1867.10.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1867.

(Σάββατον).

Ὥρα 1 παρὰ 5 Μ. Μ. Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ Ἀντιπρόεδρος Καραϊσκάκης.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχω ἐγώ. Δὲν ἐγένετο δεκτὸν τὸ 3 ἄρθρον, ἀλλ’ ἀνεβλήθη κατ’ αἴτησιν τοῦ Κ. Κωνσταντᾶ διὰ τὴν αὔριον.

§3ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη καὶ τὸ 3.

§4ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐρωτῶ ἕνα τῶν κυρίων μελῶν· τὸ ἐδάφιον 2 τοῦ 3 ἄρθρου λέγει «τὸ κεφάλαιον κτλ.» Ὁ φόρος τὸν ὁποῖον ἐπλήροναν οἱ τιμαριοῦχοι ἦτον εἰς εἴδη· πλὴν ὄχι μόνον εἰς εἴδη, ἀλλὰ καὶ εἰς ἵππους.

§5ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τοὺς ἵππους τοὺς ἠγόραζον αὐτοί.

§6ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Κρεστενίτη, δὲν ἐζητήσατε χθὲς τὴν ἀναβολὴν τοῦ 3 ἄρθρου;

§7ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι· τοῦ 4.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Σπετσῶν φέρει πρότασιν, δι’ ἧς τροπολογοῦνται μερικὰ ἄρθρα τοῦ νόμου περὶ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου (Ἀναγινώσκεται). «Τὰ ἐδάφια γ) καὶ δ) τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ Νόμου ΧΛΘʹ. περὶ συστάσεως ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου τροπολογοῦνται ὡς ἐφεξῆς. Ἄρθρον 4. γ) Τέσσαρα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀπὸ τῆς μισθοδοσίας παντὸς εἰς τὰ Βασιλικὰ πληρώματα τεταγμένου, τῶν ἀξιωματικῶν ἐξαιρουμένων. δ) Τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν ἀπὸ τῆς μισθοδοσίας παντὸς ἐπὶ μισθῷ τὴν θάλασσαν ἐργαζομένου. Ἄρθρον 6. δ) Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν θαλάσσης ἐργατῶν, τῶν ἕνεκα τῆς ὑπηρεσίας ἢ πνιγομένων ἢ ὑπὸ πάσης βλάβης ἢ ἀσθενείας νοσούντων καὶ ὁπωσδήποτε θνησκόντων. Ἄρθρον ἀκροτελεύτιον. Αἱ παρὰ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἀπομαχικοῦ Ταμείου μέχρι σήμερον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑποβληθεῖσαι αἰτήσεις συντάξεων ἕνεκα θανάτου συμβάντος ἐξ οἱασδήποτε νόσου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὑποβάλλονται ἐκ νέου, αἱ δὲ ἐπ’ αὐτῶν ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς μεταῤῥυθμίζονται κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐδαφ. δʹ. τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ παρόντος Νόμου, ἀρχομένης τῆς συντάξεως αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Νόμου τούτου.»

§11ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως θὰ ἀναπτύξω τὸν λόγον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ διαφόρων ἐνοικιαστῶν τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, αἰτούντων τὴν ἔκδοσιν εὐεργετικοῦ νόμου διὰ τὰ ἐξ ἐνοικιάσεως προσόδων τῶν ἐτῶν 1859–1865 καθυστερούμενα.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων σταφιδαμπέλων Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, αἰτούντων τὴν ἔκδοσιν νόμου ἀπαλλάττοντος αὐτοὺς τόκων ὑπερημερίας ἐφ’ ὅσον μένει ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὡς ὑπέγγυος ὁ σταφιδοκαρπός.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ περὶ ἐκτιμήσεως ἐλαιοκάρπου Κερκύρας νομοσχέδιον. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δευτέραν φοράν. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὑπάρχει μία πρότασις νόμου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κυρίου Μπότσαρη περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ λοχαγοῦ Χρυσοβέργη· ἡ Βουλὴ ὡς 3ην ἢ 1ην θὰ τὴν θεωρήσῃ;

§17ΠΟΛΛΟΙ. Τρίτην.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἀκόμη περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἐκτελέσεως διατάξεων τῆς Πολ. Δικονομίας· αὐτὴ εἶναι τοῦ κυρίου Μπαλάνου.

§19ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Εἶναι σπουδαιοτάτη καὶ παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φορὰν σήμερον. Ἀναγινώσκεται διὰ πρώτην φοράν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν παραδέχεται ἡ Βουλὴ διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν;

§21ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ τοῦ νόμου ἀπὸ τοῦδε.

§22ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διευθυνθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§23ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης καὶ οἱ κύριοι Γόνδικας, Κυπριάδης, Μανωλίδης, οἱ ὁποῖοι εἶναι μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, εἶπον ὅτι εἶναι σύμφωνοι καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§24ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ προΐδωμεν πρὸς Θεοῦ τί συζητοῦμεν· βλέπετε ὅτι φέρετε ἓν νομοσχέδιον νὰ τὸ συζητήσωμεν ἐξ ἐφόδου καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν χωρὶς κἀνεὶς νὰ ἠξεύρῃ τί ψηφίζει· ἐπικαλοῦμαι τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν. Χθὲς παρουσιάσθη μία ἁπλουστάτη πρότασις καὶ ἠγέρθη καὶ εἶπεν ὅτι τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια πρέπει νὰ παραπέμπωνται εἰς τὰς ἐπιτροπάς· τώρα λοιπὸν θέλομεν ν’ ἀναιρέσωμεν τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία ἀπεφάσισεν;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἦτον ἀπὸ τὰς 3 Ὀκτωβρίου.

§26ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ κοινοποιῆται ἡ ἡμερησία διάταξις τακτικῶς καὶ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἀταξία.

§27ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης, τῆς ὁποίας εἶμαι καὶ ἐγὼ μέλος· ἐξετάσθη μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μας εὑρέθη καλῶς ἔχον.

§28ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἠκούσατε τί εἶπεν ὁ κύριος Κυπριάδης· ὅτι παρεπέμφθη εἰς μίαν ἐπιτροπὴν καὶ τὸ ἐμελέτησαν ἐκεῖ τρία μέλη· ἄρα δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ γνωρίζουν καὶ τὰ 180 μέλη τῆς Βουλῆς τί τρέχει; Πρέπει νὰ παραδεχθοῦν ἐφέτος ὅ,τι ἀπεφάσισε πέρυσιν ἡ ἐπιτροπή; ποῦ εἶναι ἡ ἔκθεσις;

§29ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ὁμιλοῦν ὡς νὰ ὑπῆρχε πρόθεσις ν’ ἀφαρπάσῃ τις τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον διενεμήθη εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης νὰ τὸ ἐξετάσῃ· ὅταν μία ἐπιτροπὴ δὲν ἔχῃ ἀντίῤῥησίν τινα καθ’ ἑνὸς νομοσχεδίου, θέλετε νὰ συντάξῃ ἔγγραφον ἔκθεσιν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ἐγκρίνει; δὲν ἀρκεῖ προφορικῶς νὰ βεβαιωθῇ τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς;

§30ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχουν ἀντίτυπα, ἂς διανεμηθοῦν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλὴ διὰ πρώτην φοράν;

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῆς βαθμιαίας ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀγροληψιῶν Κερκύρας. Ἄρθρον 4. «Ἐπὶ ἀγροληψιῶν ἡ εἰς χρήματα ἀναγωγὴ τοῦ μεριδίου τῶν πρώην τιμαριωτικῶν κτημάτων γίνεται ὡς ἑξῆς· Ἐκτιμᾶται τὸ ὅλον κτῆμα κατὰ τὴν ἐν τῷ καιρῷ τῆς γενησομένης ἐκτιμήσεως ἀξίαν αὐτοῦ, ὁρίζεται τὸ κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα εἰς τὸν ἀγροδότην ἀνῆκον μέρος τοῦ κεφαλαίου τούτου, ἐξ αὐτοῦ γίνονται αἱ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερόμεναι δύω ἐνστάσεις, ὁ δὲ πρὸς 4% ἐτήσιος τόκος τοῦ ὑπολοίπου ἀποτελεῖ τὴν κατ’ ἔτος ἢ κατὰ διετίαν πληρωτέαν χρηματικὴν πρόσοδον.

§34ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ φράσις «κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα» εἶναι πολὺ σκοτεινή. Τί ἐστί ἔθιμον; Ἔθιμον εἶναι, πιστεύω, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῶν νομικῶν τῆς Βουλῆς, ἔθιμον εἶναι κανὼν ἄγραφος, ἰσχύων ἀδιακόπως παρὰ τῷ λαῷ καὶ μὴ ἀντιβαίνων ἐμμέσως ἢ ἀμέσως εἰς νόμον τοῦ κράτους. Τώρα τὰ ἐγχώρια ταῦτα ἔθιμα ἠκυρώθησαν ὑπὸ τῆς ἰσχυούσης Πολιτικῆς Δικονομίας διὰ τοῦ τελευταίου αὐτῆς ἄρθρου. Ποῖα ἔθιμα λοιπὸν ἐννοοῦνται; Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόησε τοὺς γραπτοὺς ἀρχαίους ἐγχωρίους νόμους· διὰ τοῦτο ἁρμόζει νὰ γείνῃ μία διασάφησις ἐδῶ, ἀντὶ δηλαδὴ «ἐγχώρια ἔθιμα» νὰ εἴπωμεν «κατὰ τὰς δικαστικὰς καὶ διοικητικὰς ἀποφάσεις καὶ κανονισμοὺς τῶν ἐνδίκων ἀρχῶν·» αὐτὰ εἶναι καὶ τὰ ἔθιμα τὰ ὁποῖα ἐννοοῦμεν ἡμεῖς ἐν Κερκύρᾳ. Ἔθιμα ἐγχώρια ἐννοοῦμεν τοὺς ἐν γένει γραπτοὺς νόμους τῆς νήσου, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὸν ἄγραφον καὶ ἀδιακόπως ἰσχύοντα παρὰ τῷ λαῷ νόμον ἢ συνήθειαν.

§35ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ κ. Κωσταντᾶ ἢ ὑπὲρ τῶν χωρικῶν· κατὰ τὰ ἐγχώρια, λέγει, ἔθιμα, καὶ ἠξεύρομεν, ὅτι τὰ ἔθιμα ταῦτα τὰ διετήρησε καὶ ἡ ἡμετέρα νομοθεσία. Ἐὰν θέσωμεν τὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. Κωσταντᾶς, τότε ἀντὶ νὰ διευκολύνωμεν τὸ ζήτημα, ἀπ’ ἐναντίας θὰ τὸ δυσχεράνωμεν· ὥστε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὅπως ἔχει.

§36ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Σᾶς παρατηρῶ, ὅτι Κωσταντᾶς καὶ χωρικοὶ εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα καὶ πᾶσα μεταξὺ αὐτῶν διάκρισις εἶναι φανερὰ φρενοληψία. Δὲν ἀπαντῶ δὲ εἰς τὰ λοιπὰ, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐνόησεν, ὅτι ἐνοήσας τὴν ἔννοιαν τῆς παρατηρήσεώς μου, (γέλως).

§37ΚΟΥΡΗΣ. Καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, Κύριοι, διὰ τῆς λέξεως «ἔθιμον» ἐννοοῦμεν ὅ,τι καὶ εἰς ὅλον τὸν πολιτισμένον κόσμον ἐννοοῦσι καὶ ἅπασαι αἱ νομοθεσίαι παραδέχονται· ἐπειδὴ δὲ ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος ἀφορᾷ μόνον τὴν Κέρκυραν, τὰ τῆς Κερκύρας ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔθιμα ὑπαινιττόμεθα.

§38ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὰ ὁρίσωμεν.

§39ΚΟΥΡΗΣ. Νὰ ἴδωμεν ὅμως ἐὰν δυνάμεθα καὶ ἐὰν πρέπει νὰ τὰ ὁρίσωμεν· νὰ προσέξωμεν δὲ μήπως τοῦτο πράττοντες περιπλέξωμεν περισσότερον τὰ πράγματα. Τὸ ἄρθρον 4 ἀφορᾷ μόνον τὰς ἀγροληψίας, τοὐτέστιν ὑφισταμένας σχέσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὀφείλει ὁ κάτοχος τοῦ κτήματος νὰ συνεισφέρῃ ὡρισμένην τινὰ μερίδα ἐκ τῶν παραγομένων προϊόντων. Ἂς λάβωμεν ὡς παράδειγμα τὴν ἐπὶ ἐλαιοστασίου τινὸς ἀγροληψίαν καὶ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ κάτοχος τοῦ ἐλαιοστασίου πληρόνει δέκατον. Κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα εἶναι προσδιωρισμένον ὁποῖον μετὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ὑπάρχοντος καρποῦ ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ὁ ἀγρολήπτης ποσὸν ἐλαιολάδου, διότι ἕνεκα τῆς ἀγροληψίας καθῆκον ἔχει τὸν καρπὸν νὰ μετατρέψῃ εἰς ἐλαιόλαδον, καὶ ἀφοῦ τοῦτο πράξει, μὲ ἐλαιόλαδον νὰ πληρώσῃ τὸ κατ’ ἔθιμον ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸ δέκατον μερίδιον. Τοιαύτη εἶναι ἡ συνήθεια τοῦ τόπου ἐκείνου, οὐδὲ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς διοικητικὰς καὶ δικαστικὰς ἀποφάσεις ὅπως προσδιορισθῇ ἡ εἰς τὸν ἀγροδότην ὀφειλομένη μερίς. Ἐπίσης, ὅταν ὁ κάτοχος μερίδιον τέταρτον πληρόνῃ, κατὰ γενικὸν κανόνα (ἐὰν πρόκειται περὶ ἀγροληψιῶν πρὸ τοῦ Ἰονικοῦ κώδικος) καθίσταται συγκύριος ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως τοῦ κτήματος. Αὐτὸ εἶναι ἕτερον ἔθιμον καθιερωμένον, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσαν πάντοτε ἅπασαι αἱ διοικητικαὶ καὶ δικαστικαὶ ἀρχαί.

§40ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δόξα τῷ Θεῷ, παρῆλθεν ἡ ἀπελπισία τῶν ποντοπορούντων, γῆν ὁρῶσι! Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κουρῆς, ὅτι ἔθιμον ἐννοοῦμεν ὅ,τι ἐννοεῖ καὶ ὅλος ὁ πολιτισμένος κόσμος καὶ ὅλαι αἱ νομοθεσίαι, ὅτι ὅμως, προκειμένου περὶ ἐθίμων Κερκύρας, ἐνταῦθα ἐννοοῦμεν τὰ τῆς Κερκύρας ἔθιμα, ὅτι κατὰ τὰ ἔθιμα ταῦτα ὁ πληρώνων μερίδιον δεκάτου λ.χ. πρέπει νὰ πληρώσῃ τὴν προσδιορισθεῖσαν δεκάτην τοῦ καρποῦ εἰς ἔλαιον. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου· ἔπρεπεν ἀπεναντίας νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ μερὶς τῆς ἰδιοκτησίας προσδιορίζεται κατὰ τὰ ἔθιμα Κερκύρας ἀναλόγως τῆς μερίδος τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ κτηματοδότης εἰς φυσικοὺς ἢ βιομηχανικοὺς καρπούς. Ὁ σῖτος, ὁ ἀραβόσιτος, τὰ φασόλια εἶναι φυσικοὶ καρποί, τὸ ἔλαιον, ὁ οἶνος, ὁ ἄρτος, εἶναι βιομηχανικοὶ καρποί. Τοῦτο δὲ δι’ ἡμᾶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἀδιάφορον. Ὅ,τι μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ μάθωμεν, α) πῶς προσδιορίζεται ἡ μερὶς τῆς ἰδιοκτησίας ἀναλόγως τοῦ ποσοστοῦ, ὅπερ λαμβάνει ὁ κτηματοδότης, καὶ β) ποῖον τὸ ποσοστὸν τῶν προϊόντων, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ κτηματοδότης τοῦ τιμαρίου ἐκ τοῦ τιμαριωτικοῦ κτήματος. Διότι τοῦ ζητήματος τούτου λυθέντος, τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ τῆς μερίδος τῆς ἰδιοκτησίας, λύεται ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα λύονται τῇ ἀρωγῇ τῶν ἐθίμων Κερκύρας, ἐπειδὴ περὶ αὐτῶν πρόκειται καὶ κατὰ τὸν κ. Κουρῆν, οὐχὶ περὶ τῶν ἐθίμων ὅλου τοῦ πολιτισμένου κόσμου· περὶ αὐτῶν δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει, οὔτε τολμῶμεν νὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὸ χάος τοῦτο ἄνευ κινδύνου τοῦ νὰ ἀπολέσωμεν τὴν πολύτιμον ζωήν μας! (γέλως). Τώρα τὰ ἔθιμα ταῦτα τῆς Κερκύρας τὰ προσδιορίζοντα τὴν ἰδιοκτησίαν ὑπάρχουσιν ἐν ἐνεργείᾳ ἢ κατηργήθησαν; Ἐγὼ λέγω, ὅτι κατηργήθησαν ἅμα εἰσήχθη ἡ Πολ. δικονομία, διότι ἡ Πολ. δικονομία κανονίζει τὴν διανομὴν τῶν συνδιοκτησιῶν κατὰ τρόπον διάφορον τοῦ τῶν ἐθίμων Κερκύρας, ἡ δὲ ἀγροληψία εἶναι συνιδιοκτησία, ὡς καθιέρωσαν τὰ ποινικὰ δικαστήρια τῆς Κερκύρας, προκειμένου περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 371 τοῦ ποινικοῦ κώδικος, κατὰ τῶν χωρικῶν. Φρονῶ δέ, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ περὶ διανομῆς σύστημα τῆς πολ. Δικονομίας, ἀλλ’ εἰς τὸ πρώην ἐν Κερκύρᾳ ἰσχύον. Βλέπετε, ὅτι εἴμεθα εἰς ἀντίφασιν. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν καταργοῦνται τὰ ἔθιμα ὑπὸ τῆς Δικονομίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡμεῖς ἀναφερόμεθα εἰς ἔθιμα κατηργημένα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἀνδρῶν σπουδαίων, ἐννοούντων εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ νομοθεσία ἐφ’ ἧς οἰκοδομοῦσι τὴν λύσιν κοινωνικοῦ ζητήματος. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἀντὶ τῆς φράσεως «ἐγχώρια ἔθιμα» νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν οὐσίαν αὐτῆς, ἥτις πράγματι σημαίνει τὰς δικαστικὰς καὶ διοικητικὰς ἀποφάσεις τῶν ἑνετικῶν ἀρχῶν, ἐξ ὧν προῆλθον τὰ καταργηθέντα ἔθιμα. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε ἀντιπρόσωπε Κερκύρας, εἴπατε ἐν τιμῇ, λέγοντες «ἐγχώρια ἔθιμα Κερκύρας,» δὲν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς τὴν συλλογὴν τῶν ἐγχωρίων νόμων, τῶν ἐπὶ τῆς ἑνετοκρατίας ἐκδοθέντων ὑπὸ τῶν τοπικῶν ἀρχῶν τῆς Κερκύρας, ἢ ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας διὰ μόνην τὴν Κέρκυραν; Δὲν εἶναι ἆρά γε ὀρθότερον καὶ λογικώτερον νὰ κάμωμεν μνείαν αὐτῶν ἐν τῷ νόμῳ, ἢ τοῦ ὅρου ἐθίμων, ὅστις εἶναι εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν Πολ. Δικονομίαν; Κατὰ τὰ ἔθιμα, ἤτοι τοὺς ἐγχωρίους νόμους Κερκύρας, κύριοι, ὁ λαμβάνων μερίδιον τέταρτον ἔχει τὸ ἥμισυ τῆς ἰδιοκτησίας, ὁ λαμβάνων τὸ ⅕ τῶν καρπῶν ἔχει ⅖ τῆς ἰδιοκτησίας, ὁ λαμβάνων τέλος τὸ ⅒ ἔχει ⅕ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ ποῦ προσδιορίζεται τὸ ποσοστὸν τοῦ μεριδίου; Κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προηγουμένων ἄρθρων ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι μόνη ἡ ἐκ συμβάσεων ἀποδεικνυομένη τιμαριωτικὴ ἰδιοκτησία ἐκκαθαρίζεται ὑπὲρ τοῦ τιμαρίου, διότι εἴπομεν ὅτι τὰ λοιπὰ δικαιώματα τὰ περιεχόμενα εἰς τὰς ἀναγραφὰς δὲν εἶναι ἐγκτητικὰ δικαιώματα, εἶναι φορολογικά. Ἀλλὰ σημειώσατε καὶ ἕτερον γεγονὸς, ὅτι πᾶσα σύμβασις ἀφορῶσα τιμαριωτικὴν ἀγροληψίαν μὲ μερίδιον ἀνώτερον τῶν δεκάτων δὲν εἶναι νόμιμος κατὰ τὰ ἔθιμα, ἤτοι κατὰ τοὺς ἐγχωρίους νόμους Κερκύρας. — Εἶναι ἔγκυρος μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δεκάτην. Τοῦτο ἴσως θὰ ταράξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς τιμαριωτικῆς μερίδος, ἀλλ’ ἀδιαφορῶ· ἐγὼ τὰ πράγματα ἀναφέρω ὡς παρίστανται ὑπὸ τῆς κοινωνικῆς ἱστορίας τῆς Κερκύρας, διὰ νὰ ἐξαγάγω ἐντεῦθεν τὰ ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας δικαιώματα τῶν χωρικῶν. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας ἀναφορὰν τοῦ συμβουλίου τῶν 150 Κερκύρας πρὸς τὴν ἑνετικὴν κυβέρνησιν, ἐν πρωτοτύπῳ μεταφράσας κατὰ τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν τοῦ ἔτους 1618 ἐν Κερκύρᾳ, δι’ ἧς οἱ τότε Ἕλληνες εὐγενεῖς Κερκύρας μαρτυροῦσι πρὸς τὸν Δοῦκα τὰς ἀδικίας τὰς διαπραχθείσας ὑπὸ τῶν τιμαριωτῶν κατὰ τῶν χωρικῶν. Οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα εἶναι τὰ μέλη τῆς ἐπαρχιακῆς διαίτης Κερκύρας, ἥτις ἦτο τὸ ἴχνος τῶν ἀρχαίων δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, καὶ αἵτινες περιωρίσθησαν εἴς τινας ὀλιγαρχικὰς ἑλληνικὰς οἰκογενείας, λείψανα τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας. Οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα εὐγενεῖς Κερκύρας ἰδοὺ τὶ λέγουσι περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου ἐν ἔτει 1618, ὅθεν προκύπτει ὅτι καὶ μ’ ὅλα τὰ συμβόλαια μόνον δεκάτην ὑπεχρεοῦντο νὰ πληρόνωσιν οἱ χωρικοὶ εἰς τοὺς τιμαριούχους.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ αἰώνιον ζήτημα.

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Μάλιστα, κ. πρωθυπουργὲ, αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀνεφάνη ἐκεῖ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1618, ἐπανελήφθη μεταγενεστέρως καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀγγλικῆς προστασίας, καὶ πάντοτε ἐλύετο ὑπὲρ τῶν χωρικῶν ἢ νομοθετικῶς, ἢ διοικητικῶς ἢ δικαστικῶς, ὡς μετ’ οὐ πολὺ θέλετε πεισθῇ ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα θέλω σᾶς ἀναγνώσει. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορὰ τοῦ συμβουλίου τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα Κερκύρας). Ἀπόσπασμα ἀρχαίας ἐπισήμου μεταφράσεως τῶν βιβλίων τῶν πρεσβειῶν Κερκύρας. Γαληνότατε Ἡγεμὼν, «Καθὼς διὰ ταῖς προλαβοῦσαις ὑπόθεσαις ἐχρειάσθη ἐτούτη ἡ κοινότητα τῆς Κερκύρας, δούλη σου πιστοτάτη, νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν εὐσπλαγχνίαν σου, καὶ μὲ καλοκαγαθία ἐλαφρώθη, προστρέχει καὶ τώρα μὲ βεβαίαν ἐλπίδα νὰ λάβῃ παρηγορίαν καὶ ἐπιδιόρθωσιν εἰς ταῖς πολλαῖς θλιβεραῖς καὶ ζημιωδεῖς κατάχρησαις, ὅπου νεωστὶ ἐπροχώρησαν εἰς τοῦτο τὸ νησί· διότι οἱ πάμπτωχοι κάτοικοι τοῦ αὐτοῦ νησίου εὑρισκόμενοι εἰς χωράφια καὶ ὑποστατικὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι παλαιόταταις πατρικαῖς κληρονομίαις τους, καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα μερικὰ πληρόνουν εἰς τὴν μητρόπολιν, ἤγουν τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν, καὶ εἰς τοὺς κανόνικους αὐτῆς τὸ ἁπλοῦν μέρος δέκατον, καὶ ἄλλα πάλιν πληρόνουν παλαιότατα σαλιάτικα, ἔζησαν πάντα τόσον οἱ πρόγονοί τους, ὅσον καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι μὲ εἰρήνην καὶ ἡσυχίαν εἰς αὐτὰ, καὶ αὐτὸ νομίζοντες ὅτι θέλει ἐξακολουθήσει, ἐκυβέρνουν αὐτὰ διὰ τὴν καλλιτέραν τους κατάστασιν καὶ προκοπήν. Μολοντοῦτο ἀπὸ μερικὸν καιρὸν καὶ ἐδῶ ἐφάνη τοῦ ἐκλαμπροτάτου καὶ πανιερωτάτου Ἀρχιεπισκόπου, ὁποῦ εἶναι εἰς τὸ παρὸν, μὲ τὸν εὐλαβέστατον κανόνικόν του νὰ προχωροῦν ἀπὸ ὀλίγον εἰς ὀλίγον τεχνευόμενοι πῶς νὰ καταπλακόνουν καὶ σηκόνουν πότε τοῦ ἑνὸς καὶ πότε τοῦ ἄλλου τὰ αὐτὰ παλαιὰ πατρικὰ κτήματά τους, μὲ πρόφασιν ὅτι εἶναι τῆς ἐκκλησίας, καὶ ὅτι τὰ μερίδια τῶν δεκάτων καὶ τὰ σαλιάτικα εἶναι ὀλίγα. Ἔπειτα γυρίζουν καὶ τὰ δίδουν μὲ νέα μεγάλα δοσίματα καὶ συμφωνίαις ἀπὸ αὐτοὺς ἐφευρεμέναις, καὶ ὅτι νὰ τὰ ἔχουν μόνον διὰ τρεῖς γενεαῖς, καὶ ἐκείναις ἀρσενικαῖς, ὕστερα ἀπὸ ταῖς ὁποίαις νὰ ἐπιστρέφουν εἰς τὴν αὐτὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν ὁμοῦ μὲ κάθε καλλιέργημα, καὶ τούτου νὰ προηγῆται ἐπιβεβαίωσις τοῦ Ἁγιωτάτου Πάπα. Τὰ ὁποῖα πράγματα ὄχι μόνον εἶναι ἀσυνήθιστα καὶ ἀνήκουστα εἰς ἐτοῦτο τὸ νησὶ, καὶ γίνεται αἰτία νέων καταδυναστειῶν τούτων τῶν ὑπηκόων σου, μὰ θέλει ἀρχίσει εἰς ὀλίγον διάστημα καιροῦ νὰ κυριεύσῃ ἡ ἀρχιεπισκοπὴ καὶ ἐκκλησία ὅλο τὸ νησί. Καὶ ομολονότι ὁποῦ ὅταν ἄρχισε τοῦτο ἐπρόστρεξαν εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἐκλαμπροτάτων καὶ ἐξοχωτάτων γενικῶν ἐξεταστῶν, ὅταν ἦλθαν εἰς τοῦτο τὸ νησὶ διὰ μερικὰ χωράφια μὲ τοὺς αὐτοὺς κανονικοὺς, καὶ ἔμεινε ἀποφασισμένον ὅτι νὰ μὴ ἤθελον νεωτερίσει πλέον εἰς κανένα πρᾶγμα οἱ αὐτοὶ κανόνικοι, μοναχὰ νὰ λαβαίνουν τὰ ἁπλᾶ δέκατά τους, καὶ τοῦτο τοὺς ἀρκοῦσε. Αὐτὴ ἐχρησίμευε ὡς μία ἀπόφασις καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἐπιλοίπους βαρώνους καὶ τιμαριούχους τοῦ νησιοῦ, διὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὅμοιαις διόρισαις ἔγειναν εἰς τὴν κρίσιν ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς ἐκλαμπροτάτους ἐξεταστὰς αὐθέντας των. Μολοντοῦτο ἐνεργοῦντες ταῖς αὐταῖς πράξαις καὶ στοχασμοὺς εἰς καθένα χωριστὰ ἐναντίον τῶν διορισμῶν ὁποῦ ἔγειναν διὰ τέτοιαις ὑπόθεσες, ἔβαλαν πάλιν εἰς σύγχυσιν ἕως τώρα τούτους τοὺς πτωχοὺς κατοίκους, διότι ὄχι μόνον τοὺς ἀσηκόνουν τὰ παλαιὰ πατρικά τους ἀγαθὰ, ὁποῦ ἀπὸ ἑκατοντάδες χρόνους πληρόνουν ὅμοια δοσίματα, μὰ ἀκόμη τοὺς ἀσηκόνουν τὸ ὑπόλοιπον τῆς οὐσίας τους, διὰ μίαν ποσότητα καρπῶν χρόνων ἀπερασμένων, καθὼς ἤθελε τοὺς φανῆ. Πράγματα βέβαια ἀνυπόφερτα, ὁποῦ δὲν θέλει τὰ ὑπομείνει ἡ Γαληνότης σου. Τὸ παράδειγμα τοῦτο ἐξακολουθοῦν ὅλοι οἱ βαρῶνοι καὶ τιμαριοῦχοί σου ὁποῦ ἔχουν βαρωνίας καὶ εἰσοδήματα ἐπάνω εἰς τοῦτο τὸ νησί. Οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ νὰ εἶναι ἄρχοντες βενετσιάνοι, ἔχοντες ἐξουσίαν δὲν ψηφοῦσι παλαιότητα καιρῶν, οὔτε ταῖς συνηθείαις, οὔτε τίποτες· ἀφαιροῦν καὶ ἀσηκόνουν τὰ πατρικὰ ἀγαθά τους, καὶ γυρίζοντες τὰ δίνουν εἰς τοὺς ἰδίους μὲ πολλαῖς ὑποχρέωσες καὶ νέαις προσθήκαις. Καὶ ἀνίσως καὶ δὲν τὰ σηκώσουν, φοβερίζοντές τους τοὺς τρώγουν πολλὰ καὶ μεγάλα χαρίσματα, τὰ ὁποῖα πράγματα, ἂν τὰ ἐξακολουθήσουν, εἰ ὀλίγον καιρὸν θέλουν προξενήσει παντελῆ ἀφανισμὸν εἰς ἐτοῦτον τὸν λαόν σου, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ταῖς νέαις καταδυναστεύσεις στενοχωρούμενος δὲν ἔλειψε νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ φωνῆς καὶ διὰ γραμμάτων, καὶ μὲ παρακινητικαῖς παρακάλεσες νὰ παρακινήσῃ ἡμᾶς τοὺς συνδίκους προεστῶτας ἐτούτης τῆς ἰδικῆς σου κοινότητος. Διὰ τὴν τιμήν μας καὶ διὰ τὰ σπλάγχνα τοῦ Ἰησοῦ μας Χριστοῦ ἐφανερώσαμεν τὰ πάντα εἰς τὴν σὴν Γαληνότητα. Ἐπειδὴ ἡμεῖς στοχαζόμενοι τὸ οὐσιῶδες τῆς ὑποθέσεως καὶ τὰ ἀποτελέσματα ὁποῦ θέλει προξενήσει αὐτὴ, καὶ βλέποντες κατὰ ἀλήθειαν τέτοιαις κακαῖς πράξαις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, οἱ ὁποῖοι περιπατοῦν καὶ ὑπάγουν περικυκλόνοντες τὸν λαὸν σὰν ὄχεντραις φαρμακεραῖς, ἐγνωρίσαμεν ἀναγκαῖον νὰ παρακαλέσωμεν ἀπὸ μέρος ὅλων ἐτούτων τῶν κατοίκων, μὲ ταπεινὴν παρακάλεσιν, τὴν καλοκἀγαθίαν τῆς σῆς Γαληνότητος νὰ εὐαρεστηθῇ μὲ τὴν συνειθισμένην πατρικὴν εὐσπλαχνίαν της νὰ ἀποφασίσῃ καὶ νὰ διορίσῃ ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἔχουν τόπους καὶ ὑποστατικὰ παλαιὰ μὲ τὰ συνειθισμένα δοσίματα τῶν δεκάτων ἢ σαλιατίκων, νὰ μὴ πειράζωνται πλέον οὔτε ἀπὸ τὴν Ἀρχιεπισκοπικὴν Ἐκκλησίαν, οὔτε ἀπὸ τοὺς κανόνικούς της, καὶ νὰ μὴ ἤθελον μένει ἐβγαλμένοι ἀπὸ τὴν κυριότητα τῶν αὐτῶν ἀγαθῶν, οὔτε νὰ λάβουν κἀμμίαν ἀλλοίωσιν τὰ κτήματά των, καὶ ὅτι ὅλα τὰ συμβόλαια ὁποῦ ἔγειναν μὲ δοσίματα καὶ σύμβασαις περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνο ὁποῦ εἶναι συγχωρημένον ἀπὸ ταῖς ἀπόφασες τῆς γαληνότητός σου νὰ ἤθελον εἶσθαι ἀνενέργητα καὶ χωρὶς καμμίαν δύναμιν, οὔτε νὰ ἀφήσῃ συμβόλαια μὲ τέτοιαις σύμβασες νὰ ἠμποροῦν νὰ γίνωνται, καὶ ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἔμειναν διωγμένοι καὶ ὑστερημένοι ἀπὸ ταῖς παλαιαῖς τους κατοχαῖς νὰ τοὺς ἐπιστρέφωνται, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ βαροῦνοι καὶ τιμαριοῦχοι νὰ μὴν ἠμποροῦν νὰ σηκόνουν ταῖς παλαιαῖς κατοχαῖς ἐκείνων ὁποῦ κρατοῦν προγονικὰ τους χωράφια καὶ ὑποστατικὰ, οὔτε νὰ ἀλλοιώσουν τὰ παλαιὰ καὶ συνειθισμένα δοσίματα, ἀλλὰ νὰ τὰ ἐπιστρέψουν καὶ τοὺς ἀφήσουν εἰς ταῖς παλαιαῖς των κατοχαῖς, καὶ νὰ τοὺς ἐπιστρέψουν ἀκόμη τὰ χαρίσματα, ὅπου τοὺς ἐπῆραν. Καὶ διὰ νὰ ἀφαιρεθοῦν ἡ αἰτίαις ἀπὸ τέτοια ἄτοπα, νὰ εὐαρεστηθῇς νὰ διορίσῃς, ὅτι διὰ τὸ ἐρχόμενον νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ ἔρχωνται μὲ ἀξίας δικαστῶν εἰς ταύτην τὴν χώραν οὐδεὶς ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς ἐκλαμπροτάτους βαρώνους καὶ τιμαριούχους—καθὼς ἀκόμη οὔτε οἱ ἀδελφοὶ, οὔτε οἱ συγγενεῖς των. Ἐπειδὴ μὲ τὸ νὰ μὴν ἔρχωνται αὐτοὶ δικασταὶ, ἀφαιρεῖται τῶν βαρώνων ἡ ἀφορμὴ εἰς τὸ νὰ μεταχειρίζωνται τὴν ἐξουσίαν διὰ τὸ συμφέρον τους, καὶ ὁ φόβος ἀπὸ τοὺς πτωχοὺς διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ζητοῦν μὲ ἀφοβίαν τὰ δίκαιά τους.» 1617 Αὐγούστου 3. «Ἀνεγνώσθη καὶ ἐψηφίσθη. Ἔλαβεν ὑπὲρ ψήφους 79, καὶ κατὰ ψήφους 5. Φραντσέσκος Βενιὲρ, καγγελάριος τῆς μεγαλοπρεποῦς Κοινότητος Κερκύρας.» Ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς νήσου τί μανθάνομεν, κύριοι, περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος; Μανθάνομεν ὅτι τὰ κτήματα τοῦ δημοσίου ἐδίδοντο εἰς τοὺς καλλιεργητὰς δυνάμει νόμου ἐφ’ ὅρῳ συγκυριότητος μετὰ τοῦ Ἡγεμόνος καὶ πληρωμῆς μόνον τοῦ δεκάτου τῶν προϊόντων, συμφώνως μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ Βυζαντινοῦ δικαίου περὶ χωροδοσίας· ὅτι αὐθαιρέτως ἡ λατινικὴ ἐπισκοπὴ, ἥτις ἦτο ὁ πρῶτος τιμαριοῦχος, καὶ οἱ λοιποὶ τιμαριοῦχοι ἀφήρουν τὰ κτήματα ἐκ τῶν ἀρχαίων κατόχων καὶ ἐπέστρεφον αὐτὰ πάλιν διὰ συμβολαίου ἐφ’ ὅρῳ πληρωμῆς ποσοστῶν μεγαλειτέρων τῆς δεκάτης καὶ ἐπὶ πληρωμῇ διαφόρων δώρων, ἅτινα εἶναι τὰ λεγόμενα συγκράτειαι καὶ κανίσκια, καὶ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου κατηργήσαμεν· καὶ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο ἡ αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ τῆς δεκάτης, ἐπειδὴ οἱ τιμαριοῦχοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσι τὰ κτήματα τοῦ δημοσίου εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ἐφ’ ὅρῳ πληρωμῆς τῆς δεκάτης τῶν προϊόντων ἄνευ ἑτέρου βάρους. Ἡ ὑποχρέωσις δὲ αὕτη ἦτο εἷς ὅρος τῆς περιβολῆς τῶν τιμαρίων εἰς τοὺς τιμαριώτας, οὗτινος ἡ παράβασις συνεπέφερε τὴν ἔκπτωσιν τοῦ τιμαριούχου ἐκ τῆς ἐπικαρπίας. Τοὺς ὅρους τούτους ἐπεκύρωσαν καὶ οἱ πρῶτοι Ἐνετοὶ κατακτηταὶ, ὅτε ἔδωκαν τὴν νῆσον εἰς δέκα τιμαριούχους ἐπὶ συμφωνίᾳ νὰ εἰσπράττωσι μόνον τὰ ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων αὐτοκρατόρων πληρονόμενα, ἅτινα συνίσταντο εἰς τὴν δεκάτην. Ὁμοίως ὁ Κάρολος ὁ Ἀνδιγανὸς, καὶ οἱ μετὰ ταῦτα κατακτηταὶ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἐπεκύρωσαν. Τούτου ἕνεκα οἱ ἀντιπρόσωποι κατὰ τὸν δέκατον ἕκτον καὶ δέκατον ἕβδομον αἰῶνα παραπονοῦνται, ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι καὶ βαρῶνοι παραβαίνουσι τὰ νενομοθετημένα ὑπὸ τοῦ χρόνου καὶ τῶν Κυβερνήσεων πρὸς βλάβην τῶν γεωκατόχων τῶν τιμαρίων. Εἴμεθα λοιπὸν βέβαιοι ἤδη ἐκ τῶν αὐθεντικῶν ἀποδείξεων μέχρι τοῦ ἔτους 1618, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ μεριδίου πλέον τῆς δεκάτης ἐπὶ τιμαριωτικῶν ἀγροληψιῶν ἦτο παράνομος, ἦτο λῃστρικὴ καὶ οὐχὶ ἐξάσκησις τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας κατὰ τὸν κύριον Κουρῆν καὶ Σαν. Ἂς ἴδωμεν ἤδη τί ἀπαντᾷ ἡ ἑνετικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης. Συμφωνεῖ κατὰ τὸν 16ον αἰῶνα μὲ τὴν γνώμην τῶν ἀγορευόντων ὑπὲρ τῆς ἱερότητος τοῦ τιμαριωτισμοῦ σήμερον ἐν τῇ ἑλληνικῇ Βουλῇ; Ὁ Ἡγεμὼν παρέπεμψε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ συμβούλιον τῆς πολιτείας, τὸ λεγόμενον συμβούλιον τῶν τεσσαράκοντα, συγκροτούμενον ἐξ ἀντιπροσώπων τῆς μέσης καὶ ἀνωτάτης τάξεως. Ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου τούτου συνεζητήθη ἡ ὑπόθεσις ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπὸ τῶν δικηγόρων τῆς πρεσβείας τῆς ἀποσταλείσης ἐκ Κερκύρας ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑπὸ τῶν δικηγόρων τῶν τιμαριούχων καὶ βαρώνων Κερκύρας, ἡ δὲ ἀπόφασις, ἣν ἐξέδωκε τὸ συμβούλιον μετὰ βαθεῖαν σκέψιν καὶ ἔρευναν τῶν προσαχθέντων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων τῶν ἀντιδίκων, εἶναι ἡ ἑξῆς. 1618 Σεπτεμβρίου 5. «Ἠκούσθησαν ἀπὸ τοὺς ἐξοχωτάτους κυρίους συμβούλους καὶ τοὺς κάτωθεν ὑπογεγραμμένους κορυφαίους τῶν τεσσαράκοντα κατὰ τὴν 9ην παρελθόντος Αὐγούστου οἱ πρέσβεις τῆς μεγαλοπρεποῦς Κοινότητος Κερκύρας, οἵτινες ἐξαιτοῦνται ὅπως οἱ βαρῶνοι καὶ τιμαριοῦχοι μὴ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρῶσι τὴν κατοχὴν τῶν κατεχόντων ἔκπαλαι χωράφια καὶ ὑποστατικὰ, οὔτε μεταβάλλωσι τὰ ἀρχαῖα καὶ συνήθη βάρη, ἀλλ’ ὅπως ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς αὐτοὺς ὅσα αὐθαιρέτως ἔλαβον καὶ τὰ λοιπὰ ὡς φαίνεται εἰς τὴν ἀναφορὰν των. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἠκούσθησαν οἱ βαρῶνοι καὶ τιμαριοῦχοι τῆς ἄνωθεν Κοινότητος καὶ οἱ δικηγόροι αὐτῶν συμφώνως μὲ τὴν περὶ τούτου ἀπόφασιν τοῦ ἐξοχωτάτου Σενάτου (Γερουσίας) τῆς 21 τοῦ αὐτοῦ μηνός. Ἠκούσθησαν ἀκόμη ὅσα προσέθηκαν εἰς τὰ δύω μέρη πρὸς μεγαλειτέραν ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων των. Ἀφ’ οὗ ἦλθε σήμερον ἡ ἔνορκος ἀπάντησις τῶν ἀξιωματικῶν δικηγόρων, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην οὐδεμία βλάβη τῶν συμφερόντων τῆς γαληνοτάτης πολιτείας, κατὰ τὴν περὶ τούτου ἀπόφασιν τῆς ἐξοχότητός των, καὶ ἀνεγνώσθη σήμερον μὲ ἐπιτηδειότητα καὶ σκέψιν, ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχῃ συμφέρον ἄξιον προσοχῆς, ἐτέθη ἡ κάλπη διὰ τὰς βαρωνίας ὡς ἄνωθεν ἀπεφασίσθη ὑπὸ τοῦ ἐξοχωτάτου Σενάτου καὶ ἐγένετο ψηφοφορία. Ἑπομένως παρεδέχθησαν ὅσα ζητοῦσιν οἱ πρέσβεις τῆς Κερκύρας μὲ τὴν ἀναφορὰν των· οἱ βαρῶνοι καὶ τιμαριοῦχοι ὑποχρεοῦνται νὰ παραιτήσωσι τὰ κτήματα, ἀκυρουμένων καὶ καταργουμένων ὅλων τῶν πράξεων καὶ συμβολαίων, ἅτινα ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰς αἰτήσεις τῆς εἰρημένης ἀναφορᾶς. Σύμβουλοι Κορυφαῖοι τῶν τεσσαράκοντα Φράντσεσκος Βαλιὲρ, Βενέδικτος Ταγιακιὲρ, Ἰωάννης Δάνδαλος, Φραγκῖσκος Μαλῖνος, Ἀντώνιος Βραγαδῖνος, Ζαχαρίας Γαβριὴλ, Ἰάκωβος Πέζαρος, Ἀλέξανδρος Μπάλπης. Ἀλβέρτος Τσαντάσης, δουκικὸς Νοτάριος». (Πρόχειρος μετάφρασις). Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ ἀναλύσω τὴν ἀπόφασιν τοῦ πολυμελοῦς τούτου ἑνετικοῦ δικαστηρίου, ὅπερ περιελάμβανε τοὺς νομομαθεστέρους τῆς ἐποχῆς, διότι εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν διαμαρτύρησις καὶ καταδίκη τῶν καταχρήσεων καὶ καταπιέσεων τῶν τιμαριούχων κατὰ τῶν γεωργῶν, ἀφίησι φωνὴν γοερὰν ἀγανακτήσεως καὶ ἀποστροφῆς κατὰ πράξεων, τὰς ὁποίας ὁ Κύριος Κουρῆς περιέβαλεν ἐν ὑπερμεσοῦντι 19 αἰῶνι μὲ τὸν χιτῶνα τῆς νομίμου ἰδιοκτησίας, συῤῥάψας αὐτὸν ἐκ τῶν καθ’ ὁδὸν ῥιπτομένων ῥακῶν τῶν ἐκ παραγραφῆς δικογράφων. Τὰ αὐτὰ ἔλεγον καὶ τότε οἱ τιμαριοῦχοι, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία αὕτη ἦτο ἱερὰ δι’ αὐτοὺς, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διαῤῥήξωσιν ἀμφιμερῆ συμβόλαια, ὧν οἱ ὅροι δὲν ἐξεπληροῦντο ὑπὸ τῶν γεωργῶν, ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον συμβόλαια, εἶχον οὐχ ἧττον τὴν εἴσπραξιν καὶ τοῦτο ἤρκει δι’ αὐτοὺς ὡς δικαίωμα κυριότητος ἰσχυρὸν, καὶ χίλια ἄλλα ἔλεγον· φοβοῦμαι δὲ μὴ τὴν δικογραφίαν ἐκείνων ἐξετρύπωσεν ὁ κύριος Κουρῆς καὶ μελετήσας αὐτὴν ἐπαναλαμβάνει καὶ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλὰ τὸ δικαστήριον ἀπεφήνατο αὐθεντικῶς, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα εἶχον οἱ τιμαριοῦχοι νὰ ἁρπάζωσι γαίας μὴ δοθείσας ὑπ’ αὐτῶν διὰ συμβολαίων, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν δοθεισῶν ἡ κυριότης ἀνῆκεν εἰς τὴν γαληνοτάτην Ἑνετικὴν Πολιτείαν, ὅτι κακῶς ἔπραττον διαλύοντες τὰ συμβόλαια καὶ ἐπαναδίδοντες τὰ κτήματα μὲ ἐπιβολὴν ποσοστῶν τῶν προϊόντων ἀνωτέραν τῆς δεκάτης, ὅτι μόνη ἡ δεκάτη ἐπετρέπετο εἰς νόμιμον ἀγροληπτικὸν μερίδιον τῶν προϊόντων ἐπὶ τιμαριωτικῶν κτημάτων διδομένων εἰς καλλιεργητὰς, ὅτι τὰ γενόμενα συμβόλαια ἦσαν ἄκυρα καὶ ὅτι ἑπομένως τὰ κτήματα καὶ τὰ παρανόμως προστεθέντα βάρη ἔπρεπε νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τοὺς κατόχους μὲ μόνην τὴν δεκάτην εἰς προϊόντα, ἢ δουλιάτικα, ἤτοι ἐμφυτευτικοὺς κανόνας. Τοιοῦτον ἦτο τὸ πέρας τῆς πολυθρυλλήτου ταύτης δίκης Μετὰ τέσσαρα ἔτη, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος 1622, ἐξηκολούθουν πάλιν σποραδικῶς αἱ καταχρήσεις αὗται τῶν τιμαριούχων, αἱ δὲ ἐπιτόπιοι ἀρχαὶ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἐξέδωκαν, αἰτήσει τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Ἐπισκέψεως, ἐγχώριον νόμον, δι’ οὗ ἠκυρώθησαν ὅλα τὰ συμβόλαια ταῦτα καὶ ἐπὶ ἀπειλῇ βαρυτάτων ποινῶν ἐπεβάλλετο τοῖς τιμαριούχοις τὸ καθῆκον νὰ μὴ εἰσπράττωσι πλέον τοῦ δεκάτου τῶν προϊόντων. Ἐν ἔτει 1653 μετὰ αἱματηρὰν ἐπανάστασιν τῶν χωρικῶν τῆς ἐπαρχίας, Γύρους, ὅπου ἀνήκω οἰκογενειακῶς, ὁ τότε διοικητὴς ἐξέδοτο νόμον ἐπιχώριον, δι’ οὗ πάλιν ἐκανόνισε τὸ μέρος τοῦ ἀγροτικοῦ συστήματος τὸ ἀφορῶν τὰς ἐμφυτεύσεις καὶ ἐδαφονομάς. Οἱ δύω οὗτοι νόμοι, περὶ ὧν σᾶς ἔκαμον μνείαν, εὑρίσκονται δημοσιευμένοι εἰς τὴν συλλογὴν τῶν ἐγχωρίων νόμων ὑπὸ τοῦ κυρίου Βογιάμου. Δὲν ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν ἀνάλυσίν των, διότι ἤθελον περιπέσει εἰς μυρίας ταυτολογίας, καθότι βάσις αὐτῶν εἶναι τὰ προγενέστερα γεγονότα καὶ αἱ ἀρχαὶ τῶν προεκδοθεισῶν ἀποφάσεων ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας. Φθάνομεν ἤδη εἰς τὸ τέλος τῆς 17 ἑκατονταετηρίδος, ὁπότε νέαι καταχρήσεις τῶν τιμαριωτῶν ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς νέας δικαστικὰς διενέξεις ἐνώπιον τῶν ἐν Βενετίᾳ κεντρικῶν ἀρχῶν, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ἑξῆς προκήρυξις τῆς ἐν Κερκύρᾳ διοικήσεως. Παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε, κύριοι, τὴν προσοχήν σας καὶ ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τούτου, διότι θέλετε ἰδεῖ καὶ πάλιν καὶ νῦν ἐντίμους φιλελευθέρους Κερκύρας προπηλακιζομένους ὑπὸ τῶν δεσποτῶν τοῦ τόπου. Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ προκήρυξις. «Ἡμεῖς Ἀνδρέας Ναυαγῆρος, προβλεπτὴς, ἐξεταστὴς εἰς τὰ μέρη τῆς Ἀνατολῆς. «Βλέποντες τὰς ἀδικίας καὶ ἀναστατώσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνουν οἱ ὑπήκοοι τῆς ἑνετικῆς Πολιτείας εἰς τὰ μέρη τῆς Κερκύρας, ἰδίως δὲ οἱ πτωχοὶ χωρικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τύπους τῶν βαρωνιῶν καὶ τιμαρίων εἰς δέκατον καὶ εἰς κανόνας. «Ἐπειδὴ τὰ κατάστιχα (ἤτοι αἱ ἀναγραφαὶ) ἑκάστης βαρωνίας καὶ τιμαρίου εὑρίσκονται εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἐπιτρόπων καὶ μεταβιβάζονται ἀπὸ τῶν ἐπιτρόπων εἰς τοὺς μισθωτὰς, οἱ ὁποῖοι ἐπιβαρύνουσι τοὺς καλλιεργητὰς μὲ πολλὰς ἀδικίας καὶ καταχρήσεις τετάρτης, πέμπτης, ἕκτης ἢ καὶ ὀγδόης διὰ «νὰ λαμβάνωσι διπλοῦν κέρδος. «Ἐπειδὴ καὶ νὰ ὑπάρχῃ κινημένη δίκη εἰς τὸ δικαστήριον ἀπὸ τῆς 6 Δεκεμβρίου 1689 καὶ «διὰ νὰ ἀποφύγωσιν οἱ πτωχοὶ ἀπὸ δίκας καὶ ἔξοδα, μὲ τὰ ὁποῖα τοὺς βασανίζουσιν οἱ ἐπίτροποι (τῶν τιμαρίων δηλαδὴ) καὶ οἱ μισθωταὶ ἑκάστης βαρωνίας. «Αἱ ὁδηγίαι καὶ διαταγαὶ, τὰς ἔλαβον ἀπὸ τὴν Ἑνετικὴν «Πολιτείαν ὁρίζουσιν, ὅτι «Ἀπὸ σήμερον ὅλαι αἱ βαρωνίαι καὶ τὰ τιμάρια Κερκύρας δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ εἰσπράττωσιν ἀπὸ οἶνον, ἔλαιον, σιτηρὰ καὶ πᾶν ἄλλο προϊὸν εἰμὴ τὸ δέκατον, καὶ τὸν κανόνα νὰ φαίνεται ἐγγεγραμμένον εἰς τὰς ἀναγραφὰς ἑκάστης βαρωνίας καὶ τιμαρίου, ἐπὶ ποινῇ ἑκάστου ἐπιτρόπου, μισθωτοῦ, καὶ ὑπαλλήλου τοῦ τιμαρίου καὶ βαρωνίας ἑξακοσίων ῥεαλίων (εἶναι νόμισμα ἑνετικὸν) πληρωτέων εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα τῆς Βενετίας διὰ τοιαύτας παρανόμους πράξεις τὰς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπει ἡ δικαιοσύνη. Κηρύττω κτλ.» ἕπονται οἱ τύποι τῆς δημοσιεύσεως. Ἀνέγνωσα τὴν προκήρυξιν ταύτην, εὑρισκομένην εἰς τὴν πραγματείαν ταύτην τοῦ Κυρίου Χιώτου, οὐχὶ εἰς τὴν μιξοβάρβαρον διάλεκτον, εἰς ἣν εἶναι γεγραμμένη, ἀλλ’ εἰς τὴν καθομιλουμένην γλῶσσαν, ὅπως ἐννοήσητε τὴν διάνοιαν τοῦ ἐγγράφου τούτου. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἀποδεικνύεται καὶ πάλιν ὅτι συνέβησαν παράνομοι ὑπεραυξήσεις τῶν βαρῶν, καὶ ὅτι ὅπερ εἶναι τὸ οὐσιῶδες, ἐκεῖναι μόνον αἱ ἀναγραφαὶ εἶναι νόμιμοι καὶ ἔγκυροι, ὅσαι στηρίζονται ἐπὶ τοῦ δεκάτου τῶν ἀγροληπτικῶν προϊόντων τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων, ἅτινα κατέχουσιν οἱ χωρικοί. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔκαμον, ἐπειδὴ εἶναι ἀναγκαία, ὡς συσχετιζομένη στενότατα μὲ τὰ προηγούμενα καὶ μὲ μίαν ἀπόφασιν τῆς Ἰονίου Γερουσίας ἐν ἔτει 1822 περὶ ἀναγραφῶν, εἰς ἣν στηρίζονται οἱ νῦν τιμαριοῦχοι, καὶ μὲ τὸ ἄρθρον ἔννατον τοῦ 67 νόμου τοῦ Βʹ. κοινοβουλίου περὶ τιμαρίων. Παραλείπω τὰ διατρέξαντα περὶ τιμαρίων ἀπὸ τοῦ 1700 μέχρι τοῦ 1769, διότι ἢ εἶναι τὰ αὐτὰ μὲ τὰ προηγούμενα περὶ καταστολῶν τῶν καταχρήσεων τῶν τιμαριωτῶν, ἢ ἀφορῶσι τὴν διάλυσιν τῶν τιμαρίων, ἅτινα ὅμως τὰ πολιτικὰ συμβάντα τοῦ 1800–1804 ἐπανέφερον εἰς τὴν ζωὴν μὲ ὅλον τὸ παρελθὸν αὐτῶν, ἐκτὸς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν τιμαριούχων, ἥτις μετεβλήθη εἰς χρηματικὴν χορηγίαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Φθάνομεν ἤδη εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1822–1827, ἥτις κυρίως μᾶς ἐνδιαφέρει. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ ἐπιστήσητε ὀλίγον εἰσέτι τὴν προσοχήν σας, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ πρόκειται νὰ δικάσητε τῷ ὄντι περὶ τῆς ἱερᾶς ἰδιοκτησίας, ὄχι ἑνὸς, δύω, δέκα ἀτόμων, ἀλλ’ ὁλοκλήρου λαοῦ πένητος, καὶ γυμνητεύοντος ὑπὸ τὴν μάστιγα τῆς αὐθαιρεσίας. Ἡ ἐποχὴ αὕτη ἦτο ἡ ἐποχὴ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς κοινωνίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ πολιτεύματος, ὅπερ εἰσήγαγον οἱ Ἄγγλοι κατὰ τὸ ἔτος 1817. Τὰ τιμάρια καὶ αἱ βαρωνίαι ἦσαν ὁ θεμέλιος λίθος τῶν πρώην πολιτευμάτων, ἅτινα οἱ κατακτηταὶ εἰσήγαγον εἰς τὴν νῆσον. Διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι οἱ πρῶτοι Βενετοὶ καὶ οἱ Σικελοὶ καὶ οἱ μετὰ ταῦτα ἐπανελθόντες Ἑνετοὶ εἰς τὰ ὀργανικὰ διατάγματα καὶ εἰς τὰς μετὰ τῶν Κερκυραίων συνθήκας ὡς πρῶτον ὅρον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου ἔθετον τὴν διατήρησιν τοῦ τιμαριωτισμοῦ. Ἡ Γαλλικὴ πάλιν δημοκρατία τοῦ 1797 κατακτήσασα τὴν νῆσον διὰ τοῦ Ναπολέοντος Αʹ. εἰσήγαγε τὸ νέον δημόσιον δίκαιον, καὶ συνεπείᾳ τούτου διέλυσε τὰ τιμάρια καὶ βαρωνίας, εἰποῦσα διὰ τοῦ ἐν τῷ ἀρχείῳ Κερκύρας σωζομένου διατάγματος· «Tous les fiéfes du Corphu sont abolis.» Ὅτε πάλιν συνεμάχησαν πρὸς ἀποβολὴν τῶν Γάλλων οἱ Ῥωσσοτοῦρκοι, διὰ τοῦ συντάγματος τοῦ 1803 (ἄρθρ. 9) ἐπανέφερον τὸν τιμαριωτισμὸν εἰς πολιτειακὸν θεσμόν. Καθιδρυθέντος τοῦ συντάγματος τοῦ 1817, ὁ τιμαριωτισμὸς ἀπεκλείσθη, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ συντάγματος τοῦ 1803 μόνον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐτηρήθη καὶ οὐδὲν ἄλλο τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Δικαίως λοιπὸν καὶ ἐλλόγως οἱ χωρικοὶ δὲν ἀνεγνώριζον πλέον τοὺς τιμαριούχους ὡς ἀντιπροσωπεύοντας τὸ δημόσιον καὶ δικαιουμένους νὰ εἰσπράττωσι τὰ εἰσοδήματα τῶν τιμαρίων. Ἔλεγον δὲ συγχρόνως, ὅτι τὰ βάρη ταῦτα ἦσαν παρανόμως ἐπηυξημένα. Πρῶτον οἱ κάτοικοι τῶν νησιδίων Κερκύρας ἐξηγέρθησαν κατὰ τῶν μισθωτῶν τοῦ τιμαρίου Κορνέρ. Οἱ μισθωταὶ καὶ ὁ τιμαριοῦχος Κορνὲρ ἀπετάθησαν εἰς τὸν εἰσπράκτορα τῶν δημοσίων προσόδων, οὗτος δὲ πάλιν ἀνέφερε τὸ γεγονὸς εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ἦτο ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ τῆς Ἰονίου πολιτείας. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐξέδοτο ἡ Γερουσία τὴν ἑπομένην πρᾶξιν. Μεταφράζω αὐτὴν, κύριοι, ἐκ τοῦ πρωτοτύπου Ἰταλικοῦ, ὅπως γενῇ εἰς ἅπαντας καταληπτή.

ΗΝΩΜΕΝΟΝ ΚΡΑΤΟΣ ΤΩΝ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ.

Ἀπόφασις. Κερκύρᾳ, τῇ 18 Νοεμβρίου 1822. Ἡ Γερουσία «Ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τοῦ Συνταγματάρχου, γενικοῦ εἰσπράκτορος τῶν δημοσίων προσόδων τοῦ Κράτους τούτου, τῆς 26 Ἰουλίου 1822 καὶ τῆς 31 λήξαντος Ὀκτωβρίου περὶ τοῦ τιμαρίου Κορνέρ. Παρατηροῦσα ὅτι κατὰ νόμον καὶ ἀμετάτρεπτον ἔθιμον ἡ μόνη βάσις καὶ τὸ μόνον θεμέλιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζονται τὰ δικαιώματα τῶν τιμαριούχων τοῦ Κράτους τούτου, τόσον πρὸς τοὺς ὑποτελεῖς των, ὅσον καὶ εἰς τὰς γαίας τὰς εἰς αὐτοὺς παραχωρηθείσας, εἶναι ἡ μόνη ἀναγραφὴ, γενομένη τῇ ἡγεμονικῇ συγκαταθέσει. Ἰδοῦσα, ὅτι ὁ νῦν τιμαριοῦχος τοῦ ἀμφισβητουμένου τιμαρίου οὐδέποτε παρεβίασε τὴν διάταξιν ταύτην, μὴ διαθέσας σταθερῶς πρὸς τοὺς ἄλλους εἰμὴ τὰ μόνα δικαιώματα τὰ ἀνήκοντα εἰς αὐτὸν δυνάμει τῆς σχετικῆς ἀναγραφῆς, ὡς προκύπτει καὶ ἐκ τῆς προσφάτου δημοσίας πράξεως, συνομολογηθείσης ἐν Βενετίᾳ τῇ 19ῃ Φεβρουαρίου 1815, Ἀποφασίζει ὡς ἕπεται· Ἄρθρον 1. Τὰ δικαιώματα εἰσπράξεως ἐκ τῶν γαιῶν τοῦ τιμαρίου Κορνὲρ, ὑπάρχοντος ἐν τῷ Κράτει τούτῳ, θέλουσιν εἰσπράττεσθαι ὑπὸ τοῦ νῦν τιμαριούχου ἢ ὑπὸ τῶν πρακτόρων του, κατὰ τὰ μέτρα τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τῆς ἀναγραφῆς τοῦ εἰρημένου τιμαρίου, ἄνευ ἀντιστάσεως ἢ μεταβολῆς. Ἄρθρον 2. Πᾶσα περαιτέρω ἐπέμβασις εἰσπράξεως, ἐκτὸς τῶν εἰρημένων νομίμων μέτρων, ἐκ μέρους τῶν πρακτόρων, ἐπιτρόπων κτλ. θέλει θεωρεῖται ὡς παραβίασις νόμου καὶ τιμωρεῖται ὡς τοιαύτη. Ἄρθρον 3. Ὁ γενικὸς εἰσπράκτωρ θέλει ἐνεργήσει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς παρούσης ἀποφάσεως, ἥτις θέλει μεταφρασθῆ, τυπωθῆ, τοιχοκολληθῆ καὶ δημοσιευθῆ εἰς τὰ χωρία καὶ νησίδια τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ εἰρημένον τιμάριον. Κυροῦται κλπ.» Ἡ ἀπόφασις αὕτη, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῶν χωρικῶν, οὐδὲν νομοθετικὸν κῦρος ἔχει ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε θεωρηθῆ ὡς κυροῦσα τὰς κατὰ τῶν ἀναγραφῶν καθιερωθείσας ἀνακρίσεις, πρῶτον, διότι οὐδεμία ἐξουσία δύναται νὰ δημοσιεύσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου πρὸς ὄφελος ἄλλου, καὶ μάλιστα ξένου ὑπηκόου, οἷος εἶναι ὁ ἔντιμος Κορνὲρ, δεύτερον, διότι ἠκυρώθη αὐτοδικαίως κατὰ τὴν ἐπελθοῦσαν σύνοδον τοῦ κοινοβουλίου, μὴ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν κύρωσιν αὐτοῦ. Κατὰ τὸ Ἰόνιον σύνταγμα, πᾶσα νομοθετικὴ πρᾶξις τῆς Γερουσίας, οἵα εἶναι ἡ ἀπόφασις αὕτη, μὴ ὑποβαλλομένη εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ κοινοβουλίου κατὰ τὴν ἀμέσως ἐπερχομένην σύνοδον αὐτοῦ, ἦτο αὐτοδικαίως ἄκυρος. Εἰς οὐδένα δὲ νόμον ἐστηρίζετο, διότι καταργηθέντος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1803, οὗ τινος τὰ τιμάρια ἦσαν ἐκ τῶν θεσμῶν, συγκατηργήθησαν καὶ αἱ ἀναγραφαὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ φορολογικὰ δέκατα. Ἀλλ’ ἂς θεωρήσωμεν αὐτὴν ὡς ἁπλοῦν γεγονὸς, συνδεόμενον μετὰ τῶν προγενεστέρων περὶ τῆς δεκάτης τῶν τιμαρίων ἐπὶ ἀγροληπτικῶν κτημάτων, διότι ἂς μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι περὶ αὐτῶν πρόκειται τώρα νὰ ἀποφασίσωμεν.

§43ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, εἰς τὸ θέμα.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Βλέπω καὶ ἐγὼ, κύριοι, ὅτι πολλοὶ βαρύνεσθε, ἀλλ’ ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημα, νὰ συζητήσωμεν, νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἐν συνειδήσει νὰ ἀποφανθῶμεν· δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς Γερουσίας λέγει, ὅτι ὅστις τῶν τιμαριούχων ἢ τῶν παριστανόντων αὐτοὺς τολμήσῃ νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια τῶν ἐπισήμων ἀναγραφῶν, θέλει τιμωρεῖται ὡς παραβάτης τοῦ νόμου. Ἀλλὰ ποῖα τὰ νόμιμα μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσιν αἱ ἐπίσημοι ἀναγραφαί; Τὸ συμβούλιον τῶν τεσσαράκοντα τῆς Βενετίας τοῦ 1618, — ὁ ἐγχώριος νόμος τοῦ 1622 — αἱ ἀποφάσεις τῶν ἐν Κερκύρᾳ τιμαριωτικῶν ἀρχῶν, ἐκδοθεῖσαι αἰτήσει τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Σινιῶν καὶ Περιθείας περὶ τὴν αὐτὴν ἐποχήν — ὁ Ναυαγῆρος λέγουσιν, ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι δυνάμει τῶν ἀναγραφῶν δὲν πρέπει νὰ εἰσπράττωσιν εἰμὴ δέκατον ἐκ τῶν προϊόντων τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων, ὅτι καὶ ἐὰν τὰ συμβόλαια συνωμολογήθησαν μὲ βάρη ἀνώτερα τοῦ δεκάτου, πρέπει νὰ ἰσχύωσι μόνον ὡς πρὸς τὸ δέκατον· ἔπεται λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς Γερουσίας τὰς ἐπὶ τοῦ δεκάτου στηριζομένας ἀναγραφὰς κυροῖ, καθότι τὰ μέρη τῶν ἐπισήμων ἀναγραφῶν, τὰ ὑπερβαίνοντα τὸ δέκατον, θεωροῦνται ἄκυρα ὑπὸ τοῦ Ἡγεμόνος, ὅστις ἔδωκε τὴν συγκατάθεσίν του εἰς τὴν σύνταξίν των. Ὅτι τοῦτο ἐννοεῖ ἡ ἀπόφασις αὕτη μαρτυρεῖται ὑπὸ τοῦ ἐννάτου ἄρθρου τοῦ 67ου νόμου τοῦ Βʹ. Κοινοβουλίου, ὅπερ δὲν ἀναγνωρίζει τὰς γενομένας καταχρήσεις παρὰ τοὺς ἑνετικοὺς νόμους· ἰδοὺ τὸ ἄρθρον τοῦτο Ἀναγινώσκω αὐτὸ ἐκ τῆς ἐπισήμου μεταφράσεως τῆς τότε Κυβερνήσεως. «Τὰ εἰσοδήματα τῶν Φεούδων, ἀγκαλὰ καὶ μεταβαλμένα εἰς τόσα ἄσπρα, θὰ ὑπόκεινται μολοντοῦτο, ἐὰν τὸ ζητήσουν τὰ μέρη, εἰς τὴν ἔρευναν τῶν πρεπόντων δικαστηρίων. Καὶ ὁπόταν ἀποδειχθῶσιν ἄδικα ἢ παράνομα, ἢ σμικρυνθῇ ἡ ποσότης των, τὸ δόσιμον εἰς τόσα ἄσπρα θὰ ἀκυρόνεται ἢ θὰ σμικρύνεται». Ὁ νομοθέτης εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν τοιαύτας καταχρήσεις ἀφ’ ἑνός, τοὐτέστι τὴν αὔξησιν τοῦ δεκάτου διὰ παρανόμων συμβολαίων, ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὕπαρξιν δεκάτων φορολογικῶν μὴ στηριζομένων ἐπὶ συμβολαίων, ἀλλ’ εἰς τὰς ἀρχαίας ἀναγραφὰς, καὶ διὰ τοῦτο λέγει, ἐπιτρέπεται ἡ ἀκύρωσις ἢ ἡ ἐλάττωσις αὐτῶν δικαστικῶς. Ὁ νομοθέτης δὲν ἐπτοήθη ἐνταῦθα ἀπὸ τὴν παραγραφὴν, ἥτις κατατρομάζει τὸν κύριον Κουρῆν καὶ ὀπαδούς του, ἀλλ’ οὔτε ἀπὸ τὸ δεδικασμένον καὶ ἀπὸ τὸ συμπεφωνημένον, διότι τὴν ἀκύρωσιν καὶ ἐλάττωσιν ἐξουσιοδοτεῖ δικαστικῶς, ἐὰν μετὰ τὴν μετατροπὴν, ἥτις κατὰ τὸν 67ον νόμον τοῦ Βʹ. κοινοβουλίου ἐγίνετο ἢ διὰ συμβολαίου ἢ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ζητήσῃ νὰ ἀποδείξῃ ὁ χωρικὸς ἢ ἄλλος τις ἐνδιαφερόμενος, ὅτι τὸ μετατραπὲν εἰσόδημα ἦτο φορολογικὸν ἢ καταχρηστικῶς ἐπηυξημένον. Καὶ αὐτοὶ οἱ κομεστάδες τοῦ 1827 πόσον διέφερον τῶν νῦν φιλελευθέρων!! (θόρυβος). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ μόνον νόμιμον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὴν τιμαριωτικὴν ἀγροληψίαν, εἶναι ἡ δεκάτη, ἔστω νὰ ὑπάρχῃ καὶ συμβόλαιον ἐπιβάλλον βάρος ἀνώτερον τῆς δεκάτης, καὶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει πράγματι νὰ στηρίζηται εἰς σύμβασιν ἀναφερομένην ἐν τῇ ἀναγραφῇ. Ὅλα δὲ ταῦτα προκύπτουσιν, ὡς εἴδατε, ἐκ τῶν ἐγχωρίων νόμων, ἅτινα χαρακτηρίζονται παρ’ ἡμῖν ὡς ἔθιμα. Τώρα συγχωρήσατέ με ὀλίγον νὰ σᾶς εἴπω τί σχέσιν ἔχει ἡ μερὶς τῶν προϊόντων πρὸς τὴν μερίδα τῆς ἰδιοκτησίας.

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὴ ἡ μερὶς δὲν εἶναι καλῶς ὡρισμένη εἰς τὴν ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐλάβατε καὶ ὑμεῖς μέρος.

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην οὐδὲν μέρος ἔλαβον· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Προσεκλήθην εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐκθέσω τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς γνώμης τῶν χωρικῶν καὶ τοῦ κυρίου Κουρῆ, ὅστις ὑπέβαλε τὴν γνώμην τῶν ἀντιπάλων τῶν χωρικῶν, καὶ ἥτις ὡς ἀξιοπιστοτέρα, φαίνεται, ἐγένετο δεκτὴ ὡς κείμενον τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν οἱ χωρικοὶ τροποποίησίν τινα τῶν προτάσεων τοῦ κυρίου Κουρῆ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν νομομαθῶν, ἥτις προσεκλήθη νὰ συντάξῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἔδει πολλάκις νὰ σηκωθῶμεν πάντες οἱ βουλευταὶ χωρικοὶ εἰς τὸ πόδι διαμαρτυρόμενοι κατ’ αὐτῶν. Ἐκ τῆς δυσκολίας, τὴν ὁποίαν ἀπαντῶμεν ἐνταῦθα, ὅπως καταστήτωμεν δεκτὰς μικρὰς τροποποιήσεις, δύνασθε νὰ ἐννοήσητε ὁποίαν θέσιν ἐλάμβανον οἱ λόγοι μου εἰς μίαν ἐπιτροπὴν μὴ ἔχουσαν οὐδεμίαν ἀφορμὴν νὰ συμπαθῇ ὑπὲρ τῶν χωρικῶν ἢ ὑπὲρ ἐμοῦ, ὅστις παρίστανον τὰς ἀπαιτήσεις των. Ἐγὼ ἔφερον τὴν κατάραν καὶ τὴν ὀργὴν τῶν ἀριστοκρατῶν, ὅτι ἤγειρα τὸν λαὸν κατὰ τῶν συναδέλφων των (γέλως). Καὶ δικαίως, ἐπειδὴ εἶναι μεγάλη ἀδιακρισία νὰ ταράττῃ τις τοὺς πλήρεις ὀνείρων προαιωνίους ὕπνους ὀλίγων ἀνθρώπων, οἵτινες ἐφρόντισαν ὡς καλοὶ οἰκοκυραῖοι νὰ ὑποχρεώσωσιν ἕνα κόσμον διὰ νὰ τοὺς τρέφῃ (θόρυβος). Ἡ μερὶς λοιπὸν, Κύριοι, τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ ἀγροληψιῶν εἶναι ἀνάλογος τῆς μερίδος τοῦ προϊόντος, ἣν ἕκαστος λαμβάνει· βάσις δὲ τῆς ἀναλογίας εἶναι ἡ μικροτέρα μερὶς τοῦ προϊόντος. Τουτέστιν, ὁ λαμβάνων τὴν μικροτέραν μερίδα τῶν προϊόντων ἔχει ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας μερίδα διπλασίαν τῆς τῶν καρπῶν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι ἡ μερὶς τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ ἀπολαμβάνοντος τὴν μείζονα μερίδα τοῦ προϊόντος. Α Χ. ὁ Αʹ λαμβάνει ⅓, ¼, ⅕, ⅙, ⅐, ⅛, ⅑, ⅒ ἐκ τοῦ προϊόντος· ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας ἔχει τὰ ⅔, 2|4, ⅖, 2|6, 2|7, 2|8, 2|9, 2|10. Τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ κτήματος, ἤτοι τὸ ⅓, 2|4, ⅗, 4|6, 5|7, 6|8, 7|9, 8|10 ἀνήκουσιν εἰς τὸν Βʹ. τὸν λαμβάνοντα τὴν μείζονα μερίδα τῶν προϊόντων. Σημειώσατε, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος γίνεται κατὰ τὰς δικαστικὰς ἐκποιήσεις, καθ’ ἃς δὲν διαλύεται ἡ ἀγροληψία, ἀλλὰ μεταβάλλονται τὰ πρόσωπα, τοὐτέστιν ὁσάκις ἐκποιεῖται ἡ μερὶς τοῦ ἀγροδότου ὑπὸ τῶν πιστευτῶν του. Καὶ τῷ ὄντι ἡ περίπτωσις αὕτη ἔδωκε χώραν εἰς τὸν πίνακα τοῦτον τῶν σχέσεων ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας, συνταχθέντα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1668, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, καὶ εὑρισκόμενον εἰς τὴν συλλογὴν τῶν ἐγχωρίων Νόμων Κερκύρας ὑπὸ Βογιάμου, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν αὐθεντίαν νόμου ἔχει σὺν τοῖς ἄλλοις. Προκειμένου ὅμως νὰ διαλυθῇ ἡ σχέσις, ἡ μερὶς τοῦ ἀγρολήπτου πρέπει νὰ αὐξηθῇ καὶ ἐκ τῆς ἀξίας τῆς νομῆς, ἣν εἶχεν ἀποκτήσει ἐπὶ τῆς μερίδος τῆς κυριότητος τοῦ ἀγροδότου. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ ζήτημα. Ἐὰν ἡ μερὶς τοῦ ἀγροδότου τιμαριούχου ἐπὶ τῶν προϊόντων εἶναι τὸ δέκατον, κατὰ τοὺς ἐπιτοπίους κανονισμούς, νόμους καὶ ἀποφάσεις ἡ μερὶς αὑτοῦ ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας θὰ εἶναι τὸ ⅕· ἐὰν ἀπεναντίας κυρωθῶσιν αἱ συμβᾶσαι καταχρηστικῶς ὑπεραυξήσεις εἴτε ἐν τοῖς συμβολαίοις, εἴτε ἐν ταῖς ἀναγραφαῖς, ἡ μερὶς τοῦ τιμαρίου ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας θὰ εἶναι τὸ ¼, ⅓, ½, ὥστε ἐκ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς τροπολογίας μου ἐξαρτᾶται ἡ ἀπόδοσις τῆς νομίμου ἰδιοκτησίας εἰς τοὺς χωρικοὺς ἢ ἡ ἀφαίρεσις καὶ ἡ δήμευσις αὐτῆς πρὸς χάριν τῶν τιμαρίων. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπιμένω νὰ ἀφαιρεθῶσιν αἱ λέξεις ἐγχώρια ἔθιμα, πρῶτον, διότι μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς Πολ. Δικονομίας ὁ ὅρος οὗτος εἶναι μία ἀντινομία οὐδεμίαν σημασίαν ἔχουσα, καὶ δεύτερον, διότι ἡ γενικότης τῆς ἐννοίας ἐνδέχεται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν κρίσιν τῶν δικαστηρίων, ἅτινα δύνανται τότε νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι αἱ ἐγγραφαὶ τῶν ἀναγραφῶν, αἱ ἐκτιμήσεις καὶ αἱ δικαστικαὶ ἢ ἐξώδικοι εἰσπράξεις εἶναι τόσα ἔθιμα, κατὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κανονισθῇ ἡ μερὶς τῶν προϊόντων τοῦ τιμαριούχου, καὶ ἑπομένως ἡ μερὶς τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τοῦ ἀγροληπτικοῦ κτήματος. Ἐπεθύμουν νὰ πεισθῶσιν ἀπὸ τοῦδε οἱ ὑπερασπιζόμενοι τοὺς τιμαριούχους (θόρυβος)· ἐπεθύμουν νὰ μὴ ταράττωνται πειθόμενοι, ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον ἐπὶ τέλους νὰ γδύσωσι τοὺς χωρικοὺς χάριν τῶν τιμαριούχων, οἱ ὁποῖοι θὰ φύγωσι δικαστικῶς ἐκ τῶν τιμαρίων, ὡς ἡ τρίχα ἀπὸ τὸ ζυμάρι, ὡς λέγει μία δημώδης παροιμία. Ναὶ, Κύριοι, ὅλα τὰ κεφάλαια καὶ τὰ κτήματα τῶν τιμαριούχων θὰ ἐκνικηθῶσι δικαστικῶς ὑπὸ τῶν δήμων Κερκύρας, εἰς οὓς ἀνήκουσιν, ὡς θέλει ἀποδειχθῆ ὅταν συζητήσωμεν τὸν νόμον περὶ δημοτικῆς περιουσίας Κερκύρας. Ἂς μιμηθῶσιν ἐκ τῶν πρωτέρων οἱ Κύριοι τιμαριοῦχοι τὸν Δελαδέτσιμον, ὅστις ἔλαβε μίαν ἀποζημίωσιν καὶ ἀπῆλθεν. Ὁ Κύριος Δελαδέτσιμος ἦτον ὁ τιμαριοῦχος τῶν νησιδίων Καλάμων καὶ Καστῶν, τὸ δὲ τιμάριόν των ἐστηρίζετο ἐξ ὁλοκλήρου εἰς φορολογικὰ μερίδια, ἐπειδὴ ἡ ἀναγραφὴ των εἰς οὐδὲν συμβόλαιον μεταξὺ αὐτοῦ ὡς ἀγροδότου καὶ τῶν κατοίκων ὡς ἀγροληπτῶν ἐστηρίζετο. Ἐν τούτοις οἱ μὲν χωρικοὶ τῶν νησιδίων ἠρνοῦντο τὴν πληρωμὴν τῶν φορολογικῶν δεκάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ νόμον δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωσι, αὐτὸς δὲ ἐζήτει νὰ κάμῃ ἐπανέλευσιν ὡς κτηματοδότης, διότι ἔλεγον ὅτι τὸ τιμάριον ἦτο κτητικὸν ἀφ’ ἑνός, ἀπόλυτος ἰδιοκτησία του ἀφ’ ἑτέρου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περὶ καταργήσεως τῶν τιμαρίων νόμων τῆς προστασίας. Ἐν τούτοις κατέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια, τὸ δὲ πρωτοδικεῖον παραδεχθὲν τὴν αἴτησιν τῶν χωρικῶν, ἀπεκήρυξεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς τιμαριούχους, εἰπὸν ὅτι οἱ χωρικοὶ δὲν δύνανται νὰ πληρώνουν τὸν φόρον αὐτὸν πρὸς τὸν κύριον Δελαδέτσιμον. Ἐφεσιβλήθη ἡ ἀπόφασις ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου τῆς δικαιοσύνης ἐν Κερκύρᾳ· τὸ ἀνώτατον δὲ τοῦτο δικαστήριον παρεδέχθη, ὅτι ἡ ἀπαίτησις αὕτη ἦτο παράνομος, καθ’ ὅσον τὰ δικαιώματα ταῦτα προέρχονται ἀπὸ δικαιώματα φορολογικὰ τοῦ δημοσίου. Πλὴν συνάμα παρεδέχθη ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει νὰ ἀποζημιώσῃ τὸν Κύριον Δελαδέτσιμον, καθ’ ὅτι ἀπεδείχθη ὅτι ἔλαβε τὸ τιμάριον εἰς ἀποζημίωσιν δαπανῶν καὶ θυσιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστη εἰς τοὺς κατὰ τῆς Τουρκίας πολέμους τῆς Βενετίας· καὶ πράγματι ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις πληρόνει σήμερον τὸ ἰσοδύναμον τοῦ εἰσοδήματος, ἤτοι δραχ. 5000 περίπου. Τέλος πάντων, ἐὰν δι’ αὐτῶν τῶν πράξεων τῶν διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν ἑνετικῶν ἀρχῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ κύριοι τιμαριοῦχοι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ εἰσπράττωσιν ἐξ ὅλων τῶν τιμαρίων παρὰ τὸ δέκατον, φρονῶ ὅτι ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἀποδείξεων δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀδικιῶν τούτων, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ εἰς τὸ τέταρτον ἄρθρον αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ὅτι δηλαδὴ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς τοὺς τιμαριούχους, πρέπει νὰ κανονισθῶσι κατὰ τὰ δικαιώματα τῶν καρπῶν, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσιν οἱ δικαστικοὶ καὶ διοικητικοὶ κανονισμοὶ τῶν ἑνετικῶν ἀρχῶν καὶ οἱ τοπικοὶ νόμοι, δηλαδὴ τὸ ἓν δέκατον τῶν προϊόντων.

§47ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν συζητοῦμεν μὲ τάξιν τὸ ζήτημα αὐτὸ, διότι ἐνῷ συζητοῦμεν ἓν ἄρθρον καὶ τὴν τροπολογίαν αὐτοῦ, καταγινόμεθα εἰς ἄλλα καὶ ἐνίοτε ἐπανερχόμεθα εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προαπεράσαμεν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί ἀσχολεῖ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος; Τὸ ἄρθρον τέταρτον, ἡ δευτέρα παράγραφος αὐτοῦ· «ἐκτιμᾶται τὸ ὅλον κτῆμα κατὰ τὴν ἐν καιρῷ τῆς γενησομένης ἐκτιμήσεως ἀξίαν αὐτοῦ, ὁρίζεται τὸ κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα εἰς τὸν ἀγροδότην ἀνῆκον μέρος τοῦ κτήματος κτλ.» Ποία εἶναι ἡ τροπολογία; «ἀντὶ τῶν ἐγχωρίων ἐθίμων» νὰ θέσωμεν δύω πηγὰς διαφόρους, τὰς δικαστικὰς διοικητικὰς ἀποφάσεις καὶ τοὺς ἐγχωρίους κανονισμούς....

§48ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὰ ἐγχώρια ἔθιμα....

§49ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, μὴ μὲ διακόπτετε. Λοιπὸν κατὰ τὰ ἔθιμα, ὅταν λέγωμεν, ὁρίζομεν τὰς πηγὰς τῶν ἐθίμων; οὐχί· τὰς πηγὰς ταύτας ἀφίνομεν κατὰ μέρος; οὐχί. Νομοθετοῦμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ δικαίου· ἐὰν ἐξ ἐκδοθεισῶν ἀπείρων δικαστικῶν ἢ ἄλλων ἀποφάσεων, καθιερουσῶν μίαν ἀρχὴν, ἥτις εἰσεχώρησεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ τόπου, ἡ ἀρχὴ αὕτη ἔλαβεν ἰσχὺν νόμου, ἐὰν ἐξ ἄλλων αἰτιῶν ἐπηρεασασῶν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, τὸ αὐτὸ ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα, θέλετε ὥστε νὰ παραλείψωμεν μίαν τῶν πηγῶν τούτων καὶ νὰ παραδεχθῶμεν μόνον τὴν ἑτέραν; Ἀλλ’ ἄλλο τι θέλουσι· θέλουσι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ἄλλο πρᾶγμα· δὲν ἔχουσι, λέγουν, τὸ δικαίωμα οἱ τιμαριοῦχοι νὰ λάβωσι τὸ ⅓, ἢ τὸ ¼, ἀλλὰ τὸ ⅒, διότι ὁ ποδεστάτορος πρὸ τόσων ἐτῶν οὕτως ἀπεφάνθη. Κύριοι, δυνάμεθα ἡμεῖς ἄνευ αἰτίας νὰ ἐπεμβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀρχικῶν σχέσεων τῶν ἀτόμων καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι, μολονότι ἐπὶ 200 ἔτη καθιερώθη ἀρχή τις διὰ δικαστικῶν ἢ δι’ ἄλλων ἀποφάσεων, μόλον ὅτι πρὸ τοσούτου χρόνου ἑκουσίως ὑπεχρεώθησάν τινα πρόσωπα, μολαταῦτα εἰς οὐδὲν λογιζόμεθα τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰ προαιώνια ταῦτα γεγονότα καὶ λέγομεν, ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἢ νὰ λάβωσι μόνον τὸ δέκατον, καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται πρὸ δύω, τριῶν ἢ καὶ περισσοτέρων αἰώνων ἕως σήμερον εἶναι μία κατάχρησις; Σᾶς βεβαιῶ ἠσχολήθημεν πολὺ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ μορφώσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ταῦτα ἐκ καταχρήσεως προῆλθον· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ προϋποθέσει, ὅτι εἷς ἐκ τῶν προπατόρων μου δι’ ἁρπαγῆς καὶ βίας ἥρπασε τὴν ἰδιοκτησίαν ἑνὸς καὶ ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ ἡ κατάστασις αὕτη, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν διὰ νόμου, ὅτι αὐτοὶ οἱ πρὸ τόσων αἰώνων κάτοχοι πρέπει νὰ χάσουν τὰ ἐκ τῆς πολυχρονίου χρήσεως πηγάζοντα δικαιώματά των; Ὄχι, δὲν δυνάμεθα, ὅταν μάλιστα δὲν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι προϋπῆρξε κατάχρησις. Ἀλλά, κύριοι, ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχουν λόγοι ἀποδεικνύοντες τὴν κατάχρησιν καὶ τὴν μὴ ὕπαρξιν δικαιώματος· δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα νὰ διορθωθῇ αὐτὴ ἡ κατάχρησις; ὑπάρχουν, ἂς καταφύγουν οἱ ἀδικούμενοι εἰς τὰ δικαστήρια.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν τοὺς ἀφίνεις ἴσα ἴσα νὰ καταφύγουν εἰς τα δικαστήρια.

§51ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ὄχι· τὸ δικαστικὸν στάδιον εἶναι ἀνοικτόν. Ὑπάρχουν λοιπὸν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἀποδειχθῇ ἡ κατάχρησις, καὶ εἶναι ἡ εἰς τὰ δικαστήρια προσφυγή. Τί μᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας; ὅτι ὑπῆρξε δίκη μεταξὺ τῶν κατοίκων δύω νησιδίων καὶ τοῦ Δελαδετσίμου, ἐκείνου δηλαδὴ ὅστις λαμβάνει τὸ δέκατον. Τί εἶπον τὰ Ἰονικὰ δικαστήρια; ὅτι πρέπει νὰ πληρώσουν μόνον δέκατον λόγῳ φόρου, καὶ ἰδοὺ ὅτι διὰ τοῦ δικαστηρίου αὐτοὶ ἀπηλλάγησαν. Ἂν ὑποθέσετε, ὅτι καὶ σήμερον θὰ λάβῃ χώραν τοιαύτη ἀμφισβήτησις καὶ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν χρεωστοῦν νὰ πληρώσουν παρὰ μόνον τὸ δέκατον, οὐδὲν ἄλλο βεβαίως θέλουν πληρώσει· καὶ τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ἀποκρουσθῶσι, καθ’ ὅσον εἰς τὸ ἄρθρον 3 λέγομεν, ἐπειδὴ εἰς τὰς ἀναγραφὰς σημειοῦται, ὅτι δικαιοῦνται οἱ τιμαριοῦχοι νὰ λάβωσιν τὸ ⅓ ἢ τὸ ¼, ἐπροσθέσαμεν, μόνον ἵνα ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἔχοντες ἐναντίαν γνώμην, ἐπροσθέσαμεν, ὅτι «ὁρίζεται ἡ ἐν τῷ καιρῷ τῆς συστάσεως, τῆς ἐμφυτεύσεως ἢ ἐδαφονομῆς ἀξία τῆς εἰς καρποὺς προσόδου.... ἢ δυνάμει τῶν παλαιῶν ἀναγραφῶν, ἂν αὗται κριθῶσιν ἰσχυραὶ παρὰ τῶν δικαστηρίων» καὶ ἐσημειώσαμεν τοῦτο διὰ νὰ μὴν ἐμποδισθῇ ἡ ἐξέτασις τοῦ ἂν εἶναι ἀληθὲς τὸ περιεχόμενον τῶν ἀναγραφῶν, ἢ μήπως αὗται εἶναι προϊὸν καταχρήσεων, δόλου, βίας, ἁρπαγῆς καὶ τὰ τοιαῦτα. Λοιπὸν δὲν βλέπω τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα θέλουν οἱ κύριοι σήμερον νὰ ὑποστηρίξουν· παρατηρήσατε δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα πολὺ προσεκτικοὶ εἰς αὐτὰς τὰς τροπολογίας· μὴ σπρώχνωμεν τὰ πράγματα πέραν τοῦ δέοντος, διότι ἂν θελήσωμεν νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, θὰ καταντήσωμεν εἰς πολλὰ ἀτοπήματα.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, μὴ σᾶς φαίνεται παράξενον ἂν διαφορετικαὶ γνῶμαι ἐκτίθενται ἀπὸ τὰ διάφορα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολύπλοκον καὶ δύσκολον. Τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Κωσταντᾶ ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ δὲν ἔχει τὸν τόπον του, καὶ νομίζω, ὅτι ἂν παραδεχθῇ, θὰ βλάψῃ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ. Ἐρωτῶ, ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ κανονίζεται ἡ σχέσις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, δηλ. τί πρέπει νὰ πληρώσῃ ὁ ἀγρολήπτης; τὸ ⅓, τὸ ¼, τὸ ⅕; ὄχι· τὸ ἄρθρον δὲν πρόκειται νὰ κανονίσῃ, ὅτι ὁ ἀγρολήπτης ὀφείλει νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀγροδότην τόσον ποσόν· ἐὰν τοῦτο ἦτο, εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. Κωσταντᾶς νὰ εἴπῃ, ὅτι πρόκειται νὰ προσδιορίσητε τὴν ὀφειλὴν πρὸς τὸν ἀγροδότην. Λοιπὸν ποῦ θὰ στηριχθῆτε εἰς τὴν ἀναλογίαν αὐτήν; εἰς τὰ ἔθιμα; ἀλλὰ ταῦτα εἶναι παράβασις τοῦ νόμου, διότι ἐξάγονται ἀπὸ τὰς ἀναγραφὰς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν αὐθαίρετοι πράξεις καὶ μετέβαλλον τὴν ὀφειλὴν τοῦ ἀγρολήπτου πρὸς τὸν ἀγροδότην. Ἑπομένως, ἐὰν τὸ ζήτημα πρόκειται νὰ τὸ λύσητε σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ τὸ ἔθιμον, διότι εἶναι ἄδικον. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τούτου; Ὄχι, δεδομένου ὅτι ὀφείλω ἐγὼ ⅒, ¼, ποῖον δικαίωμα ἔχω ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας; ἔχω το ½, τὸ ⅕, καὶ αὐτὸ θὰ κανονισθῇ κατὰ τὰ ἔθιμον. Λοιπὸν ἐὰν σήμερον εἴπωμεν νόμους, ἔθιμα, περιβολὰς, δὲν λέγομεν τίποτε, διότι αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ δὲν λέγουν ποῖον εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τοῦ κτήματος, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ φόρου. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ἀποφεύγων ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Κωσταντᾶ σήμερον δὲν ἔχει χώραν, διότι δὲν πρόκειται νὰ προσδιορισθῇ ποῖον δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπὶ τοῦ κτήματος ἔχει ὁ ἀγρολήπτης, ἀλλὰ δεδομένης τῆς ὀφειλῆς τοῦ ἀγρολήπτου, ποῖον κατὰ τὰ ἔθιμα εἶναι τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας του· ἡ ὀφειλὴ θὰ κανονισθῇ ἀπὸ τὰς ἀναγραφὰς, ἀπὸ τοὺς νόμους· ἕκαστος πολίτης, ζητούμενος νὰ πληρώσῃ τὸ ¼, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ δικαστήριον καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ὀφείλει τὸ δέκατον καὶ ὄχι τὸ ¼, ἀποδεικνύων αὐτὸ διὰ τοῦ δεῖνα προγενεστέρου νόμου, κανονισμοῦ ἢ ἀποφάσεως. Τώρα εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου διόλου, οὔτε ἀμελεῖ περὶ αὐτοῦ· εἶναι μάλιστα ὡρισμένον τὸ ζήτημα ἀπὸ τὸ ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, διότι δὲν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἐπιβλαβὴς ἡ τροπολογία.

§53ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρὸς ποίους;

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸς τοὺς χωρικοὺς, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν πρόκειται νὰ κανονίσῃ τί ὀφείλουν νὰ πληρώσουν οἱ ἀγρολῆπται πρὸς τοὺς ἀγροδότας, ἀλλὰ δεδομένης τῆς ὀφειλῆς, ποῖον δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἔχει ὁ ἀγρολήπτης ἐπὶ τοῦ κτήματος· ἑπομένως τὸ ἄρθρον ἂν μείνῃ πως ἔχει, δὲν ἀποκλείεται τὸ δικαίωμα τοῦ ἀγρολήπτου νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ ζητήσῃ νὰ προσδιορισθῇ τὸ μερίδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ νόμον ὀφείλει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ τροπολογία, καθ’ ὅσον τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας τῶν χωρικῶν δὲν προσβάλλονται.

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὴν ἀναλογίαν τῶν μεριδίων κατὰ τὰ ἔθιμα πρόκειται νὰ προσδιορίσῃ.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κανονισθῇ κατὰ τὰ ἔθιμα, εἶχε δίκαιον ὁ κ. Κωσταντᾶς, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον· κατὰ τὰ ἔθιμα τὸ ⅒ μὲ πόσον ἀναλογεῖ; ὅστις πληρώνει τὸ δέκατον ἔχει τὸ δεῖνα δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κύριος Κωσταντᾶς θέλει αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν νὰ μὴ τὴν ἀφήσῃ εἰς τὰ ἔθιμα.

§60ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ὄχι· ὁ κύριος Κωσταντᾶς φοβεῖται μήπως δὲν ἔχουσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὰ δικαστήρια τοῦ ἐξετάζειν ποῖον τὸ νομίμως ὀφειλόμενον εἰς τὸν τιμαριοῦχον μερίδιον· ὅπως πεισθῇ ὅμως ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ φόβος του εἶναι ἀνυπόστατος, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην τὴν ἐδικήν μου, ἀλλ’ ἄλλων. Καὶ ὁ κύριος Προβελέγιος......

§61ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι ὁ ἁρμόδιος, εἶναι ἀξιότιμος ἀλλὰ δὲν γνωρίζει γρῦ ἀπὸ τὰ Κερκυραϊκὰ. Ἔγραψε κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας τῷ ἔδωκεν ὁ Δαμασκηνός.

§62ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Καὶ ὁ κύριος Προβελέγιος συμμερίζεται τὴν ἰδέαν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον δικαστικόν· ἑπομένως διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν ἀποκλείονται τὰ δικαιώματα τῶν μερῶν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἔποψιν ταύτην, ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχουν τὰ ἔθιμα; οὐδεμίαν.

§63ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ καρποῦ.

§64ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἐλαλήσαμεν χθές.

§65ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι, καὶ πρέπει ἐνταῦθα νὰ ὁρισθῇ ἡ ἀναλογία τοῦ καρποῦ.

§66ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Τὸ ἐπὶ τῆς κυριότητος μέρος ὁρίζεται ἐπὶ τῆς ἀναλογίας, ἀφοῦ ἀποφασισθῇ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῶν καρπῶν (θόρυβος).

§67ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἐγὼ ὁ ἀγροδότης ἔχω δικαίωμα νὰ λάβω τὸ ⅒, ποῖον δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἔχω;

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸ ⅕.

§69ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν τὸ ¼;

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἔχει δικαίωμα ἰδιοκτησίας τὸ ½.

§71ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Πῶς ἀποφασίζεται αὐτό;

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι νόμος γραπτὸς κατὰ τὸ σύστημα τῆς Βενετίας, κάθε κοινότης εἶχε νόμου, ἰδικούς της, οἱ ὁποῖοι ὑπήγοντο εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Τοῦτο δὲ ἦτο καὶ κανονισμένον διὰ συνθήκης μεταξὺ τῶν Κερκυραίων καὶ Βενετῶν. Διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι ἄλλοι εἶναι οἱ νόμοι οἱ Κερκυραϊκοὶ καὶ ἄλλοι οἱ Ἰονικοί. Κατὰ τοὺς ἐγχωρίους λοιπὸν τούτους νόμους τῆς Κερκύρας, οἵτινες εἶναι σαφεῖς καὶ εὐκρινεῖς, προσδιορίζεται τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ἀναλόγως τῆς μερίδος τοῦ προϊόντος.

§73ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τότε νὰ θέσωμεν ὅτι προσδιορίζεται κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἢ ἐν ἐλλείψει, κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα.

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν διαλαμβάνει περὶ τῶν ἀναλογιῶν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ τιμαριοῦχος· τώρα πρόκειται νὰ εἴπωμεν ποία εἶναι ἡ μερὶς τοῦ καρποῦ, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ τιμαριοῦχος (θόρυβος)· ἡ ἔνστασις ἡ ἐδική μου εἶναι αὕτη, ἐπειδὴ ἠμφισβητεῖτο τὸ δικαίωμα τῶν τιμαριούχων ὡς πρὸς τὸ ποσὸν καὶ τὰς ἀναλογίας τῶν καρπῶν, ἐπιθυμῶ, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ἀφήσῃ δικαίωμα εἰς τοὺς χωρικοὺς νὰ ὑπερασπίσωσι τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων κατὰ τοὺς τότε νόμους, κανονισμοὺς καὶ ἀποφάσεις.

§75ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, εἴμεθα σύμφωνοι.

§76ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 3 περὶ αὐτοῦ.

§77ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι· ἐκεῖνο λέγει περὶ ὡρισμένων τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων, ἤτοι περὶ ἐδαφονομίων καὶ ἐμφυτεύσεων· εἶναι μεγάλη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τούτων καὶ τῶν περὶ ὧν πρόκειται τώρα, ὅση εἶναι ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Κίνας.

§78Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἄλλα δικαιώματα προέρχονται ἀπὸ τὰ συμβόλαια ἀγροληψιῶν καὶ ἄλλα ἀπὸ τὰ τιμάρια· τὰ τιμαριωτικὰ ἦτο μόνον ἡ δεκάτη τοῦ καρποῦ· δὲν ἔχει δικαίωμα ἰδιοκτησίας ὁ τιμαριοῦχος ἐπὶ τοῦ κτήματος, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ ἀγροληπτικοῦ ἔχει δικαίωμα· εἰς τὸ πρῶτον πρέπει νὰ γείνῃ ἡ μεταλλαγή, καὶ εἰς τοῦτο τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν, ὅτι ἡ μεταλλαγὴ τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὸ δέκατον. Τώρα εἴμεθα εἰς τὸ περὶ τιμαρίων καὶ δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα παρὰ νὰ εἰσπράττῃ τὴν πρόσοδον καὶ τὸν καρπὸν (θόρυβος). Ὅταν ἔχωμεν ἀποδεικτικά, χρυσόβουλα καὶ ἀποφάσεις, ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι δὲν εἶχον ἄλλο δικαίωμα παρὰ νὰ λαμβάνουν τὸ ⅒, διὰ τί σεῖς δὲν θέλετε νὰ μᾶς τὸ δώσετε σήμερον; Ποῖος θὰ τὰ κανονίσῃ αὐτά; ὁ δικαστὴς ἄδικος, ὁ νόμος ἐπίσης, ὁ διοικητὴς ἐπίσης καὶ ὁ δικηγόρος· ποῦ θὰ εὕρωμεν τὸ δίκαιόν μας; (θόρυβος). Ὅσα σᾶς ἀνέπτυξαν κανεὶς δὲν σᾶς εἶπε τίποτε· ὁ τιμαριοῦχος δὲν ἔχει ἄλλο παρὰ τὴν καθαρὰν πρόσοδον τῆς δεκάτης. Ἄλλο ζήτημα εἶναι τὸ ἀγροληπτικὸν καὶ ἄλλο τὸ τιμαριωτικόν. Τώρα δὲν συζητοῦμεν περὶ ἀγροληψίας· αὐτὴν πρέπει νὰ τὴν σεβασθῶμεν καὶ νὰ μὴν ἔχῃ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ τετάρτου ἡ νομοθεσία. Ἄλλο λοιπὸν εἶναι τὸ τιμαριωτικὸν δικαίωμα καὶ ἄλλο ἡ ἀγροληψία· ὅταν ἀποδειχθῇ ὅτι ἔγεινε διὰ συμβολαίου, εἶναι ἀγροληψία καὶ ὄχι τιμαριωτικὸν δικαίωμα· ἰδοὺ ἡ διαφορά. Σήμερον ἡμεῖς ἠρχίσαμεν περὶ τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων, δὲν εἶναι περὶ ἀγροληψίας· διὰ τί δὲν τὸ διασαφίζετε, ὥστε κανεὶς ἀπὸ τοὺς τιμαριούχους νὰ μὴν ἠμπορῇ νὰ λάβῃ παρὰ τὸ δέκατον; «ὅστις πάρῃ περισσότερον νὰ πληρόνῃ 600 ῥεάλια καὶ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὴν φυλακήν.» Νὰ εἴπητε λοιπὸν «ὅλαι αἱ γενόμεναι μεταβολαὶ τῶν τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων νὰ μείνουν εἰς τὸ ⅒.» Ὅστις ἔχει τὸ ¼ καθιεροῦται διὰ τοῦ συμβολαίου καὶ αὐτὸ λέγεται ἀγροληψία, δὲν λέγεται τιμαριωτικὸν δικαίωμα· ἰδοὺ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τιμαριωτικῶν δικαιωμάτων καὶ ἀγροληψιῶν. Ἰδού, νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν ἠξεύρει τὶ λέγει κάθε ἕνας μας ἐδῶ μέσα· συζητοῦμεν περὶ τιμαρίων. Γυρίσατε λοιπὸν νὰ ἰδῆτε· «κτήματα τῆς πρώην ἐγχωρίας διοικήσεως· κτήματα ἐκκλησιαστικά, ἐνοριακὰ καὶ ἐφημεριακά».

§79ΤΙΝΕΣ. Φθάνει· μὴ γνωρίζων τὶ λέγεις, χειροτερεύεις τὴν θέσιν τῶν χωρικῶν.

§80ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπὸν νὰ γείνῃ οὕτω ἡ διάταξις, ὅτι ἡ μεταλλαγὴ τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων θέλει γείνει εἰς τὴν δεκάτην. Ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ γυρεύσωμεν δικαιοσύνην. Δὲν ἤλθομεν νὰ ζητήσωμεν χάριν.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλοι, κύριοι, εἴχομεν καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ προσβάλωμεν δικαιώματα ὑπάρχοντα, ἰσχυρά· βεβαίως κανεὶς δὲν θέλει ἀποφασίσει νὰ λύσωμεν αὐθεντικῶς τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἴπωμεν ἡ δεκάτη, ἢ δωδεκάτη. Πρόκειται σήμερον ν’ ἀσφαλίσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕκαστος καὶ τὸ ὁποῖον νὰ δύναται ν’ ἀπολαύσῃ, ἀφοῦ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τοῦτο προτείνεται ἡ ἑπομένη τροπολογία, τὴν ὁποίαν παραδέχονται ἀμφότερα τὰ μέρη· «ἐπιφυλασσομένων ἀκεραίων τῶν δικαιωμάτων τῶν μερῶν ὡς πρὸς τὴν μερίδαν.

§82ΖΕΡΒΟΣ. Μὴ μᾶς μπερδεύετε ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ· καθαρίσατε τὰ πράγματα.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν νὰ τεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ὡς πρὸς τὴν» αἱ λέξεις «τιμαριωτικὴν ἀγροληπτικήν».

§84ΚΟΥΡΗΣ. Ἀναγκάζομαι καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐκφράσω τὰς ἰδέας μου, διότι ἡ θέσις μου ἐπὶ τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος εἶναι ὅλως διόλου ἐξαιρετική. Ἤκουσα τὸν συνάδελφον κύριον Ζερβὸν, ὁ ὁποῖος λίαν εὐκρινῶς σᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν ἀπὸ τοῦδε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ τὴν καταστήσωμεν δικαστήριον, ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ κτημάτων τιμαριωτικῶν, οἱ κάτοχοι αὐτῶν δὲν πρέπει νὰ πληρώνωσιν εἰμὴ δεκάτην. Τοιαύτην ἰδέαν συνεβούλευσε νὰ παραδεχθῶμεν, καὶ τοῦτο διότι ἔγειναν καταχρήσεις, καταπιέσεις, ἁρπαγαί, ἀδικίαι. Ἐγὼ, Κύριοι, συμμορφούμενος εἰς ἣν ἐπανειλημμένως ἐξέφρασα γνώμην, νὰ ἐπιφυλαχθῶσι τουτέστι ἀπρόσβλητα τὰ δικαιώματα ἑκάστου ἐνδιαφερομένου, ἐνῷ παραδέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ παραδεχθῶ τὴν ἐσφαλμένην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ συνάδελφός μας Κύριος Ζερβὸς ὑποστηρίζει. Τοῦτο δὲ πράττω οὐχὶ διότι σήμερον πρόκειται νὰ μεταβληθῶμεν εἰς δικαστικὸν συνέδριον, διότι ἔχοντες σύνολον ἄρθρων καὶ διατάξεων ἐφ’ ὧν πρέπει νὰ ἀποτανθῶμεν, ἤθελον παραβλέψει τὸ καθῆκόν μου, ἂν σιωπῶν, ἀνεχθῶ τὰς ὁποίας δύναται νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἐντυπώσεις διὰ τῆς παραμορφώσεως πραγμάτων καὶ γεγονότων. Δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς, πρὸ αἰώνων πολλῶν, τουτέστι τεσσάρων, πέντε, ἔστω καὶ δύω μόνον, ὅταν αἱ κυβερνήσεις κατὰ πρώτην φορὰν παρεχώρησαν κτήματα εἰς τιμαριώτας, οὗτοι δίδοντες ἀκαλλιέργητα κτήματα εἰς τοὺς γεωργοὺς, περιωρίζοντο νὰ ἀπολαμβάνωσι τὸ δέκατον ἐκ τῶν προσόδων, ἀλλ’ ὁ χρόνος μεταβάλλει τὰς σχέσεις, πλεῖσται δὲ ἐπῆλθον μεταβολαὶ καὶ ἐπὶ τῶν τιμαριωτικῶν κτημάτων. Θὰ σᾶς φέρω ἓν μόνον παράδειγμα, διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικοὶ καὶ νὰ μὴ παραδεχώμεθα ἀσυζητητεὶ οὐδεμίαν γνώμην ἐφ’ ὁποιουδήποτε ἀντικειμένου, ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ ὑποβάλλων αὐτήν. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐγὼ, ὅστις δὲν ἔχω τὴν τύχην νὰ ἦμαι τιμαριώτης (λέγω δὲ τὴν τύχην, διότι ὡς χθὲς εἶπον, λόγῳ ἐκδουλεύσεων μεγάλαι ἐκτάσεις γαιῶν εἰς τοιούτους τιμαριώτας ἐδίδοντο), ὑποθέσατε, λέγω, ὅτι εἶμαι τιμαριώτης, ὁ κύριος κτημάτων πρὸς καλλιέργειαν ἀνέκαθεν δοθέντων καὶ ἀπὸ ἕνα εἰς ἕτερον γεωργὸν μεταβιβασθέντων. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου χορηγεῖται εἰς τὸν κάτοχον δικαίωμα συγκυριότητος ἐπὶ τοῦ κτήματος, ἀντιστοιχοῦν καὶ ἀνάλογον πρὸς τὸ μερίδιον, ὅπερ ὑπεχρεώθη νὰ συνεισφέρῃ. Ποῖον δὲ τὸ μερίδιον; ἡ δεκάτη πάντοτε, λέγει ὁ κ. Ζερβὸς καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ· οὐχ .... τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Ἰδοὺ ὁ λόγος· ναὶ μὲν τὸ κτῆμα πρὸ αἰώνων ἢ καὶ πρὸ 40 ἢ 50 μόνον ἐτῶν ἐδόθη ἐπὶ πληρωμῇ δεκάτης, ἀλλ’ ἀκολούθως ἐγκατελείφθη παρὰ τοῦ γεωργοῦ εἰς τὸν τιμαριώτην ἢ ὁ τιμαριώτης ἀπέκτησε τὰ ἐπὶ τοῦ κτήματος δικαιώματα τοῦ πρώην κατόχου, καὶ εἰς ἕτερον τὸ διεβίβασεν οὐχὶ πλέον εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ κατάστασιν ὅπως εὑρίσκετο τὸ κτῆμα πρὸ 500 ἢ 300 ἐτῶν, ἀλλὰ πολὺ μεταγενεστέρως εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ πληθυσμὸς ηὔξησε καὶ τὸ κτῆμα ἐβελτιώθη, οὐχὶ χέρσον ἀλλὰ καλλιεργημένον, μετατραπὲν εἰς ἀμπελῶνα ἢ ἐλαιοστάσιον. Εἶναι δίκαιον, λέγω, μόνον διότι ἀποκαλοῦμαι τιμαριώτης ἢ διότι τὸ κτῆμα ἔχει τιμαριωτικὴν καταγωγὴν, ν’ ἀπολέσω κεκτημένα καὶ ἀνεγνωρισμένα δικαιώματα ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἀπολαμβάνω μείζονα τῆς ἀρχικῆς μερίδος, καίτοι ὑπὸ τοιαύτην συμφωνίαν τὸ κτῆμα παρεχωρήθη; ἢ συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχύοντας νόμους ἀπρόσβλητον καὶ ἀναμφισβήτητον κατέστη τὸ δικαίωμα τοῦ λαμβάνειν μείζονα τῆς ἀρχικῆς μερίδος; Ὥστε, ἂν νέαι συνήφθησαν σχέσεις, ἔστω καὶ ἐπὶ κτημάτων τιμαριωτικῶν, στηριζόμεναι ἐπὶ νέων συμβάσεων, ἢ ἂν τὸ ἀνώτερον τῆς μερίδος δικαίωμα προστατεύεται ὑπὸ τοῦ διατρέξαντος χρόνου, λίαν ἐσφαλμένως κηρύσσονται ὡς καταπιεστικαί· ἀπρόσβλητα μένουσι τὰ ἤδη κεκτημένα ἐπὶ τῆς μείζονος μερίδος δικαιώματα καὶ σεβασταὶ αἱ ἀπαγγελθεῖσαι ἀποφάσεις. Ἄλλως τε ἡ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Καστῶν παρέχει ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν προσεβλήθησαν, ἀλλ’ ἐξησφαλίσθησαν τὰ δικαιώματα καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου μέρους. Ἰδοὺ ἐν συντόμῳ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ λάβωμεν τὴν θέσιν τῶν δικαστηρίων. Καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, συμφωνῶ, ὅτι πρέπει ῥητῶς νὰ δηλωθῇ, ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν ἐνδιαφερομένων ὡς πρὸς τὴν ἀγροληπτικὴν μερίδα διατηροῦνται ἀκέραια καὶ ἀπρόσβλητα, οἱαδήποτε ἡ τῶν κτημάτων καταγωγή.

§85ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ὁ ἕνας πληρόνῃ τὸ δέκατον ἢ τὸ τέταρτον, ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος, ὅστις ὁρίζει, ὅτι ἐπὶ τοσούτου ποσοῦ εἶναι ἰδιοκτήτης;

§86ΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Κωνσταντᾶς εἶναι ἀληθές· ὑπάρχουν ἀρχαῖοι δημοτικοὶ νόμοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἐκτίθεται, ὅτι ὁ ἀπολαμβάνων τὸ ἓν τέταρτον τῶν προϊόντων, δικαίωμα ἔχει ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος. Ἡ ἀρχὴ αὕτη καθιεροῦται εἰς τοὺς ἀρχαίους δημοτικοὺς νόμους τῆς Κερκύρας, νόμους, οἱ ὁποῖοι χρησιμεύουν πρὸς ὁδηγίαν τῶν ἐκτιμητῶν, ὅπως, προκειμένου λόγου περὶ συναφθεισῶν πρὸ τοῦ Ἰονίου κώδικος ἀγροληπτικῶν σχέσεων, προσδιορισθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ κτήματος ἀνήκουσα εἰς ἕκαστον τῶν ἐνδιαφερομένων μερίς. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀμφισβητήσωμεν ὅτι ὑπῆρξαν ἔκπαλαι αὐτοὶ οἱ νόμοι, δι’ ὧν σχετικῶς τοῦ βάρους εἰς ὃ τὸ κτῆμα ὑπέκειτο, ἐπροσδιορίζετο ἐν περιπτώσει ἐκτιμήσεως τοῦ κτήματος ποία ἡ ἀνήκουσα εἰς τὸν γεωργὸν μερὶς καὶ ποία εἰς τὸν ἀγρολήπτην. Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ ἀγρολήπτης εἶναι ὀφειλέτης, ὁ πωλητὴς αὐτοῦ δικαιοῦται νὰ κατάσχῃ τὴν ἀνήκουσαν εἰς τὸν ὀφειλέτην μερίδα τοῦ κτήματος, προσδιορίζεται δὲ ἡ ἀξία τῆς μερίδος ταύτης συνεπείᾳ ἐκτιμήσεως ἐν ᾗ τηροῦνται τὰ ἐπικρατοῦντα ἔθιμα συμφώνως πρὸς τοὺς ἀρχαίους δημοτικοὺς τῆς Κερκύρας νόμους.

§87ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀπέδειξα, κύριοι, δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅτι ὁ χρόνος δὲν ἴσχυσε νὰ μεταβάλῃ τὰς σχέσεις μεταξὺ τιμαριούχου καὶ ὑποτελοῦς, ὅτι οὐδέποτε ἐπετρέπετο εἰς τὸν τιμαριοῦχον νὰ δώσῃ γαίας μὲ βάρος ἀνώτερον τῆς δεκάτης, καὶ ὅτι ἐὰν ἐδόθησαν μὲ μεγαλεῖτερον βάρος, αὐτὸ κατὰ νόμον πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν δεκάτην. Μεθ’ ὅσα εἶπον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι πολὺ εὐκόλως ὁ προαγορεύσας ὑπερπηδᾷ χωρὶς νὰ τὰ ἀνασκευάσῃ, ἐπειδὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσβάλῃ τὴν ἱστορίαν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ὑπόθεσιν Καλαμῶν καὶ Κασῶν, ἂς μὲ συγχωρηθῇ νὰ τῷ εἴπω ὅτι κακῶς ἀντελήφθη. Ὁ Δελαδέτσιμος εἶχε δικαίας ἀπαιτήσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καθότι ἐκτὸς τῶν προσωπικῶν ὑπηρεσιῶν ἐδαπάνησεν ἄπειρον χρηματικὸν εἰς τοὺς πολέμους τῆς Κρήτης καὶ Ἠπείρου· ἡ Κυβέρνησις πρὸς πληρωμὴν ἐχορήγησεν αὐτῷ τὴν διηνεκῆ εἴσπραξιν τῶν ἐπὶ τῶν νησιδίων δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου καὶ τὸν τίτλον τοῦ Κόμητος, ὡς ἡμεῖς χορηγοῦμεν εἰς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους ἀλλ’ ἄνευ τίτλων εὐγενείας, ἐπειδὴ δὲν μᾶς περισσεύουν. Ἀλλ’ οἱ κάτοικοι ἀπέδειξαν ὅτι τὰ δικαιώματα ἦσαν φορολογικὰ καὶ ὅτι μετὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος ἐπὶ τῆς ἀγγλικῆς προστασίας δὲν ὑπεχρεοῦντο νὰ χορηγῶσι τὰ τιμαριωτικὰ εἰσοδήματα εἰς τὸν Δελαδέτσιμον. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Κυβέρνησις ἀντικατέστησε τὸν πόρον τοῦτον ἐκ τῶν γενικῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους, καὶ ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῶν χωρικῶν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη. «Ἄρθρον 4. Ἐπὶ ἀγροληψιῶν ἡ εἰς χρήματα ἀναγωγὴ τοῦ μεριδίου τῶν πρώην τιμαριωτικῶν κτημάτων γίνεται ὡς ἑξῆς· Ἐκτιμᾶται τὸ ὅλον κτῆμα κατὰ τὴν ἐν τῷ καιρῷ τῆς γενησομένης ἐκτιμήσεως ἀξίαν αὐτοῦ, ὁρίζεται τὸ κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα εἰς τὸν ἀγροδότην ἀνῆκον μέρος τοῦ κεφαλαίου τούτου, (ἐπιφυλασσομένων ἀκεραίων τῶν δικαιωμάτων τῶν μερῶν ὡς πρὸς τὴν ὀφειλομένην τιμαριωτικὴν ἀγροληπτικὴν μερίδα) ἐξ αὐτοῦ γίνονται αἱ ἐν τῷ προηγουμένῳ παραγράφῳ ἀναφερόμεναι δύω ἐκπτώσεις, ὁ δὲ πρὸς 4% ἐτήσιος τόκος τοῦ ὑπολοίπου ἀποτελεῖ τὴν κατ’ ἔτος ἢ κατὰ διετίαν πληρωτέαν χρηματικὴν πρόσοδον». Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη;

§89ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται). «Ἄρθρον 5. Οἱ ἐντὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν καὶ κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἀπὸ 3 Ἀπριλίου 1830 ΚΣΤʹ. Νόμου τοῦ τρίτου κοινοβουλίου ἀπαλλαγέντες τῶν τιμαριωτικῶν δασμῶν καὶ ὑποχρεώσεων πρώην τιμαριοῦχοι λαμβάνουσι, πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ ἀγρολήπτου, ἐμφυτευτοῦ ἢ ἐδαφονομέως πληρονομένην πρόσοδον, καὶ λόγῳ ἀποζημιώσεως παρὰ τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως κατ’ ἔτος ἢ κατὰ διετίαν τὸ ποσὸν, εἰς ὃ ἀποβαίνουσιν αἱ ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν, ἐμφυτευτῶν ἢ ἐδαφονομέων ὁρισθεῖσαι ἐκπτώσεις.»

§91ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «τῶν νομίμων» καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Αἱ προθεσμίαι εἶναι τοῦ νόμου· τὸ νομοσχέδιον λέγει «ἐκτὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν καὶ κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἀπὸ 3 Ἀπριλίου 1830 ΚΣΤʹ. Νόμου τοῦ Γʹ. Κοινοβουλίου κτλ.» Λοιπὸν ἀφοῦ εἶναι τοῦ νόμου, εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ εἴπωμεν «τῶν νομίμων»· εἶναι δὲ καὶ φόβος ὡς ἐκ τούτου νὰ ἐγερθῇ ἡ ἀμφιβολία μήπως ὑπάρχουν προθεσμίαι μὴ νόμιμοι. Προσέτι νομίζω, ὅτι εἰς τὴν γραφὴν τοῦ ἄρθρου ἔγεινε μία παράλειψις· δὲν λαμβάνουν ἀπὸ τὴν ἐγχώριον διοίκησιν τὰς ἐκπτώσεις, ἀλλὰ τὸν τόκον τῶν ἐκπτώσεων. Λοιπὸν αἱ μὲν λέξεις «τῶν νομίμων» νὰ ἀπαλειφθῶσιν, αἱ δὲ λέξεις «τὸ ποσὸν» νὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «τῶν πρὸς 4% τόκων ἐπὶ τοῦ ποσοῦ».

§92ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παραδέχομαι τὸ δεύτερον, δὲν παραδέχομαι δὲ τὸ πρῶτον.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν εἶναι δικαίωμα τὸ ἄλλο, δὲν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ἐκτὸς μόνον τὸ ἔλλειπον.

§94ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τῶν 4% τόκων ἐπὶ τοῦ ποσοῦ».

§95ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Καὶ εἰς τὸ παρακάτω ἄρθρον γίνεται λόγος περὶ τῶν ἀποζημιώσεων, ὥστε ὅλαι εἶναι περιτταί.

§96ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ πρόσοδος ἑνὸς κτήματος εἶναι 12· τὸ ἐξ αὐτῆς κατὰ τὸ 3 ἄρθρον προκύπτον κεφάλαιον εἶναι 300· ἐξ αὐτοῦ θὰ ἐκπέσωμεν τὸ ἓν τέταρτον, καὶ ἐὰν ὁ φόρος εἶναι 3 δραχμαί, θὰ ἐκπέσωμεν προσέτι καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν ⅔ τῶν 3 δραχμῶν, δηλαδὴ θὰ ἐκπέσωμεν καὶ 50 δραχμάς. Ἤδη τί θὰ δίδῃ ἐτησίως ἡ Διοίκησις; τὰς 75 καὶ 50 δραχμὰς ἢ τὸν τόκον αὐτῶν; βεβαίως τὸν τόκον τῶν ἐκπτώσεων καὶ οὐχὶ τὰς ἐκπτώσεις 75 καὶ 50.

§97ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι, ὁ προαγορεύσας συγχέει τὸ ζήτημα εἰς τρόπον πολὺ ἐπιζήμιον διὰ τοὺς δήμους, φοβοῦμαι δὲ μὴ αἱ διδόμεναι ἐξηγήσεις ἐπηρεάσωσι σπουδαίως πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τῶν δήμων. Τί σᾶς εἶπε, Κύριοι, προκειμένου περὶ τοῦ τόκου τῶν ἐκπτώσεων; Τί θέλετε, λέγει, Κύριοι, νὰ πληρόνῃ ἡ διοίκησις τὴν ἔκπτωσιν τοῦ τετάρτου ὀλιγωτέρου τοῦ κεφαλαίου τῶν δύω τρίτων τοῦ φόρου ἢ τὸν τόκον τῶν κεφαλαίων τοῦ τε τετάρτου καὶ τοῦ φόρου; Μὲ μεγάλην ἐπιτηδειότητα ἢ ἄγνοιαν τῶν πραγμάτων, ἀγνοῶ, ὁ Κύριος Μπαλάνος, ἑπόμενος ταῖς ὁδηγίαις τοῦ Κυρίου Κουρῆ, θέλει νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς δήμους νὰ πληρώσωσι τυχὸν τοῖς μετρητοῖς ὄχι μόνον τὸ κεφάλαιον τῶν ⅔ τοῦ φόρου, ὅπερ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπέβαλε τῇ ἀπαιτήσει τῆς Ἰταλικῆς πρεσβείας, ῥᾳδιουργηθείσης ὑπὸ τῶν ἐν Κερκύρᾳ κηφήνων τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ καὶ τὸ τέταρτον ὀλιγώτερον, ὅπερ ἐκπίπτει ἐν τῇ ἐκκαθαρίσει ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν χωρικῶν δυνάμει κεκτημένου δικαιώματος κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα τοῦ τόπου. Κύριοι, ἀκούσατε, παρακαλῶ, προσεκτικῶς τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τὸ ἄρθρον τρίτον τοῦ 67 Νόμου τοῦ Βʹ. Κοινοβουλίου ὁρίζει, ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐκπτώσεως τοῦ τετάρτου, ὅπερ γίνεται, κατὰ τὰ ἔθιμα Κερκύρας, εἰς ὅλας τὰς ἀγροληψίας ἐκκαθαριζομένας εἰς χρήματα θέλει ἐκπίπτει καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν δύω τρίτων τοῦ φόρου, ὅστις προσεφέρετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ εἰκοστὸς ἕκτος νόμος τοῦ τρίτου Κοινοβουλίου διὰ τοῦ πρώτου αὐτοῦ ἄρθρου ὁρίζει, ὅτι οἱ τιμαριοῦχοι οἱ θέλοντες νὰ ἐξαγοράσωσι τὸν πληρονόμενον εἰς τὴν Κυβέρνησιν κανόνα δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο πληρόνοντες τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀντιστοιχοῦντος εἰς τὸν τιμαριωτικὸν κανόνα πρὸς 6%. Ὑπάρχουσί τινες τῶν κυρίων τιμαριούχων, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τοῦτο χορηγήσαντες ἄχρηστά τινα κτήματα ἀνήκοντα εἰς τὰ ἴδια τιμάρια. Ἤδη τί πρόκειται; ἀντὶ τὰ κτήματα ταῦτα νὰ ἀποτελέσωσιν ἐκ νέου μέρος τῶν τιμαρίων, τουτέστι νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ γενομένη ἡ τοιαύτη παράνομος, αὐθαίρετος καὶ ἀντισυνταγματικὴ μεταλλαγὴ, ἡ οὖσα ἑπομένως αὐτοδικαίως ἄκυρος, προτείνεται νὰ ἀποδοθῇ ἡ εἰκονικὴ ἀξία τῶν κτημάτων τούτων εἰς χρήματα. Καὶ τί ἄλλο προσέτι νομίζετε; νὰ πληρώσωσιν οἱ δῆμοι εἰς τοὺς πρώην τούτους τιμαριούχους εἰς χρήματα καὶ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ τετάρτου, ἥτις δὲν ἐξηγοράσθη ὑπὸ τῶν τιμαριούχων, ἀλλ’ εἶναι ἔκπτωσις ἀποτελοῦσα μέρος τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ὑποτελῶν δυνάμει τῶν ἐγχωρίων νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ὁποίων συνωμολογήθησαν τὰ τιμαριωτικὰ συμβόλαια. Ἐὰν φοβῆσθε τὴν αὐθάδειαν τῶν δυτικῶν, θυσιάσατε ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ μάθετε, ὅτι ἡ Ἰταλικὴ πρεσβεία ἀπῄτησε μόνον τὴν εἰς χρήματα ἀπόδοσιν τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ τιμαριωτικοῦ κανόνος, καὶ ὄχι τῆς ἐκπτώσεως τοῦ 25%. Ἡ ἔμμεσος αὕτη ὠφέλεια, ἣν προτείνει ἡ ὑπὲρ τῶν τιμαριούχων συντροφία, εἶναι ἀπόῤῥοια ἄλλου ἴσως συμβολαίου (θόρυβος). Συμφωνῶ λοιπὸν ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου ἐν ὅσῳ δὲν ἀποδίδυνεται τὸ κεφάλαιον τῆς ἀποδόσεως τῆς ἀξίας τῶν ⅔ τοῦ τιμαριωτικοῦ κανόνος, διαμαρτύρομαι ὅμως ὅλαις δυνάμεσι κατὰ τῆς ἐμμέσως ἀναφανείσης προθέσεως τοῦ νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ τιμαριοῦχοι καὶ διὰ τὴν ἔκπτωσιν τῶν 25%.

§98ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Τὴν ἔκπτωσιν μόνον ἢ τὸν τόκον θὰ πληρώσωσιν οἱ δῆμοι;

§99ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸν τόκον, εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀλλὰ θὰ ἐκκαθαρισθῶσιν αὐτὰ τὰ δικαιώματα δυνάμει τῶν νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ὁποίων ἀνεκτήθησαν.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ τιμαριοῦχοι ἐπλήρωσαν μόνον τὸν φόρον ἢ καὶ τὰ 25%;

§101ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Μόνον τὸ κεφάλαιον τῶν ⅔ τοῦ φόρου, ὃν συνεισέφερον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν δὲν σᾶς πείθω ἐγὼ, Κύριε πρωθυπουργὲ, πέποιθα, ὅτι θέλει σᾶς πείσει ὁ νόμος 26 τοῦ Γʹ. Κοινοβουλίου, ὃν ἀμέσως θέλω σᾶς ἀναγνώσει. Νὰ φέρωμεν τὸν νόμον ἵνα ἰδῆτε τὶ ἀναφέρει.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἕως οὗ φέρωσι τὸν νόμον, σᾶς ὑποβάλλω ἓν νομοσχέδιον. Ὡς γνωρίζετε, ἡ ἑταιρία ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, δὲν ἠδυνήθη νὰ φθάσῃ εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Δυνάμει τοῦ νόμου τὴν ἐκηρύξαμεν ἔκπτωτον. Παρουσιάσθη μία νέα ἑταιρία Ἀγγλικὴ, ἡ ὁποία ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Μετὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς συνετάξαμεν μίαν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν παλαιῶν συμφωνιῶν καὶ τῶν νέων εἶναι, ὅτι ἡ νέα ἑταιρία παραιτεῖται τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ δώσῃ τὸ δημόσιον διὰ τὸν τόκον· διὰ τοῦτο ὅμως ἀπήτησεν ἐλευθερίαν κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς διατιμήσεως τῶν ἀγωγίων εἰς τὴν πρώτην καὶ δευτέραν θέσιν, ἐκτὸς τῆς τρίτης, ἣν περιωρίσαμεν εἰς λεπτὰ 45. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ ἑταιρία ἐζήτησε νὰ μὴ ὑποχρεωθῇ νὰ καταβάλῃ 200,000 δραχμῶν, ἀλλὰ μόνον 30 χιλιάδας, διότι ἐντὸς 8 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου ἀρχίζει τὰς ἐργασίας της, ὑπόσχεται δὲ νὰ τελειώσῃ ἐντὸς 9 μηνῶν κτλ. Θέλετε ἰδῆ τὰ λοιπὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§104ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Βουλή.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Μπαλάνου; (θόρυβος).

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Βουλή.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει λοιπὸν ἡ ἐξακολούθησις διὰ τὴν Δευτέραν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 2½).