν’ ἀναγινώσκῃ τὸ ἄρθρον 89.) «Ὁ ταράττων τὰς διασκέψεις ἀπάγεται ἄνευ ἀναβολῆς, ἂν ἡ χρεία τὸ καλέσῃ, καὶ ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίου ἀρχῆς.» Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν οὐχὶ μόνον ἄτομά τινα, ἀλλ’ ἅπαν τὸ ἀκροατήριον ταράττεται, ὁ πρόεδρος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προκαλέσῃ ἀπόφασιν κλείουσαν ἅπαν τὸ ἀκροατήριον. Φρονοῦμεν, ὅτι τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς ἐλευθέρους πολίτας, εἰς ἀκροατὰς, οἵτινες γνωρίζουν ποῖα τὰ δικαιώματά των καὶ ποῖα τὰ καθήκοντά των.

§4ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολὺ, κύριε πρόεδρε, διότι ἐξηγήσατε τὸν κανονισμόν· ἀλλὰ παρημελήσατε νὰ εἴπητε καὶ ποῖα τὰ δικαιώματα τῆς δημοσίου δυνάμεως· αὕτη ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαγάγῃ, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ φυλακίζῃ· διότι ἕνας Σακελλαριάδης ἀπήχθη χθές, ἁρπαχθεὶς ἀπὸ τὸ μέσον τῆς ἀγορᾶς, εἰς τὰς φυλακὰς ἀπὸ τοὺς κλητῆρας, διότι, λέγουν, διετάραξε τὸ ἀκροατήριον. Ἐλησμονήσατε προσέτι ν’ ἀναφέρητε, ὅτι ἐνῷ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν δημοσίαν δύναμιν νὰ μεταχειρισθῇ τὰ ὅπλα, δυστυχῶς μετεχειρίσθη αὐτὰ καθ’ ἑνὸς σιδηρουργοῦ, ὅστις πηγαίνει νὰ χάσῃ τὸ χέρι του. Πρὸς τούτοις πρὸ ἡμερῶν ἕνας Μπαλπίνης κακοῦργος ἐγκληματίας κατεδικάσθη εἰς 10 ἐτῶν φυλάκισιν καὶ ἀποφυλακισθεὶς ἄνευ χάριτος, ὡς ἐπληροφορήθην, ἐπλήγωσε δύο ἐντὸς τῆς αὐλῆς τοῦ βουλευτηρίου πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν. Νὰ ἔλθῃ λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν αὐτὰ ᾖναι ἀληθῆ· ἂν αὐτὸς ἦτον ἐγκληματίας καὶ ἀπεφυλακίσθη χωρὶς νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ χάρις, ἂν ἐτιμωρήθη, διότι ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι μένει ἀτιμώρητος, καὶ ἂν ὁ Σακελλαριάδης ἀπήχθη ἀπὸ τοῦ ἀκροατηρίου ἢ συνελήφθη εἰς τὴν ἀγοράν (θόρυβος).

§5ΚΑΤΣΑΚΟΣ. Κύριε Βαλασόπουλε, θέλεις νὰ σοῦ δώσω ἐγὼ πληροφορίας διὰ τὸν Σακελλαριάδην;

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περιττόν.

§7ΚΑΤΣΑΚΟΣ. Ὅπως ὁ κ. Βαλασόπουλος ὡμίλησε θέλω καὶ ἐγὼ ν’ ἀπαντήσω, κύριε πρόεδρε. Ἐγὼ δύο λέξεις θὰ εἴπω. Ὁ κ. Σακελλαριάδης ἀπήντησε τὸν γραμματέα τῆς ἀστυνομίας καθ’ ὁδὸν καὶ τοῦ λέγει, κύριε, ὑπήγετε καὶ μετεμορφώσατε τοὺς ἀστυνομικοὺς κλητῆρας καὶ ὑπῆγαν καὶ ἐκτύπησαν τὸν λαόν. Ὁ γραμματεὺς τοῦ ἀπήντησε· κύριε, ἔχετε κακὰς πληροφορίας, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀνακαλέσῃς τὸν λόγον σου. Τοῦ λέγει, εἶσαι ψεύστης. Τότε ἠναγκάσθη νὰ τὸν βάλῃ εἰς τὰς φυλακάς.

§8ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸν Μπαλμπίνην τὸν ἐγκληματίαν; περὶ αὐτῶν παρακαλῶ νὰ μᾶς δοθοῦν πληροφορίαι.

§9Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζω κἄτι καλλίτερον καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Κατσάκον καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Βαλασσόπουλον, διότι ἤμην χθὲς μαζὺ μὲ τὸν Σακελλαριάδην καὶ μὲ τὸν γραμματέα τῆς ἀστυνομίας, σᾶς λέγω, ὅτι καθ’ ὁδὸν ἀπηντήσαμεν τὸν Γκιταράκον, τὸν γραμματέα τῆς διευθύνσεως, καὶ ἀπετάνθη εἰς ἐμένα καὶ μοὶ λέγει, τί εἴχατε σήμερον εἰς τὴν Βουλήν; τοῦ εἶπον τὰ συνειθισμένα, ἡ ἀντιπολίτευσις πάντοτε προσπαθεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν (θόρυβος).

§10ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν θέλομεν πληροφορίας ἀπὸ βουλευτάς.

§11Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Σακελλαριάδης λέγει τὰ ἑξῆς.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Ὁ βουλευτὴς ὁ Σακελλαριάδης;

§13Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, ἕνας πολίτης· ὁ Σακελλαριάδης εἶπε, οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες εἰς τὰ θεωρεῖα κτυποῦν τοὺς πολίτας καὶ ὅλα προέρχονται ἀπὸ σᾶς. Ὁ Γκιταράκος λέγει ψεύδεσαι, καὶ ἐκεῖνος τοῦ ἀπαντᾷ, ἐσὺ ψεύδεσαι. Ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ ἐμβῶ εἰς τὸ μέσον νὰ τοὺς χωρίσω· ἀλλ’ οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πλησίον ἠγανάκτησαν καὶ ὁ γραμματεὺς τοὺς παρήγγειλε νὰ τὸν ὑπάγουν εἰς τὴν διεύθυνσιν, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν 10 λεπτῶν ἐπῆλθεν ἡ ἀποφυλάκισις. Ἐγὼ ὅμως ἂν ἤμουν εἰς τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως μὲ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὡμίλησε δὲν ἤθελα τὸν τιμωρήσει μὲ αὐτὴν τὴν τιμωρίαν μόνον.

§14ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, χθὲς ἐν τῇ ἀπουσίᾳ μου ἐγένετο λόγος ὑπὸ τοῦ κ. Σακελλαριάδου, νομίζω, περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ὑλικοῦ καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καραϊσκάκης ἀπήντησε. Δὲν ἤμην ἐδῶ διὰ νὰ ἀκούσω τὰ καθέκαστα αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κυρίου Καραϊσκάκη. Ἀλλὰ λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τούτου, παρακαλῶ θερμῶς τὸν κ. Καραϊσκάκην, ἐπειδὴ ἅπαξ ἐγένετο λόγος καὶ εἰς πολλὰς συναναστροφὰς, τὸν παρακαλῶ θερμῶς νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ καταθέσῃ ὅ,τι γνωρίζει περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἑκατομμυρίου, καθόσον ἀφορᾷ τὴν πραγματείαν τοῦ ὑλικοῦ. Δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ἂν εἶπεν ὁ κ. Καραϊσκάκης κάτι τι, ὅτι αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ ζῆλον περὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου. Ἐπιμένω ἑπομένως, λέγων πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὅ,τιδήποτε θὰ καταθέσῃ ἐνταῦθα, θὰ τὸ θεωρήσω πηγάζον ἀπὸ εἰλικρίνειαν καὶ θέλω χαρῆ, διότι θέλει μοὶ δοθῆ ἡ ἀφορμὴ νὰ πείσω ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τὸν κ. Καραϊσκάκην καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὅσα ἐπληροφορήθη δὲν εἶναι ἀληθῆ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Καραϊσκάκην νὰ πράξῃ τοῦτο ἐν πάσῃ ἐκτάσει, διότι αὐτὸ ἀπαιτεῖ καὶ ἡ τιμὴ τῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ὁποίαν ἐνεπιστεύθη τὸ ἔθνος τὸν δημόσιον πλοῦτον, τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τῆς Βουλῆς, ἥτις μέχρι τοῦδε τὴν ὑπεστήριξε, τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον προσφέρει τοὺς πόρους του μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλει γείνει κακὴ χρῆσις, τοῦτο ἀπαιτεῖ καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἀξιοτίμων ἐκείνων πρὸς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθη μέγα μέρος τῆς διαχειρίσεως. Μετὰ ταῦτα δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ὁ κ. βουλευτὴς οὐδὲν πρόσκομμα διὰ νὰ καταθέσῃ αὐτά. Τὸν παρακαλῶ, ἂν δὲν ἔχῃ τὰ πράγματα πρόχειρα καὶ θέλει καιρὸν νὰ σκεφθῇ, τότε, ἂς ἀπαντήσῃ ὅποτε θέλει· ἂν θέλῃ καὶ τώρα.

§15ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τώρα ἀμέσως. Δὲν ἔχω, κύριοι, νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο παρ’ ὅ,τι χθὲς εἶπον. Δυστυχῶς πολλὰ λέγονται, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὰ εἴπω πρὶν ἴδω μίαν κατάστασιν ἀγορασθέντος ὑλικοῦ· ἅμα ἔλθῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις θὰ εἴπω αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἤκουσα ἀπὸ τοὺς ἰδίους ἀπεσταλμένους· θέλω νὰ ἴδω αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι πιθανὸν καὶ ἐγὼ ν’ ἀπατῶμαι, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ συκοφαντῆται.

§16ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰπέτε τί ἠκούσατε;

§17ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Π. χ. ἤκουσα, ὅτι ἡ πυρίτης ἠγοράσθη εἰς τὴν Φλωρεντίαν 2,40, ἐνῷ εἰς τοὺς Παρισίους κοστίζει 1,60.

§18ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§19ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἤκουσα, ὅτι τὸ ὑλικὸν διὰ τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον ἠγοράσθη, εἶναι ἄχρηστον.

§20ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§21ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὰ ἀμφισβητεῖτε, φέρετε μίαν κατάστασιν.

§22ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰπέτε σεῖς τί ἠκούσατε.

§23ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἤκουσα, ὅτι διετάξατε ν’ ἀγορασθῶσιν ὅπλα, τὰ ὁποῖα πρὸ ἐτῶν ἦσαν εἰς ἐμπορικοὺς οἴκους εἰς τὴν Γένουαν, ὅπλα τὰ ὁποῖα εἶναι ἄχρηστα, διότι πρὸ δέκα ἐτῶν ἦσαν ἐκεῖ, ν’ ἀγορασθῶσιν εἰς τιμὴν ὡρισμένην πρὸς 36 φράγκα· ἠγοράσατε ἢ ὄχι;

§24ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐσεῖς εἴπατε πολλὰ εἰς διαφόρους συναναστροφὰς καὶ εἴπατε, ὅτι ἔχετε ἀποδείξεις.

§25ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Καμμίαν ἀπόδειξιν δὲν ἔχω, διότι κανὲν ἔγγραφον ὑπ’ ὄψιν μου δὲν ἔχω. Φέρετε τὴν κατάστασιν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ὁδηγηθῶμεν· διότι, κύριε ὑπουργὲ, καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἀγοράζοντες αὐτὸ τὸ ὑλικὸν λέγουν, ὅτι εἶναι ἄχρηστον, εἶναι ὑλικὸν τὸ ὁποῖον πετᾷ ἡ Εὐρώπη. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ γεμίσωμεν τὰς ἀποθήκας μας μὲ ὅ,τι ἀποῤῥίπτουν τὰ ἄλλα κράτη; Λοιπὸν εἶναι ἀναγκαία ἡ κατάστασις καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ αὐτὴ θὰ σᾶς εἴπω λεπτομερῶς πᾶν ὅ,τι ἤκουσα.

§26ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Μὰ μία κατάστασις εἶναι τὸ ποσὸν, δὲν εἶναι τὸ ποιόν· Εἰπέτε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠρχίσατε νὰ εἴπητε.

§27ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι πρῶτον τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἠγοράσατε τὰ ἀποῤῥίπτει ὅλος ὁ κόσμος ὡς ἄχρηστα. Ἦτο καλλήτερον νὰ ἔλθητε καὶ νὰ εἴπητε, ἀντὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ζητῶ δύω, τρία καὶ νὰ πάρητε ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι χρήσιμον. Σᾶς κατηγοροῦν, ὅτι τὰ ὅπλα τοῦ πυροβολικοῦ, τὰ πυροβόλα, πρὸς οἰκονομίαν διακοσίων καὶ τριακοσίων δραχμῶν ἀπὸ ἕκαστον πυροβόλον, ἐπροτιμήσατε νὰ πάρηται φύρδην μίγδην 10, 12 συστήματα πυροβόλων, καὶ τὰ ὁποῖα ἕκαστον ἔχει 200, 300, καὶ θὰ ἦναι ἄχρηστα. Θὰ μὲ εἰπῆτε καὶ ὁ Εὐρωπαϊκὸς στρατὸς αὐτὰ ἔχει· ναὶ, ἀλλὰ ἐκεῖ εἶναι ἕτοιμον τὸ κατάστημα, ἀφοῦ ἔχει τὸ ὑλικὸν ἕτοιμον, νὰ χύσῃ νέα, ὅταν θέλῃ. Σᾶς κατηγοροῦν ἢ μᾶλλον λέγουν, ὅτι ἐδιατάξατε ῥητῶς ἀπ’ ἐδῶ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, καὶ ἡ διαταγή σας αὐτὴ, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἂν εἶπον ὅτι εἶναι ἐπίσημος ἢ ἰδιαιτέρα, ἀλλ’ ὅτι ἐδιατάξατε νὰ ἀγορασθῶσιν ὅπλα, τὰ ὁποῖα πρὸ 10 ἐτῶν ὑπάρχουν εἰς ἕνα ἐμπορικὸν οἶκον, ὄχι νέας ἐφευρέσεως, πρὸς 36 φράγκα, ὁ δὲ ἀντιπρόσωπός σας ῥητῶς σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν χειρότερα. Λέγουν, ὅτι διετάχθη ὁ κ. Ῥώμας νὰ ἀγοράσῃ πρὸς 2,40 πυρίτιδα, ὄχι ὅτι αὐτὸς ἐσυμφώνησε, ἀλλ’ ὅτι ἐπεφορτίσθη νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὴν ποιότητα ἐνῷ ὁ κ. Ῥάϊνεκ εἰδοποίησε τὸν κ. Ῥώμαν, ὅτι πρὸς 1,60 καὶ 1,50 δύναται νὰ εὕρῃ εἰς τοὺς Παρισσίους καὶ εἰς τὸ Βέλγιον. Σᾶς κατηγοροῦν καὶ ὑμᾶς καὶ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, ὅτι ἀπεστείλατε ἀξιωματικὸν τρεῖς φορὰς εἰς τὴν Εὐρώπην, ὁ ὁποῖος ἐκάθησε τὴν πρώτην 3 μήνας, τὴν δευτέραν φορὰν 2, ἠμπορεῖ νὰ ἐκάθησε καὶ ὀλιγώτερον, ἀλλ’ ἀρκετὰς ἡμέρας, καὶ ἐμισθοδοτεῖτο καλὰ διὰ νὰ ἀγοράσῃ 300 σέλας, ἀπέρασεν ἓν ἔτος καὶ ὅταν ἐγὼ ἤμουν εἰς τὸ Παρίσι δὲν εἶχε στείλλει οὔτε 45. Αὐτὰ ἤκουσα, αὐτὰ λέγουν περὶ ὅλου τοῦ ὑλικοῦ σας, ὅτι εἶναι ἄχρηστον, καὶ ἐπιμένω νὰ ἴδω τὴν κατάστασιν, διὰ νὰ ἰδῶ καὶ ἐγὼ, ἂν αὐτὰ τὰ πράγματα ἔχωνται ἀληθείας, ἢ ὄχι.

§28ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.

§29ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἀκόμη ἕνα ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ἂν ἔχεται ἀληθείας. Ὅτι εἴχετε ἀνοίξει μίαν πίστωσιν εἰς τὸν τραπεζίτην Λίνγγερ 1,000,000 (θόρυβος) καὶ ὅτι ὁ κ. Ῥώμας μετεχειρίσθη ὅσον ποσὸν ἐχρειάσθη, τὸ ἄλλο τὸ ἐπέστρεψεν ὀπίσω. Αὐτὰ ἔχονται ἀληθείας;

§30ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τούτων ὅλων τί ἐξάγεται; ὅτι συνέβησαν ἔξοδα μεγάλα.

§31ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι! ἐκ προοιμίων λέγω, ὅτι ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ λαλήσω περὶ τῆς στρατιωτικῆς διαχειρίσεως, θέλω συμπεριλάβει καὶ αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Στράτος.

§33ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὡς μέλος, κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς προεξετασάσης τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε τὴν ἄδειαν νὰ ἐκφράσω τὰς ἰδέας μου, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ὑπέγραψα τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ὑποστηρίζω ἐν γένει τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων. Χθὲς, κύριοι, μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἤκουσα τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Κορινθίας κ. Δημητριάδην, καθόσον οὗτος εἶχεν εἰσέλθει ἐντὸς τοῦ ζητήματος τῶν πιστώσεων, παρακολουθῶν ἐν γένει τὰς πιστώσεις καὶ ἐξέταζεν ἐν γένει αὐτὰς μετά τινος λεπτομερείας· ἀλλ’ αἴφνης, βάσκανος δαίμων ἐξηκόντισε καὶ αὐτὸν καὶ τὸν ἔστειλεν εἰς τὸν Λύγκον· ἔκτοτε τὸν ἀφῆκα περιπλανώμενον μετὰ τοῦ Λύγκου εἰς τὰ δάση. Τὸν ἠκολούθησα διότι καλῶς ἤρχισε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν πιστώσεων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶχε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν ὅλης τῆς Βουλῆς μέχρι τέλους, ἀλλ’ ἐξηκοντίσθη εἰς τὰ δάση· δὲν πταίει, οὔτε ἡ Βουλὴ εἰς τοῦτο, οὔτε ἐγὼ ὅστις τὸν ἀφῆκα περιπλανώμενον. Περίεργον, κύριοι, ἀληθῶς, ἔχομεν 4 ἡμέρας συζητοῦντες ἓν ἀντικείμενον.

§34ΤΙΝΕΣ. Ἕξ.

§35ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔστω. Καθ’ ἃς ὅμως περιστρεφόμεθα περὶ ἓν κέντρον, οἱ δὲ κύριοι βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὁλονὲν πλησιάζοντες αὐτὸ, ἀπεμακρύνοντο ταχέως. Μή τοι τυχὸν τὸ κέντρον τοῦτο ὑπάρχει ἑστία τις πυρὸς, οὗ τινος ἡ θερμότης ἢ ἡ λάμψις τοὺς ἀποδιώκει; Ἐξετάσωμεν. Ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα; Πιστώσεις, αἵτινες πρὸ ἑνὸς μηνὸς παρὰ τῆς κυβερνήσεως ὑπεβλήθησαν. Τί εἶναι δὲ αἱ πιστώσεις αὗται; εἶναι δαπάναι, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἀναπληρωματικῶς ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς. Αἱ δαπάναι αὗται εἰσὶ τακτικαὶ ἢ ἔκτακτοι; Ἡ κυβέρνησις ἔχουσα ἕνα προϋπολογισμὸν ἐδύνατο ἢ δύναται ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ καλύψῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς τακτικὰς δαπάνας της. Αἱ πιστώσεις ἑπομένως δὲν εἶναι ἢ ἔκτακτοι δαπάναι, καὶ τὸ τοιοῦτον δὲν σημαίνει ἄλλο, παρ’ ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι ἐντελῶς ἔκτακτοι, καὶ προκαλοῦν τὴν τοιαύτην δαπάνην. Ἰδοὺ τὸ ζήτημα περὶ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις· καὶ ἂν περιεστρέφοντο οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, θὰ εἴχομεν σήμερον, ὄχι τὴν πέμπτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τῶν πιστώσεων. Εἶναι βέβαιον ὅτι παρουσιάσθη ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν ὑπουργῶν κατόπιν, καὶ ἐξέθεσαν τὴν πορείαν τῆς κυβερνήσεως, τὰ κατὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν· ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπασχολεῖ σήμερον τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινωνίαν; Αἱ πιστώσεις, διότι αὗται εἶναι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται πᾶσα ἄλλη ἐργασία καὶ ἰδέα, καὶ διότι ἡ ἰδία κυβέρνησις ἐπ’ αὐτῶν ἔστησε τὴν βάσιν της, καὶ αὐτῆς ὀφείλει ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἐπιληφθῇ πρῶτον, μετὰ ταῦτα δὲ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν· διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα, καθ’ ὅσον ἡ παραδοχὴ ἢ μὴ τῶν τοιούτων πιστώσεων θὰ ἐπιφέρῃ τὴν πτῶσιν ἢ μὴ τῆς κυβερνήσεως, καὶ τότε διὰ τὴν κυβέρνησιν ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν εἴπῃ ἡ ἀντιπολίτευσις ἢ δὲν εἴπῃ διὰ τὴν διοίκησιν ἐν γένει, εἶναι εἰς λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων καὶ μόνον θὰ ἐξετάσω, διότι εἶναι τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐν ὅλῃ τῇ σπουδαιότητί του, καὶ θέλω τὸ ἐξετάσει ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν πολιτικὴν κατὰ πρῶτον καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατὰ δεύτερον λόγον· διότι στοχάζομαι, ὅτι ἂν πράγματι αἱ περιστάσεις τοῦ ἔθνους εἶναι τόσον σπουδαῖαι, βεβαίως ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἔθνους εἶναι δεύτερος λόγος, διότι ἕκαστος λόγος δὲν δύναται παρὰ νὰ ὑποχωρήσῃ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν περιστάσεων. Δύο περιστάσεις ἀπαντῶμεν. Εἶναι ἡ περίστασις τῶν ἐξωτερικῶν αἰτίων, καὶ τῶν ἐσωτερικῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουσι τὸ παρὸν ζήτημα. Ἐξωτερικαὶ περιστάσεις, κατ’ ἐμὲ, εἶναι αἱ ἀκόλουθοι. Ἡ μάχη τῆς Σαδόβας, ὡς γνωρίζετε, μόλις πρὸ ἑνὸς χρόνου συμβᾶσα, μετέβαλε τὴν κατάστασιν τῆς Εὐρώπης. Ἡ ἰσοῤῥοπία ἐξέλιπε, καὶ ἀπαιτοῦνται νέαι θυσίαι διὰ νὰ ἐπανέλθῃ· τοῦτο δὲν εἶναι ἰδέα ἰδική μου· ἡ μάχη αὕτη, ὡς γνωρίζετε, μετέβαλε τὴν Εὐρώπην εἰς ἐργοστάσιον καὶ εἰς στρατόπεδον· ἀπὸ τὴν μίαν ἄκραν τῆς Εὐρώπης ἕως εἰς τὴν ἄλλην τίποτε ἄλλο δὲν γίνεται παρὰ νὰ ἐργάζωνται νυχθημερὸν τὰ ἐργοστάσια· τίποτε ἄλλο δὲν γίνεται παρὰ οἱ στρατοὶ νὰ μεταβάλλωνται καὶ νὰ σχηματίζωνται ἐπὶ τὸ ἀναγκαιότερον κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν Σερβίαν, αὐτὴ δὲν κάμνει καθ’ ἑκάστην ἑτοιμασίας; Τὰ βιομηχανικά της καταστήματα τῶν τε πυροβόλων καὶ τῆς πυρίτιδος καθ’ ἑκάστην δὲν ἐργάζονται διὰ νὰ ἐναποταμιεύσωσιν ὑλικὸν δι’ ἐνδεχομένας περιστάσεις; Ἐν Γερμανίᾳ ἐπίσης καὶ Γαλλίᾳ γίνεται ἕτερον παρὰ νυχθημερὸν ἡ κυβέρνησις νὰ ἐργάζηται καὶ ἐξασκῆται εἰς τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα; Αὐτὴ ἡ Δανία, ἥτις σήμερον κατέστη ὅπως τὸ ἰδικόν μας ἔθνος κατά τε τὸν πληθυσμὸν καὶ τὴν ἔκτασιν, ἐν τούτοις διατηρεῖ ἀρκετὰς πολεμικὰς δυνάμεις. Λοιπὸν ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως, ἥτις ἐπαπειλεῖ τὴν εἰρήνην τῆς Εὐρώπης, καὶ προχθὲς τὸ εἴδομεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Λουξεμβρούγου καὶ τῆς Ἰταλίας, πρέπει νὰ καθήμεθα ἀπαθεῖς καὶ ἐλπίζοντες μόνον ἐπὶ τὴν δύναμιν τοῦ ὑψίστου; Ἐγὼ ὡς Ἕλλην, ποτὲ δὲν ἤθελον συγχωρήσει εἰς μίαν κυβέρνησιν εἴτε τὴν παροῦσαν, εἴτε τὴν μέλλουσαν, πολὺ περισσότερον ὡς βουλευτὴς, μίαν τοιαύτην ἀσύγγνωστον σιωπὴν, ἀμέλειαν, ἕνα τοιοῦτον ἀντιπατριωτισμὸν, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ τὸ φρόνημα τὸ ἰδικόν μου, καὶ τὸ πῦρ τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς τὴν καρδίαν μου, ὑπάρχει εἰς τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων, καὶ ὅλοι ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν, καὶ εἰς ὅλων τὰ στήθη ὑπάρχουν οἱ αὐτοὶ παλμοί. Ἰδοὺ μία κατάστασις ἐξωτερικὴ τῆς Εὐρώπης, ἥτις μᾶς βιάζει εἰς τὸ νὰ ἑτοιμασθῶμεν, διότι αἴτια ἀνεξάρτητα τῆς θελήσεώς μας καὶ τῶν ἰδεῶν μας, κατέστρεψαν καὶ ὅ,τι ὀλίγον εἴχομεν, καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα ὡς πτωχός τις εἰς τὴν ψάθην του, μὴ ἔχοντες παρὰ μίαν ἐλπίδα πρῶτον εἰς τὸν Θεὸν καὶ ἔπειτα εἰς τὰς προστάτιδας δυνάμεις. Καὶ βέβαια κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν θὰ ἐπιθυμῇ, ὅταν ὁ χείμαῤῥος τῆς Εὐρώπης ἐκχυθῇ πέριξ ἡμῶν, ἡμεῖς οἱ μικροὶ, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντισταθῶμεν εἰς τὰς σπουδαίας αὐτὰς περιστάσεις, νὰ ἀπαιτήσωμεν τὴν ἀσφάλειάν μας. Ἰδοὺ μία ἐξωτερικὴ περίστασις, ἀλλὰ σπουδαία κατ’ ἐμὲ, δι’ ἣν ἁρμόζει πᾶσα προετοιμασία, τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις κάμνει, οὐχὶ μόνον διὰ εἰρήνην ἔντιμον, ἀλλὰ καὶ διὰ πόλεμον εἰς μίαν ἁρμοδιωτέραν περίστασιν, καὶ καθ’ ἣν τὸ ἔθνος ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς μίαν τοιαύτην θέσιν. Τοιαῦτα, κύριοι, θεωρῶ τὰ ἐξωτερικὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἠνάγκασαν τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ προέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι, καὶ κἄτι τι ἄλλο, αἴτιον ἐσωτερικὸν, τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης· τὸ θεωρῶ ἐσωτερικὸν τοῦτο τὸ αἴτιον, διότι πραγματικῶς τὴν Κρήτην δὲν τὴν ἐθεώρησα παρὰ ὡς ἀναπόσπαστον τῆς Ἑλλάδος μέρος· διότι σήμερον, ὅτε οἱ ἐν Κρήτῃ ἀγωνίζονται, οὐδεὶς ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἀνέχεται παρὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἀγῶνος καὶ αἵματός των· καὶ ἂν οἱαδήποτε θυσία ἤθελε γείνει ἐκ τοῦ ἔθνους, ἤθελον τὴν παραδεχθῆ πάντοτε οἱ πάντες. Καὶ δὲν βλέπετε καθ’ ἑκάστην τὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑκάστην γίνονται ὑπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως; Ὅταν προχθὲς ἀκόμη ὁ ἴδιος Ἀλῆ πασᾶς ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Τουρκίας, ὁπόταν ἔφθασεν εἰς Κρήτην, τὶ ἄλλο ἐξέφρασε πρὸς τὸν Σουλτάνον; ὅτι ἐν ὅσῳ ἐπικρατεῖ ἐν τῇ Ἑλλάδι τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἐξ ὑπαρχῆς ἐπεκράτησε, τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης δὲν εἶναι εὔκολον νὰ λυθῇ ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ ποῖα ἀποτελέσματα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν περὶ τῆς τοιαύτης καὶ μόνης ἰδέας τὴν ὁποίαν ἔχει; Δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀλήθειαν τούτου τοῦ πράγματος; ὅτι τὸ αἴσθημά μας, ὁ ἰδιαίτερος ὀβολός μας, συγκρατεῖ αὐτὸ τὸ ζήτημα; Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ κρύψωμεν; Καὶ ποῦ δύναται τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ μᾶς παρασύρῃ; Καὶ ἂν μᾶς παρασύρῃ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ περιμένωμεν, πρέπει νὰ τεθῶμεν εἰς θέσιν ἀντίπαλον ἢ οὔ; Δὲν πρέπει τότε νὰ ἔχωμεν πᾶσαν προετοιμασίαν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντισταθῶμεν ὅπως πρέπει, ὅπου εὑρεθῶμεν ἀντίπαλοι; Τὸ ζήτημα λοιπὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τὸ θεωρῶ ὡς ζήτημα ἐσωτερικῆς αἰτίας, καὶ τὸ ὑψηλότερον τῶν ζητημάτων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, μᾶς ἀναγκάζει πολὺ περισσότερον εἰς τὸ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐκείνας τὰς προετοιμασίας διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα ὄχι νὰ ἐπαιτήσωμεν μίαν ἡμέραν, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτήσωμεν ὅ,τι μᾶς ἀνήκει. Αὗται αἱ δύο αἰτίαι, κύριοι, θεωρῶ ὅτι ἠνάγκασαν τὴν κυβέρνησιν, καὶ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν τῶν δύο αἰτίων ὁρμώμενος, παρεδέχθην ἐξ ὑπαρχῆς τὰς πιστώσεις· διότι τὰς πιστώσεις ἀναβαινούσας εἰς 9 καὶ πλέον ἑκατομμύρια δραχμὰς τὰς ἐθεώρησα διῃρημένας εἰς τρία ἀντικείμενα, εἰς τὰς πιστώσεις τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν κυρίαν προετοιμασίαν ἢ διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὰς ἀποθήκας μας, διότι δὲν ἔχομεν τίποτε, καὶ ἐν γένει εἰς τὰς πιστώσεις τὰς ἐκτάκτους, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι παρὰ ἡ μικρὰ χορηγία, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τοὺς ἐκπατριζομένους ἐκ τῆς Κρήτης εἰς τὴν πατρίδα μας, καὶ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ οὐδεὶς τὴν τοιαύτην χορηγίαν πρὸς πρόσφυγας ἀδελφοὺς μας. — Καὶ διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ διὰ τὴν ἄλλην δὲν πιστεύω κανεὶς ἐκ τῶν κυρίων ἀντιπολιτευομένων ἢ τῶν βουλευτῶν ὅλων νὰ ἀρνηθῇ τοιαύτην συνδρομήν. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ὅτι, ἐκτὸς ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ὁλόκληρος ἡ ὑποστήριξις τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ὁμόφωνον συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐνθυμήθην, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐφοπλισμοῦ, τῆς ἀποκτήσεώς τινων πλοίων, εἴχομεν εἰς συνδρομὴν καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Βούλγαρην, διότι ἄλλοτε ὡς πρωθυπουργός, ἔχων συνυπουργὸν τὸν κ. Διαμαντόπουλον ἐν τῇ Συνελεύσει, εἶπε, πωλήσατε αὐτὰ τὰ σκάφη τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ ἀγοράσατε δύο θωρακωτὰ πλοῖα, διότι ἐπ’ αὐτῶν δυνάμεθα ὑπερηφάνως νὰ ὑψόνωμεν τὴν ἐθνικὴν σημαίαν μας. Καὶ ἐν τούτοις τὸ ζήτημα τῶν πλοίων σήμερον κατέχει τὸ μεγαλείτερον ποσόν, ἤτοι τὰ 4 ἑκατομμύρια, τὸ δὲ ζήτημα τοῦ στρατοῦ 1 ἑκατομμύριον. Ἐδυνάμην νὰ εἴπω ἀρκετὰ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν θὰ δώσῃ ἀκριβεστέρας πληροφορίας, διὰ τοῦτο δὲν θέλω παρὰ μίαν λέξιν εἰπεῖ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργός, ναὶ μὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, ἀλλ’ ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐστάλησαν εἰς Εὐρώπην· εἶναι δὲ ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπιστημόνων καὶ ἐκ τῶν ἐντιμοτέρων, καὶ λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Μαυρομιχάλης προχθὲς ἔφερε τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ αἰτιώμενος· διότι δι’ αὐτοὺς ὄχι μόνον οἱ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ἐπίλοιποι ἐγνώρισαν, ὅτι εἶναι κατάλληλοι διὰ νὰ πληρώσουν τοιαύτην ὑψηλὴν ἐντολήν· καὶ κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐξεπλήρωσαν μεθ’ ὅλης τῆς ἀκριβείας τὸ καθῆκόν των, καὶ ὅ,τι ἠγοράσθη εἶναι ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἀγορασθῇ.

§36Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τί εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης περὶ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν;

§37ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκακίσατε τὸν ὑπουργόν· ἀλλ’ οὕτω δὲν ἐκακίσατε τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς; ἀφοῦ ἐκακίσατε τὴν ἀγορὰν δὲν ἦτο τοῦτο μομφὴ κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν; — Ἀλλά, κύριοι, καθὼς σᾶς εἶπα, τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων διῃρέθη εἰς τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαιοῦν διὰ τὰ πλοῖα, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ, τοῦ 1,000,000, ὅπερ ἐδαπανήθη, καὶ τοῦ 1,000,000, ὅπερ ἀπαιτεῖται νὰ δαπανηθῇ. Κατ’ ἐμὲ ὁ ὑπουργός, καὶ τὸ ὑποστηρίζω ἐνθέρμως, δὲν δύναται νὰ παρουσιάσῃ καμμίαν κατάστασιν· διότι διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δι’ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἠγοράσαμεν ὑλικά, ὅλοι φαντάζεσθε τί ὑλικὰ ἐπήραμεν· δι’ 20,000 ὅπλα π. χ. πῆγαν ἀμέσως 600,000 δραχμαὶ κλπ. ἀλλ’ ἴσως δὲν εἶναι 20,000, ἴσως εἶναι 15 ἢ 30, αὐτὸ ὁ κ. ὑπουργὸς τὸ γνωρίζει, καὶ τὸν δικαιῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ φέρῃ κατάστασιν, διότι οὐδεὶς πρέπει νὰ γνωρίζῃ τί ἔχομεν, καθ’ ὅσον τοῦτο εἰς οὐδὲν ἔθνος γίνεται· καὶ θέλετε ἡμεῖς νὰ φανερώσωμεν, τί ἔχομεν; Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ μὴ φέρῃ κατάστασιν, ἀλλὰ νὰ σᾶς εἴπῃ μόνον, τί ἠγόρασεν. Ἀλλὰ διὰ νὰ πληροφορηθῆτε καὶ διὰ νὰ σᾶς ἐμπνεύσῃ τὸ αἴσθημα τῆς πεποιθήσεως, σχηματίσατε μίαν ἐπιτροπήν, εἴτε ἐξ ἀξιωματικῶν ἢ ἐξ ἄλλων, διὰ νὰ ἐξετάσῃ· εἶμαι βέβαιος δὲ ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ὡς εἶπε καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, εἶναι ἕτοιμος νὰ δώσῃ πᾶσαν πληροφορίαν, ἀλλὰ δὲν συμφέρει νὰ ἠξεύρουν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος τί ἔχομεν. Σχηματίσατε λοιπὸν μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔχετε τὸ ἀποτέλεσμα, διότι μόνον μία ἐπιτροπὴ ἐξ ἐπιστημόνων δύναται νὰ ἀνακαλύψῃ, ἐὰν ᾖναι καλὸν τὸ ὑλικὸν καὶ χρήσιμον.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν τὸ δέχεται ἡ Κυβέρνησις, νὰ διορίσωμεν ἐπιτροπὴν, μάλιστα.

§39ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου.

§40Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν ἀσπαζόμεθα.

§41ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ πιστεύω ὅτι ὁ ὑπουργὸς θά τὸ δεχθῇ, διότι μᾶς ἐπροκάλεσε, ὅστις ἐξ ἡμῶν θέλει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, νὰ ἴδῃ τὴν κατάστασιν καὶ ὅ,τι θέλῃ. —Τοιαύτη, κύριοι, εἶναι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν εἶχον περὶ τῶν πιστώσεων ἐν γένει καὶ ἐπ’ αὐτῆς στηριχθεὶς ἐνέκρινα καὶ ὑπέγραψα τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας. Εἰς ἓν ἀντικείμενον ἔβλεπα τὴν δύσκολον θέσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔδιδον περισσότερον δίκαιον, ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως. Ἐπειδὴ ἡ πίστωσις αὐτὴ ἐμπεριέχει ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν εἰς ἐπιτροπὰς εἰς τὴν Εὐρώπην, ἠδύνατο ἡ κυβέρνησις νὰ ἐξελεγχθῇ, ὡς καλῶς διαχειρισθεῖσα τὰ ποσὰ αὐτὰ ἢ ὄχι. Αὐτὸ ἦτο τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἀκόμη κἄτι τι ἔπρεπε νὰ διευκρινισθῇ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ ἐκφέρῃ εὐκρινῶς τὴν ἀπόφασίν της. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυριοτέραν διαχείρισιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπρότεινε, λέγω, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν τώρα, εἶναι ὅσαι ὑπῆρχον ἐπὶ κ. Βούλγαρη· ἐὰν πέρυσι ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως Βούλγαρη, ὅτε ἐγένετο διαχείρισις 200,000 δραχμῶν ἦσαν σεβασταὶ, διατί σήμερον δὲν εἶναι; Ἐπὶ τῆς εὐκρινεστέρας διαχειρίσεως βέβαια εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διευκρινίσουν αὐτὰ τὰ ζητήματα· ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ἀφ’ ὅσα ἤκουσα παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εὑρισκόμενος, δὲν θὰ δυνηθῇ παρὰ νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ πᾶσαν λογοδοσίαν ἐπὶ τοῦ ἰδιαιτέρου τούτου ἀντικειμένου. Κατ’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, θεωρῶ ὅτι αἱ πιστώσεις, ἤτοι τὸ προκείμενον ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν θέσιν του. Ἐγὼ δὲ θεωρῶ ὅτι ἔδωκα τὴν ψῆφόν μου εἰλικρινῶς, διότι ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησίν μου ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπον ὑμῖν. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, ἤδη νὰ ἐκφράσω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῶν λόγων διαφόρων ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων, ἀφορώντων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν ἐν γένει διοίκησιν, καθ’ ὅσον οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἔκαμον λόγον περὶ τούτου. Καὶ πρῶτον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς· πῶς ἠθέλατε θεωρήσει μίαν πολιτικὴν, κύριοι, ὅταν πλοῖόν τι φθάσαν εἰς ἕνα λιμένα, ὁ μὲν πλοίαρχος ξυλοφορτόνεται, ἡ δὲ σημαία ῥίπτεται ἐντὸς τῆς θαλάσσης, καὶ αὐτὴ ἡ σημαία νὰ ἦναι ἑλληνική; πῶς ἠθέλατε θεωρήσει τὴν πολιτικὴν αὐτὴν, ἥτις οὐδὲ λόγον ἐζήτησε διὰ τὴν τοιαύτην προσβολὴν τῆς σημαίας; ἢ πῶς θέλετε θεωρήσει τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, ἥτις δι’ ἁπλοῦν μόνον παράπονον ἑνὸς προξένου ἔπαυσε ἕνα ἀνώτερον διοικητικὸν ὑπάλληλον; Ἐπὶ τούτου τοῦ ἀντικειμένου λοιπὸν δὲν δύναμαι παρὰ σήμερον νὰ ἐπαινέσω τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν· διότι μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, οὔτε ἡ σημαία ὑβρίσθη, οὔτε ἀνώτεροι λειτουργοὶ ἐῤῥίφθησαν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας διὰ μεμψιμοιρίας προξένου. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐπαινέσω καὶ νὰ εἶμαι θιασώτης τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἥτις ἐξ ὑπαρχῆς ἀπεδείχθη, ὅταν ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ κράτους, δικαία καὶ ἰσχυρὰ μέχρι σήμερον, καὶ ἀπόδειξις εἶναι αἱ διάφοροι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν μέχρι τοῦδε. Ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, κύριοι, βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἐκφράσῃ ἰδέας, ἐὰν δὲν ἔχῃ καμμίαν σύγκρισιν, διότι τότε ὑπάρχει τὸ ἀσαφές· βεβαίως κύριοι, ἀπὸ τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν κανεὶς ἐξ ἡμῶν τῶν φίλων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν αὐτήν, δὲν περιμένει νὰ ἐνεργήσῃ ἐν διαστήματι τῶν δέκα μηνῶν, ὅπου μένει, τὰ πάντα, νὰ καταστρέψῃ ἐντελῶς τὴν λῃστείαν, ν’ ἀποκαταστήσῃ ἐντελῶς τὴν τάξιν, νὰ διαλύσῃ ὅλα τὰ πολιτικὰ ζητήματα, οὐδὲ τὸ διάστημα ἦτο τόσον μέγα, οὐδὲ τὰ μέσα ἦσαν τοιαῦτα, ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, οὔτε αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ προβῇ εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον πάντες ἡμεῖς καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐπιθυμεῖ. Διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ἀπὸ τοὺς ὀλίγους λόγους, τοὺς ὁποίους θὰ ἀναφέρω ἐπὶ τῆς ἐν γένει διοικήσεως, νὰ ἔλθω εἰς σύγκρισιν πρὸς τὴν προγενεστέραν κυβέρνησιν. Ποία ἦτο ἡ κατάστασις, ὅταν ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων; Ἄλλοτε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς φθιώτιδος κύριος Τσιριμῶκος σᾶς εἶπε· ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω κἄτι τι. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτε κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν προσεκλήθημεν ὑπὸ τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς δευτέρας συνόδου, τότε ἐνθυμοῦμαι ἀφῆκα τὴν Ἀκαρνανίαν εἰς τὸν μεγαλείτερον ἀναβρασμόν, διότι 15 ἀρχιλῃσταὶ ἦσαν ἐπὶ κεφαλῆς, 85 ἄλλοι τοὺς ἠκολούθουν· καὶ εἶναι γεγονότα αὐτά, καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ τὰ ἀρνηθῇ. Ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῆς Λαμίας; ὁμοίας φύσεως· τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν ἄλλων μερῶν; τὴν γνωρίζετε σεῖς. Ἄλλο αἴτιον ἀκαταστασίας, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἶχεν ἀναφυῆ, ὄχι βέβαια ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε τῆς τότε συμπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐκ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἦτο ἡ διάδοσις πανταχοῦ τῆς μεθορίου γραμμῆς, τοῦ πνεύματος τῆς ἐπαναστάσεως, ἑτοίμου διὰ νὰ ἀνάψῃ τὴν πυρκαϊὰν τῆς ἐπαναστάσεως. Ἐννοεῖται, ὅτι τοιαύτη κατάστασις δὲν ἠδύνατο νὰ ἡσυχάζῃ τοὺς πολίτας, δὲν ἠδύνατο παρὰ τὴν τάξιν νὰ τὴν κάμῃ ἀταξίαν, τὸ ἐμπόριον νὰ τὸ σταματήσῃ, ἡ γεωργία ἐπὶ τῆς μεθορίου γραμμῆς νὰ καταστραφῇ. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις, ὅταν ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ κράτους. Καὶ πῶς, κύριοι, σεῖς εἰς τὴν ὁμιλίαν σας δὲν παραδέχεσθε ταύτην ὡς τοιαύτην, ἐνῷ εἰς ἕνα μόνον νομὸν ἦσαν 85 λῃσταί, ὅταν εἰς τὸν ἄλλον ἦσαν πλέον τῶν 150 λῃστῶν, ὅταν πέριξ τῆς πρωτευούσης ἦσαν ὑπὲρ τοὺς 20 λῃστάς; ὅταν εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁλόκληρον, ἐπὶ κεφαλῆς ἦσαν λῃσταὶ καὶ φυγόδικοι; Ἦτο λοιπὸν καλὴ κατάστασις αὕτη; Ὁπωσδήποτε κανεὶς πρέπει νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἀλήθειαν, διότι οὐδεὶς ἀναμάρτητος εἰς αὐτὸν τὸν κόσμον, καὶ ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἔχει ἐπίσης τὸ λάθος της. Τὸ ἄλλο, κύριοι, τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, ὡς πρὸς τὴν δημόσιον ἀσφάλειαν, τὸ ἠξεύρετε, καὶ ἂν θέλετε νὰ τὸ μάθετε εἶναι πολὺ εὔκολον, διότι δύναται νὰ παρουσιασθῇ κατάλογος ὅλων τῶν λῃστῶν ὅπου εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἐξεπατρίσθησαν (θόρυβος) Εἰς τὴν Ἀττικὴν ἐβασίλευεν ὁ Κίτσος, εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν ἕνας μόνον λήσταρχος ἐφονεύθη, καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως Ῥούφου. Δὲν λέγω ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη δὲν ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν ὅλας τὰς ἐνεργείας, καὶ πρὶν ἢ ἕξωμεν τὸν νόμον, ὅστις ἐσυγχώρει βανδαλικὰς πράξεις, ἡ κυβέρνησις ἐκείνη τὰς μετεχειρίσθη, διότι ὁλόκληρος ἡ Ἀκαρνανία ἦτο καθηργμένη εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Βονίτσης· διότι ὁ ταγματάρχης Ζάνος δὲν ἄφησεν οὐδένα συγγενῆ, οὐδένα φίλον, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε τὴν ἐλαχίστην ἰδέαν τῶν λῃστῶν, νὰ μὴ τὸν περικλείσῃ εἰς τὸ φρούριον τῆς Βονίτσης καὶ ἐκεῖ νὰ καθήσῃ ἕνα μῆνα ὑποφέρων ἀπὸ τὴν πεῖναν· ταῦτα ἦσαν μέτρα αὐστηρότατα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα, διατὶ δὲν ἔφερεν; Ὁ ἐκ Καρυστίας κ. Δημητριάδης, εἶπεν ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε τὴν σήμερον, εἶνε τυχαῖον· δεχόμεθα τοῦτο· ἀλλὰ μήπως τὸ ἔθνος, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ ἱκανότης, δὲν ἐπιθυμῇ νὰ διοικῆται ἀπὸ κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει ὑπὲρ αὐτῆς τὴν τύχην; ἀλλ’ ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἂν δὲν ἔκαμε μεγάλα πράγματα, ἐξησφάλισε κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὴν ἡσυχίαν τοῦ πολίτου· δύναται ὁ πολίτης σήμερον νὰ κάμῃ τὴν ἐργασίαν του, χωρὶς νὰ ἀπασχολῆται ἀπὸ τοὺς λῃστάς. Τὰ μεγάλα ἔργα διὰ μεγάλου κόπου καὶ χρόνου ἀποκτῶνται· μετὰ καιρὸν ἂν μείνῃ ἡ παροῦσα κυβέρνησις, εἶμαι βέβαιος, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι θὰ ἔχετε πλήρη καὶ βεβαίαν τὴν ἀσφάλειάν σας. Ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, κύριοι, ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπε, σᾶς περιέγραψεν ὁποία ἦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἀκούσετε ἀπὸ ἐμέ. Καὶ πάλιν λέγουσιν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον ἦτο τυχαῖον, διότι ὑπῆρχεν ἡ εὐφορία, διότι ἐθέσατε φόρους· καὶ, κύριοι, διὰ τί δὲν τὸ ἐκάματε σεῖς; Σᾶς ἀναφέρω μίαν πρᾶξιν τοῦ Κολόμβου, διότι εἶναι ὅμοιος. Ὅταν ὁ Κολόμβος ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως ἐξετάσῃ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχε περὶ Ἀμερικῆς, μὴ ἐννοοῦντες οἱ καλόγηροι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον νὰ ἐξετάσωσι τὸν σοφὸν αὐτὸν ἄνθρωπον, τοὺς ἠρώτησεν, ἂν δύνανται νὰ στήσωσιν ἓν αὐγὸν ὄρθιον. Μὴ δυναμένων, αὐτὸς, κύριοι, γνωρίζετε τί ἔκαμε· τὸ ἐκτύπησεν ἐπὶ τῆς τραπέζης καὶ ἐστάθη· τοῦ εἶπον, ὅτι οὕτως ἐγνωρίζαμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ ἡμεῖς τὸ ἠξεύραμεν. Τὸ αὐτὸ λέγει καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις σήμερον· μὲ φόρους καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ διοικήσωμεν· καὶ διατί δὲν εἴχατε τὴν τόλμην νὰ ὑποβάλετε φορολογικὰ νομοσχέδια; ὥστε ἐκτὸς τούτου βλέπετε, ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν ὑπάρχει καὶ τόλμη, καὶ ἔκαμεν ὅ,τι ἐθεώρει καλόν. Ἐκακίσατε τὴν δικαιοσύνην· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶδα προηγουμένως, ὅτι ὑπῆρξεν ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως Βούλγαρη καὶ ἐπὶ τῶν προγενεστέρων κυβερνήσεων ἀπὸ τὰ 62 καὶ ἐντεῦθεν μία τακτικωτέρα δικαιοσύνη, καὶ λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Δημητριάδης, βουλευτὴς τῆς Κορινθίας, ὡς δικηγόρος, ὡς γνωρίζων ἐν γένει κατὰ βάθος τὰ τοιαῦτα, ἐκάκισε τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ τί ἔκαμεν ἡ σημερινὴ κυβέρνησις ἢ ἐκτός τινων μεταθέσεων ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρόν; Διῆλθον τὰς ἐφημερίδας τῆς κυβερνήσεως, καὶ δὲν εἶδον ἄλλο ἐκτός τινων μεταθέσεων. Μένουσιν εἰσέτι οἱ διορισθέντες παρὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δικασταὶ, καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἀκόμη ὑπάρχουσι πρωτοδίκαι, νέοι ἔντιμοι, φίλοι τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, παρ’ αὐτοῦ διορισθέντες, καὶ δὲν μετετέθησαν ποσῶς, καθότι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των· ὡς ἐκ τούτου, κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ κακίσητε τὴν κυβέρνησιν δι’ ἁπλῆν μετάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ διὰ τοὺς δικαστὰς, τοὺς ὁποίους διώρισεν εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ εἰς τὰ Σάλωνα. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, κύριοι, εἰς αὐτὰς τὰς λεπτομερείας δὲν θέλω νὰ ἔμβω, ἀλλὰ μόνον θὰ σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα προγενεστέρας διοικήσεως ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ μέρους ἐπὶ παρελθούσης ἐποχῆς μόλις πρὸ ἑνὸς χρόνου καὶ ὀλίγων μηνῶν. Ὑπῆρχε δεύτερος πάρεδρος δημαρχικὸς, καὶ ἐπειδὴ εἷς δήμαρχος, φίλος τῆς τότε κυβερνήσεως, ἤθελε νὰ παυθῇ ὁ τότε πάρεδρος, διότι ὁ δήμαρχος, ἔχων τοὺς φίλους ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἠδύνατο νὰ συμμετάσχῃ ἑτέρας ἐξουσίας, κατηγόρησε τὸν δεύτερον πάρεδρον ἐπὶ πλαστογραφίᾳ ψευδῶς· ἡ ὑπόθεσις ἐπῆγεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, χάρις δὲ εἰς ἔντιμον εἰσαγγελέα, τὸν κ. Δυοβουνιώτην ἐσώθη ὁ δυστυχής. Ἀπὸ μέσα δὲ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης ἦλθε τηλεγράφημα εἰς τὸν πρωτοδίκην, ὅπως ἐνεργήσῃ ὅπως δυνηθῇ (θόρυβος). Εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἔχει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔφθασε.

§42ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τί μετετέθη ὁ Δυοβουνιώτης ἤδη.

§43ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ τούτου θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, γνωρίζω μόνον, ὅτι τότε ὁ ἔντιμος αὐτὸς ὑπάλληλος ἐπὶ 4 μῆνας ἐβάσταξε τὴν δικογραφίαν, διότι ἐζήτει τὸ ὑπουργεῖον νὰ παύσῃ τὸν πάρεδρον, μὴ τυχὸν ἐρχομένης ἄλλης κυβερνήσεως δυνηθῇ νὰ τὸν σώσῃ. Μετὰ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης περὶ Βουλῆς· διότι παραδέχομαι ἐν μέρει τὰς ἰδέας του, ἀλλ’ ὄχι καθ’ ὁλοκληρίαν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπό τινος καιροῦ προσεπάθησαν νὰ ῥίψουν τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔχει ἱστορίαν, καὶ ἔχει τὴν ἱστορίαν της ἐκ τῆς ὑπάρξεώς της. Ὅταν ὑπῆρξεν ἡ Βουλὴ αὕτη παρουσιάσθησαν διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ εὐχαριστήσουν πολλοὺς, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγεννήθησαν δυσαρέσκειαι κατὰ τῆς Βουλῆς, τοιοῦτον ἦτο τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας· δὲν ἠδύναντο οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἱ μετὰ ταῦτα ἐξωσθέντες, παρὰ νὰ βλασφημῶσι κατὰ τῆς Βουλῆς, παρὰ νὰ ἐνεργοῦν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν, ἵνα μὴ ὑπάρξῃ Βουλὴ, διότι εἰς τὴν μὴ ὕπαρξίν της εὕρισκον τὴν σωτηρίαν των. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι τοῦτο τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὸ νὰ κακολογηθῇ ἡ Βουλὴ; Ὄχι, εἶσθε καὶ σεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἀφορμὴ, αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ἄλλοτε ἀφοῦ ἔπεσε μία κυβέρνησις, καὶ ἀφοῦ ἐδόθη εἰς σᾶς ἡ ἐμπιστοσύνη, κατωρθώσατε, ὥστε ἐντὸς ἑνὸς μικροῦ κύκλου νὰ σχηματισθῶσι πλέον τῶν 6 κυβερνήσεων, καὶ τοῦτο εἶναι ὁ μεγαλείτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐμέμφθη· ῥίπτεται τὸ ζήτημα τοῦ γενικοῦ γραμματέως ὡς αἰτίασις· δὲν ἔπρεπε ὅλως διόλου νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Δημητριάδης, οὔτε ἔπρεπε νὰ δώσῃ ἀξίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ συζητηθῇ, ἀφοῦ ἓν νομοθετικὸν σῶμα δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεώς του δύναται νὰ τοὺς ῥίψῃ ὅλους αὐτοὺς εἰς τὰς ἀγυιάς. Δὲν θὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Δημητριάδην ἐπίσης εἰς ἓν ἀντικείμενον, εἶναι νομικὸς καὶ ἐπεθύμουν μᾶλλον νὰ φωτισθῶ παρ’ αὐτοῦ. Ἐθεώρησε τὴν Βουλὴν ὡς ὁρκοτικὸν δικαστήριον, ἢ ὡς ἦτον ἡ Βουλὴ τῶν πεντακοσίων· ἀλλ’ οὔτε Βουλὴ τῶν πεντακοσίων, οὔτε ὁρκοτικὸν εἶναι δικαστήριον, εἶναι πολιτικὸν σῶμα, καὶ ἔχει συστήματα· ἀλλοίμονον εἰς Βουλὴν, ὅταν μόνον καὶ μόνον παρουσιάζεται, ἵνα ἐκφέρῃ ἑκάστοτε τὴν γνώμην της, καὶ ἡ γνώμη της προέρχεται ἐκ πεποιθήσεως, ἥτις σχηματίζεται ἐκ τῆς ὁμιλίας· καὶ τότε πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κυβέρνησις, ἢ ἄλλως, κύριοι, ἔπρεπε νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν διοίκησιν δύο ἢ τρεῖς χρόνους, χωρὶς νὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐνεργῇ ἐπ’ αὐτῆς. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐπιθυμῶ καὶ εὔχομαι ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι οὐ μόνον ἐλευθέρα, ἀλλὰ πολιτικὸν σῶμα, ἔχουσα πολιτικὰς ἀρχὰς, καὶ ἀποκτῶσα πολιτικὰς ἀρετὰς, χάριν τῆς εὐδαιμονίας τοῦ ἔθνους μας.

§44ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καταλαμβάνων, τὸ βῆμα, κύριοι βουλευταὶ, μετὰ τὸν προλαλήσαντα ἔντιμον κ. Στράτον, καὶ μετὰ τόσους εὐφραδεῖς ῥήτορας τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς ἐν γένει, πρῶτον διότι ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι ἀντιποιοῦμαι δικαιώματα ἀλλότρια, ἐπειδὴ οἱ ὑπουργοὶ καὶ ἰδίως ὁ τελευταῖος λαλήσας, ὁ κ. Κεχαγιᾶς, μετέτρεψε τὴν θέσιν τοῦ ὑπολόγου ὑπουργείου εἰς τὴν θέσιν τοῦ κατηγόρου, καὶ ὁ ἴδιος ὠνόμασε ἑαυτὸν κατήγορον τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, ὡς ἐὰν ἐκλήθημεν ἐδῶ νὰ ἀκούσωμεν κατηγορίαν κατὰ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοῦτο δικαιοῦται νὰ ἀπαντήσῃ ὁ ἐπιφυλαξάμενος εἰς ἑαυτὸν τὴν ἀπάντησιν κ. Δεληγεώργης, χρηματίσας ὑπουργὸς, καὶ ὁ κ. Χρηστίδης· παραπέμπω τὸν κ. Κεχαγιᾶν εἰς τὸν ἐθνοφύλακα ὅπου θέλει τοῦ δώσει τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας του, ὡς λέγει. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ, καὶ τὸ ὁποῖον κεχηνότες πάντες περιμένουσι νὰ ἀκούσουν, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ὑπουργικοῦ προγράμματος, τῆς λογοδοσίας τῆς κυβερνήσεως· ἐδῶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ ζήτημα διὰ νὰ λάβῃ τὴν οἰκείαν θέσιν του, οἱ δὲ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ σταθοῦν εὐκρινῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς λογοδοσίας, καὶ νὰ μὴ τὸ περιορίσουν ὡς καθαρὰν διαχείρισιν, καθότι ὡς βλέπετε τρέμουσι νὰ δώσωσι τὸν ἀληθῆ χαρακτῆρα τῆς ὑποθέσεως, τρέμουσι νὰ ἐξηγήσωσι τὸ πρόγραμμά τους, καὶ ὡς ἐκ τούτου καταφεύγουν εἰς εἰρηνοδικιακὰς ὄντως στρεψοδικίας, εἰς τὰς ὁποίας ἴσως τινὲς ἐξ αὐτῶν ἐδιδάχθησαν, προήχθησαν, ἔλαβον τὴν γένεσίν των, τὴν καταγωγήν των, καὶ ἦλθον νῦν εἰς τὴν θέσιν τοῦ κατηγόρου, ὡς νὰ ἦναι προωρισμένη ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούῃ κατηγορητήρια ἀνάξια καὶ μὴ ἁρμόζοντα εἰς ἠθικὴν κυβέρνησιν, κατ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δύνανται διδάσκαλοι αὐτῶν νὰ χρησιμεύσωσι. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐξετάζων τὸ πρόγραμμα τῆς κυβερνήσεως πᾶν ἄλλο, φρονῶ, παρουσιάζει παρὰ πρόγραμμα πολιτικόν, εἶναι μία ἀπάτη προσωποποιημένη, ἥτις κρύπτεται καὶ ὀχυροῦται ὄπισθεν ἐθνικῆς ἰδέας, δυναμένη νὰ διακυβεύσῃ τὴν τύχην τῆς πατρίδος. Ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, ὅστις πρὸ ἑνὸς μηνὸς ὑπόσχεται νὰ ἐκθέσῃ τὴν πολιτικήν του εἰς τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων, καὶ λαβὼν τὸν λόγον προχθὲς διῄρησε αὐτὸν εἰς τὰ ἀντικείμενα τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως καὶ εἰς τὰ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς του, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν κυρίως λεγομένην ἐσωτερικὴν διοίκησιν, νομίζω δὲν ὡμίλησε ποσῶς, διότι μόνον περιωρίσθη εἰς ἕνα κλάδον εἰς τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας καὶ εἰς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, τί λέγει ἀρχόμενος τοῦ λόγου του; εὕρομεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν εἰς ἐλεεινὴν καὶ οἰκτρὰν κατάστασιν, τὸ ἰδιωτικὸν ἔγκλημα ὕψωσε θρασεῖαν κεφαλήν. Ἐταπεινώσαμεν τὴν ληστείαν ὅσον ἦτον ἐφικτὸν, καὶ τὸ ἰδιωτικὸν ἔγκλημα, ὡς ὁ κατάλογος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης θὰ ἀποδείξῃ, ἠλαττώθη ἐπὶ πολύ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἕως ἐδῶ δύναται νὰ ὀνομασθῇ τοῦτο πρόγραμμα; Εἶναι μία ἐνέργεια κυβερνητικὴ, οὐχὶ ὅμως καὶ πρόγραμμα. Εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ λέγῃ, διώρισα τὸν δεῖνα νομάρχην κτλ. Μεταφραζόμενον ὅθεν καθαρῶς εἰς γλῶσσαν ἑλληνικὴν περιέχει ἱστορικὴν διήγησιν τῶν πράξεων τῆς κυβερνήσεως. Αἱ κυβερνήσεις, κύριε πρωθυπουργὲ, φροντίζουν ἅπασαι περὶ δημοσίου ἀσφαλείας, καὶ οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι καὶ πρὸ τοῦ 21 ὑπῆρχε δημόσιος ἀσφάλεια ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς, καὶ ὅμως οὐδεὶς ηὐχαριστεῖτο ἀπὸ τὴν κατάστασιν ἐκείνην· ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ὁρμῶσα εἰς τὸν προορισμόν της ἀνέτεινε τὴν σημαίαν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21 καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς ὃ διατελοῦμεν, καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται ἤδη ἡ κυβέρνησις νὰ διακυβεύσῃ. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἐφάνη τυχηρὰ εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας εἰς μόνην τὴν Πελοπόννησον, ὡς ὁ ἴδιος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν συζήτησιν περὶ διαλύσεως τοῦ συμβουλίου τῆς Λαμίας ἐνώπιόν σας, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ ὑφίσταται εἰς τὰ πράγματα, ἀφοῦ δὲν διοίκησε καλῶς, καὶ ὅταν λέγωμεν διοίκησιν δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι διοίκησις εἶναι καταδίωξις τῆς ληστείας, διότι ὅλαι αἱ κυβερνήσεις ἔχουν συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν τόπον δημόσιος ἀσφάλεια, εἴτε ἀπόλυτοι εἶναι, εἴτε συνταγματικαὶ, εἴτε δημοκρατικαί. Λοιπὸν, κύριοι, δὲν ἐπανέρχομαι εἰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ ζητήματος περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν μέρει ἐφάνη τυχηρὰ ἡ κυβέρνησις. Ὁ σεβάσμιος γέρων κ. Λυκοῦργος εἶπεν, ὅτι καμμία κυβέρνησις Ἑλληνικὴ, οὔτε αἱ προκάτοχοι, οὔτε ἡ παροῦσα ἤθελε τὴν ὕπαρξιν τῆς ληστείας εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τοιοῦτον ἄδικον εἰς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν βεβαίως δὲν ἀποδίδω, οὐδὲν ἧττον τὸ νὰ εὑρίσκηται τυχηροτέρα μία κυβέρνησις, διότι ὁ λαὸς πιεζόμενος ἀπὸ τὴν καταδίωξιν λαμβάνει τὰ ὅπλα καὶ φονεύει τοὺς ληστὰς, τοῦτο δὲν ἔχει ἠθικὴν ἀξίαν. Καὶ δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι οὐδέποτε ὁ στρατὸς ἠδυνήθη νὰ φέρῃ μόνος του τὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ πάντοτε ἐπροτάσσετο ὁ πολίτης, ὅστις πληρόνει τοὺς φόρους του διὰ τὸν στρατὸν, τρέφει αὐτὸν ἐκ τοῦ ἱδρῶτός του. Πάντοτε, λέγω, ὁσάκις ἐπῆλθεν εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα, οἱ πολῖται τὸ πλεῖστον συνετέλεσαν, καὶ παράδειγμα σᾶς φέρω τοὺς φονευθέντας ἐσχάτως Ἀργείους καὶ Νεμεάτας. Ὅθεν τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας δὲν ἔπρεπε νὰ θέσῃ ἡ κυβέρνησις ὡς μέγα ἀνδραγάθημα τῆς διοικήσεώς της, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ σειρὰν ἐγκλημάτων. Τὸ νὰ εἴπῃ ἡ κυβέρνησις δὲν θέλω διοίκησιν μόνον μὲ οἰκονομίαν, ἀλλὰ μὲ δάνεια, μὲ ἐπιβολὴν φόρων, τὸ ἐννοῶ, εἶναι πρόγραμμα· τὴν ἐνέργειαν ὅμως αὐτῆς εἰς τὴν ἐν μέρει διοίκησιν δὲν πρέπει νὰ ὀνομάζωσι πρόγραμμα. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ἐσωτερικόν· ὡς πρὸς δὲ τὸ ἐξωτερικὸν ἀντικείμενον δὲν μένει παρὰ νὰ μᾶς εἴπουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὐκρινῶς τί θέλουν; Τί λέγει ὁ πρωθυπουργὸς εἰς τὸ μέρος τοῦτο; Εὕρομεν τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης καί ὡς πρὸς τοῦτο ἐτηρήσαμεν τὴν οὐδετερότητα, ὡς εὕρομεν αὐτὴν ἀπὸ τοὺς προκατόχους μας.» Τὸ πρόγραμμα, βλέπετε, καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος εἶναι τὸ αὐτὸ, διότι ἐπανελήφθησαν οἱ αὐτοὶ λόγοι, τῆς οὐδετερότητος. Σήμερον ὅμως καλύπτονται ὄπισθεν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ θέλουν νὰ μᾶς ὑποδείξουν, ὅτι διανοοῦνται πόλεμον, ἀπέναντί των ὅμως ἵστανται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μεταβάλουν τὰς πεποιθήσεις των. Διὸ τρέμουν νὰ ἐκφρασθοῦν σαφῶς, προκειμένου μάλιστα περὶ φόρων. Μᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ φανοῦν ἄκαμπτοι εἰς τὴν ὁρμὴν, ἥτις θέλει ἐκραγῆ ἀπὸ τὸ αἴσθημα τοῦ αἰῶνος, δὲν δύνανται νὰ ἐμποδίσουν τὸ πῦρ, τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀνάψῃ ἀπὸ τὰς πέριξ ἡμῶν ἰδέας. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, εἶναι τὸ ὄνειρον ἁπάσης τῆς Ἑλλην. φυλῆς καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ οἰκειοποιῶνται ὡς νέον τι γεγονός. Δὲν εἶσθε ὅμως σεῖς, κύριοι ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐστείλατε τοὺς γενικούς σας γραμματεῖς νὰ κατευνάσωσι τὴν ἐπανάστασιν τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας; Ὁ ἀγὼν τῆς Κρήτης ἦτο ἔνδοξος ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπὶ δὲ τῶν ἡμερῶν τοῦ παρόντος ὑπουργείου δὲν ἀνθεῖ. Οἱ Κρῆτες αἰσθανόμενοι τὰ ἀπαράγραπτα δίκαιά των, ἦρον τὰ ὅπλα ὅπως ἐλευθερωθῶσι. Σεῖς, φαίνεται, ἀντιποιεῖσθε τὰ φιλελεύθερα αἰσθήματα τῶν ἁπανταχοῦ ὁμογενῶν, τὰς συνδρομὰς, τὰς ὁποίας αἱ γυναῖκες τῶν εἰς τοὺς ἀντίποδας κατοικούντων ὁρμώμεναι ἀπὸ φιλάνθρωπον καὶ χριστιανικὸν καθῆκον ἀπέστειλαν, ὡς καὶ τόσαι ἄλλαι, τὰς ὁποίας ἀπέστειλεν ἅπας ὁ ἑλληνισμός. Τί ἀναφέρετε ταῦτα; Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης δὲν ἀφίνετε τὸν Κριάρην, τὸν Κόρακα, τὸν Κορωναῖον καὶ τόσους φιλελευθέρους καὶ ἀνδρείους ἐθελοντὰς νὰ μάχωνται; Δὲν ἀφίνετε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἱστορικὸν Ἀρκάδιον αἰώνιον μνημεῖον καὶ θρίαμβος διὰ τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν; Δὲν ἀφίνετε νὰ ὑπάρχῃ ἡ παραμυθία εἰς τὸν γηραιὸν Δημακόπουλον, ἡ δόξα, ἣν ὁ υἱός του φρούραρχος τοῦ Ἀρκαδίου ἀπέκτησε φονευθεὶς εἰς αὐτό; καὶ λέγετε, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν ἤνθισεν ἡ Κρήτη, ἐνῷ ἅμα σεῖς ἐγείνατε ὑπουργοὶ ἦλθον οἱ τραμπούκιδες ἐκ Κρήτης, πολλοὺς τῶν ὁποίων οἱ κλητῆρές σας ἀμέσως ἐκ Πειραιῶς ἔφερον εἰς τὰς οἰκίας σας; Ἀφήσατε τὴν Κρήτην νὰ μάχεται μετὰ τῶν γενναίων τέκνων της καὶ μὲ τοὺς ἐθελοντὰς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας της, περιορισθῆτε εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας, ὅπερ εἶναι ἐσωτερικῶς καθαρὰ λογοδοσία, ἐξωτερικῶς πολιτικὴ καθαρὰ καὶ ὄχι ψεῦδος, διότι πρέπει νὰ μᾶς εἴπητε καθαρὰ ἂν θέλετε τὸν πόλεμον ναὶ ἢ ὄχι. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Εἶπεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὅτι μὲ τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης συνεδέετο καὶ τὸ ζήτημα τοῦ αἰῶνος, καὶ ὅτι εἰς τοὺς Κρῆτας δὲν ἠδυνάμεθα παρὰ νὰ δείξωμεν τὴν φιλανθρωπίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν ὡς εἰς ἀδελφοὺς συμπάσχοντας. Καὶ εἶσθε σεῖς μέτοχοι τῆς φιλανθρωπίας ἢ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος πληρόνει τοὺς φόρους, οὓς κατηναλώσατε ὑπὲρ τῶν προσφύγων, παρέλαβεν εἰς τὰς οἰκίας του τοὺς πρόσφυγας, καὶ τοῦτο γνωρίζετε οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, ὅτι συνέβη εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἂν καὶ σεῖς οἱ ὑπουργοὶ παρελαμβάνετε τοιαύτας οἰκογενείας, ἐνεδύετε αὐτὰς ἐξ ἰδίων κτλ. ἠθέλαμεν παραδεχθῆ κἂν τοὐλάχιστον ἀτομικὸν αἴσθημα φιλανθρωπίας. Ἀλλὰ τοὺς φόρους καὶ τὸ αἷμα τοῦ λαοῦ μὴ τὸ λαμβάνετε διὰ τὸν ἑαυτόν σας, ὡς φιλανθρωπίαν, διότι αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τὸν βοηθήσαντα τὴν Κρήτην διὰ τοῦ αἵματός του, καὶ τοὺς πρόσφυγας διὰ τῶν φόρων του καὶ τῆς οἰκιακῆς περιθάλψεως. Θέλει ἴσως εἰπεῖ τις καὶ μέχρι τίνος θὰ παραταθῇ ἡ φιλανθρωπία αὐτή; Θὰ παραταθῇ ἐν ὅσῳ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δύνανται νὰ πολεμοῦν καὶ νὰ μένουν εἰς Κρήτην, διότι ἐνδέχεται νὰ ἔχουν πεποίθησιν εἰς τὴν δύναμίν των, ὅτι θὰ ἀποκτήσουν τὴν ἐλευθερίαν των. Ἐγὼ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων δὲν τὸ θεωρῶ, καθὼς βλέπετε, ὡς πρόγραμμα κυβερνητικὸν, ἀλλὰ πρᾶξιν ἐλέους, ἡ ὁποία δὲν δύναται ἀκόμη νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ποῦ ἔγκειται τὸ πρόγραμμά σας. Μένει λοιπὸν τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων. Τὶ μᾶς λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν; Δὲν πρέπει σεῖς νὰ μάθετε πότε θὰ ἔλθῃ ἐκείνη ἡ ὥρα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφίσητε τυφλοῖς ὄμμασι, καὶ διὰ τὶ; διότι θὰ ἐκθέσητε λέγει τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μὰ, κύριε ὑπουργὲ τῶν στρατιωτικῶν καὶ κύριε πρωθυπουργὲ, παρακαλοῦντες τὴν Βουλὴν νὰ μὴ σᾶς ζητήσῃ λόγον δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, τὶ λέγετε, ψηφίσατε φόρους χωρὶς νὰ ἠξεύρετε ποῦ θὰ χρησιμεύσουν· διότι σᾶς ἐδώσαμεν ἕνα νόμον πέρυσι, τὸν νόμον τοῦ δανείου, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξοδευθοῦν τὰ ⅔ εἰς ἀγορὰν πλοίων καὶ ὅπλων καὶ τὸ τρίτον εἰς τὰς λοιπὰς ἀνάγκας, πλὴν σεῖς ἐκάματε ὑπερβάσεις, ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Ἀπατᾶσαι, κύριε ὑπουργὲ τῶν στρατιωτικῶν, καὶ οὐδέποτε θὰ εὑρεθῇ ἕλλην νὰ ψηφίσῃ πιστώσεις κλειστὰ τὰ μάτια, διότι ὅταν ἕνας πρώην ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν λέγῃ δημοσίᾳ, ὅτι ἐστάλη ὁ κύριος Ῥάϊνεκ νὰ ἀγοράσῃ ὅπλα εἰς τὴν Γαλλίαν τῆς τελευταίας κατασκευῆς τοῦ Βελγίου ἀντὶ εἴκοσι φράγκων, καὶ τοῦ στέλλετε διαταγὴν ῥητὴν νὰ ἀγοράσῃ αὐτὰ ἀπὸ ἀποθήκας τῆς Ἰταλίας ἄχρηστα ἀντὶ τριάντα ἓξ φράγκων, ὅταν λέγῃ ὅτι εὑρίσκει εἰς τὴν Γαλλίαν πυρίτιδα μὲ 1, 60 ἡ ὀκὰ καὶ τὸν στέλλετε διαταγὴν νὰ ἀγοράσῃ μὲ 2, 50 δραχμὰς εἰς τὴν Ἰταλίαν, νομίζετε, ὅτι δὲν δύναται αὐτὸ νὰ ἐξετασθῇ; Λοιπὸν βλέπετε ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ὁρμᾶται ἀπὸ τὰ αἰσθήματα αὐτὰ, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὁρμᾶσθε, ἀλλ’ ὁρμᾶται ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν. Δὲν ἀντιπροσωπεύω βέβαια τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι ὀλίγον χρόνον ἔχω ὁποῦ ἐτάχθην εἰς τὴν φάλαγκα αὐτὴν, μὴ δυνάμενος νὰ ὑποφέρω ὅσα γίνονται. Παρακατιὼν θὰ σᾶς ἀποδείξω τὰ μεγάλα αὐτὰ θαύματα, τὰ ὁποῖα ὡς ὑπουργοὶ ἐκάματε· ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως ἡ Βουλὴ, τὸ ἔθνος καὶ ὅλος ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποκύψῃ εἰς αὐτὴν τὴν φορολογίαν ἔχει τὸ συμφέρον νὰ μάθῃ μέχρι τίνος καιροῦ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν προορισμὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον δὲν τολμᾶτε νὰ εἴπητε φανερὰ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτὸς ἐὰν ἀντιποιῆσθε, ὅτι δύνασθε νὰ φανῆτε ὡς ἄλλος Βίσμαρκ, ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως μὲν δι’ ἀνώτερον σκοπὸν ἤθελε νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἤθελε νὰ ἔχῃ γνῶσιν ὅλος ὁ κόσμος τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα διενοεῖτο· ἀλλὰ τὸ ἐννοῶ δι’ αὐτὸν, διότι ἐντὸς τοῦ κράτους του ἦσαν τὰ καταστήματα τῶν μηχανῶν, τὰ ὁπλοποιεῖα, καὶ ἔπρεπε νὰ ᾖναι μυστικὴ ἡ ἐφεύρεσις τῶν νέων αὐτῶν ὅπλων, διὸ καὶ ἐπέφερε θρίαμβον εἰς τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Αὐστρίας, εἰς τὴν μάχην, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κύριος Στράτος· ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν ἡμεῖς στέλλωμεν ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ Γαλλίαν νὰ ἀγοράσουν ὑλικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ μανθάνουν ὅλα τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ τὸ ἠξεύρει ὅλη ἡ Εὐρώπη, αὐτὰ εἶναι μυστικά; Λοιπὸν καὶ ἄλλο ὑποκρύπτεται· μήπως σᾶς εἶπον νὰ εἰπῆτε εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ποία εἶναι ὡς πρὸς τὸ ὑλικὸν ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις τῆς Ἑλλάδος; Ὄχι· ποῖος γνωρίζει τὶ ὅπλα προϋπῆρχον εἰς τὰ ὁπλοποιεῖα τοῦ Ναυπλίου καὶ εἰς τὰ καταστήματα ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος; Οὐδεὶς γνωρίζει ἡμεῖς λέγομεν ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε φόρους, ὀφείλετε νὰ μᾶς παρουσιάσητε κατάστασιν τοῦ ποσοῦ καὶ ποιοῦ καὶ δὲν παραδέχομαι ὅτι πρέπει τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν νὰ τὸ παρατηρήσῃ μόνον μία ἐπιτροπὴ, ὅσην ὑπόληψιν καὶ ἂν ἔχωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἕκαστος ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν ἰδίαν του ψῆφον, καθ’ ὅσον ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὰς διαδόσεις αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι εὔχομαι νὰ ἦναι συκοφαντία, διὰ νὰ μὴ προσβληθῇ ὁ ἄμωμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ὁ κύριος Βότζαρης, ἐὰν δὲν πεισθῶ οὐδέποτε θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς πιστώσεως αὐτῆς κατὰ τῆς ὁποίας κηρύττομαι διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους προεξέθεσα. Ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα τῆς κυβερνήσεως σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι δὲν εἶναι πρόγραμμα, διότι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐλευθέρως νὰ εἴπῃ, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πολέμου καὶ ἔχω ἀνάγκην ἀκόμη πέντε, δέκα ἑκατομμυρίων καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν αὐτὴν δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, θὰ μετρήσωμεν τὰς δυνάμεις της· ἀλλὰ πρέπει, κύριε ὑπουργὲ τῶν οἰκονομικῶν, νὰ μᾶς ὑποδείξητε καὶ τοὺς πόρους ἐκ τῶν ὁποίων θὰ πληρωθοῦν τὰ 47 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε, καὶ τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσετε καὶ ἄλλα, ὅσα μᾶς λείπουν· δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ πρωθυπουργός, «ὅτι ὅταν ἔλθῃ ἐκείνη ἡ ὥρα δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ σταματήσητε τὸν ῥοῦν αὐτὸν τὸν ἀκαταδάμαστον τῶν ἰδεῶν τοῦ αἰῶνος.» Καὶ ἐγὼ λέγω, κύριε πρωθυπουργὲ, ἐὰν ἐκθέσετε ἔθνος εἰς πόλεμον ταύτην τὴν στιγμὴν, οὐδεὶς θὰ σᾶς ἀκολουθήσῃ, τὸ λέγω δημοσίᾳ, καὶ ἂν δυστυχῶς εὑρίσκωμαι εἰς τὴν ἀνάγκην ἢ αἰσθάνωμαι ὅτι θ’ ἀπολέσω μέρος τῆς δημοτικότητός μου, θὰ παρηγορηθῶ ὅμως ἐὰν σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ῥητὸν, τὸ ὁποῖόν ποτε ὁ ἐνάρετος καὶ μέγας στρατηγὸς τῶν Ἀθηναίων Φωκίων εἶπεν εἴς τινα δημαγωγὸν ῥήτορα τῶν Ἀθηναίων, εἰπόντα αὐτῷ, ἐπειδὴ δὲν ἤθελε νὰ πολεμήσῃ κατὰ τοῦ στρατηγοῦ τοῦ Ἀλεξάνδρου, αἴ δὰ Φωκίων πότε ἐσὺ θὰ εἶσαι πλέον ὑπὲρ τοῦ πολέμου; Καὶ ἐκεῖνος μὲ τὴν συνήθη ἐκείνην ἀταραξίαν του εἶπε, «θὰ εἶμαι τότε, ὅταν οἱ νέοι φυλάττουν τὴν τάξιν, ὅταν οἱ πλούσιοι συνεισφέρουν καὶ ὅταν οἱ ῥήτορες παύσουν νὰ καταχρῶνται τὰ δημόσια». Δυστυχῶς σήμερον, κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν τῆς γνωματεύσεως αὐτοῦ τοῦ ἐνδόξου στρατηγοῦ τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον οἱ Ἀθηναῖοι, ὄντες εἰς ἄκρον αἰσθηματίαι, ὡς ἡμεῖς, πράγματι ἀπόγονοι ἐκείνων, κατεδίκασαν εἰς θάνατον· μετ’ οὐ πολὺ ὅμως ἐπανέφερον ἀπὸ τὰ Μέγαρα τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ καὶ ἀνήγειραν ἀνδριάντα, διότι εἶδον, ὅτι ὑπεδουλώθησαν. Οὕτω καὶ ὑμεῖς, κύριε ὑπουργὲ, θέλετε νὰ ὑποδουλώσετε τὴν Ἑλλάδα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διατηρήσετε τὰ χαρτοφυλάκια; Μόνον διὰ νὰ σᾶς ψηφίσῃ ἡ πατρὶς ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἰς κακὴν ὥραν ζητεῖτε, εἰς ἐποχὴν ὅπου λῃσταὶ πανταχοῦ ἐπιπολάζουν, Μεσσήνιοι πολεμοῦν μὲ Μεσσηνίους πενθοῦντες ἀλλήλοις; Ἐὰν κηρύξωμεν πόλεμον θὰ ἀνοίξωμεν ἀλληλοσφαγίαν ἐντὸς τοῦ κράτους, διότι εἶναι οἰκτρὰ ἡ κατάστασίς μας νὰ προπορευώμεθα εἰς πόλεμον καὶ ὁ ἕτερος ἀπὸ τὰ νῶτα νὰ πυροβολῇ. Ποῦ λοιπὸν οἱ νέοι φυλάττουν τὴν τάξιν, ὅταν αἱ αἰχμαλωσίαι γίνωνται εἰς τὰ κεντρικώτερα μέρη τῆς Πελοποννήσου; Πρὸ εἴκοσι ἐτῶν μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Ναυπλίου λῃσταὶ δὲν εἶχον ἀκουσθῆ, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα σήμερον ἡ ἀταραξία τοῦ Λύγκου, ὁ ὁποῖος μὲ τρεῖς ἀνθρώπους συλλαμβάνει 50 πολίτας πρὸ ἡμερῶν, ἐν οἷς καὶ τὸν Κ. Φλέσαν συνάδελφόν μας, αἰχμαλωτίζει τὸν δυστυχῆ Καρίζην ὀρφανὸν, μαρτυρεῖ τὸ ἐναντίον καὶ ἐπικυροῖ ὅτι ἡ ἀταξία ἐπιπολλάζει. Εἰς τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἔρχεσθε μὲ πολιτικὰ προγράμματα, τὰ ὁποῖα δὲν τολμᾶτε οὐχ ἧττον νὰ φανερώσετε εἰς τοὺς συναδέλφους σας, καὶ πῶς κύριοι θὰ τολμήσωμεν νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, ὅταν ψηφίσωμεν κλειστὰ τὰ μάτια φόρους χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποία χρῆσις θὰ γενῇ; Ποῦ ζῶμεν; εἰς συνταγματικὸν κράτος καὶ μᾶς λέγετε σοῦτ, δὲν εἶναι ἐποχή. Παρῆλθε ἡ ἐποχὴ τοῦ σοῦτ, κύριε πρωθυπουργέ! Κύριε Βότσαρη, νὰ φέρετε δι’ ὅλα αὐτὰ τὴν κατάστασιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐὰν ἠγόρασες τουφέκια κλέφτικα ἢ καραμπίνες, καριοφύλια τοῦ 1821 νομίζεις, ὅτι μὲ αὐτὰ θὰ πολεμήσῃ ἡ Ἑλλάς; Ποῦ εἶναι τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα κατεστράφησαν κατὰ τὰ 62; τὰ ἔχουν οἱ Ἕλληνες· καὶ μὲ τί στρατόν; μὲ δέκα χιλιάδες στρατὸν θὰ πολεμήσῃς; ἢ μὲ τοῦ Μάρκου τὰ τραγούδια; καὶ δὲν γνωρίζεις ὅτι ὅλοι ἔχουν ὅπλα τοιαῦτα, κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τοιαύτης προπαρασκευῆς, ἄλλως τὴν προπαρασκευὴν τὴν θέλω εἰς χρήματα, ἵνα ἐν πάσῃ ἐποχῇ νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀγοράσῃ πλοῖα, ὄχι βαμβακοτά, ὄχι πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἐξερχόμενα τοῦ λιμένος, (corps et biens) αὔτανδρα χάνονται, καὶ βλέπετε, ἡ δυστυχὴς ἀντιπολίτευσις ἐμάντευσεν διὰ τὸ ποιὸν τῶν πλοίων σας· ἰδοὺ ἡ Μπουμπουλίνα ἐναυάγησεν ἔξωθεν τοῦ λιμένος ἓν μίλιον ἕνεκα τῆς ἀχρειότητός της. Λοιπὸν ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία εἰσπράττει τοὺς φόρους μὲ καταπιέσεις, μὲ παρανομίας, τοιούτων πλοίων; Ἂν θέλετε νὰ μᾶς παρουσιάζητε τοιαῦτα σαποκάραβα, σᾶς συγχαίρομεν· ἀλλὰ τίς ἐξ ὑμῶν τῶν πλουσίων συνεισέφερε; Καὶ ἐπαίρεσθε διὰ τὸν δημ. χαρακτῆρά σας; περὶ τούτου θέλω ἔλθει παρακατιών. Ἀφοῦ ἐξεπλήρωσα τὸ ἔργον μου, κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα καὶ ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου ἀτομικῶς, καὶ ἡ ὁποία πιστεύω νὰ ᾖναι ἰδέα καὶ πολλῶν νομῶν τῆς Ἑλλάδος, διότι περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ τόπου τούτου ἠκούσατε, ὅτι ἀλλεπάλληλοι ἀναφοραὶ ἐστάλησαν εἰς τὴν Α. Υ. τὸν μέχρι χθὲς ἀντιβασιλέα, τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην, ὅτι καὶ τώρα, ὅταν ᾐχμαλωτίσθη ὁ νέος ἐκεῖνος, ἐστάλη ἀπὸ Τριπόλεως ἀναφορὰ ἀπὸ 1000 ὑπογραφάς.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, ἀπὸ 147.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πειράζει, καὶ ἂν ᾖναι ἀληθές.

§47ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὰ βέβαια, οἱ πλείονες πολῖται εἶναι ἀγράμματοι.—Τώρα λοιπὸν ὑπολείπεται τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεσχέθην ν’ ἀποδείξω ἐνώπιόν σας, τουτέστι τὴν κακὴν διοίκησιν ἐσωτερικῶς· διότι διὰ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, καθὼς εἶπον, ἀφίνω εἰς τὸν κύριον Δελιγεώργην καὶ τὸν κύριον Χρηστίδην ὡς ἁρμοδιωτέρους, καθόσον δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τί μᾶς παρουσίασε περὶ τῆς ἐκθέσεως αὐτῶν πρὸς τὸν Βασιλέα, ὅταν ἔγειναν ὑπουργοί ὁ κύριος Κεχαγιᾶς. Χθὲς μᾶς ἐδιάβασεν ἀριθμοὺς καὶ ἐνόμισεν ὅτι εἴμεθα λογιστικοὶ ὑπάλληλοι, ὅτι ὅλοι ἔχομεν τὴν θέσιν τοῦ Χριστοφῆ καὶ τοὺς ἀπεκάλεσεν ἀνοήτους μωροὺς τοὺς πρώην ὑπουργοὺς, τοὺς ἀπήγγειλεν κατηγορητήριον καὶ ἐν τούτοις δὲν ἠδυνήθη νὰ παρουσιάσῃ περίσσευμα μ’ ὅλους τοὺς περυσινοὺς φόρους.

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κλέπτας δὲν τοὺς εἶπον.

§49ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀρκεῖ ὅσα εἶπες. Ἀλλά, κύριοι, ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος, διότι πιθανόν, ἀφοῦ δὲν θὰ κάμω εἰδικῶς λόγον, νὰ μοῦ διαφύγῃ, εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθετε, ὅτι πέρυσι μὲ τόσην κατακραυγὴν τοῦ κόσμου ἐψηφίσατε φόρους διὰ 28,000,000, ἐψηφίσατε δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸ ἔθνος, ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὴν διαχείρισιν, ἐὰν ἔγινε καλῶς ἢ κακῶς. Ἀλλὰ βλέπετε, ἐπιβάλλει ἤδη νέον προϋπολογισμὸν διπλάσιον ὁ κύριος ὑπουργὸς δηλ. μέλλοντας φόρους· ἤδη ὅπως δυστυχῶς ἐμάθετε, ὅτι τὸ δάνειον δὲν ἐπραγματοποιήθη παρὰ μέχρι 9 ἑκατομμυρίων, ὅτι διὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Βράϊλας διὰ κακὸν τῆς Ἑλλάδος ἔκαμεν, ἔχετε ἀνάγκην νέων φόρων, καὶ οἱ νέοι αὐτοὶ φόροι θὰ ῥιφθοῦν εἰς τὸν φορολογούμενον αὐτὸν λαόν. Ἀλλὰ δὲν σοῦ ἔδωκε τὸ δικαίωμα, κύριε ὑπουργέ, νὰ τὸν ἐξαντλήσῃς, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δὲν εἶναι παρὰ εἷς καλὸς ἰατρός, ἐξάγει τόσον αἷμα, ὅσον ἀναγκαιοῖ νὰ θεραπεύσῃ τὸν ἀσθενῆ· ἅμα ἐξάξῃ περισσότερον, ἢ τὸ ὅλον, τὸν στέλλει εἰς τὸν ᾅδην, ὥστε σεῖς θέλετε νὰ στείλετε τὴν πατρίδα μας βέβαια εἰς τὸν ᾅδην, καὶ θὰ ᾖναι ἀποδοκιμαστέα πράγματι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ἐπιδοκιμάσῃ τοιούτους φόρους· θὰ προδώσωμεν τὴν πατρίδα μας, κύριοι, ἐὰν ψηφίσωμεν τοὺς μέλλοντας αὐτοὺς φόρους.

§50ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Φορολογικοὺς νόμους ἐγὼ δὲν ὑπέβαλον.

§51ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ δάνειον δὲν ἐπραγματοποιήθη, θὰ ἔλθῃς νὰ ζητήσῃς φόρους, καὶ ἀφοῦ μέχρι τοῦδε ἔχεις, οὕτως εἰπεῖν, προσωποκρατήσει εἰς τὴν τράπεζαν 2, 3 τελωνεῖα, θὰ προσωποκρατήσῃς τὸ ὅλον τῶν τελωνείων. Λοιπὸν δὲν θὰ σὲ ἀκούσῃ ἡ Βουλή, καὶ πιστεύω, ὅτι πολλοὶ τῶν βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν θὰ ἐνδώσουν.

§52ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ φέρω πρότασιν περὶ νέων φόρων· ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ εἰπῆτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ μ’ ἀκούσῃ.

§53ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τώρα, κύριοι, συγχωρήσατέ με, θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐσωτερικόν, διὰ ν’ ἀποδείξω τὴν κακὴν διοίκησιν τῆς κυβερνήσεως αὐτῆς ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ πρότερον. Ὁ ἄνθρωπος τοῦ αἰῶνος, ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἄνθρωπος τῶν ἰδεῶν ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ κοσμικοῦ αὐτοῦ ζητήματος, τοῦ ἀφορῶντος τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος, ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ὑπουργικῆς ἠθικότητος, κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς εἰσόδου του εἰς τὰ πράγματα κατέβη ἀγενῶς εἰς τὸν βόρβορον τῆς ποταπότητος, τῆς ἀτομικῆς ἐκδικήσεως, ἔπαυσε τὸν καλλίτερον δήμαρχον τοῦ κράτους, ἔπαυσε τὸν Σταῦρον Οἰκονομόπουλον, ἐπιστήμονα, τὸν μόνον εὐμαθῆ δήμαρχον, τὸν ἐξελθόντα ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον, ἰατρὸν σπουδαῖον καὶ γνωστὸν τοῖς πλείστοις ἐξ ὑμῶν.

§54ΤΙΝΕΣ. Τίνος δήμου;

§55ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τῆς Θουρείας, τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος τοῦ πενθεροῦ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Τὸν φατριασμὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ πενθεροῦ του ἐφήρμοσε, τὸν ἐξεπλήρωσε κατὰ τρόπον Ῥωμαϊκόν, ὡς νὰ ᾖναι ἰδιοκτησία του ὁ δεῖνα δῆμος ἢ ἐπαρχία, ὅπως οἱ Ῥωμαῖοι, ὅταν ἐκατέκτουν ἐπικράτειάν τινα, τὴν ὠνόμαζον ἐπαρχίαν των π. χ. provincia achaia. Ὁ φατριασμὸς αὐτὸς ἔφθασεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω· θέλετε ἰδεῖ σήμερον γεγονότα, ἐξ ὧν καταδείκνυται, ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐνήργησε καλῇ τῇ πίστει. Ἐνταῦθα, κύριοι, διὰ νὰ εὕρῃ ἀφορμὴν νὰ παύσῃ τὸν δήμαρχον ἐκεῖνον ἀμέσως τὴν πρώτην ἑβδομάδα ἢ τὴν δευτέραν ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὰς ἡνίας τοῦ κράτους, διώρισεν νομάρχην τὸν ἄλλως σεβάσμιον κατ’ ἐμὲ ἄνθρωπον, τὸν κ. Λέγκαν πρὸ 20 ἐτῶν διατελοῦντα μακρὰν ὑπηρεσίας, γαμβρὸν τοῦ κ. Πλαπούτα τοῦ συναδέλφου μου. Ἐὰν διέλθετε τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τοῦ κ. νομάρχου αὐτοῦ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς οἱονεὶ τὸν παρήγγειλεν, νὰ εὕρῃ τρόπον νὰ παυθῇ ὁ δήμαρχος αὐτός, ὡς νὰ τοῦ ἔλεγε, διότι δὲν ἀνέχομαι νὰ κερδίσῃ τὸν γυναικάδελφόν μου ἕνας ἰατρὸς χθεσινός. Λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μὴ δυνάμενος, διότι ὅλοι οἱ νομάρχαι εἶναι ὑπάλληλοι τῆς κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν τὸν κατηγορῶ, (ὡς τοὺς δικαστὰς παρανομοῦντας φέρ’ εἰπεῖν χάριν τῆς κυβερνήσεως), μὴ δυνάμενος νὰ εὕρῃ ἐγκλήματα κατὰ τοῦ δημάρχου αὐτοῦ, πάντοτε ἐγένετο μάρτυς διὰ τῶν ἐγγράφων του κακῆς τινος διαγωγῆς τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ. Ὁσάκις ἀπαντοῦσεν εἰς ἔγγραφον τοῦ δημάρχου τούτου ἔλεγεν ἐν τέλει τὸ ἔγγραφόν του «ταῦτα χρησιμεύουν ὡς παραίνεσις»· καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι ἠκούσατε προχθὲς ὁ κ. πρωθυπουργὸς πῶς ἡρμήνευσε τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας, εἰς τὴν μὴ σύγκρουσιν τῶν σωμάτων αὐτῶν μὲ ἄλλας ἀρχάς· μέγας τῳόντι σολοικισμός. Ἀλλά, κύριοι, διὰ τὰς συγκρούσεις τῶν σωμάτων ὑπάρχουν ἀνώτεραι ἀρχαὶ προβλεπόμεναι ἀπὸ τὸν νόμον, αἱ ὁποῖαι αἴρουν τὴν σύγκρουσιν, ὅταν ὑπάρχῃ· Δημοτικὴ δὲ ἐλευθερία, κ. πρωθυπουργέ, δὲν εἶναι ἡ μὴ σύγκρουσις, τοὐτέστιν ἡ μὴ ἐπέμβασις τῆς μιᾶς ἀρχῆς εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἄλλης. Δημοτικὴ ἐλευθερία εἶναι, νὰ μὴ στείλῃς ὑπαλλήλους ἐξ ἐπίτηδες νὰ πλάσουν λόγους, ὅπως παύσῃς τὸν δήμαρχον αὐτὸν τὸν ἐνάρετον καὶ τίμιον, ὁ ὁποῖος ἐκέρδισε τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τοῦ τόπου του κατὰ 100 ἢ 80 ψήφους, καὶ ἀφοῦ ἐπαύθη παρανόμως καὶ διετάχθη ἡ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς, ἀπέτυχε κατὰ τὸ ὅλον, διότι πανστρατιᾷ κατέβη ὁ ἀξιότιμος πενθερὸς τοῦ κ. προέδρου μὲ τὸν στρατὸν τῆς Τριπόλεως αὐτὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Βότσαρης νὰ φυλάξῃ τὰ σύνορα, εἰς τὴν Μεσσηνίαν, παραλαβὼν δὲ ἐκ τῶν φυλακῶν καὶ καταδίκους, ὑπῆγαν ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ Νομοῦ, ἐξεδίωξαν τὴν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας πρόεδρος ἦτο ὁ γέρων αὐτὸς στρατιώτης, ὁ τίμιος ἄνθρωπος, τὸν ἀπέκλεισαν καὶ δὲν ἐτόλμησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν ναὸν, διότι οἱ στρατιῶται τῆς κυβερνήσεως κατέλαβον τὰς οἰκίας τὰς συγγενικὰς τοῦ Σ. Οἰκονομοπούλου, ὄντος καὶ πάλιν ὑποψηφίου, ὥστε κανεὶς δὲν ἠδύνατο νὰ πλησιάσῃ.

§56ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ πρόεδρος;

§57ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ κ. Φλέσσας. Βεβαίως δὲν ἠμπορεῖτε, παρὰ ν’ ἀποδώσητε δικαιοσύνην εἰς τὸν τίμιον αὐτὸν ἄνθρωπον, τὸν Φλέσσαν, ὁ ὁποῖος ἐὰν ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ ἀποκρούσῃ τὴν βίαν διὰ τῆς βίας, ἀλλ’ ἡ Μεσσηνία τότε θὰ ἦτο παρανάλωμα τοῦ πυρὸς, θὰ ἦτο εἰς πλήρη ἀναρχίαν, καὶ σήμερον ἐκεῖνοι, οἱ ἀποτυχόντες πρὶν κατὰ 80 ψήφους, ἐκέρδισαν μὲ 800, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκέρδισαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ῥούφου κατὰ 80 ἢ 100 ψήφους, δὲν τολμοῦν νὰ ἐξέλθουν σήμερον. Τί ὡραία πολιτεία! δὲν εἶναι ἐπιχειρήματα ἐκ τῶν juris et de jure λεγομένων, τῶν μὴ δεχομένων ἐναντίαν ἀπόδειξιν, ἀποδεικνύοντα τὴν καλὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου; Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε, θὰ ἀναγνώσω τὰ ἔγγραφα τοῦ νομάρχου Λέγκα, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ κ. Λέγκας στενοχωρηθεὶς ἔπαυσε τὸν δήμαρχον αὐτὸν, ἢ μᾶλλον παρεσκεύασε τὴν παῦσίν του· δὲν ἐτόλμησεν ὁ ἴδιος, φυγὼν ἄφησε τὸν γραμματέα του (γραμβρὸν τοῦ κ. Βιλαέτου), τὸν ὁποῖον ἔχει προσωπικὸν φίλον, τὸν κ. Εὐγενειάδην, (τὰ τρίτῳ ἴσα καὶ ἀλλήλοις), Λέγκας νομάρχης γαμβρὸς τοῦ Πλαπούτα, γραμματεὺς γαμβρὸς ἐπίσης τοῦ κ. Βιλαέτου καὶ ἐκ τῶν ἀποκλειστικῶν φίλων τοῦ προέδρου.

§58ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Τὸν Γόντικα δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ βεβαίως.

§59ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχει ὁ Γόντικας φίλους καὶ συγγενεῖς, οἵτινες δὲν ἔχουν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας ὡς τοὺς ἐδικούς σας· τὸν συγχαίρω ὁποῦ θέλει νὰ σᾶς ἀναδείξῃ κομματάρχην καὶ σᾶς, ὡς τὸ ἐπιστεύσατε. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ λοιπὸν ὁ Λέγκας φαίνεται, ὅτι τὸν δυστυχῆ αὐτὸν δήμαρχον θέλει νὰ διδάξῃ τὴν φιλοσοφίαν, τὸν λέγει, σεῖς μαθητὴς τοῦ πανεπιστημίου δὲν πρέπει νὰ κάμητε τρόπον νὰ συνδιαλλάξητε τὰς μερίδας τὰς διαμαχομένας; καὶ ὁ δημαρχεύων ἀπαντῶν, λέγει, μήπως πταίω ἐγὼ, κύριε νομάρχα; μήπως ἐγέννησα ἐγὼ τὴν κατάστασιν αὐτήν; Καὶ πάλιν ὁ νομάρχης δι’ ἄλλου ἐγγράφου ἐπαναλαμβάνει μὲ τὴν ἰδίαν ἐν τέλει ὡς τὴν ὀνομάζει παραίνεσιν καὶ τοῦτο διὰ νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ τὸν παύσῃ προτραπέντα πολλάκις. (Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, εἰς τὴν μεσοβασιλείαν οἱ ἄνθρωποι τοῦ Φλέσσα ἐτουφεκίσθησαν μὲ τοὺς ἄλλους τοῦ Πεῤῥωτῆ· λοιπὸν εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον ἀπὸ τὰ 63 ὑπάρχει ἀναβρασμὸς τρομερός· τὰ πάθη εἰς τὴν Μεσσηνίαν ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν παντὸς ἄλλου μέρους τῆς Ἑλλάδος, διότι ἐκληρονόμησαν καὶ ἓν ἄλλο ἄθλιον ἔθιμον, τὸ ὁποῖον παρέλαβον ἀπὸ τοὺς γείτονας αὐτῶν, τοὺς καλοὺς Λάκωνας. Ἔχουν λοιπὸν τὸ φιλοπόλεμον καὶ τὸ δολοφονικὸν, καὶ βλέπετε, ὅτι τὰ κακουργήματα τὰ ὁποῖα εἶναι τοῦ πρώτου βαθμοῦ, ἀνάγονται πάντοτε εἰς τὸν νομὸν ἐκεῖνον). Ὁ νομάρχης λοιπὸν αὐτὸς δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ μὲ συγχωρήσητε ν’ ἀναγνώσω, ἔπλασε λόγους παύσεως χωρὶς νὰ ὑπάρχουν, διὰ ν’ ἀποκτήσῃ ἡ κυβέρνησις, ὡς προεῖπον, τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ «τοσάκις παρηνέθη αὐτὸς ὁ δήμαρχος, τὸν παύω»· καὶ τὶ συμβαίνει; Εἰς συμπλοκήν τινα ὑπῆγεν ὁ δεσμοφύλαξ νὰ διαλύσῃ τὴν σκηνήν· εἷς χωροφύλαξ ἦτο σταλμένος νὰ προκαλέσῃ τὴν συμπλοκὴν, ὁ δήμαρχος ἐκ τοῦ γραφείου ἀκούσας τὴν συμπλοκὴν, καὶ ἐξελθὼν ἐρωτᾷ τὶ τρέχει· παρὰ τοῦ ἐνωματάρχου του μανθάνει, ὅτι ὁ χωροφύλαξ ἠθέλησε νὰ συλλάβῃ τὸν ἀγροφύλακα νὰ τοῦ πάρῃ τὸ πιστόλιον, ὅπερ εἶχεν ἐκπυρσοκροτήσει εἰς τὰ ἄνω (καὶ τοῦτο βέβαια ὁ ἀγροφύλαξ τὸ ἔπραξε διὰ νὰ μάθῃ ὁ κόσμος καὶ συῤῥεύσῃ πρὸς διάλυσιν τῆς συμπλοκῆς), καὶ ἐπειδὴ ὁ δήμαρχος δὲν ἀφῆκε τὸν ἀστυνομικὸν αὐτὸν ὑπηρέτην του ἀδίκως νὰ τὸν συλλάβῃ ὁ ἐνωματάρχης, ἐθεωρήθη ἔνοχος ἐγκλήματος ὁ δήμαρχος, ὅστις καὶ ἐκ τοῦ νόμου θεωρεῖται ἀνώτερος ἀνακριτικὸς ὑπάλληλος ἀπὸ τὸν χωροφύλακα, καὶ ὁ ἀνακριτὴς, ὅστις ἐστάλη ἐπὶ τούτῳ πρὸς ἀνάκρισιν, μὴν εὑρὼν λόγους νὰ φυλακίσῃ τὸν δεσμοφύλακα αὐτὸν, τὸν ἀπέλυσε. Παραλείπων τὸν νομὸν Μεσσηνίας ἔρχομαι εἰς τὸν νομὸν τῆς Ἀρκαδίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκω. Ἠκούσατε πρὸ ἡμερῶν ὅτι διὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου κατηγορήθη εἷς δήμαρχος τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας Παναγιώτης Καφφετζῆς. Ἠκούσατε εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ τάξις καὶ ἡ δημοσία ἀσφάλεια ὀφείλεται εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔκαμαν, ζωοκλοπῆς καὶ ληστείας· ἀλλὰ ὁ νόμος τῆς ζωοκλοπῆς ποῖα ἀποτελέσματα ἐπέφερε, σεῖς τὸ ἠξεύρετε· ἔκαμε νοσερὰ τὰ ζῶα τὰ δυστυχῆ, ἠνάγκασε τοὺς Ἀθηναίους νὰ ζητήσουν διὰ νέου νόμου τὴν μὴ ἐφαρμογήν του καὶ οὐδὲν ἀποτέλεσμα ἐπέφερεν, οὐδαμοῦ τοῦ κράτους ἐφηρμόσθη παρὰ εἰς ὀλίγιστα μέρη. Ὁ νόμος τῆς ληστείας πραγματικῶς ἤθελεν ἐπιφέρει ἀποτελέσματα ἐὰν ἐφηρμόζετο κατὰ τῶν ἐνόχων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Κουμουνδοῦρος κατὰ νοῦν φαίνεται δὲν εἶχεν, ὅταν ὑπέβαλεν αὐτὸν ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισίν σας. Μολαταῦτα, ἐπειδὴ ὁ δήμαρχος ἐκεῖνος ἦτο πρῶτος θεῖος τοῦ ἀνεψιοῦ τοῦ κ. Πλαπούτα, τοῦ κ. Γεωργιάδου, καίτοι ἦτο ἔνταλμα ἐναντίον του τοῦ ἀνακριτοῦ Καλαμῶν, καίτοι ὁλόκληρον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἔστειλε πρᾶξιν ἀποκηρύττων αὐτὸν, ὡς λῃσταποδόχον, ὄχι μόνον δὲν ἐτιμωρήθη ἀλλ’ οὔτε κἂν εἰσήχθη εἰς δίκην. Καὶ ταῦτα περὶ τῆς μεροληπτικῆς διαγωγῆς τοῦ ὑπουργείου. Καὶ ἂν, κύριοι, παύωνται οἱ καλλίτεροι δήμαρχοι τοῦ κράτους, διότι δὲν δύνανται νὰ συνδιαλλάξουν τὰ ἀντίθετα μέρη μιᾶς μερίδος ἢ δύο, εἰς τὰ ὁποῖα τὰ πάθη ἦσαν εἰς τὸν ὕπατον βαθμὸν ἐξημμένα, κατὰ μείζονα λόγον ἔπρεπε νὰ παυθῇ αὐτὸς, ὅστις εἶχε ἔνταλμα δικαστικόν.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτὴ, κ. πρόεδρε, κανεὶς ὑπουργὸς δὲν εἶναι ἐδῶ, καὶ πρέπει νὰ διακόψητε τὴν συνεδρίασιν.

§61ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Γόντικας πρὸς τὸ ὑπουργεῖον λαλεῖ ἢ πρὸς τὴν Βουλήν;

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπα πῶς ἔφθασεν εὐθὺς καὶ ἰδοὺ ἦλθε.

§63ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὡς τίμιος ἄνθρωπος ὀφείλεις νὰ ὁμολογήσῃς ὅτι, ὅταν γίνεται κατηγορία κατὰ ὑπουργῶν, οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἦναι παρόντες. Ποῖος θὰ μοῦ ἀναιρέσῃ;

§64ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τὰ πρακτικὰ καὶ τὰ ἀναγινώσκομεν.

§65ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρέπει νὰ ἦναι οἱ ὑπουργοὶ ἐδῶ.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ παρόντων τῶν ὑπουργῶν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἀπόντων.

§67ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§68ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂς τελειώσῃ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Γόντικα.

§69Α. ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Εἶπα, κ. πρόεδρε, καὶ τοῦ κ. Γόντικα ν’ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀπέδωκε πρὸς ἐμέ.

§70ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σὺ πρῶτον πρέπει νὰ τὰ ἀνακαλέσῃς ὅσα εἶπες.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Πρυτανεία, κύριοι, τοῦ Πανεπιστημείου διεβίβασεν αὐτὸ τὸ ἔγγραφον πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ἐγὼ τὸ ἀναγινώσκω πρὸς γνῶσιν αὐτῆς. (Ὁ κ. Γόντικας καταβαίνει τοῦ βήματος). (Ἀνεγνώσθη ἔγγραφον δι’ οὗ ἡ Πρυτανεία ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὔριον θέλει γίνει τελετὴ διὰ τὴν ἐνίδρυσιν τῶν ἐνιαυσίων ἀρχῶν).

§72ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Διατὶ κατέβη ὁ κ. Γόντικας; Ἄς τελειώσῃ.

§73ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶ οὕτως;

§74ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἡμεῖς, κ. πρόεδρε, δὲν θὰ φύγωμεν· νὰ τελειώσῃ.

§75ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς ἕτερον νομὸν, τὸν τοῦ Αἰγαίου, ἐδῶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, φίλος ἰσχυρὸς καὶ κομματάρχης τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶναι ὁ κ. Κονταράτος.

§76ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Δὲν ἀπατᾶσαι, τὸ λέγω, εἶμαι φίλος του.

§77ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καλά.—Ἐπὶ 1½ ἔτος αἱ ἐκλογαὶ τῶν δημοτικῶν παρέδρων τοῦ δήμου Μυλάοντος δὲν διετάχθησαν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ τόπου ἐκείνου χάριν τοῦ ἀντιπάλου μου· ἡ ἐπιτροπὴ ἔφυγεν ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἡμερῶν τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἀντὶ νὰ τιμωρηθοῦν τὰ μέλη αὐτὰ, ὁ νομάρχης, καί τοι σεβόμενος τὸν νόμον, διέταξε τὸν ἔπαρχον συγγενῆ τοῦ κ. Στεργιοπούλου καὶ Στεφανοπούλου βουλευτῶν, νὰ προσκαλέσῃ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ κάμῃ τὴν ἐκλογὴν καὶ ἐὰν ἀρνηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, τότε νὰ στείλῃ τὸν εἰρηνοδίκην νὰ κάμῃ τὴν ἐκλογήν· ἀλλ’ ὑπὸ μανδραγόραν καθεύδει ὁ ἔπαρχος· μετατεθέντος ἐκείνου, διὰ νὰ κερδίσῃ ἴσως καὶ ὁ διάδοχος ἄλλον τόσον καιρὸν, διωρίσθη εἷς Βασιλειάδης, ὅστις μόλις ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς Συνόδου αὐτῆς, κατὰ τὴν 15 Σεπτεμβρίου διάταξε τὴν ἐκλογὴν, ὅτε κατωρθώθη εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον νὰ προσθέσῃ ὁ ἀντίπαλός μου 140 ψήφους καὶ μὲ μίαν ψῆφον νὰ κερδίσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἑνὸς χωρίου, τὴν δὲ ἄλλην τὴν ἔχασε μὲ 8. Βλέπετε λοιπὸν μίαν προφανῆ παρανομίαν χάριν τοῦ κ. Πλαπούτα. Μεταβαίνων εἰς ἄλλον νομὸν τῆς Ἀχαΐας, σᾶς λέγω, ὅτι ἐναντίον ἐπισήμων ἐγγράφων πλείστων ἀρχῶν περὶ ἑτέρου γαμβροῦ τοῦ Πλαπούτα, τοῦ Σ. Ἀναγνωστοπούλου δημάρχου Ὀλυμπίων, ὁ πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἔπραξε, καί τοι καταγγέλλεται ὡς λησταποδόχος καὶ ζωοκλέπτης· τοὐναντίον τὰ δημόσια αὐτὰ ἔγγραφα μένουν ἐπὶ τούτῳ εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του.

§78ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ἔχω συγγενεῖς δημάρχους εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§79ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχεις πολλὰς ἀδελφὰς καὶ ἔκαμες συγγενεῖς, πλὴν δύω μόνον δημάρχους ἔχεις εἰς τὴν ἐπαρχίαν· εἶσαι μικρός.—Λοιπὸν, κύριοι, τὰ ἔγγραφα αὐτὰ περὶ τῆς λησταποδόχου διαγωγῆς τοῦ δημάρχου, τὰ ἀναφέρω ὄχι δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ὅπου ἐνδιαφέρεται ὁ Πλαπούτας, ἀδιάφορον καὶ εἰς ἄλλον νομὸν ἢ ἐπαρχίαν, παρανομεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν· τοὺς λησταποδόχους δημάρχους, διὰ τοὺς ὁποίους πάσχει αὐτὸς ὁ νομὸς, ὁ δήμαρχος δὲν κάμνει ἄλλο παρὰ νὰ μετατοπίζῃ τοὺς λησταποδόχους καὶ τοὺς πολίτας ἀδίκως, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ νόμος καὶ τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει.—Χθὲς ἐδικάζοντο γυναικόπαιδα εἰς τὴν Τρίπολιν, διότι εἶναι βλαχοποιμένες·—καὶ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅταν εἰς τὸν κ. Λυκοῦργον ἔλεγεν, ὅτι θὰ μᾶς καταστρέψῃ ὅλους, μὲ τὸν λόγον ὅτι εἶναι βλαχοποιμένες, ἀδιάφορον ἂν ᾖναι συγγενεῖς ἢ ὄχι.— 140 ἐδικάσθησαν ἀπὸ τὸ πλημμελιοδικεῖον Τριπόλεως γυναῖκες καὶ τέκνα, καὶ θέλετε ἰδεῖ ἐν καιρῷ χειμῶνος νὰ σηκώνουν ἀπὸ τὸ ἄσυλον τοὺς πολίτας μὲ τὰ τέκνα των καὶ νὰ τοὺς πηγαίνουν εἰς ἄλλον νομὸν νὰ κατοικήσουν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ κυβέρνησις τοῦ Κουμουνδούρου, τοὺς μὲν φίλους της δημάρχους νὰ ἀφίνῃ ἐλευθέρους νὰ τρώγουν καὶ νὰ πίνουν μὲ τοὺς λῃστὰς, τοὺς δὲ ἄλλους νὰ μαστίζῃ. Ἀφίνω λοιπὸν τὸν νομὸν αὐτὸν καὶ μεταβαίνω εἰς τὸν νομὸν τοῦ Κ. Κονταράτου καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ πιστεύσητε, ὅτι σήμερον μοὶ ἐδόθη αὐτὸ τὸ χαρτὶ, ὅτι συνέβησαν αὐτά.

§80ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Τώρα, μάλιστα.

§81ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅτα λέγω δύναμαι καὶ νὰ τὰ ἀποδείξω· καθὼς θὰ ἔλθω κατόπιν καὶ εἰς τὸν κ. Λομβάρδον καὶ ἂς τολμήσῃ νὰ μοῦ τὰ διαψεύσῃ, διότι θὰ τὸν προσκαλέσω ἀμέσως εἰς μονομαχίαν, ἠθικὴν ἐννοῶ. Αὐτὸ τὸ χαρτὶ εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν. «Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ὁ δημοτικὸς ἀστυνόμος τοῦ δήμου κλπ. (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐδῶ ἀναφέρει ἡ διατριβὴ αὐτὴ, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὸν Πρωϊνὸν Κήρυκα ὑπ’ ἀριθ. 795, ἓν βούλευμα τὸ ὁποῖον παρέγραψε καὶ ἠμνήστευσεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1862 ὄχι ὅμως ἡ ἀθῳότης τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ.

§82ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Προσθέσατε, κ. Γόντικα, ὅτι ἔστειλα καὶ μεταβατικόν.

§83ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, κ. Ναυπλιώτη, διότι ὑποστηρίζετε τὴν ζωοκλοπήν.

§84ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἐξήλειψα τὴν ζωοκλοπὴν ἀπὸ ὅλην τὴν Νάξον.

§85ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Περαίνων τὴν ὁμιλίαν μου, καθόσον ἀφορᾷ τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, διὰ τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ἀνέφερον πρὸ μικροῦ ἐνώπιόν σας, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ σύνολον τῆς διοικήσεως ἰδίως εἰς τοὺς πλείστους νομοὺς τοῦ κράτους, διὰ τῶν καταχρήσεων, τῶν παρανομιῶν τὰς ὁποίας ἀμέσως ἢ ἐμμέσως κατὰ διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ ἢ τρίτων διεπράξαντο αἱ ἀρχαί, ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς διοικήσεως ἢ μᾶλλον τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία μετέχει τῆς διοικήσεως ὡς ἐκ τῶν εἰσαγγελέων. Τὰ δικαστήρια, κ. κ., εἶναι σωματεῖα ἠθικὰ, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπομένην χωριστὴν ἐξουσίαν. Ἐνταῦθα πρὶν εἰδικῶς ὁμιλήσω περὶ αὐτῆς, διὰ νὰ μὴ μοῦ διαφύγῃ, ἀναγκάζομαι νὰ ἔλθω εἰς ἓν μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς τὸν δημόσιον χαρακτῆρά μας. Ὁμιλῶν ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν τὸν παρηνώχλησε, ὅτι δὲν ἐπιέσθη ἀπὸ κανένα φίλον τῆς συμπολιτεύσεως. Ἀναγκάζομαι λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ δὲν βλέπω ἐνταῦθα ἕνα τῶν φίλων του βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος πρὸ ἡμερῶν εἰσερχόμενον εἰς τὴν Βουλὴν τὸν κατέλαβεν ἔξωθι ἐπὶ παρουσίᾳ μου, διότι ἤμην καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ καὶ τοῦ λέγει, «κ. ὑπουργὲ, μοῦ ὑπεσχέθης αὐτὴν τὴν θέσιν, πρέπει νὰ μοῦ τὴν δώσῃς·» ἐγὼ τοῦ εἶπον μὴν ἐνοχλεῖτε τὸν ἄνθρωπον εἰς τὰς ὁδοὺς, ἄφετέ τον· καὶ ὁ ὑπουργὸς στενοχωρηθεὶς τοῦ ὑπεσχέθη.

§86ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὰ καταβιβάζουν τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς.

§87ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ μεταξὺ τῶν ῥητόρων τινὲς, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῶν ὠφελημάτων τῶν ὑπουργῶν· κατὰ συνέπειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ ἄμεμπτος ἐν γένει ἡ συνείδησις τῶν βουλευτῶν τῆς μερίδος αὐτῆς, διότι κύριοι, ἀπὸ ἐντροπὴν ἴσως παραλείψω ἕτερα μεγαλείτερα δι’ ἕτερον βουλευτὴν καταγγελθέντα παρὰ τοῦ κ. Λογοθέτου ἐνώπιον ἐμοῦ, τοῦ κ. Οἰκονομοπούλου καὶ τοῦ κ. Κρεμεζῆ, εἰς τὸ καφφενεῖον, ὅτι δηλαδὴ τῷ ἐδόθησαν δύο ἐντάλματα, τὸ μὲν 200 δραχμῶν λόγῳ περιθάλψεως πτωχῶν συμπολιτῶν του, τὸ δὲ 300 διὰ τὴν καταδίωξιν λῃστῶν, χωρὶς κἂν ποσῶς νὰ λάβῃ μέρος.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Ποῖος; ποῖος;

§89ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ κ. Ἀλεξίου.

§90ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές. (Θόρυβος).

§91ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀγαθοὶ οἱ τρεῖς ὑπὲρ τὸν ἕνα.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Πρέπει νὰ λέγωνται αὐτά.

§93ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§94ΕΤΕΡΟΣ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος θὰ μείνωμεν νὰ συζητήσωμεν.

§95Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἐπρόκειτο μία συζήτησις νὰ ᾖναι εἰς τὸ τέλος της, τὸ καταλαμβάνω, νὰ μείνωμεν· ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἐξακολουθεῖ. Πλησιάζει 4¼· διατί νὰ προχωρῶμεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ταραχῆς καὶ τῆς ἀνυπομονησίας; (θόρυβος).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα ἀργὰ, ἐνωρὶς θέλετε νὰ φεύγωμεν, δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 4 καὶ ½.