1867.11.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 6 Νοεμβρίου 1867.

Δευτέρα.

Ὥρα 1 παρὰ 20.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κωσταντᾶς.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Κύριοι, τὰ πρακτικὰ νομίζω, πῶς πρέπει νὰ ᾖναι ἡ καθαρὰ εἰκὼν τῆς Βουλῆς. Δυστυχῶς αἱ μακραὶ αὗται συζητήσεις, αἵτινες ἔγιναν χθὲς, ἐμπεριλαμβάνονται εἰς τριάκοντα ἀράδες. Καὶ τώρα ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, ὅστις κατὰ τὴν ἀπαγγελίαν τῶν πρακτικῶν παρελθούσης τινος συνεδριάσεως, εἶπεν ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἐλέχθησαν τοιαῦτα. Καὶ ὅταν ἡμεῖς δὲν ἐνθυμούμεθα ἔπειτα ἀπὸ μίαν ἡμέραν, ποίαν εἰκόνα θὰ ἀφήσωμεν εἰς τοὺς μετεγενεστέρους διὰ νὰ γράψουν τὴν ἱστορίαν μας; Ἔχομεν καὶ τὰ στενογραφήματα· ἀλλ’ αὐτὰ, κύριοι, δυστυχῶς σήπονται καὶ θὰ σαπῶσιν ἴσως ὁμοῦ μὲ τὰ ὀστᾶ μας, διότι ἀκόμη δὲν ἐξετυπώθησαν οὔτε τῆς προελθούσης συνόδου. Λέγει, κύριοι, ἐδῷ ὅτι «κατόπιν τοῦ κ. Κρεστενίτου ἦλθεν ὁ πρωθυπουργὸς καὶ ἔλεξε τοιάδε». Βέβαια ὅσα εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς, αὐτὰ φαίνονται γραμμένα. «Κατόπιν, λέγει, τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἐλέχθησαν τινὰ ὑπὲρ καὶ κατὰ, καὶ ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν·» ἐῤῥέθησαν, κύριοι, πολλὰ, ἐστιγματίσθησαν δήμαρχοί τινες, τοὺς ὁποίους ἄλλοι ὑπεράσπισαν. Τὸ μέρος τοῦτο δὲν φαίνεται παντάπασι· τοὐλάχιστον ἐγὼ ἀξιῶ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ γραφῇ ὅ,τι εἶπον· ὄχι ὅσα εἶπον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον περίληψις τῶν ὅσων εἶπον. Εἶπον ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δημάρχους, ὀρθῶς καὶ φρονίμως ἔπραξεν ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴν ἐνδώσῃ εἰς τὰς συστάσεις τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, οἵτινες ἀξιοῦν τὴν καρατόμησιν δημάρχων τινων διὰ νὰ κατασταθοῦν γενικώτεροι καὶ μεγαλείτεροι εἰς τὴν κοινωνίαν· εἶπον προσέτι, ὅτι καλῶς δὲν γνωρίζω τὰ περὶ τοῦ δημάρχου Θαλπούσης καὶ τὰ περὶ τοῦ δημάρχου Θουρίας, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸν δήμαρχον Νυμφασίας τὸν ἐχαρακτήρισα ποῖος εἶναι. Πῶς λοιπὸν, κύριοι, τὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ σημειόνονται ὅλα, καὶ τὰ ἰδικά μας ὄχι;

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ καταργήσωμεν τὰ ἐπίσημα πρακτικά· νὰ σημειόνωμεν μόνον τὰς ἀποφάσεις τοῦ σώματος, αἱ δὲ ὁμιλίαι μας νὰ καταχωρῶνται εἰς τὰ στενογραφήματα, καὶ τότε κανεὶς δὲν θέλει παραπονεθῆ, διότι, κύριοι, οὔτε τὸ γραφεῖον εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγχῃ αὐτὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, οὔτε ἡμεῖς ἔχομεν τὸν καιρὸν νὰ τὰ ἐξελέγχωμεν.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς, διότι μὲ ἐδόσατε νύξιν νὰ ἔλθω ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, καὶ, ἂν μὲ δώσῃ τὴν ἄδειαν ἡ Βουλὴ, θὰ λαλήσω ὀλίγα τινά.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι, κύριοι, ἂν πολλάκις καθίσταμαι ἐνοχλητικὸς ὡς ἐκ τῶν ἀγορεύσεων, διότι ἐντεῦθεν αἱ διακοπαί· ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς τὸ γράφειν καὶ τὸ σκέπτεσθαι, τοῦτο τὸ ἐσπούδασα καὶ δύναμαι ἐκ πρώτης ὄψεως νὰ παρατηρήσω ποῦ τὰ κακὰ καὶ ποῦ τὰ ὀρθά. Τὰ πρακτικά μας, κύριοι, εἴτε τὰ ἐπίσημα· εἴτε τὰ στενογραφημένα, δὲν εἶναι πρακτικὰ, διότι τὰ μὲν ἐπίσημα, κύριοι, ὅπως γράφονται, δὲν εἶναι πρακτικὰ, διότι οὐδεμία περίληψις εἰς αὐτὰ, οὐδεμία τάξις, ἂν θέλετε. Καὶ ἂν παρατηρήσητε καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξετυπώθησαν, καὶ εἰς ἐκεῖνα δὲν εὑρίσκετε λογικὸν καὶ γραμματικὸν χαρακτῆρα. Ἔχομεν τὰ πρακτικὰ τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν, τὰ ὁποῖα ἐνασμενίζομαι πολλάκις νὰ βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως· εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ὁ καθρέπτης τῶν τότε βουλευτικῶν συνεδριάσεων. Ἀντὶ, κύριοι, ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς ἐγὼ δύναμαι νὰ προτείνω ἄλλο τι. Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ νὰ γίνωνται πλέον ἐκτενέστερα· εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ νὰ ὑπάρχῃ κάποια καλλιέπεια, κἄτι λογικὸν, κἄτι γραμματικὸν, τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τοὺς κατόπιν μας νὰ εἴπῃ, εὖγε τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, εὖγε τῶν συντακτῶν. Κατὰ δυστυχίαν ὅμως σήμερον δὲν ἔχομεν νὰ παρουσιάσωμεν τοιοῦτόν τι, καὶ κατὰ δυστυχίαν καὶ τὴν δύναμιν τῶν λέξεων αὐτῶν κακῶς τὴν μετεχειριζόμεθα. Ἔχομεν τὴν ἀνθηρὰν καὶ πειστικὴν μοῦσαν τοῦ κυρίου Παράσχου, ὅστις ἄλλοτε συνέταττε τὰ πρακτικὰ καὶ ἦσαν ὁ ὡραϊσμὸς τῆς Βουλῆς, νέου ἱκανοῦ, ὑπηρετήσαντος τοσαῦτ’ ἔτη. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἔχωμεν ἕνα συντάκτην, νὰ ἔχωμεν δύω καὶ νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Τοῦτο δὲ τὸ λέγω, διότι τὰ πρακτικὰ τῆς παρελθούσης Συνόδου τὰ στενογραφημένα, δὲν ἐξετυπώθησαν εἰσέτι, κύριοι· καὶ ὅταν δὲν ἐξετυπώθησαν εἰς ἑνὸς ἔτους διάστημα, δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ἐκτυπωθῶσιν εἰς πέντε. Ἤδη ἔρχονται τὰ πρακτικὰ τῆς ἐφετεινῆς Συνόδου· ποῖα θὰ τυπωθῶσι πρῶτον; τί μᾶς ἐχρειάσθησαν αὐτὰ τὰ στενογραφήματα, κύριοι; Πιστεύσατε ὅτι δὲν ὑπάρχει ὀρθὸν καὶ εἰς αὐτά. Κάμω λοιπὸν τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ, ἂν εὐαρεστῆται ἡ Βουλὴ, ἂς τὴν παραδεχθῇ, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν πρακτικά. Ἀντὶ ἑνὸς συντάκτου νὰ προστεθῇ καὶ εἷς ἕτερος.

§7ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἕνας βοηθός.

§8Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Προτείνετε τὴν διόρθωσιν;

§9ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ σημερινὰ πρακτικὰ, δὲν τὰ ἐγκρίνω. Ἂν δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ διὰ νὰ μείνουν τὰ πρακτικὰ τῶν στενογραφημάτων, πάλιν προτείνω νὰ ὑπάρχῃ ἕνας συντάκτης ἀκόμη....

§10ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κάμνετε πρότασιν περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ κανονισμοῦ· δὲν εἶναι ἄσχημος ἡ ἰδέα σας.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάμε πρότασιν νὰ τὰ καταργήσωμεν.

§12ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά· θὰ ὑποβάλω πρότασιν.

§13ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ παρακαλέσωμεν τοὺς συντάκτας νὰ ἦναι προσεκτικώτεροι καὶ.......

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ τακτικὸς συντάκτης ἔλειπε χθὲς καὶ τὸν ἀνεπλήρωσεν ὁ βοηθός· ἕνεκα τούτου, φαίνεται, ἴσως βλέπετε κάποιαν ἔλλειψιν· Λοιπὸν ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§15ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§16ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Αὔριον τὰ ἀναγινώσκομεν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἔχωσι καλῶς· ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ἀναγνωσθῶσι διωρθωμένα αὔριον.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἰδέα, κύριοι, εἶναι νὰ τὰ καταργήσωμεν αὐτὰ τὰ πρακτικά. Τὰ πρακτικὰ, κύριοι, πρέπει νὰ ἐμπεριέχωνται εἰς ἀποφάσεις μόνον· ὅταν περιέχουν τὰς ὁμιλίας, θὰ γίνωνται πάντοτε ἀντικρούσεις καὶ ἀμφισβητήσεις.

§19ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὰ πρακτικὰ αὐτὰ εἶναι πρώτη φορὰ ὅπου παρουσιάζουν ἔλλειψιν· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ καταργήσωμεν.

§20ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ συγκατατίθεται νὰ ἀναγνωσθῶσιν αὔριον;

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§22ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ διορθωθοῦν ἀπὸ τὰ στενογραφήματα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Καθηγητὴς τοῦ ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου κ. Ἀσώπιος ὑποβάλλει εὐχαριστήριον εἰς τὴν Βουλήν.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§27ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μίαν λέξιν σᾶς παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, ἔχω διὰ νὰ εἴπω περὶ τάξεως. Κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ τοῦ σεβαστοῦ καὶ γηραιοῦ διδασκάλου κ. Ἀσωπίου· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τῷ ἀπένειμε τὴν προταθεῖσαν σύνταξιν. Εἰς τὴν Βουλὴν ἑπομένως δὲν ἀνάγεταί τι, ἀλλ’ εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Ὤ, ὤ!

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Λειβαδᾶς ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ τρόπου πληρωμῆς τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ χρεῶν, ἔχον οὕτω.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ πληρωμῆς τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ χρεῶν. Πρὸς τὴν Βουλήν. «Μεγίστη ἀνάγκη, κύριοι, κοινωνική, τὸ καθῆκον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ, καὶ μάλιστα κατεπειγόντως, τὸ συνημμένον ὧδε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑνὸς μὲν θ’ ἀναχαιτίσῃ τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἰδίως τὸν τῆς Κεφαλληνίας ἀπὸ ἐνδεχομένην αὐτοδικίαν, προερχομένην ἀπὸ τὴν πίεσιν καὶ τὴν στενοχωρίαν, ἐξ ἄλλου δὲ θὰ δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ ἐκείνου ἐκ τῆς ἑνώσεως, ἐξ ἧς ἤλπιζε καὶ ἐλπίζει ὅτι ἡ μεθ’ ἧς ἡνώθη Ἑλλὰς θὰ ἀνερευνήσῃ τὰ κακῶς ἐν Ἑπτανήσῳ κείμενα καὶ ὅτι τὸν πιεζόμενον θέλει προσπαθήσει νὰ λυτρώσῃ ἐκ τῶν ὀνύχων τοῦ πιέζοντος. Ἡ Ἑπτάνησος, κύριοι, ναί, πιέζεται καὶ τυραννεῖται εἰσέτι ἀπὸ τὴν βανδαλικὴν καὶ αὐθαίρετον ἐν μέρει ἐκείνην νομοθεσίαν, ἥτις Ἰταλιστὶ ὑπὸ ταρτούφων καὶ τυχοδιωκτῶν γραφεῖσα, καθιερώθη ἐν αὐτῇ, χωρὶς αὕτη νὰ ἔχῃ συνείδησιν τῶν διατάξεών της. Κυρωθεῖσα τὸ 1841 ὑπὸ φαύλου κοινοβουλίου, ἐκλεγομένου ὑπ’ αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως, ἤτοι ἐκλεγομένων δεκαπέντε ἐκ τῆς κυβερνήσεως, ἐξ ὧν δέκα ἐξελέγοντο ἐκ τῶν εὐαρίθμων ἐκλογέων, εἰς πεντακοσίους ἀναβαινόντων, ὁ λαὸς ἄκων τὴν ἐδέχθη καὶ τὴν ἐδέχετο, ὡς ἄκων ἐδέχθη καὶ ἐδέχετο τὴν ἐν γένει προστασίαν αὐτοῦ. Προστατευομένη ἡ νομοθεσία αὕτη, κύριοι, ὑπὸ τῆς ἀγγλικῆς λόγχης, ἔδωκεν εὐκαιρίαν τοῖς τοκογλύφοις ν’ ἀφαρπάσωσι περιουσίας κολοσσιαίας δι’ εὐτελῆ δάνεια, καὶ ἀπεγύμνωσε τὸν λαὸν διὰ τῶν γενικῶν ὑποθηκῶν, ὥστε οὗτοι τὸν κατέστησαν, ὡς ἄλλοι Πατρίκιοι τῆς Ῥώμης, λαὸν πραγματικὸν Πλεβήϊον. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη ἦλθε, χάριτι Θεία, τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου τῆς ἑνώσεως. Ἐπειδὴ ἡ θέσις τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἰδίως τῆς Κεφαλληνίας, ἕνεκα τῶν ἐσχάτως ἐπελθουσῶν γνωστῶν θεομηνιῶν, κατέστη ἀκροσφαλής. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀκροασθεῖσα τὰ δεινὰ τῶν τῷ ὄντι ἀναξιοπαθησάντων Κερκυραίων καὶ ἐπουλώσασα αὐτὰ, ὀφείλει καὶ εἰς τὰς πληγὰς τῆς λοιπῆς Ἑπτανήσου, καὶ ἰδίως τῆς Κεφαλληνίας, ἥτις κατὰ τὸ κοινῇ λεγόμενον εἰς ἓν τηγάνι τηγανίζεται, νὰ ἐπιῤῥίψῃ βάλσαμον καὶ ν’ ἀνακουφίσῃ αὐτάς. Ἐπειδὴ οὐδὲν δικαίωμα στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀδικίας καὶ τῆς ἁρπαγῆς λέγεται κεκτημένον, διότι τότε καὶ ὁ λῃστὴς τὴν λείαν του καὶ ὁ κλέπτης τὰ κλοπιμαῖά του θὰ ὠνόμαζον δικαιώματα αὐτῶν κεκτημένα καὶ ἀναφαίρετα, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ταῦτα περιῆλθον εἰς τὴν κατοχήν των. Ἐπειδὴ τέλος, κύριοι, τοῦτο ὄχι μόνον ἐγὼ λέγω ὡς ἄτομον, ὥς τινες ὑπολαμβάνουσιν, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ πατρίς μου Κεφαλληνία, τῆς ὁποίας, τὸ ὁμολογῶ καὶ τὸ καυχῶμαι, ἐγὼ πάντοτε καὶ τώρα τ’ ἀληθῆ αὐτῆς συμφέροντα ὑπερασπίζομαι, ὡς τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῶν 5,000 ὑπογραφῶν, τὰς ὁποίας αὐθορμήτως οἱ συμπολῖταί μου Κεφαλλῆνες μοὶ ἀπέστειλαν πρὸς ἐνίσχυσίν μου διὰ τὸ σωτήριον δι’ αὐτοὺς τοῦτο μέτρον· Προτείνω. Ἄρθρον 1. Καταργεῖται ἐν Ἑπτανήσῳ ὁ ἀπόλυτος πλειστηριασμὸς μὲ ὀπισθενεργὸν δύναμιν. Ἄρθρον 2. Καταργεῖται ὁ τόκος τῶν δανείων παλαιᾶς ἐποχῆς καὶ νέας μέχρι σήμερον. Ἄρθρον 3. Τὰ ἐκκαθαρισμένα οὕτω κεφάλαια νὰ πληρωθῶσι διὰ κτημάτων ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου μὲ ἐκτίμησιν 2% διὰ πραγματογνωμόνων, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῆς Πολιτ. Δικονομίας. Ἄρθρον 4. Τῶν πιστωτῶν τῶν μὴ συνδραμόντων πρὸς πληρωμὴν τῶν πιστωμάτων των ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ παρόντος νόμου ὡρισμένης προθεσμίας, τὰ πιστώματα αὐτῶν ἀκυροῦνται. Ἄρθρον 5. Ὑποχρεοῦνται οἱ πιστωταί, οἱ πληρωθέντες δι’ ἀπολύτου πλειστηριασμοῦ, νὰ ἐπιστρέψωσιν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου τὰ κατακυρωθέντα κτήματα τοῦ ὀφειλέτου, εἴτε ὑπ’ αὐτῶν κατέχονται, εἴτε ὑπὸ τρίτων. Ἄρθρον 6. Οἱ πιστωταί, οἱ ἐπιστρέψαντες τὰ κτήματα, ὑποχρεοῦνται ἀμέσως νὰ πληρωθῶσι τὰ κεφάλαιά των καὶ τοὺς τόκους ἐξ αὐτῶν τῶν κτημάτων μὲ τὴν ὑπὸ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ παρόντος νόμου ἐκτίμησιν διὰ πραγματογνωμόνων. Ἄρθρον 7. Ὑποχρεοῦνται οἱ ἀνωτέρω πιστωταὶ νὰ συμψηφίσωσιν ἐπὶ τῶν πιστωμάτων των, ἤτοι τοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ τόκου, τὴν ἀξίαν τῶν καρπῶν τῶν κτημάτων ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ταῦτα κατεκυρώθησαν εἰς αὐτοὺς ἢ εἰς τρίτους, μέχρι τῆς ἐπιστροφῆς, ὁριζομένης τῆς ἀξίας κατὰ τὰς ἑκάστοτε τιμὰς τοῦ τελωνείου, τὸ δὲ τυχὸν περίσσευμα πληρονομένου κεφαλαίου καὶ τόκου ὑποχρεοῦνται νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὸν ὀφειλέτην. Ἄρθρον 8. Αἱ περὶ ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου δίκαι ἐνεργοῦνται καὶ διεξάγονται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου. Ἄρθρον ἀκροτελεύτιον. Πᾶς νόμος ἀντιβαίνων εἰς τὸν παρόντα ἐπίσης καταργεῖται». Ὑπάρχουσι διάφοροι ἀναφοραὶ τῶν κατοίκων Κεφαλληνίας, αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζουσι τὴν πρότασιν ταύτην· τί θὰ γίνωσιν;

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Λειβαδᾶ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Πρὸς τὴν Βουλὴν. «Ὁ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ΟΕʹ τῆς 27 Μαρτίου ε. ε. ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς νόμος περὶ δανείου ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων Κεφαλλήνων, μὲ τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου, εἴτε ἕνεκα διστροπίας τῶν κεφαλαιούχων καὶ τῶν ἐμπόρων, εἴτε ἐξ ὀλιγωρίας τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τῆς κυβερνήσεως, δὲν ἐπραγματοποιήθη ποσῶς, καὶ ἑπομένως αἱ χιλιάδες οἰκογένειαι τῶν παθόντων εἰσέτι εὑρίσκονται εἰς δεινὴν θέσιν, ἄνευ οἰκίας καὶ ἐκκλησίας, καὶ μάλιστα ἤδη εἰς χειροτέραν, τοῦ χειμῶνος ἐπελθόντος. Ἐπειδὴ, κύριοι, ὅπως μὴ ἐντὸς ὀλίγου ἀκούσητε πράγματα λυπηρὰ, τῶν ὁποίων τὰς συνεπείας δὲν ἐγγυῶμαι, καὶ δι’ αὐτοδικίας ἀφαρπασθῇ ἡ λῃστρικῶς ὑπὸ τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν κεφαλαιούχων τοῦ τόπου ἐκείνου πάλιν ἀφαρπασθεῖσα περιουσία τοῦ λαοῦ ἐκείνου, τὸ ψηφισθὲν δάνειον πρέπει ἀφεύκτως νὰ πραγματοποιηθῇ, πρὸς τοῦτο προτείνω τὸ ἑξῆς σχέδιον νόμου. Ἄρθρον μοναδικόν. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ κατὰ τὴν 27 Μαρτίου ε. ε. ψηφισθὲν ὑπὲρ τῶν Κεφαλλήνων δάνειον ἀναγκαστικῶς ἐκ τῶν κάτωθι σημειουμένων κεφαλαιούχων καὶ ἐμπόρων, εἰσπραττομένου τοῦ ἀντικρὺ τοῦ ὀνόματος ἑκάστου ποσοῦ κατὰ τὸν περὶ εἰσπράξεων τῶν δημοσίων φόρων νόμον.

§32ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Ἡ βουλὴ ἐψήφισεν ἕνα ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν πρὸς ἀνέγερσιν τῶν κατεδαφισθεισῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ οἰκιῶν εἰς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ δι’ αὐτὸ ἐσυστήθη μία ἐπιτροπή. Αὐτοὶ ὅμως οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπροκάλεσαν, ἀποποιοῦνται νὰ τὸ πραγματοποιήσουν, διότι λέγουν, ὅτι ὁ τόκος τοῦ 6% καὶ τὸ 4 χρεώλυτρον εἶναι ὀλίγον. Τώρα προτείνω ἕνα νομοσχέδιον καὶ λέγω, σεῖς, κεφαλαιοῦχοι καὶ ἔμποροι, νὰ συνεισφέρετε τὸ ποσὸν ἀναγκαστικῶς ἵνα ἐκτελεσθῇ τὸ δάνειον, ἵνα ἀνεγερθῶσιν αἱ οἰκίαι, διότι 15,000 οἰκογένειαι μένουν εἰς τοὺς δρόμους καὶ πρέπει νὰ δώσουν κάποιαν βοήθειαν ἀπὸ τὰ πλούτη των.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἔμποροι;

§34ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Οἱ φίλοι σου, κ. Λομβάρδε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὑπάρχει ἐκκρεμὴς πρότασις περὶ ἀποζημιώσεως τῶν βουλευτῶν (θόρυβος).

§36ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ περὶ ὁδοποιΐας· ἐμείναμεν χθὲς εἰς τὸ 3 ἄρθρον· ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Σπηλιωτάκη, ἡ βʹ § τοῦ 3 ἄρθρου νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· «Ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται, μετὰ προηγουμένας τεχνητὰς ἐξετάσεις, γνωμοδοτήσει τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως».

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν δεχθῇ ἡ τροπολογία, ποτὲ δὲν θὰ γίνουν δρόμοι, διότι ποῖος θὰ στείλῃ τὸν μηχανικόν, ποῖος θά τὸν πληρώσῃ;

§39ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. Προχθὲς δὲν ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου καὶ θὰ μὲ συγχωρήσετε ἤδη, ὅτε ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν μου, νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια, κατὰ τὸν περὶ δημοτικῶν συμβουλίων νόμον, εἶναι ἀναρμόδια· τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κανονίζουν καὶ ἀποφαίνονται περὶ τῶν δημοτικῶν συμφερόντων· ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριοι, οἱ ἐπίτροποι παρὰ τοῖς ἐπαρχιακοῖς συμβουλίοις ἔχουν συμβουλευτικὴν γνώμην, ἐνταῦθα δὲ οὐ μόνον συμβουλευτικὴ γνώμη τοὺς δίδεται, ἀλλὰ τίθενται καὶ εἰς θέσιν παράλληλον μὲ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἡ λέξις Β. ἐπίτροπος παρέλκει· ἀλλὰ καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια παρέλκει, καθόσον δὲν πρέπει τὰ κατώτερα σώματα νὰ ἀποῤῥοφῶσι τὰ ἀνώτερα καὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν των τὰ συμφέροντα, παρ’ ὅταν εἰσάγωνται παρὰ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων· τοῦτο εἶναι μία ἀνωμαλία εἰς τὸν νόμον περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ εἰς τὸν περὶ δημοτικοῦ. Ἐκτὸς τούτου, εἰς κανένα ἔργον δημοτικὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιληφθῇ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ἂν δὲν ὑπάρχῃ σχέδιον· ἐνταῦθα ὅμως περὶ ἔργων τοιαύτης σημαντικότητος, τὰ ὁποῖα δεσμεύουν τὴν ἐπαρχίαν ὁλόκληρον, νὰ ἀποφαίνεται ἕνα δημοτικὸν συμβούλιον περὶ τοῦ καλοῦ ἢ κακοῦ μιᾶς ὁδοῦ, δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται προηγουμένως σύνταξις σχεδίου καὶ προϋπολογισμὸς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ ἐπέρχεται ἀπόφασις· καὶ εἰς τὰ ἁπλούστερα ἀτομικὰ ἔργα τῶν ἰδιωτῶν, κύριοι, προηγεῖται πάντοτε ἕνας προϋπολογισμός.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κύριος Σπηλιωτάκης δὲν ἐσπούδασε, φαίνεται, τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, διότι, ἂν τὸ ἐσπούδαζεν, ἤθελεν ἴδει ὅτι δὲν ὑπάρχει φόβος, διότι ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν θὰ πληρωθῇ ἀπὸ τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπεβάλαμεν.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν λέγω, ὅτι ὁ λόγος τοῦ κ. Σπηλιωτάκη ὑποστηρίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλας αἰτίας· δὲν εἶναι ἀνάγκη μόνον νὰ γνωρίζῃ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον προηγουμένως τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ ψηφίσῃ ἀσφαλῶς ἢ νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁδὸν, ἡ ὁποία μετέπειτα δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τοὺς ὑπάρχοντας πόρους νὰ ἐκτελεσθῇ, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ διεύθυνσις μιᾶς ὁδοῦ εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα· οἱ τόποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν συγκοινωνήσει δι’ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ, εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων, καὶ εἰς τοῦτο συνίσταται μία καλὴ ἀπόφασις τοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιτετραμμένον τὸ προκείμενον ἔργον· διότι, ἂν μία ὁδὸς, διὰ τὴν ὁποίαν θέλουν δαπανηθῇ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, δὲν θέσῃ εἰς συγκοινωνίαν ὅλα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν ἐμπορίαν καὶ εἰς τὰς συναλλαγὰς, τότε τὸ 1,000,000 δὲν θέλει χρησιμεύσει, καὶ ἔπρεπε διὰ τοῦτο, πρὶν ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει, ἔπρεπε προηγουμένως νὰ ὑπάρχῃ προϋπολογισμὸς, καὶ ὅλαι αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὥστε τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφασίσῃ, νὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πάντα καὶ νὰ ἐκφέρῃ πεφωτισμένην γνώμην. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Σπηλιωτάκη εἶναι ὀρθὴ, καὶ ὑπάρχει τῷ ὄντι κενὸν εἰς τὸν προκείμενον νόμον· διότι, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ κ. Σπηλιωτάκης, ἐπὶ ὅλων τῶν δημοσίων ἔργων ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε εἷς προϋπολογισμός. Τοῦτ’ αὐτὸ, κύριοι, γίνεται καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν· εἴτε οἴκοθεν τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, εἴτε ὁ Β. ἐπίτροπος προτείνει, ἀπαιτοῦνται προηγουμένως ὅλαι αἱ πληροφορίαι. Π. χ. πρόκειται νὰ τεθῶσιν εἰς συγκοινωνίαν αἱ Ἀθῆναι μετὰ τοῦ Μαραθῶνος καὶ τῶν Θηβῶν· αὐτὸ εἶναι μία ἰδέα, ἀναλυομένη ὅμως περιέχει ἀπείρους ἄλλας σημαντικῆς ἀξίας· ἐπαναλέγω, ὅτι μιμούμενοι καὶ τὸ παράδειγμα ἑνὸς σοφοῦ ἔθνους, πρέπει εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ εἰσάξωμεν μίαν τοιαύτην διάταξιν, ὅτι πρέπει νὰ προηγῆται τῆς ἀποφάσεως μία διαγραφὴ σχεδίου καὶ εἷς ὑποθετικὸς προϋπολογισμός.

§42ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀντίκειμαι εἰς τὴν γνώμην τῶν δύω φίλων μου. Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; Τὰ δημοτικὰ συμβούλια εἶναι τὰ ἁρμόδια νὰ ἀποφασίσουν περὶ μιᾶς ὁδοῦ, καὶ ἂν τὰ δημοτικὰ συμβούλια εὑρεθῶσι σύμφωνα, τότε περιττὸν νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου· αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου. Ἂν δὲ τὰ δημοτικὰ συμβούλια δὲν ᾖναι σύμφωνα ἢ δοθῶσι πληροφορίαι τοιαῦται ἐνώπιον τῆς κυβερνήσεως, ὅτι θὰ χρειασθῶσιν ἔξοδα πολλὰ, τότε τῇ ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως αἱ γνῶμαι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου διευθύνονται ἐνώπιον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον προσκαλεῖται νὰ ἀποφασίσῃ· ἂν πάλιν τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ σύγκειται ἀπὸ μέλη τῆς ἐπαρχίας, δὲν εἶναι σύμφωνον, καὶ ὁ Β. ἐπίτροπος ἴδῃ ὅτι ἐν τῷ ἐπαρχιακῷ συμβουλίῳ ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, τότε ἡ κυβέρνησις ἀποφασίζει· αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, καὶ βλέπετε πῶς ὁ νόμος ἤρχισεν ἀπὸ τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ ἔρχεται εἰς τὰ ἐπαρχιακά. Τώρα πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὰ ἔξοδα· ταῦτα ὅμως εἶναι κανονισμένα ἀπὸ τὸν νόμον· θὰ χρειασθῇ 1,000,000 π. χ. διὰ τὴν ὁδὸν μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ἐλευσῖνος· ἑκάτερος τῶν δήμων θὰ πάρῃ τὴν ἀναλογίαν του. Τώρα, πότε θὰ τελειώσῃ ἡ ὁδὸς, θὰ γίνῃ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, ἐντὸς 4, τὸ ποσὸν εἶναι προσδιωρισμένον· δὲν δύνανται νὰ ἐξοδευθῶσι περισσότερα· ὥστε δὲν διατρέχομεν κανένα φόβον νὰ ἐξοδευθῶσι περισσότερα τοῦ δέοντος. Ἔρχεται ἡ τεχνικὴ ἐργασία, ἔπεται τὸ σχέδιον· ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀποφασίσουν οἱ δῆμοι διὰ ποίας διευθύνσεως θὰ γίνῃ ἡ ὁδός· θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ἐπαρχικὸν συμβούλιον, ἀπ’ ἐκεῖ εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ ἡ κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ δεῖνα ὁδὸς θὰ εἶναι ἡ αὐτή. Στέλλει ἔπειτα τοὺς ἀναγκαίους μηχανικοὺς, ἐξετάζουν τὸ ἔξοδον, τὸ ὑποβάλλουν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία διανέμει τὴν ἀναλογίαν.

§43ΣΠΗΛΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐὰν περιστρέφεται τὸ ἀντικείμενον εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, φαίνεται ὅτι λανθάνεσθε ὅλοι, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας ὅλας· ἠμπορεῖ μία ἐπαρχία νὰ δίδῃ πεντακοσίας χιλιάδας δραχμῶν ἐκ τοῦ φόρου τοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, ἀλλ’ ἠμπορεῖ ἡ δαπάνη αὕτη νὰ αὐξήσῃ εἰς 2,000,000· ἐν τοσούτῳ ἡ αὐτὴ ἐπαρχία ἔχει ἄλλην ὁδὸν Β, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐκτελεσθῇ μὲ 500000 δραχμῶν. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἠξεύρῃ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον τὴν δαπάνην, διὰ νὰ κανονίσῃ καὶ τὴν ὠφέλειαν καὶ τὴν ταχύτητα τῶν προϊόντων τῆς ὁδοῦ· ἐκτὸς τούτου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποφασίζει καὶ περὶ συγκοινωνίας τῆς ὁδοῦ μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ ἐπαρχίας, καὶ τότε τὰ συμφέροντα ἀνυψοῦνται εἰς μεγαλείτερον βαθμόν. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Λεβαδείας θέλει νὰ συγκοινωνήσῃ μὲ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἀττικῆς· καὶ αἱ δύω ἐπαρχίαι πρέπει νὰ συντρέξουν, ἀλλὰ ποία θὰ συντρέξῃ περισσότερον καὶ ποία ὀλιγώτερον, αὐτὸ εἶναι τεχνικὸν ἔργον· ποία ἡ ἀναλογία τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσουν αἱ ἐπαρχίαι ἀναλόγως τῆς ὠφελείας των, αὐτὸ κανονίζεται ἀπὸ τὸ σχέδιον, καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, μὴ ἔχοντα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, θὰ ἀποπλανηθοῦν καὶ θὰ ἀπολεσθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ταμεῖον.

§44ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ προηγηθῇ ἓν πρόγραμμα;

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ κατασκευασθοῦν τοιουτοτρόπως δρόμοι, πρέπει νὰ γίνουν διαγράμματα καὶ σχέδια εἰς ὅλον τὸν κόσμον· ποῦ ἠξεύρω ἐγὼ ποῖοι δῆμοι ἔχουν μεγαλειτέραν ἀνάγκην; τὸ συμβούλιον θὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀνάγκην. Ἐὰν θέλετε τὸ ἐναντίον, πρέπει νὰ χαραχθοῦν δρόμοι ἀπὸ περάτων ἕως περάτων, καὶ τότε νὰ ἀποφασίσῃ. Πιστεύετε ὅτι πρέπει νὰ σεβασθοῦν τὰ ἀντίθετα συμφέροντα ἀπὸ ποῦ πρέπει νὰ περάσῃ ὁ δρόμος, καὶ τότε δρόμοι δὲν θὰ γίνουν ποτὲ, καὶ εἶναι ματαιοπονία νὰ ἀσχοληθῶμεν ἐδῷ· ἰδοὺ διατὶ εἶμαι ἐντελῶς ἐναντίος εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σπηλιωτάκη.

§46ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μὰ ἕως τώρα τί γίνεται; ἔκαμε μίαν αἴτησιν ἓν συμβούλιον ὅτι θὰ κάμῃ τὴν δεῖνα ὁδόν; τότε ὁ Μηχανικὸς κάμει τὸ διάγραμμα καὶ τὸν προϋπολογισμόν. Ἀπ’ ἐδῷ εἰς Κηφησσιὰν φέρουν δρόμοι ἀπ’ ἐπάνω καὶ ἀπὸ κάτω· ὅταν ὁ ἕνας δρόμος ἔχῃ ἄλλον προϋπολογισμὸν καὶ ὁ δεύτερος ἄλλον, τὸ συμβούλιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἀποφασίσῃ ὅπως τὸ συμφέρει.

§47ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, εἶμαι σύμφωνος νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, καὶ ἰδοὺ διατί· διότι τὰ δημοτικὰ συμβούλια εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτιμήσουν καὶ τὴν ἀνάγκην καλλίτερον, καὶ νὰ ἀποφασίσουν περὶ τῆς ταχύτητος καὶ ἀπὸ ποῦ θὰ διέλθῃ ἕκαστος δρόμος. Ἔχω ἓν παράδειγμα νὰ ἐνθυμίσω εἰς τὸν κύριον Κρεστενίτην· πρόπερσι εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ διὰ μίαν ὁδὸν ἀπὸ τὸν Πύργον μέχρι τινὸς διαστήματος, καὶ δυστυχῶς, μολονότι χρήματα ὑπάρχουν καὶ ἡ ἐργασία ἠμποροῦσε νὰ ᾖναι ἀποπερατωμένη, ἐπειδὴ ὁ Μηχανικὸς δὲν εὐκολύνεται νὰ κάμῃ τὴν σχεδιαγράφησιν τῆς ὁδοῦ, τὸ ἔργον μένει ἀτελές. Εἶχον ἀποφασισθῆ 15,000 χιλιάδες δραχμῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἑνὸς ναοῦ, καὶ τὰ χρήματα ὑπάρχουν· ἐπειδὴ ὅμως ὁ Μηχανικὸς δὲν εὐκολύνεται νὰ κάμῃ τὸ διάγραμμα, μένει ἀτελὲς τὸ ἔργον. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ χειραφετήσωμεν τοὺς δήμους, καὶ πολὺ περισσότερον ὅταν ἡ κυβέρνησις ἔρχεται καὶ δίδει τὴν χειραφέτησιν· εἶμαι σύμφωνος λοιπὸν μὲ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Σπηλιωτάκη ἐπὶ τοῦ Βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου· «ἡ κατασκευὴ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται, μετὰ προηγουμένην τεχνικὴν ἐξέτασιν, γνωμοδοτήσει τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως». Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν πρέπει νὰ ἐγερθῶσι. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 4 ἄρθρου. «Ἄρθρ. 4. Δημοτικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰ χωρία τοῦ αὐτοῦ δήμου πρὸς ἄλληλα, ἢ πρὸς τὴν πρωτεύουσαν αὐτοῦ, ἢ πρὸς ἐθνικὴν ἢ ἐπαρχιακὴν ὁδὸν, ἢ πρὸς ἄλλα καταστήματα κοινῆς χρήσεως, κείμενα ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου. Αἱ ἐντὸς τῶν πόλεων, κωμῶν καὶ χωρίων ἀγυιαὶ καὶ πλατεῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν· ἐξαιροῦνται αἱ ἀγυιαὶ καὶ πλατεῖαι, αἱ ἀποτελοῦσαι συνέχειαν τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, τῶν διὰ πόλεων καὶ κωμῶν διερχομένων. Αἱ ἀγυιαὶ καὶ πλατεῖαι αὗται, ταυτιζόμεναι πρὸς τὰς ἐθνικὰς ἢ ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς, κατασκευάζονται καὶ συντηροῦνται κατὰ τὰς περὶ αὐτῶν διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ἡ κατασκευὴ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται ὑπὸ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ἐγκρίσει τοῦ νομάρχου, ἢ ἐν ἀρνήσει αὐτῶν, μετὰ προηγουμένην πρὸς τοῦτο πρόσκλησιν, ὑπὸ μόνου τοῦ νομάρχου... Ὑπάρχει τροπολογία εἰς τὸ 3 ἐδάφιον, τοῦ κ. Κυριακοῦ. «Ὁ χαρακτηρισμὸς, ἡ διεύθυνσις καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν κτλ.

§49ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κ. πρόεδρε, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ὁρίζει ποῖαι εἶναι αἱ δημοτικαὶ ὁδοί. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, δημοτικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὰ χωρία τοῦ αὐτοῦ δήμου πρὸς ἄλληλα, ἢ πρὸς τὴν πρωτεύουσαν αὐτοῦ, ἢ πρὸς ἐθνικὴν ἢ ἐπαρχιακὴν ὁδὸν, ἢ πρὸς ἄλλα καταστήματα κοινῆς χρήσεως, κείμενα ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἔδωκεν ἀφορμὴν καταχρήσεων. Πολλάκις δὲν ἐπροσκαλοῦσαν τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ χαρακτηρίσουν τὰς δημοτικὰς ὁδοὺς, ἡ δὲ κυβέρνησις εἶπε μόνη ὅτι ἡ ὁδὸς π. χ. ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τὸ Κεραμικὸν μέχρι τοῦ Ἀστεροσκοπείου δὲν εἶναι δημοτικὴ ὁδός, ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν λεωφόρων, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ἰδιοκτησία τοῦ πολίτου ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἢ μετὰ τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος θέτει διὰ τὰς λεωφόρους. Θέλω λοιπὸν ὥστε τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ὄχι μόνον νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ δεῖνα ὁδὸς εἶναι δημοτικὴ, ἀλλὰ ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν διεύθυνσιν, αὐτὸ τὸ πλάτος, διότι οὐδεὶς ἄλλος εἶναι καταλληλότερος νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ δημοτικὰ συμφέροντα παρὰ ἡ ἀρχὴ αὕτη, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἔθεσε. Τὸ σχέδιον λοιπὸν θέλω ὁ μηχανικὸς νὰ τὸ συντάξῃ, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἔλθῃ μία διαταγὴ ἐκ μέρους τοῦ νομάρχου, καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὴ ἡ ὁδὸς, ἡ ὁποία ἄρχεται ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ λήγει μέχρι τοῦ Σταυροῦ, εἶναι δημοτικὴ, καὶ ὁ δῆμος δὲν θὰ ἀποφασίσῃ εἰμὴ περὶ τῶν ἐξόδων· θέλω, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη αὐτῆς τῆς ὁδοῦ, νὰ τὸ εἴπῃ ὁ δῆμος καὶ ὄχι ὁ νομάρχης. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅπως ἔχει τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου, καταστρέφομεν τὰς κυριωτέρας βάσεις τοῦ δημοτικοῦ νόμου, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ δημοτικὸν συμβούλιον εἶναι τὸ μόνον σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται περὶ τῶν δημοτικῶν συμφερόντων· διὰ τοῦτο μετεχειρίσθην τὰς λέξεις καὶ τὰς φράσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἄλλος νόμος παρεδέχθη, καὶ σημειώσατε ὅτι τοῦτο συντελεῖ καὶ εἰς νόμιμον κατοχὴν τῶν ἰδιοκτησιῶν, τὰς ὁποίας θὰ καταλάβῃ μία ὁδὸς, διότι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας εἰμὴ ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει. Λοιπὸν μόνος ὁ προσδιορισμὸς τῆς ὁδοῦ δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ μοῦ ἀφαιρέσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν· πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσῃ τὸ συμβούλιον, πρέπει ἐγὼ, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, νὰ εἴπω ὅτι ἡ δεῖνα ὁδὸς εἶναι δημοτικὴ, ἑπομένως καταλαμβάνεται χάριν δημοτικῆς ἀνάγκης· ἐνῷ, κατὰ τὴν διάταξιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, δὲν ἔχετε κανένα νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ σᾶς χορηγῇ τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὴν ἰδιοκτησίαν. «Αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ χαρακτηρίζονται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων δημοτικῶν συμβουλίων, ὁ δὲ νομάρχης ἐπιφέρει τὴν ἔγκρισίν του ἐντὸς δύο μηνῶν τὸ πολύ.» Καταργουμένης αὐτῆς τῆς διατάξεως, δὲν ἔχετε, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὴν ἰδιοκτησίαν μου.

§50ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐνεργεῖ ἡ κυβέρνησις.

§51ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν θέλω τὴν κηδεμονίαν τῆς κυβερνήσεως δι’ ὅλας τὰς ὁδούς. Ζητῶ λοιπὸν νὰ προστεθῇ· «ὁ χαρακτηρισμὸς, ἡ διεύθυνσις καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται ὑπὸ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων».

§52ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐνδεχόμενον ἓν συμβούλιον νὰ μὴ συγκατατεθῇ νὰ διακλαδώσῃ τὰς ὁδούς του· τότε πρέπει νὰ προστεθῇ· «εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν δημοτικὸν συμβούλιον δὲν συγκατατεθῇ νὰ διακλαδώσῃ τὰς ὁδούς του, τότε ἀφίεται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν μετὰ παρέλευσιν ἓξ μηνῶν νὰ τὰς διακλαδώσῃ διὰ μηχανικῶν καὶ τὰ ἔξοδα νὰ ᾖναι εἰς βάρος τοῦ συμβουλίου». Διότι ἠξεύρετε τί γίνεται; Ἡμεῖς, λέγουν, δὲν διακλαδοῦμεν ὁδοὺς διὰ νὰ μὴν ἐργασθῶμεν, καὶ ἀφίνουν τὰς ὁδοὺς ὅπως εἶναι. Ἐπομένως ἐγὼ ἀφίνω τὴν εὐθύνην τῆς ἀμελείας τῶν δημοτικῶν συμβουλίων εἰς τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἐκλέγουν τοιαῦτα δημοτικὰ συμβούλια· θέλω μάλιστα νὰ καταστήσω προσεκτικὸν τὸν πολίτην νὰ καταθέτῃ τὴν ψῆφόν του εἰς τὴν κάλπην ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ προστατεύσουν τὰ συμφέροντά του.

§53ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια πρέπει ν’ ἀφεθῶσιν ἐλεύθερα. Ἐὰν θέλωμεν νὰ καταργήσωμεν τὸν δημοτικὸν νόμον, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἐνόσῳ ὑφίσταται, δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς δι’ ἑνὸς νόμου ν’ ἀφαιρέσωμεν δημοτικὰ δικαιώματα. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, κύριε πρόεδρε, νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴν ἐπιμένετε εἰς τοῦτο, καθόσον ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιῇ τὰς ἀποφάσεις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅταν βλέπῃ ὅτι δὲν στηρίζονται εἰς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην.

§54ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Οὔτε τὸν περιορισμὸν εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἐπιδιώκω, οὔτε τὰς ἐλευθερίας αὐτῶν θέλω νὰ καταργήσω ἢ ὁπωσδήποτε νὰ θίξω· ἀπεναντίας μάλιστα θέλω, ὥστε καὶ τὰ δημοτικὰ αὐτὰ συμβούλια νὰ γνωρίζουν τὸν νόμον αὐτόν. Ὅστις ἐχρημάτισε διοικητικὸς ὑπάλληλος γινώσκει τὰς δυσχερείας καὶ τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ ἀπὸ τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ τοὺς δημάρχους, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ διέλθῃ αὐτάς. Δὲν δυσκολεύομαι δὲ νὰ παραδεχθῶ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κυριακοῦ, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐγὼ νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ θέσῃ καὶ ὡς δεύτερον ὅρον, ὅτι· «Μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ παρόντος νόμου, ἐὰν δημοτικόν τι συμβούλιον δὲν συγκατατεθῇ ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ διακλαδώσῃ τὰς δημοτικὰς αὐτὰς ὁδοὺς, τότε τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀφίεται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν», διότι ἠξεύρετε τί γίνεται εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια; Ὁ λαὸς δὲν θέλει νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν ὁδῶν, καὶ ἐὰν θελήσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ἢ 2, 3, 4 ἐξ αὐτοῦ διὰ νὰ κάμουν καλὸν, νὰ ῥυμοτομήσουν τοὺς δρόμους των, αἴφνης ἐνίστανται 5, 10, 20 ἐξ αὐτοῦ καὶ τοὺς λέγουν· Τί θέλετε νὰ μᾶς ὑποβάλετε εἰς ἐργασίας; καὶ τοιουτοτρόπως κανείς ποτε δὲν θὰ ῥυμοτομήσῃ ὁδοὺς, διὰ νὰ μὴ ἐργάζωνται οἱ συμπολῖταί των καὶ αὐτοί. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, καὶ ἐὰν δοθῇ, τότε ἔχομεν δρόμους· ἐὰν ὅμως ἐξαιρέσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ποτὲ μὴν ἐλπίζωμεν ἀπὸ τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ μᾶς κάμουν δρόμους· δὲν λέγω ἀπὸ ὅλα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰ περισσότερα. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ πρότασίς μου· νὰ τεθῇ, ὅτι ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ἤθελε συγκατατεθῇ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου νὰ διακλαδώσῃ τὰς ὁδούς, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ..........

§55ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Ὁ διοικητὴς νὰ συνεννοηθῇ μὲ ἓξ κτηματίας καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐργασίαν.

§56ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Θὰ εὑρεθοῦν πολλοὶ πολῖται, διότι ὀλίγοι εἶναι οἱ ἀντιπράττοντες. Πρέπει νὰ δοθῇ λοιπὸν μία ἀσφάλεια εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, καὶ τοιουτοτρόπως ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν δρόμους· ἄλλως, εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ διὰ τὴν διεύθυνσιν, εἴτε διὰ τὸ πλάτος· ἠμπορεῖ νὰ ἐκδώσῃ τὴν γνωμοδότησιν ἀπὸ ποῦ ἕως ποῦ· ποῦ ὅμως νὰ διευθυνθῇ καὶ πόσον πρέπει νὰ ᾖναι τὸ πλάτος δὲν ἠμπορεῖ, διότι, ἠξεύρετε, οἱ μηχανικοὶ κάμουν σχέδια τοιουτοτρόπως, ὥστε οὔτε γαίας νὰ βλάψουν, οὔτε ἔξοδα νὰ κάμουν, καὶ τὰ ἔξοδα προέρχονται ἀπὸ τὴν κακὴν διεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν ἕνας, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρει μηχανικὴν, θέλει νὰ δώσῃ. Ὁ μηχανικὸς θὰ ὑπολογίσῃ, ὥστε ἡ ὁδὸς νὰ διέλθῃ ἀπὸ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ χρειασθοῦν τόσα τεχνικὰ ἔργα, ὥστε ἡ ὠφέλεια νὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα τῆς ζημίας. Ὡς πρὸς τὸ πλάτος, τοῦτο εἶναι προσδιωρισμένον, καὶ ἐὰν εἴπητε εἰς τὸν μηχανικὸν, ὅτι τὸ πλάτος πρέπει νὰ ᾖναι αὐτὸ, ὁ μηχανικὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ. Λοιπὸν διὰ νὰ γίνῃ τεχνικὸς ὁ δρόμος, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸν μηχανικὸν ἐλεύθερον, νὰ τοῦ ὁρίσωμεν μόνον ἀπὸ ποῦ ἕως ποῦ θὰ ὑπάγῃ ὁ δρόμος, καὶ νὰ μὴ διέλθῃ ὁ δρόμος ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου θὰ χρειασθοῦν τεχνικὰ ἔργα πολλά. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν εἶναι μηχανικὸς, τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ εἶναι κανονισμένον τόσα μέτρα. Λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὸ πλάτος, θὰ μείνῃ εἰς τὸν μηχανικὸν, τὸ ἀπὸ ποῦ ἕως ποῦ, εἰς τὸν δῆμον.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω πρῶτον, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Σακελλαριάδου περιέχεται εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀρνηθῇ, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασίσῃ τὴν κατασκευὴν δημοτικῶν ὁδῶν. Ἡ ἰδέα τοῦ κ. Σακελλαριάδου, νομίζω, δὲν φέρει τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα λέγει, διότι καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ μεταβληθῇ διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ νομάρχου· διότι, ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν χαρακτηρίσῃ τὴν ὁδὸν ὡς δημοτικὴν, ἢ κατὰ τὸν δεῖνα τρόπον, ὁ νομάρχης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔχῃ τ’ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν. Ἀλλ’ ἐὰν τῳόντι ὑπάρχῃ κίνδυνος, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, τὰ δημοτικὰ συμβούλια ν’ ἀποφανθοῦν ποῖαι αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ, διότι καθόσον ἀφορᾷ τὸ πλάτος καὶ τὴν διεύθυνσιν, αὐτὸ δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀποφασίσουν τὰ συμβούλια, διότι αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς ἐπιστήμης. Νομίζω ὅτι εἶναι καταλληλότερον αὐτὸ, διότι οὕτω θέλουσι συνταυτισθῆ τὰ συμφέροντα καὶ ἡ πλειοψηφία τοῦ συμβουλίου θέλει διέπει αὐτὰ ὅπως συμφέρει εἰς τὸν τόπον. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ προβλέπω ἕνα κίνδυνον, ὅτι αὐταὶ αἱ διατάξεις θὰ ᾖναι ὑπὲρ τῶν πόλεων καὶ κατὰ τῶν χωρικῶν, διότι αἱ πόλεις ἔχουν τὴν παμψηφίαν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, καὶ μάλιστα ἐδῷ, εἰς τὰς Ἀθήνας· ἑπομένως, ἐὰν τὸ παραδεχθῶμεν αὐτὸ ὡς ὑποχρέωσιν, θέλει συμβῆ ὥστε τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν πόλεων νὰ κατασκευάζῃ τὰς ὁδοὺς ὅπου ἰδίως συμφέρει εἰς τὴν πόλιν. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, διότι τροποποιεῖται ὑπὸ τοῦ νομάρχου, ἐν γένει ὡς χαλινὸν κατὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι δύναται νὰ κάμῃ τοιαύτην παραγγελίαν ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ ὅτι τὰ δημοτικὰ συμβούλια θὰ χαρακτηρίζουν τὴν ὁδὸν περὶ ἧς πρόκειται.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, αὐτὸ εἶναι εἰς τὸν νόμον, εἰς τὴν ἔκφρασιν «ἡ κατασκευὴ κτλ.» Νομίζω λοιπὸν ὅτι περιλαμβάνεται ἡ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· τί θὰ εἴπῃ ἂν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον εἴπῃ, ὅτι ἀπὸ τοῦ δεῖνα σημείου ἀποφασίζει νὰ γίνῃ διὰ δημοσίων ἐξόδων; θὰ εἴπῃ ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ἓν δημοτικὸν συμβούλιον δὲν λέγει, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευασθῇ μία ὁδὸς ἀπ’ ἐδῷ ἕως ἐκεῖ, ἀλλ’ ἔρχεται εἷς νομάρχης καὶ λέγει, ὅτι τὴν χαρακτηρίζω τὴν ὁδὸν οὕτω καὶ παρακαλῶ τὸ συμβούλιον νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν, λέγει ὁ κ. βουλευτὴς, τὸν κίνδυνον αὐτὸν, διὰ τοῦτο νὰ βάλωμεν ὅτι τὸ συμβούλιον εἰς πᾶσαν περίπτωσιν νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν ὁδόν.

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸν χαρακτηρισμὸν κατὰ τὸ ἐδάφ. 3 τοῦ ἄρθρου 4 θὰ τὸν δώσῃ τὸ συμβούλιον, ὁ δὲ νομάρχης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνῃ ἢ μή· διότι, ἄλλως, δὲν ἀπαντᾶται πουθενὰ ποῖος χαρακτηρίζει τὰς ὁδούς.

§62ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, κύριοι, νὰ ὑποστηρίξω μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τοῦ νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ὁδὸν ὡς δημοτικήν, ἀλλὰ θέλω νὰ κάμω ὥστε τὸ συμβούλιον νὰ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα ἀνάγκης, ἐνῷ ὅπως ἔχει ὁ νόμος, ὁ νομάρχης χαρακτηρίζει τὴν δεῖνα ὁδὸν ὡς δημοτικὴν καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα παρὰ νὰ ἀρνηθῇ ἢ παραδεχθῇ τὴν κατασκευήν· ἐγὼ θέλω νὰ ἀποφαίνηται τὸ συμβούλιον ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς, διότι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Δύναται τώρα μία διοικητικὴ ἀρχὴ νὰ μὴ σεβασθῇ τὴν γνώμην τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ νὰ κατασκευασθῇ μία ἄλλη μεθαύριον διάδοχος αὐτῆς. Ἂν μία ἐξουσία, κύριοι, δὲν θέλῃ νὰ σεβασθῇ αὐτὴν τὴν γνώμην, δὲν ἔχω βέβαια ἐγὼ νὰ τὴν τιμωρήσω.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε τὴν ψῆφόν σας.

§64ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ναὶ, τὴν ἔχω ἐδῶ, ἀλλ’ ὅταν δὲν τὴν ἔχω ἐδῶ, θέλω νὰ τὴν ἔχω ἐκεῖ. Δι’ αὐτὸ θέλω ὥστε περὶ τῆς διευθύνσεως καὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ὁδοῦ νὰ ἀποφαίνεται τὸ συμβούλιον. Δὲν θέλω, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν δημοτικῶν ἀναγκῶν νὰ τὴν ἀφήσω ἀπολύτως εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ θέλω νὰ ὑπάρχῃ ἔκφρασις τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἀναλόγως;

§66ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἂς ἔμβῃ καὶ αὐτὸ, δὲν τὸ πολεμῶ· ἀλλὰ θέλω νὰ ἀποφαίνωνται κατὰ πρῶτον τὰ δημοτικὰ συμβούλια.

§67ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐξακολουθεῖ τὰς αὐτὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἐτήρησεν ἀπὸ τὸ πρῶτον ἄρθρον. Ὥρισε λοιπὸν τί νὰ γίνῃ διὰ τὰς ἐπαρχιακάς· ὁρίζει δὲ καὶ τί νὰ γίνῃ διὰ τὰς δημοτικάς. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοι πρότερον, κύριοι, ὅτι ἡ ἔκφρασις «κατασκευὴ» εἶναι τὸ αὐτό....

§68ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Εἶναι τεχνικὴ ἐργασία μόνον τὸ σκάψιμον καὶ...

§69ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ κατασκευὴ ἢ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς ὁδοῦ εἶναι ἓν πρᾶγμα, καὶ δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ αὐτὸ τὸν κ. Κυριακόν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται κτλ. τῇ αἰτήσει τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Ἐδῶ εἶναι ὁδοὶ μεταξὺ χωρίων καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Νομάρχου. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς λέγει ὁ νόμος, τῇ γνωμοδοτήσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, φοβεῖσθε, μὴ τυχὸν ἓν δημοτικὸν συμβούλιον ἀποφασίσῃ νὰ γείνῃ ἡ ὁδὸς τοῦ δεῖνα χωρίου καὶ νὰ παραλείψῃ τὴν τοῦ ἄλλου, διότι ἐδῶ δὲν εἶναι παρὰ μεταξὺ χωρίων. Τώρα λοιπὸν φοβεῖσθε, κύριε Κυριακὲ, μὴ ἀποφασίσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἑνώσῃ τὴν πόλιν μὲ τὸ χωρίον Μαραθῶνα καὶ παραλείψῃ τὸ χωρίον Κηφισσίας. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, πρῶτον ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ πρέπει νὰ ἡγεμονεύῃ τὰς πράξεις αὐτὰς ἐπὶ ὁδοποιΐας, καὶ δεύτερον, διὰ νὰ τηρήσωμεν τὴν θεωρίαν τοῦ νομοσχεδίου, δυνάμεθα νὰ θέσωμεν, τῇ αἰτήσει τῆς πλειονοψηφίας ἑκάστου χωρίου.

§70ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, (ὁ κ. πρωθυπουργὸς συνδιαλέγεται μετὰ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη)· ἡ Συνήθεια ἐπεκράτησε, κύριοι, εἰς ὅλας τὰς κυβερνήσεις νὰ τροποποιῆται ἑκάστοτε τὸ νομοσχέδιον τῆς πόλεως, καὶ ἀπὸ τὸ 1852 μέχρι τοῦδε ἔχομεν τριακοσίας ἑπτὰ τροποποιήσεις ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διότι ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν δεῖνα ὑπουργὸν ἢ τὸν δεῖνα τμηματάρχην διὰ νὰ γείνῃ μία τροποποίησις· τὴν ἄλλην ἡμέραν πηγαίνει ἄλλος καὶ καταστρέφει αὐτὸ τὸ σχέδιον καὶ οὕτω καθεξῆς, διότι τότε δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ γνωμοδότησις τοῦ συμβουλίου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀπαιτῶ νὰ ἀποφαίνεται τὸ δημοτικὸν συμβούλιον πάντοτε, ὁσάκις πρόκειται περὶ κατασκευῆς τοιαύτης ὁδοῦ.

§71ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι αὐτὸ ἐννοεῖτε.

§72ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, θεωρῶ πολὺ σκληρὸν, ὅταν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον εὑρεθῇ εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν νομάρχην, ὁ νομάρχης νὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι πολὺ λογική· θέλω τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἔχῃ τὴν καταφυγὴν εἰς μίαν ἀνωτέραν ἀρχὴν διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐφέσεως.

§73ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὑπάρχει προηγούμενος νόμος.

§74ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ νόμος οὗτος εἶναι μεταγενέστερος αὐτοῦ καὶ καταργεῖ τὴν διάταξιν αὐτήν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν προσθήκην· «μὴ ἀναιρουμένου τοῦ δικαιώματος τῆς ἐφέσεως».

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν προσθήκην τὴν θέλετε εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου;

§76ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Βέβαια.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κυριακοῦ.

§78ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀποσύρει.

§79ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ προέδρου τῆς κυβερνήσεως ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία ἄλλη τροπολογία τοῦ ἄλλου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Μακρυγιάννη, δι’ ἧς προτείνεται νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου ἡ φράσις· «ἐπιφυλαττομένου τοῦ δικαιώματος τῆς ἐφέσεως». Τὴν παραδέχεται ἡ Βουλή;

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§82ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸ 1 ἄρθρον ἔχομεν τὰς λέξεις «ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως», ἐννοοῦμεν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἢ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, παρακαλῶ.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν προκαλεῖ Βασιλικὸν διάταγμα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 4 εἶναι δεκτὸν ὅπως ἐτροποποιήθη;

§85ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ 5 ἄρθρον, ἔχον οὕτω). «Ἄρθρ. 5. Ἀγροτικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ καθιστάμεναι πρὸς χρῆσιν ἑνὸς χωρίου ἢ συνοικίας. Ἡ κατασκευὴ τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν ἀποφασίζεται ὑπὸ τοῦ ἐπάρχου κατ’ αἴτησιν τῶν ἐν τῷ βουλευτικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένων κατοίκων τοῦ χωρίου ἢ τῆς συνοικίας. Ἡ αἴτησις ὑποβάλλεται δι’ ἀναφορᾶς πρὸς τὸν οἰκεῖον δήμαρχον, ὀφείλοντα νὰ διαβιβάσῃ αὐτὴν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν πρὸς τὸν ἔπαρχον, ὅστις, ἂν αἱ ὑπογραφαὶ τῶν κατοίκων ἀποτελῶσιν ἀριθμὸν πλείονα τοῦ ἡμίσεως τῶν παρόντων τῶν ἐν τῷ βουλευτικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένων, ὀφείλει νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴν ἐντὸς δέκα ἡμερῶν. Παρελθούσης τῆς τελευταίας ταύτης προθεσμίας ἄνευ ἀποφάσεως, ἡ ἔγκρισις τοῦ ἐπάρχου θεωρεῖται ἐπελθοῦσα,

§86ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅπως ἔχει καταστρέφει τὴν διάταξιν τῆς 3 § τοῦ ἄρθρου 1, διότι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν π. χ. δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς συνοικίας, καὶ αὗται αἱ συνοικίαι νὰ ἀναφέρωνται πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν ἐντὸς τῶν συνοικιῶν αὑτῶν, ἡ ἀπόφασις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τί χρησιμεύει ἐδῷ; Τὸ «συνοικίας».....

§87ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ τεθῇ «ἢ ἀγροτικὰς συνοικίας».

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθάλπομεν, κύριοι, οὕτω τὴν ἀραίωσιν. Γνωρίζω ἓν χωρίον τῆς Δωρίδος, τοῦ ὁποίου ἡ ἔκτασις εἶναι περίπου μία ὥρα, καὶ ἐκεῖ ἀπαντᾶτε τρεῖς καλύβας εἰς μίαν ῥάχιν· κατόπιν, ἄλλας τόσας εἰς μίαν ἄλλην ῥάχιν, καὶ πάρα πέρα πάλιν τὸ ἴδιον. Ἐρωτᾶτε, τί εἶναι αὐτὸ τὸ χωρίον; σᾶς λέγουν, εἶναι τὸ δεῖνα· παραπέρα, τί χωρίον εἶναι αὐτό; σᾶς λέγουν τὸ ἴδιον ὄνομα. Καὶ ὑπάρχουν, κύριοι, δυστυχῶς τοιαῦτα χωρία εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ αὐτὰ ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω πῶς ἔπρεπε νὰ ἐνασχοληθῇ ὁ νόμος περὶ αὐτῶν· προτιμότερον εἶναι αἱ συνοικίαι αὗται νὰ συνοικισθῶσιν εἰς μίαν ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ κακόν.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι εἰς τὴν Λακωνίαν π. χ. ὑπάρχει τοιοῦτον χωρίον, τὴν σύστασιν τοῦ ὁποίου προεκάλεσαν μεγάλα συμφέροντα τῶν χωρικῶν· αὐτοὶ εἶναι ἤδη ἀποκατεστημένοι καὶ εἶναι ἀπὸ δέκα, δεκαπέντε, τριάντα· ἠμπορεῖτε τώρα νὰ τοὺς ἀποσπάσητε αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς εἴπητε νὰ συνέλθουν εἰς ἓν μέρος; Ὅπου εὑρίσκονται τοιαῦτα συμφέροντα, κύριοι, ἀποκατεστημένα, δὲν πρέπει νὰ τὰ ἀφήσωμεν ἀπροστάτευτα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Δεληγεώργη;

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ 5 ἄρθρον παρεδέχθη. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 6, 7, ἔχοντα οὕτω. «Ἄρθρ. 6. Ἡ κατασκευὴ τῶν οὕτως ἀποφασιζομένων ἐθνικῶν ἐπαρχιακῶν, δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν ὁδῶν καθίσταται ὑποχρεωτικὴ εἰς τὸ δημόσιον, τὰς ἐπαρχίας, τοὺς δήμους, τὰς πόλεις, τὰς κώμας, τὰ χωρία καὶ τὰς συνοικίας, ἐφ’ ὅσον εἰς ἕκαστον ἀνήκει κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Βʹ.

Περὶ κατασκευῆς ὁδῶν. «Ἄρθρ. 7. Αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ κατασκευάζονται δαπάνῃ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.»

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται). «Ἄρθρον 8. Αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ κατασκευάζονται δαπάνῃ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκ τῆς πρὸς τοῦτο προσδιωρισμένης ἀναλογίας τῶν ὁδικῶν αὐτῶν φόρων. Εἰς τὰ τεχνικὰ ἔργα ἐπὶ τῶν ἐντὸς πόλεων, κωμῶν καὶ χωρίων τμημάτων τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ ἐδάφ. βʹ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ παρόντος νόμου, δὲν περιλαμβάνονται τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῷ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1856 ὑπ’ ἀριθ. ΤΝΗʹ νόμῳ· τὰ ἔργα ταῦτα μένουσιν εἰς βάρος τῶν παροδίων καὶ τῶν δήμων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ εἰρημένου νόμου. Τὰ αὐτὰ τεχνικὰ ἔργα ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ἐν γένει ὁδῶν ἐπιβαρύνουσι τοὺς παροδίους καὶ οὐχὶ τοὺς δήμους.»

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐδὼ πρέπει νὰ γίνῃ μία διόρθωσις· τὸ ἄρθρον λέγει «ὁδικῶν φόρων»· ἡμεῖς τοιούτους φόρους δὲν ἔχομεν εἰμὴ τοὺς φόρους τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ αὐτὸ θὰ γίνῃ λοιπόν, ὅπου καὶ ἂν ἀναφέρηται αὐτὴ ἡ φράσις. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ 9 ἄρθρον, ἔχον οὕτως· Ἄρθρ. 9. Ἐργασίαι τεχνικαὶ ἰδίως εἶναι· ά. Πᾶσαι αἱ πρὸς σχεδιαγράφησιν τῆς ὁδοῦ τεχνικαὶ ἐργασίαι. βʹ. Ἡ κατασκευὴ γεφυρῶν, ὀχετῶν, τοίχων, λιθοστρωμάτων καὶ ξηροτοίχων. γʹ. Ἡ θραῦσις τῶν βράχων. δʹ. Ἡ δι’ ἁμαξῶν μετακόμισις τῶν πρὸς θεμελίωσιν καὶ διάστρωσιν τῆς ὁδοῦ λίθων, λιανολίθων καὶ ἄμμου. έ. Ἡ σταδιοθεσία. ϛʹ.) Ἡ προμήθεια καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἐργαλείων. ζʹ. Ἡ ἀναγκαιοῦσα δαπάνη διὰ τὴν μισθοδοσίαν καὶ λοιπὰ ἔξοδα τῶν διευθυνόντων τὰ ἔργα μηχανικῶν. Ἐργασίαι ἁπλαῖ ἰδίως εἶναι· ἡ. Ἡ ἀνόρυξις τῶν τάφρων, ὅταν αὕτη δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ δι’ ἀξίνης καὶ πτύου. θʹ. Ἡ θεμελίωσις καὶ ἰσοπέδωσις τῆς ὁδοῦ. ί. Τὰ ἐκχώματα καὶ ἐπιχώματα. ιά. Ἡ διὰ μονοτρόχου μετακόμισις τῶν λιανολίθων καὶ τῆς ἄμμου κτλ. ιβʹ. Ἡ θραῦσις τῶν λίθων πρὸς μετασχηματισμὸν αὐτῶν εἰς λιανολίθους, ὅπου δὲν εὑρίσκονται φυσικῶς τοιοῦτοι. ιγʹ. Ἡ διάστρωσις καὶ καταπίεσις αὐτῶν».

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται). «Ἄρθρ. 10. Τὰ τεχνικὰ ἔργα τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἐκτελοῦνται ἐκ τῆς πρὸς τοῦτο προσδιωρισμένης ἀναλογίας τοῦ ὁδικοῦ φόρου. Τὰ ἁπλᾶ ἔργα τῶν δημοτικῶν ὁδῶν ἐκτελοῦνται τῇ προσωπικῇ ἐργασίᾳ τῶν κατοίκων τῶν παρακειμένων αὐτοῖς χωρίων ἢ συνοικιῶν, τὰ ὁποῖα προσδιορίζουσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ὑπ’ ὄψιν λαμβάνοντα τὴν συμμετοχὴν ἑνὸς ἑκάστου χωρίου ἢ συνοικίας, εἰς τὴν ἐκ τῆς συστάσεως τῶν τοιούτων ὁδῶν προσγινομένην ὠφέλειαν. Ἐὰν τὰ δημοτικὰ συμβούλια, καίτοι προσκαλούμενα νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκον τοῦτο, ὀλιγωρήσωσι δι’ ὁποιονδήποτε λόγον, ὁ ἔπαρχος ἐκπληροῖ αὐτὸ καὶ γνωστοποιεῖ τὸ ἀποτέλεσμα πρὸς τὰ ἐνδιαφερόμενα δημαρχεῖα καὶ παρεδρεῖα».

§98ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν κατ’ ἐργασίαν ἐκτέλεσιν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν· ἀφοῦ εἶναι κανονισμένον τὸ ἕνα τοῖς ἑκατὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς κατασκευὴν ὁδῶν, νομίζω ὅτι, κατ’ ἐμὲ, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον, ἂν τὸ κεφάλαιον αὐτὸ δὲν ἤθελε θεωρηθῆ ἀρκετὸν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ὁδῶν, νὰ αὐξήσωμεν αὐτὸν τὸν φόρον κατὰ 1%, παρὰ νὰ ὑποχρεώσωμεν εἰς ἐργασίαν τοιαύτην τοὺς κατοίκους· καὶ ἰδοὺ ποῦ στηρίζομαι. Μία οἰκογένεια, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἓξ πρόσωπα ὑποκείμενα εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καταθέτῃ 60 δραχ. καὶ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην ἀπορίαν, ὥστε ἡ ὠφέλεια ἀπέναντι τῆς ἐργασίας νὰ ἦναι μηδέν. Ἐὰν ὅμως θελήσωμεν διαφόρως νὰ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἐνδεχομένην ἔλλειψιν.....

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναλόγως τῆς περιουσίας εἶναι καὶ ὄχι ἀναλόγως τῶν προσώπων· ἴδε τὸ ἄρθρον 16.

§100ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ποῖος θὰ τὴν ἐκτιμήσῃ;

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς εἴπατε;

§102ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐργασία ἀποβαίνει ἐπαχθὴς εἰς τοὺς κατοίκους, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἀπεδείχθη ἀναγκαιοτάτη καὶ προσετέθη καὶ εἷς πόρος εἰς τὰ δημοτικὰ ταμεῖα πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ὁδῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ εἶναι καλὸν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ ἀποφασίσωσι περὶ τούτου· δι’ αὐτὸ φέρω τὴν ἑξῆς πρότασιν «....» διότι ἓν δημοτικὸν συμβούλιον δύναται νὰ ἔχῃ 2 ἢ 3 χιλιάδας δραχμὰς ἵνα καταβάλῃ· διατί νὰ ὑποβάλλωμεν τοὺς πολίτας εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὰς πτωχοτέρας οἰκογενείας;

§103ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀνεγνωρίσθη παρὰ πάντων ἡ ἀνάγκη τῆς κατασκευῆς ὁδῶν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὑπεβλήθη νόμος, ὅστις ἐπρόσθεσε φόρον εἰδικόν. Τώρα ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ ἐπιθυμία εἶναι εἰς ὅλους τοὺς δήμους ἡ αὐτή· γίνεται λόγος περὶ τῆς καταργήσεως τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, ἀλλ’ αὕτη δύναται εἴς τινα μέρη νὰ φέρῃ μεγάλην βλάβην, καὶ εἴς τινα μεγάλην ὠφέλειαν. Εἶναι πολλαὶ ἐπαρχίαι, αἵτινες ἔχουν ἀρκετὰ εἰσοδήματα ἵνα ἐξοδεύσωσι πρὸς κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, εἶναι ὅμως καὶ πολλοὶ δῆμοι, πολλαὶ ἐπαρχίαι, αἵτινες δὲν ἔχουν τὸ ἀνάλογον εἰσόδημα, καὶ τοῦτο ἔκαμε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, ἥτις, ὡς θέλετε ἴδει εἰς τὸ 16 ἄρθρον, δὲν περιορίζεται εἰς μόνα τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν περιουσίαν. Διὰ τοῦ μέσου τούτου θὰ ἐπιτύχωμεν καὶ θὰ εὐκολύνωμεν τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν ὁδῶν. Δὲν πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, διότι ἀφαιροῦμεν μίαν διάθεσιν, ἥτις πολλάκις ἀνεπτύχθη καὶ ἐπέφερεν εὐάρεστα ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν.

§104ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, στηριζόμενος εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Χατζίσκου, καὶ ἀποκρούω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν παρουσίασε· διότι ἂν ὑπάρχουν ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἡ ἀναλογία τῶν φόρων νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἄδικον νὰ ὑποβάλωμεν τοὺς κατοίκους καὶ εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν· ἐγὼ νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν περὶ τούτου ν’ ἀποφαίνωνται τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ὅτι ὅπου δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ ὁ ὁδικὸς φόρος, ἐκεῖ νὰ μὴν ὑπάρχῃ προσωπικὴ ἐργασία· ὅπου δὲν δύναται, ἐκεῖ νὰ ὑπάρχῃ. Ἀπολύτως ὅμως πᾶς Ἕλλην, πᾶς ἐγκατεστημένος εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν εἶναι ἄτοπον. Ἂν δὲν ᾖναι δὲ δυνατὸν νὰ συμβιβάσωμεν ταῦτα, φέρω τροπολογίαν.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ εἶναι εἰς βάρος καὶ πρὸς ὄφελος τῶν δημοτῶν, ἑπομένως οἱ δημόται ὀφείλουν νὰ κατασκευάσωσι τὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν διὰ τὴν ὠφέλειάν των. Ὁ ὁδικὸς φόρος εἶναι φόρος, ὁ ὁποῖος ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ δημόσιον καὶ δίδεται εἰς τοὺς κατοίκους ὡς συνδρομὴ ὅπως χρησιμεύσῃ εἰς τὰ δημοτικὰ ἔργα. Ὅταν ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἐπιβάλωμεν φόρον, πρέπει νὰ ἐργασθῶσιν. Ἂν ἔχουν ἰδίους δημοτικοὺς φόρους, περισσεύματα, συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Κυριακὸν νὰ μὴν ἐργάζωνται οἱ πολῖται. Ἂν δὲ δὲν περισσεύουν, τότε πρέπει ἀναλόγως οἱ κάτοικοι νὰ ἐκπληρώσουν τὸ καθῆκόν των, ὅπως γίνεται εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα· ὅπου ὁ δῆμος δὲν εὐπορεῖ, ἔρχεται εἰς συνδρομὴν τὸ δημόσιον. Δέχομαι λοιπὸν τὴν τροποποίησιν, ἣν παρουσίασεν ὁ κ. Κυριακὸς· ἂν τὰ δημοτικὰ ταμεῖα ἀπὸ τοὺς δημοτικοὺς πόρους δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἁπλῶν ἔργων, τότε νὰ συμπληροῦν τὴν ἔλλειψιν διὰ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας.

§106ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ δημόσιον ἔρχεται εἰς συνδρομὴν τῳόντι μὲ ποσὸν ἀνάλογον τῶν δυνάμεών του, ἀλλὰ δὲν λησμονεῖ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι οἱ κάτοικοι καὶ ὁ δῆμος ὑποβάλλονται εἰς βάρη καὶ θὰ δεχθοῦν τὰ βάρη διὰ τὸν γενικὸν σκοπόν· δὲν δέχομαι ὅμως τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Κατσίνα καὶ Κυριακοῦ, διότι θὰ ἐγείρωμεν δίκαια παράπονα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἵτινες δὲν ἔχουν τὴν ἀφορμὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Φθιῶτις καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἀττική· ὁ κάτοικος ὅμως τῆς Δωρίδος καὶ τοῦ Καρπενησίου δὲν ἔχουν νὰ συνεισφέρουν τόσον, ὅσον ἡ ἐπαρχία τῆς Φθιώτιδος· διὰ τοῦ τρόπου τούτου, κύριοι, καταργεῖται ὅλως διόλου ἡ προσωπικὴ ἐργασία· ἐὰν δὲ θέλετε, τὰ περισσεύματα ἀπὸ τοὺς δήμους ἐκείνους, οἵτινες κατεσκεύασαν τὰς ὁδούς των, ἂς τὰ δίδωσιν εἰς τοὺς ἄλλους.

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ καταστρέφει τὴν δημοτικὴν βάσιν.

§108ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν τὸ προτείνω σπουδάζων, ἔρχομαι ἁπλῶς εἰς ἀντίκρουσιν. Ἡ προσωπικὴ ἐργασία, κύριοι, πρέπει νὰ ᾖναι γενικὴ, διότι θὰ ἀφαιρέσωμεν δι’ αὐτῆς τῆς γενικῆς ὑποχρεώσεως τὰ παράπονα.

§109ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ γενικὴ ὑπηρεσία δὲν ἀφορᾷ τὸ δημόσιον· ἀφορᾷ τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ὀνομάσωμεν γενικήν. Ὅσοι δῆμοι εὐποροῦν δύνανται νὰ κατασκευάσωσι μὲ τὰ χρήματά των τὰς ὁδούς των· ὅσοι δὲν ἔχουν χρήματα ἂς ἐργασθοῦν μὲ τὰς χεῖράς των.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν δύω προτάσεις, τὴν μὲν τοῦ κ. Κυριακοῦ, τὴν δὲ τοῦ κ. Κατσίνα.

§111ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τοῦ κ. Κυριακοῦ ἡ τροπολογία ἐμμέσως καταργεῖ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν καὶ ὁ χρόνος θὰ μᾶς τὸ διδάξῃ· ὅλα τὰ δημοτικὰ συμβούλια θὰ ἀποφανθοῦν ὅτι δύνανται νὰ κατασκευάσουν διὰ τῶν πόρων των τὰς ὁδούς. Ἂν παραδεχθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κατσίνα, ἐννοῶ πολὺ καλὰ, ὅτι καταργεῖται ἡ προσωπικὴ ἐργασία· ἂν παραδεχθῇ τοῦ κ. Κυριακοῦ, ἐμμέσως θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κυριακοῦ, ἐννοῶ νὰ ὑπάρχουν τὰ χρήματα, νὰ ὑπάρχουν μετρητὰ εἰς τὸ ταμεῖον.

§113ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἂν ὁ κ. Χατζῖσκος ᾖναι ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. Κατσίνα, διὰ τί κακίζει τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία τείνει νὰ φθάσῃ ἐκεῖ;

§114ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι καὶ κατὰ τῶν δύω.

§115ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀποφαίνηται τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ὅτι θὰ κατασκευάσῃ μίαν ὁδόν· ἀπαιτεῖται νὰ ὑποδείξῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ μέσα του εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναπληρώσουν τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνετε ὑμεῖς εἶναι ἰδέα ἁπλῆ μακρὰν τῶν πραγμάτων.

§116ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ἐπαναλαμβάνω, ὅλα θὰ προτείνουν τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς ἐργασίας. Τὸ δημοτ. συμβούλιον τῆς Λαμίας π. χ. θὰ προτείνῃ, ὅτι ἔχει δέκα χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς δεῖνα ὁδοῦ, τὸ δημοτ. συμβούλιον Καρπενησίου θὰ εἴπῃ ὅτι προτείνει τὴν κατάργησιν, διότι ἔχει 150 δραχ. κατὰ μῆνα, καὶ ἂν ἡ ὁδὸς τῆς Λαμίας γίνῃ εἰς ἓν ἔτος, ἡ ἐδική του ἂς γίνῃ μετὰ εἴκοσι· τοιουτοτρόπως, κύριοι, ποτὲ δὲν θὰ ἔχετε ὁδούς.

§117ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὁ κ. Χατζῖσκος ἐλάλησεν ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας του· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ ἀναφορικῶς πρὸς τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας μου. Ὁ δῆμος Ἀθηνῶν οὐδέποτε θὰ ἐπιβάλῃ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, διότι ὁσάκις τὴν ἐπέβαλεν, ὑπῆρξεν ἐνοχλητική· λέγω ὅτι τὰ δημοτικὰ συμβούλια εὐκόλως θὰ ἐψήφιζον τὰς ποσότητας ἐκείνας ἐκ τῶν δημοτικῶν πόρων, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται πρὸς συντήρησιν τῶν δημοτικῶν ὁδῶν.

§118ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν ἔχει κατεσκευασμένας τὰς ὁδούς του καὶ δὲν ἐννοεῖ διατί ἕτερος δῆμος νὰ μὴν ὑποχρεώσῃ τοὺς κατοίκους νὰ ὑπάγουν νὰ ἐργασθοῦν μίαν ἡμέραν.

§119ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδεὶς δῆμος, εἶναι ὁμολογούμενον, ἔχει περίσσευμα· ἂν ἔγιναν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁδοὶ, ἔγιναν διότι ἐπεβλήθη προσωπικὴ ἐργασία. Ὁ κ. Κυριακὸς μᾶς ὡμίλησε περὶ τοῦ δήμου Ἀθηνῶν. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν εἶναι χρεώστης.... Θέλετε νὰ ἔχετε ὁδούς; πρέπει νὰ ἐργασθῆτε σωματικῶς· ἄλλως μὴν περιμένετε τίποτε. Ἤμην πλησίον τῆς Ζακύνθου, ὅτε κατεσκεύαζον τὰς ὁδοὺς ἐκεῖ· ὅλοι ἀνεθεμάτιζον τὴν ἐξουσίαν, διότι τοὺς ὑπεχρέωσεν εἰς τὴν ἐργασίαν· τώρα ὅμως ὅλοι τοὺς συγχωροῦν. Τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι, θὰ ᾖναι ἐπὶ τέλους ὑπὲρ ἡμῶν.

§120ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἡ πρότασίς μου βλέπω ὅτι ἐλησμονήθη, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀρκετὴ ὥρα ἀφότου ἀνέπτυξα ἕνα λόγον, ὅστις μὲ ἠνάγκασεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸν ὑπενθυμίσω. Ἀποκρούσας τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, δὲν ἐζήτησα νὰ ἀποκλείσω τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τὴν κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν· ἐγὼ εἶπον, τὴν ἔλλειψιν δυνάμεθα νὰ ἀναπληρώσωμεν ὅταν ἔλθῃ ὁ φορολογικὸς νόμος· τότε δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἓν τόσον τοῖς ἑκατὸν, καὶ νομίζω ὅτι ὁ φόρος οὗτος θὰ ᾖναι ὁ ἀσπαστότερος παντὸς ἑτέρου φόρου. Δὲν ἀποκρούω ἐν γένει τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν δι’ ἐπιβολῆς φόρου, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρόνῃ φόρον, ἐκεῖνος θὰ ἀπολαμβάνῃ καὶ τὰ ὠφελήματα ἐκ τῆς κατασκευῆς μιᾶς ὁδοῦ.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὕτως οἱ πτωχοὶ δῆμοι δὲν θὰ κατασκευάσουν ποτὲ δρόμον, διότι ἕκαστος φόρος περιορίζεται ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας. Ὡς πρὸς τὴν προσωπικὴν δὲ ἐργασίαν λέγω, ὅτι ὅταν ἀπὸ τὸν δῆμον ζητοῦνται ἄνδρες καὶ αὐτὸς δίδῃ γρόσια, δύναται νὰ μὴν ὑποβάλῃ τοὺς δημότας εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν· ἐννοοῦμεν ὅμως ὅτι πάντοτε ἡ βάσις θὰ ᾖναι ἡ προσωπικὴ ἐργασία. Ὁ δῆμος ὀφείλει νὰ δίδῃ ἐργάτας, ἀλλ’ ὅταν ἀντὶ τούτων δίδῃ χρήματα, δὲν εἶναι ἐμποδισμένον.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν τὰς προτάσεις τοῦ κ. Κυριακοῦ καὶ τοῦ κ. Κατσίνα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσίνα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κυριακοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§123ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Βουλή.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 3 παρὰ 10/60)