1867.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

τῆς 4 Νοεμβρίου 1867.

Σάββατον.

Ὥρα 1 μ. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κωσταντᾶς. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ὁ κύριος Καραϊσκάκης). — Διὰ τὴν σύνταξιν, ἥτις ἀπενεμήθη εἰς τὸν κ. Ἀσώπιον, ἡ πρυτανεία τοῦ Πανεπιστημίου ἀπέστειλε τὸ ἑξῆς εὐχαριστήριον ἔγγραφον.

§2ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε, πρῶτον ἂν ὑπάρχῃ τις ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, ὑπάρχει τις ἀντίῤῥησις;

§4ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει. Μὲ εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν οἱ τὰ πρακτικὰ συντάξαντες ἐξέθεσαν ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῆς χθεσινῆς συζητήσεως· μίαν μόνην παρατήρησιν θέλω νὰ κάμω, τοὐλάχιστον γραμματικήν· τὰ πρακτικὰ λέγουν, «ἀποφεύγεται ἡ συζήτησις·» νομίζω δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ πρέπει νὰ τεθῇ, «ἀπέφευγον τὴν συζήτησιν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον παρετήρησεν ὅτι ἡ φράσις εἶναι σκανδαλώδης.

§6ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ οὕτως εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ ἀποφεύγουν τὴν συζήτησιν, δι’ αὐτὸ τὴν ἀποσύρω.

§7ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§8ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ οὕτως εἶπον.

§9ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ εἶπον ἐγὼ, ὅτι εἶναι ἀνήθικον καὶ ἀνοίκειον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κατηγορῇ ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, χωρὶς νὰ τῷ ἀποδίδῃ ὡρισμένην κατηγορίαν. Δύναται ὁ κ. Μαυρογιάννης νὰ πράξῃ αὐτό; ἂς τὸ πράξῃ· ἀλλ’ ὄχι νὰ ἔρχωνται σήμερον, καταβροχθίσαντες τὸν δημόσιον πλοῦτον, νὰ κατηγοροῦν ἀορίστως· ἂν θέλουν, ἂς κάμουν κατηγορίαν ὡρισμένην.

§10ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλήν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυρογιάννη.

§12ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὅ,τι λέγει ὁ βουλευτὴς νὰ γράφετε εἰς τὰ πρακτικά.

§13ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἔχωσι καλῶς τὰ πρακτικά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἔχουσι καλῶς τὰ πρακτικὰ, νὰ ἐγερθῶσι.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§16ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐκ νέου, διότι οἱ περισσότεροι δὲν ἐκατάλαβαν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ, κύριοι, τὸ ἀντίθετον· οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὅτι ἔχουσι καλῶς τὰ πρακτικὰ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἄρα ἔχουσι καλῶς. — Ἀναγινώσκεται τὸ ἔγγραφον τοῦ πρυτάνεως τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 2 Νοεμβρίου 1867. Ἡ πρυτανεία τοῦ ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου Πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Τὸ Πανεπιστήμιον ἐκφράζει δι’ ὑμῶν, κύριε πρόεδρε, τὴν εὐγνωμοσύνην αὑτοῦ πρὸς τὸ σεβαστὸν σῶμα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἐπὶ τῇ ἰδιαιτάτῃ προνοίᾳ ἣν ἔλαβεν ὑπὲρ τοῦ γηραιοῦ διδασκάλου τοῦ ἔθνους, τοῦ καθηγητοῦ τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων κυρίου Κωνσταντίνου Ἀσωπίου, ψηφίσασα διὰ τοῦ ΣΜΒʹ νόμου, ἵν’ ἀπολαύῃ ἰσοβίως εἰς σύνταξιν αὐτοῦ πάντα τὸν μισθόν, καὶ τὸ ἐπιμίσθιον, ὅπερ ἐλάμβανε μέχρι τοῦδε. Ἡ τιμὴ αὕτη, κύριε πρόεδρε, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ γηραιοῦ διδασκάλου δικαιότατα γενομένη, ἀφορᾷ ἅπαντα τὸν σύλλογον τοῦ Πανεπιστημίου ἢ μᾶλλον εἰπεῖν αὐτὰ τὰ γράμματα, ἐξαίρει τὴν ἅμιλλαν καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῶν καθηγητῶν ἐν τῇ σπουδῇ καὶ τῇ μελέτῃ τῶν ἐπιστημῶν, καταναλισκόντων τὸν βίον αὑτῶν πρὸς ὄφελος τῆς σπουδαζούσης νεότητος, καὶ σεμνύνει πρὸ πάντων τὴν σεβαστὴν τῶν βουλευτῶν τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους ὁμήγυριν, οἵτινες οὐδέποτε οὐδαμῶς ἐφείσθησαν θυσίας ἀφορώσας τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ ἔθνους. Δέξασθε, κύριε πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἄκρου σεβασμοῦ ἡμῶν μεθ’ οὗ διατελοῦμεν· Ὁ Πρύτανις. Ὑποβάλλεται τροπολογία πρὸς τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς.

§18ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη ἔχει οὕτως· «εἰς τὰς θέσεις τῆς Βουλῆς διορίζεται ὑπὸ τοῦ προεδρείου, λαμβανόντων μέρος καὶ τῶν ἀντιπροέδρων εἰς τὴν ἐκλογήν, τὸ προσωπικόν· προτιμᾶται δὲ ἡ ἀρχαιότης συμβαδίζουσα μὲ τὴν ἱκανότητα. Οἱ βουλευταὶ Μπουκαούρης, Παπανικολάου καὶ λοιποί».

§20Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς ἐκκλησιαστικῶν κτλ.). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διοργανισμοῦ τῆς βιβλιοθήκης.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω δύω νομοσχέδια· τὸ ἓν νομοσχέδιον ἀφορᾷ μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἐκκρεμῆ, ὅταν ἐσυζητούσαμεν τὸ περὶ κτημάτων τῆς Κερκύρας, καὶ ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τροποποίησιν τῶν ἄρθρων τῆς πολ. δικονομίας, καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρόκλησιν εἰς εἰσαγωγήν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον κατέθεσε τὰ ἔγγραφα τῆς παύσεως τοῦ δημάρχου Θουρίας· μετὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἀποπεράτωσιν τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως θέλει προβῆ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν κλήρωσιν τῆς μεγάλης πρεσβεύσεως, καὶ προλέγω τοῦτο εἰς τοὺς βουλευτὰς ἵνα μὴ φύγουν.

§24ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν καιρὸν νὰ τὴν ἐκλέξωμεν τὴν δευτέραν, ἢ ὑποθέτετε ὅτι δὲν θὰ ἔχομεν συνεδρίασιν τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην;

§25ΤΙΝΕΣ. Τώρα νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις καὶ μάλιστα νὰ προηγηθῇ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προτιμᾷ νὰ προηγηθῇ;

§27ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Προκειμένου λόγου περὶ Βασιλέως καὶ Βασιλίσσης, ἢ δὲν ἔπρεπε νὰ προφερθῇ ἢ πρέπει νὰ τὴν προτιμήσωμεν πρὸ παντὸς ἄλλου· αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ τάξις.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις· κύριε Κορφιωτάκη, λάβετε τὸν κόπον, καθὼς καὶ ὁ κυρ. Ἀποστολίδης. Γενομένης τῆς κληρώσεως, ἔλαχον οἱ κύριοι Ῥηγόπουλος, Τζῖκος Μαυροειδῆς, Ναυπλιώτης, Ζουμπουλάκης, Βιλαέτης (ἀντ’ αὐτοῦ, ἐπειδὴ δὲν ἦτο παρών, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ κληρωθῇ καὶ εἷς ἀναπληρωτικός), Μιλτιάδης Κανάρης, Κοπανίτσας, Ἰωάννης Ἰωάννου, Ἰω. Παπαδόπουλος, Εὐθύμιος Κανελλόπουλος, καὶ ὡς ἀναπληρωματικὸς ὁ κ. Κωνσταντῖνος Πλατύς. Ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ χθὲς διαδίδεται ὅτι, προκειμένης τῆς ἐκλογῆς τοῦ δημάρχου τῆς Θουρίας τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ πρό τινος καιροῦ παυθέντος δημάρχου Οἰκονομοπούλου, περὶ τῆς παύσεως τοῦ ὁποίου θὰ δώσῃ μετ’ ὀλίγον λόγον ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Βαλασοπούλου, τὰ ἀνταγωνιζόμενα μέρη, τῶν ὁποίων τὸ ἓν εἶναι τὸ τοῦ πενθεροῦ καὶ γυναικαδέλφου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, ἦλθον εἰς ῥῆξιν, ἥτις ἔφθασε μέχρι τῶν Καλαμῶν, ὅτε κατὰ τὴν ῥῆξιν ἐπληγώθη ὁ γαμβρὸς τοῦ κ. Φλέσα καὶ εἷς ἀνεψιὸς τοῦ κ. Περωτῆ, ὅτι ἡ σύγκρουσις ἔλαβε χώραν ἕνεκα τῆς ἐπεμβάσεως τῶν εὑρισκομένων ἐκεῖ ἀρχῶν ὑπὲρ τῆς μιᾶς μερίδος, τὴν ὁποίαν ἔχει λόγους συγγενικοὺς καὶ πολιτικοὺς ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ προστατεύῃ. Τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἀπευθυνόμενον πρός τινα τῶν κυρίων συναδέλφων μας ἀπὸ πρόσωπον λίαν ἀξιότιμον, κατ’ ἐμὲ, λέγει ὅτι διὰ νὰ φθάσῃ ἡ μερὶς τοῦ κ. Περωτῆ εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα ἀπέκλεισεν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα, καὶ μὲ τὰ δύω μόνον μέλη, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν μερίδα ταύτην, καὶ μὲ ἓν ἀναπληρωτικὸν μέλος ἔκαμεν ἔναρξιν τῆς ἐκλογῆς· ὅτι τὰ ἀποκλεισθέντα μέλη ἀπεμακρύνθησαν καὶ ἀπεκρούσθησαν, οὕτως εἰπεῖν, βιαίως, διαμαρτυρηθέντα δὲ πρὸς τὸν νομάρχην καὶ τὸν μοίραρχον ἀπῆλθον. Ἐντεῦθεν συμπεραίνει πᾶς τις ὅτι ἡ ἀδικουμένη μερὶς δὲν θὰ μείνῃ ἀδιάφορος, καὶ διὰ τοῦτο κάμνω αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα· «Δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἤρξαντο ἐκλογήν· πλειονοψηφία ἐπιτροπῆς προσελθοῦσα ἀπεκρούσθη· διαμαρτυρηθεῖσα πρὸς τὸν νομάρχην καὶ μοίραρχον ἀπεσύρθη· ἑκατὸν εἴκοσι στρατιῶται φρουροῦν· φοβοῦμαι ῥῆξιν».

§30ΤΙΝΕΣ. Πρὸς ποῖον ἀπευθύνεται τὸ τηλεγράφημα;

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τὸν κύριον βουλευτὴν Μαυρομιχάλην ἀπὸ τὸν κ. Πέτρον Μαυρομιχάλην, δήμαρχον τῶν Καλαμῶν. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας περὶ τῶν διατρεχόντων, τί γνωρίζει.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γνωρίζω ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰ συνήθη ποῦ λέγονται ἐδῶ. Κύριοι, ἰδοὺ τὶ γνωρίζω, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδειχθῇ καὶ ἐντὸς ὀλίγου ἴσως· γνωρίζω ὅτι προσπάθειαι ἐγένοντο ἡ ἐκλογὴ Θουρίας νὰ λάβῃ πολιτικὸν χαρακτῆρα. Ἠκούσατε ὅτι καὶ ἐντεῦθεν ἀπεστάλησαν ἐπιστολαὶ ἐνθαῤῥυντικαὶ, προτρέπουσαι εἰς ῥῆξιν, διὰ νὰ εὑρεθῇ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου αὐτοῦ ἀνώμαλος κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ Βασιλέως· αὐτὰ εἶναι τὰ προπαρασκευαζόμενα εἰς τὴν Θουρίαν· αἱ ἀρχαὶ ἔλαβον γνῶσιν τῶν γενομένων καὶ διετάχθησαν νὰ τηρήσωσι τὴν τάξιν. Πρὶν, κύριοι, ἀρχίσῃ ἡ ἐκλογὴ ἔλαβον χώραν, ἐὰν δὲ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Θουρίας διάφοροι ἐξοπλισμοὶ ὑπὸ τῶν πολιτῶν· ἀλλ’ ὡς γνωρίζω, μετέβησαν ἐκεῖ ὁ μοίραρχος, ὁ νομάρχης καὶ ὁ ἀνακριτὴς, διῆλθον τὰς οἰκίας, ἀφώπλισαν τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἐπανέφερον τὴν τάξιν· εἰς τὸν ἀφοπλισμὸν δὲν ἔλαβε χώραν κανὲν δυστύχημα εὐτυχῶς· ἀπεμάκρυνον τοὺς μὴ δημότας ἐκ τοῦ δήμου, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπανέφερον τὴν τάξιν. Μετὰ τοῦτο δὲ προσεκάλεσαν τὸν κύριον Φλέσαν καὶ κύριον Περωτὴν αἱ ἀρχαὶ ἐνώπιόν των, καὶ αὐτοὶ ὁμοφώνως ὑπεσχέθησαν νὰ καταβάλουν πᾶσαν προσπάθειαν, ὥστε ἡ ἐκλογὴ νὰ ἐνεργηθῇ ἐν ὅλῃ τῇ τάξει· καὶ ἐνεργεῖται, διότι ὑπεσχέθησαν ἕκαστος νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις· ἠξεύρω ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἤρχισε, καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ ἡσυχώτατα. Ἐὰν τώρα περὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἔλαβον χώραν παρανομίαι, αὐταὶ θὰ δικασθῶσιν ἀπὸ τὰς ἁρμοδίους ἀρχάς. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν τάξιν, τὸ ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ τὴν τηρήσουν καὶ θὰ προσπαθήσουν νὰ μὴ διαταραχθῇ· δυστύχημα οὐδὲν ἔλαβε χώραν καὶ δὲν θὰ λάβῃ, διότι γνωρίζουν ὅτι ἀκολούθως ἡ ἀρχὴ θέλει φερθῆ πολὺ αὐστηρά.

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῆς ἀποπομπῆς τῶν τριῶν μελῶν τί λέγετε;

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε.

§35ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω ζητήσει τὸν λόγον· μολοντοῦτο δὲν θεωρῶ ἄτοπον νὰ εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ὅτι τοῦτο μόνον καταλαμβάνω, ὅτι τὰ τρία μέλη ἔπαυσαν διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ μειονοψηφία νὰ φέρῃ στρατιώτας καὶ νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει. Τόσον φθάνει, ὁ καιρὸς θὰ τὸ δείξῃ. Ἔρχομαι τώρα νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν. Ἐπειδὴ, κύριοι, φαίνεται ὅτι ἐγὼ ἐξέκλινον ἀπὸ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα καθ’ ὅλην τὴν πρώτην σύνοδον καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ τῆς δευτέρας, διὰ νὰ μὴ μένουν οἱ ἄνθρωποι εἰς ἀπορίαν, αὐτὸ τοὐλάχιστον ἐγὼ θεωρῶ ὡς καθῆκόν μου, θὰ ἐξηγηθῶ. Τοῦτο τὸ ἔκαμα διότι βλέπω ὅτι ἐκάμαμεν μίαν ἔκκλισιν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἠθέλαμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν, καὶ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ὅταν θέλει ἔλθει ἡ συζήτησις, θέλω κάμει τὸ χρέος μου.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερώτησιν εἴπατε ὅτι θὰ κάμετε.

§37ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τώρα θὰ ἰδῆτε. Μία ἀπὸ τὰς ἐπερωτήσεις, κύριε πρόεδρε, εἶναι ἡ ἑξῆς· εἶπον καὶ λέγω ὅτι οἱ νόμοι καταπατοῦνται εἰς τὴν Ἠλείαν, (ἕκαστος εἰς τὸ μέρος του γνωρίζει τί γίνεται)· δὲν ὑπάρχει κλητὴρ δικαστικὸς νὰ ἐπιδώσῃ τὰ ἔγγραφα ἐναντίον τῶν εὐνοουμένων· παραιτεῖται τηλεγραφικῶς, ἐὰν θελήσῃ νὰ τὸ κάμῃ.

§38ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύδεσαι.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Σιώπησον ἵνα μὴ λάβῃς ὁμοίαν ἀπάντησιν μὲ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔλαβες ἀπὸ τὸν Ἄχολον. — Ἰδοὺ, κύριοι· ἐπαύθη εἰς τὸ δικαστήριον Ὀλυμπίων (πράγματα ἐζήτησεν ὁ κ. πρωθυπουργός), ἐπαύθη ὁ δικαστικὸς κλητὴρ Ἀποστολόπουλος, ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντά του, διὰ νὰ μὴ ἐπιδώσῃ τὰς κλήσεις εἰς πολιτικὰς δίκας· ἐπαύθη εἰς τὸν δῆμον τοῦ Πύργου ὁ δικαστικὸς κλητὴρ..... ὁ ὁποῖος ἐπέδοσεν εἰς ἕνα ἐκ τοῦ κόμματος ἓν ἔγγραφον, καὶ μετὰ ταῦτα δὲν εἴχομεν κλητῆρα νὰ ἐπιδώσῃ κλήσεις. Χθὲς μοὶ γράφουν ὅτι εἰς τὸν δῆμον... κατά τινος ἰδιοκτήτου ἔγινεν ἀπόφασις· κύριοι, ἠξεύρουν μίαν τέχνην, νὰ φεύγουν οἱ εἰρηνοδίκαι καὶ νὰ μένουν οἱ πάρεδροι, οἵτινες μένουν δι’ ὀλίγον καιρόν· τώρα ἔφυγεν ὁ εἰρηνοδίκης καὶ δικάζουν φατριαστικῶς οἱ πάρεδροι καὶ διευθύνονται κατὰ τὴν ἀπόφασιν ἑνός. Ὁ Τετραμελὴς ἐπέδοσε κλῆσιν καὶ τηλεγραφικῶς ἐπαύθη· ἔστειλαν εἰς τὸν Πύργον καὶ ἐπῆραν ἄλλον· τώρα τὸν ἀπέλυσαν καὶ αὐτόν. Τὸ περὶ κλητήρων ἀφίνω καὶ ὁ καιρὸς θὰ τὸ δικάσῃ. Ἰδοὺ ἡ ἐπερώτησίς μου· ἐπειδὴ ὁ πρωθυπουργὸς ζητεῖ πράγματα, παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ φέρῃ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς τὰς ἐκθέσεις τοῦ εἰρηνοδικείου τοῦ δήμου Φλεσιάδος, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὸν παυθέντα καὶ πάλιν ἐπανελθόντα Οἰκονομόπουλον, διότι ἐπαύθη ἕνεκα καταχρήσεως καὶ ἐξαναδιωρίσθη καὶ τώρα ἐγκαλεῖται ἐπὶ κακουργήματι. Ἀκόμη δὲ μίαν αἴτησιν ἔχω νὰ κάμω εἰς τοὺς δύω ὑπουργοὺς τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἐνθυμεῖσθε ὅταν ὁ Σωτηρόπουλος ᾐχμαλωτίσθη παρὰ λῃστῶν καὶ εἶπε διὰ μίαν ἐγκύκλιον ἑνὸς ἐπάρχου, ἡ ὁποία ἐστάλη εἰς ἕνα δήμαρχον· αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἐγκύκλιον τὴν ζητῶ καὶ ὅταν ἔλθῃ θὰ ἰδῆτε διὰ τί τὴν ζητῶ. Τὸ ἔγγραφον λέγει ἐγκύκλιον· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐγκύκλιος, ἀλλὰ εἶναι διαταγὴ, καὶ τὸ λέγει μὲ τέχνην, διότι δὲν ὑπάρχει ἐγκύκλιος εἰς ἄλλον δήμαρχον, ἀλλὰ μόνον εἰς αὐτόν. Ὁ ὑπουργὸς ἐξέτασε τὸν νομάρχην καὶ εὗρε τὸ ἔγγραφον, καὶ ὁ ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ τιμωρήσῃ τὸν ἔπαρχον. Ὁ δήμαρχος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος κατὰ συνέπειαν τοῦ νόμου περὶ λῃστείας ἐὰν ἔστελλε τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔπαρχος ἐχαρακτήρισε καὶ ὁ ὑπομοίραρχος ἐμαρτύρησεν ὅταν συνέλαβον τὴν λῃστρικὴν συμμορίαν, ἐὰν τὰ ἔστελλεν ὁ δήμαρχος, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἤθελε παυθῆ, διότι καὶ τὸ συμβούλιον ἔκαμε διαμαρτύρησιν, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος δήμαρχος εἶναι λῃσταποδόχος. Τίποτε δι’ αὐτὸ δὲν ἔγινε· μόνον εἰς ἀνακρίσεις περιωρίσθη τὸ πρᾶγμα, καὶ φαίνεται ὅτι τὰ ἔγγραφα ἔπεσαν εἰς τὸ χρονοδούλαπον, διότι αὑτὸς φαίνεται ὅτι εἶναι ἀδελφὸς τοῦ γενικοῦ γραμματέως τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης· ἐὰν ἔλθουν αὐτά, θὰ ἴδητε ἐὰν ᾖναι ἔνοχος ἢ ὄχι· διηγοῦνται δὲ ὅτι μεταξὺ τῶν λῃστῶν ἦτο καὶ ὁ υἱός του. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ παυθῇ ὁ δήμαρχος τῆς Θουρίας καὶ ὁ δήμαρχος τῆς......... καὶ νὰ μείνῃ αὐτός; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυβέρνησιν καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ἐξετέλεσε μετ’ ἐπιμονῆς τὸ χρέος του καὶ ἐπέμενε ζητοῦν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λῃστείαν· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν δήμαρχον τῆς Θουρίας, θὰ ἴδωμεν τί θὰ γίνῃ. Κύριοι, χαίρω πολὺ διότι ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν πράγματα, καὶ ἰδοὺ σᾶς παρουσιάζω δύω κλητῆρας, οἵτινες ἐπαύθησαν διότι ἐπέδοσαν κλήσεις εἰς τοὺς εὐνοουμένους.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὡσὰν νὰ λέγητε ὅτι ἐπαύθησαν δικασταί.

§41ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μήπως καὶ τοῦτο δὲν συνέβη; καὶ δικασταὶ δὲν ἐπαύθησαν;

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἕως τώρα μὲ ἔκαμαν πολλὰς ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ καμμία μέχρι τοῦδε δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ. Ὁ μὲν ἔφερε μίαν ἐπερώτησιν, ἥτις ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι κακοήθης, ὁ δὲ μίαν ἄλλην, ἡ ὁποία ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα φαίνεται τί εἶναι.

§43ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὰς αἰτιάσεις τοῦ συναδέλφου μου κ. Κρεστενίτου. Ἐγκαταλείπω δὲ τὰς ἐναντίον μου ἀποστροφὰς αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Ἀχόλου, εἴτε ἐκφρασθείσας, εἴτε ὑπονοουμένας, εἰς βάρος των, καθόσον τὰ τοιαῦτα εἶναι συμφυῆ εἰς τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουν ἀξίαν τινά. Δύω αἰτιάσεις ἔφερε κατὰ τῆς κυβερνήσεως· ἡ μία εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι κλητῆρες εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα, ἵνα κοινοποιήσωσιν ἔγγραφα εἰς τοὺς ἀντιπάλους των, καὶ ὠνόμασε τὸν δῆμον τῶν Ὀλυμπίων· τὸν διαβεβαιῶ ὅτι ὁ Φραγκούλης καὶ ἕνας Ἀποστολόπουλος καὶ ἕνας ἄλλος Γιαννόπουλος, ὅστις περιέρχεται καὶ ἀντὶ νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του ἐξυβρίζει τοὺς πάντας, ὑπάρχουν, δὲν ἐπαύθησαν· εἶναι καὶ ἕνας ἄλλος, ὅστις ἔχει τὴν ὑπηρέτριαν τοῦ Κρεστενίτου. Ὥστε ἡ αἰτίασις αὕτη δὲν εἶναι ἀληθής· μίαν ἄλλην αἰτίασιν ἔκαμεν ἀκόμη, ὅτι διευθύνουν οἱ πάρεδροι τὰ εἰρηνοδικεῖα· καὶ αὐτὴ ἡ αἰτίασις δὲν εἶναι ἀληθὴς μόνον δύω εἰρηνοδίκαι ἐζήτησαν ἄδειαν ἀπουσίας, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἄδεια δὲν ἐπεραιώθη· ἅμα ἡ ἄδειά των λήξῃ, θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς θέσεις των.

§44ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχομεν καιρὸν νὰ τὰ εἰπῶμεν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§45ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἦτο πέρυσι πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅταν ἐγένοντο αὐτὰ τὰ πράγματα· ἀπορῶ πῶς δὲν τὰ ἔφερε τότε.

§46ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἴσως δὲν τὰ ἤξευρε τότε.

§47ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ τὰ ἤξευρε, διότι τῇ μεσολαβήσει του ἐγένοντο. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐδημοσίευσεν, ἐνθυμεῖσθε, μερικὰ ἔγγραφα, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἡ κυβέρνησις ἐτιμώρησε τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἔπαρχον.

§48ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Περὶ δημάρχου;

§49ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, ἑπομένως δὲν ἠξεύρω τίποτε περὶ αὐτοῦ.

§50ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, κύριοι, κ. Κουμουνδοῦρος μὲ πολλὴν ἀφέλειαν καὶ ἁπλότητα ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κρεστενίτου· ὁ κ. Κρεστενίτης ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐπερώτησιν ἀπὸ τοὺς κλητῆρας καὶ νὰ τὴν συγχύσῃ μὲ τὴν τῶν δημάρχων· ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς, ὠφελούμενος τῆς περιστάσεως, ἐνόμισεν ὅτι ἀπαντᾷ διὰ τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου μὲ ὅσα εἶπεν. Ἂς ἔλθῃ λοιπὸν νὰ τοῦ ἀποδείξω διὰ πραγμάτων τὰ κατὰ τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου Καφετζῆ. Κύριοι, πρὸ ἑνὸς ἔτους ὁ δήμαρχος Καφετζῆς, ἕνας θεῖος τοῦ Γεωργιάδου, πρώην γενικοῦ γραμματέως τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης, κατηγορήθη ὡς λησταποδόχος· κατ’ αὐτοῦ ἐξεδόθη ἔνταλμα τοῦ εἰσαγγελέως Καλαμῶν πρὶν διορισθῇ ὁ Γεωργιάδης γενικὸς γραμματεύς· κατὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἰδίου ὑπάρχουσιν ἐπίσης πολλαὶ κατηγορίαι. Εἶδον, κύριοι, τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐμελέτησα, διὰ τὸν δήμαρχον Θουρίας. Αὐτὸς, κύριοι, κατηγορήθη, ὅτι εἶχεν ὁπλοφόρους τινὰς κλητῆρας, οἵτινες περιήρχοντο καὶ ἔκλεπτον τινὰς χωρικούς. Καὶ ὑπάρχει μία ἔκθεσις τοῦ δημάρχου, ὅστις λέγει ὅτι ἐὰν εἶχον ἐξουσίαν, ἤθελον παύσει αὐτὸν τὸν δήμαρχον, ἀλλὰ τί νὰ κάμω, ἀφοῦ καὶ ἡ ἀνάκρισις δὲν μὲ βοηθεῖ; Ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ὡς ἐὰν ἔλεγε· μὲ γράφεις, κ. ὑπουργὲ, νὰ κάμω ἀνάκρισιν διοικητικὴν, ἀλλὰ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα δυνάμει τοῦ Ψηφίσματος ἐκείνου τῆς Συνελεύσεως· διὰ ταῦτα, νομίζω, δὲν εἶναι καιρὸς νὰ παυθῇ καὶ καθεξῆς.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν τὰ ἀνεγνώσατε αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, ἐν γνώσει λέγετε ψεῦδος· διότι ἐκεῖ εὑρίσκεται μία διαταγή μου, ὅπου λέγω ὅτι δὲν δύναται νὰ παυθῇ ὁ δήμαρχος ὑπὸ τοῦ δημάρχου.

§52ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ ὑπουργὸς λέγει, τὰ ἀνέγνωσα πολὺ καλὰ, ἀλλὰ κάμε μου ἄλλο ἔγγραφον, διότι δὲν βλέπω πείθοντας πολὺ τοὺς λόγους αὐτούς.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ δὲν χρήζουν ἀπαντήσεως.

§54ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἕνας δήμαρχος κατηγορηθεὶς ἐπὶ λησταποδοχῇ διὰ τὴν λῄστευσιν τοῦ Σωτηροπούλου· κατὰ τοῦ δημάρχου Καφετζῆ ὑπάρχει ἐπίσης τοιαύτη κατηγορία, καὶ αἱ πράξεις αὐτοῦ καταγγέλλονται ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου διὰ τὴν λῄστευσίν του. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ἐνῷ ὑπάρχουν ἐκδεδομένα ἐντάλματα συλλήψεως κατ’ αὐτοῦ, ὁ δήμαρχος αὐτὸς, ἅμα διορισθέντος γενικοῦ γραμματέως τοῦ θείου του, ὄχι μόνον δὲν ἐξετελέσθησαν τὰ ἐντάλματα, ἀλλ’ ἐξεδόθη καὶ βούλευμα ἀθωωτικὸν, καὶ ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος πρὸς ἀμοιβὴν ἐπροβιβάσθη· πρὸ ἑνὸς λοιπὸν ἔτους ὑπῆρχεν ἔνταλμα συλλήψεως ἐπὶ λησταποδοχῇ. Κατὰ τὸν Μάρτιον πάλιν ἐστάλη πρᾶξις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅτι εἶναι λησταποδόχος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὑπῆρχεν ἓν ἔνταλμα κατ’ αὐτοῦ καὶ μία διοικητικὴ καταγγελία. Λοιπὸν δι’ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ποῖα εἶναι τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα σὲ ἔφερον, κ. πρωθυπουργὲ, εἰς τὴν θέσιν νὰ τὸν παύσῃς, καὶ μάλιστα χωρὶς νὰ περιμείνῃς βούλευμα; Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ὑπάρχουν ἔγγραφα κατὰ τοῦ Καφετζῆ, ὡς λησταποδόχου.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἀπαντήσω.

§56ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσητε σεῖς· θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Λομβάρδος.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς.

§58ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σταθῆτε, διότι δὲν ἐτελείωσα. Ὁ κ. Στεφανόπουλος μὲ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω ποῖοι εἶναι οἱ διορισθέντες εἰρηνοδίκαι κατὰ πρότασίν του. Εἰς τὸ χωρίον Λαγκαδίων διωρίσθη εἰρηνοδίκης κἄποιος Πατσιάδης διὰ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐναντίαν μερίδα (θόρυβος).

§59ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σοῦ δώσω τὴν ἀπάντησιν.

§60ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς καταλύει τὸν γραμματέα τοῦ εἰρηνοδικείου· ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἔπαυσε πειθαρχικῶς δικαστικοὺς κλητῆρας, ἀνέλαβεν ἁρμοδιότητα δικαστικοῦ συμβουλίου. Ἔρχεται τὸ παράπονον τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πρωτοδικῶν, ὅτι εἰς τὰ Λαγκάδια συνέβη αὐτὸ καὶ αὐτὸ, καὶ ὅτι καλὸν εἶναι καὶ οἱ δύω αὐτοὶ ὑπάλληλοι νὰ παυθοῦν· ἐνῷ λοιπὸν ὁ εἰσαγγελεὺς δὲν ἔγραψε διὰ τὸν γραμματέα μόνον, ἀλλ’ ἠναγκάσθη νὰ γράψῃ καὶ διὰ τοὺς δύω, τί κάμνει ὁ κ. Λομβάρδος; τὸν μὲν γραμματέα τὸν παύει, τὸν δὲ εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος κατέλυσεν ἕνα γραμματέα, διὰ τὸν ὁποῖον εἰρηνοδίκην ἐστάλη ἄλλος εἰρηνοδίκης νὰ ἐνεργήσῃ ἀνάκρισιν, τὸν εἰρηνοδίκην ἐκεῖνον πρὸς ἀμοιβὴν τὸν προβιβάζει. Αὐτὰ εἶναι πράγματα δι’ ἐπερωτήσεις καὶ ὄχι οἱ κλητῆρες.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ δώσω, παρακαλῶ, ἀπάντησιν (θόρυβος).

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια σήμερον δὲν ἤμουν ὑπόχρεως νὰ ἀπαντήσω, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ πράγματα εἶναι τόσον καταφανῆ, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις, ἵνα δείξω τὴν ἰσχὺν τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν προαγορευσάντων. Συνεπείᾳ, κύριοι, μιᾶς καταγγελίας, ἡ ὁποία εἶναι μία κλῆσις, συνεπείᾳ μιᾶς τοιαύτης κλήσεως πρέπει νὰ παύηται εἷς ὑπάλληλος; Ὄχι εἶπον ἐγὼ, καὶ τὸ εἶπον, κύριοι, διὰ πολιτικοὺς ἐχθρούς μου. Ὁ δήμαρχος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Γόντικας, κατηγγέλθη· ἐξεδόθη ἔνταλμα συλλήψεως καὶ αὐτὸς ἐκρύβη· ἐπὶ τέλους παρουσιάσθη εἰς τὸ δικαστήριον Πατρῶν, καὶ δικασθεὶς ἠθωώθη. Ἕνας δήμαρχος Ἀρίνης, τώρα ἀντίπαλος τοῦ κ. Χριστοπούλου, αὐτὸς καταδιώκεται δι’ ἐντάλματος, καὶ ὅμως ἀκόμη δὲν ἐπαύθη, οὔτε θὰ παυθῇ, ἐνόσῳ δὲν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι ἔνοχος. Ὑποθέτω ὅτι ἦτον ἔνταλμα καὶ κατὰ τοῦ δημάρχου, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Γόντικας ἀνέφερεν· ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἂν ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ ἐγνώριζον, δὲν ἤθελον τὸν παύσει.

§63ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τῆς Στυμφαλίας;

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῆς Στυμφαλίας ὁ δήμαρχος ἐπαύθη, διότι ἦτο συνένοχος λῃσταποδοχῆς ἀποδεδειγμένης (θόρυβος). Ὁ κ. Δημητριάδης σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀκόμη ἐν φυλακῇ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θέλω ποτὲ ὑπογράψει τὴν παῦσιν δημάρχου ἐπὶ τῇ βάσει μόνον ἐντάλματος συλλήψεως, ἐνόσῳ δὲν ἀποδειχθῇ ὅτι φυγοδικεῖ πράγματι, καὶ τότε εἶναι ἔνοχος. Δεύτερον, δὲν θέλω τὸν παύσει, μάλιστα μετὰ τὸν νόμον περὶ λῃστείας, ἐνόσῳ ὑπάρχει ἀνάκρισις καὶ δὲν ἐκδοθῇ μία δικαστικὴ πρᾶξις ἢ βούλευμα ἢ ἔνταλμα προφυλακίσεως· ἐγὼ δὲν θέλω προτείνει τὴν παῦσιν, διότι μετὰ τὰς δικαστικὰς πράξεις μοῦ δίδει ὁ νόμος τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, μάλιστα διὰ τὴν παῦσιν δημάρχου. Καὶ ἂν, κύριοι, ἤθελον μεταχειρισθῆ δικαίωμα παύσεως διὰ προτάσεως δημοτικοῦ συμβουλίου, εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τὸ δημοτικὸν συμβούλιον εἶναι ἐναντίον τοῦ δημάρχου, καὶ τότε ἤθελον παύσει τοὺς πλείστους δημάρχους. Καὶ ἂν, κύριοι, ἤθελον μεταχειρισθῆ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἤθελον τὸ μεταχειρισθῆ πρῶτον κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἐναντίον τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ πλειοψηφία τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.

§65ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἐναντίον· ἓξ ἔχει ὁ δήμαρχος καὶ ἓξ εἶναι ἐναντίοι.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποτὲ λοιπὸν δὲν ἔπαυσα, οὔτε θέλω παύσει αὐτὸν τὸν δήμαρχον. Μάθετε, κύριοι, καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὸν δήμαρχον αὐτὸν λῃσταποδόχον· δὲν θέλω νὰ εἴπω τὸ ὄνομα τοῦ γράψαντος καὶ μὴ μὲ ἀναγκάζετε· ἐγὼ ἀπήντησα ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κάμω χρῆσιν τοιούτου δικαιώματος καὶ ἰδοὺ τὰ δικαστήρια. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπῆρχεν ἔνταλμα συλλήψεως αὐτοῦ τοῦ δημάρχου, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγνώριζον ὅτι ὑπῆρχε, δὲν ἤθελον τὸν παύσει.

§67ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως διὰ τί νὰ μὴ ἦναι μέχρι τοῦδε περαιωμένον; (θόρυβος).

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ τὸ ἐπιτρέπετε νὰ ἐπέμβω εἰς τὰ δικαστήρια;

§69Α. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Λυκοῦργος ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἔφερε καὶ ἓν ὄνομα τῆς πατρίδος μου· περὶ τούτου δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἰπῶ τίποτε, διότι δὲν γνωρίζω τίποτε, διότι ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα ὑπάλληλον φέρει. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο, ἐπειδὴ ὁ κ. Λυκοῦργος, ὁ συνάδελφός μου, ἡμεῖς οἱ δύω γέροι, βλέπω ὅτι ἀνοίξατε δικαστήριον. Κύριε Λυκοῦργε! Δὲν ἐνθυμεῖσθε ἐπὶ Ὄθωνος εἰς τὴν Βουλὴν τί εἴπατε; «νὰ ἦσθε εὐχαριστημένοι, κύριοι, νὰ ἔχητε τὴν συζήτησίν σας» (θόρυβος).

§70ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Φέρε μου τὰ πρακτικὰ καὶ τότε θὰ σὲ εἴπω συκοφάντην.

§71ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Τριφυλλίας κάθε ἄλλο ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινεν εἰς τὸ παρελθὸν ὑπουργεῖον· εἰς 64 γυναῖκας εἰς ἓν ἀπὸ τὰ χωρία τῆς Μάνης δὲν ἠκούσθη ποτὲ νὰ δώσῃ.... ὁ δήμαρχος (θόρυβος). Λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ τηράξωμεν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀπ’ αὐτὰ δὲν βγαίνει τίποτε (θόρυβος).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, παρακαλῶ, κύριοι.

§73ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τίποτε ἄλλο, κύριοι, δὲν εἶπον ἐγὼ τότε, εἰμὴ ὅτι ὁ νόμος εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν ὅλων.

§74ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὅλα τὰ ἀθέμιτα σὺ τὰ ἔπραξες.

§75ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔκαμα τοιαῦτα ἐγώ· δὲν εἶμαι ἐγὼ... .... εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπιάσθηκα ἀπὸ μικρά· ἐγὼ ἔγγραφα ἐζήτησα μόνον, τὰ ἔγγραφα τοῦ ἐπάρχου Γορτυνίας, ὅταν συνέλαβε τὸν λῃστὴν τὸν...... Ὁ ἔπαρχος ἔχει ἔγγραφα τοιαῦτα πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, ὁ ὑπομοίραρχος ἔχει πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ αἴτιος τῆς λῃστείας εἶναι αὐτὸς ὁ δήμαρχος.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλετε νὰ παύσω τοὺς δημάρχους ἔτσι;

§77ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ παύωνται, ὅταν ἐξεδόθη κατ’ αὐτῶν βούλευμα· ἀλλὰ θέλω τὰ ἔγγραφα νὰ πηγαίνουν ἀμέσως εἰς τὰ δικαστήρια. Θὰ ἀποδείξω, κύριοι, ἐν καιρῷ ὅτι διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐκράτησε 10,000 δραχ. εἷς ἀλαταποθηκάριος, ἀντὶ νὰ εἰσαχθῇ αὐτὸς εἰς δίκην ἔπαυσε δικαστήν· οὗτος δὲ εἶναι ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Στεργιοπούλου, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς οἰκονομίας ἔκαμε νὰ τοῦ ἔλθῃ μία ἀναφορὰ ὅτι 5,000 εἶναι καὶ, κύριε εἰσαγγελεῦ, ἔγραψεν ὁ ὑπουργὸς, μὴ κάμῃς καταγγελίαν καὶ θέλει πληρώσει.

§78ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Εἰς τὸν κ. Λυκοῦργον θὰ ἀπαντήσω ὀλίγας λέξεις καὶ εἰς τὸν κ. Γόντικαν διὰ τοὺς δημάρχους Θαλπούσης, Νυμφασίας καὶ Φαλάνθου· εὐτυχῶς οἱ δήμαρχοι, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος ὅτι ὑπέθαλπον τὴν λῃστείαν, εἶναι ἀντίθετοί μας καὶ ἀνήκουν εἰς τὴν πεπτωκυῖαν κυβέρνησιν. Πολλάκις μάλιστα ἐπαρουσιάσθην εἰς τὸν κύριον πρωθυπουργὸν καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ διατάξῃ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς νὰ ἐπιστήσωσι δραστηριότητα καὶ προσοχὴν ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι ἐξ ὅσων ἐγγράφων ἔχω ὑπ’ ὄψιν περὶ τῶν δημάρχων αὐτῶν, δὲν δύναμαι νὰ σχηματίσω ἰδέαν περὶ τῆς ἐνοχῆς των ἢ μή. Δὲν εἶχε λοιπὸν κανὲν συμφέρον ὁ Γεωργιάδης νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὄργανα τοῦ κυρίου Νικολοπούλου καὶ μᾶς ἐπολέμησαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Διὰ τὴν κατηγορίαν τοῦ Καρφετζῆ, ἐξ ὅσων γνωρίζω καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Σωτηρόπουλον καὶ ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις, εἶχον μάθει ὅτι ἀλλοῦ ἀνάγεται ἡ ἐργασία αὐτὴ τῆς αἰχμαλωσίας. Ἐκατηγορήθη ἕνας συγγενὴς τοῦ Καφετζῆ, ὅτι ἦτον ἔνοχος εἰς αὐτὴν τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ συνελήφθη καὶ ἔκαμεν ἓξ μῆνας εἰς τὰς φυλακὰς καὶ κατόπιν ἠθωώθη. Ἐκ τούτων ὅλων ὁ κύριος Κρεστενίτης βέβαια, ὅστις εἶχε τὸ ἐνδιαφέρον νὰ προστατεύῃ αὐτοὺς, δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡμεῖς ἐνηργήσαμεν ὑπὲρ αὐτῶν, διότι οὗτοι ἀνήκουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν μερίδα, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐπροστάτευσεν ὁ κ. Κρεστενίτης κατὰ τὰς ὑπουργίας του.

§79ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ποῖος δήμαρχος ἦτο πρὸ δύω ἐτῶν εἰς τὴν μίαν μερίδα, ποῖος εἰς τὴν ἄλλην, τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον νὰ συζητηθῇ σήμερον· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδυνάμην νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Πλαπούτα εἶναι....

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν ἔχομεν τοιαύτην συζήτησιν.

§81ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ἀπαντήσω, κύριε πρόεδρε. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Καφετζῆς εἶναι συμπέθερος τοῦ κυρίου Πλαπούτα· ὅτι ἦτο πάντοτε προστατευόμενος αὐτοῦ.

§82ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ψεύδεσαι· μὲ ἐπολέμησε.

§83ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐμὲ μὲ ἀντεπολιτεύθη καὶ ἂν θέλῃς ἀντέπραξεν ἐναντίον μου.

§84ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τώρα, ἂν θέλῃ, τὸν κάμει φίλον.

§85ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι οὐχ ἧττον ὅμως πρῶτος φίλος τοῦ ἀνεψιοῦ σου Γρηγοριάδη, τὸ ὁποῖον, τὸν κ. Γρηγοριάδην, δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ τὸν βιάσῃ τοῦ νὰ μὴ κρατήσῃ μίαν θέσιν συγγενικὴν καὶ φιλικὴν καὶ διὰ τοῦτο ἐφέρθη ὅπως ἐφέρθη· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια· δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς λεπτομερείας ἄλλας, διότι ἴσως θὰ εἶμαι ὀχληρός. Ἐὰν δὲ θέλῃ ὁ συνάδελφος νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, τότε θὰ ἐκθέσω αὐτὰ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ τὸν ὠφελήσῃ.

§86ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ηὐχόμην, κύριοι, νὰ μὴν ἤρχετο αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι εἰς συζήτησιν, καὶ νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ξένον καὶ ἀλλότριον καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν. Εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι νῦν θέλομεν ἴδει πράξεις πλέον, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ παύσῃ δήμαρχον. Τὸ σύστημα τοῦτο εὔχομαι νὰ τὸ διατηρήσῃ καὶ ὁ νῦν ὑπουργὸς καὶ πᾶς ἄλλος, ἀλλὰ δὲν ἔχουν οὕτω τὰ πράγματα. Νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, εὐσυνείδητος ἀνὴρ ὢν, θὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἡ δικαιοσύνη ὑπέστη οἰκτρὸν ναυάγιον, καὶ τούτου ἕνεκα ἐν ὅσῳ ἔχομεν κακοὺς ὑπαλλήλους αὐτὸ θὰ συμβαίνῃ. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα ὅτι ὁ συνάδελφος αὐτὸς κατέστρεψεν ἓν δάσος ἐν μικρῷ διαστήματι, τὸ πολυτιμότερον εἰς τὴν Βυτίνην....

§87ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ἐνόμισεν ὅτι ὁμιλεῖ διὰ τὸ Λαύριον.

§88ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, θὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὸ Λαύριον.

§89ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σάββατον, φαίνεται, εἶναι ἡ ἡμέρα τῶν ἀντεγκλήσεων.

§90ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὁ δήμαρχος τῆς Βυτίνης εἶναι ὅστις τὸν κατήγγειλεν αὐτόν· πρόκειται περὶ ἑνὸς πολυτίμου δάσους ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ὠφελοῦντο οἱ Πατρεῖς. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ὢν δασοφύλαξ καὶ ἀπουσιάζοντος τοῦ δασονόμου, κατέστρεψεν αὐτὸ τὸ πολύτιμον δάσος· ἔγιναν ἀνακρίσεις, ἔξοδα καὶ ὅλα ἀνεστάλησαν· πάλιν ἐνηργήθησαν καὶ πάλιν ἀνεστάλησαν ἀπὸ τὸν κ. Γεωργιάδην. Τίς δὲ αὐτὸς καὶ εἰς πόσας δυσκολίας περιέπλεξε καὶ τὸν ὑπουργὸν καὶ τὴν κοινωνίαν ὅλην, ἡ κοινωνία τὸ γνωρίζει· καὶ εἶναι τοσοῦτον βέβαιον, ὥστε καὶ ὁ ὑπουργὸς τὸ ἀνεγνώρισεν αὐτὸ καὶ τὸν ἀπέπεμψεν ἐκ τοῦ δήμου τῆς Βυτίνης. Ἡ αἰτία τῆς ῥήξεως εἶναι ὅτι ἀληθῶς ὑπῆρχον δύω σώματα· εἶναι δὲ συκοφαντία τὸ νὰ λέγουν ὅτι αὐτὸς ὑπέθαλψε τὴν λῃστείαν, καὶ τοῦτο τὸ κάμουν διὰ νὰ θυσιάσουν ἕνα νέον, ὅστις χθὲς ἐξῆλθε τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὅστις εἶναι τὸ ἄνθος τοῦ τόπου. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐνεργήσουν τὴν καταδίωξιν αὐτοῦ, ὅστις κατέστρεψε τὸ δάσος.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Κύριοι, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως δύω ἄρθρων περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἀφορώντων τὴν παραγραφήν. Οἱ λόγοι οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν τροποποίησιν φαίνονται εἰς μίαν ἔκθεσιν τοῦ κ. Οἰκονομίδου πρὸς ἐμὲ, καὶ τὴν ἐπισυνάπτω ἀντὶ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως. Ἄλλο νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 57 χιλιάδων. «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1867 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 57 χιλιάδων εἰς διάφορα κεφάλαια καὶ ἄρθρα, κατὰ τὸν προσηρτημένον πίνακα κτλ.» Ἡ πίστωσις αὕτη ἀφορᾷ τὴν προσθήκην ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν πρώην Γερουσιαστῶν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν ἐπιδομάτων, διότι ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, καθ’ ἣν ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἐπίδομα αὐτό.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ ὁδοποιίας.

§94ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ὑπογεγραμμένην.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον. «Ἄρθρον πρῶτον. Αἱ ὁδοὶ τοῦ Βασιλείου διαιροῦνται εἰς ἐθνικὰς, ἐπαρχιακὰς, δημοτικὰς καὶ ἀγροτικάς».

§96ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. «Ἄρθρον δεύτερον. Ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς ἀλλήλας, ἢ πρὸς λιμένας, ἢ πρὸς πόλεις τοῦ ὁμόρου Κράτους. Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται ἑκάστοτε διὰ νόμου».

§98ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. «Ἄρθρον τρίτον. Ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας πρὸς ἀλλήλας ἢ πρὸς ὁμοίας τῶν δήμων τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν, ἢ πρὸς ἐθνικὴν ὁδὸν ἢ πρός τινα λιμένα. Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται, γνωμοδοτήσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως, ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἢ οἴκοθεν, ἢ τῇ προτάσει τῶν παρ’ αὐτοῖς Β. ἐπιτρόπων. Ἐν περιπτώσει διαφωνίας τοῦ Β. ἐπιτρόπου πρὸς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον ἀποφασίζει ἡ κυβέρνησις».

§100ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀφορᾷ οὐχὶ μόνον τὰ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ τὰ νομαρχιακὰ, διότι ἐθνικαὶ ὁδοὶ δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ νομαρχιακαί· φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἐπὶ ἐπαρχιακῶν συμφερόντων δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπιληφθοῦν τὰ κατωτέρας περιφερείας συμβούλια· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι μόναι αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, καὶ μάλιστα ὅταν δὲν ὁρίζεται ὅτι θὰ λάβουν μέρος ὅλα τὰ δημοτικὰ συμβούλια, καὶ ἑπομένως ἠμποροῦν νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν των καὶ νὰ ἀποφασίσουν ἓν ἢ δύω, καὶ ὅταν αὐτὰ εὑρεθῶσιν εἰς διαφωνίαν, ἰδοὺ ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ μέλλει νὰ ἀποφασίσῃ τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ τοιοῦτον δὲν μοὶ φαίνεται συνᾷδον μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν ἀνάδειξιν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ἐλευθεριῶν. Φρονῶ ὅτι ἤθελεν εἶσθαι μᾶλλον συνᾷδον μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ἐλευθεριῶν, ἐὰν ἀφίναμεν τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ ἔμενε μόνον ἡ γνώμη τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον τοῦτο ἰσχύει καὶ εἰς τὸ κράτος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον παρελάβομεν αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν· εἰς τὴν Γαλλίαν μόνον τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἀκούονται.

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καθ’ αὑτὸ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ κανονίζουν δημοτικὰ συμφέροντα, διότι αὗται συνδέουσι τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων. Ἐπειδὴ λοιπὸν κανονίζουν δημοτικὰ συμφέροντα, μόνα τὰ δημοτικὰ συμβούλια εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζωσιν ἐὰν συμφέρῃ ἡ ὁδός. Τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον εἶναι ὅλως διόλου ξένον, δὲν ἐνδιαφέρεται ἀμέσως, ὅπως οἱ δῆμοι, καὶ δὲν γνωρίζει τὰς ἀνάγκας αὐτῶν.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων τῆς ἐπαρχίας θὰ ληφθῇ ἡ γνώμη;

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· τῶν ἁρμοδίων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διέλθῃ ἡ ὁδός· καὶ ἐπειδὴ εἶναι φόβος, ὅτι ἄλλα ἀντίθετα συμφέροντα θὰ συγκρούωνται, τὸ καλλίτερον θὰ εἶναι αὐτό.

§104ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ «οἴκοθεν» τί σημαίνει, παρακαλῶ;

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δηλ. ἢ τὸ συμβούλιον λέγει ἢ ὁ βασιλ. ἐπίτροπος· δηλ. καὶ μόνα τὰ δημοτικὰ συμβούλια δύνανται νὰ ἐνεργοῦν.

§106Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ ἡ φράσις «ἢ πρός τινα λιμένα;»

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§108Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Οἱ ἄλλοι δῆμοι ἠμπορεῖ νὰ μὴν ἔχουν συμφέροντα ἐκ τούτου· διατί νὰ τοὺς ἀδικήσωμεν;

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπου εἶναι λιμένες γίνεται ἐξαγωγὴ καὶ κατανάλωσις, ἑπομένως ὅλη ἡ ἐπαρχία ὠφελεῖται· ἐνδεχόμενον εἰς πολλὰ μέρη νὰ μὴν ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ὅπου εἶναι λιμένες, ὅλα τὰ προϊόντα αὐτοῦ εἰσάγονται καὶ ἐξάγονται. Ὑποθέσατε ὅτι εἰς τὰς Καλάμας ἡ ὁδὸς, ἡ εἰς τὸν λιμένα ἄγουσα, κηρύττεται ὑποχρεωτικὴ καὶ ὑποχρεοῦται εἰς αὐτὴν μόνον ὁ δῆμος τῶν Καλαμῶν· τότε δὲν ἀδικοῦμεν αὐτὸν τὸν δῆμον, ἀφοῦ ὅλα τὰ προϊόντα διὰ τῶν Καλαμῶν ἐξέρχονται καὶ εἰσέρχονται; Λοιπὸν ὅλη ἡ ἐπαρχία ὠφελεῖται, καὶ οὐχὶ μόνον ὁ δῆμος, ὅστις ἔχει τὸν λιμένα· διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι αἱ ὁδοὶ αὗται πρέπει νὰ κατασκευάζωνται δι’ ἐξόδων ἐπαρχιακῶν, διότι σπανίως ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης.

§110ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι «ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται κατὰ γνωμοδότησιν τοῦ δημοτικοῦ ἢ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως». Τὶ θὰ σοῦ κάμῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ὅταν εἶναι μεταξὺ δύω δήμων ἡ ὁδὸς καὶ ἕκαστος δῆμος ἔχῃ ἄλλην ἰδέαν; Λοιπὸν νομίζω, ὅτι τὸ καταλληλότερον εἶναι τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον· ὥστε πρέπει νὰ θέσωμεν «ὅτι....... γίνεται τῇ γνωμοδοτήσει τῶν δημοτικῶν ἢ ἐπαρχικῶν συμβουλίων».

§111ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Μίαν παρατήρησιν κάμνω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν. Πρὸ τῆς κατασκευῆς μιᾶς ὁδοῦ ἀπαιτεῖται ἡ σχεδιαγράφησις καὶ ἡ ἔγκρισις κτλ. Λοιπὸν ἡ φροντὶς περὶ τῆς σχεδιαγραφήσεως, διαιρέσεως τῆς ὁδοῦ κτλ...

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτοῦ ἐπίστευσα,....

§113ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διότι ἐφάπτεται τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν. Ἐὰν τὸ σχέδιον εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων κτλ, ἀλλὰ ἡ ἔγκρισις, ἡ νομιμοποίησις αὐτοῦ πρέπει νὰ γίνῃ δι’ ἀποφάσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· τοῦτο δὲ εἶναι τόσῳ ἀναγκαῖον, καθ’ ὅσον οὐδεὶς στερεῖται τῆς περιουσίας του χωρὶς προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Ἐδῶ δὲν λέγει τίποτε.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄλλο ἄρθρον λέγει αὐτό.

§115ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. Νὰ προσθέσωμεν δύω λέξεις εἰς τὴν διαίρεσιν τῶν ὁδῶν. Αἱ ὁδοὶ διαιροῦνται εἰς ἐθνικὰς καὶ ἐπαρχιακὰς, αἱ ὁποῖαι ἐπαρχιακαὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι ὅπως εἰς ἄλλα μέρη αἱ νομαρχιακαί. Δὲν δύνανται νὰ ἐξαλειφθῶσιν αἱ νομαρχιακαί, ἑπομένως δὲν δύνανται τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλὰ τὰ ἐπαρχιακά. Αὗται αἱ ὁδοί, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ὀνομάζει ἐπαρχιακάς, δὲν εἶναι κυρίως ἐπαρχιακαί, διότι αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων, ἢ συνδέουσι πόλιν τινὰ μετὰ μιᾶς ἄλλης πόλεως ἄλλης ἐπαρχίας, ἢ διευθύνονται πρὸς ἐθνικὴν ὁδόν. Ἡ διαίρεσις εἶναι ἀτελὴς, ἂν θέλετε. Εἰς τὸ προκείμενον φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδια τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ ἀποφανθῶσι, διότι δὲν προσβάλλονται τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι πέντε δῆμοι· καὶ οἱ μὲν δύο γνωμοδοτοῦν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, οἱ δ’ ἕτεροι δύω γνωμοδοτοῦν ὅτι εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ. Ἐδῶ τί θὰ συμβῇ; ἡ κυβέρνησις ἀποφασίζει ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν δύω· ἀφαιροῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν τριῶν ἄλλων δήμων τὰ εἰσοδήματα, μὲ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ συγκινωνήσουν αὐτοὶ μεταξύ των. Ἡ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς τότε κατασκευάζεται τῇ γνωμοδοτήσει δύω δήμων· ποῖος θὰ δικάσῃ;

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀποφασίζει αὐτὸ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον.

§117ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. «... ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπαρχιακῶν συμβούλων ἢ οἴκοθεν». Ἐγὼ ἐννοῶ τοῦτο, ὅτι αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ νὰ μὴ κατασκευάζωνται παρὰ κατ’ ἀπόφασιν τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων.

§118ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς σᾶς λέγω, ὅτι παρετηρήθησαν αὐτοὶ οἱ φόβοι, καὶ μὲ τὸ δεύτερον ἄρθρον ἐθνικαὶ ὁδοὶ χαρακτηρίζονται αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς ἄλλας πρωτευούσας ἢ πρὸς ἄλλας πόλεις καὶ χωρία τοῦ κράτους· εἶναι καὶ νομαρχιακαὶ ὁδοί, ἀλλ’ εἰς τὸν τόπον των εἶναι αἱ ἐθνικαί. Τώρα περὶ αὐτῶν τίς ἀποφασίζει, περὶ τῶν ἐθνικῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἶναι καὶ αἱ ἐπαρχιακαί; Ἡ κυβέρνησις, εἴπομεν, διὰ νόμου. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι περὶ νομαρχιακῶν ὁδῶν δύω δημοτικὰ συμβούλια θὰ σᾶς εἴπουν, τὸ μὲν ὅτι θέλει νὰ διευθυνθῇ ἡ ὁδὸς πρὸς τοῦτο τὸ μέρος, τὸ δὲ πρὸς τὸ δεῖνα, ὥστε καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο θέλει νὰ γίνῃ ἡ ὁδὸς, ἀλλὰ τὴν θέλει νὰ τῆς δώσῃ διεύθυνσιν ὁποίαν αὐτὸ θέλει. Τώρα τίς θὰ ἀποφασίσῃ; Ἔρχεται ἄλλη ἀρχὴ καὶ παραλαμβάνει τὴν πρότασιν. Ἐδῶ ἴσως εἶναι γραφικὸν λάθος. Ἔρχεται κατόπιν, κύριοι, τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον· διὰ τί ἡ γνώμη αὐτοῦ νὰ μὴ εἶναι ὁριστική; διότι, ὡς γνωρίζετε, κατορθόνει ὁ εἷς δῆμος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀντίθετα συμφέροντα τοῦ ἄλλου καὶ ἔχει πλειοψηφίαν εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, νὰ ἀποφασίζεται ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐκκαλεῖται ἡ ἀπόφασις ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἂν ἡ ἀπόφασις ἡ γνωμοδοτικὴ τοῦ συμβουλίου εἶναι σύμφωνος, τότε δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἂν δὲ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, τότε θὰ ἔρχεται ἡ κυβέρνησις (θόρυβος).

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργὸς). Νομίζω, ὅτι ἡ φράσις «ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως» εἶναι ἀναγκαία· ἂς ἴδωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ ἄρθρου. «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται, γνωμοδοτήσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως, ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἢ οἴκοθεν ἢ τῇ προτάσει τῶν παρ’ αὐτοῖς Β. ἐπιπιτρόπων. Ἐν περιπτώσει διαφωνίας τοῦ Β. ἐπιτρόπου πρὸς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, ἀποφασίζει ἡ κυβέρνησις.» Ἵνα εἰσαχθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ἀπαιτεῖται ἔγκρισις τῆς κυβερνήσεως, διότι ὑποθέτει, ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀποφασίζει μίαν ὁδὸν, ἡ κυβέρνησις τὴν ἐγκρίνει καὶ εἰσάγεται εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον καὶ τελειόνει ἡ ὑπόθεσις. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν δὲν ἀποφασίζει τίποτε, ὡς βλέπετε, ἢ μόνον ἂν ὑπάρχῃ διαφωνία.

§120ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγομεν νὰ λείψῃ τὸ «ἐγκρίσει,» ἀλλὰ νὰ μετατεθῇ. Ἡ ἔγκρισις τῆς κυβερνήσεως ν’ ἀπαιτῆται ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς γνωμοδοτήσεως (θόρυβος).

§121ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν). Δότε μοι τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Βάσις τοῦ ἄρθρου τούτου εἶναι ὅτι περὶ κατασκευῆς ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφαίνεται τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Τί θέλουν αἱ λέξεις «οἴκοθεν» ἢ «προτάσει τῆς κυβερνήσεως;» Αἱ λέξεις αὗται ἐμφαίνουν, ὅτι κατὰ τρεῖς τρόπους εἰσάγονται εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια αἱ περὶ κατασκευῆς ὁδῶν προτάσεις. Πρῶτον εἶναι, ὅτι τὰ δημοτικὰ συμβούλια γνωμοδοτοῦν περὶ κατασκευῆς ἐπαρχιακῶν ὁδῶν· καὶ ἀναγκαῖον τοῦτο, διότι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν συνοχὴν τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν των μὲ ἄλλας ἐπαρχίας. Ἀλλὰ, καθὼς γνωρίζετε, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ἔχει ἀνταποκρίσεις μὲ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, καὶ τοῦτο μὲ ἄλλα σώματα πολυμελῆ· ὁ νόμος λοιπὸν λέγει, ὅτι ἡ γνωμοδότησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διὰ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν, πρέπει νὰ ἐγκριθῇ. Λοιπὸν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον προτείνει, τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν ἐγκρίνει, διότι, ὡς γνωρίζετε ἀπὸ τὸν περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων νόμον, οὐδεμία πρότασις εἰσάγεται εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἄνευ ἐγκρίσεως. Ἔπειτα ἔρχεται ἡ ἑτέρα περίστασις. Ἂν τὰ δημοτικὰ συμβούλια δὲν γνωμοδοτήσουν, τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔχει κατὰ τὸν νόμον τὸ δικαίωμα νὰ γνωμοδοτῇ περὶ κατασκευῆς, περὶ ἐπιτηρήσεως καὶ περὶ βελτιώσεως ὅλων τῶν καταστημάτων τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ αἱ ὁδοὶ καταστήματα εἶναι, δύναται οἴκοθεν νὰ τὸ κάμῃ· ἀλλὰ δὲν φθάνει τὸ οἴκοθεν, καὶ τῇ προτάσει τῆς κυβερνήσεως ἀκόμη. Ἴσως εἶναι κακῶς ἐκπεφρασμένον τὸ ἄρθρον.... (θόρυβος).

§122Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὸ παρελθὸν, ὅπερ μοι φαίνεται, ὅτι συμβιβάζει καὶ τὰς δύω ἀπαιτήσεις. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου δευτέρου, παραγράφου τρίτου, τοῦ νόμου 1852 περὶ ὁδοποιΐας λέγει τὰ ἑξῆς· «Αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἢ ἄλλων διαφόρων μεταξύ των, ἢ μὲ ἐθνικήν τινα ὁδὸν, ἢ μὲ λιμένα τινα, προκειμένου περὶ ἐπαρχιακοῦ συμφέροντος.» Ὅπου ἀληθῶς εἷς λιμὴν, παρακείμενος τῇ πρωτευούσῃ ἑνὸς δήμου, ἐφάπτεται καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἄλλων δήμων, αὐτὸς ὁ λιμὴν ἢ αὐτὴ ἡ ὁδὸς πρέπει νὰ κατασκευασθῇ δαπάνῃ τῶν ἐπαρχιακῶν μέσων. Ὅταν δὲν περιέχῃ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, διὰ τί νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἐπαρχίαν εἰς τὴν δαπάνην ταύτην;

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος θὰ τὸ δικάσῃ αὐτό;

§124ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὴ ἡ προσθήκη εἶναι ἀναγκαία, ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημά μας. Ἡ τρίτη παράγραφος λέγει τὰ ἑξῆς· «Τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς χαρακτηρίζει τὸ ἁρμόδιον ἐπαρχιακὸν συμβούλιον ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως. Ἡ ἔγκρισις λαμβάνει χώραν διὰ Β. διατάγματος ἐντὸς τριῶν μηνῶν τὸ πολὺ, ἀφ’ ἧς ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν κυβέρνησιν αἱ περὶ τούτου πράξεις τοῦ ἁρμοδίου συμβουλίου. Ἡ κατασκευὴ ἐπαρχιακῆς τινος ὁδοῦ, διερχομένης διὰ πολλῶν ἐπαρχιῶν, καθίσταται ὑποχρεωτικὴ εἰς ὅλας, ἅμα παραδεχθῇ ὑπὸ τῶν πλειοτέρων ἐπαρχιακῶν συμβουλίων· ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἀποφασίζει ἡ κυβέρνησις.» Νομίζω, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἐδῶ «τῇ γνωμοδοτήσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων καὶ τῇ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως.» Καὶ δὲν εἶναι τὸ ἴδιον. Ἰδοὺ πῶς. Ἀποφασίζει τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ κατασκευασθῇ μία ὁδὸς π. χ. ἀπὸ ἐδῶ εἰς τὴν Κηφισσίαν, δὲν δέχονται ὅμως νὰ διέρχεται ἀπὸ τὴν δεῖνα θέσιν· τότε ἔρχεται ἡ κυβέρνησις καὶ φέρει τὴν ἔγκρισιν, ἀλλὰ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον τὴν ἀντιπολιτεύεται. Ὁ σκοπός μας εἶναι ἐνταῦθα νὰ μὴ ἐπέλθουν διενέξεις.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ χαρακτηρισθῇ ὁδὸς ἢ ὄχι· ὅταν πρόκειται περὶ χαρακτηρισμοῦ ὁδοῦ, ὁ νόμος δίδει περισσοτέραν ἐξουσίαν εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ὅταν μία ὁδὸς ἑνόνῃ δύω πρωτευούσας ἐπαρχιῶν, τί πρόκειται νὰ κάμῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον;....... (Θόρυβος) Ὁ νόμος ὁ δημοτικὸς λέγει, ὅτι μία πρᾶξις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου δὲν δύναται νὰ ἴδῃ τὸν κόσμον ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τῆς κυβερνήσεως. Αὐτὴν τὴν πρᾶξιν ἐγκρίνει ἡ κυβέρνησις καὶ ὑποβάλλει εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, ὅπερ ἀποφαίνεται ὁριστικῶς, ὅταν θέλῃ τὸν δρόμον· ὅταν ὅμως τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον διαφωνήσῃ πρὸς τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον, τότε ἔρχεται ἡ κυβέρνησις ὡς διαιτητὴς καὶ λύει τὴν ὑφισταμένην διαφωνίαν. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου δίδεται περισσοτέρα ἐξουσία εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Ὁ κύριος Δημητριάδης λέγει ν’ ἀρνηθῶμεν πᾶσαν δικαιοδοσίαν εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον· ἀλλὰ τοῦτο ἀντίκειται ὅλως διόλου εἰς τὸν νόμον.

§126ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τροποποιήσῃ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1852, τοῦ ὁποίου, νομίζω, ἡ ἐφαρμογὴ δὲν ἔφερεν ἄτοπα. Ἐπεθύμουν νὰ μᾶς φωτίσῃ εἰς τοῦτο ἡ κυβέρνησις· εἰς τὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων ἀποφασίζει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὁ νόμος ἐκεῖνος δίδει καί τινας διαφόρους προφυλάξεις, διότι μεσολαβεῖ καὶ ὁ νομάρχης καὶ βασιλικὸν διάταγμα, ὅταν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ μία ὁδὸς ἐπαρχιακή. Καὶ ἐκεῖ ἔρχεται ἡ λέξις χαρακτηρίζει, καὶ εἰς τὴν λέξιν χαρακτηρισμὸς μιᾶς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ περιλαμβάνεται καὶ ἡ διεύθυνσις αὐτῆς καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ ῥύθμισις· ἐδῶ τὸ νομοσχέδιον ἀφίνει ὅλα κενά, ἀφίνει τὸ βασιλικὸν διάταγμα, ἀφίνει τὸν νομάρχην, ἀφίνει τὸν χαρακτηρισμὸν καὶ περιορίζεται εἰς τὴν λέξιν «κατασκευή». Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τί ἐννοεῖ ὁ νόμος μὲ τὴν λέξιν «κατασκευή»· ἐννοεῖ ὅτι τὰ δημοτικὰ συμβούλια θ’ ἀποφασίσουν νὰ κατασκευασθῇ μία ὁδὸς ἀπὸ τὴν δεῖνα πρωτεύουσαν τοῦ ἑνὸς καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν δεῖνα πρωτεύουσαν τοῦ ἑτέρου; ὅτι θὰ διέρχεται ἀπὸ τὸ δεῖνα σημεῖον, ἀπὸ τὸν δεῖνα ποταμὸν κτλ; Πρέπει νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει ἂν ὅλα ταῦτα θὰ τ’ ἀποφασίσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον.

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ συμβούλια θὰ κηρύξουν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως τῆς ὁδοῦ, τὴν δὲ διεύθυνσιν θὰ κανονίσῃ ἡ ἐπιστήμη, διότι, ἂν ἀφήσωμεν εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ διευθύνουν τὴν ὁδὸν, ποτὲ δὲν θὰ τελειώσῃ.

§128ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν διεσαφηνίσθη, καὶ εἶναι καλὸν αἱ διασαφήσεις νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν χρησιμεύουν, ἀφοῦ διεσαφηνίσθη ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια δὲν ἔχουν νὰ ἐνασχοληθοῦν εἰς τὸ περὶ διευθύνσεως τῆς ὁδοῦ, εἰς τὸ μηχανικὸν δηλ. καὶ ἀρχιτεκτονικὸν ἔργον, παρατηρῶ, ὅτι, ὅπως ἐκφράζεται τὸ ἄρθρον, ἡ ἰδέα τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν εἶπεν, ὅτι τρεῖς τρόποι εἶναι δι’ ὧν ἀποφασίζεται ἡ κατασκευὴ μιᾶς ὁδοῦ· εἷς, νὰ γνωμοδοτήσουν τὰ δημοτικὰ συμβούλια, δεύτερος, ν’ ἀποφασίσῃ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, καὶ τρίτος, ν’ ἀποφασισθῇ κατὰ πρότασιν τοῦ βασιλικοῦ ἐπιτρόπου. Τὸ τοιοῦτον, μοὶ φαίνεται, ἀνῄρεσεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, καὶ εἶπεν ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου εἶναι πάντοτε νὰ ὑπάρχῃ γνωμοδότησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Εἶναι ὅμως ἐνταῦθα κἄτι παράδοξον· διατί ἡ ἀπόφασις ἡ ὁριστικὴ τῆς κατασκευῆς ὁδοῦ ν’ ἀφίνεται εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Ἡ κυβέρνησις ἐδῶ ἀπεκδύεται τῆς ἐξουσίας της, ἀπεκδύεται καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἀνατίθεται ἡ ἀπόφασις εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, ἐνῷ τακτικώτερον ἦτον, ἀφοῦ γνωμοδοτήσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ἀφοῦ ἀποφανθῇ τὸ ἐπαρχιακὸν, τότε νὰ ἔρχεται καὶ ἡ ἔγκρισις τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις λέγει, ἐγὼ τὴν ἔγκρισίν μου τὴν δίδω προηγουμένως· εἰς περίπτωσιν μόνον, καθ’ ἣν τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον διαφωνήσει πρὸς τὸν Β. ἐπίτροπον, τότε θὰ ἔρχεται ἡ κυβέρνησις νὰ λύσῃ τὴν διαφωνίαν. Συνεπείᾳ τούτου τὸ ἄρθρον, ὡς ἐξηγήθη καὶ ἀνεπτύχθη, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ.

§129ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται πράγματι παρὰ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων. «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται γνωμοδοτήσει τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίνεται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων δημοτικῶν συμβουλίων ἢ οἴκοθεν ἢ τῇ προτάσει κλπ.» Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἀποφασίζεται ὁριστικῶς ἀπὸ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον· ἐὰν δὲ διαφωνήσῃ, ἔρχεται ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος· ὥστε τὸ ἄρθρον εἶναι πληρέστατον, ἐξηγεῖται καθαρώτατα, πρῶτον τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, δεύτερον ἡ κυβέρνησις· ἔπειτα ἐξετάζει τὸν τρόπον πρώτη περίπτωσις, γνωμοδοτήσει τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, δευτέρα περίπτωσις, γνωμοδοτήσει τοῦ Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου.

§130ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, εἰς τὴν λέξιν ἔγκρισις ἐμπεριέχεται καὶ τὸ δικαίωμα τῆς μὴ ἐγκρίσεως. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς ἐκφράσεως καὶ αὐτῆς τῆς ἰδέας, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Τὸν νόμον περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων δὲν τὸν μετεῤῥυθμίσατε, δὲν πιστεύω δὲ κανεὶς νὰ ᾖναι ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ὡς ἔχουν. Ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν συμφερόντων, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅλα, ὅσα εἶναι ἀνατεθειμένα εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια, δὲν ἐκπληροῦνται. Ἐν τοσούτῳ τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, περιλαμβάνει τὴν ἰδίαν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἀφίνεται εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν. Περὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ποίαν ἰδέαν ἔχω, σᾶς εἶπον· τώρα σᾶς λέγω περὶ τῆς κυβερνήσεως. Ἀπεδείχθη ἐπίσης, ὅτι ἡ κεντρικὴ κυβέρνησις ὡς πρὸς ὅλα αὐτὰ τὰ συμφέροντα ἐφάνη ἀνεπαρκὴς, καὶ διὰ τοῦτο ἐκάμαμεν ἰδιαίτερον νόμον περὶ φόρου ὁδοποιΐας, καὶ διαφόρους διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέδειξαν ἰδιαιτέραν μέριμναν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν ἡ γνωμοδότησις τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσῃ ἀπροσκόπτως. Διὰ τοῦτο ἀφοῦ εἰς τὴν λέξιν ἔγκρισις συνεπάγεται τὸ δικαίωμα τῆς μὴ ἐγκρίσεως τῆς κυβερνήσεως, νὰ ἐκλείψῃ, ὥστε ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ δύναται νὰ μὴ ἐγκρίνῃ. Τῳόντι, καθὼς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἔχομεν ἐν ἰσχύϊ τὸν νόμον περὶ συμβουλίων, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ὁρίζει τρόπον τινὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐργασιῶν τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων· ἑπομένως, ἐπειδὴ ἤδη πρόκειται περὶ μεταῤῥυθμίσεως, δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν, ὥστε ἡ κυβέρνησις νὰ συντάττῃ καὶ πάλιν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ νὰ ὀφείλῃ νὰ μὴ παραλείψῃ τὴν γνωμοδότησιν περὶ μιᾶς ὁδοῦ, περὶ τῆς ὁποίας ἀπεφάσισε τὸ συμβούλιον· νὰ τὸ εἰσαγάγῃ ἡ κυβέρνησις εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, ἀλλὰ νὰ ὀφείλῃ νὰ τὸ εἰσαγάγῃ· διότι ἡ λέξις ἔγκρισις συνεπάγει τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκρίσεως ἢ μὴ ἐγκρίσεως, ἑπομένως τῆς συζητήσεως ἢ μὴ συζητήσεως. Εἰς τὴν ἀδιαφορίαν τῆς κυβερνήσεως προσθέτει ἰδιαιτέραν δύναμιν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ γνωμοδοτῇ, ἀλλ’ ὄχι νὰ εἰσάγῃ. Ἡ πρώτη λοιπὸν γνώμη μου εἶναι, ἡ γνωμοδότησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου νὰ εἰσάγηται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ.

§131ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον· τώρα ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωτικὴ μόνη;

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρατηρήσατε, ὅτι καὶ αἱ δύω ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἀπόφασις ὑπάγεται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως, εἶναι τὸ αὐτὸ, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ὁ ἐπίτροπος ἔχει τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως· ἑπομένως τότε μόνον ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου λαμβάνει κῦρος, ὅταν ὁ ἐπίτροπος ᾖναι σύμφωνος· ἔπεται ἐκ τούτου, ὅτι μὲ τὴν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως γίνεται.

§133Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Ἡ γνώμη τοῦ Βασιλ. ἐπιτρόπου καὶ ὑπὲρ ἐὰν ᾖναι, ἡ πρᾶξις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου πρέπει νὰ ἐπικυρωθῇ διὰ διατάγματος.

§134ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναὶ, ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πράττει ἡ κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἀπόφασις, εἶναι ἔγκρισις.

§135ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαιτεῖται μία ἔγκρισις πάντοτε.

§136ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρόκειται ὄχι περὶ ἐγκρίσεως, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ δώσωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίζῃ ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, δηλ. νὰ μεταῤῥυθμίζῃ καὶ νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, λαμβάνει μέρος ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου διὰ τοῦ Βασ. ἐπιτρόπου. Κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων, ἡ ὁποία εἰσήχθη ἐδῶ εἰς τὸ σῶμα, αὐτὸ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ κυβέρνησις, εἶναι πλέον εὐρὺ, διότι δὲν λαμβάνει γνῶσιν δυνάμει ἑνὸς τεκμηρίου, ὅτι ὁ Βασ. ἐπίτροπος ἔχει τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ ῥητῶς ἐκφράζει τὴν γνώμην της ἡ κυβέρνησις ἡ ἰδία, ἀφοῦ ὑποβληθῶσι τὰ πρακτικὰ εἰς αὐτὴν, καὶ ἀποφασίζει.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, πῶς εἶναι λογομαχία ἁπλῆ, διότι εἰς πᾶσαν περίστασιν πρόκειται τὴν τελικὴν ἀπόφασιν νὰ ἐκδώσῃ ἡ κυβέρνησις.

§138ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἔγκρισις.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔγκρισις, ὅπως θέλετε· ἀλλ’ ἄνευ ἐγκρίσεως δὲν γίνεται νόμος. Τώρα αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον, ν’ ἀποξενωθῇ ἡ κυβέρνησις εἰς ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον περιέχει συμφέροντα διάφορα ἐπαρχιακά· ἑπομένως, ὅπως καὶ ἂν τὸ ἐκφράσητε αὐτὸ, ἡ οὐσία εἶναι ἡ ἰδία, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι πάντοτε, ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ δίδῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τέλους.

§140ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταῤῥυθμίσῃ, ἐὰν δὲν θέλῃ, δὲν θὰ γίνῃ ἡ ὁδὸς, ἐνῷ, ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς μεταῤῥυθμίσεως, ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ.

§141ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περιλαμβάνονται καὶ αἱ ἰδέαι τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ τοῦ νέου. Ὁ παλαιὸς νόμος προσθέτει καὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι πρὸ τῆς ἀποφάσεως περὶ τῆς ὁδοῦ προηγοῦνται αἱ τεχνικαὶ ἐργασίαι, καὶ αὗται εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον μέρος· διότι πολλάκις ἕνεκα τῆς παραλείψεως αὐτῆς τῆς προηγουμένης τεχνικῆς ἐξετάσεως καὶ εἰς ἄλλα κράτη ἐζημιώθησαν καὶ κατεστράφησαν πολλοὶ δῆμοι. Λοιπὸν ἐγὼ εἰς τὴν τροπολογίαν μου περιλαμβάνω αὐτό· «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται, μετὰ προηγουμένας τεχνικὰς ἐξετάσεις, γνωμοδοτήσει τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως·» ἀπαλειφομένου τοῦ ἀκολούθου μέρους τοῦ ἄρθρου.

§142ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Μὲ τὸ οἴκοθεν τί ἐννοεῖτε, κ. πρωθυπουργέ;

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐὰν ὑποβάλῃ ὁ Βασιλ. ἐπίτροπος καὶ ἐὰν δὲν ὑποβάλῃ.

§144ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Μὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ ὑποβάλῃ, ἐκτὸς ἐὰν ἐννοῆτε, ὅτι οἴκοθεν τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον ἔχει τὸ δικαίωμα.

§145Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν διὰ τὴν δευτέραν.

§146ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται λοιπὸν ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3¼ μ. μ.)