1867.11.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 10 Νοεμβρίου 1867.

Παρασκευή.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας. Ὥρα 1. μ.μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λείπουν κἄτι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τρίτου περὶ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, ἐκεῖ ὅπου λέγει· «ἐνταῦθα ἐγένοντο παρατηρήσεις τινες».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλομεν λοιπὸν τὴν ἔγκρισιν δι’ αὔριον διὰ νὰ ἀντιγραφοῦν τὰ πρακτικά.

§4ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προσκαλέσητε τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν νὰ τὸν ἐρωτήσω.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι.

§6ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Διὰ τί, κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰς ἐπαρχίας ὁ νόμος περὶ ἐθνοφυλακῆς;

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐφαρμόζεται παντοῦ, ὅπου τὰ συμβούλια κατὰ τὸν νόμον τὸν ἐζήτησαν.

§8ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Πουθενὰ δὲν ἐφηρμόσθη· γνωμοδοτῶ ὅτι, ἐὰν ἐντὸς τριῶν μηνῶν οἱ δήμαρχοι δὲν προκαλέσουν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τῆς ἐθνοφυλακῆς, νὰ παύωνται.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χθὲς ἐμείναμεν εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ γίνηται ἡ ἐπιτροπή. Λοιπὸν δὲν ἠξεύρω ἂν καὶ ἄλλοι εἰργάσθησαν· ἐγὼ εἰργάσθην καὶ θὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Ἐδάφιον δεύτερον τοῦ ἄρθρου 33. «Αἱ ὑπὸ τῶν ὁδῶν καταλαμβανόμεναι γαῖαι καὶ κτήματα ἐκτιμῶνται ὑπὸ δύω πραγματογνωμόνων, διοριζομένων ὑπὸ τοῦ ὀφείλοντος τὴν ἀποζημίωσιν καὶ ὑπὸ τοῦ πρὸς ὃν αὕτη ὀφείλεται». «Ἐὰν τὰ μέρη, προσκαλούμενα ἁρμοδίως νὰ διορίσωσι τοὺς πραγματογνώμονας αὐτῶν, δὲν πράξωσι τοῦτο ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, θέλει διορίζει αὐτοὺς ὁ οἰκεῖος ἔπαρχος. Οἱ πραγματογνώμονες δι’ ᾐτιολογημένης ἀποφάσεως ὁρίζουσι τὴν ἀξίαν καὶ εἶναι ὑποχρεωτικὴ εἰς τὰ μέρη, ἀφοῦ ὁ πρόεδρος τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου τῶν πρωτοδικῶν κηρύξῃ αὐτὴν ἐκτελεστήν. Διαφωνούντων τῶν πραγματογνωμόνων, τὸ πρωτοδικεῖον, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου κεῖνται αἱ ἀπαλλοτριούμεναι γαῖαι καὶ κτήματα, προσδιορίζει ἀνεκκλήτως τὴν ἀξίαν αὐτῶν ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν.»

§10ΓΡΙΒΑΣ (ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν ἔγκρισίν σας νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε περιορίζεται εἰς μόνον τοὺς κατιόντας συγγενεῖς, ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τοὺς πλαγίους καὶ εἰς τοὺς ἀνιόντας συγγενεῖς, καθόσον εὐπορεῖ τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ οἱ πρῶτοι παράγραφοι τοῦ 33 ἄρθρου. Ἀκροτελεύτιοι ὁρισμοί. «Ἄρθρον 33. Ἡ πρόσκτησις τῶν ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καταλαμβανομένων ἰδιωτικῶν γαιῶν γίνεται εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν ὁδικῶν τῶν ἐπαρχιῶν φόρων· ἐξαιροῦνται τὰ ἐν ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τμήματα αὐτῶν, ὧν τὸ ἔδαφος ἀποζημιοῦται κατὰ τὰς γενικὰς περὶ ῥυμοτομίας τῶν πόλεων καὶ κωμῶν διατάξεις· αἱ δὲ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν καταλαμβανόμεναι γαῖαι καὶ κτήματα, ἐὰν μὲν ὦσιν ἐθνικά, παραχωροῦνται δωρεάν, ἐὰν δὲ ἰδιωτικά, ἡ πρόσκτησις αὐτῶν ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους.»

§12Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λέγετε, οἱ πραγματογνώμονες νὰ διορίζωνται ὑπὸ τοῦ ὀφείλοντος τὴν ἀποζημίωσιν καὶ τοῦ πρὸς ὃν ὀφείλεται· καὶ τοὺς δύω θὰ διορίζουν μαζῆ;

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάθε ἕνας τὸν δικόν του.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον θὰ προστεθῇ ὡς δευτέρα παράγραφος ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βαλασοπούλου, ὅτι θὰ ὑπολογίζηται ἡ περιουσία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος· τώρα δὲν μένει παρὰ νὰ συναρμολογηθῇ. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ 34 ἄρθρον ὡς ἕπεται. «Ἄρθρον 34. Εἰς τοὺς κατόχους ἐθνικῶν γαιῶν ὑπὸ ὁδῶν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν, δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν καταλαμβανομένων, ἐπιφυλάσσεται τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὸ ἥμισυ τῶν ἐπὶ τῶν γαιῶν καὶ κτημάτων τούτων ὑπαρχουσῶν τυχὸν φυτειῶν.» Ἀναγινώσκεται τὸ 35 ἄρθρον. «Ἄρθρον 35. Ὅλοι οἱ παρόδιοι ἰδιοκτῆται ὀφείλουν, προσκλήσει τοῦ νομάρχου, νὰ φυτεύσωσι δένδρα καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ· αἱ οὕτω σχηματιζόμεναι δενδροστοιχίαι θέλουν ἀπέχει κατὰ ἓν μέτρον τοῦ ἐξωτερικοῦ χείλους τῶν τάφρων. Ὁ νομάρχης ἐν τῇ περὶ δενδροφυτείας διατάξει αὐτοῦ θέλει προσδιορίζει τὰ εἴδη τῶν ἐμφυτευθησομένων δένδρων καὶ τὴν ἀπ’ ἀλλήλων αὐτῶν ἀπόστασιν. Ἐν περιπτώσει ἀμελείας τῶν παροδίων ἰδιοκτητῶν τοῦ νὰ ἐνεργῶσιν εἰς βάρος αὐτῶν δενδροφυτείας, θέλει ἐνεργεῖ αὐτὰς ὁ νομάρχης, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται, πλὴν τῆς εἰς τὸ δημόσιον ἀποδόσεως τῶν πρὸς τοῦτο γινομένων δαπανῶν, θέλουν πληρώσει λόγῳ προστίμου ἀνὰ μίαν δραχμὴν δι’ ἕκαστον δένδρον ἀντ’ αὐτῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου φυτευθέν. Τὸ ὑφ’ ἑκάστου ἰδιοκτήτου ὀφειλόμενον ποσὸν προσδιορίζεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ νομάρχου, οὔσης ἀνεκκλήτου· ἡ δὲ εἴσπραξις αὐτοῦ ἐνεργεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ καταδιώξεως τῶν εἰς τὸ δημόσιον καθυστερούντων. Τὰ δὲ εἰσπραττόμενα ποσὰ εἰσάγονται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐθν. ὁδοποΐας, ἐξ οὗ γίνεται ἡ καταβολή.»

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§16ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ προτείνω νὰ διαγραφῇ ὅλως διόλου, διότι, ἀφοῦ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ὀλίγον καταπιεστικὸς καὶ φορολογικός, προστίθεται νέα φορολογία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα λόγον· ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ κανεὶς ἓν κτῆμα εἰς ἀπόστασιν μακρυνήν, τὸ ὁποῖον δὲν καλλιεργεῖ ποτέ. Ἐπειδὴ τώρα ἔτυχε νὰ περάσῃ ὁ δρόμος ἀπ’ ἐκεῖ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ φυτεύσῃ δένδρα· ἀφίνω τώρα ὅτι ὁ νομάρχης ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι θέλω τὸ δεῖνα δένδρον. Προτείνω λοιπόν, διότι αὐτὸ δὲν δίδει καμμίαν αὔξησιν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ νόμου, νὰ ἀπαλειφθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις.

§17ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Πλησίον τῶν πόλεων νὰ μὴν ἀπαγορευθῇ.

§18ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι, διὰ νὰ γίνῃ ἡ ὁδοποιΐα, ἐκτὸς τῶν εὐκολιῶν τὰς ὁποίας παρέχει εἰς τὸν ὁδοιποροῦντα, ἔχει καὶ τὸ πλεονέκτημα τῆς φιλοκαλίας· ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ Ἕλληνες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διέρχονται πεζῇ τὰς ὁδούς· ὁ ἥλιος τοὺς κατακαίει. Ὅσον ἐξ ἑνὸς καὶ ἐξ ἄλλου μέρους ὑπάρχουν δένδρα, ἐννοεῖτε πολὺ καλά, ὅτι εἶναι εὐάρεστον καὶ ὑγιεινόν. Τώρα ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα; εἶναι δυσκολία διὰ τί νὰ ὑποστοῦν οἱ ἰδιοκτῆται ἔξοδα· ἀλλά, κύριοι, ἐὰν δὲν ἐξοδεύσωμεν, δὲν κοπιάσωμεν, βεβαίως δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν. Μίαν μόνον παρατήρησιν ἔχω, ὅτι τὰ δένδρα, ἐπειδὴ ἀφίνονται εἰς τὴν διάθεσιν τῶν νομαρχῶν......

§19Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ ἦναι φοίνικες. (ἱλαρότης).

§20ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μὴ τὸ κάμνετε ἀστεῖον, διότι ἀστεῖον δὲν εἶναι. Εἶναι μέρη, τὰ ὁποῖα δέχονται τὸν πεῦκον, ἄλλα δέχονται ἄλλα δένδρα. Λοιπὸν νὰ φυτευθοῦν ἐκεῖνα τὰ δένδρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιδεκτικὰ εἰς τὸν τόπον. Νομίζω, ἀφοῦ παραδεχόμεθα τὴν ὁδοποιΐαν, πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ δενδροφυτεία.

§21ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι ἀσαφὲς τοῦτο τὸ ἄρθρον, διότι δὲν ὁρίζει εἰς ποῖον θὰ ἀνήκῃ ἡ ἰδιοκτησία τῶν δένδρων· ἐκτὸς τούτου ἔχει καὶ ἄλλο κακὸν, ὅτι πλησίον τῶν γαιῶν διὰ τῶν ὁδῶν ἀφαιρεῖται ἀκόμη ἓν μέτρον διὰ τὰ δένδρα· ὑποθέσατε λοιπὸν ὅτι οἱ γαιοκτήμονες πλησίον τῶν ἄλλων ζημιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται, διότι ἀστυνομία ἀγροτικὴ δὲν ὑπάρχει, καὶ οἱ παρόδιοι ἰδιοκτῆται καταρῶνται τὴν ὥραν διὰ τί νὰ γίνουν τοιοῦτοι, διότι ὑποφέρουν ἀπὸ τὰ ζῶα, ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, ἀπὸ ὅλα, ἐπιφορτίζονται καὶ μὲ αὐτὴν τὴν μεγάλην ζημίαν νὰ ἐμφυτεύσουν δένδρα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ παρέχουν κανὲν εἰσόδημα. Ἑπομένως νομίζω ὅτι εἶναι ὅλως ἐπαχθὲς τὸ ἄρθρον καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ. Ἐκτὸς τούτου εἰς τὴν ἑτέραν παράγραφον βλέπω κάτι τι ἄλλο, πολὺ ἐπιβαρυντικόν· ἐν περιπτώσει ἀμελείας τῶν ἰδιοκτητῶν θὰ ἐνεργῇ τὴν δενδροφυτείαν ὁ νομάρχης καὶ θὰ πληρώσῃ δι’ ἐξόδων τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐὰν συμπέσῃ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν γαιῶν νὰ ἦναι ἀπὼν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, τότε αὐτὸς καταδικάζεται ἐρήμην, ὑποβάλλεται εἰς ὑποχρεώσεις ἀπὸ ἕνα νόμον, τοῦ ὁποίου ποτὲ δὲν ἔλαβε γνῶσιν, καὶ ὅταν ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα του θέλει εὕρει μίαν ὁριστικὴν κατ’ αὐτοῦ ἀπόφασιν καὶ θὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶχε γνῶσιν. Διὰ τοῦτο, ἂν παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, πρέπει νὰ τροπολογηθῇ τὸ μέρος τοῦτο τῆς δευτέρας παραγράφου.

§22ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ἕνας ἔχει ἕνα στρέμμα τόπον καὶ περνᾷ ἀπὸ τὸ μέσον ἡ ὁδός· ὑποχρεοῦται κοντὰ εἰς αὐτὸ νὰ κάμῃ καὶ δένδρα. Ἐὰν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀποστάσεως ἑνὸς τετάρτου μακρὰν τῆς πόλεως, τὸ ἐννοῶ, διότι πρόκειται οἱ πολῖται νὰ πηγαίνουν περίπατον καὶ νὰ εὐχαριστοῦνται. Ἀλλ’ ὅταν ἦναι τρεῖς ὥρας μακρὰν, τί ὠφελεῖ ἡ δενδροστοιχία; Εἶναι ἀνωφελὴς, ἄκαρπος, ἐπιζήμιος διὰ τὸν πολίτην, καὶ μόνον θὰ εὑρίσκωνται εἰς δουλειὰ οἱ νομάρχαι.

§23ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν τελευταῖον λαλήσαντα, ὅτι ἕν τέταρτον δρόμον ἔχει νὰ φυτεύσῃ, ἓν τέταρτον εἰσόδημα ἔχει νὰ λάβῃ· περισσότερα κτήματα ἔχουν περισσότερα εἰσοδήματα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἀπόστημα, διότι σχετικὸν εἶναι καὶ τὸ εἰσόδημα τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι, ἀφοῦ παραδέχθητε τὴν ὁδοποιΐαν καθ’ ὅλον τὸ κράτος, πρέπει νὰ συμπληρωθῇ μὲ τὴν δενδροφυτείαν. Ἔρχομαι δὲ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς τὸν πρῶτον λαλήσαντα. Ἐὰν, κύριοι, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῆς Ἀττικῆς πρὶν νὰ γείνουν αὐτοὶ οἱ δρόμοι καὶ αὐταὶ αἱ δενδροφυτεῖαι, καὶ συγκρίνωμεν τὴν σημερινὴν κατάστασιν, θὰ εὕρωμεν ὅτι καὶ μεγαλειτέρα ὑγιεία ὑπάρχει καὶ εἰσοδήματα περισσότερα. Πᾶς βουλευτὴς δύναται νὰ πολεμήσῃ τὴν δενδροφυτείαν, οὐδέποτε ὅμως ὁ βουλευτὴς τῆς Ἀττικῆς, διότι αὐτὸς τὴν ἔχει καὶ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἀλλοῦ. Ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν ἀγαποῦν τὸ καλὸν καὶ τὸ θέλουν· διὰ νὰ τὸ ἔχουν λοιπὸν πρέπει νὰ ὑποφέρουν καὶ δυσκολίας, καὶ νὰ μὴν ἐμποδίζουν τὴν δενδροφυτείαν, διότι καταπολεμοῦσι τὴν βάσιν τῶν σκοπῶν τοῦ νομοσχεδίου.

§24ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν μοῦ ἀπήντησες· ὁ δρόμος μοῦ παίρνει τὰ ⅘ καὶ ἑκατέρωθεν μοῦ ἀφίνει ἀπὸ ½ μέτρον· θὰ ἀποζημιωθῶ διὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ τὸ κτῆμα αὐτὸ δὲν θὰ μοῦ δώσῃ καμμίαν πρόσοδον, καὶ θὰ φυτεύσω καὶ δένδρα. Ἂν τὸ κτῆμα δὲν μοῦ δίδῃ οὐδεμίαν πρόσοδον... (Θόρυβος).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γόντικα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διακόπτετε· δεκάκις ὡμιλήσατε.

§26ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν τελευταίαν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου Γόντικα, ὅτι ἐκεῖνος ὅστις θὰ χάσῃ τὰ ¾ δὲν ἔχει παρὰ νὰ χάσῃ τὸ ὅλον· τὸ ὑπόλοιπον μένει εἰς τὸν γείτονα· οἱ γείτονες, οἵτινες θὰ λάβουν τὸ τεμάχιον, θὰ τὸ φυτεύσουν καὶ θὰ ἀποζημιωθοῦν. Ἀλλά, κύριε Γόντικα, σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις δὲν δύνανται νὰ λάβουν χώραν, ἀφοῦ πρόκειται νὰ γίνῃ νόμος (θόρυβος).

§27ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, σέβομαι τὴν φιλοκαλίαν τοῦ κυρίου Χατζίσκου· ἀλλὰ τῷ παρατηρῶ ὅτι ἡ πεῖρα, τὴν ὁποίαν κέκτηται, ἔπρεπε νὰ τὸν πείσῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τῆς φιλοκαλίας του διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ φυτεύωμεν δένδρα, διότι μικρὰ ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη· ἡ περισσοτέρα δαπάνη εἶναι ἡ διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν ἀπαιτουμένη, καὶ περὶ αὐτῆς ἡ διάταξις αὕτη δὲν λέγει τίποτε. Ἡ διάταξις αὕτη ὑπῆρχε, κύριοι, εἰς ἄλλον νόμον, καὶ μολα ταῦτα δὲν ἐφῃρμόσθη, διότι καὶ βαρεῖα καὶ ἀφόρητος ἀπέβη, μόλις δὲ ἐδῷ εἰς τὰς Ἀθήνας ἐφῃρμόσθη. Καλὸν λοιπὸν ἤθελεν εἶσθαι ὥστε νὰ μείνῃ ἡ δενδροφυτεία εἰς βάρος τῶν δήμων· ὅταν ὁ δῆμος ἔχει σκοπὸν νὰ ἔχῃ δενδροφυτείαν καὶ ἀποφασίσητε νὰ ἐπιβάλλῃ αὐτὸς τὰ ἔξοδα, μὴν ἀμφιβάλλετε, ὅτι θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρῃ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς φυτεύσεως καὶ τῆς διατηρήσεως.

§28ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι τὰ δένδρα αὐτὰ θὰ ᾖναι δένδρα εἰς τὴν ὁδόν; Ὄχι· ἔνθεν καὶ ἔνθεν εἶναι ἡ τάφρος· τὰ δένδρα θὰ ἀπέχουν ἓν μέτρον τῆς τάφρου· θὰ ᾖναι τὰ δένδρα ἐδικά του καὶ ὀφείλει νὰ τὰ καλλιεργῇ καὶ νὰ τὰ περιποιῆται ὁ ἰδιοκτήτης, διότι εἶναι δένδρα πέραν τῆς ὁδοῦ, ἔξωθεν τῆς τάφρου. Ἓν μόνον πρᾶγμα ἤθελον προσθέσει, ἀντὶ «ἐπιτρέπεται» νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἰδιοκτητῶν τὸ εἶδος τῶν δένδρων.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§30ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ γίνῃ αὐτό, ἐὰν ἦσαν εἰς κατάστασιν οἱ κτηματίαι νὰ τὸ κάμουν· ἀλλὰ πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι οἱ κτηματίαι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποστῶσι τὰ βάρη.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι τίποτε.

§32ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἡ πεῖρα μὲ ἔπεισε, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο.

§33ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ φιλοκαλία, ἀπαντῶ, οὐδέποτε... (θόρυβος).

§34ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι προσωπικὸν, κύριε Μακρυγιάννη· ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσω ἐγώ. Οἱ ζητοῦντες τὴν ἀπάλειψιν τῆς δενδροφυτείας...

§35ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τῆς διατάξεως καὶ ὄχι τῆς δενδροφυτείας· νὰ ὑπάρχῃ δενδροφυτεία, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τρόπον.

§36ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Οἱ τοιοῦτοι, κύριοι, νομίζουν ὅτι νομοθετοῦν διὰ τὸν ἑαυτόν τους· νομοθετοῦμεν, κύριοι, καὶ διὰ τοὺς μεταγενεστέρους. Καὶ ἂν, ὡς λέγετε, κύριε Κυριακὲ, δὲν ηὐτύχησεν ἡ δενδροφυτεία ἐν Ἀθήναις, ηὐτύχησεν εἰς ἄλλα μέρη. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ λάβωμεν ὡς παράδειγμα ἓν μέρος· ἡ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι δρόμος ἄνευ δενδροφυτείας δὲν εἶναι δρόμος· ἡ δενδροφυτεία εἶναι τὸ ἀγλάϊσμα, καὶ ἴσως ἴσως τινὲς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀγορεύουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατ’ αὐτῆς, δὲν εἶδον ἄλλας χώρας καὶ οὔτε ὅλην τὴν Ἑλλάδα διῆλθον. Μεταβῆτε εἰς τὴν Σπάρτην νὰ ἰδῆτε τὰς ὡραίας δενδροφυτείας ἐπὶ τῶν ὁδῶν· ἀλλὰ λέγουν, ἐπειδὴ ἡ δενδροφυτεία δὲν ηὐδοκίμησεν εἰς τὴν Ἀττικὴν, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Καὶ βιάζει, κύριοι, κανένα ὁ νόμος νὰ φυτεύσῃ δένδρα ὅπου δὲν δύνανται νὰ εὐδοκιμήσουν;

§37ΕΥΘ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τοὺς βιάζει· τὸ λέγει ῥητῶς ὁ νόμος. Εἰς τὸ Κακοβούλι, κύριε Σακελλαριάδη, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δενδροφυτεία;

§38ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Σᾶς ἀποκρίνομαι· τὸ δένδρον παντοῦ εὐδοκιμεῖ πρὸ τινων ἐτῶν· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν βουλευτῶν Λακωνίας. Πρὸ ἐτῶν εἰς τὴν Λακωνίαν ὅλα τὰ μέρη ἦσαν γυμνά· ἤρχισαν οἱ πολῖται διὰ τῆς φιλοπονίας των νὰ φυτεύωσι, καὶ βλέπετε ὅλα τὰ μέρη τὰ ὀρεινὰ γεμάτα ἀπὸ δένδρα, καὶ ἂν θέλετε, κἄτι τι συνετέλεσα καὶ ἐγώ· ὥστε εἰς τοὺς περισσοτέρους τόπους ἡ δενδροφυτεία εὐδοκιμεῖ.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ ἀδυνάτων, ἀλλὰ περὶ δυνατῶν.

§40ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Βέβαια, περὶ δυνατῶν. Κάλλιον, κύριοι, νὰ μὴν ἔχωμεν ὁδοὺς παρὰ νὰ ἔχωμεν, καὶ ἐκεῖ ὅπου ἠμποροῦμεν νὰ φυτεύσωμεν δένδρα, νὰ μὴ φυτεύσωμεν. Καὶ ἂν μᾶς κατηγοροῦν, κύριοι, ξένοι δι’ ἄλλα, μᾶς κατηγοροῦν, διότι δὲν ἔχομεν ὁδοὺς, ὥστε ὁ περιηγητὴς ἐρχόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πατρίδα του νὰ εἴπῃ ὅτι εἶδε κἄτι τι. Τὰ δένδρα λοιπὸν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα καὶ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν πολιτῶν καὶ διὰ τοὺς διαβάτας καὶ διὰ πολλὰς ἄλλας περιστάσεις. Ἄλλως τε, κύριοι, δὲν νομοθετοῦμεν καὶ δι’ ἡμᾶς μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μεταγενεστέρους μας. Καὶ ἐγὼ ὅταν ἤμην εἰς τὴν Μεγαλόπολιν τοὺς ἔκαμα τοὺς δρόμους 20, 30 μέτρα. Διατί τόσον; μὲ εἶπον· τοὺς ἀπεκρίθην, ὅτι τοὺς δρόμους δὲν τοὺς χαράττομεν μόνον δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μεταγενεστέρους· καὶ, ὡς βλέπετε, τὸ σχέδιον τῆς πόλεως αὐτῆς εἶναι ὡς καὶ τὸ τῶν Ἀθηνῶν σχέδιον. Ἡ πρωτεύουσα, κύριοι, μὲ αὐτὰς τὰς ὁδοὺς, τὰς ὁποίας ἔχει σήμερον, δὲν ἔχει ὁδούς· διότι, κύριοι, ἠθέλησαν π. χ. νὰ ἀνοίξουν τὸν δρόμον τῆς Μητροπόλεως, ἀλλὰ δὲν εἶχον τὴν γενναιότητα νὰ ὑπάγουν μέχρι τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας, καὶ οὕτω ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν πολὺ μεγάλα καταστήματα εἰς αὐτὸ τὸ μέρος καὶ νὰ στολισθῇ ὁ δρόμος. Πρέπει λοιπὸν νὰ κατασκευασθοῦν αἱ ὁδοὶ ὅπως πρέπει, καὶ ἂν δὲν τὰς ἔχωμεν ἡμεῖς, νὰ τὰς ἔχουν τοὐλάχιστον οἱ μεταγενέστεροι διὰ νὰ μὴ μᾶς ἀναθεματίζουν.

§41ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀλλοῦ, κύριοι, εἶναι ἡ δενδροφυτεία ἀναγκαία καὶ ἀλλοῦ δὲν εἶναι. Ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου π. χ. ἕως εἰς τὴν Στεμνίτζαν τὰ δένδρα αὐτὰ ποῦ θὰ φυτευθοῦν; Ὅλο αὐτὸ τὸ μέρος εἶναι λάσπη· δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ διέλθῃ, καὶ ἂν βάλετε καὶ δένδρα, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἴδῃ κανεὶς πουθενὰ ἥλιο. Ἂν θέλετε διὰ τὰ ἄλλα μέρη, μάλιστα, ἀλλὰ διὰ τὰ ἰδικά μας, αὐτὰ εἶναι γεμάτα ἀπὸ δένδρα.

§42ΤΙΝΕΣ. Ὅσον ὑφίσταται ἀνάγκη.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ φυτευθῶσι δένδρα ὅπου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φυτευθῶσι, διότι ὅπου ἰδιοκτησία δὲν καλλιεργεῖται, δὲν ὑπάρχουν ἰδιοκτῆται· καὶ ἂν ὑπάρχουν ἰδιοκτῆται, δὲν τοὺς ὑποχρεόνομεν νὰ φυτεύσωσιν ὅπου τὰ δένδρα δὲν εὐδοκιμοῦν καὶ ὅπου αἱ ὁδοὶ εἶναι σκεπασμέναι ἀπὸ δάση. Ἀνάγκη εἶναι νὰ φυτευθῶσι δένδρα ὅπου δὲν ὑπάρχουσι. Καὶ ἡ δυσκολία ἐξομαλύνεται ἅμα ἀναγνωρίσητε ὅτι τὰ δένδρα θὰ ᾖναι ἰδιοκτησία τῶν ἰδιοκτητῶν· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος ἐναντιώσεως. Ἀλλὰ τῷ ὄντι πρέπει νὰ βάλωμεν, ὅτι ἐννοοῦμεν νὰ φυτεύσωσιν ὁποῖα δένδρα θέλουν. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ κατόπιν αὐτῆς τῆς ἑρμηνείας.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 35· «ὁ νομάρχης κτλ. ἀπόστασιν».

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προστεθῇ «ἢ κάτοχοι ἐθνικῶν γαιῶν».

§47ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§48ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀντὶ «ἀνεκκλήτου» νὰ τεθῇ «ὑποκειμένης εἰς ἔφεσιν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ».

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὸ 36 ἄρθρον. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσωμεν, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον.

§51ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, εὐχαρίστως σᾶς ἀναγγέλλει ἡ κυβέρνησις ὅτι αἱ μακραὶ διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ τοῦ δανείου τῶν 24 καὶ 25 ἐπεραιώθησαν εὐτυχῶς. Ἐπὶ τούτου συνετάχθη σύμβασις μεταξὺ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, τοῦ κυρίου Βράϊλα, καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν ὁμολογιῶν. Πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως ταύτης ὑποβάλλομεν τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον· οἱ κυριώτατοι ὅροι τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι οἱ ἑξῆς, τοὺς ὁποίους θέλετε ἴδει καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν. — Τὸ κεφάλαιον τῶν δύω δανείων τῶν 24 καὶ 25 φθάνει εἰς 2,024,000 ὀνοματικὸν κεφάλαιον λιρῶν· ἀφαιρέσατε 400,000 λιρῶν πληρωθεισῶν, ἔμεινε κεφάλαιον ἀποθεματικὸν 2,400,000 Ἂν προσθέσωμεν καὶ τοὺς καθυστερουμένους τόκους μέχρι τῆς σήμερον, φθάνομεν εἰς 7,537,000 λίρας. Ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τούτου τοῦ κολοσσαίου συνεβιβάσθησαν οἱ ὁμολογιοῦχοι νὰ δεχθῶσιν 1,000,000 μὲ τοὺς ἑξῆς ὅρους, (διότι δὲν πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν ἀμέσως)· 5% τόκος θέλει πληρόνεται ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἑνὸς 1,000,000 λιρῶν, διότι θὰ ἀποσυρθῶσιν αἱ παλαιαὶ ὁμολογίαι, καὶ θὰ προστεθῶσι νέαι, τοὐτέστι θὰ ἀποσυρθῶσιν 7,000,000 τόσα καὶ θὰ προστεθῶσιν 1,000,000. Ἐπὶ τούτου θὰ πληρόνῃ 5% τόκον ἡ κυβέρνησις ἐπὶ πέντε ἔτη· μετὰ ταῦτα θέλει αὐξήσει 2%. Τὸ χρεόλυτρον δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ κυβέρνησις νὰ τὸ πληρόνῃ κατὰ τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν τῶν ὁμολογιῶν. Ἡ ἀξία, κατὰ τὰς προσδοκίας τὰς ὁποίας ἔχομεν, τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ᾖναι ἀνωτέρα τῶν 50%, διότι σήμερον τοῦ δανείου τοῦ Ἰταλικοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πληρόνουν 5%, πωλοῦνται αἱ ὁμολογίαι πρὸς 40%. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν ἡμεῖς ἀνωτέραν τῶν 50%· τούτου τιθεμένου, ἀντὶ 500,000 λιρῶν ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξοφλήσῃ ὁλόκληρον τὸ χρέος· ἂν ὄχι διὰ μιᾶς, κατ’ ἔτος θὰ ἀγοράζῃ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀγοράζῃ διὰ ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου. Ἐκτὸς τούτου ὅσαι ὁμολογίαι ἀπωλέσθησαν ἢ δὲν παρουσιασθοῦν μένουν πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ κυριώτεροι ὅροι. Πρὸς ἀσφάλειαν δὲ τῆς τακτικῆς πληρωμῆς τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου, διότι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ κάμωμεν συμβάσεις ἐπὶ ψιλῷ ὀνόματι, ἀλλὰ ἐννοοῦμεν καὶ θέλομεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν συμβάσεων αὐτῶν, προσφέρεται ἡ ἑξῆς ἀσφάλεια· τὸ ἥμισυ τῶν προσόδων τοῦ τελωνείου Σύρου, τὸ ἥμισυ τῶν προσόδων τοῦ τελωνείου Ζακύνθου καὶ ὁλόκληρος ἡ πρόσοδος τοῦ τελωνείου Καλαμῶν· ὅπως διὰ τὸ ἐθνικὸν δάνειον τῶν 25 ἑκατομμυρίων ἐτέθησαν αὐτοὶ οἱ ὅροι, ἡ κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ χορηγήσῃ τὰ αὐτὰ μέσα ἀσφαλείας πρὸς καθησύχασιν τῶν πιστωτῶν. Θὰ λογισθῇ εὐτυχὴς ἡ κυβέρνησις ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἔμεινε μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς κυρώσεως· διότι πρόκειται, κύριοι, νὰ ἐκπληρώσωμεν ἱερὸν καθῆκον, ν’ ἀποπλύνωμεν ἓν ὄνειδος μὲ τὸ ὁποῖον πάντοτε μᾶς κατέκριναν. Οἱ ὅροι δὲ τοὺς ὁποίους τοὺς ἠσφάλισεν ἡ Κυβέρνησις εἶναι συμφερώτατοι, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἐμπνεομένη ἀπὸ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα καὶ ἡ κυβέρνησις, (διότι ἄνευ αὐτοῦ τοῦ δανείου δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ παρουσιασθῶμεν εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον τῆς Εὐρώπης, τὰ χρηματιστήρια ἦσαν πάντοτε κεκλεισμένα εἰς πᾶσαν ἐθνικὴν ἐπιχείρησιν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ αἱ ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις εὕρισκον μεγάλα προσκόμματα, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὰς εὐκολίας ἐκείνας, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ μεγάλας ἐπιχειρήσεις), ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος, λέγω, ὅτι ἐμπνεομένη ἡ Βουλὴ, πιστεύω ὅτι θέλει δεχθῆ ἀδιστάκτως τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰ πέντη ἔτη αὐτὰ τί θὰ πληρώσωμεν;

§53ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἑβδομήκοντα χιλιάδας λίρας.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς πόσα ἔτη θὰ ξεπληρώσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ἀγορᾶς;

§55ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τριάκοντα ἔτη κατ’ ἀνώτατον ὅρον· εἰς εἴκοσι πέντε ἔτη ἤθελεν εἶσθαι ἐὰν ἐπληρόναμεν ἐξ ἀρχῆς 2%.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν εἰς πέντε ἔτη ἓν ἑκατομμύριον λίρας· εἰς εἴκοσι πέντε ἔτη ἑβδομήκοντα χιλιάδας λίρας.

§57ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§58ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 36. Οἱ παρὰ τὰς ὁδοὺς οἰκοδομοῦντες ὀφείλουν νὰ ἐγείρωσι τούς τε περιβόλους καὶ τὰς οἰκοδομάς των δύω τοὐλάχιστον μέτρα μακρὰν τοῦ ἐξωτερικοῦ χείλους τῶν τάφρων, παραλλήλως τῆς διευθύνσεως τῆς ὁδοῦ. Οἱ ἐναντίον τῶν ὅρων τούτων ἐγειρόμενοι περίβολοι καὶ οἱαιδήποτε οἰκοδομαὶ κατεδαφίζονται δαπάνῃ τοῦ ἰδιοκτήτου. Οἱ αὐτοὶ ἰδιοκτῆται, προσκλήσει τῶν ἁρμοδίων διοικητικῶν ἀρχῶν, ὑποχρεοῦνται νὰ κατασκευάσωσι λιθόδμητα γεφύρια ὅπως ἐπ’ αὐτῶν διέρχωνται τὰς τάφρους τῶν ὁδῶν. Ἐὰν μετὰ τρίμηνον προθεσμίαν ἀπὸ τῆς πρός τινα τοιοῦτον ἰδιοκτήτην προσκλήσεως τὸ περὶ οὗ αὕτη διαλαμβάνει γεφύριον δὲν κατασκευασθῇ, ὅπερ ἐξακριβοῦται δι’ αὐτοψίας ἐνεργουμένης παρὰ τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ καὶ δύω μαρτύρων παρὰ τῆς ἀρχῆς διοριζομένων, καὶ δηλοῦται διὰ πρωτοκόλλου παρ’ αὐτῶν συντεταγμένου, ἡ ἀρχὴ διατάσσει τὴν κατασκευὴν τοῦ γεφυρίου, κατὰ τὰ περὶ δημοσίων ἔργων κανονισμένα, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης, πλὴν τῆς ἀποδόσεως τῆς πρὸς τοῦτο γενομένης δαπάνης, πληρόνει λόγῳ προστίμου ἀπὸ 10 μέχρις 100 δραχ. ἐφαρμοζομένων κατ’ αὐτοῦ τῶν διατάξεων τῶν περὶ καθυστερούντων εἰς τὸ δημόσιον νόμων.»

§60ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται προσκλήσει τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν ὑποχρεοῦνται νὰ κατασκευάζωσι λιθόδμητα γεφύρια, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν διέρχωνται τὰς τάφρους τῶν ὁδῶν· καὶ ἐπειδὴ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν θὰ δύνανται νὰ κάμωσι τοῦτο· καὶ ἐπειδὴ ἀκόμη καὶ τὸ νομοσχέδιον δὲν διαλαμβάνει τίποτε καὶ διὰ τὰ αὐλάκια, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ καταστρέφωνται αἱ ὁδοί, νομίζω ὅτι αὐτὰ τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ ᾖναι τοῦ δήμου. Προτείνω λοιπὸν, ἁ. ἡ ὑποχρέωσις νὰ μὴν ᾖναι εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι αὐτοὶ δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ κάμωσι τοῦτο, καὶ βʹ. ἐπειδὴ δὲν προβλέπεται ἡ περίστασις, καθ’ ἣν περιέχονται αὐλάκια, οὔτε διὰ τὰ γεφύρια προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ δυνηθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ κατασκευάσωσιν, εἶναι καλὸν αὐτὰ τὰ ἔργα νὰ τεθοῦν ἐκεῖ ὅπου εἶναι τὰ τεχνικὰ ἔργα.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καλὸν εἶναι τὸ ἄρθρον.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον 36 ὡς ἔχει;

§63ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.—Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 37. Ὁ κ. Βιλαέτης ἔχει μίαν προσθήκην. «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν, διευθυνομένων πρὸς τὰς πόλεις ἢ τοὺς λιμένας, προτιμᾶται πάσης ἄλλης». Ἐπίσης ἔχει προσθήκην καὶ ἄλλην. «Οἱ κατάδικοι ὑποχρεοῦνται νὰ ἐργάζωνται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν». Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ προτιμήσωμεν αὐτὰς τὰς ὁδοὺς καὶ νὰ περιμένουν ὅλαι αἱ ἄλλαι ὁδοὶ νὰ τελειώσουν πρῶται αὐταί. Κάθε δῆμος, κάθε ἐπαρχία, ἔχουν τὸ ἰδιαίτερον ταμεῖόν των· ἑπομένως, ἅμα τὰ μέσα ἐπαρκοῦν, θὰ γίνῃ ἡ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ ὁ δῆμος ἢ ἡ ἐπαρχία· εἶναι περιττὸν νὰ προτιμήσωμεν αὐτάς.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν· ἰδοὺ ποία εἶναι αὕτη· «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν, διευθυνομένων πρὸς τὰς πόλεις ἢ τοὺς λιμένας, προτιμᾶται πάσης ἄλλης». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. — Ὑπάρχει ἑτέρα προσθήκη ὡς ἄρθρον 38. «Οἱ κατάδικοι ὑποχρεοῦνται νὰ ἐργάζωνται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν».

§67ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 37. Ὁ περὶ ὁδοποιίας νόμος τῆς 2 Σεπτεμβρίου 1852 καὶ τὸ ἀπὸ 23 Ἰουλίου 1842 Β. Διάταγμα περὶ διοδίων ἐπὶ τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ ὁδοῦ καταργοῦνται».

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ πᾶς ἄλλος νόμος», διότι ἐκτὸς αὐτῶν τῶν νόμων εἶναι καὶ νόμος εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§70ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προσέτι νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καθόσον δὲν προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα», διότι πολλοὶ ἔχουν ἀγοράσει τὰ διόδια· διότι, ὅταν καταργοῦνται αὐτοὶ οἱ νόμοι, αὐτοὶ δὲν θὰ ἠμποροῦν νὰ λαμβάνουν δικαιώματα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον γίνεται οὕτω· «Ὁ περὶ ὁδοποιΐας νόμος τῆς 2 Σεπτεμβρίου 1852 καὶ τὸ ἀπὸ 23 Ἰουλίου 1842 Βασιλικὸν διάταγμα περὶ διοδίων ἐπὶ τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ ὁδοῦ καὶ πᾶς ἄλλος νόμος, ἀντιβαίνων εἰς τὸν παρόντα, καθόσον δὲν προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα, καταργοῦνται». Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον αὐτό;

§72ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ σύνολον;

§74ΤΙΝΕΣ. Ὄχι. Πρέπει προηγουμένως νὰ συναρμολογηθῇ καὶ τυπωθῇ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ κ. Χρυσοβέργη, προσέτι καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, καθὼς καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς, νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις των, διότι εἶναι μεγίστη ἀνάγκη, διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ δὲν θὰ περιμείνῃ.

§76ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς δύω λέξεις, τὰς ὁποίας θὰ εἴπω. Γνωρίζετε, κύριοι, τὰ μεγάλα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύονται εἰς Ἀλεξάνδρειαν, γνωρίζετε τὴν κίνησιν, ἥτις ὑπάρχει ἐκεῖ τοῦ ἐμπορίου, καὶ τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἀπαντοῦν οἱ ἐκεῖ ὁμογενεῖς, ἐπειδὴ τὰ συμφέροντα αὐτῶν δὲν ἀντιπροσωπεύονται, καὶ πολλοὶ ἔπαθον ἐσχάτως ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἤλπιζον ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἔλθῃ εἰς μίαν διόρθωσιν. Εἶναι ἀρκετὸς ἤδη καιρὸς, ὅπου τὸ προξενεῖον αὐτὸ μένει ἔρημον· ἐπαύθη ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὅστις πρότερον ἦτο διωρισμένος εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ἀλλ’ ὁ διάδοχος αὐτοῦ εἰσέτι δὲν ἀπῆλθεν ἐκεῖ· ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του, δὲν ὑπάρχουν τοσοῦτοι ἄλλοι Ἕλληνες νὰ μεταβῶσι καὶ νὰ μὴ διακινδυνεύωσι τὰ συμφέροντα τῶν ἐκεῖ ὁμογενῶν καὶ ἐμπόρων; εἶναι ἀνάξια λόγου αὐτά; Λέγουν ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἔκαμαν τὰς ἐκθέσεις των καὶ προέρχεται ὡς ἐκ τούτου ζημία· εἷς βουλευτὴς δὲν ἔρχεται καὶ προσγίνεται ἐκ τούτου ζημία· ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔρχεται καὶ ἐπίσης ἐπέρχεται ζημία. Ἀλλὰ τὸ προξενεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῆς Ἑλλάδος, νὰ μείνῃ τοσούτους μῆνας χηρεῦον, δὲν προέρχεται ζημία; Αὐτὸ δὲν εἶναι, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, εἰμὴ προσφυγή· διότι ὁ εἷς δὲν θέλει νὰ πηγαίνῃ, ὁ ἄλλος ἐπαύθη, δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι νὰ τοὺς ἀντικαταστήσουν; Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ποῦ, ἢ ἐὰν θὰ διορίσῃ ἄλλον, διότι τὰ συμφέροντα τῶν ὁμογενῶν διακινδυνεύουν.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σακελλαριάδου ἤθελέ τις ὑποθέσει ὅτι τὸ προξενεῖον Ἀλεξανδρείας χηρεύει. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ μεγάλα συμφέροντα τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Ἑλλήνων, καὶ ἐν γένει ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἡ Αἴγυπτος ἔλαβεν ἐν τῷ ἐμπορικῷ κόσμῳ, παρεκίνησαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑψώσῃ τὴν θέσιν αὐτὴν εἰς προξενεῖον· ἀλλὰ ὁ κ. Σακελλαριάδης παρατηρεῖ ὅτι τὸ προξενεῖον μένει χηρεῦον, διότι δὲν ὑπάρχει ἀντιπρόσωπος ἐκεῖ· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ μετέβη ἐκεῖ καὶ διευθύνει τὸ προξενεῖον ὁ πρόξενος Καΐρου, ὅστις εἶναι εἷς ἐκ τῶν καλλίστων προξένων.

§78ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τότε χηρεύει τὸ προξενεῖον Καΐρου.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔπρεπε νὰ εἴπητε τοῦ Καΐρου.

§80ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, ἔκαμα ἓν λάθος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σᾶς δικαιολογεῖ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ Βοτανικοῦ κήπου.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλέσατε, κύριε πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐπεφορτίσθη νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον, νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας της, διότι εἶναι εἷς τῶν σπουδαίων νόμων.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰς ἐπιτροπὰς ὅπως συνέλθουν καὶ μᾶς φέρουν τὰς ἐκθέσεις των. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ βοτανικοῦ κήπου.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Ἐπὶ τοῦ περὶ Βοτανικοῦ κήπου νομοσχεδίου. Πρὸς τὴν Βουλὴν. «Ὁ Βοτανικὸς κῆπος, ἀφοῦ διὰ τοῦ ἀπὸ 3/15 Μαρτίου 1842 Β. Διατάγματος ὑπήχθη εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διείπετο μέχρι τοῦδε διὰ Β. Διαταγμάτων, ἅτινα, μεταβαλλόμενα ἑκάστοτε, καθίστων τὰ κατ’ αὐτὸν ἀόριστα ὅλως καὶ ἥκιστα συνέτεινον εἰς τὴν σύντονον βελτίωσιν τοῦ κήπου. Διὰ τοῦτο δὲ, κύριοι, ἑπόμενος τῇ κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτῆς Σύνοδον ἐκφρασθείσῃ ἐπιθυμίᾳ τῆς Βουλῆς, συνέταξα πρὸς ὁριστικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Βοτανικοῦ κήπου τὸ συνημμένον σχέδιον νόμου, ὅπερ ὑποβάλλω εἰς τὴν ὑμετέραν ἐπιψήφισιν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 28 Ὀκτωβρίου 1867. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησ. καὶ τῆς Δημοσ. Ἐκπαιδ. ὑπουργὸς

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ».

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ Βοτανικοῦ κήπου. Ἄρθρον 1. «Ὁ βοτανικὸς κῆπος, ἀποτελῶν ἐπιστημονικὸν παράρτημα τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, χρησιμεύει ἰδίως μὲν εἰς τὴν σπουδὴν τῶν φοιτητῶν τῆς βοτανικῆς, ἐν γένει δὲ εἰς τὴν μελέτην παντὸς ἐπιστήμονος βοτανικοῦ. Ἄρθρον 2. Ἡ ἐπίσκεψις τοῦ βοτανικοῦ κήπου καὶ ἡ πρὸς μελέτην χρῆσις αὐτοῦ εἶναι ἐλευθέρα, κανονισθήσεται δὲ εἰδικώτερον διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἄρθρον 3. Τὸ προσωπικὸν τοῦ βοτανικοῦ κήπου ἀποτελοῦσιν· 1. Εἷς ἔφορος. 2. Εἷς ἐπιμελητὴς, ἔχων μισθὸν καὶ βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως. 3. Εἷς ἀρχικηπουρὸς καὶ εἷς κηπουρὸς, ἔχοντες μισθὸν ὁ μὲν πρῶτος ἑκατὸν εἴκοσιν, ὁ δὲ δεύτερος ὀγδοήκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα Ἄρθρον 4. Ἔφορος τοῦ βοτανικοῦ κήπου εἶναι ὁ ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ καθηγητὴς τῆς βοτανικῆς, ἔχει δὲ τὴν ἀνωτάτην ἐπιστημονικὴν καὶ τεχνικὴν τοῦ κήπου διεύθυνσιν. Ἄρθρον 5. Ὁ ἐπιμελητὴς, ἐπιτετραμμένος τὸ τεχνικὸν ἰδίως μέρος τῶν ἐν τῷ βοτανικῷ κήπῳ ἐργασιῶν, δύναται νὰ ᾖναι καὶ ἀλλοδαπός. Διατελεῖ δὲ ὑπὸ τὰς ἀμέσους τοῦ ἐφόρου διαταγὰς καὶ ὑποχρεοῦται νὰ ἐργάζηται προσωπικῶς ἐν τῷ κήπῳ. Ἄρθρον 6. Διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος θέλουσιν ὁρισθῇ εἰδικώτερον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παρόντος νόμου, τὰ καθήκοντα ἑκάστου τῶν ὑπαλλήλων τοῦ βοτανικοῦ κήπου, αἱ πρὸς ἀλλήλους σχέσεις αὐτῶν, ὡς καὶ τὰ περὶ καλλιεργείας ἐν γένει τοῦ κήπου». Παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἄρθρον ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ βιβλιοθήκης, διὰ πρώτην φοράν. Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ βιβλιοθήκης. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβολαιογράφων· εἶναι τρίτη συζήτησις.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§87ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν συζητήσεως. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐστάλη πέρυσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν· νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια, διότι, ὡς διέπονται σήμερον τὰ τῶν συμβολαιογράφων, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσουν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ στέλλομεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἂν ἐντὸς 5 ἡμερῶν δὲν φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, τότε τὸ εἰσάγομεν εἰς συζήτησιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν ἕτερον πρὸς συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ὑποδικηγόρων.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§90ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἀντίῤῥησις. Πρόκειται περὶ τάξεως ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλιπον ἓν ἐπάγγελμα τὸ ὁποῖον ἐν καλῇ πίστει ἀνεδέχθησαν. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συμποσοῦνται εἰς 300 καθ’ ὅλην τὴν Ἑπτάνησον, ζητοῦσι νὰ τοῖς δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ δικηγορεῖν, ἀφοῦ πρῶτον δώσωσιν ἐξετάσεις, καὶ ἂν ἐγκριθῶσιν ὅτι εἶναι κατάλληλοι, νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου.

§91ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ γίνωνται καὶ πρωτοδίκαι; (θόρυβος).

§92ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, νὰ γίνωνται καὶ πρωτοδίκαι· διὰ τί νὰ τοὺς στερεῖτε ἀπὸ ἓν δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχουν, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες;

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ μᾶς φέρῃ ἔκθεσιν, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ συζητοῦμεν.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐξήσκουν τὸ νομικὸν ἐπάγγελμα, ὅπως εἶναι πολλοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἄνευ πτυχίου, καὶ τοιοῦτοι εἶναι καὶ ἐφέται πολλοὶ καὶ ἀρειοπαγῖται.

§95Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἄδεια τοῦ δικηγορεῖν χορηγεῖται δυνάμει κειμένων νόμων, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει δικαστικῆς ὑπηρεσίας. Εἰς ἀνθρώπους, ὡς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζει ὁ κύριος ὑπουργὸς, δὲν εἶναι συμφέρον εἰς τὴν πολιτείαν νὰ δώσωμεν δίπλωμα δικηγόρου. Ἡ τάξις τῶν δικηγόρων ἕνεκα τῆς ἀμελείας, τῆς ὁποίας παραίτιοι εἶναι οἱ ὑπουργοὶ, δὲν ἀκμάζει· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὴν ὑπερασπισθῶμεν καὶ οὐχὶ νὰ τὴν ταπεινώσωμεν. Δὲν πρέπει νὰ σπεύσωσιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου· πρέπει πρῶτον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, νὰ βασανισθῇ καὶ νὰ παρέλθουν καὶ μία καὶ δύω ἑβδομάδες, διότι σπεύδοντες νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀδικοῦμεν τὴν πατρίδα. Εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἄνευ πτυχίου ὑπῆρξαν ἐφέται καὶ ἀρειοπαγῖται· μάλιστα, ἀλλὰ διαφέρουσι πολὺ τῶν ὑποδικηγόρων, τοὺς ὁποίους ὁ κύριος ὑπουργὸς παρουσιάζει ἐνώπιόν σας· ἀλλὰ ἂν εἶναι τινες ἱκανοὶ ἐξ αὐτῶν, δὲν λέγω νὰ μὴ τοὺς δεχθῶμεν, ἀλλ’ ἀφοῦ πεισθῶμεν πρότερον.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ ἐξετασθῶσι.

§97ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τέλος πάντων ἂς σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§98ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν δὲν τὸ θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς τὸ ἀποῤῥίψῃ· τέλος πάντων νὰ μάθουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τί θ’ ἀπογίνωσι· νὰ φύγουν ἀπὸ τὴν Πατρίδα των, νὰ εὕρουν ἀλλοῦ νὰ ζήσουν.

§99ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὁμολογῶ τὴν ἀδυναμίαν, μου ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἂν πρέπῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ σήμερον καὶ ἀπ’ εὐθείας, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ τὸ βασανίσῃ. Κυρίως ὅμως ἀνέβην τὸ βῆμα ἕνεκα μιᾶς φράσεως τοῦ κυρίου Λομβάρδου, τὴν ὁποίαν εἶπε καὶ ἐπανέλαβε. Πρέπει, εἶπε, νὰ ἴδωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τὴν τύχην των, ἂν δύνανται νὰ ζήσωσιν εἰς τὴν Πατρίδα των, ἢ ἂν πρέπῃ ν’ ἀναχωρήσωσι. Τολμηρὰ ἡ φράσις, διότι τοὺς Ἑπτανησίους δὲν τοὺς ἐξεδίωξεν ἡ Ἑλλὰς οὔτε εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Καποδιστρίου, ὅτε ἔζων περίβλεπτοι ἄνδρες. Ὁ Μουστοξύδης, ὁ Θεοτόκης καὶ ἄλλοι ἐκάθησαν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἕδρας. Τοὺς Ἑπτανησίους δὲν τοὺς ἐξεδίωξε μήτε κατόπιν ἐπὶ τῆς Βασιλείας (θόρυβος). Θέλω σᾶς εἰπῇ καὶ περὶ τῶν ὑποδικηγόρων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει νὰ ἐνθρονίσῃ ὡς δικηγόρους καὶ κατόπιν ὡς δικαστάς. Αὐτοὶ δὲν ἦσαν εἰμὴ γραφεῖς τῶν δικηγόρων, περιεφέροντο καὶ ἐλάμβανον τὰς δικογραφίας, τὰς δίκας τῶν πολιτῶν. Ἤμην ποτὲ εἰς Κύθηρα καὶ ἔφριξα μὲ τὴν διαγωγὴν μερικῶν ἐξ αὐτῶν· δὲν ἔχουν δυνάμεις, δὲν ἔχουν ἱκανότητα, καὶ ὄχι ποτὲ ὡς δικηγόροι δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, ἀλλ’ οὔτε ὡς κλητῆρες σχεδόν. Δὲν διαφιλονεικῶ δὲ ὅτι εἶναι πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἱκανότητα. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὸ ἐξετάσῃ· ἡ Βουλὴ ὅμως ἔπρεπε ν’ ἀναγκάσῃ τὸν ὑπουργὸν ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν, ὅτι ἢ πρέπει νὰ μείνουν οἱ πολῖται εἰς τὴν πατρίδα των, ἢ πρέπει ν’ ἀναχωρήσουν, διότι τοῦτο εἶναι μία ὕβρις.

§100ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται ν’ ἀφαιρέσωμεν δικαιώματα ἀπὸ 200 ἢ 300 Ἑπτανησίους, τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ ἔχασαν. Σήμερον πρόκειται νὰ κάμωμεν νόμον ἐξαιρετικὸν διὰ μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων, τῶν ὑπαρχόντων εἰς ὅλην τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἂν δὲν ἐξέλθῃ τις τοῦ Πανεπιστημίου, ἂν δὲν ἔχῃ τὴν ἄδειαν δικηγόρου, ὅτι ὑπηρέτησε παρ’ αὐτῷ ἓν ἔτος, καὶ ἂν δὲν δώσῃ ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν δύναται νὰ ἐπαγγελθῇ τὸν δικηγόρον. Ὁ Λομβάρδος νομίζει ὅτι ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὸ δικαίωμα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἐνῷ δὲν ὑφίσταται ἐνταῦθα δικαίωμα. Ὁ νόμος ὁρίζει ὁποῖα προσόντα πρέπει νὰ ἔχῃ τις ἵνα γίνῃ δικαστὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τώρα ἔρχεται νόμος εἰδικὸς καὶ ζητεῖ ἐξαιρέσεις καὶ προνόμια ὑπὲρ μιᾶς ἐπαρχίας, διότι καὶ ἡ Ἑπτάνησος εἶναι μία ἐπαρχία, ἓν τμῆμα. Τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν· εἶναι ὡς νὰ λέγῃ, σεῖς οἱ Πελοποννήσιοι, οἱ Στερεολλαδῖται νὰ δεσμεύεσθε ἀπὸ τοὺς νόμους, οἱ δὲ γραφεῖς τοῦ κυρίου Κουρῆ καὶ τοῦ κυρίου Κωνσταντᾶ ὄχι· νὰ ἔχωσι προνόμια. Νομίζω ὅτι τὸν νόμον αὐτὸν ὁ κύριος ὑπουργὸς πρέπει νὰ τὸν ἀποσύρῃ· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, νὰ τὸν ἀποστείλετε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης ἵνα ἐπιφέρῃ τὴν γνωμοδότησίν της. Δὲν ἐννοῶ δὲ, κύριοι, πῶς αὐτοὶ οἱ νόμοι ἔρχονται αἰφνιδίως εἰς τρίτην συζήτησιν χωρὶς νὰ ἔχῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, καὶ ἐγγράφονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξίν της ἄνευ τῆς συγκαταθέσεώς της, χωρὶς πρότερον νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς, ἵνα γνωρίζωσι ποῖα τ’ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§101ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπάρχει μία τάξις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία δυνάμει κειμένων νόμων ἐξήσκησεν ἓν ἐπάγγελμα εἰς τὴν Ἰόνιον Πολιτείαν ἐλευθέρως. Μετὰ τὴν ἕνωσιν πρέπει αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ καταστραφοῦν; δὲν εἶναι δίκαιον. Δὲν πρέπει ὅμως αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἀφ’ ἑτέρου νὰ τοὺς ὀνομάσωμεν προλύτας ἢ διδάκτορας δι’ ἑνὸς νόμου, οὔτε τοιοῦτόν τι νομίζω ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς διενοήθη, οὔτε τοιαύτη εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φλωριᾶ. Ὁ κύριος Φλωριᾶς διὰ τῆς τροπολογίας του ζητεῖ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἐξετάσεις ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἐκ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ νὰ ἐξετασθῶσιν ἐπ’ ἐκείνων τῶν μαθημάτων, ἐφ’ ὧν οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ οὐχὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅπου ἐξετάζοντο ἄλλοτε οἱ πρακτικοὶ δικηγόροι οἱ ἐν τῇ πρώην Ἑλλάδι. Οὕτω πως ἐξαλείφονται οἱ φόβοι, οὓς ἐξέφρασεν ὁ κύριος Γόντικας, καὶ οἱ ἔχοντες ἱκανότητα δύνανται νὰ δικαιωθοῦν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχει ἀτέλεια εἰς τὸ νομοσχέδιον, συγκείμενον ἀπὸ ἓν καὶ μόνον ἄρθρον· πρέπει νὰ διαγραφῇ, ἂν αὐτοὶ δύνανται νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις, μετὰ ταῦτα ἐνώπιον τίνος ἐπιτροπῆς, τρίτον εἰς ποῖα μαθήματα, τέταρτον, ἂν ἀπολύτως θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δικηγορῶσιν ἐνώπιον ὅλων τῶν δικαστηρίων. Διὰ τοῦτο θὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὴν προσεχῆ δευτέραν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παρακληθῇ ἕως τότε νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§102ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος κίνδυνος ὑπῆρχεν ὅπως συζητηθῇ σήμερον;

§103ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἂν ἐγὼ ἤμην ὑποδικηγόρος καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐξασκήσω τὸ ἐπάγγελμά μου, ἤθελον εἰπῆ ὅτι μὲ ἀδικεῖτε. Εἶναι 300 ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι πάσχουν· τούτων οἱ ἡμίσεις δύνανται νὰ ὦσιν ἱκανοὶ νὰ ἐξασκήσωσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου. Καθ’ αὑτὸ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δικαιοτάτη· τὰ μέρη του δυνάμεθα νὰ τὰ τροποποιήσωμεν.

§104ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δὲν ἐναντιόνομαι, ἂν ἴσως ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ὁρίσῃ ὡρισμένην ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Παρατηρῶ μόνον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πραγμάτων ἐκτάκτων, περὶ προτάσεως σκοπούσης, ὡς ἐξέφρασαν τινὲς, ν’ ἀφαρπάσῃ δικαιώματα καὶ νὰ πλημμυρήσῃ τὰ δικαστήρια ἀπὸ δικαστὰς καὶ ἐφέτας. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο· ὑπῆρχον ἄνθρωποι ἐν Ἑπτανήσῳ πρὸ τῆς ἑνώσεως, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο εἰς τὴν μικρὰν ἐκείνην ἐπικράτειαν νὰ ἐξασκῶσιν αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ὑποδικηγόρου· δὲν ἦσαν ἐπιστήμονες· ἦσαν ἁπλοῖ δικολάβοι καὶ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παρουσιάζωνται εἰς δεδομένας τινὰς περιπτώσεις. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐν καλῇ τῇ πίστει ὑπὸ τὴν νομοθεσίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διετέλουν, ἔλαβον αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην διὰ νὰ προσπορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Ἐπῆλθεν ἡ ἕνωσις καὶ ἂν ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν ἕνωσιν, εἶναι ἡ τάξις τῶν ὑποδικηγόρων, καὶ δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ τοὺς ὑπερασπισθῶ ἀπὸ τὰς προσβολὰς, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ κύριος Σακελλαριάδης, καὶ τοιαύτας προσβολὰς δὲν αἰσθάνονται. Μετὰ τὴν ἕνωσιν εὑρέθησαν ἄνευ ἔργου χωρὶς νὰ ἠμποροῦν νὰ κερδήσουν ὀλίγον ἄρτον διὰ τὰς οἰκογενείας των. Ἂν θέλετε, ἀποῤῥίψατε τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἴδωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τὶ θὰ ἀπογίνωσι· νὰ ζητήσωσιν ἀλλοῦ πόρον ζωῆς. Καὶ σημειώσατε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι πολλοὶ οἱ δυνάμενοι νὰ ὑποστῶσι τὰς ἐξετάσεις· μεταξὺ τῶν 300 θὰ ᾖναι 15 ἢ εἴκοσιν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις καὶ δύνανται νὰ δώσουν τὰς ἐξετάσεις· οὗτοι διατί νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου, ὃ ἐξήσκουν πρὸ 15 καὶ 20 ἐτῶν; Εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα πρὸ τοῦ νὰ γίνῃ τὸ ψήφισμα τῆς συνελεύσεως πολλοὶ τοιοῦτοι δὲν ἔδιδον ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἐλάμβανον τὸ δίπλωμα τοῦ δικηγορεῖν;—Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ τοὺς ἀδικήσῃ, οὔτε, κύριοι, διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ παρόντος νόμου θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος· θὰ ἀπονείμωμεν δικαιοσύνην. Δὲν ἀντιτείνω, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ὁρίσῃ τακτικὴν ἡμέραν· θέλω μόνον νὰ μὴ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι οὐδέποτε θὰ φέρῃ ἔκθεσιν.

§105ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οἱ νόμοι τῆς Ἑπτανήσου, οὓς ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, ἐφαρμόζονται καὶ σήμερον, ὅσοι δὲν συνεχωνεύθησαν εἰς τὴν ἑλληνικὴν νομοθεσίαν. Ἑπομένως, ἂν ὑπῆρχε νόμος, ὁ ὁποῖος ἔδιδεν εἰς Ἑπτανησίους δικαιώματά τινα, δὲν θὰ εἰπῇ ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δύναται νὰ ἐπεκταθῇ καὶ νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν, ὥστε καὶ σήμερον νὰ διορίζωνται τοιοῦτοι δικηγόροι. Δὲν πρόκειται ν’ ἀναφέρωμεν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐστηρίζοντο εἰς παλαιὰς νομοθεσίας τῆς Ἑπτανήσου· πρέπει νὰ ᾖναι εὐχαριστημένοι, διότι δὲν ἀφωμοιώθησαν καὶ κατὰ τὸ ἀστικὸν δίκαιον. Ὅταν ὁ κύριος ὑπουργὸς φέρῃ ἐξαιρετικὸν νόμον διὰ 300 ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πληρώσωσι τὰ δικαστήρια τῆς Ἑλλάδος, πρέπει ὁ νόμος αὐτὸς νὰ μελετηθῇ. Ἐνδεχόμενον νὰ ᾖναι καὶ πολλοὶ ἱκανοὶ ἐξ αὐτῶν· πρέπει νὰ σπουδάσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἀποκτήσουν τὰ ἀναγκαῖα προσόντα. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν δικαστικὴν ἐπιτροπὴν ἵνα τὸν ἐξετάσουν.

§106Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Οὐδεὶς νόμος δὲν εἰσάγεται ἐὰν δὲν τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, ἐκτὸς ἐὰν κηρυχθῇ κατεπείγων· ἐρωτήσατε λοιπὸν τὴν Βουλὴν, κ. πρόεδρε, ἐὰν τὸν θεωρῇ κατεπείγοντα.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. πρόεδρε, ὅλα αὐτὰ εἶναι διὰ νὰ περνᾷ ἡ ὥρα· τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπὸ πέρυσιν· εἶναι δευτέρα ἀνάγνωσις· μόλα ταῦτα δὲν εἶμαι ἐναντίος οὔτε ἐγὼ, οὔτε ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης· νὰ ἐξετασθῇ μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν. Ἂς ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ὑποχρεωτικῶς θὰ φέρῃ τὴν τετάρτην τὴν ἔκθεσίν της, ἢ θὰ συζητηθῇ ἄνευ ἐκθέσεως.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ αὐτό;

§109ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον περὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 3 μ. μ.