1867.11.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

Τῆς 9 Νοεμβρίου 1867.

Πέμπτη.

Ὥρα 1 καὶ ¼ μ. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κωσταντᾶς. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς 28 καὶ 29 συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας παρεπέμψατε εἰς αὐτὴν, καὶ μετὰ 35 ἡμερῶν ἐργασίαν διώρισεν εἰσηγητὴν τὸν ὑποφαινόμενον, ὅστις συνέταξε τὴν ἔκθεσιν καὶ τὴν κατέθεσεν εἰς τὸ προεδρεῖον. Ἀγαπᾷ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια. Ἀναγινώσκεται. Πρὸς τὴν Βουλὴν. «Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ, ἐπιλαβομένη τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1867 αἰτουμένων ἐκτάκτων πιστώσεων, καὶ, περαιώσασα ἤδη τὸ ἔργον αὐτῆς, ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς. Πέντε εἶναι τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν αἱ πιστώσεις αὗται ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 9,140,000 δραχ. ζητοῦνται. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἓν μὲν ἑκατομμύριον καὶ ἑξακόσιαι τεσσαράκοντα χιλιάδες ἐδαπανήθησαν ἤδη δυνάμει Βασιλ. διαταγμάτων, ἐκδοθέντων συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, αἱ δὲ λοιπαὶ 7,500,000 ἀπαιτοῦνται ἐφεξῆς. Ἡ πρώτη κατηγορία τῶν πιστώσεων τούτων, ἤτοι ἡ παριστῶσα τὰ ἤδη δαπανηθέντα ποσὰ ὑποδιαιρεῖται ὡς ἑξῆς.

Ἡ δὲ δευτέρα κατηγορία, ἤτοι ἡ παριστῶσα τὰ ἐφεξῆς δαπανηθησόμενα, ὑποδιαιρεῖται ἐπίσης·

Κατηγορία πρώτη Συνδρομή προσφύγων δραχ. 200.000. Ἡ ἀνάγκη ἡ προκαλέσασα τὴν χρῆσιν τοῦ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν χορηγουμένου ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ δικαιώματος ὑπῆρχεν ἀληθῶς ἀναπόφευκτος. Καθ’ ἃ; ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβε πληροφορίας, οἱ εἰς τὸ ἑλληνικὸν βασίλειον προσφυγόντες ἐκ Κρήτης ὑπερέβησαν ἀπό τινος χρόνου τὸν ἀριθ. τῶν 40,000. Ἡ συντήρησις τοῦ σημαντικοῦ τούτου ἀριθμοῦ προσφύγων, στερουμένων τῶν πάντων, καθ’ ὅσον μόλις ἠδύναντο φεύγοντες ἐκ Κρήτης νὰ σώσωσιν ἑαυτοὺς, πολὺ ἀνώτερον ποσὸν ἤθελεν ἀπαιτήσει ἐὰν μὴ ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ φιλανθρωπία τῶν πολιτῶν πάσης τάξεως ἔσπευδε μετὰ προθυμίας ἀξιεπαίνου εἰς περίθαλψιν αὐτῶν· ἡ ἐπιτροπὴ διὰ ταῦτα γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τῆς κυρώσεως τῆς πιστώσεως ταύτης. βʹ. Ἔκτακτοι ναυτικαὶ δαπάναι δραχ. 1,320,000. Ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης, ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἀκριβεῖς καὶ λεπτομερεῖς πληροφορίας. Ἐκ τούτων ὁδηγουμένη, ἐζήτησε προσέτι καὶ ἔλαβε πλήρη γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς διαθέσεως τοῦ εἰρημένου ποσοῦ· ἐκ τῶν προφορικῶν ἐξηγήσεων τῶν ὑπουργῶν καὶ ἐξ ὧν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἐγγράφων ἡ πλειοψηφία ἐπείσθη περὶ τοῦ ἀναποφεύκτου τῆς ἐκτάκτου ταύτης δαπάνης. Αἱ ἀνάγκαι, πρὸς θεραπείαν τῶν ὁποίων τὸ ἀνωτέρω ποσὸν ἐδαπανήθη, ἦσαν τοιαύτης φύσεως, ὥστε οὐδεμίαν ἐπέτρεπον ἀναβολήν. Τούτου ἕνεκεν καὶ ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐκδοθεῖσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐπὶ ἐκτάκτου δαπάνης 250,000 δραχ. καὶ στηριχθεῖσαν εἰς ὁμοίας ἐξηγήσεις τῶν μελῶν τοῦ προκατόχου ὑπουργείου, ἡ πλειονοψηφία προτείνει καὶ τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἐκτάκτου πιστώσεως τὴν κύρωσιν. γʹ. Ἔκτακτος ἐξοπλισμὸς πλοίων δραχ. 120,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη, καθ’ ἃ ἡ ἐπιτροπὴ ἐξετάσασα ἐβεβαιώθη, εἰς προμήθειαν ἀναγκαιοῦντος ὑλικοῦ τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τοῦτο προτείνει τὴν κύρωσιν τῆς ζητουμένης πιστώσεως. Κατηγορία δευτέρα. 1. Συνδρομαὶ προσφύγων ....... δραχ. 400,000. Μετὰ τὰς ἀνωτέρω ὑποβληθείσας περὶ τῆς ἀνάγκης, ἣν πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ τὸ αἰτούμενον ποσόν, παρατηρήσεις, ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως ταύτης πεποιθυῖα, μεθ’ ἃς ἔλαβε παρὰ τοῦ ὑπουργείου πληροφορίας, ὅτι χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν κατοίκων καὶ τὴν προθυμίαν, ἣν ἐπιδεικνύουσιν οἱ δῆμοι τοῦ κράτους ἵνα ἐπωφεληθῶσι πρὸς θεραπείαν τῆς σπουδαίας ταύτης ἀνάγκης ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος νόμου περὶ ἐκτάκτων δημοτικῶν φόρων, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει ἐξαρκέσει μέχρι τέλους τοῦ ε. ἔτους. 2. Γενικὰ μέτρα δημοσίας ἀσφαλείας δραχ. 1,600,000. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἔδωκε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προκαλούσης τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀνωτέρω πιστώσεως, καὶ αἵτινες εἰσὶν ὅμοιαι τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον δοθεισῶν, εἶναι ἱκαναὶ καὶ ἐθεωρήθησαν τοιαῦται, ὅπως πείσωσι τὴν πλειοψηφίαν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως. 3. Ναυπηγία ............. δραχ. 4,500,000. Ὡς ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τῶν ἐπὶ τῶν ναυτικῶν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργῶν, ἡ κυβέρνησις προέβη ἤδη εἰς τὰς πρὸς ἀγορὰν καὶ ναυπήγησιν πλοίων ἀπαιτουμένας παραγγελίας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς κυβερνήσεως λεπτομερεῖς πληροφορίας περὶ τῆς δαπάνης ταύτης. Ἀλλ’ ὡς γνωστὸν αἱ δοθεῖσαι παραγγελίαι δὲν ἐξετελέσθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν εἰσέτι· λοιπὸν ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὅλα τὰ στοιχεῖα τῶν γενομένων συμφωνιῶν, ὅσον ἦτον ἐφικτὸν τῇ κυβερνήσει, καὶ αὗται ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἄλλως δὲ ἡ πλειονοψηφία φρονεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἤδη ὁ κατάλληλος χρόνος νὰ ἐνασχοληθῇ ἡ Βουλή. Σήμερον πρόκειται περὶ πιστώσεως· αἱ περὶ τῆς διαθέσεως αὐτῆς λεπτομέρειαι, ἡ σύναψις τῶν συμφωνιῶν, ἡ ἐπιτήρησις τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως αὐτῶν κλπ. ἀνήκουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ὅσον αὕτη φέρει καὶ τὴν εὐθύνην. Ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς λεπτομερὴς ἐξέλεγξις τῶν δαπανηθέντων θέλει ἐνεργηθῆ ἐν δέοντι χρόνῳ. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, σήμερον πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ τὴν φύσιν τῆς δαπάνης καὶ τὸ ἀναγκαῖον ἢ μὴ αὐτῆς. Ἄλλως τε ἡ δαπάνη αὕτη στηρίζεται εἰς τὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντα περὶ δανείου νόμον τῆς 12 Ἀπριλίου 1867, ἤτοι τὴν πραγματοποίησιν ῥητῆς διατάξεως αὐτοῦ, ἐν ἄρθρῳ 12, πανηγυρικώτατα ἐπιψηφισθείσης. Δὲν πρόκειται λοιπὸν ἢ περὶ ἀνεγνωρισμένης ἀνάγκης, καὶ ἐπειδὴ ἡ προηγουμένη δαπάνη εἶναι ἐκτὸς τῶν διατάξεων τοῦ προαναφερθέντος νόμου, ἡ πλειονοψηφία προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς. 4. Προμήθεια στρατιωτικοῦ ὑλικοῦ, δραχ. 1,000,000. Καὶ ἡ πίστωσις αὕτη ἀφορᾷ δαπάνην ὁμοίας φύσεως μὲ τὴν προεκτεθεῖσαν, ἀριθ. 3, κατὰ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τὴν ἀνάγκην αὐτῆς καὶ ὁ νόμος, ὁ ἀνωτέρω μνημονευθεὶς, ἀνεγνώρισε, καὶ ὁ τῆς 12 Ἰανουαρίου 1867, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἡ μὴ ἐπαρκέσασα ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἔκτακτος πίστωσις καὶ διὰ τοῦ ὁποίου μάλιστα ἀνεγνωρίσθη τὸ κατεπεῖγον αὐτῆς. Ἐπὶ δὲ τῶν λεπτομερειῶν τῆς χρήσεως τοῦ ποσοῦ τῆς προηγουμένης πιστώσεως, ἂν καὶ ἡ περὶ τούτων ἔρευνα δὲν εἶναι ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ πλειονοψηφία ἔκρινεν εὔλογον καὶ συμφέρον νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν δοθείσας ἐξηγήσεις· ἡ φύσις τῆς δαπάνης καὶ ὁ σκοπὸς αὐτῆς δικαιολογεῖ πληρέστατα ἣν ὁ ὑπουργὸς ἐξέφρασε γνώμην, καὶ ἡ πλειονοψηφία θεωρεῖ σπουδαῖον αὐτῆς καθῆκον νὰ συμμερισθῇ καὶ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν γνώμην ταύτην καὶ νὰ προτείνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ζητουμένης πιστώσεως ἑνὸς ἑκατομμυρίου, πρὸς θεραπείαν ὁμολογουμένης σπουδαίας ἐθνικῆς ἀνάγκης. Ἐν Ἀθήναις, 7 Νοεμβρίου 1867. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς

Δ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ.»

§5Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ μειονοψηφία ἐπεφυλάχθη νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν, ἥτις σχεδὸν εἶναι ἑτοίμη καὶ αὔριον θ’ ἀναγνωσθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας. Ἀφ’ οὗ διετρέξαμεν τὰς ποινικὰς διατάξεις, σήμερον ἀρχίζομεν ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 21, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτως. «Ἄρθρον 21. Κατὰ τῶν δυστροπούντων εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀντιτίμου τῶν παρ’ αὐτῶν ὀφειλομένων ἡμεροκαμάτων ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῶν περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων εἰς τὸ δημόσιον νόμων.» Ὑπάρχει καὶ μία προσθήκη τοῦ κ. Βαλασοπούλου, ἡ ὁποία ἔχει οὕτω· Τροπολογία τοῦ ἄρθρου 21. «Ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ εἰσπράττει τὸ ἀντίτιμον τῶν ὀφειλομένων ἡμεροκαμάτων καὶ καταθέτει τοῦτο κατὰ τριμηνίαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, δίδει δὲ λόγον εἰς τὸ δημόσιον συμβούλιον καὶ τὸν νομάρχην καὶ τὸν ἔπαρχον τὴν πρώτην Ἰουνίου ἑκάστου ἔτους. Θεωρεῖται δὲ καὶ σφετεριστὴς δημοσίων χρημάτων δι’ ὅσα ἐκ τῶν τοιούτων εἰσπράξεων θέλει δαπανήσει εἰς ἄλλας ἀνάγκας εἴτε δι’ ἐντάλματος τοῦ δημάρχου, εἴτε ἄνευ τοιούτου.» Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην αὐτήν;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ 22, ἔχον οὕτως. Ἄρθρ. 22. Τὰ διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ἡμεροκαμάτων εἰς χρήματα γινόμενα ἁπλᾶ ἔργα θέλουσιν ἐκτελεῖσθαι κατὰ τὰ περὶ δημοσίων ἔργων κανονισμένα, φυλαττομένης τῆς ἁρμοδιότητος τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα θέλουν συμπράττει μετὰ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοπρασιῶν καὶ λοιπῶν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου διοικητικῶν ἐνεργειῶν.»

§8ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κ. πρόεδρε, διὰ τοῦ παρόντος νόμου δὲν ὁρίζεται ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, ἥτις θέλει ἐξελέγξει τὴν διαχείρισιν αὐτήν· δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ πρέπει νὰ λαμβάνῃ μέρος ὁ δήμαρχος εἰς τὴν δημοπρασίαν.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κανονισμένον.

§10ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Πολὺ καλά.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν προχωρήσωμεν, κ. πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ προστεθῇ ἢ ἐξηγηθῇ ἓν ἄρθρον. Φοβοῦμαι ὅτι οἱ εἰσπράκτορες οἱ δημοτικοὶ δὲν θὰ εἰσπράττουν, διότι δὲν ἔχουν κἀνὲν ποσοστόν.

§12ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ τοὺς ὁρίσωμεν· «διὰ Β. Διατάγματος θέλει κανονισθῇ τὸ ποσοστὸν διὰ τοὺς εἰσπράκτορας κατὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῶν ἐπαρχιακῶν ἢ δημοτικῶν συμβουλίων».

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ......

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δεκτὴ ἡ προσθήκη αὐτή;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ 23, ἔχον οὕτως· «Ἄρθρον 23. Δήμαρχοι, δημαρχιακοὶ καὶ εἰδικοὶ πάρεδροι, δημοτικοὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι, ἀμελοῦντες τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑπὸ τῶν ἄρθρων 10, 14, 17, 18 καὶ 19 τοῦ παρόντος νόμου ἐπιβαλλομένων αὐτοῖς καθηκόντων, ἢ ἀπειθοῦντες, τιμωροῦνται ὑπὸ τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς πειθαρχικῶς διὰ προστίμου 20 μέχρις 100 δραχμῶν.»

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. «Καὶ οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 14 λαμβάνοντες μέρος ἔνορκοι καὶ εἰσπράκτορες». Ὅλοι αὐτοὶ τιμωροῦνται.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ 24, ἔχον οὕτως. «Ἄρθρον 24. Πᾶς τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 17 καὶ 18 τοῦ παρόντος νόμου ἁρμοδίων πρὸς σύνταξιν τῶν καταλόγων τῶν εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν ὑποχρέων, ὅστις ἤθελε συντελέσει ὁπωσδήποτε ἵνα ὑπεκφύγῃ τις, ἢ τινὲς, τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις, ἢ νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐλάσσονας τῶν κατὰ νόμον ὀφειλομένων, τιμωρεῖται ὑπὸ τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς μὲ πειθαρχικὸν πρόστιμον 25–200 δραχμῶν καὶ ὑποχρεοῦται συγχρόνως εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἡμεροκαμάτων, ὧν οὗτος ἐγένετο ὑπεκφυγή.»

§19ΣΕΡΒΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑπάρχει, ὡς λέγει, «ἐλάσσονας·» ἀλλὰ διατί νὰ μὴν εἴπωμεν καὶ «μείζονας;» Ὁ αὐτὸς λόγος ὑπάρχει. Προτείνω λοιπὸν νὰ προστεθῇ «ἢ μείζονας.»

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ δεχθῶμεν αὐτὸ πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὸ ἄρθρον, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἕκαστος ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα.

§21ΣΕΡΒΟΣ. Τὸ ἔχουν τὸ δικαίωμα. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνω ἐγὼ εἶναι διὰ μεγαλειτέραν ἐγγύησιν εἰς τὴν τακτικότητα.

§22ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ θέλει ἐπιβάλλει τὸ πρόστιμον εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελε συντελέσει ὁπωσδήποτε ἵνα ὑπεκφύγῃ τις τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν κλπ. Πῶς θέλει γίνει ἡ ἀπόδειξις;

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠξεύρω καὶ ἐγὼ πῶς νὰ τὰ κανονίσωμεν ἀπὸ τώρα αὐτά;

§24ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅπως ἔχει ἡ διάταξις ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ μηδέν.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἴσως δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ ἐκλείψῃ τὸ ἄρθρον καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰ περὶ τῆς ἐφέσεως;

§26ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂς ἀπαλειφθῇ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ 24 ἄρθρου;

§28ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ 25 ἄρθρον ἔχον οὕτως· «Ἄρθρον 25. Τὰ κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις ἐπιβαλλόμενα πρόστιμα, εἰσπραττόμενα κατὰ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ παρόντος νόμου, λογίζονται εἰς ὄφελος τῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου καὶ δαπανῶνται πρὸς καλλωπισμὸν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν, ἤτοι πρὸς κατασκευὴν βρύσεων, φρεάτων κλπ.» ................................... ...................................

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ;

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ἀπὸ τὰ δημοτικὰ συμβούλια, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ, ἀλλὰ ψηφισμένος ἠμπορεῖ νὰ τροποποιηθῇ, ὅπως γίνεται εἰς ὅλους τοὺς φόρους τοὺς ἐπιβαλλομένους διὰ ψηφισμάτων.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠμπορεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ ὑπάγῃ μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὅρου.

§32ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· ἐδῶ ἔλαττον μόνον δύναται ἡ κυβέρνησις.

§33ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἐπὶ ἔλαττον.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ γίνῃ οὕτω· «.... δύναται νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ Β. διάταγμα ἐλαττόνουσα τοὺς ψηφισθέντας». Εὔχομαι αὐτὸ τὸ μέρος τὸ περὶ διοδίων νὰ ἐκτελῆται ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν μετὰ πολλῆς περισκέψεως, διότι ὅταν κατὰ τὸ 5 κεφάλαιον δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλλωμεν διόδια ἐφ’ ὅλων τῶν ὁδῶν, θέλομεν αἰσθανθῆ διὰ μιᾶς πόση ζημία θὰ συμβῇ εἰς τὴν κυκλοφορίαν καὶ μεταλλαγὴν, τοσούτῳ περισσότερον, ὅσῳ ἡ εἴσπραξις αὐτῶν τῶν διοδίων θέλει γίνει δι’ ἐνοικιάσεως καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ θέλουν κάμει καταπιέσεις, καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ τὸν δρόμον τοῦ Πειραιῶς· διότι ὁ ἐνοικιαστὴς θέλει σταματᾷ τοὺς ἀνθρώπους διὰ νὰ παρατηρήσῃ ἐὰν ἔχουν τι. Λέγω λοιπὸν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς δημοτικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς, ὑπάρχει μέσον θεραπείας· διότι ἔχοντα ὑπ’ ὄψιν τὰ δημοτικὰ συμβούλια τοῦτο, δύνανται νὰ ἀποφαίνωνται ἐὰν πρέπει νὰ τεθῶσι διόδια ἢ ὄχι· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς δημοτικὰς ὁδοὺς, εἶμαι τῆς ἰδέας νὰ μὴ γίνεται τίποτε.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κίνδυνος δὲν ὑπάρχει, διότι οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παρατηροῦν τὰ ἐμπορεύματα· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ διόδια τὰ ἐπιβαλλόμενα παρὰ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, νομίζω, ὅτι θὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν ἴδιον δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν εἰς τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 33. Ἡ πρόσκτησις τῶν ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καταλαμβανομένων ἰδιωτικῶν γαιῶν γίνεται εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν ὁδικῶν τῶν ἐπαρχιῶν φόρων. Ἐξαιροῦνται τὰ ἐν ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τμήματα αὐτῶν, ὧν τὸ ἔδαφος ἀποζημιοῦται κατὰ τὰς γενικὰς περὶ ῥυμοτομίας τῶν πόλεων καὶ κωμῶν διατάξεις· αἱ δὲ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν καταλαμβανόμεναι γαῖαι, ἐὰν μὲν ὦσιν ἐθνικαὶ, παραχωροῦνται δωρεὰν, ἐὰν δὲ ἰδιωτικαὶ, ἡ πρόσκτησις αὐτῶν ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους. Ἡ ἐκτίμησις τῶν γαιῶν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας αὐτῶν πρὸ τῆς συστάσεως τῆς ὁδοῦ καὶ ἀναλόγως τοῦ εἰσοδήματος.»

§37ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πολλαὶ καταχρήσεις γίνονται εἰς τὰς ἐκτιμήσεις τῶν γαιῶν, διότι πολλάκις οἱ ἐκτιμηταὶ, καθὼς γνωρίζομεν, παρὰ συνείδησιν, ποῦ μὲν ἔδοσαν ὅσα ἤθελον, ποῦ δὲ ἠλάττωσαν τὴν ἀξίαν. Ἐδῶ θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὰς καταχρήσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθώσωμεν τοῦτο, πρέπει νὰ προσδιορισθῇ τὸ εἰσόδημα καὶ νὰ ἔχωμεν μίαν βάσιν ὁριστικὴν, καὶ ὡς τοιαύτην ἐγὼ προτείνω 5%.»

§38ΤΙΝΕΣ. 6%.

§39ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω καὶ 6%, ἀλλὰ τὸ 5% νομίζω πῶς εἶναι ὁ μέσος ὅρος. Λοιπὸν νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «προϋπολογιζομένου πρὸς 5%.»

§40ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἀνατρέπει τὴν διάταξιν τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ παρόδιοι ἰδιοκτῆται τῶν ὁδῶν τῶν πόλεων ὑποχρεοῦνται εἰς ἀποζημίωσιν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐπιβάλλει διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ ἐθνικὰς ὁδοὺς, καθόσον διέρχονται αὗται διὰ τῶν πόλεων κτλ. τὴν ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς δήμους· νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν καὶ αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ, καθόσον ὁ πέρυσι ψηφισθεὶς νόμος περὶ σχεδίων τῶν πόλεων ὁρίζει περὶ αὐτοῦ καὶ λέγει, ὅτι ὑποχρεοῦνται νὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἀποζημίωσιν οἱ παρόδιοι ἰδιοκτῆται.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§42ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἰδοὺ τὶ λέγει· «...... αἱ δὲ ἀπὸ τῶν δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν (ὁδῶν) καταλαμβανόμεναι γαῖαι, ἐὰν μὲν εἰσὶν ἐθνικαὶ, παραχωροῦνται δωρεὰν, ἐὰν δὲ ἰδιωτικαὶ, ἡ πρόσκτησις αὐτῶν ἐπιβαρύνει τοὺς δήμους·» ἐνῷ κατὰ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα νόμον ἡ πρόσκτησις ἐπιβαρύνει τοὺς παροδίους ἰδιοκτήτας. Λοιπὸν πρέπει νὰ προστεθῇ «καθόσον ἡ ἀπολαυὴ τῶν ὁδῶν τῶν δημοτικῶν πρέπει ν’ ἀποζημιωθῇ ἀπὸ τοὺς παροδίους ἰδιοκτήτας σύμφωνα μὲ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα νόμον·» καὶ πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι ὑπάρχει διάταξις ἐντὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦνται οἱ δῆμοι πρὸς ἀποζημίωσιν, διὰ τῆς ὁποίας καταστρέφομεν τὴν ὑπὲρ τῶν δήμων πέρυσι ψηφισθεῖσαν εὐεργετικὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦνται εἰς ἀποζημίωσιν οἱ παρόδιοι ἰδιοκτῆται.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι δημοτικὴ καὶ ἀγροτικὴ ὁδὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀπαιτῆται ἀποζημίωσις ἐκ τῶν παροδίων ἰδιοκτητῶν, διότι δὲν θὰ διέρχηται ἐντὸς τῆς πόλεως· καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Κυριακὸν νὰ μὲ εἴπῃ ποία δημοτικὴ ἀγροτικὴ ὁδὸς ἀνοίχθη ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας; διότι αἱ ἀγροτικαὶ ὁδοὶ εἶναι ἡ συνέχεια ἐπαρχιακῶν ἢ δημοτικῶν ὁδῶν.

§44ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἡ ὁδὸς τοῦ Πειραιῶς· καθόσον αὕτη διέρχεται διὰ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, τὰ γήπεδα κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον θὰ ἀποζημιώνωνται ἀπὸ τὸν δῆμον.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· εἶναι ὁδὸς τῆς πόλεως, καὶ τότε κανονίζεται ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ σχεδίου· ἐὰν ἦτον ἀγροτικὴ, μάλιστα.

§46ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐκάματε ἐξαίρεσιν λέγοντες, ὅτι αἱ ὁδοὶ μόνον αἱ ἐπαρχιακαὶ καὶ ἐθνικαὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν διάταξιν, αἱ δὲ δημοτικαὶ ὁδοὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἀποζημίωσιν ἐπὶ τῶν δήμων....;

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς παραπέμπει εἰς τὸν νόμον περὶ σχεδίων τῆς πόλεως, ὅστις μένει ἀκέραιος, ὥστε πᾶσα ὁδὸς ἐντὸς τῆς πόλεως ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάγεται εἰς αὐτόν· ὥστε πᾶσα ὁδὸς, ἥτις ἀνοίγεται, ἥτις δὲν εἶναι κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως, αὐτὴ θὰ ὑπάγηται εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν. Δημοτικὴ ὁδὸς νομίζω ὅτι εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἀρχίζει ἀπὸ τοὺς ἀμπελοκήπους καὶ διευθύνεται εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω, εἰς τὰς Ἀθήνας πᾶσα ὁδὸς θὰ ὑπάγηται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ σχεδίου, διότι θὰ εἶναι ἢ ἐπαρχιακὴ ἢ ἐθνική.

§48ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δέχομαι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλ’ ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον κάμῃ μίαν πρᾶξιν; Ἡ διάταξις ὁρίζει μόνον τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γαιῶν· ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ὅταν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ὁδός τις, ἥτις πρόκειται νὰ διέλθῃ καὶ καταστρέψῃ φυτείας καὶ οἰκίας, τίς θὰ ἀποζημιώσῃ αὐτά;

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν θὰ γίνῃ ἀποζημίωσις, θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκτιμήσεως, καὶ ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις, τὸ ἀμπέλι θὰ τὸ ἐκτιμήσουν ὡς ἀμπέλι.

§50ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ τεθῇ λοιπὸν τότε, γαιῶν καὶ ἄλλων κτημάτων.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§52ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ποῖος ἀντιπροσωπεύει τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας;

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἐπιτροπὴ ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ τὸν νόμον.

§54ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἠναγκασμένος ὁ πολίτης, ὅταν ἔχῃ ἀπαίτησιν, ν’ ἀπευθύνῃ τὴν ἀγωγὴν του κατὰ τοῦ δημάρχου, καὶ τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι ἐὰν κινήσῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ δημάρχου, κύριος οἶδε πότε θὰ ἀποζημιωθῇ. Λοιπὸν ἐδὼ ἡ ἀποζημίωσις εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, διότι ἔπεται τῆς ἀγωγῆς, ἥτις ἐγειρομένη κατὰ τῶν δήμων θὰ πάθῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπαθον πολλοὶ, οἵτινες πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκίνησαν ἀγωγὰς κατὰ τῶν δήμων καὶ εἰσέτι δὲν ἀπεζημιώθησαν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι αἱ ἀποζημιώσεις δὲν πρέπει νὰ γίνωνται δι’ ἀγωγῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποζημιόνῃ προηγουμένως ὁ δῆμος τοὺς πολίτας καὶ κατόπιν ν’ ἀνοίγῃ τὰς ὁδούς· διότι ἄλλως ἡ διάταξις εἶναι ἀντισυνταγματική.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλετε λοιπὸν τὸ δημόσιον νὰ πληρόνῃ; Ἀφοῦ τὸ δημόσιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρόνῃ οὔτε διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς, οὔτε διὰ τὰς ἐθνικὰς, θέλετε ν’ ἀποζημιόνῃ διὰ τὰς δημοτικάς; ἐκτὸς δὲ τούτου θέλετε νὰ πληρόνουν τινὲς δῆμοι πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἄλλων;

§56ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποκρούω τὴν ἰδέαν ὅτι τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ ἐπιβαρύνουν τοὺς οἰκείους δήμους, οὔτε ἐπιμένω ἐπὶ τῆς πρώτης ἰδέας ν’ ἀποζημιόνῃ τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὸ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προπληρόνῃ διὰ τοὺς δήμους αὐτὸ τὸ ποσόν.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι τὸ δημόσιον ὅσα ἐπλήρωσε δὲν τὰ ἔλαβε, διότι δὲν φροντίζουν νὰ πληρώσουν εἰς τὸ δημόσιον· ἐὰν ὑποχρεώσωμεν τὸ δημόσιον νὰ ἀποζημιόνῃ χάριν τῶν δήμων, θὰ ἐξαντλήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν χωρὶς νὰ λάβωμεν τίποτε.

§58ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λοιπὸν τί πρέπει νὰ γίνῃ; Νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ κατασχέσητε πλέον τοῦ πεμπτημορίου τῶν δημοτικῶν προσόδων;

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μεταβάλλετε λοιπὸν τὸ ἄρθρον· διορθώσατέ το.

§60ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λοιπὸν, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διατί ν’ ἀπατώμεθα καὶ ν’ ἀπατῶμεν καὶ τὴν κοινωνίαν, λέγοντες ὅτι ὁ πολίτης θὰ ἀποζημιωθῇ;

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κύριος βουλευτὴς δὲν ἔχει δίκαιον· ὁ νόμος κανονίζει πόθεν θὰ γίνῃ ἡ ἀποζημίωσις, ἀλλ’ ἄλλος νόμος ἀνώτερος λέγει ὅτι ἄνευ ἀποζημιώσεως τὸ ἔργον δὲν γίνεται. Καὶ εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον ἔγινεν αὐτό· ἠθέλησαν νὰ μοῦ πάρουν ἓν κτῆμα χωρὶς προηγουμένως νὰ μὲ ἀποζημιώσουν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νέου Συντάγματος, ἀλλ’ ἐγὼ ἔστειλα καὶ ἐμπόδισα, καὶ οὕτω μὲ ἀπεζημίωσαν· ἐὰν ὁ δῆμος δὲν ἔχῃ νὰ πληρώσῃ, ἡ ὁδὸς θὰ μένῃ ἔρημος.

§62ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐὰν δὲν πληρωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ὁδός.

§63Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον πέρυσιν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ περὶ εὑρέσεως μέσων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν λιμένων, καὶ ὁ νόμος ὅστις σήμερον ψηφίζεται πληροῖ τὰς εὐχὰς τοῦ ἔθνους καὶ ὀφείλεται ἀληθῶς τιμὴ καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις εἰσάγει τοιαῦτα νομοσχέδια, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ψηφίζει αὐτὰ, ἀλλὰ ἡ ἐθνικὴ αὕτη ἐπιθυμία δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν χωρικὸν καὶ τὸν γεωργὸν, καὶ ἐνθυμηθῆτε τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐψηφίσαμεν πέρυσιν. Ἦλθεν ἡ κυβέρνησις μὲ τὸ νέον ἢ παλαιὸν αὐτὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ ποῖαι ἐτέθησαν εἰς αὐτὸ διατάξεις, καθόσον ἀφορᾷ τὰς δημοτικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς ὁδούς; Εἶναι ὁ νόμος, κύριοι, αὐτὸς τῶν Φελάχων τῆς Ἀφρικῆς καὶ τοῦ παρελθόντος, ὁ ὁποῖος κατεδίκασε τοὺς γεωργοὺς διὰ νὰ κάμουν ὁδοὺς νὰ συγκοινωνήσουν μὲ τοὺς ἄλλους δήμους, καὶ τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπεβάλαμεν νὰ μὴ συντελέσουν εἰς τίποτε· δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἐπεβάλαμεν αὐτοὺς τοὺς φόρους, ἀλλὰ εἴπομεν προσέτι ὅτι αὐτοὶ πρέπει ἀφεύκτως νὰ συνάζωνται, εἴπομεν εἰς τὸν εἰσπράκτορα, φυλάκισε τὸν πολίτην, κάμε ὅ,τι ἠμπορέσῃς διὰ νὰ συνάξῃς τοὺς φόρους. Τώρα προβαίνομεν, ἐπιβάλλομεν διόδια, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ διέλθῃ διὰ τῶν ὁδῶν ὁ ποιμὴν, καὶ τέλος πάντων ἐνῷ ἐπιβάλλομεν τοιούτους φόρους, θέλομεν ἤδη νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπιβάλλομεν καὶ ἄλλους. Καὶ πιστεύετε νὰ εὑρεθῇ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ δημεύσῃ τὰ κτήματα τῶν ἄλλων καὶ νὰ ψηφίσῃ κατασκευὴν δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν; Φρονῶ ὅτι ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρωμεν τροποποίησιν, νὰ μὴν ἐπιβαρύνωμεν τὴν θέσιν τῶν πολιτῶν, διότι ἔχω πεποίθησιν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ὁδός. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἐπεθύμουν νὰ καταστήσω γνωστήν. Μὴν ἐπισπεύδετε, διότι τοῦτο καλῶς δὲν ἠχεῖ εἰς τὸν φορολογούμενον λαόν.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ χθὲς διατί δὲν ἀπεφάνθη ὁ κύριος Δημητριάδης; Ἂς ὡμίλει χθές· ἄφησε νὰ περάσουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἄρθρα καὶ ἦλθεν ὡς σφόδρα πατριώτης νὰ εἴπῃ ὅτι πράγματι αἰσθάνεται τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ὑποβάλληται εἰς θυσίας ὁ φορολογούμενος λαός. Τὸ ταμεῖον, κύριοι, εἶναι διάφορον σήμερον ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτῶν; Τὰ χρήματα ἐὰν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τὰ λάβητε, δὲν τὰ λαμβάνετε ἀπὸ τοὺς πολίτας; εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα· δὲν ὑπάρχει διαφορά. Ἀλλ’ ὁ κύριος Δημητριάδης, ἂν ἤθελε νὰ διαμαρτυρηθῇ, ἔπρεπε νὰ διαμαρτυρηθῇ χθές· ἄφησε καὶ παρῆλθεν ἡ χθεσινὴ συνεδρίασις καὶ σήμερον ὁ κύριος Δημητριάδης λέγει ὑπὲρ τοῦ πάσχοντος καὶ ἀδικουμένου λαοῦ, ὅστις βέβαια ἤθελεν εἶσθαι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, ὅταν δὲν ἠμπόρει νὰ περιπατήσῃ ἀνυπόδητος. Αὐτὴ εἶναι κατάστασις κύριοι· τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται δὲν δίδει χώραν εἰς τοιαύτας φορολογίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ ἄλλοι νὰ πληρόνουν καὶ ἄλλοι νὰ ὠφελῶνται· τῷ ὄντι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως ἢ τῶν χωρίων πρέπει νὰ πληρώσωσι. Καθόσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ὅτι θὰ ἀποζημιωθῶσιν, αὐτὸ τὸ λέγει τὸ Σύνταγμα, ὥστε δὲν ἐννοῶ αὐτό. Νομίζω διὰ τοῦτο ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἀπαιτεῖ, πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ νόμου καὶ ν’ ἀρχίσωμεν νὰ κατασκευάζωμεν ὁδούς, διότι δι’ αὐτῶν εὐτυχοῦν τὰ ἔθνη καὶ πολιτίζονται, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν κλαυθμηρισμῶν καὶ τῶν παραπόνων, τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ ὑποχρεώσουν τοὺς κατοίκους νὰ διέρχωνται γυμνόποδες τοὺς βράχους, ἵνα μὴ ὀλισθαίνωσι.

§65Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προχθὲς καὶ τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἐγένετο καὶ ψηφοφορία καὶ ἠγόρευσεν ὁ κ. Κατσίνας καὶ ἤμην παρών· ἀπορῶ δὲ πῶς διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Εἶναι πλάνη οἰκτρὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν ὅτι διὰ τῆς προκειμένης συζητήσεως τὸ πᾶν τετέλεσται· τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἐκκρεμὲς καὶ δύναται ν’ ἀποῤῥιφθῇ. Ἡ παραγραφὴ, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠλείας, εἶναι παραγραφὴ εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν φαντασίαν του. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἑτέρα νομοθετικὴ δύναμις· δὲν νομοθετοῦμεν μόνον ἡμεῖς, νομοθετεῖ καὶ ὁ Βασιλεὺς, ὅστις ἔχει δικαίωμα νὰ κυρώσῃ ἢ μὴ τὸν νόμον, καὶ δὲν θέλει κυρώσει νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τοὺς πολίτας τὸν νόμον τῶν Φελάχων. Εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς, ὅτι κλαυθμηρίζομεν διὰ τοὺς πτωχοὺς, ὑπὲρ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ· ὄχι, κύριοι, κλαίομεν καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν μας, καὶ διὰ τοὺς συμπολίτας μας. Ὅταν τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1865 ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰσήγαγε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατέπεσε μετὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, τί μᾶς εἶπε; Θέλετε τὸν νόμον τῶν Φελάχων νὰ ἔχετε, τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν; Τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἐπεβάλετε εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς φέρωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ὁδοποιΐας. Προσωπικὴ ἐργασία, δημοτικὰ συμβούλια, μηχανικοὺς, εἰσπράκτορας, καθ’ ἣν στιγμὴν........

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Εἰπέτε μας τὸ σύστημά σας.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς· πρόκειται περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου. (Θόρυβος).

§68ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁμιλῶ ἐν γένει (θόρυβος). Ἐπὶ τέλους λέγετε, ἂς πάρωμεν καὶ τὴν περιουσίαν τοῦ πτωχοῦ. Ἔχετε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσεπράξατε πέρυσιν, ἀλλὰ θέλετε μὲ ταῦτα νὰ ἐλαφρύνετε τὸν προϋπολογισμόν (θόρυβος).

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κύριος Δημητριάδης εἶναι κακῆς πίστεως· τὰ χρήματα ταῦτα εἶναι εἰς τὴν τράπεζαν καὶ δὲν ἐξοδεύονται ἀπὸ τὸ ταμεῖον.

§70ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου· δὲν τὴν ἐπιβάλλω εἰς κανένα· θὰ μείνω μὲ τὴν συναίσθησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, διότι δὲν εἶμαι πεπεισμένος ὅτι μὲ τὸν νόμον αὐτὸν θὰ γίνουν δημοτικαὶ ὁδοί.

§71ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος πρωθυπουργὸς ἔκαμε παρατήρησιν, ἡ ὁποία εἶναι ὀρθή· θὰ προσθέσω μόνον, ὅτι εἰς τὸν πρῶτον παράγραφον τοῦ 33 ἄρθρου καλὸν ἦτο νὰ ἐνάγεται τὸ δημόσιον· ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπε, θὰ ἐνάγεται ἡ ἐπιτροπή, καὶ ἠρώτησα ἂν θὰ ὑπάρχῃ ἐπιτροπή, καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ὑπάρχει. Κατὰ τὸν δεύτερον παράγραφον θὰ ἐνάγεται ὁ δῆμος. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Οὐδεὶς στερεῖται τῆς περιουσίας του ἂν προηγουμένως δὲν ἀποζημιωθῇ. Ἐρωτῶ, ἂν ὑπάγῃ ὁ μηχανικὸς διατεταγμένος ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν καὶ τοῦ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν του, δὲν δικαιοῦται δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ν’ ἀντισταθῇ; Καὶ θὰ συμβοῦν, σημειώσατε, αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγω, διότι θὰ ὑπάγῃ ὁ ἀστυνόμος νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ ἄλλου, αὐτὸς θὰ φωνάζῃ, πλήρωσέ με, ἐκεῖνος θὰ λέγῃ, πήγαινε νὰ ἐνάξῃς τὸν δήμαρχον. Ὁ πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντισταθῇ.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντισταθῇ;

§73ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: «Ἡ ἐκτίμησις τῶν γαιῶν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας αὐτῶν πρὸ τῆς συστάσεως τῆς ὁδοῦ καὶ ἀναλόγως τοῦ εἰσοδήματος». Ἐγὼ ἔφερα εἰς τοῦτο τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, διότι δὲν ὁρίζεται ὁ τρόπος τῆς ἐκτιμήσεως. «Ἐνεργεῖται δὲ αὕτη ὑπὸ πραγματογνωμόνων, διοριζομένων τοῦ μὲν ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, τοῦ δὲ ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἐν περιπτώσει δὲ διαφωνίας τούτων διορίζει τρίτον ὁ πρόεδρος τῶν πρωτοδικῶν ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἀφ’ ἧς τῷ ὑποβληθῇ ἡ ὑπόθεσις ὑφ’ ἑνὸς τῶν διαδίκων. Ἡ ἔκθεσις τοῦ τρίτου εἶναι ἀνέκκλητος».

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τρεῖς τροπολογίας· ἡ μὲν εἰς τὸν 2 παράγραφον λέγει νὰ προστεθῇ «γαιῶν καὶ κτημάτων», οὕτω δὲ θέλει διορθωθῇ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἄρθρα.

§75ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν προτάσεις δύω· τὴν μὲν τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου, τὴν δὲ τοῦ κυρίου Κυριακοῦ.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἐκτίμησις δύναται νὰ γίνεται ὡς ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον τοῦ σιδηροδρόμου.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς δυνάμεθα νὰ παραπέμπωμεν ἕνα γενικὸν νόμον εἰς ἕνα εἰδικόν; (Θόρυβος).

§79ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει αὐτὸ νὰ τὸ σκεφθῶμεν καλῶς. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, κύριε πρόεδρε. (θόρυβος).

§80ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα πλήρεις.

§81ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Βουλή· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταί. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 3 παρὰ ¼.)