1867.04.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85

Τῆς 7 Ἀπριλίου 1867.

(Παρασκευή).

Ὥρα 11 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἀκόμη δὲν ἐτελείωσαν, προχωροῦμεν καὶ κατόπιν τὰ ἀναγινώσκομεν, ὅταν τελειώσωμεν. Ἐπειδὴ δὲ χθὲς δὲν ἀπεφασίσαμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νομίζω, ὅτι πρέπει ὅλα τὰ τῆς βʹ. συζητήσεως ν’ ἀναγνωσθῶσι σήμερον, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ τῆς γʹ. συζητήσεως καὶ τότε ἀποφασίζομεν ποῖον νὰ προτιμήσωμεν. Λοιπὸν ἔχομεν πρῶτον τὴν πρότασιν περὶ ἀπαλλαγῆς φόρων ἐπὶ τῶν ζώων (ἀναγινώσκεται).

§2ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶπον, ὅτι ἐὰν δηλωθοῦν, νὰ μὴ πληρώσουν καὶ μόνον νὰ τὰ δηλώσουν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρχίζω τὰ τῆς Βʹ. ἀναγνώσεως. Περὶ στρατολογίας (ἀναγινώσκεται) Βʹ. ἀνάγνωσις.

§4ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἔκαμα μίαν ἐπερώτησιν.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα παρακαταθέτομεν εἰς τὸ βῆμα, καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς τὰ ἀναβάλῃ, ἄλλως ἂς τὰ συζητήσωμεν.

§6Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις καὶ δὲν θὰ βραδύνωμεν παντάπασι· θέλομεν νὰ μᾶς δώσητε ἀπάντησιν.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποθέτω, κάτι τι περισσότερον· ἀπὸ ὑποθέτω, παραδέχομαι, ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη ἔγεινεν ἀπὸ τὸ συμφέρον τοῦ νόμου καὶ τῆς νομιμότητος καὶ ὄχι διὰ κανένα ἄλλον λόγον, καὶ ὡς ἐκ τούτου πιστεύω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν παρανομίαν, ἐὰν ἔλαβε χώραν, καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ θεωρηθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ τὰ ἀναγνώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ νὰ τὰ ἐξετάσῃ· εἶναι ἔγγραφα σπουδαῖα, εἰς ἃ πρέπει νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας. Νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προβῇ; ἂς προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐξέτασιν αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§8ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τῶν ἐγγράφων δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀνάγκην. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἀπὸ τὰς φυλακὰς τοῦ Μενδρεσὲ καὶ Γκαρπολᾶ ἀπελύθησαν 15 κατάδικοι παρὰ τὸν νόμον.

§9Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, τί θέλει.

§10ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀπελύθησαν 13 ἢ 14 ἢ 15 ἀπὸ τὰς φυλακὰς τῶν Ἀθηνῶν συνεπείᾳ τῆς διαταγῆς τοῦ νομάρχου, ἀλλὰ ἔμαθον, διότι ἐγὼ πρότερον δὲν τὸ ἐγνώριζα, ὅτι ἀπελύοντο καὶ πρότερον.

§11ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀπελύοντο· ἐλάμβανον ἀδείας.

§12ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω, ὅτι ἀπὸ τῶν φυλακῶν τοῦ Ῥίου ἔλαβον ἀδείας φυλακισμένοι καὶ περιήρχοντο ἐντὸς τῆς πόλεως.

§13ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τέλος πάντων αὐτὸ εἶναι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε χώραν πάντοτε. Οἱ νομάρχαι ἐνόμιζον, ὅτι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ χορηγοῦν αὐτὰς τὰς ἀδείας· τοῦτο ἔγινε καὶ τώρα καὶ ὁ νομάρχης ἔχει ἐδῶ μίαν ἐκτεταμένην ἔκθεσιν, δι’ ἧς δικαιολογεῖ τὴν ἀπόλυσιν τῶν φυλακισμένων αὐτῶν.

§14ΤΙΝΕΣ. Μὲ ἄδειαν διὰ νὰ ἐπανέλθουν.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ ἐννοῶ· ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι ἤδη εἰς τὰς φυλακάς· δύω μόνον λείπουν, οἵτινες καὶ αὐτοὶ θὰ ἐπανέλθουν· δὲν εἶναι δὲ φυλακισμένοι διὰ πολὺν χρόνον.

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἐγὼ ἐνόμιζον πρὸ παντὸς ἄλλου ὅτι τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς κοινωνίας εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σεῖς ἐπιδιώκετε καὶ ἡ Κυβέρνησις δι’ ὅλων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἐνώπιόν σας, ἀλλ’ ὅταν ὅλα τὰ μέτρα δὲν φθάνουν εἰμὴ εἰς τὸ ν’ αὐξήσῃ τὸ κακὸν, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἐπὶ τούτου. Δεκατέσσαρες, Κύριοι, κατάδικοι ἀπὸ τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους ἀπελύθησαν συνεπείᾳ διαταγῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δηλαδὴ τῶν ὑπαλλήλων ἀρχῶν, τοῦ νομάρχου καὶ καθεξῆς· τοῦτο εἶναι κακὸν τὸ ὁποῖον ἔγινεν· ὁ ὑπουργὸς δὲν τὸ ἀμφισβήτησεν, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ ὑπόθεσις αὕτη περιῆλθεν εἰς τὴν δημοσιότητα διὰ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν εἰς τὸν «Ἐθνοφύλακα»· διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὁμολογεῖ τὸ περιστατικὸν τοῦτο καὶ λέγει, ὅτι 14 ἀπελύθησαν παρὰ τῶν ἀρχῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἄπειρος περὶ τὰ τοιαῦτα καὶ ἐθαύμασα διὰ τὴν λέξιν αὐτήν· ἠκούσθη ὑπουργὸς ἄπειρος; Ποῦ ἠκούσθη ὑπουργὸς, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ διεύθυνσις τοῦ Κράτους, νὰ ὁμολογῇ ὅτι εἶναι ἄπειρος; ἂν ἤσουν ἄπειρος, Κ. ὑπουργὲ, δὲν ἔπρεπε νὰ δεχθῇς τοιοῦτον βάρος.

§17ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι ἄπειρος καὶ πρώτην φορὰν μανθάνω ὅτι λαμβάνουν χώραν.

§18ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς εὐχαριστεῖται νὰ λέγῃ ὅτι εἶναι ἄπειρος, εἰς ἐμὲ ἀρκεῖ τοῦτο. Εἶναι, Κύριοι, διοίκησις· πᾶσα παράβασις τοῦ νόμου εἰς τὴν διοίκησιν, εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἀνήκει· ἑπομένως πᾶς ὅστις λέγει τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα, ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν ἠξεύρει τὴν διοίκησιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τούτου ὁ ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐξ αὐτῶν ἀπελύθησαν τινὲς, διότι κάποιοι τινὲς; καὶ κάποιος τοὺς ἀπέλυσε καὶ δὲν ἤθελε νὰ προσέξῃ εἰς αὐτό. Ἀπελύθησαν; εἶναι κατάδικοι; τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν· ὑπῆρχεν ἐξουσία; ἦτον εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν τῶν ἀρχῶν νὰ διακόψωσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων; Ἐὰν ἡ ποινὴ ᾖναι μικρὰ ἢ εἶναι μεγάλη, τοῦτο δὲν μεταβάλλει καθόλου τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων· καὶ ἀφοῦ ὁ νόμος λέγει, οἱ καταδικασθέντες διὰ τελεσιδίκου ἀποφάσεως ἐγκλείονται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὑπομένουν τὴν ποινὴν, ἥτις ἐπεβλήθη εἰς αὐτοὺς, ἕπεται ὅτι κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν παράλογον ἑρμηνείαν, ὅτι ἡ ποινὴ ἦτο μικρὰ καὶ διὰ τοῦτο εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀπολύσῃ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ ὡς τίμιος ἄνθρωπος, ὅτι ἤμην ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ καὶ δὲν ἐγνώριζον ἂν λαμβάνουσι χώραν τὰ τοιαῦτα· ποτὲ δὲν ἤξευρον, ἂν λαμβάνουν χώραν τὰ τοιαῦτα περιστατικὰ, ποτὲ δὲν εἶχον πληροφορίας, ὅτι οἱ κατάδικοι ἀπελύοντο ἀπὸ τὰς φυλακάς· ἀφοῦ συνέβη αὐτὸ τὸ περιστατικὸν καὶ ἔγινεν ἡ ἐπερώτησις τότε οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Λακωνίας, Κοπανίτσας καὶ Βαλασσόπουλος, μὲ εἶπον ὅτι ἄνθρωποι καταδικασμένοι εἰς φόνον, εἰς Σπάρτην, ἀφίνοντο ἐλεύθεροι ὑπὸ τοῦ δεσμοφύλακος καὶ περιεφέροντο εἰς τὴν πόλιν, πρὸς τούτοις δὲ ὅτι ἐξήρχοντο καὶ μετέβαινον ἄλλοι μὲ μισθὸν καὶ ἐκαλλιέργουν τὰ κτήματα τῶν πολιτῶν....

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποίαν ἐποχήν;

§20Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πιστεύω ὅτι ἡ πεῖρα τοὐλάχιστον νὰ ἐδίδαξε καθένα ἕκαστον, ὅτι δὲν συγχύζομαι ἀπὸ τὰς διακοπὰς καὶ ἐὰν μὲ διακόπτετε ἕως αὔριον, κοπιάζετε εἰς μάτην.

§21ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω σημείωσιν δι’ ὅλους αὐτούς.

§22Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλά· μὴ χάνῃς τὰ λόγια σου, διότι δὲν κατορθόνεις τίποτε.

§23ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσὺ δὲν κατορθόνεις τίποτε.

§24Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, αὐτὰ σᾶς λέγουν καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, τὴν ὁμολογίαν τῶν ὁποίων σᾶς ἀνέφερα, διότι ἐγὼ οὔτε εἰς Σπάρτην ἔκαμα, οὔτε τὰ εἶδον· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ἐπληροφορήθην, ὅτι καὶ ἐκ τῶν φυλακῶν τοῦ Ῥίου ἐξῆλθον κατάδικοι, καθὼς καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη· καὶ ὅλα ταῦτα καὶ ὁμολογοῦνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἔγειναν καὶ ἄλλοτε. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν νόμον ἡ κατάχρησις αὕτη; τοῦτο πρέπει νὰ πληροφορηθῶμεν· ἐὰν δὲν ἐπιτρέπεται, εἶναι ἢ δὲν εἶναι παρανομία; Ἀπόδειξις, κύριοι, εἶναι, ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ ὀρθοῦ λόγου, καὶ πᾶν ὅ,τι εἶναι ἐκτὸς τοῦ ὀρθοῦ λόγου, δὲν εἶναι δίκαιον· οἱ δὲ νόμοι ἔχουν ἐξασφαλίσει αὐτὴν τὴν ἰδέαν· ἑπομένως εἶναι ἀληθὴς καὶ θεωρεῖται ὡς συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος. Οἱ νόμοι λοιπὸν αὐτοὶ, κύριοι, ὅταν ἐντὸς ἑνὸς συνταγματικοῦ πολιτεύματος δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν, πιστεύετε, ὅτι τὸ κράτος αὐτὸ διοικεῖται συνταγματικῶς, διοικεῖται ἀπὸ νόμους; Καὶ λοιπὸν, ὅταν ὁ νόμος ἀπαγορεύῃ τὰ τοιαῦτα, ἠμπορεῖ τις νὰ δικαιολογηθῇ μὲ οἱονδήποτε τρόπον; Διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἔλαβον χώραν τοιαῦται καταχρήσεις καὶ ἄλλοτε, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι καὶ σήμερον εἶναι δικαιολογημένον νὰ γίνωνται; καὶ ἐὰν μεταχειρισθῶμεν αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα δι’ ὅλας τὰς πράξεις, θὰ μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπωμεν, ἐπειδὴ ὅλαι αἱ παρανομίαι ἔλαβον χώραν, πῶς ἐγὼ νὰ μὴ κλέψω, πῶς ἐγὼ νὰ μὴ φονεύσω, νὰ μὴ ἐμπρήσω πόλεις; Μήπως αὐτὰ ὅλα δὲν ἔλαβον χώραν; διατί νὰ μὲ τιμωρήσῃς ἐὰν τὰ πράξω; δὲν εἶμαι δικαιολογημένος ἐγώ; Μὲ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα πρέπει νὰ μᾶς ἔλθῃ μία Κυβέρνησις; Εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα βασιζομένη πρέπει νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτας πράξεις; Καὶ πιστεύετε, ὅτι τοιαῦται παρατηρήσεις, εἶναι σύμφωνοι μὲ τὸν λόγον καὶ μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ κράτους; Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν αὐτό, ἠξεύρετε ποῦ θὰ καταντήσωμεν; θὰ καταντήσωμεν εἰς μίαν ἐντελῆ ἀποσύνθεσιν. Προχθὲς ἤκουσα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Πατρῶν, ὅστις ἐζήτει ἐξαιρετικῶς νὰ γείνῃ διοικητικὴ ἀστυνομία εἰς τὰς Πάτρας, καὶ εἶπεν, ὅτι χάριν τῆς ἀσφαλείας τοῦ ἔθνους, τῆς πόλεως ταύτης, πρέπει νὰ συστηθῇ ἐκεῖ διοικητικὴ ἀστυνομία· καὶ βεβαίως, ὅταν ἡ ἀσφάλεια τοῦ κράτους δὲν ᾖναι εἰς ἓν μέρος, τότε ὅλον τὸ ἔθνος πάσχει. Χθὲς ἤκουσα ὅτι εἰς τὴν Τρίπολιν ἔλαβον χώραν συγκρούσεις ἐκ μέρους τῶν φυγοδίκων καὶ παρεπονέθησαν. Παντοῦ γίνονται τὰ τοιαῦτα, τὸ ὁποῖον δὲν κάμνει καλὴν ἐντύπωσιν· ἡ κατάστασις τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων εἶναι οἰκτρά, καὶ κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Ἐὰν εἰς Πάτρας τοιαῦτα συμβαίνωσιν ἐκ τῆς ἀπολύσεως τῶν ἐνόχων, τότε τί περιμένομεν; Δὲν ἐννοεῖτε ὅτι θέλει προχωρήσει ἡ παραλυσία μέχρι τοῦ μυελοῦ ἀληθῶς τῶν κοκκάλων, καὶ ὑποθέτετε ποτὲ ὅτι οἱ δεσμοφύλακες, οἱ ὁποῖοι ἀφίνουν τοὺς ἐνόχους νὰ φεύγουν, ὅτι δὲν θέλουν κάμει καὶ ἄλλας καταχρήσεις; Τὸ κατ’ ἐμέ, δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀθλία κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ κράτος, προέρχεται ἐξ αὐτῶν τῶν καταχρήσεων τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιόν σας, εἶναι ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ λόγος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ὅτι ὑπάρχει μία ἔκθεσις τοῦ νομάρχου ἥτις δικαιολογεῖ.... Δικαιολογεῖ τὰς παρανομίας ἡ ἔκθεσις; Εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ εἴπῃ τις; Κατὰ τῶν ῥητῶν διατάξεων τῶν νόμων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δικαιολογία, ὅταν ἕνας ἄνθρωπος ἀφίνῃ τοὺς καταδίκους νὰ ἐξέρχωνται; Εἶναι λόγος νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτας πράξεις; Καὶ μόλα ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐῤῥέθη ὅτι ὑπάρχει δικαιολόγησις· ἐὰν ἡ Βουλὴ θεωρήσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὡς δικαιολόγησιν, βεβαίως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα, διότι ἐγὼ ὀφείλω μόνον νὰ ἐκφέρω τὴν ἰδέαν μου, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἀποφασίσῃ ὅπως κρίνει εὔλογον. Ταῦτα, κύριοι, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς καὶ δι’ ὑμῶν πρὸς ὅλον τὸ ἔθνος, ἐνόμισα δὲ, λέγω, καθῆκόν μου, διότι ἡ παράλειψις αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος ἤθελεν ἐπηρεάσει σπουδαίως τὴν συνείδησίν μου, καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω καὶ νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶναι ἀρκετὸν ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε φέρῃ τὴν ἀπόφασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ λυπεῖται διὰ τὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, καὶ ἀκολούθως νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον, διότι ἐλπίζω ὅτι οὕτω θὰ τελειώσωμεν συντομώτερα· ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι δὲν ἔρχομαι νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν κακὴν τάσιν, ἡ ὁποία κατὰ δυστυχίαν πρὸ πολλοῦ ἐπικρατεῖ καὶ ἡ ὁποία, εἶμαι βέβαιος, ἐπεκράτησεν ἐφ’ ὅλων τῶν κυβερνήσεων, καὶ βεβαίως ἐπεκράτησεν ἐν ἀγνοίᾳ ὅλων· διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ἤθελεν ὑπάρξει ποτὲ ὑπουργὸς, ὅστις ἤθελε λάβει γνῶσιν καὶ δὲν ἤθελεν ἐμποδίσει αὐτὸ τὸ κακόν, ἢ ὅτι ἐρωτώμενος δὲν ἤθελε φανῆ ἐναντίος. Δαμβάνω δὲ τὸν λόγον καθόσον νομίζω ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη ἀπευθύνεται γενικῶς, διότι πάντοτε ἐπεκράτησεν ἡ κακὴ συνήθεια νὰ δίδουν ἀδείας αἱ ἀρχαὶ προσωρινάς, ὅπως ἐξέρχωνται οἱ κατάδικοι ἀπὸ τὰς φυλακάς· αὐτὸ συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τοῦ Βούλγαρη· ἀλλὰ αὐτὸ δὲν μοῦ μεταβάλλει τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη δὲν εἶχε γνῶσιν τοῦ τοιούτου καὶ ἐπεκράτησε μάλιστα καὶ ἡ συνήθεια τοῦ νὰ χρησιμεύουν οὗτοι εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας (θόρυβος). Ἐὰν ἐξετάσετε, θέλετε ἴδει ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ ἡ κακὴ συνήθεια εἶναι μία κακὴ ἕξις, ἡ ὁποία προεχώρησε μέχρι τοῦδε, ὥστε ὁ νομάρχης νομίζει ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ τοιαύτας ἀδείας (θόρυβος).

§26Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ τιμωρηθοῦν ὅλοι.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ εἷς νομάρχης διεδέχετο τὴν κακὴν συνήθειαν ἀπὸ τὸν ἕτερον. Ὁ κύριος Θεαγένης ἐν πληρεστάτῃ γνώσει ἔβγαλε κακούργους καὶ τοὺς ἔστειλε πρὸς καταδίωξιν ἑτέρων κακούργων. Νομάρχαι, εἰσαγγελεῖς καὶ μοίραρχοι συνέταξαν πρωτόκολλα νὰ βγάλουν κακούργους πρὸς καταδίωξιν λῃστρικῶν συμμοριῶν. Ὅπως μανθάνω ἤδη ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, τὸ κακὸν ἐξηκολούθει. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα καὶ νὰ σταματήσωμεν αὐτὸ τὸ κακόν, διότ’, ἐπαναλαμβάνω, ἔφερε βλάβην καὶ βλάβην οὐσιώδη. Ἂν ἀναδιφήσητε τὰ κατάστιχα, πρέπει νὰ ἐνοχοποιήσητε ὅλον τὸν κόσμον. Ἂν ὁ νομάρχης Ἀττικῆς ἔκαμε τοῦτο, τὸ ἔκαμε, διότι εἶχε πληροφορηθῆ ἀπὸ τοὺς ἐπὶ τῆς καταδιώξεως τῆς λῃστείας ὅτι, ἂν θέλετε νὰ καταδιώξωμεν καὶ ἀνακαλύψωμεν τὸν Κίτσον, ἔχομεν ἀνάγκην ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς δώσουν τὴν συνδρομήν των εἰς τὴν τοιαύτην καταδίωξιν. Ἐπειδὴ δὲ οὗτοι περὶ ὧν ὁ λόγος ἦσαν ἐλαφρόποινοι, ἐνομίσαμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ τοὺς βγάλωμεν. Ἰδοὺ, κύριοι, εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι τὰ πράγματα. Πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἔντονα μέτρα, ὅπως μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ τοιοῦτον, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἐπιφορτισμένοι τὴν φύλαξιν τῶν φυλακῶν, ὅτι παραμικρὰ τοιαύτη παρεκτροπὴ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν παρὰ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν καὶ τὴν παῦσιν.

§28ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Πρῶτον ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὸ κακὸν τῆς πράξεως, εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀπολύσεως ἐκ τῶν φυλακῶν· διαφέρει ἡ ἀπόλυσις ἀπὸ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς. Ἀπόλυσις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν πρόκειται, διότι ἀπόλυσις εἶναι, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ μία ποινή, καὶ μόλα ταῦτα ὁ ἔνοχος ἀπολύεται ἐκ τῶν φυλακῶν ὡς ἐκτελέσας τὴν ποινήν. Ἤδη πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς καὶ διακοπῆς ἐπὶ λόγῳ ἀνωτέρῳ. Ἐξετάσωμεν ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, ἂν εἶναι αἱ εἰσαγγελικαὶ ἀρχαὶ ἢ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν. Νομίζω, ὅτι αἱ εἰσαγγελικαὶ ἀρχαὶ δὲν ἔχουν τὴν ἁρμοδιότητα παρὰ μόνον νὰ φέρουν τὴν κατηγορίαν, νὰ συλλέγουν τὰς ἀποδείξεις καὶ νὰ προβοῦν μέχρι καταδιώξεως· μετὰ ταῦτα ἔρχεται ὁ νομάρχης ἵνα ἐπιβλέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως. Ἔρχομαι ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ τῶν διατάξεων τῆς ποινικῆς Δικονομίας, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελέσεως ἔχει τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν· τὸ ἄρθρον 517, παράγραφος 4 λέγει· «Ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως». «Ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως τοῦ ἄρθρου 537 καὶ 548.... ἀναβάλλεται ἡ ἐκτέλεσις τῆς ποινῆς καὶ εἰς τὰς ἑξῆς προσέτι περιστάσεις.... 4· ἐὰν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως δύναται νὰ προκύψῃ διατάραξις τῆς κοινῆς ἡσυχίας, ἢ ἐὰν τὸ κοινὸν συμφέρον ἀπαιτῇ δι’ ἄλλους λόγους τὴν τοιαύτην ἀναβολήν.» Σᾶς παρακαλῶ τώρα, ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐκτιμήσῃ, ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἢ ἂν τὸ κοινὸν συμφέρον ἀπαιτῇ ἀναβολήν; εἶναι ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν; ὄχι· εἶναι μόνον ὁ Νομάρχης· εἰς αὐτὸν ἀπόκειται ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ κρίνῃ, ἂν ὑπάρχῃ λόγος ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως, ἢ ἕτερός τις κίνδυνος. Καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς Νομαρχίας πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀποδεικνύουν, ὅτι ἐν τῇ ἐκτιμήσει του ὁ Νομάρχης ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ μεταχειρισθῇ τινας τῶν καταδίκων εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας· εἴτε βαρύποινοι ἦσαν εἴτε ἐλαφρόποινοι, δὲν ἔκαμε διάκρισιν. Λοιπὸν, ὅταν ὑπάρχουν ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ Νομάρχου Ἀττικῆς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν λέγοντα, ὅτι μετεχειρίσθη τοὺς κακούργους διὰ τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐπεμβῶμεν εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Νομάρχου· οὗτος εἶναι ἀπόλυτος κύριος νὰ κάμῃ χρῆσιν τούτου· δύναται νὰ μεταχειρισθῇ οἱονδήποτε τῶν καταδίκων, ὅταν τοῦτο εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν του συμφέρον τῇ κοινωνίᾳ. Χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου ἔκαμε καὶ ὁ κύριος Πολυζωΐδης. Μάθετε δὲ ὅτι διὰ τούτου τοῦ μέσου πολλαὶ λῃστρικαὶ συμμορίαι κατεστράφησαν. Ἐπομένως ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ τοῦ ν’ ἀποδοκιμάσῃ ἡ Βουλὴ τὰ γενόμενα, ἵνα θέσῃ τέρμα εἰς τὸ μέλλον, εἶναι ὅλως διόλου ἀπαράδεκτος· ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον. Τοὐναντίον πρέπει ν’ ἀποδοθῇ ἔπαινος εἰς τὸν νομάρχην Ἀττικῆς, διότι διὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐνεργείας του ἐπῆλθε τελευταῖον συμπλοκή τις μετὰ τοῦ Κίτσου. Πρέπει δὲ εἰς τὰς ἐνεργείας της ταύτας νὰ τὴν ἀφήσωμεν πάντῃ ἐλευθέραν. Παρατηρῶ δ’ ἐπὶ τέλους, ὅτι αἱ εἰσαγγελικαὶ ἀρχαὶ ἀντὶ νὰ φροντίζουν περὶ τῶν τοιούτων ἔπρεπε νὰ φροντίζωσι δι’ ἄλλα ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐνεργείας των εὑρισκόμενα.

§29Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν τις καταδικάζεται, κανεὶς δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ἀθωότητός του. Ἡ καταδίκη εἶναι μνημεῖον, τὸ ὁποῖον ὑψοῦται εἰς τὴν κοινωνίαν ἀποκροῦον τὴν ἀντίθετον κρίσιν. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἂν ὁ καταδικασθεὶς εἶναι ἀθῶος· τὸ ζήτημα εἶναι τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται. Μὴ νομίσετε ὅμως, ὅτι ὁ καταδικασθεὶς ἀπώλεσε τὸ δικαίωμα νὰ ἦναι ἄνθρωπος, νὰ ζῇ ὡς τοιοῦτος, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολαύσῃ ἀέρος, νὰ τρέφεται. Ἡ νομοθεσία μας ὅσον σκληρὰ καὶ ἂν ᾖναι, (καὶ εἶναι σκληρὰ, διότι τὸν ἄνθρωπον τὸν καταδικάζει εἰς δεσμὰ, καὶ τοῦ λέγει νὰ ᾖναι δέσμιος μὲ ἁλύσεις βαρυτάτας, νὰ ζῇ ἐντὸς δεσμωτηρίου καὶ νὰ προτρέπεται εἰς ἔργα βαρύτατα), ὑπάρχει, κύριοι, διαφορὰ μεταξὺ δεσμώτου, μεταξὺ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος καταδικάζεται εἰς εἱρκτὴν, καὶ μεταξὺ κρατουμένου. Ἐνταῦθα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν πρόκειται περὶ δεσμώτου, περὶ τῶν φοβερῶν ἐκείνων κακούργων, πρόκειται περὶ ἀνθρώπων καταδεδικασμένων εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινήν. Εἰς ἄλλα ἔθνη ὑπάρχουν σωφρονιστικοὶ οἶκοι. Καὶ τῷ ὄντι, ἂν εἴχωμεν σωφρονιστικοὺς οἴκους καὶ ἐξήρχετο τούτων εἷς κατάδικος, ὅλοι εἴχομεν καθῆκον νὰ ἐξανιστάμεθα, διότι προσεβάλλετο τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ πολιτεία, καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς σωφρονίσῃ, νὰ τοὺς κάμῃ πολίτας ἐναρέτους καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ οὕτω τὸν σκοπὸν τῆς πολιτείας, νὰ παραδειγματίσῃ τοὺς ἄλλους, καὶ εἶναι ἡ ποινὴ διδακτικὴ διὰ τοὺς ἄλλους· ἀλλ’ ἔχομεν ἡμεῖς τὰ σωφρονιστήρια, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ ἄλλα ἔθνη; Τὸν αἰσχρότερον κακοῦργον, ὁ ὁποῖος ἠδίκησεν ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν καὶ τὸν ὁποῖον κατεδίκασε τὸ δικαστήριον εἰς διὰ βίου δεσμὰ, θέτομεν ὁμοῦ μὲ ἕνα νέον, ὁ ὁποῖος εἰς τὰ πρῶτα βήματά του μόλις εἶδε τὸ φῶς τῆς ἡμέρας καὶ ἐν τῇ νεανικῇ παραφορᾷ του ἔπραξεν ἓν ἀδίκημα· οὗτος συνδιαιτᾶται μὲ τὸν ἀπατεῶνα, τὸν κλέπτην, τὸν πλαστογράφον. Τοῦτο μᾶς κάμνει νὰ συμπαθῶμεν, νὰ καμπτώμεθα, κάμνει τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους νὰ δίδουν ἀμνηστείαν· διότι τοὺς διατηροῦμεν εἰς δεσμωτήρια, ἵνα μὴ βλέπουν ἥλιον, νὰ μὴ τρέφωνται, νὰ ἦναι πρόβατα ἀπολωλότα διὰ παντός· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σωφρονισθῶσι καὶ νὰ γείνουν χρήσιμοι διὰ τὴν κοινωνίαν. Τοῦτο κάμνει νὰ κάμπτωνται καὶ ὑπουργοὶ, καὶ εἰσαγγελεῖς καὶ νομάρχαι· τοῦτο συμβαίνει συνήθως· θέλετε νὰ τὸ ἐκριζώσωμεν; κάμετε νόμον καὶ εἰπέτε νὰ τιμωρῆται καὶ ὡς κακοῦργος ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος δείξει τὰ ἱερώτερα αἰσθήματα τῆς συμπαθείας καὶ τῆς φιλανθρωπίας. Σειρὰ ὁλόκληρος, ἡ ὁποία ὑπέκυψε καὶ εἰς καταχρήσεις, μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι παρουσιάσθησαν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας πτωχοὶ ἄνθρωποι καταδικάσθησαν εἰς 10 ἐτῶν φυλάκισιν, καὶ ἐθεωρήθη σκληρὸν νὰ τοὺς θέσωμεν τοὺς μὲν εἰς τὸ Παλαμήδι, τοὺς δὲ εἰς τὸν Μενδρεσέ, καὶ τοὺς ἐπετρέπετο νὰ ἦναι ὑπηρέται τοῦ ἐπιστάτου, νὰ φέρουν τὰ γράμματα κτλ. Ἔχω 14 ἔτη δικηγόρος εἰς Ναύπλιον καὶ εἶδον πολλάκις τοιούτους καταδίκους περιφερομένους εἰς τὸ φρούριον. Συνέβη ποτὲ εἰς Ναύπλιον καὶ τὸ ἑξῆς· νέος τις μαθητὴς, καλῶς ἐνδεδυμένος, συνεκρούσθη μὲ Ζακύνθιόν τινα καὶ ἐπυροβόλησε κατ’ αὐτοῦ· κατεδικάσθη εἰς ἑνὸς ἔτους φυλάκισιν. Τὸ δικαστήριον, ἢ νομαρχία, παρετήρησαν ὅτι αὐτὸς ὁ νέος εὑρίσκετο εἰς τὰ τρυφερώτατα αὐτοῦ αἰσθήματα· νεώτατος μαθητὴς· ποῦ νὰ τὸν βάλουν; εἰς τὸ κατάστημα τῶν γυναικῶν; δὲν εἶχον ἐμπιστοσύνην· νὰ τὸν βάλουν εἰς τὰ δεσμωτήρια; δὲν εἶχον ἐγγύησιν κατὰ τῆς ἁγνότητος τοῦ νέου αὐτοῦ· ἐγὼ ὁ ἴδιος παρεκάλεσα τὸν εἰσαγγελέα νὰ τὸν πάρῃ εἰς τὸ γραφεῖόν του καὶ νὰ ἐργάζεται καὶ τὸ ἐδέχθη· καὶ τοῦτο τὸ ἔκαμε χάριν τῆς ἠθικῆς, καὶ ὅτε τὸ ἀνήγγειλεν εἰς τὸν ὑπουργὸν, ὁ ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ μετριάσῃ τὴν ποινήν του. Ὅλα ταῦτα ἀποτελοῦν μίαν χρῆσιν, μίαν καλὴν διοίκησιν, δυναμένην νὰ φαίνεται παρεκτροπὴ τῶν κειμένων νόμων· ἀλλὰ δὲν εἶναι παρανομία. Τὰς καταχρήσεις νὰ περιστείλωμεν, οὐχὶ ὅμως τὴν λογικὴν χρῆσιν. Ἐξῆλθον, κύριοι, τὰς ἑορτὰς μερικοὶ κατάδικοι, οὐχὶ ὅμως ἐφέτος μόνον τοῦτο ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ πρότερον καὶ πέρυσι καὶ πάντοτε. Τώρα γίνεται μία ἐπερώτησις, διότι ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς φυλακὰς οὗτοι περὶ ὧν ὁ λόγος· ἔμαθα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἀφοῦ ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς φυλακὰς, πάλιν συνελήφθησαν καὶ μόνον ἔλειπον δύω. Ἑπομένως εἰς οὐδένα δὲν δύναται νὰ προσαφθῇ μῶμός τις. Ὡς πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετράκης, δὲν εὑρίσκω ἐνταῦθα ἀναστολήν· τοῦτο ἀφορᾷ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον. Π. χ. ὅταν μία γυνὴ καταδικασθῇ εἰς θάνατον καὶ ᾖναι ἔγκυος, τότε ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τῆς ποινῆς μέχρις οὗ γεννήσῃ.

§30ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι ἰδιαίτεραι διατάξεις.

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δύω περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, θέλω νὰ τὰς ἐπικυρώσω· ἀνέφερεν, ὅτι εἰς τὴν Σπάρτην ὁ δεσμοφύλαξ ἤνοιξε τὰς φυλακὰς καὶ ἐξῆλθον κατάδικοι, εἶναι ἀληθές· εἶπεν ὅτι εἰς Ναύπλιον τὸ αὐτὸ ἐγένετο· διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, ὅτι εἶμαι ἄπειρος, διότι ὅταν τὸ ἔμαθα, ἔπαυσα τὸν δεσμοφύλακα, ὡς καὶ τοὺς δεσμοφύλακας τοὺς δύω τοῦ Ναυπλίου, οὓς μετὰ ταῦτα ἐπανέφερον. Ἐκ τῶν ἐκθέσεων καὶ τοῦ Νομάρχου Ἀττικῆς μετὰ ταῦτα ἔμαθον, ὅτι τοῦτο εἶναι συνήθεια τῶν Νομαρχῶν τῇ ἐγκρίσει καὶ τῇ ἐπικυρώσει τῶν Εἰσαγγελέων. Δύναται ὁ Νομάρχης νὰ βγάλῃ αὐτοὺς τοὺς ἐλαφροποίνους, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας. Ἑπομένως, ἀφοῦ ὑπάρχει συνήθεια, περιττὸν νὰ εἰσερχώμεθα εἰς περισσοτέρας ἀναπτύξεις. Ἡ σημερινὴ κυβέρνησις θέλει νὰ παύσῃ τὸ τοιοῦτον, διότι, ἂν τὸ ἀφήσῃ, θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν. Ἄλλως τε δὲ, κύριοι, τὸ τοιοῦτον, ὡς σήμερον, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἑκάστοτε ὡς μία ἀφορμὴ κατηγοριῶν. Ἐν τούτοις ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος μὲ τόσην προσοχὴν παρακολουθεῖ τὰ κινήματα τῆς κυβερνήσεως, μόλις δύω ἀφορμὰς μέχρι τοῦδε ἠδυνήθη ν’ ἀνεύρῃ, ἐκείνην τοῦ παρέδρου, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀνύπαρκτον περιστατικὸν, καὶ τὸ σημερινὸν περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον πρώτη φορὰ δὲν εἶναι ὅπου παρουσιάζεται· ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ παύσῃ· χωρὶς λοιπὸν νὰ προσέξωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, προτείνω νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§32ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄρχομαι ἀπὸ τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς διοικήσεώς των δὲν εὗρον παρὰ δύω σημεῖα ὅπως ἐπιφέρω κατηγορίαν. Τοῦτο ἀποδεικνύει μάλιστα τὴν εἰλικρίνειαν, Κ. ὑπουργὲ, διότι μόνον ὁσάκις εὑρίσκω σημεῖα παρανομίας, τότε παρεστάθην νὰ λαλήσω· αὐτὰ δὲ τὰ σημεῖα δὲν τὰ εὗρον ἐγὼ, τὰ εὗρεν ἡ δημοσιότης, διότι ἐγὼ δὲν καταδέχομαι ν’ ἀκολουθῶ τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως παρ’ ὅταν κατασταθῶσι πνεῦμα τοῦ δημοσίου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ σᾶς φανῇ παράξενον· ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν εἶναι παρὰ ὁ ἀστυνόμος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ ἐλεγκτὴς τῆς κυβερνήσεως καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν της. Ἑπομένως τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ τὸ μεταχειρισθῆτε ὡς ἓν ἐπιχείρημα χωρὶς νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀγνοεῖτε τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν. Κύριοι, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν ἐλέχθησαν, ἐγὼ δὲν πιστεύω παρὰ ὅσα βλέπω· ἤκουσα πολλὰ καὶ δὲν τὰ ἀρνοῦμαι, ἀλλὰ εἰς αὐτὰ δὲν δύναμαι νὰ δώσω βάσιν, διότι ἔγγραφα ἐνώπιόν μου δὲν ἔχω. Ἐγὼ, κύριοι, εἶπον ὀλιγώτερα τῆς ἀληθείας καὶ ἡ κυβέρνησις περισσότερα ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Καμμία, κύριοι, δικαιολόγησις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ καλύψῃ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν, καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ φίλου μου Κ. Πετράκη εἶναι ὅλως διόλου τίποτε. Συγχωρεῖται, κύριοι, ἡ ἀπόλυσις ὅταν πρόκειται κίνδυνος, ὅταν γυνὴ ᾖναι ἔγκυος, ὅταν ἄνθρωπός τις πνέῃ τὰ λοίσθια, καὶ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις ἐπιτρέπεται μόνον ἀναβολὴ οὐχὶ διακοπή. Καὶ θαυμάζω μάλιστα, κύριοι, πῶς ἄνδρες νομικοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλαμβάνωνται τοιούτων ἐπιχειρημάτων, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον ἐθαύμασα μὲ τὸν Κ. Δημητριάδην, ὅστις σᾶς εἶπε, διότι ὑπάρχει ἔλλειψις φυλακῶν, ἠδύναντο ν’ ἀπολύσουν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, καὶ μάλιστα κάπως ἐπεδοκίμασε τὴν πρᾶξιν· ἐὰν, κύριοι, τὸ σύστημα ᾖναι κακὸν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τόσα μέσα διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ θέσῃ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν εἰς ἄλλα μέρη· δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπολύσῃ τὸν φυλακισμένον διὰ τοιαῦτα ἀσήμαντα πράγματα. Κύριοι, θέλω σᾶς κάμει ἀκόμη μίαν παρατήρησιν πολὺ σπουδαίαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι οἱ ἀπολυθέντες εἶχον 7 ἢ 8 μῆνας ἢ καὶ ἓν ἔτος, μολονότι καὶ κακοῦργοι ἔγειναν ὁδηγοὶ, ἀλλ’ αὐτοὺς δὲν τοὺς διορίζουν οἱ εἰσαγγελεῖς, ἀλλ’ αἱ κυβερνήσεις. Σᾶς εἶπον λοιπὸν, ὅτι αἱ ποιναὶ εἶναι μικραί· δὲν εἶναι ἀληθές; ἰδοὺ πῶς κατήντησαν μικραί. Κατεδικάσθη ἄνθρωπός τις εἰς 20 ἐτῶν δεσμὰ, μετ’ ὀλίγον Βασ. Διάταγμα ἔδωκεν εἰς αὐτὸν χάριν καὶ κατόπιν καὶ δευτέραν χάριν, αἱ ὁποῖαι δίδονται συνήθως, καθὼς ἠμπορεῖ νὰ παρατηρήσητε εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἐπιχειρήματα ταῦτα διὰ στόμα νομικῶν ἀνθρώπων καὶ μάλιστα ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης; Σᾶς ἔφερον, κύριοι, πολλὰ ἄλλα παραδείγματα τῶν προκατόχων ὑπουργῶν· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ στηριχθῆτε, Κ. ὑπουργὲ, εἰς ἄλλην τινὰ ἀνήθικον πρᾶξιν παρανομίας; Ἀλλὰ μήπως, ἐπειδὴ ἄλλοι ὑπουργοὶ παρηνόμησαν, ἀγνοεῖτε ποῦ εἶναι ἡ εἰσαγγελία; ἀλλ’ ἐὰν ἔγειναν τοιαῦτα, μήπως ἀγνοεῖτε ποῦ εἶναι ὁ χάρτης καὶ ἡ μελάνη διὰ νὰ τὰ διορθώσητε; διατί δὲν ἐκτελεῖτε τοὺς νόμους ὑμεῖς ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχή; Ἀλλ’ ἔπρεπε, κύριοι, ὅλα νὰ τ’ ἀκούσωμεν, ὅλα νὰ τὰ ἴδωμεν καὶ οὐδὲν νὰ διορθώσωμεν. Λυποῦμαι δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ἐπεθύμουν ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ὅπως παύσῃ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, βλέπω ὅτι τινὲς εὐαρεστοῦνται ὄχι μόνον εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ τὰ μειδιάματά των περιτρέχουν τὰ χείλη των, ἀλλ’ ἀκόμη νομίζουν ὅτι εἶναι καύχημα ἐάν τις ὑποστηρίξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ ἐτόλμησαν νὰ ὑποστηρίζουν· καὶ μολαταῦτα ὑπάρχουν ἄνθρωποι ὑπουργικώτεροι τῶν ὑπουργῶν.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπουργῶν, σᾶς εἶπον, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων οἵτινες ἐνήργησαν τὴν πρᾶξιν. Θέλετε; φέρετε πρότασιν μομφῆς κατ’ αὐτῶν.

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νὰ τὸ προτείνω; νὰ τὸ προτείνετε ὑμεῖς· ἐγὼ δὲν ἔχω τὰς ἀποδείξεις ἀνὰ χεῖρας. Εἶναι πολὺ περίεργος ὁ τρόπος μεθ’ οὗ θέλετε ν’ ἀναφέρωμεν τὰ περιστατικά, ἀναφερόμενοι εἰς τὰς πολιτικὰς διαιρέσεις. Ἀνήκω πραγματικῶς εἰς πολιτικὸν κόμμα χωρὶς νὰ συμμερίζωμαι κανενὸς τὰς πράξεις. Κατὰ συνέπειαν αἱ λέξεις καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα εἶναι ἀνίκανα νὰ πείσωσι καὶ τὴν πλέον χαλαρὰν συνείδησιν. Ἐπιμένω λοιπὸν λέγων, ὅτι ἡ κοινωνία τρέχει τὸν δρόμον τῆς παραλυσίας. Καὶ τοῦτο δι’ ὅσα οὗτοι σᾶς εἶπον. Ἠκούσατε ὅτι λῃσταὶ ἐστάλησαν νὰ καταδιώξωσι τοὺς λῃστάς· λοιπὸν διὰ τῆς ὁμοιοπαθητικῆς νὰ βαδίσωμεν, καὶ ἂν διὰ τοὺς λῃστὰς ἀπαιτῆται λῃστὴς ὁδηγὸς, διὰ τὰς λοιπὰς πράξεις τῆς αὐτῆς πράξεως ἔνοχος· λοιπὸν τὴν ὁμοιοπαθητικὴν ταύτην ἐνέργειαν πρέπει νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν παντοῦ. Ἀλλ’ αὗται εἶναι ἀσχημίαι, αἱ ὁποῖαι λυποῦμαι διότι ἔρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· τὰς ἀναφέρω δὲ καὶ ἐγὼ, διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ τὰς φέρω. Ὅταν τὸ κακὸν, κύριοι, προβαίνῃ μὲ τρόπον ἀχαλίνωτον, νομίζω, καθῆκον ἔχετε ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ θέσητε φραγμόν. Ἄλλως τε, κύριοι, ἐὰν ἐσεῖς δὲν φροντίζετε, ἂν δὲν θέλητε νὰ φροντίσητε ὅλοι, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι τὸ κακὸν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ γενικῶς τοὺς ἀνθρώπους. Ἡ μετριοπάθεια, κύριοι, πρέπει νὰ ᾖναι ὁ κανὼν καὶ αὐτῶν τῶν κομμάτων, καθότι αὕτη δύναται νὰ ἐπωφελήσῃ καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῶν κατάστασιν· καθόσον τὸ εὐαγγελικὸν ῥητὸν «ὁποίῳ μέτρῳ μετρεῖτε μετρηθήσεσθε» δὲν εἶναι μόνον ῥητὸν τῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν, καὶ ἕνας ἄνθρωπος πολὺ ἀνώτερος ἀπὸ ἐμὲ εἶπεν, ὅτι συμφέρον καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν κομμάτων καὶ τῶν φατριῶν εἶναι ν’ ἀκολουθοῦν τοὺς κανόνας τῆς μετριοπαθείας δι’ ὅλας αὑτῶν τὰς πράξεις.

§35Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ Μινιὲ τὸ εἶπε.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, Κ. Πετιμεζᾶ.

§37ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἂν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς θέλῃ νὰ φέρῃ πρότασιν ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου, νομίζω ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς ἔθεσε διὰ τῆς ὁμιλίας του ἕνα φραγμόν.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ παραδεχθῇ ἢ ὄχι τὴν πρότασίν μου. Τὸ κατ’ ἐμὲ εἶπον, ἡ Βουλὴ ἐκφράζουσα τὴν λύπην της νὰ προβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§39ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκφράζουσα τὴν λύπην της διὰ τὰ συμβάντα ὅσα ἔγειναν ἐν γνώσει καὶ κατὰ διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ (θόρυβος).

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ ὑπὸ μίαν ἔτι τροποποίησιν, καὶ ἐννοῶ ὅτι ἡ μομφὴ θέλει φθάσει καὶ μέχρι τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων, οἵτινες ὁπωσδήποτε ἔλαβον γνῶσιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ τὰ ἐπέτρεψαν.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν φέρετε κατηγορίαν, μάλιστα (θόρυβος). Νὰ ψηφισθοῦν, Κ. Πρόεδρε, καὶ αἱ δύω προτάσεις, ἡ τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ ἐδική μου.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ σᾶς ἐρωτήσω, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. — Λοιπὸν παρεδέχθη ἡ ἄλλη· ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἀπεφασίσθη, Κ. Πρόεδρε; ποίαν πρότασιν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, παρακαλῶ; (θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέῤῥιψε τὴν ἐδικήν σας.

§45ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐτέθη μία ἄλλη πρότασις, ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§46ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἀρκεσθεῖσα εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας τίθεται ἕνας φραγμός.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἀρκουμένη εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπογραφῆς καὶ στρατολογίας. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκονται διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1) Τὸ περὶ μισθοδοσίας τοῦ κατωτέρου κλήρου, 2) Τὸ περὶ ὁδοποιΐας, 3) Τὸ περὶ ναυτικῆς ἀπογραφῆς καὶ 4) Σύμβασις ταχυδρομικὴ μεταξὺ Αὐστρίας καὶ Ἑλλάδος.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρχίζομεν τώρα τὸ περὶ συστάσεως νέων δικαστηρίων.

§49ΤΙΝΕΣ. Τὸ περὶ ἀμνηστείας.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ περὶ ἀμνηστείας θὰ μείνῃ σήμερον βεβαίως, διότι ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἔχομεν σχηματίσει καμμίαν ἰδέαν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Σωτηρόπουλος, μοὶ φαίνεται, ἐὰν τὴν ἰδῆτε, θὰ εὐχαριστηθῆτε.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ καλά· αὔριον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ περὶ δικαστηρίων. Ἰδοὺ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν 1) τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἓξ νέων πρωτοδικείων εἰς Λευκάδα, Ἄμφισσαν, Λεβαδείαν, Κόρινθον, Πύργον καὶ Γύθειον, καὶ 2 διαφόρους ἄλλας προτάσεις βουλευτῶν, παραπεμφθείσας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, περὶ συστάσεως πρωτοδικείων, ά) εἰς Εὐρυτανίαν, βʹ) Καρυστίαν, γʹ) Λοκρίδα, δʹ) Γόρτυνα, έ) Τριφυλίαν, ϛʹ) Καλάβρυτα, ζʹ) Οἴτυλον καὶ ἡ) Κύθηρα, ὡς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου θεωρουμένας, καὶ Παρατηρήσασα, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως διὰ τὴν σύστασιν νέων πρωτοδικείων, ἡ ἀναπτυχθεῖσα ἰδέα τῆς Βουλῆς ἦτο νὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα ὅπου ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη, μεθ’ ἱκανὴν συζήτησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου διῃρέθη κατὰ τὴν γνώμην ὡς ἐφεξῆς. Αʹ. Οἱ κύριοι Α. Μπαλάνος, Κ. Κυπριάδης καὶ Α. Γόνδικας παραδέχονται ὡς ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν πρωτοδικείου μόνον εἰς Λευκάδα, ἀποκρούοντες ταύτην δι’ ἄλλας ἐπαρχίας. 1) Διότι αὕτη ἀντιβαίνει εἰς τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους κατὰ νομοὺς, ἐνῷ τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι διῃρημένον καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ὁμοιομόρφως. 2) Διότι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν δικαστηρίων εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν δικαιοσύνην, καθόσον καὶ καλῶς δὲν εἶναι εὔκολον ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ καταρτισθῶσι τὰ δικαστήρια, καὶ εὐκολώτερον δύναται νὰ ὑποκύπτῃ εἰς τὰς τοπικὰς ἐπηρείας ἡ δικαιοσύνη, ἐκτὸς δὲ τούτων ὑποθάλπει τὸ φιλόδικον τῶν πολιτῶν, ὅπερ εἶναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ 3) Ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεως τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπου ζητεῖται σύστασις πρωτοδικείων, ἀπὸ τὰς ἕδρας τῶν ὑπαρχόντων τοιούτων, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, καὶ ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν δὲν δικαιολογεῖται ἡ σύστασις πρωτοδικείων. Βʹ. Ὁ κ. Μανωλίδης παρατηρεῖ, μὴ συμφωνῶν πρὸς τ’ ἀνωτέρω ὅτι, προκειμένου νὰ συστηθῶσι νέα πρωτοδικεῖα ὅπου εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κατὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῆς διὰ ταῦτα πιστώσεως, ἔπρεπε καὶ πρέπει πρῶτον μεταξὺ αὐτῶν νὰ ᾖναι τὸ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. 1) Διότι ἡ ἐπαρχία ἔχει ἴσην ἔκτασιν πρὸς πολλοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους, καὶ ἀρκετὸν πληθυσμὸν προσαυξάνοντα ἤδη ἐπαισθητῶς διὰ τῶν συῤῥεόντων προσφύγων ἐκ τῶν ὁμόρων ὀθωμανικῶν ἐπαρχιῶν. 2) Διότι οὖσα μεθόριος, ἐκτείνεται κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, γειτνιάζουσα μὲ τὴν Θεσσαλίαν καὶ Ἤπειρον, καὶ ἀνάγκη ὑπάρχει οἱ ὅμοροι ὁμογενεῖς νὰ προσβλέπωσι μὲ εὐχαρίστησιν τὴν κατάστασιν τῶν μερῶν ἐκείνων τῆς γραμμῆς ὡς πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, πειθόμενοι ὅτι ὑπάρχει πράγματι τοιαύτη· λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως, ὡς δικαιολογοῦντα κυρίως τὴν σύστασιν τοῦ πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα. 3) Διότι κατὰ τὸν πίνακα τῶν ἀποστάσεων, ἡ ἀπόστασις τῶν πέντε πολυπληθεστέρων δήμων τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ πρωτοδικείου Μεσολογγίου, εἶναι ἀπὸ 25 μέχρι 50 ὡρῶν, τῶν δὲ λοιπῶν δύω δήμων ἀπὸ 20–30, ἐνῷ τὸ Γύθειον ἀπέχει τῆς Σπάρτης ἐννέα μόνον ὥρας, καὶ ἡ Λεβαδεία ἀπὸ Ἀθηνῶν 18, καὶ καθόσον αἱ ἐπαρχίαι αὗται συνδέονται δι’ ἁμαξωτῶν ὁδῶν συντέμνεται ἡ ἀπόστασις κατὰ τὸ ἥμισυ. 4) Διότι ἐκτὸς τῶν μεγάλων ἀποστάσεων μεταξὺ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς καὶ τοῦ Μεσολογγίου μεσολαβοῦσι ποταμοὶ ἀγεφύρωτοι καὶ ἀδιάβατοι, καὶ προσέτι ὄρη ἀπότομα καὶ χιονοσκέπαστα κατὰ τὸν χειμῶνα· ἐκ τούτου δὲ τὸν χειμῶνα ἡ συγκοινωνία τῶν κατοίκων Εὐρυτανίας μὲ τὸ Μεσολόγγιον διακόπτεται ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ἂν ὄχι μῆνας, καὶ ἡ δικαιοσύνη καταντᾷ εἰς αὐτοὺς ἀπρόσιτος καὶ πολυδάπανος, καὶ πολλάκις, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν μερῶν ἐκείνων, ἡ μετάβασίς των εἰς Μεσολόγγιον καθίσταται ἐπικίνδυνος. 5) Διότι ἡ δαπάνη τῆς συστάσεως τοῦ πρωτοδικείου Εὐρυτανίας θέλει οἰκονομηθῆ ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἤδη δαπανωμένων διὰ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπέρογκα, καὶ 6) Διότι ἡ προσάρτησις τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς εἰς τὸ ἐν Λαμίᾳ πρωτοδικεῖον οὐδαμῶς βελτιοῖ τὴν κατάστασιν τῶν κατοίκων της, διότι ἡ αὐτὴ σχεδὸν ἀπόστασις, καὶ ἔτι μείζων, ὑπάρχει διὰ τοὺς πλείστους δήμους μὲ τὴν πρὸς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ τὰ αὐτὰ ἐμπόδια παρουσιάζονται, ἤτοι ποταμοὶ καὶ ὄρη. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἡ ψηφισθεῖσα πίστωσις ἀρκεῖ καὶ διὰ τὴν σύστασιν ἑβδόμου πρωτοδικείου, καθόσον αὕτη θὰ καταντήσῃ νὰ πραγματοποιηθῇ ἀπὸ τῶν μέσων τοῦ ἔτους. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ παρατηρεῖ, ὅτι δικαιολογεῖται ἡ σύστασις πρωτοδικείων, ά) εἰς Λευκάδα, διότι ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν τοιοῦτον καὶ διὰ τοὺς ἀναπτυχθέντας κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως ἄλλους λόγους· βʹ) εἰς τὴν Παρνασσίδα μετὰ τῆς Δωρίδος, ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεως αὐτῶν ἀπὸ Λαμίας, καὶ διότι κατὰ τὸν χειμῶνα καταντᾷ δύσκολος ἡ μετάβασις τῶν κατοίκων ἕνεκα τῶν μεσολαβούντων χιονοσκεπάστων ὀρέων· γʹ) εἰς τὴν νέαν Κόρινθον, δι’ οὓς λόγους ἀναπτύσσουν ἐν τῇ προτάσει των οἱ βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, καὶ ἰδίως ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ τῆς νέας ταύτης πόλεως· καὶ δʹ) εἰς τὴν Ἠλείαν ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς ἀποστάσεώς της ἀπὸ Πατρῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς περιφερείας τοῦ πρωτοδικείου αὐτοῦ καὶ ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας, ὑπαγομένη καὶ ἄλλοτε εἰς τὸ αὐτὸ πρωτοδικεῖον, διότι πλησιάζει μᾶλλον εἰς τὸν Πύργον ἢ εἰς Καλάμας, καὶ διότι τὸ πρωτοδικεῖον Καλαμῶν εἶναι ἐπιβεβαρυμένον μὲ πληθὺν ὑποθέσεων. Εἰς δὲ τὰς ἐπαρχίας Λεβαδείας καὶ Γυθείου εἶναι ὅλως ἀδικαιολόγητος ἡ σύστασις πρωτοδικείου καὶ ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ των καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεώς των, ἥτις, ὡς ἐῤῥέθη, εἶναι μικρὰ καὶ συντέμνεται διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν ἁμαξωτῶν ὁδῶν· ἐπίσης δὲ ἀδικαιολόγητος εἶναι καὶ ἡ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας σύστασις πρωτοδικείου, ὅπου ζητεῖται τοιαύτη, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τῶν ἑδρῶν τῶν ὑπαρχόντων πρωτοδικείων, καὶ κατὰ μέγα μέρος, ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ των. Γʹ.) Ὁ κ. Α. Δημητριάδης παραδέχεται τὴν σύστασιν πρωτοδικείων εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἃς διαλαμβάνει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, καὶ προσέτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας διὰ τοὺς ἀνωτέρω ἐκτεθέντας λόγους, καὶ διότι ἡ πίστωσις ἀρκεῖ καὶ δι’ ἕβδομον πρωτοδικεῖον. Δʹ.) Ὁ κ. Α. Χατσόπουλος συμφωνεῖ νὰ γείνῃ πρωτοδικεῖον μόνον εἰς Λευκάδα καὶ Ἄμφισσαν ὡς ἐκ τῆς μεταξὺ Δωρίδος καὶ Λαμίας ἀποστάσεως, ἡ δὲ Εὐρυτανία νὰ προστεθῇ εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Φθιώτιδος, διότι ἡ ἀπόστασις εἶναι μικροτέρα καὶ ἡ συγκοινωνία εὐκολωτέρα ἢ εἰς τὸ Μεσολόγγιον. Εʹ.) Ὁ κ. Α. Μιχαλόπουλος, πρεσβεύων ὅτι ἡ δικαιοσύνη πρέπει νὰ ᾖναι πρόχειρος εἰς τὸν πολίτην, θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Καρυστίας κ. Δημητριάδου. Ὅθεν κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐκτεθέντα, ἡ ἐπιτροπὴ α) παμψηφεὶ συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τῆς συστάσεως πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα· β) κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν σύστασιν τοιούτου εἰς Ἄμφισσαν· γ) κατὰ μειονοψηφίαν τριῶν ψήφων εἰς Κόρινθον καὶ Πύργον, κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ὑπαχθῇ εἰς αὐτὸ καὶ ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας· δ) κατὰ μειονοψηφίαν ἐπίσης τριῶν ψήφων τὴν σύστασιν πρωτοδικείου εἰς Εὐρυτανίαν, ἑδρεύοντος εἰς Καρπενήσιον καὶ περιλαμβάνοντος τοὺς ἑπτὰ δήμους αὐτῆς καὶ ε) κατὰ μειονοψηφίαν μιᾶς ψήφου τὴν σύστασιν πρωτοδικείου εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἀθῆναι, τῇ 6 Ἀπριλίου 1867. Ἡ ἐπιτροπὴ Κ. Κυπριάδης, Α. Γόνδικας, Α. Δημητριάδης, Α. Μιχαλόπουλος, Α. Μπαλάνος, Ἀθ. Χατζόπουλος, Π. Μανωλίδης.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ καὶ αἱ τροπολογίαι. Εὐθύμιος Χρονόπουλος ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀνεγνώσθη). Γεώργιος Πλαπούτας καὶ Δημήτριος Μακρῆς τροπολογίαν ἐπίσης (ἀνεγνώσθη).

§55ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι.

§56Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ παραχωρήσεων, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν ἤθελον συστήσει τὰς παραχωρήσεις αὐτάς, διότι πρεσβεύω τὴν ἀρχὴν ὅτι ἑκάστη παραχώρησις ἕνα θὰ εὐχαριστήσῃ καὶ 10 θὰ δυσαρεστήσῃ. Φωνάζουν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι ἐναντίοι τῆς συστάσεως τῶν δικαστηρίων, ὁ εἷς τὸ ἓν καὶ ὁ ἄλλος τὸ ἄλλο, ὅτι θὰ χάσουν τὴν ἀξίαν των τὰ δικαστήρια, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν καλοὺς δικαστὰς διὰ τὰ δικαστήρια, καὶ τέλος πάντων σᾶς λέγουν, μείνατε εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, διότι οἱ ἀντιπρόσωποι, οἵτινες σᾶς ὑπέβαλον τοιαύτας προτάσεις, δὲν παρακινοῦνται εἰμὴ ἀπὸ ἀτομικὸν συμφέρον· ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐγὼ εἶμαι πολέμιος τοῦ ἀτομικοῦ μου συμφέροντος, διότι τότε θὰ ἦμαι ὑποχρεωμένος νὰ μένω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Καὶ τότε τὸ εἶπον καὶ πάντοτε τὸ λέγω καὶ εἶμαι συνεπὴς πρὸς ὅ,τι εἶπον. Τὰ δικαστήρια, κύριοι, τὰ ἐζητήσαμεν, τὰ θέλομεν διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ ἐνθαῤῥύνωμεν τὴν φιλοπονίαν, διὰ νὰ συντηρήσωμεν τὴν βασιλείαν τῶν νόμων, διότι ἄλλως δὲν ἔχομεν τίποτε βέβαιον, οὐδὲ ἐὰν θὰ ὑπάρχωμεν ἔθνος· τὰ ζητοῦμεν, κύριοι, διὰ νὰ ἀποθαῤῥύνουν τοὺς κακούργους, οἵτινες ἀσχήμισαν καὶ ἀσχημίζουν τὸ ἔθνος μας, διότι αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐξηυτέλισεν εἰς τὸν ἔξω κόσμον, αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὥστε ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀπονέμεται οὔτε ἀκριβῶς οὔτε ταχέως, αὐτὸ εἶναι τέλος, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθεσε καὶ τὸν κύριον Γρηγοριάδην, καὶ τὸν κύριον Σωτηρόπουλον καὶ τὸν κύριον Μαυρομιχάλην εἰς τὴν θλιβερὰν ἀνάγκην νὰ ἐπασχολῶσι τὴν Βουλὴν ζητοῦντες ἀμνηστείαν ὅλων τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν, ἐξαιρέσει ὀλίγων· διότι πρέπει νὰ καταδιώκωνται καὶ τιμωρῶνται οἱ κακοῦργοι καὶ νὰ μὴ μένῃ ἐκκρεμὴς ἡ τύχη τοσούτων ἀθώων. Θέλομεν λοιπὸν οἱ κακοῦργοι νὰ μὴ μένουν ἀτιμώρητοι καὶ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀνακάλυψις τῶν ἐγκλημάτων· θέλομεν τὰ δικαστήρια ὄχι διὰ τὰ ἄτομα καὶ τὰ συμφέροντα τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα ἐπαρχίας, ἀλλὰ τὰ θέλομεν διὰ τὴν Πατρίδα· θέλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Πατρίδα τὴν γενικὴν, δίδοντες μεγαλειτέραν προσοχὴν ὅπου ἡ ἀνάγκη εἶναι μεγαλειτέρα· θέλομεν τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων, διότι αὐτὰ εἶναι τὸ γνώρισμα τοῦ πολιτισμοῦ, ὅστις μεγαλύνει καὶ ἑδραιώνει τὰ ἔθνη. Πιστεύετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συστήσωμεν ἄλλα δικαστήρια; Προχθὲς ἐψηφίσατε μίαν δαπάνην ἐκ 400,000 δραχμῶν δι’ ὁδοιπορικὰ τῶν κλητήρων καὶ μαρτυρικά· διατί ἐψηφίσαμεν αὐτά; (διότι δὲν εἶναι διὰ τοὺς καταδικασθέντας ἀλλὰ διὰ τοὺς μάρτυρας, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν ἀπὸ τὸ δημόσιον καὶ ἕνεκα τούτου προῆλθεν ἓν ἔλλειμα καὶ εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους)· θέλομεν ἡ δαπάνη αὐτὴ νὰ μὴ πηγαίνῃ εἰς μάτην, ἀλλὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὅπως τιμωρῶνται τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα μένουν ἀτιμώρητα· καὶ εἶναι ἄπειρα τοιαῦτα, διότι δὲν περαιοῦνται αἱ ἀνακρίσεις ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀποστάσεως τῶν δικαστηρίων. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, οἱ λόγοι οἵτινες μᾶς ἀναγκάζουν νὰ ἤμεθα ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῶν δικαστηρίων καὶ οὐχὶ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον.

§57Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς συνόδου καὶ ὡς γνωρίζετε πάντες καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν ὡμίλησα ποσῶς, διότι πάσχω· διὰ νὰ ἀποφασίσω σήμερον ἐναντίον τῆς ὑγείας μου νὰ λάβω τὸ λόγον, θὰ εἴπῃ ὅτι αἰσθάνεται ἡ καρδία μου τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐκ τῆς καθιερώσεως προνομίων. Ὁ ἔντιμος φίλος μου καὶ συνάδελφός μου κύριος Δημητριάδης, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἀντιτάττομαι εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι εἰσάγει τὸ ἀνόμοιον καὶ δὲν ἠδυνήθη, λέγει, νὰ εὕρῃ τὸν λόγον τῆς ἀνομοιότητος καὶ οὔτε θὰ τὸν ἐννοήσῃ ποτὲ· λοιποῦμαι, διότι καί τοι νομομαθὴς, δὲν τὸν ἐνόησε. Ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους, κύριοι, διέπονται ὑπὸ ἰδιαιτέρων κανονισμῶν καὶ διατάξεων, ἀλλ’ ὅλαι συντρέχουν πρὸς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους· ἔχουσι μεταξὺ των ἀλληλεγγύην, σύνδεσμον καὶ ἁρμονίαν, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λείψωσι, διότι τότε ἐπέρχεται ἀνωμαλία εἰς τὸν κυβερνητικὸν ὀργανισμόν· δὲν εἶναι ὅλως διόλου ἄσχετος ἡ δικαιοσύνη ἀπὸ τὴν διοίκησιν, διότι ἡ μία συντρέχει τὴν ἄλλην καὶ τἀνάπαλιν. Ὅταν τὸ πρῶτον ἐκηρύχθη αὐτόνομος ἡ Ἑλλὰς καὶ ἀπεφασίσθη νὰ διοργανισθῶσιν ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς ὑπηρεσίας, ὁ δικαστικὸς ὀργανισμὸς ὥρισεν, ὅτι εἰς πάντα νομὸν πρέπει νὰ ἑδρεύῃ ἓν τοὐλάχιστον πρωτοδικεῖον.

§58Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Βλέπετε ὅτι λέγεται τοὐλάχιστον.

§59Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, διότι δύω ἠμποροῦν νὰ ἑδρεύουν, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τὸ καλῇ, εἰς τὴν αὐτὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ, ὡς π. χ. γίνεται διὰ τὰ Εἰρηνοδικεῖα· ἡ πόλις φέρ’ εἰπεῖν τοῦ Πειραιῶς ἔχει ἓν Εἰρηνοδικεῖον, ἡ τῶν Ἀθηνῶν ὅμως ἔχει δύω, διότι ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν ἀπῄτει πλειότερα τοῦ ἑνός· τὸ αὐτὸ δύναται νὰ γενῇ καὶ διὰ τὰ Πρωτοδικεῖα. Ἐπανέρχομαι. Ὁ νομοθέτης, ὅστις ἀπεφάσισεν οὕτω πως νὰ διοργανίσῃ καὶ τὴν δικαστικὴν καὶ τὴν διοικητικὴν περιφέρειαν, νὰ λάβῃ δὲ ὡς μονάδα τὸν νομὸν καὶ ὄχι τὴν ἐπαρχίαν, εἶχε τὸν λόγον του· καθ’ ὅσον εἶναι πολλὰ καθήκοντα, ἀποῤῥέοντα ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τὴν φροντίδα καὶ ἐπιμέλειαν τῶν Νομαρχιῶν, αἱ ἐκτελέσεις λ. χ. τῶν ἀποφάσεων, ἡ ἐπαγρύπνησις ἐπὶ τῶν φυλακῶν τῶν καταδίκων καὶ τὰ παρόμοια (θόρυβος).

§60ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ἦτον τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, ποῖος θὰ ἐξετέλει αὐτὰ τὰ καθήκοντα;

§61Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἄλλο ζήτημα τοῦτο, ὁ Νόμος ἤθελε τὸ κανονίσει· ἀφοῦ λοιπὸν ὁ νομοθέτης παρεδέχθη διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον, ὡς μονάδα τὸν Νομὸν, ἕκαστος νομὸς ἔλαβε καὶ τὸ δικαστήριόν του, καμμία διάκρισις δὲν ἔλαβε χώραν, κανὲν προνόμιον δὲν καθιερώθη, καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται εἰς ὅλους ἐν γένει τοὺς νομοὺς ἀπαραλλάκτως· ἐὰν ἤθελεν ἐπέλθει ἡ μεταβολὴ τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, ὅπως ὁ πρωθυπουργὸς ἔφερε πέρυσι τοιοῦτον νομοσχέδιον καὶ μετέβαλε τὸ διοικητικὸν σύστημα τοῦ Κράτους, τότε τὸ ἐννοῶ ὅτι ἐπήρχετο καὶ ἦτον ἀναγκαία καὶ ἡ ὁμοιόμορφος δικαστικὴ διαίρεσις· ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἔμεινεν ἐκκρεμές. Θέλετε νὰ εἰσαγάγετε αὐτὸ τὸ σύστημα; εἰσαγάγετέ το καὶ τότε, μάλιστα· ἀλλ’ ἐνῷ ἐξακολουθεῖ τὸ πρῶτον σύστημα, πῶς συμβιβάζεται εἰς μὲν τὴν μίαν ἐπαρχίαν ὁ νομάρχης νὰ ἔχῃ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν φυλακῶν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων, καὶ εἰς τὴν ἄλλην ὁ ἔπαρχος; ἢ εἰς μὲν τὴν μίαν ἐπαρχίαν τὰς διὰ πολιτικὰ χρέη φυλακὰς νὰ ἐπιτηρῇ ὁ νομάρχης, εἰς δὲ τὴν ἄλλην ὁ ἔπαρχος; καὶ τόσα ἄλλα παραδείγματα, τὰ ὁποῖα παραλείπομεν χάριν συντομίας. Θέλομεν βεβαίως πολλὰ δικαστήρια, διότι θέλομεν πανταχοῦ παροῦσαν τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἐπιζητῶμεν μὲ τὸ μέτρον τῆς ἰσότητος καὶ οὐχὶ προνομιακῶς. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀδυναμίαν νὰ πιστεύω ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ συστηθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας πρωτοδικεῖον, καὶ δύναμαι νὰ ἀποδείξω ὅτι ὑπάρχουν οἱ αὐτοὶ λόγοι καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν, οἵτινες ὑπάρχουν καὶ διὰ τὰς ἄλλας, ἔνθα ζητεῖτε τὰ πρωτοδικεῖα, ἴσως δὲ καὶ περισσότεροι (θόρυβος). Τέλος πάντων ἡ ἀρχικὴ διαίρεσις τῶν δικαστηρίων τοιαύτη ὑπῆρξε, καὶ ἐνόσῳ ὑφίσταται τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, σύστασις δικαστηρίων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαρχιακῆς μονάδος δὲν πρέπει νὰ λάβῃ χώραν, ἐκτὸς ἐὰν ἀλλάξῃ ἡ διοικητικὴ διαίρεσις. Ἀλλὰ ἴσως μὲ εἴπητε, τί πειράζει ἐὰν τροποποιοῦντες τὸν δικαστικὸν ὀργανισμὸν ὁρίσωμεν ἀντὶ εἰς ἕκαστον νομὸν νὰ ὑπάρχῃ ἓν πρωτοδικεῖον νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας· ἐγὼ λέγω, ὅτι τοῦτο φέρει μίαν σύγχυσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐκτὸς ἐὰν μεταβληθῇ καὶ ἡ διοικητικὴ διαίρεσις· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν γείνῃ, πρέπει νὰ γείνῃ πλῆρες, δὲν πρέπει τινὲς ἐπαρχίαι νὰ ἔχουν τὸ προνόμιον τοῦ νὰ ἔχουν πλήρη τὴν δικαιοσύνην, ἄλλαι δὲ νὰ μὴ τὴν ἔχουν. Αὐξήσατε, κύριοι, τοὺς φόρους· ἐγὼ ἤμην ἐναντίος τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων (εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, τετελεσμένον πρᾶγμα)· ἀλλὰ μόναι αἱ ἰδικαί σας ἐπαρχίαι θὰ συνεισφέρουν καὶ αἱ ἄλλαι δὲν θὰ συνεισφέρουν; Καὶ τί εἶναι ὁ φόρος εἰς τὰ ἔθνη καὶ ἡ αὔξησις τῶν φόρων, ἥτις ἐπῆλθε, παρὰ διὰ νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ἀνταποκριθῶσιν οἱ φόροι οὗτοι εἰς τὰ ἀπαιτούμενα ἔξοδα διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου καὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης; καὶ θέλετε ἡ μία ἐπαρχία νὰ ἔχῃ τὸ πλεονέκτημα ν’ ἀπολαμβάνῃ αὐτῶν τῶν ἀγαθῶν καὶ μία ἄλλη ἐπαρχία μόνον νὰ συνεισφέρῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν ὠφέλειαν;

§62Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§63Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν τὸ μέτρον, κύριοι, ὅπως εἶναι γενικὸν εἰς τὰ βάρη, πρέπει νὰ εἶναι γενικὸν καὶ εἰς τὰς ὠφελείας. Δὲν μᾶς εἶπον, ὅτι αὐξάνονται οἱ φόροι διὰ τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἠλείας, τῆς Κορίνθου, τῆς Ἀμφίσσης καὶ λοιπῶν, ἀλλὰ εἴπατε, ὅτι αὐξάνονται γενικῶς εἰς ὅλον τὸ κράτος. Ἀλλὰ γίνεται μία παρατήρησις· πρέπει, λέγουν, νὰ γείνῃ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν· πρέπει ἑπομένως νὰ γείνῃ εἰς ἐκείνας τὰς ἐπαρχίας, ὅπου ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε τὸ μέτρον δι’ οὗ θὰ ἐκτιμήσητε τὴν ἀνάγκην.

§64Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ συστηθῶσιν δικαστήρια εἴς τινας ἐπαρχίας εἶναι περισσοτέρα, ἐνῷ εἰς τὰς ἄλλας δὲν εἶναι.

§65Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρῶτον ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῶσιν οἱ πίνακες ἐν γένει τῆς διαχειρίσεως τῆς δικαιοσύνης· νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι, ὅπως ἐξάγεται ἐκ τοῦ πίνακος, εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Ναυπλίας εἶναι τοσαύτη ἡ πληθὺς τῶν δικῶν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ αὐτὸ τὸ προσωπικόν· δεύτερον, ὡς πρὸς τὴν ἀπόστασιν, ὅτι εἶναι πολὺ ἡ ἀπόστασις, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔρχωνται εἰς συγκοινωνίαν οἱ ἄνθρωποι· τρίτον, ὅτι ὑπάρχουν ἐσωτερικαὶ ἀνωμαλίαι· καὶ ταῦτα ὡς ἐκ περισσοῦ, διότι ἐγὼ θέλω τὸ γενικόν. Ἐὰν θέλετε τὰ Πρωτοδικεῖα διὰ τὴν ταχεῖαν καὶ ἀκριβῆ διαχείρισιν καὶ ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, σᾶς λέγω, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάγεται ἡ ἐπαρχία εἰς ἣν ἀνήκω, ἔχει ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν του 4 ἐπαρχίας, αἵτινες ἔχουσι πλείστας ὑποθέσεις. Ἔρχομαι καὶ εἰς τὴν ἀπόστασιν, κύριε Δημητριάδη, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἐνῷ ἡ ἐπαρχία σας ἀπέχει 12 ὥρας, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ Κάρυστος ἀπέχει 15 ὥρας ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου· ἐσεῖς λέγετε 20, ἐγὼ λέγω 35 καὶ οἱ πίνακες τῶν ἀποστάσεων εἶναι ἐδῶ. Λοιπὸν καμμίαν ἀπόδειξιν δὲν φέρετε, δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ εἶναι ἐντελῶς καὶ ἀδιαφιλονεικήτως δικαιολογημένη ἡ προτίμησίς τινων ἐπαρχιῶν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διότι δὲν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ φέρω τοιαύτην πρότασιν περὶ διαιρέσεως, εἶπον, ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἤθελεν ἡ Βουλὴ χωρὶς νὰ μεταβάλῃ τὴν βάσιν νὰ συστήσῃ Πρωτοδικεῖα καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, προτείνω τὸ γενικόν, πᾶσα ἐπαρχία νὰ ἔχῃ καὶ τὸ Πρωτοδικεῖόν της· δὲν θέλετε τοῦτο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραδεχθῆτε; ἴσα ἴσα πρὸ τιμὴν τῆς Βουλῆς ὑποστηρίζω, ἀφοῦ ἡ ἰδία ὑπῆρξε τοσοῦτον γενναία εἰς τὰ βάρη τοῦ λαοῦ, νὰ ὑπάρξῃ γενναία ἐπίσης καὶ εἰς τὴν ἀπολύτως ἀναγκαίαν ὠφέλειαν, ἤτοι τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ἐγὼ, κύριοι, ἤθελον περιορισθῆ, διὰ νὰ μὴ τηρήσω ἐκεῖνον τὸν κανόνα, ἤθελον περιορισθῆ μόνον εἰς τὴν Λευκάδα, διότι καὶ πολλάκις εἶπον, ὅτι ἡ Λευκὰς πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ νομάρχην καὶ Πρωτοδικεῖον, καὶ ζητῶ μάλιστα νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ περὶ τῶν δύω, ἢ ἄλλως νὰ μεταβάλωμεν τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως· μόνον εἰς τὴν Λευκάδα ἠμποροῦμεν νὰ χαρίσωμεν αὐτὸ τὸ προνόμιον, διότι καὶ πρὶν τῆς ἑνώσεως καὶ μετὰ ταῦτα μέχρις Ἰανουαρίου τοῦ τρέχοντος ἔτους εἶχε Πρωτοδικεῖον καὶ δὲν πρέπει νὰ στερήσωμεν αὐτὴν ἑνὸς δικαιώματος.

§66ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Διατί νὰ ἐξαιρέσωμεν τὰς ἄλλας ἐπαρχίας;

§67Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε σεῖς, ὅστις ἀναγινώσκετε τοὺς ἀρχαίους συγγραφεῖς, τί εἶπεν ὁ Σωκράτης· εἶπεν ὅτι... (Θόρυβος). Ἀναγκάζομαι νὰ κόψω τὸν λόγον μου, διότι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν. Σᾶς παρακαλῶ μόνον τὸ ἑξῆς· τὸ μέτρον τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ εἶναι γενικόν, κύριοι, καὶ παρακαλῶ πολὺ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ εἰς τοῦτο τὴν προσοχήν της, διότι ἄλλως ἡ ἀπόφασίς της δὲν θέλει τύχει τῆς ἐπιδοκιμασίας ὡς πρὸς τὴν ἴσην ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν ὅμως, κύριοι, πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωμεν τοπικὰ συμφέροντα, τότε, κύριοι, χρεωστῶ νὰ συστήσω τὰ δικαιώματα τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας. Τοῦτο τὸ κάμνω ὡς τελευταίαν πρότασιν ἐπιβοηθητικὴν, καθόσον εἶμαι ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἀρχῆς πᾶσα ἐπαρχία νὰ ἔχῃ καὶ Πρωτοδικεῖον. Ἡ ἐπαρχία Καρυστίας, κύριοι, σύγκειται ἀπὸ 8 δήμους, ὁ πλησιέστερος ἀπέχει 30 ὥρας, ὁ ἀπώτερος 66 καὶ ἐπέκεινα καὶ τὰ χωρία των μάλιστα 36 καὶ 37· ἔχει πληθυσμὸν 30 χιλιάδων ψυχῶν καὶ ἐπέκεινα· τὸ ἀτμόπλοιον δυστυχῶς δὲν προσεγγίζει ἐκεῖ· τὴν διαχωρίζει ἕνας ποταμὸς τοῦ Βασιλικοῦ, ἔχει δίκας ἀπείρους, ἐνῷ ἔχει καὶ τὸ καλὸν, νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν ἄλλο, νὰ πληρόνῃ τοὺς φόρους τακτικώτατα· ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ εἴπῃ πόσα καθυστεροῦνται ἀπέναντι τῶν 60,000,000 ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην; Πρῶτος λοιπὸν νομὸς ἢ πρώτη ἐπαρχία, ἥτις πληρόνει τακτικὰ τοὺς φόρους της, ὅσους καὶ ἂν ἐπιβάλητε, εἶναι ἰδική μου. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν Λευκάδα, ἄλλως προτείνω γενικῶς εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας νὰ συστηθῇ ἓν Πρωτοδικεῖον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεσθε τὴν ἀρχήν;

§69Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς διότι εἶναι μία καινοτομία, ἡ ὁποία ἀντιβαίνει εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους (θόρυβος)· δεύτερον ὅμως εἶμαι ὑπὲρ μόνης τῆς Λευκάδος καὶ τρίτον δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§70ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν φθάνει, κύριοι, εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, ὑπὲρ ὧν διετέθη ἡ ψῆφος τοῦ ὑπουργοῦ, νὰ συστηθῶσι Πρωτοδικεῖα· ἀπεναντίας εὐλογῶ τὴν καλὴν ταύτην ἀρχὴν καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ πλεονέκτημα τοῦτο θέλουν προσκτήσει ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι. Ἀλλ’ ἐθαύμασα καὶ θαυμάζω τὸν προλαλήσαντα, ὅστις ἀντεπροκάλεσεν, οὕτως εἰπεῖν, τοὺς βουλευτὰς τῆς Γορτυνίας, ἐπειδὴ οὗτοι δὲν συντίθενται διὰ νὰ διορισθῇ Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Γορτυνίας. Δὲν εἶναι τῳόντι εἰς ἄμεσον πολιτικὴν συνάφειαν μέ τινας τῶν συναδέλφων μου, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι εἰς οὐδένα τούτων ἐπῆλθε τοιαύτη ἰδέα· ἀπεναντίας μάλιστα ἔχω διδόμενα νὰ πιστεύσω ὅ,τι πάντες ὑπερασπίζονται καὶ ὑποστηρίζουσιν. Μεταβαίνω εἰς ἓν ἕτερον μέρος, τὸ ὁποῖον τινὲς ἐξύφανον· εἶπον, ὅτι ἡ Λευκὰς, καὶ, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τῆς Λευκάδος, (τοὐλάχιστον τὸ ἀντικείμενον τῆς ὁμιλίας μου δὲν ἀφορᾷ τὴν Λευκάδα) ὅτι ἡ Λευκὰς ἔχει προνόμια, ἔχει δικαιώματα, διότι ἕως χθὲς εἶχε Πρωτοδικεῖον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτῆς. Ἄλλοι τινὲς διϊσχυρίσθησαν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν των ὑπῆρχον πρωτόκλητα δικαστήρια, τὴν δὲ ὑπερήφανον Γορτυνίαν οὔτε κἂν ἐμνημόνευσαν· δὲν ἐνθυμήθησαν ὅτι πάλαι ποτὲ ὑπῆρχεν ἡ φωλεὰ τῶν ἀρματωλῶν! ὅτι ἦτο τὸ κλέος τῶν ἡρώων καὶ τῶν μαρτύρων! πολίτης ἦτο ὁ ἀοίδιμος Πατριάρχης ὁ Γρηγόριος! τέκνα ὁ Παλαιῶν Πατρῶν! ὁ Κολοκοτρώνης! ὁ Φλέσσας! ὁ Νικηταρᾶς! ὁ Πλαπούτας! ὁ Δεληγιάννης καὶ τόσοι ἄλλοι. Λοιπὸν, κύριοι, ἀπέναντι τοσούτων ὁμολογουμένων ἡρώων, ἀπέναντι τοσούτων θυσιῶν (διότι ἡ Γορτυνία ἦτο τὸ ἔναυσμα τῆς ἑλλ. ἐπαναστάσεως, καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, κύριοι, σᾶς τὸ εἶπεν ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν) προνόμια, κύριοι, καὶ δικαιώματα ἔχει ἡ Γορτυνία, διότι ἐκεῖ ἡ Πελοποννησιακὴ Γερουσία κατέβαινεν, ἐκεῖ ἦτο ὁ πυρὴν τῆς ἐπαναστάσεως, διότι ἐκεῖ ἀκόμη καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ὑπῆρχον τῶν γραμμάτων τὰ καταγώγια· 3 γυμνάσια καὶ τόσα σχολεῖα εἶχε τότε ἡ Γορτυνία καὶ ἐξ αὐτῶν ἐξεπαιδεύθη πᾶσα ἡ Πελοπόννησος. Ἀλλ’ ἂν θέλετε, ἐγὼ δὲν λέγω περὶ δικαιωμάτων ἄλλων ἀλλὰ ποῦ ὑπάρχει μεγαλείτερος πληθυσμὸς παρὰ εἰς τὴν Γορτυνίαν σήμερον; εἶναι ἄλλη τις ἐπαρχία ἥτις διαφιλονεικεῖ τὸν πληθυσμὸν, τὴν ἔκτασιν τῶν δυσβάτων ἐκτάσεων, τὰς χιόνας καὶ τόσα ἄλλα; Λυποῦμαι πολὺ, κύριοι, διότι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐξετίμησε τὰ δικαιώματα τῆς Γορτυνίας, προκειμένου διὰ νὰ νομοθετήσῃ σήμερον περὶ Πρωτοδικείων, καὶ οὐχὶ δι’ ἄλλο τι εἰμὴ διὰ τὰς πολλὰς ἐκείνας θυσίας της, διὰ τὸ κλέος τῶν ἡρώων της, διὰ τὴν ἔκτασίν της, διὰ τὸ δύσβατον καὶ μεμακρυσμένον τῶν μερῶν της· θέλεις 40 καὶ 50 ὥρας μέχρις οὗ φθάσῃς εἰς τὴν Τρίπολιν, καὶ σὲ διαχωρίζουν ὄρη καὶ χιόνες καὶ κατ’ ἔτος ἀποδεκατίζονται πολῖται εἰς τοὺς σκληροὺς ἐκείνους ποταμοὺς, περὶ ὧν ἄλλοτε ἐποιήσαμεν λόγον. Παραδεχόμενος λοιπὸν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, συνιστῶ καὶ παρακαλῶ τὸ ἔντιμον ὑπουργεῖον, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας αὐτῆς τῆς ἐπαρχίας καὶ τὰ δεινὰ ἅπερ ὑποφέρουν οἱ κάτοικοι, καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ ὅτι τινὲς τῶν βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἠρνήθησαν ἐνίοτε τὰς ψήφους των.

§71ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι πρὸ ἡμερῶν ἐδόθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν πίστωσίς τις 150,000 δραχ. καὶ σιωπηρῶς καὶ ἐμμέσως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἴτε εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον εἴτε εἰς ἄλλην τινά· διότι ἡ δοθεῖσα πίστωσις δὲν εἶναι καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἔπρεπεν ἡ πρότασις αὕτη νὰ ἔλθῃ ἀμέσως εἰς τὴν σύνοδον αὐτήν. Τὸ νὰ εἴπωμεν ὅμως, κύριοι, εἰς τὴν πίστωσιν αὐτὴν, ὅτι διὰ νόμου θέλουν συστηθῆ δικαστήρια ὅπου ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσει, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι συνωδευμένος μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν μίαν δικαιολογημένην σύστασιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἡ προτεινομένη πίστωσις τῶν 150,000 δρ. κ. βουλευταὶ, δὲν δύναται παρὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ 3 μόνον Πρωτοδικεῖα διότι εἰς ἕκαστον τούτων τῶν δικαστηρίων, ἂν συμπεριλάβωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου, τοῦ δικαστηρίου καὶ τοῦ προσωπικοῦ, τῶν δεσμωτηρίων καὶ ἄλλων, θέλομεν ἀποτελέσει ποσὸν πλέον τῶν 40,000 δραχ. καὶ κατὰ συνέπειαν διὰ 3 μόνον δικαστήρια τὸ ποσὸν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ. Ὥστε πλάνη ὑπάρχει εἴς τινας τῶν συναδέλφων μου, οἵτινες φρονοῦν, ὅτι δύναται νὰ συστηθῇ δικαστήριον εἰς τὴν ἰδιαιτέραν των πατρίδα διὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦν. Εἰς μίαν, κύριοι, τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἐπολέμησα τὴν αὔξησιν τῶν δικαστηρίων διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἤμην καὶ μέλος, ἐπίσης ἐδέχθην τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ἐπολέμουν τὴν αὔξησιν· ἀναγκάζομαι δὲ καὶ διὰ ζώσης νὰ ἐπανέλθω καὶ προσθέτω ὅ,τι ἄλλο ἁρμόζει. Εἶμαι κατὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστηρίων, κύριοι, διότι ὅπως ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου· ἐκτὸς ὅτι θέλει παρέξει σύγχυσιν δικαστικὴν, προσβάλλει τὴν μονάδα τὴν διοικητικὴν, προσβάλλει τὴν μονάδα τὴν δικαστικὴν, διότι, καθὼς γνωρίζετε, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν ὑπάρχουσι 10 νομοὶ, εἰς τούτους δ’ εἶχε συστηθῆ ἀνὰ ἓν δικαστήριον· διὰ νὰ μεταβάλωμεν τώρα μίαν διοικητικὴν διαίρεσιν, ἥτις, κύριοι, ἔχει τὰ πλεονεκτήματά της, καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Δημητριάδης ὁ ἐκ Καρυστίας, εἶχε δίκαιον πλῆρες νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ὁ Νομάρχης εἶναι ὁ ἀνώτατος ἄρχων, ὅστις ἐφορᾷ ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων ἀρχῶν, δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν· ὁ νόμος τοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτηρήσῃ τοὺς καταδίκους· θὰ εἰπῇ λοιπὸν, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὁ νομοθέτης ὥρισε Νομάρχας, προσδιώρισε καὶ δικαστήρια ὡρισμένα. Δὲν προσβάλλετε λοιπὸν τὸ διοικητικὸν σύστημα; ὅταν, Κύριοι, θελήσητε νὰ προσθέσετε καὶ ἀλλαχοῦ ἐκτὸς τῶν 10 νομῶν καὶ ἄλλα δικαστήρια, ἐρωτῶ, προσβάλετε τὸ διοικητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μέχρι τοῦδε; Ἀλλὰ θὰ μὲ εἴπητε, τὰ καθήκοντα τοῦ Νομάρχου μήπως δὲν δύναται νὰ τὰ ἐκπληρώσῃ καὶ ὁ ἔπαρχος; Ὄχι, Κύριοι, διότι οὐδεὶς νόμος τὰ ἀνέθετε τὰ καθήκοντα τοῦ Νομάρχου εἰς τὸν ἔπαρχον. Ὑπάρχει διοικητικὴ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, Κύριοι, διὰ νὰ ἰδῆτε ὅτι εἶναι παράνομον τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἄρθρου 14 περὶ διαιρέσεως τῶν νομαρχ. καὶ ἐπαρχ. ἔργων, ἡ ὁποία σᾶς λέγει. (Ἀναγινώσκει). Ὅταν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἢ ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, (διότι οἱ ὑπουργοὶ φαίνονται διῃρημένοι εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι ὑπουργικόν, ἀλλ’ εἶναι νομοσχέδιον, ὅπερ πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσῃ συμφέροντά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ μείνωσιν ἀνεξέλεγκτα ἀπὸ τὴν Βουλήν), ὅταν προσβάλλουν τὸν νόμον, ὅταν ἤδη ἐν ῥητῇ διατάξει τοῦ νόμου θέλει νὰ προσβάλῃ τὴν νομαρχ. διαίρεσιν καὶ τὴν προσβάλλει; ὅταν πηγαίνῃς εἰς μέρος ὅπου δὲν ὑπάρχει Νομάρχης πρωτοδικεῖον, ἐννοεῖται ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἕκαστος βουλευτὴς νὰ τὸ πολεμήσῃ ὡς παράνομον, διότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἀφίεται ἡ ἐπιτήρησις τῶν φυλακῶν εἰς πρόσωπον, εἰς ὃ οὐδέποτε νόμος τὴν ἐπέτρεψε. Δὲν πολεμῶ κανενὸς τὸ συμφέρον, προσβάλλω τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, διότι, σᾶς λέγω, εἶναι παράνομον. Λοιπόν, Κύριοι, λέγω ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον, διότι σήμερον τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι νομαρχιακὸν καὶ ὅπου νομὸς ἐκεῖ καὶ πρωτοδικεῖον. Καὶ ποῦ λέγει ὁ νόμος, ὅτι θὰ δύνασαι ἄνευ προτάσεως ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν συμβουλίων νὰ κάμῃς μεταβολὴν τοῦ νομαρχιακοῦ συστήματος; καὶ ὅταν λέγω νομαρχιακὸν σύστημα, ἐννοῶ καὶ τὸ δικαστήριον, ὅπερ ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ (θόρυβος). Ἀλλά, Κύριοι, ἐκτὸς τῆς ἀντινομίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, δύνασθε, Κύριοι, νὰ μὲ εἴπητε, ὅτι δὲν θὰ καταβιβάσητε τὴν ἀξίαν τοῦ δικαστηρίου ἀπὸ τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἀπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τῶν κατὰ τόπους φατριαστῶν; δύνασθε νὰ μὲ εἴπητε, ὅτι θὰ εὕρετε δικαστὰς ν’ ἀποδώσωσι δικαιοσύνην, ἀφοῦ σήμερον...(θόρυβος).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μὴ κάμνετε θόρυβον, ἀφήσατε τὰς συνομιλίας.

§73ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὐδέποτε λοιπὸν ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ εὕρετε δικαστὰς ἀπονέμοντας δικαιοσύνην. Οἱ δικασταί, Κύριοι, προτιμοῦν πάντοτε τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, τὰς μεγάλας πόλεις, τὴν Σύρον, τὰς Πάτρας, τὸ Ναύπλιον κλπ. καὶ ἔχουν δίκαιον, διότι ὅσον πληθυσμὸς μέγας ὑπάρχει, τόσον ὑποτίθεται, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἀνεπτυγμένη, ὅτι ὁ δικαστὴς θὰ εὕρῃ τροφὴν διὰ νὰ μὴ χάνῃ τὰς ἰδέας του. Ἀλλ’ ὅταν τὸν δικαστήν, ἐξερχόμενον ἀπὸ ἓν πανεπιστήμιον καὶ ἔχοντα ἀνάγκην νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ φῶτά του εἰς τὴν κοινωνίαν, τὸν ἀποστείλετε εἰς μίαν ἐπαρχίαν, ὅπου οὔτε δικαστήρια, οὔτε δίκαι, οὔτε βιβλιοθήκη ὑπάρχουσι, νομίζετε ὅτι δὲν θὰ τοὺς κάμετε νὰ ἀπομάθουν ὅ,τι ἔμαθον σπουδάζοντες ἐπὶ 4, 5 καὶ 6 ἔτη εἰς τὸ πανεπιστήμιο; Οὕτω πως, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι θὰ ἐπιτύχητε τὴν ταχεῖαν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης; Ὄχι, Κύριοι, διότι οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ’ ἐν τῷ εὖ τὸ πολύ. Ὄχι μόνον, Κύριοι, δὲν θὰ ἀπονέμεται ταχεῖα δικαιοσύνη, ἀλλὰ πολλαπλασιαζομένων τῶν δικῶν, ἡ δικαιοσύνη θέλει ἀποδίδεσθαι βραδύτατα. Διότι ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ προστεθοῦν εἰς ὅλον τὸ κράτος 5 ἢ 6 πρωτοδικεῖα, αὐτὰ θὰ δικάσουν 1000 ὑποθέσεις κατ’ ἔτος ποινικὰς καὶ πολιτικάς· ἐκ τῶν δικῶν αὐτῶν τὸ πλέον τοῦ τρίτου θὰ ὑπάγεται εἰς τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἐφέσεως· βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἂν θέλετε τελείαν καὶ ταχεῖαν ἀπονομὴν δικαιοσύνης, πρέπει νὰ φέρετε εἰς ἕκαστον νομὸν ἐφετεῖον διὰ νὰ δικάζῃ ὁ πολίτης τὰς ὑποθέσεις του. Ἀλλ’ ὅταν ἔχετε 10 πρωτοδικεῖα καὶ εἰς αὐτὰ ἔχετε ἓν μόνον ἐφετεῖον, τότε οἱ Κορίνθιοι, οἱ Μεγαλοπολῖται, οἱ Κυνουριεῖς, οἱ Τριπολῖται, οἱ Καλάμιοι, οἱ κάτοικοι τῶν Γυθείου καὶ Οἰτύλου καὶ καθεξῆς ἔχουν δίκαιον νὰ ζητοῦν πρωτοδικεῖα. Ἀφοῦ τώρα λοιπὸν δὲν ἀπονέμεται ταχέως ἡ δικαιοσύνη, τὸ ἐφετεῖον Ναυπλίου π. χ. ὅταν διορίσητε περισσότερα πρωτοδικεῖα θέλουν δικάζεσθαι περισσότεραι δίκαι καὶ θέλει βραδύνει περισσότερον. Τελευταῖον, Κύριοι, ἂν τοῦτο πράξετε, θέλετε προσβάλει τὴν ἰσότητα τῶν φόρων, διότι ἑκάστη ἐπαρχία πληρόνει ἴσους φόρους. Κατὰ συνέπειαν, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι πολλοὶ τῶν βουλευτῶν δὲν ἔχουν ὄρεξιν νὰ ἀκούσουν, ἀποκρούω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ κηρύττομαι κατὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστηρίων.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§75ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι προκειμένου νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχὴ, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ· ὅλοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς.

§76ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶμαι ἐγὼ κατ’ αὐτῆς.

§77ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ εἰς τὰς λεπτομερείας δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμόν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐναντίοι εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν (εἷς ἐγείρεται). Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ά. ἄρθρον (ἀναγινώσκεται).

§79ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θέλει ἓν πρωτοδικεῖον. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς χρεωστῶ νὰ ἀναφέρω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη παμψηφεὶ κατὰ πρῶτον λόγον τὴν σύστασιν πρωτοδικείου ἐν Λευκάδι· κατόπιν ἦλθε τὸ ζήτημα περὶ ἄλλων ὡρισμένων μερῶν, καὶ ἐκεῖ διεφώνησε. Προτείνω λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον τὸ ζήτημα τὸ πρῶτον, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις.

§80ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος νὰ κατακρίνω τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τα ὁποῖα ἦλθον νὰ ὑποστηρίξουν ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἐνταῦθα ὅτε συνεζητεῖτο ἡ πίστωσις περὶ τῶν τριῶν πρωτοδικείων. Ἡ ἐπιτροπὴ σύγκειται ἀπὸ δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι ὡς τοιοῦτοι ἔχουν συμφέρον, καὶ προκειμένου περὶ τῆς πιστώσεως τῶν 150,000 δραχμῶν, διέῤῥηξαν τὰ ἱμάτιά των καὶ πολλὰ εἶπον κατὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν νέων δικαστηρίων, καὶ μολοντοῦτο ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὰς ἐνστάσεις των καὶ παρεδέχθη τὴν πίστωσιν δοῦσα ἐντολὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ ἓν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἱκανοποιῶνται αἱ μᾶλλον κατεπείγουσαι ἀνάγκαι. Θαυμάζω ἐν τούτοις πῶς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἔδειξαν τόσην ἄγνοιαν, μὴ λαβόντα ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν καὶ τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ὑπάρχουν πράξεις τῶν συμβουλίων τῶν ἐπαρχιῶν, παριστάνουσαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην τῆς συστάσεως πρωτοδικείων. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος ἀπεφάσισε τὴν σύστασιν πρωτοδικείου ἐν Ἠλείᾳ, ὅτι ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας ταύτης, ὅστις παράγει 30 ἑκατομμύρια σταφιδοκαρποῦ, ὅστις δίδει τόσα εἰσοδήματα εἰς τὸ δημόσιον καὶ τὸν ὁποῖον χθὲς ἐπεβαρύνατε μὲ ὑπέρογκον φορολογίαν ἐπὶ τῶν σταφιδοκαρπῶν, ὁ λαὸς οὗτος εἶναι ἄξιος μεγαλειτέρας προσοχῆς, ὁ λαὸς οὗτος ἔχει μεγίστην ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντά του, τὴν εὐημερίαν του αὐτὴν, ἐπὶ τέλους τὴν τάξιν. Κύριοι, ἐπαρχία ἔχουσα τρεῖς δήμους δὲν ἔχει συμφέροντα μεγάλα. Τὰ δικαστήρια σχηματίζονται ὅπου ὑπάρχουν συναλλαγαὶ μεγάλαι, ὅπου συμβαίνουν ἐγκλήματα καὶ ὑπάρχει πληθυσμὸς πολὺς, καὶ εἰς τὴν τάξιν ταύτην ὑπάγεται ἡ Ἠλεία, ἥτις περιέχει ὀκτὼ δήμους μεγίστης ἐκτάσεως καὶ πληθυσμὸν 50 περίπου χιλιάδας. Διὰ τοῦτο κατακρίνων τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις δὲν ἠξεύρω πόθεν ὁρμηθεῖσα ἦλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν σύστασιν ἑνὸς καὶ μόνου δικαστηρίου, τῆς Λευκάδος, εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸ Νομοσχέδιον, ὅπως ὑπεβλήθη.

§81ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἔχει δικαίωμα νὰ κατακρίνῃ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐπικρίνεται ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἀνάξιοι νὰ λέγωνται δημοσίως καὶ ἐνώπιον βουλευτικοῦ σώματος, καθ’ ὅσον ὁ Κ. βουλευτὴς ἀνέφερεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὁρμωμένη ἀπὸ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα τὰ μέλη αὐτῆς ὡς δικηγόροι ἔχουσιν, εἴς τινας ἐπαρχίας, καταφέρεται κατὰ τῆς συστάσεως νέων πρωτοδικείων. Πρέπει κανεὶς νὰ αἰσθάνεται, ὅτι δύναται εὐκόλως νὰ ἐπηρεάζεται ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντά του, διὰ νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ἀποδίδῃ τὰς ἰδέας αὐτὰς εἰς τοὺς ἄλλους. Ἂν πρέπει διὰ μιᾶς λέξεως νὰ ἀναιρέσω ὅσα λέγει ὁ Κύριος Στεφανόπουλος, τῷ ἀπαντῶ, ὅτι καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ἐπιτροπὴν, δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, διότι ἐγὼ καὶ ὁ Κύριος Μπαλάνος καὶ ὁ Μανωλίδης εἴμεθα δικηγόροι ἐν Ἀθήναις, ἑπομένως δὲν διαφερόμεθα διόλου ἀπὸ τὰς ὑποθέσεις τῆς Ἠλείας.

§82ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλετε παρὰ μόνον τὰ ὑπάρχοντα· εἶναι ἀναξία ἡ Ἠλεία;

§83ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε βουλευτὴς τῆς Ἠλείας, ὑπεθέσατε, ὅτι ὅσοι εἶναι ἐναντίοι, καὶ ἰδίως οἱ δικηγόροι, ὁρμῶνται ἀπὸ τὴν ἰδέαν νὰ μὴ γείνουν δικαστήρια εἰς ἄλλα μέρη; Αὐτὸ τὸ ἀποκρούω, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον νὰ ἀποδοθῇ εἰς κανὲν μέλος τῆς Βουλῆς ταύτης. Ἡ Βουλὴ μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἐπιβλέπει τὴν διαγωγὴν τῶν μελῶν της, καὶ ἡ κοινωνία ἐπιτηρεῖ τοὺς ἀντιπροσώπους της, καὶ ὅταν ἴδῃ ὅτι τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἐπηρεάζονται εἰς τὰς γνώμας των ἀπὸ ἀτομικὰ τοσοῦτον χαμηλὰ συμφέροντα, τὰ καταδικάζει μεμφομένη αὐτά. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐλησμόνησεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὴν πίστωσιν περὶ συστάσεως νέων πρωτοδικείων, οὔτε κατακρίνει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐξ ἐναντίας τὴν σέβεται· ἡ Βουλὴ ὅμως, ψηφίσασα τὴν πίστωσιν, δὲν ἐπροδίκασε τὸ ποῦ καὶ πότε πρέπει νὰ συστηθοῦν τὰ πρωτοδικεῖα. Τὸ νὰ θέλουν λοιπὸν τινὲς προνομιακῶς καὶ νὰ λέγουν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν των ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ γείνῃ δικαστήριον, λέγουν ἕν τι τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει. Ἡ συζήτησις ἑπομένως ποῦ πρέπει νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον εἶναι ἀνοικτὴ, καὶ τώρα μὲν κατὰ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς συζητοῦμεν τὸ περὶ συστάσεως πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα· ὅστις φρονεῖ καὶ δύναται νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Λευκὰς δὲν εἶναι ἀξία αὐτῆς τῆς περιποιήσεως ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ πρωτοδικεῖον, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ πρὶν, καὶ ὅτι αἱ ἀποστάσεις καὶ τὰ συμφέροντα δὲν δικαιολογοῦν τοιαύτην δαπάνην, ἐκεῖνος ἔχει δικαίωμα νὰ φέρῃ τοὺς λόγους νὰ μᾶς πείσῃ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμόδιοι νὰ κρίνουν περὶ συστάσεως πρωτοδικείων, δὲν μᾶς φαίνεται νὰ ὁρμῶνται ἀπὸ τὰς σκέψεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁρμᾶται ὁ βουλευτὴς Ἠλείας· διότι τοιαῦται ἀνάγκαι ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, καὶ μολαταῦτα ἐπαρκοῦν τὰ ὑπάρχοντα δικαστήρια. Οὐχ ἧττον ὅμως ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ καταπολεμήσω μὲ πολὺν ζῆλον τὴν τόσην ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἠλεία ἢ καὶ οἱαδήποτε ἄλλη ἐπαρχία νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ ἔθνος τὴν σύστασιν πρωτοδικείου. Σήμερον λοιπὸν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσω νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κατὰ πρῶτον ἔρχεται μία πλειονοψηφία περὶ τῆς συστάσεως πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα, κατόπιν ἔρχονται αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι· εἰς μίαν ἑκάστην τῶν ἐπαρχιῶν θὰ ψηφοφορηθῇ ἂν πρέπει νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον, καθ’ ὅσον ὅλοι οἱ βουλευταὶ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν ζητοῦν πρωτοδικεῖα.

§84ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει, Κύριε Πρόεδρε, μία τροπολογία τοιαύτη· νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§85ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τακτικὸν εἶναι νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις περὶ μιᾶς ἑκάστης ἐπαρχίας.

§86ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§87ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι, δὲν ἐπιθυμῶ οὔτε ἁρμόδιος εἶμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιαν τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ ἀνεύρω τοὺς λόγους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὡρμήθη εἰς τὴν ἀπόφασίν της· ἐγὼ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὰ πράγματα, ἐκείνους δηλ. τοὺς λόγους, εἰς τοὺς ὁποίους στηριχθεῖσα ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε νὰ παραδεχθῇ μόνον τὸ τῆς Λευκάδος καὶ νὰ φέρῃ μίαν χωριστὴν πρότασιν περὶ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ πρωτοδικείου. Ἂν εὑρεθῇ, ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι ἐπαρκεῖς, δὲν ἠξεύρω διατί ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐμποδισθῇ τοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν τοιαύτην πορείαν· ἀλλ’ ἂν δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ χωρίσῃ τὸ ζήτημα τῆς Λευκάδος ἀπ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φέρει τὸ ὑπουργεῖον ἢ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν φέρουν διάφοροι βουλευταί· ἡ Βουλὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις βεβαίως λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅλους τοὺς λόγους καὶ ὅλα ὅσα κατ’ ἐπαρχίας γνωρίζει, δύναται νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν, νὰ παραδεχθῇ τὸ μὲν ἢ τὸ δὲ, τὸ μόνον ἢ τὰ πολλά. Θέλω μόνον νὰ ἐξετάσω δύω τινὰ, καὶ ἐξ αὐτῶν πιστεύω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν, ἵνα ἡ Βουλὴ προέλθῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ καὶ τῶν ἄλλων τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας πολλοὶ βουλευταὶ φέρουν. Καὶ πρῶτος λόγος ὁ ἰσχυρὸς εἶναι αὐτὸς· θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ βεβαίως ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιάν της· ὅταν ἐξέφερε τὴν ἀπόφασίν της ἐκείνην, ὅτι δίδει πρὸς σύστασιν νέων πρωτοδικείων πίστωσιν 150,000 δραχ. βεβαίως τότε ἡ Βουλὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι ἤθελε παραδεχθῆ τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων κατά τινας ἐπαρχίας, ἔστω καὶ 10, ὅπου ἤθελεν ἐγκριθῆ· ἀπέναντι λοιπὸν μιᾶς τοιαύτης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἔρχεται ἡ ἐπιτροπὴ καὶ μᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων ἀλλοῦ παρὰ μόνον εἰς τὴν Λευκάδα. Ἂν ἡ ἐπιτροπὴ προῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν ἀπὸ μόνον τὸν λόγον τῆς δαπάνης, λέγω ὅτι ὁ λόγος οὗτος δὲν ὑφίσταται, διότι τοῦτο ἀπεφασίσθη· ἐὰν δὲ ἔλθωμεν σήμερον νὰ ἀποφασίσωμεν ἢ νὰ παραδεχθῶμεν ἓν μόνον πρωτοδικεῖον σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν ἀπόφασίν μας. Πῶς λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε μόνον διὰ τὴν Λευκάδα;

§88ΤΙΝΕΣ. Καὶ διὰ τὴν Ἄμφισσαν.

§89ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ παμψηφία μόνον διὰ τὴν Λευκάδα εἶναι. Τί σᾶς λέγουν 3 μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς λίαν σεβαστὰ διὰ τὰς γνώσεις των, καὶ ἀπέναντι τῶν ὁποίων οὐδὲν ἐγὼ δύναμαι νὰ φέρω, διότι δὲν εἶμαι λειτουργὸς τῆς Θέμιδος; Σᾶς λέγουν, ὅτι τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον παραβιάζομεν τὸ νομαρχιακὸν σύστημα. Ἂν αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι ἀληθὴς, διὰ τί ἔρχονται εἰς αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν; Ἀναγνωρίζω ὅτι δὲ πρέπει νὰ παραβιάσωμεν τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐπίσης καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαίρεσιν· διατί λοιπὸν ἔρχονται εἰς αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν; Δὲν βλέπω τοὺς σπουδαίους λόγους αὐτῆς τῆς ἐξαιρέσεως, καὶ ἂν πρόκειται σήμερον πράγματι νὰ κανονίσωμεν τὸ Νομαρχιακὸν σύστημα μόνον διὰ μίαν ἁπλῆν ἰδέαν χωρὶς νὰ ἔχωμεν λόγους ἰσχυροὺς, νομίζω ὅτι δὲν θέλομεν πράξει καλῶς. Δὲν ἐπίστευον λοιπὸν, ὅτι τὰ 3 ἐκεῖνα μέλη ἀμέσως ἤθελον ἔλθῃ εἰς μίαν ἀντίφασιν. Λέγουσι δεύτερον λόγον ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῶν δικαστηρίων αὐτῶν βλάπτει τὴν δικαιοσύνην. Κατὰ πόσον τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, δὲν δύναμαι ἐγὼ ἀκριβῶς νὰ τὸ γνωρίζω· δὲν ἠξεύρω ἂν βλάπτῃ τὴν δικαιοσύνην, ἢ μήπως βλάπτῃ τὸ βαλάντιον κατ’ ὀλίγα μόνον μέρη συγκεντρωμένων δικηγόρων. Δὲν τὸν βλέπω λοιπὸν ἰσχυρὸν αὐτὸν τὸν λόγον, διότι ἀπέναντι αὐτοῦ περισσότερον πρέπει νὰ ὑπολήπτωμαι τὸν λόγον τῆς ἀνάγκης, τὸν ὁποῖον αἰσθάνονται πολλαὶ ἐπαρχίαι πράγματι. Ὁμιλοῦν εἰς 3 λόγον περὶ ἀποστάσεως, καὶ νομίζω ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο δὲν ἔχουν δίκαιον, διότι, ἂν ἐξετάσωμεν τὰς ἀποστάσεις, θέλομεν εὑρῇ καὶ διὰ πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν μεγαλειτέρας. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν εὑρίσκω κανένα σπουδαῖον λόγον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον αὐτὰ τὰ 3 ἔντιμα μέλη παραδέχθησαν μόνον τὴν σύστασιν τοῦ πρωτοδικείου τῆς Λευκάδος, ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ μὴ συμφωνήσω μαζῆ των. Φρονῶ ὅτι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπαγορεύουν τὴν σύστασιν πρωτοδικείου εἰς Λευκάδα, οἱ αὐτοὶ ὑπάρχουσι καὶ πλείονες ἔτι καὶ εἰς ἄλλας πολλὰς ἐπαρχίας. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὸ ζήτημα. Πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προέλθῃ εἰς γενικὴν ἀπόφασιν, λαμβάνουσα τὴν πίστωσιν ὑπ’ ὄψιν, ἥτις ἐδόθη, συγκρίνουσα τὴν δαπάνην πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν πρωτοδικείων καὶ παραβάλλουσα τὰς ἀνάγκας τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἐν γένει νὰ προσδιορίσωμεν ἐφ’ ἅπαξ τὸν ἀριθμὸν τῶν πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα θὰ συστηθῶσι, καὶ κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰδικῶς εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς ἑκάστου, ἂν θέλετε ν’ ἀνακαλύψωμεν τὴν ἀνάγκην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν περιστοιχίζεται ἑκάστη ἐπαρχία. Δὲν εἶναι, βλέπετε, ὁ ἁρμόδιος χρόνος ν’ ἐπαριθμήσῃ ἕκαστος ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ δικαιώματα· διὰ τοῦτο δὲν ἔρχομαι οὔτε ἱστορίας ν’ ἀναμνήσω, οὔτε δικαιώματα, παρὰ τότε μόνον, ὅταν ἔλθωμεν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, διότι τότε ἕκαστος θὰ λάβῃ τὸν λόγον ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν του. Ἂν θελήσητε ν’ ἀντιτάξητέ τινες ἱστορίας καὶ δικαιώματα, θέλω σᾶς εἰπῆ, ὅτι πᾶσα σπιθαμὴ τῆς Ἑλληνικῆς γῆς εἶναι βεβαμμένη μὲ αἷμα καὶ σᾶς παρακαλῶ πολὺ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα μὴ ἔλθετε εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι δὲν συμφέρει· ὅ,τι ἔχετε νὰ εἴπητε περὶ τῶν ἐπαρχιῶν σας, περιορισθῆτε μόνον εἰς τὰς παρούσας ἀνάγκας, διότι ἄλλως πᾶσα πόλις καὶ πᾶν χωρίον τῆς Ἑλλάδας ἔχει ἱστορίαν ὁλόκληρον. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ. (Θόρυβος).

§91ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἂν δὲν μ’ ἐπροκάλει ὁ Κύριος Στεφανόπουλος, ἂν δὲν κατέκρινεν ὡς μὴ ὤφειλε τὴν Ἐπιτροπήν. Ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της εἰλικρινῶς σᾶς φέρω τὸ παράδειγμα τὸ ἰδικόν μου, καὶ μολονότι ἐδικαιούμην νὰ ζητήσω τὴν σύστασιν δικαστηρίου εἰς Φθιώτιδα, ἀνεγνώρισα ὅμως τὴν σύστασιν πρωτοδικείου εἰς Παρνασσίδα.......

§92ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησας διὰ τὴν Εὐρυτανίαν.

§93ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡρμήθην εἰς τοῦτο ἐγώ τε καὶ οἱ συνάδελφοι, διότι ἐνομίζαμεν, ὅτι ἤθελεν ἀποδοθῆ δικαιοσύνη, καὶ οὐχὶ νὰ προτιμῶνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἰσχυρότεροι εἰς τὴν Βουλὴν (θόρυβος). Ἡ ἐπιτροπὴ ἔπραξεν ὅ,τι ἡ συνείδησις αὐτῆς καὶ τὸ καθῆκόν της τῇ ὑπηγόρευσεν. Ἤμην, λέγει, καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἤμην ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῶν πρωτοδικείων, ἀλλ’ ἐζήτησα ν’ ἀπενεμηθῇ δικαιοσύνη καὶ νὰ συστηθῶσιν ὅπου ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη· καὶ τί θέλετε μεγαλειτέραν ἀνάγκην; λάβετε τὸν πίνακα τῶν ἀποστάσεων καὶ θέλετε ἰδῆ ὅτι ἡ Εὐρυτανία ἀπέχει 50 ὥρας ἀπὸ τὸ Μεσολόγγιον, ἐνῷ τὸ ἀπώτερον χωρίον εἰς τὴν Κόρινθον ἀπέχει μόνον 5 ὥρας (θόρυβος).

§94Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λέγεις ψεύματα.

§95ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸν φίλον μου Κύριον Λάππαν (θόρυβος). Ἡ Λοκρὶς ἀπέχει πέντε ὥρας ἀπὸ τὴν Λεβαδείαν (θόρυβος).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, δὲν εἶναι συζήτησις αὕτη, δὲν ἀκουόμεθα!

§97ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει καὶ εἰς τὸν Βάλτον καὶ εἰς τὴν Τριχωνίαν νὰ κάμετε δικαστήρια. Ὑποστηρίζω κατὰ συνέπειαν τὴν πρότασίν μου.

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κράτος εἶναι διῃρημένον εἰς νομοὺς καὶ ἐπαρχίας· δικαστήρια ἔχομεν εἰς τοὺς νομούς· ζητοῦν τινὲς καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ἄλλοι λέγουν, ὅτι τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὴν δικαίαν καὶ ὀρθὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἄλλοι ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἀναγκαίαν πρὸς τοῦτο δαπάνην. Εἰς ταῦτα τὰ ζητήματα δὲν ἐπεμβαίνω γνωρίζων, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε πρὸ ἡμερῶν τὴν ἀνάγκην νὰ συστηθῶσι καὶ ἄλλα δικαστήρια καὶ ἔδωκεν εἰς τὴν κυβέρνησιν πίστωσιν 150,000 δραχμῶν πρὸς τῇ πιστώσει ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἶχε ζητήσει διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπιφορτίσασα αὐτὴν νὰ παρουσιάσῃ ἴδιον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τινῶν πρωτοδικείων εἰς τὸ Κράτος. Ἡ κυβέρνησις, ἐκτελοῦσα τὴν ἐντολὴν ταύτην τῆς Βουλῆς, παρουσίασε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνει τὴν σύστασιν 6 πρωτοδικείων εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ κράτους, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν συνώδευσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ καμμίαν ἔκθεσιν, καὶ ἑπομένως ἐγὼ τουλάχιστον δὲν γνωρίζω εἰς τὶ ἐστηρίχθη ἡ κυβέρνησις προτείνουσα τὴν διαίρεσιν πρωτοδικείων τινων, καὶ ἀφίνουσα ἀδιαίρετα ὁλοτελῶς ἄλλα, καὶ διατὶ ζητεῖ νὰ συστήσῃ δικαστήρια εἴς τινας ἐπαρχίας καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλας. Ἡ Βουλὴ ἑπομένως ὀρθῶς ποιοῦσα παρέπεμψε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, καὶ εἴχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὴν ἔλλειψιν τῆς κυβερνήσεως ἤθελεν ἀναπληρώσει ἡ ἐπιτροπὴ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐπαρχιῶν, τὴν ἔκτασιν τῶν συναλλαγῶν τῶν κατοίκων, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκκρεμῶν καὶ πολιτικῶν ὑποθέσεων, τὰς ἀποστάσεις τῶν διαφόρων τόπων κτλ. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ Ἐπιτροπὴ οὐδὲν τοιοῦτον ἔπραξεν· ἔφερε μόνον ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλα μὲν τῶν μελῶν προτείνουν τὴν σύστασιν ἑνὸς δικαστηρίου, ἄλλα δὲ ὑποστηρίζουν τὴν σύστασιν πολλῶν, καὶ ἄλλα συμπεραίνουν ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη. Εὑρέθην ὡς ἐκ τούτου εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγω, καθόσον εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα βουλευτὴν, εἰς μερικὰς ἐρεύνας, ἵνα ἴδω κατὰ πόσον εἶχε δίκαιον ἡ Κυβέρνησις περιορίζουσα τὰς ἀπαιτήσεις εἰς σύστασιν 6 δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον διαλαμβάνει. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εὗρον λόγους νὰ πεισθῶ, ἀφίνων τὴν Λευκάδα, ὅπου ἀπόλυτος ἀνάγκη ὑπηγόρευσε τὴν σύστασιν τοῦ δικαστηρίου. Ἰδοὺ δὲ οἱ λόγοι εἰς τοὺς ὁποίους στηρίζω τὴν πεποίθησίν μου, ἀφίνων κατὰ μέρος τὴν Ἑπτάνησον, περὶ τῆς ὁποίας δὲν πρόκειται σήμερον. Παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τῶν δέκα δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα περιεῖχεν ἡ πρῴην Ἑλλὰς, τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον περιέχει τὸν μεγαλείτερον πληθυσμὸν, εἶναι τὸ τῶν Καλαμῶν, διότι ἐκτὸς τῶν πέντε ἐπαρχιῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀπαρτίζεται ὁ νομὸς τῆς Μεσσηνίας, περιλαμβάνει καὶ ἑτέραν ἀρκετὰ πολυάνθρωπον ἐπαρχίαν, τὴν τοῦ Οἰτύλου, ἥτις ὑπάγεται εἰς τὸν νομὸν τῆς Λακωνίας. Τὸ δικαστήριον τοῦτο κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1861, διότι ἔκτοτε δὲν ἐδημοσιεύθη ἕτερος πίναξ, περιέχει πληθυσμὸν 144 χιλιάδων κατοίκων. Μετὰ ταῦτα ἔρχεται δεύτερον τὸ δικαστήριον τῶν Πατρῶν, περιέχον 143 χιλιάδας κατοίκους· τρίτον ἔρχεται τῶν Κυκλάδων 118,000, κατόπιν εἶναι τοῦ Ναυπλίου 115 χιλιάδας, τῆς πρωτευούσης 113, τῆς Τριπόλεως 112, τοῦ Μεσολογγίου 109, τῆς Λαμίας 100, τῆς Σπάρτης 80, τῆς Χαλκίδος 72. Αὐτὸς εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος δικαστήρια. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο ἵνα σχηματίσωμεν μίαν ὀρθὴν ἰδέαν, ἂν τῳόντι δὲν πρέπει νὰ γείνουν δικαστήρια καὶ εἰς ἕτερα μέρη. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν καὶ τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ἐκδικάζονται κατ’ ἔτος, τόσον ποινικαὶ ὅσον καὶ πολιτικαὶ, εἰς ἕκαστον τῶν ἀνωτέρω δικαστηρίων. Δυστυχῶς ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω αὐτὰς τὰς πληροφορίας, καὶ πολὺ ἤθελε μὲ ὑποχρεώσει ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἤθελε φωτίσει τὴν Βουλὴν, ἂν εὐηρεστεῖτο νὰ παρουσιάσῃ τὰς πληροφορίας αὐτάς. Τοῦτο γνωρίζω ἀπὸ πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν εἷς προκάτοχος τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δηλ. ἐν τῷ μέσῳ τοῦ παρόντος ἔτους καὶ ἐν γένει εἰς τὰ δικαστήρια ὅλου τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι ποινικαὶ δίκαι ἐκκρεμεῖς 6,139 ἐπὶ κακουργήματι, 2,280 δὲ ἦσαν ἐκκρεμεῖς εἰς μόνον τὸ Πρωτοδικεῖον τῶν Καλαμῶν τὸ τρίτον δηλαδή.

§99ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τοῦτο προέρχεται καὶ ἀπὸ τὰ τελευταῖα πολιτικὰ συμβάντα.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ συναλλαγαὶ τῶν κατοίκων ἀνεπτύχθησαν κατὰ λόγον τῆς εὐπορίας ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς ἕκαστον τόπον, βεβαίως θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὸν μεγαλείτερον πληθυσμὸν, ἔχουν καὶ τὰς μεγαλειτέρας ἐργασίας καὶ δίκας· ἐξαιρέσεις ἴσως παρουσιάζονται εἰς τὸ δικαστήριον τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου συῤῥέουν πολλαὶ δίκαι καὶ ἰδίως κατὰ τοῦ δημοσίου. Εἰς τὰ ἄλλα δικαστήρια αἱ δίκαι εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὸν πληθυσμὸν, καὶ τοῦτο τὸ ἐξάγω ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις διατηρεῖ. Εἰς τὸ δικαστήριον τῶν Καλαμῶν ὑπάρχουν συνήθως 10, 12 καὶ 13 δικασταί· βεβαίως οὗτοι δὲν διορίζονται ὅπως μόνον λαμβάνουν τὸν μισθόν των χωρὶς νὰ ἐργάζωνται· καὶ μολονότι εἶναι τοσοῦτον πολλοὶ καὶ ἐργάζονται πάντες, εἰς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο ὑπάρχουν αἱ περισσότεραι ἐκκρεμεῖς δίκαι. Ἐκ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει νὰ σχηματίσῃ νέας δικαστικὰς περιφερείας, καὶ ἀφίνει ὁλοτελῶς ἀδιαίρετον τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν τῶν Καλαμῶν, ἐνῷ ἀλλαχοῦ σχηματίζει περιφερείας μὲ πληθυσμὸν ἐλάχιστον π. χ. τὸ δικαστήριον τῆς Σπάρτης περιλαμβάνει 80,000 κατοίκους, καὶ ὅλως διαιρεῖται εἰς δύω δικαστικὰς περιφερείας, τῆς Σπάρτης ἐφ’ ἑνὸς, τοῦ Γυθείου δὲ καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἀφ’ ἑτέρου, ἐνῷ ἀμφότεραι αἱ ἐπαρχίαι αὗται περιλαμβάνουν 29 χιλιάδας κατοίκων. Δὲν πιστεύω δὲ καὶ αἱ συναλλαγαὶ τῶν κατοίκων νὰ εἶναι πολὺ μεγάλαι, διότι αἱ ἐπαρχίαι αὗται δὲν κατέχουν τὴν πρώτην θέσιν οὔτε ὡς πρὸς τὴν εὐφορίαν τῆς γῆς οὔτε ὡς πρὸς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου. Τὸ δικαστήριον τῆς Φθιώτιδος περιλαμβάνει 100 χιλιάδας κατοίκους, καὶ ὅλως ἀπὸ τὸ δικαστήριον τοῦτο ἀφαιρεῖται πρῶτον ἡ ἐπαρχία Δωρίδος ἔχουσα 18000 κατοίκους καὶ ἑνοῦται, χωρὶς νὰ τὸ θέλουν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς, μὲ τὴν Ἐπαρχίαν Λεβαδείας πρὸς σχηματισμὸν δικαστικῆς περιφερείας, περιλαμβανούσης 34,000 κατοίκους σχηματίζεται δὲ καὶ ἑτέρα δικαστικὴ περιφέρεια, περιλαμβάνουσα τὰς Ἐπαρχίας Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος, ἔχουσα 44,000 κατοίκων. Ἡ Κορινθία ἀποσπᾶται ἀπὸ τὸ δικαστήριον τοῦ Ναυπλίου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει 115,000 κατοίκων καὶ σχηματίζει ἰδίαν δικαστικὴν περιφέρειαν μὲ 41,000 κατοίκους. Ἡ Ἠλεία ἀποσπᾶται ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον τῶν Πατρῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀρκετὰ μεγάλον πληθυσμὸν, ὡς ἐρχόμενον μετὰ τὸν τῶν Καλαμῶν, καὶ σχηματίζει ἰδίαν δικαστικὴν περιφέρειαν μὲ 46000 κατοίκους. Αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα ἐνώπιόν σας, μὲ κάμνουν νὰ ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐμελετήθη ὡς ἔπρεπεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον....

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ἀριθμοί σας δὲν σᾶς χρησιμεύουν, ἔχομεν ἑτέρας βάσεις.

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καλλίτερον. Ἡ Κυβέρνησις, ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑπέβαλεν ἐνώπιόν σας νομοσχέδιον περὶ νέας δικαστικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περιελάμβανεν 24 δικαστήρια δι’ ὅλον τὸ κράτος, ἐξ ὧν τὰ 4 εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις παρουσίασε τὴν διαίρεσιν ἐκείνην ἔφερεν ἐνώπιόν σας λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαίας δαπάνης, ὅστις ἀνέβαινεν εἰς 559.000 δρ. κατ’ ἔτος διὰ τὸ προσωπικὸν καὶ διὰ τὰ λοιπά. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἦτο ἀνάγκη νὰ προστεθῇ, ὅπως ἔλεγεν ὁ ἴδιος, καὶ μία ποσότης 80,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὰ ἐνοίκια τῶν καταστημάτων, τὴν μισθοδοσίαν τῶν φυλάκων κτλ. Ἀπορῶ δὲ διὰ τί νὰ μὴ παρουσιασθῇ καὶ ἐφέτος τὸ ἴδιον, ἀφοῦ πρόκειται περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστηρίων. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἶχε βεβαίως μελετηθῆ καὶ ἐξετασθῆ πολὺ καλλίτερον. Ὁ μόνος λόγος, τὸν ὁποῖον προτείνουν τινες, εἶναι ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς εἶχεν ὑπολογίσει πολὺ περιωρισμένως τὴν δαπάνην, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων, εἶναι πολὺ μεγαλεῖτερον. Εἰργάσθην καὶ ἐπὶ τούτου καὶ ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω ποία ποσότης χρειάζεται ἵνα ἔχωμεν εἰς τὸ κράτος 24 δικαστήρια. Ἰδοὺ ὁ λογαριασμὸς τὸν ὁποῖον ἔκαμα. Εἰς πᾶν δικαστήριον εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἷς Πρόεδρος, τοῦ ὁποίου ὁ μηνιαῖος μισθὸς εἶναι 360 δραχμαὶ, εἷς Εἰσαγγελεὺς μὲ 360 δραχμὰς ὡσαύτως, 4 δικασταὶ καὶ οὐχὶ δύω, τῶν ὁποίων ὁ μηνιαῖος μισθὸς εἶναι 1100 δραχμαὶ, 275 κατὰ μῆνα, εἷς Γραμματεὺς μὲ 150, δύω Ὑπογραμματεῖς 160 καὶ δύω Γραφεῖς 120. Τότε ἡ ὑλικὴ δαπάνη ἑνὸς Πρωτοδικείου ἀναβιβάζεται εἰς 2250· ἑπομένως τῶν 24 Πρωτοδικείων εἰς 45,000 κατὰ μῆνα ἢ κατ’ ἔτος 660,000. Ἀλλ’ εἴς τινα δικαστήρια καὶ μετὰ τὴν νέαν διαίρεσιν θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν περισσότεροι δικασταὶ, ὡς εἰς τὰς Ἀθήνας, Σύρον, Χαλκίδα κτλ. Προσθέτομεν λοιπὸν 20 δικαστὰς περισσοτέρους, διὰ τοὺς ὁποίους χρειαζόμεθα 66,000, ὥστε ἡ δαπάνη τοῦ προσωπικοῦ ἐν ὅλῳ ἀναβιβάζεται εἰς 726,000 δραχ. χρειάζεται δὲ ἤδη καὶ ἡ δαπάνη διὰ τὰ ἐνοίκια, τὴν γραφικὴν ὕλην, τοὺς φύλακας καὶ τοὺς ἐπιστάτας κτλ. τὰ ἔνδικα ποσὰ τῶν δικαστηρίων, ὑπολογιζόμενα εἰς 58000. Ἑπομένως τὸ ὅλον ἀναβιβάζεται εἰς 784000 δραχμὰς, καὶ ἵνα ἔχωμεν στρογγυλὸν ἀριθμὸν, εἰς 800 χιλιάδας. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι καὶ εἰς ταῦτα δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία, διότι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια Εἰσαγγελεῖς, ἀλλὰ δύνανται νὰ διορισθῶσιν Ἀντεισαγγελεῖς κτλ. Παραδέχομαι ὅμως τὸ ποσὸν τῶν 800,000 ὡς ἀναγκαίαν καὶ ἀναπόφευκτον δαπάνην διὰ τὴν ὕπαρξιν 24 Πρωτοδικείων, ὅπως τὸ εἶχεν κανονίσει ἡ Κυβέρνησις. Ποία εἶναι ἡ πίστωσις τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν; α) 558 χιλιάδες, τὰς ὁποίας εἶχε ζητήσει διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ 6) 180,000 πρόσθετον πίστωσιν διὰ τὴν δαπάνην τῶν νέων δικαστηρίων ἐπὶ 8 μῆνας ἢ 225,000 κατ’ ἔτος, τὸ ὅλον 783,000 δραχμῶν. Λοιπὸν περίπου ἔχομεν τὸ αὐτὸ ποσόν. Δὲν θέλω τώρα νὰ εἴπω ποίας ὠφελείας θέλει ἔχει ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χαρτοσήμου, οὔτε ἀπὸ τὴν οἰκονομίαν τῶν μαρτυρικῶν ἐξόδων, οὔτε ἀπὸ τὴν μεταφορὰν τῶν ἀνακριτῶν, οὔτε ἀπὸ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσαν οἱ ἴδιοι ὑπουργοὶ καὶ τὰ ὁποῖα ἀναβιβάζονται εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι περισσεύματα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἕνεκα, κύριοι, τῶν λόγων τούτων φέρω ὡς τροπολογίαν ἐνώπιόν σας τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ ἰδία Κυβέρνησις συνέταξε πέρυσι· τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Κρεστενίτης ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παρουσίασεν· αὐτὸ φέρω ὡς τροπολογίαν καὶ ζητῶ νὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν ὅμως δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη, τότε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τοῦτο, νὰ λάβῃ δηλαδὴ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκ τῶν σήμερον ὑπαρχόντων δέκα δικαστηρίων ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει μεγαλείτερον πληθυσμὸν, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διατηρῇ περισσότερον ἀριθμὸν πρωτοδικῶν, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμεῖς ἄπειροι πολιτικαὶ δίκαι καὶ δὲν βλέπουν οἱ ἄνθρωποι τὴν ὥραν πότε νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των, ἐκεῖνο τέλος πάντων εἰς τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἐπίσημον ὁμολογίαν ἑνὸς ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ὑπάρχουν 2200 ἐκκρεμεῖς πολιτικαὶ δίκαι ἐπὶ κακουργήμασι, τὸ δικαστήριον, λέγω, τῶν Καλαμῶν δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀδιαίρετον. Θὰ εἶναι παρὰ πολὺ ἄδικον, ὅταν ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ νέα δικαστήρια καὶ νὰ σχηματίζῃ περιφερείας μὲ 30, 35 καὶ 45,000 κατοίκους, ν’ ἀφήσῃ ἀδιαίρετον τὴν μεγαλειτέραν δικαστικὴν περιφέρειαν τοῦ Κράτους. Προτείνω λοιπὸν ἐπιβοηθητικῶς, ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερον ὡς τροπολογίαν, νὰ συστηθῇ ἴδιον πρωτοδικεῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Τριφυλίας, περιλαμβάνον καὶ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ὀλυμπίας, συμφώνως μὲ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν μετὰ τῶν συναδέλφων μου βουλευτῶν Τριφυλίας καὶ δύω ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν τῆς Ὀλυμπίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλήν.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι! ἐννοεῖτε μὲ πόσην εὐχαρίστησιν βλέπω, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται κατά τι διατεθειμένη σήμερον νὰ δεχθῇ μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν τὸ παρελθὸν ἔτος εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ἐνώπιόν της, καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι τόσον περισσότερον θέλομεν εὐχαριστηθῆ, ὅσον περισσότερον βλέπομεν, ὅτι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ὑπεβάλομεν ὁποτεδήποτε, γίνονται ἀποδεκταὶ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Δὲν ἐπανελάβομεν τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἐφέτος, διότι καὶ αἱ ὀλίγαι δραχμαὶ, τὰς ὁποίας ὑπελόγισε περιπλέον ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ αὗται μᾶς ἐφάνησαν, ὅτι ἦτο καλὸν νὰ οἰκονομηθῶσιν ἐφέτος, καὶ διότι δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν ὀλίγων δραχμῶν, παρὰ ἐπρόκειτο καὶ εἰς τὴν δαπάνην τῶν δραχμῶν νὰ προσθέτωμεν δαπάνην στρατιωτῶν, καὶ στρατιωτῶν ἔλλειψιν ἔχομεν ἐφέτος· διότι, κύριοι, μὴ λησμονῆτε, ὅτι προσθέτοντες δικαστήρια, προσθέτετε καὶ φυλακὰς καὶ φύλακας τῶν φυλακῶν αὐτῶν. Ἑπομένως διὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐνομίσαμεν, ὅτι αὐτὰς τὰς δύω προσθήκας δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ τὰς κάμωμεν. Ἰδοὺ διατί τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἐφέτος δὲν τὴν ἐφέρομεν πλήρη. Ἄλλως ἡ ἰδέα αὕτη τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχεν ἄλλον γενικώτερον σκοπόν· ἐπρόκειτο νὰ σχηματισθοῦν αὐθύπαρκτοι ἐπαρχίαι μὲ πλήρη τὴν διοίκησίν των. Ἡ ἰδέα ἐφέτος ἔρχεται κολοβὴ, διότι πρόκειται νὰ καθιερωθῶσι δικαστήρια μόνον ἄνευ τῶν παρεπομένων. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ νομίσῃ, ὅτι αὗται αἱ ἀμφιβολίαι, τὰς ὁποίας εἴχομεν, τῶν χρημάτων καὶ τῶν στρατιωτῶν, δὲν εἶναι τόσον ἰσχυραὶ, ὥστε νὰ κατισχύσωσιν· ἐὰν παραδεχθῇ τὴν ἰδέαν τῶν δικαστηρίων, βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ τὴν πολεμήσω· ἐγὼ ἀπ’ ἐναντίας θὰ εὐχαριστηθῶ, ἐὰν συστήσητε τὰ δικαστήρια, περὶ ὧν πρόκειται, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔκαμε· διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον δι’ ἡμᾶς παντοῦ καὶ πάντοτε νὰ συστήσωμεν αὐθύπαρκτα δικαστήρια. Τὴν σύστασιν αὐτοτελῶν ἀρχῶν, νομίζω, δὲν τὴν κανονίζει οὔτε ὁ πληθυσμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι συμπαγὴς, οὔτε ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν, Ἠρώτησα, διότι δὲν ἤξευρον, τί εἶναι εἰς τοὺς Παρισίους, ὅπου εἶναι 1,000,000 κατοίκων καὶ 1,000,000 δικῶν, εἶναι πολλὰ δικαστήρια; Μοὶ εἶπον ὄχι· ἓν δικαστήριον μὲ πολλοὺς δικαστάς· ἑπομένως ἡ σύστασις αὐθυπάρκτων δικαστηρίων δὲν κανονίζεται ἀπὸ τὴν πληθὺν τῶν ὑποθέσεων καὶ τῶν ἀνθρώπων· εἰς τοιαύτην περίστασιν προστίθενται δικασταὶ περισσότεροι, συσταίνονται τμήματα. Τί ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν; τὰς δυσκολίας καὶ τὰς ἀποστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τοὺς ἀνθρώπους νὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν δικαιοσύνην. Εἴπομεν· εἶναι εἰς ἕνα τόπον τόσαι δυσκολίαι, ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ μεταβοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐξ αἰτίας τῶν ποταμῶν, τῶν ὀρέων, ἢ δυσκολιῶν ἄλλων, ἐξ αἰτίας τῆς μεγάλης ἀποστάσεως· ἐκεῖ πρέπει νὰ πλησιάσωμεν τὴν ἀρχὴν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, διότι οἱ ἄνθρωποι δὲν ἠμποροῦν νὰ πλησιάσουν πρὸς τὴν ἀρχήν· ὥστε δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν πόσαι δίκαι εἶναι, ἢ πόσοι ἄνθρωποι εἶναι, διότι τότε εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν περισσότερα δικαστήρια. Ἰδού, κύριοι, τώρα διατί ἐμείναμεν εἰς τὴν διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐπροτείναμεν. Ἐνομίσαμεν, ὅτι ναὶ μὲν εἰς αὐτὰ τὰ μέρη ἠμπορεῖ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τόσος πληθυσμὸς, νὰ μὴ ὑπάρχουν πολλαὶ δίκαι, ἀλλ’ ὑπάρχουν φυσικαὶ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τοὺς ἀνθρώπους νὰ προσέλθουν εἰς τὰ δικαστήρια· εἴπομεν, ἂς πλησιάσωμεν τὴν δικαιοσύνην πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τοῦτο ἐπροτείναμεν 6 δικαστήρια ἀκόμη, θέτοντες τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔθεσεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως. Ἠμπορεῖ, κύριοι, πολλαὶ ἐπαρχίαι ἔχουσαι τὰς αὐτὰς ἀνάγκας νὰ παρελείφθησαν ἤδη, τοῦτο ὅμως δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως. Αἱ ἀνάγκαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθοῦν τώρα· διὰ τί νὰ μὴ θεραπευθοῦν; ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν τώρα, νὰ γείνῃ κατόπιν. Ἀλλὰ, κύριοι, πρέπει τέλος νὰ θεραπεύσωμεν μερικὰς ἀνάγκας, καὶ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωμεν ὅ,τι εἶδον ἐπαναλαμβανόμενον ἐνώπιον τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν· «ἢ τὸ πᾶν ἢ τὸ μηδέν.» Αὐτὸ εἶναι παράλογον καὶ ἐπιβλαβές. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ ὅλαι αἱ ἰδέαι ἐξετέθησαν καὶ οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἠνάγκασαν, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ παραδέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστηρίων, ὑπὲρ τῆς ὁποίας εἴμεθα βεβαίως, ἂς ψηφοφορήσῃ τρία δικαστήρια.

§104ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ Κ. Κορίζης ὡς τροπολογίαν.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τῶν δικαστηρίων κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν εἶμαι μὲ ὅλας μου τὰς δυνάμεις, καὶ ἐγὼ, ὅσον εἶμαι, δὲν θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ βασιλέως νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ 50 ἢ 60 δικαστήρια εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§106ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι! ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε παρουσιάσει πέρυσιν ἡ κυβέρνησις τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, καὶ φαίνεται ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη τῳόντι προσεγγίζει πολὺ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς. Τὸ κατ’ ἐμὲ, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν αὐτὴν, ὅταν ἐλάλησα ἐνταῦθα περὶ τῶν δικαστηρίων· καὶ τῳόντι εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν διαίρεσιν τὴν δικαστικὴν, ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη, ὅτι θὰ γείνῃ ἄνευ προσθήκης ἐξόδων, διότι κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου παρουσιάζεται μία ἀσήμαντος αὔξησις 5000 δραχμῶν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῶν δικαστικῶν ἐξόδων θὰ οἰκονομηθῇ, ὥστε βλέπετε, ὅτι τῳόντι εἶναι ἄνευ μεγάλης αὐξήσεως καὶ ἐπὶ προσθήκῃ μεγάλης ὠφελείας. Ὅταν λοιπὸν ταῦτα συμβιβάζωνται, νομίζω, ἀφοῦ τέλος πάντων τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς εἶναι τοιοῦτον, ἀφοῦ θέλει νὰ ἐκτείνῃ τὴν δικαιοσύνην, νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου.

§107Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλάξατε ἰδέαν.

§108ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἤλλαξα, καὶ δὲν σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λέγετε, ὅτι ἤλλαξα ἰδέαν, χωρὶς νὰ τὸ ἠξεύρετε. Τώρα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ εἶναι πλῆρες αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἰδέαν ἑνὸς ἑκάστου, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχει μίαν ἔκτασιν ἀρκετήν. Ἔπειτα τί φοβεῖσθε; τί νομίζετε, πῶς θὰ ψηφίσητε; κανὲν Σύνταγμα; Ἕνα νόμον θὰ κάμετε, καὶ ἐὰν δὲν ἀποδειχθῇ ἀνωφελὴς, ἠμποροῦμεν νὰ τὸν ψηφίσωμεν.

§109ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ τον.

§110ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κ. Πρόεδρε! Ἐζητήσαμεν τὸν λόγον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διαβάσωμεν τὴν τροπολογίαν πρῶτον.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς Λευκάδος, ἐάν θέλουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, νὰ ἀποτελέσῃ ἰδίαν περιφέρειαν.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν παραδεχθῇ αὐτὸ, ζητοῦμεν μίαν τροπολογίαν, νὰ ἔχωμεν τὴν ἄδειαν διὰ διατάγματος νὰ μεταβάλλωμεν τὰς περιφερείας.

§114ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς συστάσεως τῶν δικαστηρίων, ἀπεναντίας ἐκηρύχθην ὑπὲρ, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τὴν ἰσότητα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ καὶ τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα δὲν χορηγεῖ προνομίας εἰς οὐδένα, καὶ εὐχαριστήθην πολὺ, ὅταν, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ Κύριος πρωθυπουργὸς τῆς κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη πρέπει νά εἶναι παροῦσα, διὰ νὰ προλαμβάνωνται τὰ ἐγκλήματα εἰς τὴν γέννησίν των. Σήμερον, κύριοι, ἡ δικαιοσύνη εἴς τινα μέρη παρουσιάζεται παροῦσα, εἴς τινα μέρη στρέφει τὰ νῶτα. Εἶναι λοιπὸν δικαιοσύνη αὐτή; εἶναι ἰσότης; ἔχομεν Σύνταγμα; Ἡ ἐπαρχία τῆς Λοκρίδος δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐλαχίστων ἐπαρχιῶν, εἶναι ἐπαρχία πλουσία, ἀλλὰ πότε τὴν ἐνθυμούμεθα; ὅταν ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων. Εἰς τὴν Λοκρίδα γράφουν νὰ στείλουν χρήματα, ἐκεῖ τηλεγραφοῦν, ἐκεῖ στέλλουν ἀτμόπλοια, ὅταν ἔχουν ἀνάγκην, ἀλλὰ τίποτε δὲν ἐχορήγησαν εἰς αὐτήν· ἓν ξηρὸν μόνον Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἔχει ἡ Λοκρὶς, κύριοι. Ἡ Λοκρὶς ἔχει ἱστορίαν, εἶχε τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχουν αἱ Ἀθῆναι, ὅπου συνεδριάζει τὸ ἔθνος· εἶχεν ἡ Λοκρὶς τὸ Ἀμφικτυονικὸν συνέδριον εἰς τὰς Θερμοπύλας (θόρυβος). Μὰ, κύριοι, διατί ταράττεσθε; ἐὰν λέγωμεν ψεύματα, ὁρίστε νὰ τὰ ἀναιρέσητε. Ἡ Λοκρὶς εἶναι ἡ πατρὶς τοῦ Ἀνδρούτσου Ὀδυσσέως, συνεισφέρει τόσα, ὅσα συνεισφέρουν καὶ αἱ πρῶται ἐπαρχίαι τοῦ κράτους· 67,000 κοιλὰ ἐνοικιάσθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν, σήμερον μὲ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων θὰ ᾖναι 80,000· 16,000 ζῶα ἐδηλώθησαν ἐφέτος. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἔχει δικαστήριον, καὶ πότε μὲν τὴν στέλλουν εἰς τὴν Λαμίαν, πότε δὲ εἰς τὴν Χαλκίδα· ἴσως τὴν στείλουν καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον (θόρυβος). Διατί ταράττεσθε, κύριε Στεφανόπουλε; Σεῖς διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ εἶσθε ἐξησφαλισμένος, ἔχετε καὶ τὴν πλειονοψηφίαν ἴσως· ἐγὼ ὅμως τὴν φωνήν μου θὰ τὴν ἐγείρω, διότι οὐδέποτε ὡμίλησαν ὑπὲρ τῆς Λοκρίδος. Λοιπὸν εἶμαι ὑπὲρ τῶν δικαστηρίων κατ’ ἐπαρχίας, διότι μόλις ἠκούσθη, ὅτι ἡ ἐπαρχία προσαρτᾶται εἰς τὴν Λεβάδειαν, ἀναφορὰ ἐστάλη εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, γράμματα ἔχω ἀπὸ τοὺς δημάρχους, καὶ ἐάν ἀκόμη συνεδρίαζεν ἡ Βουλὴ περισσότερον, θὰ ἔφερον καὶ ἄλλας ἀναφοράς. Λοιπὸν θέλετε νὰ καταδικάσητε μίαν ἐπαρχίαν σημαντικὴν, σπουδαίαν, πλουσίαν, ἡ ὁποία κατὰ πόσον εἶναι σπουδαία διὰ τὴν θέσιν της, τὸ γνωρίζει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Προτείνω λοιπὸν νὰ προτιμηθῶσιν ὅλαι αἱ σπουδαῖαι ἐπαρχίαι, καὶ ἐὰν δὲν εἶναι σήμερον ἡ κυβέρνησις εἰς κατάστασιν νὰ τὰ συστήσῃ ὅλα, βαθμηδὸν νὰ τὰ συστήσῃ.

§115ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐρωτῶ, κύριοι, διὰ ποῖον λόγον ζητεῖται ἡ σύστασις πολλῶν πρωτοδικείων, καὶ ἐρωτῶ προσέτι, ἐὰν ἡ σύστασις τῶν πολλῶν αὐτῶν πρωτοδικείων δύναται νὰ κατορθωθῇ καὶ νὰ φέρῃ εὐτυχῆ καὶ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Βεβαίως, κύριοι, ἡ σύστασις τῶν πολλῶν δικαστηρίων εὐλογώτερον δύναται νὰ δικαιολογῆται ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ δίκαι ἐκκρεμεῖς, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ δικασθῶσιν ἀπὸ τὰ ὑπάρχοντα δικαστήρια, καὶ ἕνεκα τούτου τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν προσβάλλονται καὶ ἡ δικαιοσύνη προσκόπτει. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχουν, κύριοι, πολλαὶ δίκαι ἐκκρεμεῖς τῳόντι εἰς τὰ πρωτοδικεῖα, πιστεύετε, ὅτι διπλασιάζοντες τὰ πρωτοδικεῖα ἀποπερατοῦτε τὰς δίκας αὐτάς; Παντάπασι· διότι αἱ δίκαι δὲν ἀποπερατοῦνται συνήθως ἐνώπιον τῶν πρωτοδικείων· αἱ δίκαι ἀποπερατοῦνται ἐνώπιον τῶν ἐφετείων. Ὅταν ἑπομένως ὁ πολίτης βασανισθῇ, φορολογηθῇ ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου, καὶ μετὰ ταῦτα ἡ δίκη του φέρεται εἰς τὸ ἐφετεῖον καὶ ἐκεῖ διαιωνίζεται, τότε δὲν κατορθοῦται ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν δικαστηρίων. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, κύριοι, αἱ δυσκολίαι ἐκεῖναι, αἵτινες φαίνονται ὡς δικαιολόγημα δεινότερον διὰ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν δικαστηρίων, αἱ δυσκολίαι τοὐτέστι τῆς μεταβάσεως τῶν διαδίκων καὶ τῶν μαρτύρων ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς κατοικίας εἰς τὸ κέντρον τοῦ δικαστηρίου, αὗται δὲν δύνανται νὰ ἀρθῶσιν ἐκ τοῦ μέσου μὲ ὀλιγωτέραν δαπάνην; ἢ θέλουν καλυφθῆ διὰ τῆς συστάσεως τῶν πολλῶν πρωτοδικείων; Μοὶ φαίνεται ὅτι ἀπατώμεθα. Ἴσως, κύριοι, σοφώτερον ἤθελεν εἶσθαι εἰς μίαν κυβέρνησιν, ὑπαρχόντων τοιούτων ἐμποδίων πρὸς ἐλευθέραν καὶ εὔκολον συγκοινωνίαν, ἂν ἤθελε καταγείνει νὰ δαπανᾷ ἓν μέρος ἐκ τῶν ὅσα πρόκειται σήμερον νὰ δαπανήσωμεν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔστω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι κατορθωτόν· ἐρωτῶ, ποῦ ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ μεγαλείτεραι δυσκολίαι, εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν πλημμελημάτων ἢ τῶν κακουργημάτων; Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ πληθὺς τῶν μαρτύρων, ἡ μεγάλη δαπάνη καὶ κίνησις γίνεται εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν κακουργημάτων· τὰ δὲ πλημμελειοδικεῖα καὶ πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συστηθῶσι, δὲν θέλουν δικάζει παρὰ μόνον τὰ πλημμελήματα καὶ ὄχι τὰ κακουργήματα. Αἱ δυσκολίαι λοιπὸν, αὐτὰ τὰ ἐμπόδια περὶ τὴν προσέλευσιν τῶν πολιτῶν εἰς τὴν δικαιοσύνην θέλουν ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίστανται μεθ’ ὅλην τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων. Ἐρωτῶ κατόπιν, εἶναι εὔκολος ἡ σύστασις νέων δικαστηρίων; Ἀκμάζουν ἆράγε τὰ ὑπάρχοντα; ἡ κοινωνία εὑρίσκεται κατενθουσιασμένη ἀπὸ τοὺς πρωτοδικαστάς; ἡ δικαιοσύνη ἀπ’ αὐτοὺς ἀπονέμεται ἀλανθάστως, ὥστε οἱ πολῖται νὰ διψοῦν νὰ προσέλθουν εἰς αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην διὰ νὰ ἴδουν τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, τοῦ ἡλίου; Ἐνῷ λοιπὸν τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι εἰς τὴν πλέον λαμπροτέραν κατάστασιν, ὅταν, λέγω, εἰς τὰ δικαστήρια δὲν ὑπάρχουν οἱ πλέον κατάλληλοι δικασταὶ, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς θέλετε κατορθώσει νὰ συνδέσητε τὰ ἄλλα 12 14 πρωτοδικεῖα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται; Θέλετε εὕρει 14 πεπειραμένους, νομομαθεῖς, εὐϋπολήπτους προέδρους; 14 νομομαθεῖς, εὐυπολήπτους, φωτισμένους, ἀμερολήπτους εἰσαγγελεῖς; Θέλετε εὑρῆ 70, 80 δικαστὰς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν πεῖραν, καὶ φῶτα, καὶ ὑπόληψιν, καὶ ἀρετὴν, διὰ νὰ τοὺς στείλετε εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ νὰ περιμένετε ἀπ’ αὐτοὺς νὰ σᾶς ἀποδίδουν τὴν δικαιοσύνην; Δὲν θέλει περιέλθει πολὺς καιρὸς, καὶ θέλετε ἐγερθῆ ἐναντίον αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει, διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ μορφωθοῦν ὅπως πρέπει τὰ δικαστήρια. Ἔπειτα, κύριοι, δὲν συλλογίζεσθε ὅτι ὅσον πλησιέστερον εἰς τὴν ἐπαρχίαν εἶναι τὸ δικαστήριον, τόσον εὐκολωτέρα εἶναι ἡ ἐπήρεια, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἐξασκήσουν οἱ ἰσχυροὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἐπ’ αὐτῶν τῶν δικαστηρίων; Ἰδοὺ, κύριοι, οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων σκεπτόμενός τις ὀρθῶς καὶ πρακτικῶς, ἀναλογιζόμενος τὰς συνεπείας καὶ τὰ ἀποτελέσματα, διστάζει νὰ παραδεχθῇ τὴν σύστασιν ὅλων αὐτῶν τῶν πρωτοδικείων, καὶ ὄχι λόγοι μικρότητος καὶ χαμερπείας, τοὺς ὁποίους ἴσως εὐηρεστήθησάν τινες ν’ ἀποδώσουν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουν τὴν πεποίθησίν των ἀπὸ συνείδησιν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οἱ δικηγόροι βουλευταὶ δὲν ἔχουν συμφέρον νὰ ὑπάρχωσιν ὀλίγα δικαστήρια· διότι, ἂν σήμερον εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι 150 δικηγόροι, αὔριον μὲ τὴν σύστασιν τῶν 14 πρωτοδικείων οἱ 60 θὰ διασκορπισθοῦν εἰς αὐτά· ὀλιγοστεύει λοιπὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων καὶ τόσον περισσότερα κέρδη θὰ ἔχουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ μείνουν. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ δικαιολογούμεθα, διότι ἀτόπως μᾶς ἀποδίδονται ἰδέαι τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν; Τὰ ἀναφέρω ἐν παρόδῳ, ἵνα μὴ ἀποδοθῇ ὅτι κινούμεθα ἀπὸ πλαγίους σκοπούς. Ἔπειτα, κύριοι, βλέπετε ποῖαι γοεραὶ φωναὶ ἐγείρονται ἀπό τινας ἐξ ὑμῶν· διότι ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος μυρία ἄλλα ἕπονται· σᾶς λέγουν τινὲς, διὰ ποῖον λόγον, ἐν ᾧ αἱ ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους εἶναι 48 ἢ 60, θέλετε νὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα μόνον εἰς τὰς 24; Καὶ εἴδετε τὸν προαγορεύσαντα μὲ πόσον πόνον καὶ κρότον ἐξύμνησε καὶ ὑπεστήριξε τὰ δικαιώματα τῆς ἐπαρχίας του. Θέλουν ἔλθει καὶ ἄλλοι βουλευταὶ, ἰδίως τοῦ Αἰγαίου, ὅπου ὑπάρχει ἕνας πληθυσμὸς ὁ δεύτερος ἀπὸ τὰς πρώτας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, καὶ ὅμως δὲν ὑπάρχει παρὰ ἓν καὶ μόνον πρωτοδικεῖον· ἐν τούτοις ἂν ὑπάρχουν τόποι, εἰς τοὺς ὁποίους τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας εἶναι δύσκολα καὶ οἱ πολῖται καταστρέφονται προσερχόμενοι διὰ πλοίων εἰς τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Σύρου, εἶναι αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Λοιπὸν ἡ ἰσότης πρέπει νὰ ὑπάρξῃ. Ὑπάρχουν λόγοι, ὥστε ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι νὰ ἀπολαύσουν αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα, ἀλλ’ ἂς μὴ ἐγγίσωμεν τὸ καθεστὼς, διότι πεῖρα 35ετὴς τὸ ἀπέδειξε σωτήριον. Τελευταῖον, κύριοι, χρεωστῶ νὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, ἀναφερόμενος εἰς τὴν τόσον πειστικὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου· ἐφρόντισεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος νὰ ἔχῃ λογαριασμοὺς τῶν πληθυσμῶν καὶ τῶν δαπανῶν· ἀλλ’ ἐγὼ διὰ τοῦ νοός μου δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν 10 πρωτοδικεῖα ὑπάρχοντα σήμερον νὰ θέλουν δαπάνην 580,000 δραχ. καὶ αὐτὰ διπλασιαζόμενα νὰ μὴ θέλουν τὴν διπλασίαν δαπάνην παρὰ τόσον ὀλιγωτέραν.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόκειται εἰς τοὺς δικαστάς.

§117ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Οἱ δικασταὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν πάντοτε· ἢ πρέπει νὰ συστηθῶσι δικαστήρια ἢ ὄχι· διότι τότε ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀπονέμεται, ἀλλὰ καπηλεύεται, καὶ πωλεῖται καὶ καταστρέφει τοὺς πολίτας· διότι ἂν εἴπωμεν, ὅτι δὲν χρειάζεται εἰσαγγελεὺς ἀλλὰ μόνον ἀντεισαγγελεὺς, ἢ οὔτε ὁ ἀντεισαγγελεὺς, ἀλλ’ ἀντ’ αὐτοῦ ἕνας δικηγόρος ἢ ὁ ἀρχαιότατος δικαστὴς, τότε πιστεύσατε ὅτι καθιστάμεθα γελοῖοι, καὶ ὅτι πᾶν ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ συστήσωμεν δικαστήρια. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τὴν σύστασιν αὐτῶν τῶν 12 δικαστηρίων ἀπαιτεῖται δαπάνη διπλασία, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔδωκε διπλασίαν δαπάνην ἀλλὰ μίαν δαπάνην ὡρισμένην. Ἐδυνάμην, κύριοι, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ὥριμον καὶ δὲν ἐμελετήθη προσηκόντως, διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν γνώμην τῶν πλείστων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὴν σύστασιν καὶ ἄλλων δικαστηρίων, νὰ παραδεχθῶ, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Β. διατάγματος νὰ συστήσῃ καὶ 5 καὶ 6 δικαστήρια, ὅσων εἶναι ἀνάγκη, ἀφ’ οὗ προηγουμένως προνοήσῃ καὶ πεισθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία ὑφίσταται πραγματικῶς, καὶ περὶ τοῦ τόπου καὶ τῆς ἕδρας ὅπου πρέπει νὰ συστηθῇ. Ἢ ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τότε ἂς τῇ δώσωμεν τὸ δικαίωμα, ἢ δὲν ἔχομεν, καὶ τότε δὲν πρέπει οὔτε τὸ νομοσχέδιον νὰ παραδεχθῶμεν. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, χρειάζεται μεγαλειτέραν μελέτην, στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συλλέξῃ, καθὼς π. χ. διὰ τὴν Λευκάδα, τὴν Παρνασσίδα, τὴν Κόρινθον. Θέλω μόνον ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι ὀρθὴ καὶ νὰ βασίζεται εἰς τὸν πληθυσμὸν, καὶ τὰς δυσκολίας καὶ τὰς ἐκκρεμεῖς δίκας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν. Σήμερον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ ὑποστηρίζω ὅτι δὲν πρέπει, ὅπως εὑρίσκονται τὰ πράγματα, νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ προσδιορίσωμεν ἡμεῖς ὡρισμένως εἰς ποίας ἐπαρχίας, εἰς 6 ἢ 7 ἢ ὀλιγωτέρας, πρέπει νὰ συστηθοῦν δικαστήρια, ἀλλὰ νὰ τὸ ἀφήσωμεν ὅλως διόλου εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§118Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ πάλιν θὰ σᾶς παρακαλέσω....

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι· προσέξατε, διότι αὔριον ἕως εἰς τὰς δύω τὸ πολὺ θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν, διότι θὰ περιποιηθῶμεν τὸ κατάστημα.

§120Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι βουλευταὶ, μικρὰν ὑπομονήν. Νομίζω ὅτι ἡ προκειμένη συζήτησις ἔλαβεν ἐντελῶς διάφορον φάσιν καὶ θέσιν, διότι ἀπὸ τοῦ ἀντικειμένου τοῦ λίαν ἁπλοῦ, τοῦ περὶ προσθήκης νέων πρωτοδικείων, μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν ἑνὸς αὐθυπάρκτου ὀργανικοῦ νόμου. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, πάντες, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ τότε κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν δύω νομοσχέδια διὰ μιᾶς, τὸ ἓν περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, τὸ δὲ ἄλλο περὶ δικαστικῆς διαιρέσεως (θόρυβος καὶ συνομιλίαι διάφοροι). Κύριοι, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ ἀκούσῃ, παύω.

§121ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι· ἐξακολουθήσατε.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι· μὴ κάμνετε τὸν πρόεδρον νὰ ξελαρυγγισθῇ (θορυβώδεις συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§123Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, λυποῦμαι διὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν· ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ διαμαρτύρησίς μου, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ ἀκούσῃ.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἀκούσῃ, ἀλλὰ φωνάζουν πολλοί.

§125ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν παρατήρησιν· ἂν παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, ὅστις ἔκαμε λογιστικῶς, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς πλάνην μεγάλην διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς· διότι θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα δι’ αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ 1 ἢ 2 ἢ τὸ πολὺ 3, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς σᾶς ἐζήτησε. Διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀφ’ οὗ παραδεχθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ τὰ 3 δικαστήρια καὶ ὄχι τὰ πολλὰ, ὡς ἐκ τῆς πιστώσεως τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν. Ὑπάρχει, κύριοι, ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων, ὅστις εἶναι νόμος ἀμετάτρεπτος, ἐν ὅσῳ δὲν καταστραφῇ ὑπ’ ἄλλου μεταγενεστέρου· οὗτος ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τοῦ προσωπικοῦ ἑκάστου δικαστηρίου, καὶ λέγει ὅτι εἰς ἕκαστον δικαστήριον ὑπάρχει πολιτικὸν καὶ ποινικὸν δικαστήριον, ὅτι τὸ ποινικὸν πρέπει νὰ σύγκειται ἀπὸ 5 δικαστὰς, τὸ δὲ πολιτικὸν ἀπὸ 3· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰσαγγελεὺς καὶ ἀντεισαγγελεὺς καὶ τὸ λοιπὸν προσωπικὸν τοῦ Γραφείου. Ἐρωτῶ τώρα τὸν Κ. Σωτηρόπουλον, ἂν συστηθοῦν 24 δικαστήρια, νομίζει ὅτι θὰ χρειασθοῦν 800 χιλ. ἢ 1,500 000; Πρῶτον ἡ πρότασις ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον (θόρυβος).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§127ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Σωτηρόπουλε, σὲ ἤκουσα μὲ ἀνοικτὰ αὐτιὰ (θόρυβος). Γίνεται λόγος περὶ τροπολογίας. Περὶ ἑκάστης τροπολογίας ὁρίζει τὸ ἄρθρ. 40 τὶ πρέπει νὰ γίνεται, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ καὶ ὁ Κ. Πρόεδρος δὲν θέλει νὰ συνταχθῇ μὲ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἡ τροπολογία λοιπὸν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου ἔρχεται τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας. Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως; Εἶναι λοιπὸν τροπολογία, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς βουλευτὰς, διὰ νὰ κάμω καὶ ἐγὼ τοὺς ὑπολογισμούς μου καὶ ἀποδείξω εἰς τὸν Κ. Σωτηρόπουλον, ὅτι ἓν δικαστήριον θέλει 48,000 δρ. κατ’ ἔτος· λοιπὸν 150,000, τὰς ὁποίας ἔδοσεν ἡ Βουλὴ, θὰ χρησιμεύσουν μόνον διὰ 3 δικαστήρια. Μὴ πλανᾶσθε, ὅτι θὰ συστηθοῦν 24 δικαστήρια, διότι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος εἶναι πολὺ πονηρότερος ἀπὸ ὅλους μας.

§128ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶπε νὰ συζητηθῇ ἀμέσως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία συζητεῖται κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· τί πταίει ὁ Πρόεδρος; ὑμεῖς, Κ. Γόντικα, κάμνετε παρανομίαν, διότι ὁμιλεῖτε τρίτην φοράν.

§130ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τέλος πάντων πεισθῆτε σεῖς οἱ Κορίνθιοι καὶ οἱ ἄλλοι, ὅτι 24 δικαστήρια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνουν, διότι πρέπει νὰ γείνῃ νόμος, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§131ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλη τροπολογία τῶν βουλευτῶν Θεοχάρη καὶ Κυριακοῦ. Ἄρθρον μόνον. «Συνιστῶνται καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν 24 πρωτοδικεῖα, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ὑπαρχόντων. Ἡ ἕδρα, ἡ περιφέρεια καὶ ὁ χρόνος τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν νέων θέλουσιν ὁρισθῆ διὰ Β. Διατάγματος.»

§133ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω, κύριοι, τὸν λόγον διατί προήλθομεν εἰς αὐτὴν τὴν τροπολογίαν. Ἐκ τῆς συζητήσεως, κύριοι, τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τῶν δικαστηρίων εἰσήχθησαν 3 θέματα· πρῶτον ἔπρεπε νὰ παραδεχθῇ, ἐπειδὴ παρεδέχθη ἡ ἀρχὴ, ἢ ἓν δικαστήριον νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Λευκάδα, ἢ τὰ 6, ἅτινα ἐπρότεινε τὸ ὑπουργεῖον, ἢ ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Σωτηροπούλου. Ἂν παραδεχθῆτε τὴν σύστασιν ἑνὸς δικαστηρίου, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν· ἂν παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον, ἐπίσης· ἀλλ’ ἂν παραδεχθῆτε τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, νομίζω, ὅτι πολλοὶ δὲν θέλουν συμφωνήσει ὡς πρὸς τὰς ἕδρας καὶ θέλουν ἐπέλθει ὑποτροπολογίαι ἄπειροι· διὰ ν’ ἀποφύγωμεν λοιπὸν τοῦτο, ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν μίαν τοιαύτην τροπολογίαν, νὰ ἀφήσωμεν τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἑδρῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§134ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§135ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω μὲ κανένα τῶν προλαλησάντων διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡμεῖς παρεδέχθημεν τὴν πίστωσιν σύμφωνα μὲ τοὺς λόγους τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, σύμφωνα μὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παρεχωρήσαμεν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν δύναται ν’ ἀρκέσῃ εἰμὴ τὸ πολὺ δι’ ὅσα δικαστήρια ἐπρότεινεν ἡ κυβέρνησις. Ἑπομένως σήμερον, παραδεχόμενοι τὸ πλέον, ἐξερχόμεθα τῶν προαποφασισθέντων, καὶ προκειμένου νὰ αὐξήσωμεν πολὺ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ· ἄλλως τε τὸ ζήτημα νὰ συστήσωμεν 24 πρωτοδικεῖα εἶναι ἀδύνατον, διότι ἔχει βάσιν ἄλλην ὅλως διόλου. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν σύμφωνα μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν. (θόρυβος).

§136ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Πρὶν ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. βουλευτοῦ Σπετσῶν ὀφείλω νὰ ἐνθυμίσω εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐνῷ ἔγεινε τόσος λόγος καὶ δικαίως διὰ τὴν Λευκάδα, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ ὅτι τὰ Κύθηρα ἔχουν ἴσον πληθυσμόν· ὅτι πρὸ αἰώνων εἶχον δικαστήρια καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δίκαιον ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ ἡμᾶς τὸν ἄρτον καὶ τὸν δώσῃ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ δώσῃ πρωτοδικεῖον.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά. (θόρυβος).

§138ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Προτείνω νὰ συστηθοῦν δικαστήρια εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἡ ἕδρα τῶν ὁποίων καὶ ἡ περιφέρεια θέλει προσδιορισθῆ διὰ Β. Διατάγματος.

§139ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα. (θόρυβος.)

§140ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τοιούτων προτάσεων μεταβαλουσῶν νόμον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ Κ. Μπαλάφα νὰ ἐγερθῶσι (θόρυβος).

§142ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλετε νὰ παίξετε ἢ νὰ ψηφοφορήσητε; Τοιαύτας προτάσεις δὲν ἔχει νὰ τὰς παραδεχθῇ κἀνεὶς, νὰ κάμωμεν 60 πρωτοδικεῖα εἰς τὸ κράτος.

§144Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀπειλήσῃ, Κ. πρόεδρε, ὁ Κ. πρωθυπουργὸς, διότι δὲν παραδέχεται ἡ Βουλὴ ὅ,τι ἀποφασίσει.

§145ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἡ ψηφοφορία θὰ τὸ ἀποδείξῃ (θόρυβος). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ γείνῃ.

§146ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κ. Πρόεδρε, αἱ προτάσεις δὲν ἔρχονται τοιουτοτρόπως. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος καὶ τὴν ὁποίαν ἐτροποποίησεν, ἔχει βάσιν τὸν προϋπολογισμόν. (θόρυβος.)

§147ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§148ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νομίζει τις ὅτι δύναται νὰ προτείνῃ προτάσεις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἀλλοίμονον τότε!

§149ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. ..... (θόρυβος).

§150ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πᾶσα πρότασις πρέπει νὰ ἔχῃ βάσιν τὸν προϋπολογισμόν· δυνάμεθα νὰ εὑρίσκωμεν συμφέρον βέβαια εἰς τοιαύτας προτάσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν ἔχωμεν πίστωσιν· θὰ ἀναγκασθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ κάμῃ τίποτε.

§151ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἀδιάφορον.

§152ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀδιάφορον (θόρυβος).

§153ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Θέσατέ το εἰς ψηφοφορίαν, κύριε πρόεδρε, νὰ τελειώσωμεν.

§154ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅταν οἱ προτείναντες τὴν τροπολογίαν αὐτὴν μᾶς ἀποδείξουν, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀναγκαία πίστωσις, τότε, μάλιστα.

§155ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κ. Θεοχάρη, ἐγὼ ἠρώτησα πρότερον τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶπον, ὅτι ἂν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ διατηρήσῃ τὰ 24 πρωτοδικεῖα, καὶ ὁ πρόεδρος μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ ζητήσωμεν περισσότερον ποσόν. Τώρα τί λέγει ἡ κυβέρνησις; ὑπόσχεται νὰ τὰ διατηρήσῃ;

§156ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. ..... (θόρυβος).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μακρυγιάννης προτείνει μίαν πρότασιν «ὅλαι αἱ προτάσεις αἱ τείνουσαι εἰς ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἀπαράδεκτοι.»

§158ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§159ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν καὶ φρονῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι ἀφοῦ ἐτελειώσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν αὔξησιν τῶν δαπανῶν· διὰ τοῦτο, ὅταν ἔφερα μίαν τροπολογίαν, ἐφρόντισα ν’ ἀποδείξω δι’ ἀριθμῶν, ὅτι, γενομένης δεκτῆς, τὸ δημόσιον δὲν ἔχει νὰ ὑποστῇ κἀμμίαν δαπάνην ἀνωτέραν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἰσχυρισμός μου ἐτέθη εἰς ἀμφισβήτησιν παρὰ πολλῶν, ἐκάθησα μὲ τὸν ὑπουργὸν καὶ ἀνεθεωρήσαμεν τὸν λογαριασμὸν καὶ τὸν εὕρομεν ὅτι εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβής. Ἂν δὲν πιστεύουν λοιπὸν εἰς ἐμὲ, Κ. πρόεδρε, ἂς πιστεύσουν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν (θόρυβος).

§160ΖΩΤΟΣ. Κύριοι! ὅταν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἐσυζητήσαμεν τὰς πιστώσεις καὶ ἐδέχθημεν 150 χιλιάδας πρὸς σύστασιν τῶν δικαστηρίων, ἐθέσαμεν ἕνα ὅρον, ὅτι δικαστήρια θέλουν συστηθῆ μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ τὴν ἀπόστασιν. Ἂν ἡ κυβέρνησις ἤθελε δικαιολογήσει τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν ἀπόστασιν τῶν μερῶν ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπρότεινε διὰ νομοσχεδίου νὰ συστηθοῦν αὐτὰ τὰ δικαστήρια, βεβαιωθῆτε ὅλοι, ὅτι δὲν ἠθέλαμεν ἐπιφέρει τὰς παρατηρήσεις αὐτάς. Ἀλλ’ ὅταν παρατηρῆται ὅτι εἰς τὸν γείτονά του γίνεται μία χάρις ἄδικος, ἀποδίδεται μία δῆθεν δικαιοσύνη ἄδικος πρὸς βλάβην συμφερόντων τοῦ τόπου του, τότε βέβαια διεγείρεται ἡ αἰτία νὰ ἔλθουν αὐταὶ αἱ συζητήσεις. Ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ἐπρότεινε νὰ συστηθοῦν 24 δικαστήρια μὲ τὰ ὑπάρχοντα καὶ προϋπολόγισεν, ὅτι δὲν θὰ ὑπερβοῦν τὰς 800 χιλιάδας δραχμάς· ἑπομένως δὲν θὰ ὑπερβοῦν τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συμφωνῇ μὲ τὸν Κ. Σωτηρόπουλον ὡς πρὸς τὴν δαπάνην.

§161ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐκτὸς τῶν οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνουν ἀπὸ μεταφορὰν τῶν μαρτύρων, ἐκτὸς τῆς ὠφελείας ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χαρτοσήμου, θὰ ἀρκέσῃ.

§162ΖΩΤΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἤθελα δυσκολευθῆ νὰ παραδεχθῶ αὐτὴν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, διότι πλησιάζει πολὺ περισσότερον εἰς τὸ δίκαιον ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς ἑνὸς πρωτοδικείου, τὸ ὁποῖον καὶ ἀρκετὰ ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ ἤδη ὑπάρχοντος καὶ βουνὰ καὶ ποταμοὶ τὸ διαχωρίζουν, τὸ ὁποῖον εἶναι τῆς Ἀμφίσσης, κανὲν ἄλλο δὲν ἤθελα παραδεχθῆ, διότι δὲν μετέχει αὐτὸ δικαιοσύνης. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφοῦ δὲν ὑπερβαίνει ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σωτηροπούλου τὸν προϋπολογισμὸν, διατί ἡ προσθήκη αὕτη, ὅτι διὰ Β. διατάγματος θέλει ὁρισθῆ ποῖα θὰ προτιμηθοῦν;

§163Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προσθέσατε «ταὐτοχρόνως.»

§164ΖΩΤΟΣ. Ἄ! μάλιστα. Ἐγὼ πιστεύω, καὶ οἱ Κ. ὑπουργοὶ πρὸς τὸ συμφέρον των θὰ τὸ δεχθοῦν.

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῦ θὰ εὕρωμεν δικαστάς;

§166ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τί γίνεται ἡ πρότασίς μου, Κ. πρόεδρε;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίκειται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, λέγουν.

§168ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ ἀποφασίσῃ· ἂς φέρῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν πίστωσιν καὶ τὴν δίδομεν, ὅπως καὶ πάντοτε.

§169ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ ποῦ θὰ τὰ εὕρῃ τὰ χρήματα;

§170ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ὅπου τὰ εὑρίσκει διὰ ἐσένα.

§171ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ δικαστήρια καὶ μὴ ἐνθουσιάζεσαι.

§172ΚΑΪΡΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μπαλάφα ἠμπορεῖ ν’ ἀποῤῥιφθῇ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§173ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ πρότασις.

§174ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μακρυγιάννη ἀπωτέρα.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ ψηφοφορήσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μπαλάφα.

§176ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον (θόρυβος).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται τὸ ἀπαράδεκτον· θὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§178ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μπαλάφα· διατί νὰ κάμητε δύω ψηφοφορίας;

§179ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μπαλάφα λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Ὁρίστε ψηφολέκται (προσέρχονται οἱ κύριοι Μπαλάφας καὶ Στεφανόπουλος καὶ ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομασ. κλήσεως ψηφοφορία).

§181ΠΟΛΛΟΙ (Ἐν τῷ μέσῳ τῆς ψηφοφορίας). Δὲν παραιτεῖσθε, Κ. Μπαλάφα;

§182ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Πολὺ καλὰ, παραιτοῦμαι.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Θεοχάρη. Λοιπὸν τώρα· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· παρεδέχθη (θόρυβος).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ 5 λεπτὰ διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται ἡ διακοπή).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε, κύριοι, τὰς θέσεις σας, παρῆλθον τὰ 5 λεπτά. Ἔχομεν τὸ περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως 30,000 δρ. ὑπὸ τὸν τίτλον «προκαταβολαὶ καὶ δάνεια» διὰ τρίτην συζήτησιν (ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ τρίτην φοράν). Ἄρθρον 1. «Χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχμῶν τριάκοντα χιλιάδων, ἀριθ. 30,000, ὑπὸ τὸν τίτλον «προκαταβολαὶ καὶ δάνεια» διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων δι’ ἐργασίας ὁδοποιΐας, ἐκτελεσθείσας κατὰ τὸ 1866 καὶ ἐπιβαρυνούσας τοὺς δήμους τῶν ἐπαρχιῶν Θηβῶν, Λεβαδείας καὶ Λακεδαίμονος. Ἄρθρον 2. Τὸ ἀνωτέρω ποσὸν ἀποδοθήσεται εἰς τὸ δημόσιον ἐκ τῶν ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν δημοτῶν τῶν εἰρημένων δήμων ἡμεροκαμάτων, συμφώνως μὲ τὸ ἀπὸ 4 Ἀπριλίου ε. ε. Β. Διάταγμα, δημοσιευθησόμενον μετὰ τοῦ παρόντος νόμου.»

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τώρα καὶ τὸ περὶ φάλαγγος, τρίτη συζήτησις (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 1. «Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐν ἐνεργείᾳ φάλαγγος τῆς δυνάμει τοῦ νόμου ΤΟΖʹ. εἰς διαρκῆ ἄδειαν διατελούσης προσδιορίζεται ὡς ἑξῆς·

Ἄρθρον 2. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐν ἐνεργείᾳ φάλαγγος προβιβάζονται διὰ νὰ καθέξωσι χηρευούσας θέσεις ἐκ τῶν διὰ τοῦ 1ου ἄρθρου ὁριζομένων ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους· Οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ. Οἱ ὑπολοχαγοὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ταγματάρχου. Οἱ λοχαγοὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου. Οἱ ταγματάρχαι μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου. Οἱ ἀντισυνταγματάρχαι καὶ οἱ συνταγματάρχαι μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποστρατήγου. Οἱ ὑποστράτηγοι μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντιστρατήγου. Οὐδεὶς προβιβάζεται ἐὰν δὲν διετέλεσε τοὐλάχιστον τρία ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, οἱ δὲ προβιβασμοὶ γίνονται ἐξ ἡμισείας μὲν κατ’ ἀρχαιότητα, ἐξ ἡμισείας δὲ κατ’ ἐκλογὴν τοῦ Βασιλέως.»

§187ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ παραδοχὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ στηριχθῇ εἰς τὴν πίστωσιν αὐτὴν, ἥτις ὑπάρχει, ἢ θὰ ζητήσῃ πίστωσιν διὰ νὰ ἐφαρμώσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον;

§188ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς φάλαγγος δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν περὶ κατατάξεων τῶν ἀξιωματικῶν νόμον, δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν ἐν ἐνεργείᾳ στρατόν· ὁ προϋπολογισμὸς λοιπὸν δὲν θὰ αὐξήσῃ οὔτε κατὰ ἓν λεπτὸν καὶ ἑπομένως οὔτε πίστωσις θέλει ζητηθῆ οὐδεμία.

§189ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι· οἱ μισθοὶ ὅμως τί θὰ γίνωνται;

§190ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ὅταν ἀποθάνῃ τις, δὲν θὰ λαμβάνῃ μισθὸν καὶ ὁ προβιβαζόμενος θὰ λαμβάνῃ τὸν μισθόν.

§191ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἰδοὺ τὶ ἐνόησα λοιπὸν ὅτι θὰ γείνῃ· διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου καθίστανται αἱ θέσεις αὗται ἀθάνατοι ἐνόσῳ ζῶσιν αὐτοί· ἡ θέσις τοῦ ἀντιστρατήγου καθίσταται ἀθάνατος μέχρις ὅτου ὅλοι ἀποθάνωσιν· ἐνόσῳ εἷς καὶ μόνος ζῇ ἡ θέσις τοῦ ἀντιστρατήγου εἶναι ἀθάνατος.

§192ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§193ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἐπίσης νὰ σαφηνισθῇ, ὅτι ἀπὸ τὸ ἓν σωματεῖον δὲν δύναται νὰ μεταβιβάζεται εἰς τὸ ἄλλο.

§194ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, δὲν ἠμπορεῖ.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τρεῖς τροπολογίας, ἡ μία εἶναι τοῦ Κ. Α. Μαυρομιχάλη καὶ Σ. Πετιμεζᾶ· «Τὸ ἥμισυ τῶν κενωθεισῶν θέσεων διὰ προβιβασμοῦ πληροῦται ἐξ ἡμισείας ἐκ τῆς προικοδοτημένης καὶ ἐξ ἡμισείας ἐκ τῆς ἐνεργοῦ».

§196ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν παραδεχθῆτε, Κύριοι, τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, τῳόντι κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου «εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ θὰ ἔλθουν ὅλοι (ὁ κύριος Θεοχάρης λέγει ναὶ) ἀφοῦ ἐπροικοδοτήθησαν». Ὡς ὑποβαλὼν προτάσεις περὶ αὐξήσεως φόρων, ἔχω καθῆκον νὰ ἀποκρούσω πᾶσαν πρότασιν περὶ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ θεωρῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν· καὶ βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐναντίοι τῶν φόρων, ἐκεῖνοι ζητοῦν νὰ αὐξήσουν τὰ ἔξοδα. Ἰδοὺ, Κύριοι, τί θὰ εἴπῃ «τὸ ἥμισυ τῶν κενωθεισῶν θέσεων διὰ προβιβασμοῦ πληροῦται ἐξ ἡμισείας ἐκ τῆς προικοδοτημένης φάλαγγος καὶ ἐξ ἡμισείας ἐκ τῆς ἐνεργοῦ·» δηλαδὴ πρόπωπα, τὰ ὁποῖα ἐπροικοδοτήθησαν λαβόντα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἢ ἐπώλησαν ἢ ἐπραγματοποίησαν, πάλιν αὐτὰ τὰ πρόσωπα νὰ ὠφεληθῶσι (θόρυβος). Λοιπὸν, ἀφοῦ τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἐπροικοδοτήθησαν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπανέλθωσι πάλιν εἰς τὴν ἐνεργὸν φάλαγκα, καὶ ἑπομένως, πιστεύω, ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐψήφισε τοὺς φόρους, θὰ εἶναι φειδωλὴ καὶ εἰς τὰς δαπάνας, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ παραδεχθῇ τοιαύτην πρότασιν.

§197Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, δὲν θαυμάζω παντάπασι μὲ τὸν Κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἄλλο δὲν ἠξεύρει νὰ λέγῃ παρὰ μόνον «ὅστις δὲν ἠθέλησε τοὺς φόρους, ἐκεῖνος ζητεῖ νὰ αὐξήσῃ τὰς δαπάνας», ἐνῷ σᾶς εἶπον ὅτι ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου δὲν ὑπάρχει ὑπέρβασις. Κύριοι, ὑπεστήριξα προχθὲς τὴν τροπολογίαν καὶ ἀνέπτυξα ἐνώπιόν σας τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπεστήριξα τὴν τροπολογίαν αὐτήν· εἶναι ὅμως ἀνάγκη, ἀφοῦ προεκλήθην, νὰ ἀναγνώσω ἐνώπιον ὑμῶν ψηφίσματά τινα τῶν Συνελεύσεων διὰ νὰ μάθῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν δύνανται νὰ ταφῶσιν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν ψηφίσματα αὐτῶν τῶν Συνελεύσεων. Κύριοι, πρέπει νὰ μάθητε τί εἶναι αὐτοὶ οἱ φαλαγγῖται, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν δὲν τὸ γνωρίζετε. Ἐπὶ μακαρίτου Κυβερνήτου εἰσήχθη τακτικὸς στρατὸς καὶ ἔλαβον οὗτοι μέρος εἰς αὐτὸν καὶ ἐξετέλουν διαφόρους ὑπηρεσίας. Μετὰ ταῦτα διελύθησαν τὰ τάγματα καὶ τοὺς εἶπον, ὅτι τίθενται εἰς ἀργίαν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑποχρεοῦται τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς διαλύσεως ἕως ὅτου ἐσχηματίσθη ἡ φάλαγξ. «Ἄρθρον 16. Πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ἀτάκτων ταγμάτων θέλουν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ προσωρινῶς.» Καὶ ἠξεύρετε, Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, (ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἠξεύρει), ὅτι ἰσχύουν τοιαῦτα ἔργα καὶ εἶναι νόμιμα, καὶ ὁ νομοθέτης δὲν τὰ ἀκύρωσε ποτέ; Τί ἔγεινε, Κύριοι, μετὰ τὴν διάλυσιν τῶν ταγμάτων αὐτῶν; Ἐσχηματίσθη μία φάλαγξ διὰ νὰ ἐξαπατήσουν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, διὰ νὰ τοὺς ἐξυβρίσουν. Καὶ νομίζει ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κατετάχθησαν εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα, διότι ἦσαν ἀγωνισταί; Ὄχι, διότι εὑρέθησαν ἀξιωματικοὶ, καθὼς εἶμαι ἐγὼ, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν μετὰ τὸν ἀγῶνα. (Ἀναγινώσκει ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως). Αὐτὸ προσδιορίζει ἀναλόγως τῶν περιστάσεων μισθούς. Αὐτὸ τὸ ψήφισμα τὸ ἐπεκύρωσε καὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ Σεπτεμβρίου.

§198ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν εἶναι νόμος......

§199Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι νόμος, καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ πραγματοποιηθῇ. Δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, Κύριοι· δὲν ἐστάθη ἕως ἐδῶ τὸ ἔθνος· ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις τοὺς κινδύνους καὶ τὰς στερήσεις τὰς ὁποίας ὑπέφερον οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, καὶ μὴ ἔχουσα νὰ τοὺς πληρώσῃ ἐψήφισεν· «ἕκαστος στρατιώτης θέλει λαμβάνει δι’ ἕκαστον μῆνα ἓν στρέμμα γῆς». Ἐδώσαμεν τίποτε εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων τόσον καταφέρεσθε, χωρὶς νὰ ἐξετάσητε καὶ τὴν δόξαν καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀπέκτησαν ὑπηρετοῦντες τὴν πατρίδα; Ἀλλὰ δὲν ἐπρόβλεψε τὸ ἔθνος μόνον περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, προέβλεψε καὶ περὶ τῶν τέκνων καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν. (Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμα) «Ἀγαθῇ τύχῃ.... καὶ τοὺς προσενεγκόντας ὁποιασδήποτε ἄλλας ἐκδουλεύσεις, ὅσοι κατέθεσαν μέρος τῆς περιουσίας των.»... Ἡ Συνέλευσις τοῦ Ἄργους ψηφίζει τὸ ⅒ τῶν 60,000,000 καὶ 200,000 στρέμματα. Τὰ ψηφίσματα αὐτὰ τὰ ἐπεκύρωσεν ἡ Σεπτεμβριανὴ συνέλευσις καὶ πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι, διότι ἔχουσιν ἰσχὺν νόμου. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, εἶναι νόμοι αὐτοὶ τῶν συνελεύσεων, ναὶ ἢ ὄχι;

§200ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς ψηφίσωμεν λοιπὸν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς (θόρυβος).

§201Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὅταν θέλετε νὰ ἀποφασίσετε περὶ μιᾶς πράξεως, πρέπει νὰ γνωρίσετε τὰς περιστάσεις, πρέπει νὰ ἰδῆτε τί ἀπεφάσισαν αἱ Συνελεύσεις διὰ τὴν φρουρὰν αὐτὴν τῆς ἀκροπόλεως· ὅταν λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐντὸς τῆς ἀκροπόλεως δὲν ἦσαν παρὰ 300 σκοποὶ, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἡμῶν Καλλιφορνᾶς καὶ ὁ ἔντιμος Λαζαρέτος, πρέπει νὰ ἠξεύρετε ὅτι τὸ φρούριον αὐτὸ ἦτο ἡ ὕπαρξις τῆς Ἑλλάδος καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἐψήφισαν τότε γράφοντες τὰ ψηφίσματα μὲ τὸ αἷμά των· γνωρίζετε τί ἐψήφισαν τότε; (Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμα). Λοιπὸν ἀνήκει ἢ δὲν ἀνήκει ὁ ἐλαιὼν τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὴν φρουρὰν ἐκείνην; τοῦτο βέβαια εἶναι ἀληθές· ἂς ἀφήσωσι λοιπὸν εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς αὐτοὺς τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον τὸ ἔθνος ἄφησεν· ἄφετε λοιπὸν εἰς αὐτοὺς τὰς γαίας αὐτὰς, ἄφετε τὰς ἐλαίας καὶ μὴ δίδετε τίποτε. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὁ μισθὸς τῆς φάλαγγος δὲν εἶναι ὅπως νομίζουσί τινες. Αὐτοὶ διήνυσαν εἰς λόχους καὶ ὑπέστησαν ὅλας τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις, διότι ὁ νόμος ῥητῶς τοὺς ὑποβάλλει εἰς αὐτάς. Εἶναι κανεὶς ὅστις νὰ τὸ ἀρνῆται αὐτό; καὶ εἰς τὰς ἀποστασίας ἔλαβον μέρος πράγματι τὰ στρατιωτικὰ ταῦτα σώματα καὶ ὑπηρέτησαν καὶ ὑπερασπίσθησαν τὸν τόπον αὐτόν, καὶ λαμβάνουν τὸν μισθὸν τῆς ἀργίας τοῦ μισθοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ, διότι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς λαμβάνει 47 δραχμάς. Ἀφοῦ ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ λάβουν κανὲν προνόμιον; καὶ εἶναι δίκαιον εἰς αὐτὸ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μὲ τὸ αἷμά των, νὰ μὴ περιποιηθῇ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους; Ἂν παρουσιασθῇ αὔριον ἕνας κίνδυνος....; Λοιπὸν, κύριοι, αὐτὴ ἡ φάλαγξ ὑπῆρχε μέχρι τῶν 59· εἰς τὰ 1859 ἀπεφάσισαν νὰ διαλύσουν τὴν φάλαγγα καὶ νὰ κάμουν διαίρεσιν σώματος. Ἔφερον λοιπὸν ἕνα νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεστέρησαν αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς φάλαγγος ὅλων τῶν στρατιωτικῶν πλεονεκτημάτων, χωρὶς νὰ τοὺς βάλουν ὑπὸ σύνταξιν. Ἰδοὺ τί ἔλεγε τότε ὁ νόμος διὰ τὴν φάλαγγα· «Ἡ φάλαγξ ἔχει τὰ.... κτλ.» Αὐτὰ εἶναι τὰ προσόντα τοῦ στρατιώτου· λοιπὸν ἔχοντες ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, ἔχουν καὶ τὰ δικαιώματα· λοιπὸν νὰ προβιβασθοῦν, διότι ὑπηρέτουν. Κύριοι, μετὰ τὸ 59 οἱ φαλαγγῖται διελύθησαν καὶ ἀπῆλθον ἕκαστος εἰς τὴν οἰκίαν του, ἡ Κυβέρνησις δὲ εἶπεν αὐτοῖς, θέλετε λαμβάνει μόνον τὰ ⅔ τοῦ μισθοῦ σας κτλ. Τώρα ποῖοι εἶναι οἱ προικοδοτημένοι φαλαγγῖται; αὐτοὶ εἶναι ἀξιωματικοί, ὅπως ἐγώ, καὶ ἐπροτίμησαν ἀντὶ τοῦ μισθοῦ νὰ λάβουν τὰ γραμμάτια.

§202ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ χρήματα.

§203Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἑνὸς ἔτους. — Τώρα λοιπὸν ἀκούσατε τί συνέβη μὲ αὐτὰ τὰ γραμμάτια. Ἡ κυβέρνησις εἶπεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, λάβετε ἐθνικὰ γραμμάτια καὶ πάρετε ἐθνικὴν γῆν· καὶ τοῦτο εἶναι ψεῦμα, διότι ἡ ἐθνικὴ γῆ τότε εἶχε καταληφθῆ. Ἐξεδόθησαν λοιπὸν ἀλλεπάλληλοι ἐγκύκλιοι, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ εὕρωσι τίποτε πουθενά· περιῆλθον ὅλον τὸ κράτος, τὰ ἐξώδευσαν εἰς ὁδοιπορικὰ καὶ δὲν εὗρον νὰ πραγματοποιήσωσι τίποτε, διότι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἤθελε, καὶ ἑπομένως τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἀπέτυχεν· ἠναγκάσθησαν δὲ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ λάβωσι χιλίας δραχμὰς καὶ νὰ ἀφήσωσι τὸν μισθόν των, ὅστις τὸ ὀλιγώτερον συμποσοῦται εἰς 2½ χιλιάδας δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἐλάμβανον, ἐὰν ἐπληρόνοντο ἔκτοτε λαμβάνοντες αὐτὸν τὸν μισθόν. Ἀλλ’ αὐτὸ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἐξ αὐτῶν ἄνθρωπος, ὅστις νὰ προτιμήσῃ νὰ ἀφήσῃ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἰσοδυναμοῦν μὲ τὸ διπλάσιον καὶ ἥμισυ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, νὰ ἀφήσῃ μετρητὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανεν; εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε ὅτι ἤθελέ τις τὸ πράξει; Ἀλλ’ ἐξετάσατε τὴν φιλοτιμίαν σας, ἐὰν εἶναί τις ἐξ ὑμῶν εἰς θέσιν νὰ ὑποφέρῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκεῖνοι ὑπέφερον, νὰ τοὺς λέγουν, ἀκολουθήσατε τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς εἰσπράκτορας, καὶ νὰ ὑποφέρουν αὐτὴν τὴν ὕβριν ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔφερον 15 πληγάς! Αὐτὰς τὰς ὕβρεις ἀδύνατον ἦτον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ τὰς ἀνεχθῶσι καὶ παραίτησαν βιαζόμενοι τὰ δικαιώματά των· καὶ σήμερον, ὅταν πρόκειται αὐτὴν τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ ὑπουργός, νὰ τὴν διανείμετε δικαίως, ἐξεγείρεται ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν καὶ λέγει «Ἐσεῖς ἐζητήσατε φόρους, σεῖς ἐφέρατε τὸ νομοσχέδιο·» ναὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν διανομὴν ἀνταποκρινομένην εἰς τὰς περιστάσεις καὶ τὸ δίκαιον.—Οἱ προικοδοτημένοι φαλαγγῖται, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον γραμμάτια, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδώσουν αὐτά, τὰ ὁποῖα τὰ ἔχουν 30 ἔτη ἄγονα εἰς τὰς χεῖράς των.

§204ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔχουν.

§205Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅσοι τὰ ἔχουν. — Λοιπὸν σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοι εἴπητε, εἶναι δίκαιον, εἶναι πρέπον νὰ ὑποφέρουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τόσα ἀπαράγραπτα δικαιώματα; Δόσατε αὐτὰ καὶ μὴ τοὺς δίδετε τίποτε· δόσατε ὅ,τι ἀπεφάσισε τὸ ἔθνος εἰς τὰς διαφόρους Ἐθνοσυνελεύσεις, δόσατε τὸν μισθόν, τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, δόσατε αὐτὰ καὶ μὴ δίδετε τίποτε εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἐπρόκειτο περί τινος, ὅστις μόνον νὰ καπνίζῃ ἠξεύρει, ἤθελεν εἰπῆ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἤθελε καταστραφῆ· ὅταν ὅμως πρόκειται δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἠλευθέρωσαν τὴν Ἑλλάδα, ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, καὶ τὸ λέγω εἰς αὐτὸν τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἀνήκει εἰς μίαν οἰκογένειαν ἀπὸ τὰς μεγαλειτέρας· καὶ ἀληθῶς, διατί νὰ ἀρνηθῶμεν τοιαύτην δικαιοσύνην εἰς ἐκείνους τοὺς ἀγωνιστάς, οἵτινες ὑπέπεσαν εἰς αὐτὴν τὴν δυστυχίαν καὶ οἱ ὁποῖοι τεσσαράκοντα μεγάλα ἔτη προσήνεγκον θύματα εἰς τὸν τόπον; Ἔπρεπεν ὁ Ἀναστάσιος Μαυρομιχάλης νὰ μείνῃ ἄνευ τίτλου, ἄνευ ἀμοιβῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἡμέρας ἀριθμουμένας εἰς τὰς λαμπροτέρας σελίδας τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας; Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ διστάσωμεν, νὰ μὴ ἐνθυμηθῶμεν τίποτε ἀπὸ αὐτὰ; πρέπει ν’ ἀρνηθῶμεν εἰς τοὺς φρουροὺς τῆς Ἀκροπόλεως ἓν τεμάχιον ἄρτου, καὶ νὰ ἐντρεπώμεθα, ὅταν βλέπωμεν τὴν Ἀκρόπολιν, ἡ ὁποία ἠνάγκασε τὸν Μεχμὲτ Ῥεσὶτ πασσᾶν νὰ βγάλῃ μὲ τιμὰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, καὶ νὰ λέγωμεν ἤδη, ἔλαβον γραμμάτιον προικοδοτικόν; Τοῦτο εἶναι κακὸν νὰ λέγωμεν δι’ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔδοσαν τὸ ὅλον. Ἡ Βουλὴ βεβαίως δὲν θέλει ἀνεχθῆ νὰ παραβλέψῃ αὐτοὺς, διότι κατ’ ἐμὲ τὸ θεωρῶ ἁμάρτημα.

§206ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἦτο περιττὸν νὰ ἐξυμνήσῃ ὁ προλαλήσας τὰ κατορθώματα τῶν πατέρων, ὅταν ἀποτείνεται εἰς τοὺς υἱούς των, ἐκτὸς ἂν νομίζῃ, ὅτι ἔχει ὑπ’ ὄψιν του Βαυαροὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμουν τὸν ἀγῶνα. Εὐτυχῶς ὅλοι ἐνταῦθα εἴμεθα τέκνα τῶν πατέρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς πατρίδος· ἑπομένως πάντῃ περιττὸς ἦτο ὁ ὕμνος τὸν ὁποῖον ἔκαμεν. Ἐπερίμενα νὰ ὁμιλήσῃ περὶ δικαίας διανομῆς καὶ περὶ ἀποζημιώσεως ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς πατρίδος, καὶ ἐν τούτοις ὡμίλησε περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὁπωσδή ποτε, ἔλαβον ἕνα τίτλον, ἕνα βαθμὸν, ἓν γραμμάτιον, οἱ δὲ λοιποὶ νὰ ἐργάζωνται ὅπως τρέφωνται οἱ ἄλλοι. Τί λέγετε, κύριοι, ὅταν προτείνετε ν’ αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας; τίποτε ἄλλο παρὰ πάλιν αὐτὸς ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔλαβεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο τὰ ψηφίσματα ἐθέσπισαν......

§207ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔλαβε τίποτε.

§208ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ ψηφίσματα λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἡ ἐθνικὴ γῆ· ἐπεκαλέσθητε τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο; Ὄχι· μόνον συνηγορήσατε διὰ μερικὰ πρόσωπα. Θέλετε ν’ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην πρὸς πάντας τοὺς Ἕλληνας; εἶμαι ἕτοιμος, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον εὑρίσκεται εἰς χρεωκοπίαν καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν μὲ περισσοτέρας θυσίας, τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔλαβεν ὅ,τι τοῦ ἔπρεπε. Καὶ, κύριοι, ἂν πρόκειται περὶ τῶν φαλαγγιτῶν, τῶν ἐν ἐνεργείᾳ, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ, ὑπομονή. Ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ τὸ ὑποστηρίζει, διότι θέλει νὰ σεβασθῇ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν· ἀλλ’ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς τί λέγει; οὐ μόνον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ οἱ προικοδοτηθέντες, τοὐτέστιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠσφαλίσθησαν λαβόντες ἓν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἢ ἐπραγματοποίησαν ἢ ἐπώλησαν. Τοῦτο εἶναι πρότασις μιᾶς ἀδίκου δαπάνης, διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ σήμερον, βαθμηδὸν θὰ ἐλαττοῦται καὶ μίαν ἡμέραν θὰ ἐξοφληθῇ. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ἂν γείνῃ δεκτὴ, πάντοτε ἡ δαπάνη αὕτη θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ τὸν λαόν. Ὅπως εἶσθε φειδωλοὶ, πάλιν τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, οὕτω πρέπει νὰ εἶσθε καὶ φειδωλότεροι εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν· διότι ὅστις προτείνει δαπάνην, τίποτε ἄλλο δὲν λέγει ἢ νὰ ἐπιβαρυνθῇ περισσότερον ὁ λαός. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐπροτάθη, εἶναι δίκαιον καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ αὐτὸ ἄνευ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κύριος Πετιμεζᾶς· διότι, κύριοι, μὴ λησμονῆτε, ὅτι οὐ μόνον θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ δημόσιον περισσότερον, ἀλλὰ θ’ αὐξήσῃ τὰς πληγὰς καὶ τὰ δίκαια παράπονα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τίποτε δὲν ἔλαβον. Συνεστήθη μία ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος καὶ ἀκόμη δὲν ἔφερεν εἰς πέρας τὸ ἔργον της. Ἡ ἐπιτροπὴ συνέστη δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ δικαιωθῶσι. Κατὰ τὴν πρότασιν ὅμως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, δὲν γίνεται μέριμνα ἢ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον καὶ τοὺς πρέπει νὰ λάβουν περισσότερον. Τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ πέπεισμαι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει τὸ παραδεχθῆ.

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ. Καὶ ὁ μὲν τῶν προλαλησάντων ἔχει δίκαιον καὶ ὁ δὲ, καὶ ὁ μὲν ἔχει ἄδικον καὶ ὁ δέ. Ἦλθεν ἓν νομοσχέδιον περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν· ὁ κύριος Πετιμεζᾶς θὰ σᾶς εἴπω διατὶ ἔχει δίκαιον καὶ διατὶ ἄδικον. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἀγωνισταί· καὶ τί ἄλλο ἔπραξεν ὁ ὑπουργὸς παρὰ τοῦτο, νὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἀγωνισταί; Ἀλλὰ πῶς θὰ γείνῃ ἡ ἱκανοποίησις; Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει, δὲν πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι καὶ οἱ λαβόντες κἄτι τι, διότι ἐπαυξάνει ἡ δαπάνη, θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς δύω ἢ τρία πρόσωπα. Λοιπὸν δὲν ἔχει δίκαιον. Ποῦ ὑφίσταται ἡ δικαιοσύνη; Οἱ φαλαγγῖται διαιροῦνται εἰς δύω τάξεις, εἰς τάξιν τῆς ἐνεργοῦ φάλαγγος καὶ εἰς τάξιν τῶν προικοδοτηθέντων. Οἱ προικοδοτηθέντες ἔχουν ἓν κτῆμα, τὸ ὁποῖον μεταβαίνει καὶ εἰς τὰ τέκνα των· οἱ φαλαγγῖται ἔχουν ἕνα μισθὸν μόνον ἐνόσῳ ζοῦν. Δίκαιον κατὰ τὸν κύριον Πετιμεζᾶν εἶναι νὰ ἱκανοποιηθῶσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δέ. Ἰδοὺ πῶς ἐγὼ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δὲ νὰ ἱκανοποιήσωμεν. Νὰ φέρωμεν τοὺς εἰς τὴν προικοδοτηθεῖσαν φάλαγγα εἰς τὸ αὐτὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς μὲ τοὺς εἰς τὴν μισθοδοτουμένην, μὲ τὴν διαφορὰν νὰ δίδηται ἡ διαφορὰ τοῦ μισθοῦ εἰς τοὺς λαβόντας τὸ προικοδοτηθὲν γραμμάτιον (θόρυβος).

§210ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ προτάξῃ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀπολύτου ἰσότητος ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἀγῶνος, κατέφυγε καὶ εἰς τὸ σύστημα μιᾶς ὑπεκφυγῆς δολίας, ὅπως προτάττων μίαν ἰδέαν δημοτικὴν ἀποκλείσῃ πραγματικῶς τῶν σκέψεών σας τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν κατὰ μέγα μέρος τὴν ὕπαρξίν μας. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησεν ἰσότητα ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει· καὶ ἂν ταύτην τὴν ἰδέαν ἤθελε πραγματοποιήσει, ἤθελεν ἀπὸ ταύτης τῆς στιγμῆς χάσει τὴν περιουσίαν του ὁλόκληρον. Τοιαύτην ἰσότητα ἐζήτησεν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ 21, ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς ἀγνοεῖ ψήφισμα ὁλόκληρον μιᾶς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε χάριν ἑνὸς καὶ μόνου ἀτόμου, χάριν τοῦ Καραϊσκάκη. Ἰδοὺ τί ἐψήφισεν εἰς τὸν θάνατον τοῦ Καραϊσκάκη. (Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν ψήφισμα τῆς Γʹ. Ἐθνικῆς Συνελεύσεως). Αὐτὰ ἐψήφισεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, διότι εἰς τὴν ἀνδρείαν, εἰς τὴν διάνοιαν ἑνὸς ἀτόμου ἐξήρτητο τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, κανεὶς δὲν ἐσφετερίσθη καὶ κανὲν ἀτομικὸν δικαίωμα δὲν εἶχεν ὁ ἀγὼν τοῦ 21. Ὁ ἀγὼν τοῦ 21 ἀνέπτυξε σχέσεις, τὰς ὁποίας κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ, διότι ἡ ἰσοπολιτεία πρώτη τὰς ἀνεγνώρισε.

§211ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντημείφθησαν.

§212ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σας, διότι σεῖς κατοικεῖτε εἰς ἀνάκτορα καὶ οἱ ἀγωνισταὶ εἰς καλύβας.

§213ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ ἔκαμα μὲ τὸν ἱδρῶτά μου καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§214ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ποῦ εὕρατε τὸ ἔδαφος;

§215ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐκεῖ ὅπου εἰργάσθη ὁ πατήρ μου καὶ ὁ ἰδικός σου. Ἂν θέλῃ ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου νὰ διαστρέψῃ τὴν ἀλήθειαν, μάλιστα. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὅπως ἐπεκαλέσθη τὸ ψήφισμα περὶ ἀγωνιστῶν, οὕτω πρέπει νὰ ἐπικαλεσθῇ καὶ τὸ ψήφισμα ὑπὲρ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§216ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μᾶς ἀποδίδετε ἔλλειψιν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐφέραμεν πρότασιν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις ῥίπτεται καθ’ ὑμῶν, διότι σεῖς εἶσθε μέλος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πάντοτε πρέπει νὰ ἔχετε τὴν πρωτοβουλίαν εἰς πᾶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ καθεστῶτα, διότι ἡμεῖς ἀποκρουόμεθα ἀπὸ τὸ πολίτευμα. Ἐπομένως δὲν ἦτο ἐπιχείρημα νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι δὲν ἐφέραμεν νόμον. Μᾶς εἴπετε, δὲν θέλετε λοιπὸν τίποτε, δὲν θέλετε τὸ καλὸν καὶ δι’ αὐτὸ προτείνετε αὔξησιν, ὅπως καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστηρίων. Καὶ μήπως τὸν νόμον τὸν ἐφέραμεν ἡμεῖς; Σεῖς τὸν ἐφέρατε καὶ τὸν ὑποστηρίζετε, ἡμεῖς δὲ δικαιούμεθα νὰ φέρωμεν οἱασδήποτε τροποποιήσεις νομίζομεν ἀναγκαίας. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ ἐφαρμόσῃ σύστημα οἰκονομίας ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες ἐκλείπουσι καθ’ ἡμέραν, καὶ ἐν τούτοις ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ Λαυρίου, εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν κρίσιν δὲν κάμνει καμμίαν τροπολογίαν. Ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀρκετὰ λεπτὸν καὶ πρέπει νὰ τὸ ὑποβάλητε εἰς συζητήσεις δραχμολογικάς. Ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἀκόμη συζήτησιν ἐξέφερε τοιαύτην γνώμην, ὁ δὲ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἀνῄρεσεν ἐπισήμως. Τί πρόκειται; τί ζητοῦμεν; Ὀλίγον ἄρτον, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς αὐτὰ τὰ ἐπιζῶντα λείψανα· πρόκειται νὰ δοθῇ κατ’ ἴσον μέρισμα ἡ μικρὰ αὕτη δαπάνη. Ἐν τούτοις ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκει ἐν τῇ διανοίᾳ του, ὅτι οἱ προικοδοτηθέντες φαλαγγῖται εὑρίσκονται εἰς καλλιτέραν μοῖραν ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ. Γνωρίζετε δὲ κάλλιον ἐμοῦ τίνες οἱ προικοδοτηθέντες, ποία χρῆσις ἐγένετο τῶν γραμματίων. Βλέπετε, Κύριοι, πόσον ἄδικα, πόσον ἐλλείπουσι πάσης λογικῆς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ λέγῃ κατὰ τὰ ⅔ νὰ πληρόνουν τὰς θέσεις οἱ προικοδοτηθέντες. Σήμερον κατέχουσι θέσεις ἄνθρωποι οὐδὲν πράττοντες καὶ ἀποῤῥοφῶντες μόνον τοὺς ἱδρῶτας τοῦ λαοῦ, καὶ μόνον, ὅταν πρόκειται νὰ δοθῇ ὀλίγος ἄρτος εἰς τὰ πεινῶντα λείψανα τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ Κύριος ὑπουργὸς μᾶς παρουσιάζει ζητήματα οἰκονομίας καὶ ἰσότητος. Σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ καθιερωθῇ ἓν πάγιον ἔξοδον διὰ τοὺς χωροφύλακας τῆς Ἑπτανήσου, ἡ Βουλὴ φαίνεται δαψιλής.

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑπάρχει συνθήκη.

§218ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει συνθήκη· ὅτε πρόκειται ὅμως νὰ κανονίσωμεν δικαιώματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχομεν, φαινόμεθα φειδωλοί. Καὶ, Κύριοι, ἡ πρότασίς μας ἴσα ἴσα δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· ζητοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐφ’ ὅσον ζῶσι καὶ καθόσον προβαίνουσιν εἰς τὸν τάφον, κατὰ τοσοῦτον ἐνόσῳ παρουσιάζεται θέσις νὰ πληρόνουν αὐτήν. Τί ζητοῦμεν διὰ τῆς προτάσεώς μας; Ζητοῦμεν εἰς τὴν σχετικῶς μείζονα αὐτὴν κατάστασιν νὰ συντρέξουν καὶ οἱ ἔχοντες τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἀγωνισταὶ μετ’ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ σήμερον καὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν εὑρίσκονται εἰς πολὺ δυστυχῆ κατάστασιν. Κύριοι, τὸ πνεῦμα τῆς τροπολογίας μας δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ προσωπικὰ δικαιώματα· οὔτε ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ὡμίλησε, διότι ὁ πατήρ του δὲν ζῇ, οὔτε ἐγὼ ὁμιλῶ, διότι ὁ πατήρ μου δὲν θέλει, σᾶς τὸ λέγω ἐπισήμως, νὰ μεταβῇ εἰς τοιαύτην κατάστασιν· πρόκειται ὅπως ἡ δυστυχεστέρα αὕτη τάξις τῶν φαλαγγιτῶν συντρέξῃ εἰς αὐτὴν τὴν βελτιουμένην κατάστασιν τῶν λοιπῶν συναγωνιστῶν των. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν, ὥστε οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους ἐγκαθιστᾷ τὸ νομοσχέδιον, νὰ συμπληροῦνται ἐξ ἡμισείας ἐκ τῶν ἐνεργῶν φαλαγγιτῶν καὶ τῶν προικοδοτηθέντων· οἱ προικοδοτημένοι δὲν ὑποχρεοῦνται δυνάμει τῶν ὑπαρχόντων νόμων νὰ ἐπιστρέψουν τὰ γραμμάτιά των, καὶ ὅσοι δὲν τὰ ἐπιστρέψουν, θὰ πληρόνουν ἐκ τῆς μισθοδοσίας τὸ τέταρτον, ὅπως ἐγίνετο καὶ ὅπως ὁ Κ. ὑπουργὸς καὶ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνήργησεν εἰς διαφόρους περιστάσεις. Λοιπὸν δὲν σᾶς ζητοῦμεν κανὲν ἄδικον, σᾶς ζητοῦμεν, ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ ὁποία θὰ προγείνῃ, νὰ διανεμηθῇ ἐξ ἴσου, καὶ ἀνεγνωρίσατε ὅλοι, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο τάξεων ἡ δυστυχεστέρα εἶναι ἡ τῶν προικοδοτημένων. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους σᾶς ζητοῦμεν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἄνθρωποι μὴ ὑπάλληλοι πρόκειται ἐκ νέου νὰ γείνουν ὑπομίσθιοι, αὐτὴ ἡ ἰδέα τὸν κατατρομάζει, αὐτὴ ἡ ἰδέα τὸν κάμνει νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς ἓν ἔδαφος καὶ εἰς μίαν σφαῖραν ἀναξίαν τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ, κύριοι, ποῖος σᾶς ἐφιλονείκησε, καὶ ποῖος σᾶς φιλονεικεῖ καὶ ποῖος δύναται νὰ φιλονεικήσῃ εἰς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξέλθετε τοῦ γενικοῦ κύκλου τῆς κοινωνίας καὶ νὰ τεθῆτε ὑπεράνω ὅλων αὐτῶν; Τὸ στάδιον εἶναι ἀνοικτὸν εἰς ὅλους. Τὸ στάδιον τῆς τιμῆς εἶναι ἀνοικτὸν καὶ προσιτὸν εἰς πάντας. Τὸ 21 ἕως τὸ 29 ἐπολέμησεν ὅλον τὸ ἔθνος ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως· ὑπῆρξαν ὅμως ἄτομα εἰς τὸν ἀγῶνα. Ὑπῆρξε, κύριοι, ὁ Μιαούλης, ὁ ὁποῖος ἐπεκράτησε τῆς Μεσογείου, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ ὅλον τὸν κόσμον· καὶ τίς τῶν Ἑλλήνων, κύριοι, ἔφερε τοιαῦτα δικαιώματα, πρὶν διὰ τῶν πράξεών του ἀνακηρυχθῇ ὡς τοιοῦτος; Καὶ, κύριοι, δὲν κάμνω τὸν ἔπαινον οὐδενὸς, ἀλλὰ μᾶς ἀναγκάζετε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσωμεν αὐτὴν τὴν ἱστορίαν. Ὁ Κριεζώτης, κύριοι, καὶ ὁ Κολοκοτρώνης δὲν παρέλαβον δικαιώματα οὔτε προγονικὰ, οὔτε περιουσίας, οὔτε οὐδενὸς ἄλλου Βενετικοῦ τίτλου· ἔπλασαν καὶ ἐδημιούργησαν τὰς θέσεις των, ἃς τὴν πλάσῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§219ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ζητῶ.

§220ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂς τὴν πλάσῃ ὄχι μόνον ὡς οἰκονομολόγος, ἀλλὰ καὶ ὡς μέγας πολίτης τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, τὸ στάδιον εἶναι ἀνοικτὸν, καὶ ἰδίως σήμερον, ὅτε ὁμιλοῦμεν, τὸ στάδιον παρά ποτε παρουσιάζεται εὐρὺ, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πᾶς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος ἔχει δικαιώματα ἐφ’ ὅλου τοῦ Ἔθνους, ὁ ὁποῖος συνειργάσθη διὰ τὴν ἀποκατάστασίν του, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐμπνέηται ἀπὸ τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα τῆς φιλοδοξίας, νὰ γείνῃ περιφανὴς καὶ νὰ τὸν ἀναγνωρίσωμεν, νὰ κάμῃ πράγματα πασιφανῆ, ὅπως τὰ τοῦ Καραϊσκάκη. Ἀλλ’ ὅταν αὐτὰ τὰ δικαιώματα ἀναγνωρίζωνται, ὅταν ἡ ἱστορία τὰ ἐπεσφράγισε διὰ τῆς ἀληθείας της, ἔρχονται σήμερον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου θέλουν νὰ φέρουν τὸ ζήτημα τῆς ἰσότητος, θέλουν νὰ φέρουν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μπαλάφα ἐπὶ τῶν δικαστηρίων, θέλουν νὰ εἴπωμεν, 60 δικαστήρια διὰ τὴν Ἑλλάδα, θέλουν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ περιλάβῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα! Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, νομίζω, ὅτι προκειμένου ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὰ μείναντα αὐτὰ ὄντα πλέον τῆς ζωῆς, φρονῶ, ὅτι ἡ διανομὴ νὰ γείνῃ ἐξ ἴσου, καὶ πρέπει αἱ ἡμίσεις θέσεις τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους προσδιώρισε τὸ νομοσχέδιον, νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν μίαν τάξιν καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὴν ἄλλην δυστυχεστέραν.

§221ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι.

§222ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριοι, μὴ σηκόνεσθε.

§224ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον μόνον, ὅπως ἐξελέγξω τοὺς Κ. Μαυρομιχάλην καὶ Πετιμεζᾶν, καθόσον ἐξέκλινον τῆς τροχιᾶς. Ἀμφότεροι οἱ κύριοι οὗτοι ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος καὶ πᾶσαι αἱ βουλαὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι συνελεύσεις καὶ ὄχι βουλὴ, ἐνῷ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ οὐδενὸς ἄλλου, παρὰ περὶ ἑνὸς ὀργανικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἷς ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου καὶ μόνον δυνάμεθα καὶ ἐκλήθημεν νὰ νομοθετήσωμεν· καὶ ἂν μὲν παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, θὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας ὑπὲρ αὐτοῦ, εἰ δὲ τὸ ἀποῤῥίπτομεν, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν μετὰ παῤῥησίας εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ ὀργανικὸν αὐτοῦ διάταγμα δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν ὅπως τὸ εἰσάγει. Ἐὰν, κύριοι, διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου Πετιμεζᾶ δὲν ἐπέρχεται οὐδεμία δαπάνη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, πρέπει νὰ μάθῃ, ὅτι πρῶτος ἐγὼ θὰ εὑρεθῶ σύμφωνος· ὅταν ὅμως ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ σοῦ λέγει, ὅτι μόνη ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ φέρῃ πρότασιν νόμου ἀφορῶσαν ὠφέλειαν προσώπων, πῶς δύνασθε, κύριοι, νὰ παραβιάσετε αὐτὴν τὴν διάταξιν διὰ μιᾶς προτάσεως, ἥτις περιέχει αὔξησιν δαπάνης, ἥτις ἀφορᾷ ὠφέλειαν προσώπων καὶ ἀτόμων; Σήμερον λοιπὸν ἐξερχόμεθα τοῦ κύκλου τῆς ἁρμοδιότητός μας. Ἐὰν τὸ θέλῃ ὁ ὑπουργὸς, ἂς τὸ φέρῃ καὶ εἶμαι ἕτοιμος πρῶτος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ· καὶ μάλιστα παρεκλήθην ἀπὸ ἔντιμον ἀγωνιστὴν πρὸ μιᾶς ὥρας νὰ ζητήσω, ὥστε καὶ οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ μητρῷον τοῦ 1833, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι παρὰ δύω, καὶ αὐτοὶ νὰ συμπεριληφθοῦν, καὶ εἶναι ὁ Κ. Ῥοῦφος καὶ ὁ Ῥήγα Παλαμίδης, τοῦ ὁποίου αἱ ἐκδουλεύσεις εἶναι γνωσταὶ εἰς τὸ πανελλήνιον καὶ στρατιωτικῶς καὶ πολιτικῶς, καὶ τὸν ὁποῖον γνωρίζουν πάντες, ὅτι ἐπὶ Ὄθωνος ἐβαθμολογήθη καὶ δὲν ἐδέχθη τὸν βαθμὸν αὐτόν. Λοιπὸν, κύριοι, εἶναι συνταγματικὸν τοῦτο; Θεωρεῖτε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα συνέλευσις καὶ δυνάμεθα νὰ ἀπονέμωμεν βαθμούς; Πρῶτος ἐγὼ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῶν ἀγωνιστῶν, ἀλλ’ ὅταν ἐπικαλούμεθα τὰ ψηφίσματα τῶν συνελεύσεων ὡς δίκαια, εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, διατί νὰ μὴ τὰ ζητῶμεν ἐν τῷ ὅλῳ; Ὅταν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος πολὺ καλὰ γνωρίζει τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, λέγει, ὅτι εἰς τὸ πεδίον, εἰς τὸν ἐλαιῶνα τῶν Ἀθηνῶν εἶχε διαταχθῆ ἀπὸ τὰ ψηφίσματα ἐκεῖνα νὰ δοθῇ ἓν στρέμμα κατὰ μῆνα εἰς ἕκαστον στρατιώτην, ποῦ εἶναι τὸ στρέμμα; Ἐὰν λοιπὸν τὸ ὀλίγον ἀδυνατῇς νὰ δώσῃς σήμερον, πῶς διανοεῖσαι νὰ δώσῃς τὸ περισσότερον; καὶ διατί ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ὁ ὁποῖος παρηκολούθει τὸν πατέρα σου καὶ ὁλόκληρον τὴν γενεάν σου, ἡ ὁποία εἶναι ἐκ γενετῆς στρατιωτικὴ, διατί δὲν θέλεις νὰ λάβῃ μίαν ἀμοιβήν; Καὶ πρέπει νὰ μάθῃς, ὅτι ἦσαν 100 Γορτύνιοι καὶ ἐπολέμουν ὑπὸ τὸν Καραΐσκον, καὶ εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἀπήρτισαν τὴν φρουρὰν 500 Γορτύνιοι, καὶ κἀνεὶς δὲν ἐβαθμολογήθη· καὶ ὑπάρχει μάλιστα εἷς, ὁ ὁποῖος ἐφόνευσε τρεῖς Ὀθωμανοὺς, καὶ μολαταῦτα δὲ ἔχει οὔτε παράσημον. Λοιπὸν σήμερον, κύριοι, εἴμεθα συνέλευσις ἡμεῖς, νὰ δώσωμεν βαθμοὺς εἰς τοὺς ἀνταμειφθέντας ὁπωσδήποτε; Λυποῦμαι ὅτι ὁ Κ. Φλέσσας, ὁ ὁποῖος κατάγεται ἐκ τῆς ἐνδοξοτέρας γενεᾶς, λυποῦμαι νὰ ἔχῃ ἕνα βαθμὸν μικρὸν καὶ νὰ εἶναι διαθέσιμος;

§225ΦΛΕΣΣΑΣ. Μὰ μὴ λυπῆσαι, διότι τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος εἶναι ἀσεβέστατον ἔθνος· τὸ περιφρονῶ τὸ ἄδικον, τὸ ἀσεβὲς ἔθνος.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινές· ὄχι τὸ ἔθνος· τὸ ἔθνος εἶναι καλόν. Τινὲς διευθύνοντες.

§227ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Λέγει διὰ τὰς κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις.

§228ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅταν αἱ κατὰ καιροὺς ἀλληλοδιάδοχοι συνελεύσεις ἤρχοντο καὶ ἐπεκύρονον τὰ ψηφίσματα, δὲν ἀπεφάσιζον ὅμως ῥητῶς τί νὰ γείνῃ, ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς σήμερον, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα οὔτε στρατηγοὶ, οὔτε ἔχομεν ἕνα κατάλογον τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται ἐκ τῶν ἐκδουλεύσεών των, νὰ ζητήσωμεν νὰ προβιβασθοῦν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ζητεῖ μία κυβέρνησις; Καὶ νομίζετε, ὅτι οἱ βαθμολογηθέντες μόνον εἶναι ἀγωνισταί; εἶναι ἄλλοι μὲ τριπλασίους ἀγῶνας καὶ δὲν ἔχουν τίποτε. Λοιπὸν ὅταν ἦλθεν ἡ δευτέρα Συνέλευσις ἐν Ἀθήναις καὶ ἐσυζητήθη τὸ ζήτημα αὐτὸ, τί εἴπατε ὅλοι ὑμεῖς; καὶ ἐὰν δὲν ἦτο ὁ Σωτήριος Πετιμεζᾶς, ἦτο ὁ ἀδελφός του Ἡρακλῆς, ὁ ἐξάδελφός του, ὁ Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης, αὐτοὶ οἱ δύω, οἱ ὁποῖοι ἐλάλησαν σήμερον· καὶ ποῦ παρεπέμφθησαν τὰ ζητήματα αὐτά; εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀγῶνος. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος δὲν ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀρχαίους φαλαγγίτας, ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλους τοὺς Ἕλληνας, καὶ ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη διὰ μόνους τοὺς φαλαγγίτας τοὺς ὑπάρχοντας, βεβαιωθῆτε, οὐδέποτε ἑλληνικὴ Βουλὴ θὰ ἐπικυρώσῃ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσάξῃ ἡ τυχοῦσα κυβέρνησις. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἐὰν προβῶμεν εἰς ἐπεκτάσεις.

§229ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δύω λόγους, κύριοι, περὶ τῆς ἀναρμοδιότητος, τὴν ὁποίαν ὁ τελευταῖον λαλήσας εἶπε. Δὲν ἠξεύρω πόθεν ἐξῆξεν αὐτὸ τὸ συμπέρασμα· ἁρμοδιωτάτη εἶναι ἡ Βουλή· ἑπομένως δὲν βλέπω καὶ τὴν δαπάνην. Νὰ ἐννοήσωμεν, κύριοι, τὴν ὑπόθεσιν, ποῦ εἴμεθα. Ἐσχηματίσθη ὁπωσδήποτε μία φάλαγξ, καὶ ἑπομένως ἐσχηματίσθη βεβαίως ὕστερον ἀπὸ μεγάλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν ἀπὸ μίαν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία παρεγνώρισε τὸν ἀγῶνα. Αἱ μετὰ ταῦτα κυβερνήσεις σκανδαλισθεῖσαι ἀπὸ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἀδικίαν, διότι εἶχε διαλύσει ὁλόκληρον τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, ἠθέλησαν νὰ φέρουν θεραπείαν καὶ ἐσχημάτισαν τὴν φάλαγγα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ φάλαγξ περιέλαβεν ἕνα ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν εἰς ἴσην θέσιν.

§230ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Δὲν παραδέχεσθε, ὅτι ἔλαβον καὶ ἄνθρωποι γραμμάτια, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ λάβουν;

§231ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μάλιστα, ἔγειναν ἀδικήματα. — Μετὰ ταῦτα αὐτὴν τὴν φάλαγγα τὴν διῄρεσαν εἰς δύω, εἰς προικοδοτηθέντας καὶ εἰς μισθοδοτουμένους, καὶ ὅμως κατὰ τὴν βαθμολογίαν καὶ τὴν κατάστασιν εὑρίσκονται φαλαγγῖται καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ. Τώρα σχηματίζεται μία νέα διοργάνωσις, καὶ δὲν πρόκειται ἡ φάλαγξ νὰ λάβῃ ἕνα πλεονασμὸν, μίαν αὔξησιν δαπάνης, ἀλλ’ αἱ θέσεις αἱ ὑπάρχουσαι, καθόσον κενοῦνται ἕνεκα ἀποβιώσεων, ἀπὸ ποίους πρόκειται νὰ ἀναπληροῦνται; Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ἀναπληροῦνται ἀπὸ τοὺς φαλαγγίτας τοὺς μισθοδοτουμένους· μία δὲ τροπολογία λέγει, ὅτι ἀναπληροῦνται κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ φαλαγγίτας προικοδοτουμένους. Λοιπὸν βλέπετε, οὐδεμία αὔξησις δὲν γίνεται, καὶ νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα εἶναι κοινὸν, διότι ἡ αὐτὴ βαθμολογία ὑπάρχει, ἡ αὐτὴ πηγὴ ὑπάρχει, ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατάστασιν ἦσαν, διὰ τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἐγκατεστάθησαν καὶ καμμία προσθήκη δαπάνης δὲν γίνεται. Λοιπὸν λέγω, ὅτι εἰς τὴν διοργάνωσιν, ἡ ὁποία γίνεται σήμερον περὶ φαλαγγιτῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὄχι σχηματισμὸς φάλαγγος, ὄχι αὔξησις, ἀλλὰ προαγωγὴ εἰς τὰς κενὰς θέσεις, νομίζω, ὅτι πολλὰ ὀρθῶς καὶ νομίμως ἔχουν δικαίωμα καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ τὸ παραδεχθῇ καὶ ὁ Κ. ὑπουργός.

§232ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δύω λέξεις...

§233ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν. Ἀρκετά.

§234ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ μεταβάλω τὴν πεποίθησίν σας· δὲν ἔχω νὰ εἴπω πολλὰ, δύω τρεῖς λέξεις, καὶ ὄχι περισσότερα. Κύριοι· δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατί τὸ προκείμενον ζήτημα ἦλθεν εἰς τόσην διάστασιν, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ εἰς ὀλίγα. Προκειμένου περὶ τῆς τροπολογίας τοῦ νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ οἱ προικοδοτούμενοι φαλαγγῖται, δὲν ἦτο ὁ ἁρμόδιος χρόνος, φρονῶ, ν’ ἀναπτυχθῶσι δικαιώματα καὶ νὰ ἀναμνησθῶσι διάφορα ψηφίσματα. Ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ὡρισμένης τάξεως, νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον νὰ θίξωσι τὸ γενικὸν ζήτημα. Ἤθελον ἐννοήσει πολὺ καλὰ τὴν ὑπεράσπισιν τινῶν τῶν προαγορευσάντων, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς τύχης ὅλων τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ ἀγωνισταὶ, κύριοι, εἶναι ὅλοι οἱ Ἕλληνες.

§235ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι τετριμμένη ἰδέα αὐτό.

§236ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι.

§237ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι τετριμμένη, διότι τὸ ἀπέδειξα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν εἶναι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀγωνισταὶ, διότι ὑπάρχουν ἐπαρχίαι τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶδον τοῦρκον ποτὲ (θόρυβος). Δὲν θέλω νὰ ἀναιρέσω δικαιώματα, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν.

§238ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἦτο καιρὸς ἐδῶ νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων· ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἁπλῶς τὸ ζήτημα εἰς τοῦτο, εἶναι δίκαιον νὰ συμπεριληφθῶσι; (θόρυβος)· τοιαῦται συζητήσεις ἀποβαίνουν σκανδαλώδεις.

§239ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§240ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἶσαι ἔγγονος προδότου, Κ. Ζατουνίτη, μὴ ἀνοίγῃς τὸ στόμα σου.

§241ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριε Καραλίβανε, σᾶς παρακαλῶ· δὲν θὰ σιωπήσω· ὁ Κ. Φλέσσας μοὶ ἀπέτεινε....

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔκαμε καλὰ, δὲν ἔχουν ἐδῶ τὸν τόπον των αὐτὰ τὰ λόγια.

§243ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Μοὶ ἀπέτεινε λέξεις ἀπρεπεῖς, ἐν ᾧ ἐγὼ οὐδεμίαν ὁμιλίαν μετ’ αὐτοῦ ἔχω. Ἐγὼ δὲν ἐφρόνουν νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο, εἰ μὴ κἄτι τι ἀπέναντι ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κύριος Θεοχάρης, ὅτι ὁ θεσπέσιος ἀνὴρ γέρων Κολοκοτρώνης, ἐρωτηθεὶς περὶ τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Ἑλλάδος εἶπεν, ὅτι καὶ τὰ ζῶα τῆς Ἑλλάδος ἔχουν ἀγῶνας, ἐνῷ ὁ Κ. Θεοχάρης λέγει, ὅτι οἱ Ἕλληνες δὲν ἠγωνίσθησαν ὅλοι. Πιστεύω λοιπὸν τὸν γέροντα Κολοκοτρώνην.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλ’ ὄχι μύθους.

§245ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν λυποῦμαι διὰ τὰς ἀπρεπεῖς λέξεις τοῦ Κυρίου Φλέσσα, διότι ἀνακινεῖ κόνιν τεθνεώτων, τῶν ὁποίων τὴν ἱστορίαν δὲν γνωρίζει· καὶ ἂς μάθῃ ὅτι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλεσε προδότην, ἀπηγχονίσθη τῷ 1823 ἐντὸς τῆς Κωσαντινουπόλεως ὡς ἐργάτης τῆς ἐπαναστάσεως· τόσον μᾶλλον δὲν λυποῦμαι, διότι πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ὕβρισε καὶ τὸ ἔθνος ἀσεβές. Πόσον λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος οὗτος σκέπτεται καὶ τί ὁμιλεῖ, ἂς κρίνῃ ὁ κόσμος.

§246ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰ ζῶα τῆς Ἑλλάδος, εἶπεν ὁ γέρων Κολοκοτρώνης, ἀναλόγως τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον τοὺς ἐφόρτοναν.

§247ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι, δὲν προχωρῶ εἰς αὐτὸ τὸ γενικὸν ζήτημα, καὶ ἔρχομαι εἰς αὐτὸ τὸ εἰδικόν. Γνωρίζετε ὅλοι πῶς ἐσχηματίσθη αὐτὴ ἡ φάλαγξ τῷ 1836· ἂν θέλετε μάλιστα νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ βάθος αὐτὴν τὴν σχηματισθεῖσαν φάλαγγα, θέλομεν ἰδῆ, ὅτι εἰς αὐτὴν ἔλαβον μέρος ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶδον ποτὲ τὸ ἐχθρικὸν πῦρ· καὶ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν μου, τῆς ὁποίας οἱ ἀγωνισταὶ κανεὶς δὲν ἔγεινε φαλαγγίτης (θόρυβος)· εἷς ἔγεινεν ὀνομαστὸς εἰς τὴν ἀκρόπολιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ αὐτὸς ἦτο Γαλαξειδιώτης, ὁ Ἠλίας Μητρόπουλος. Ἐρευνήσατε καὶ θέλετε εὕρει, ὅτι ὀνομάζεται ὁ σωτὴρ τῆς πατρίδος, καὶ ὅμως ἂν καὶ ἦτο εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἔγεινε φαλαγγίτης· πολλοὺς πατριώτας μου δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω εὑρεθέντας ἐντὸς τῆς ἀκροπόλεως τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ὅμως μὴ φέροντας μήτε τὸ ἀριστεῖον, ἂν καὶ εὑρίσκονται τὰ ὀνόματά των εἰς τὸ μητρῷον. Ηὐδόκησαν μόνον νὰ λάβῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τῆς φάλαγγος ὁ Ἠλίας Μητρόπουλος μετὰ τὴν 3 7βρίου. Βλέπετε λοιπὸν πῶς ἐσχηματίσθη ἐκείνη ἡ φάλαγξ, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀγωνιστῶν, διότι ἔχω ἀρκετὴν συναίσθησιν καὶ γνωρίζω πῶς πρέπει νὰ προσφέρω τὸ σέβας. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς τὸν σχηματισμὸν αὐτῆς τῆς φάλαγγος δὲν εἶναι ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος, δηλ. ἀπὸ τὰ 1821–29, ἀλλ’ ἄλλοι λαβόντες μέρος εἰς τὸν στρατὸν μετὰ τὰ 1833. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ ὅμως, ἐσχηματίσθη μία φάλαγξ, καὶ ἀπεφασίσθη νὰ διαιρεθῇ εἰς ἐνεργὸν καὶ προικοδοτημένην· ἕκαστος ἔκαμε τὰς σκέψεις του καὶ τοὺς συλλογισμούς του, καὶ εἶπε, τί πρέπει νὰ προτιμήσω; νὰ ἐξακολουθήσω εἰς τὴν ἐνεργὸν φάλαγγα λαμβάνων τὸν μισθὸν, ἢ νὰ λάβω ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ ἀντίτιμον καὶ νὰ καθήσω εἰς τὸ σπίτι μου; Δὲν πρέπει λοιπὸν οὗτοι νὰ ἔχουν παράπονα, ὅτι ἡ πατρὶς δὲν τοὺς ἀντέμειψε, διότι τοὺς ἔδωκε τὸν βαθμὸν, καὶ τοὺς εἶπε, σκέψου καὶ ἀπεφάσισε, τί θέλεις.

§248ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§249ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Παρακαλῶ· λέγετε, ὅτι, ἂν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ τροπολογία, δὲν αὐξάνει ἡ δαπάνη. Δὲν συμφωνῶ εἰς τοῦτο, διότι ἂν γείνῃ ὅπως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἡ δαπάνη αὕτη θὰ ἐξακολουθῇ δι’ ἐκείνους, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὴν ἐνεργὸν φάλαγγα (θόρυβος)· καὶ μόνον διὰ τοῦτο δέχομαι τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι μᾶς τὸ ἔφερεν ὁρμώμενος ἀπὸ τὸ πνεῦμα νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν διαφόρους καιροὺς ἀπὸ διαφόρους κυβερνήσεις· διότι, ἂν τὸ ἀφήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, βεβαίως ὡς προικοδοτημένοι θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐνεργὸν φάλαγγα χωρὶς νὰ ἐπιστρέψουν τὰ γραμμάτιά των. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπειδὴ πράγματι ὑπάρχει δαπάνη, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἡ τροπολογία.

§250ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. (Ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.)

§251ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§252ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, θὰ συζητήσωμεν ἐδῶ· αὐτοὶ ἐξέθεσαν τὴν ζωήν των, ὅ,τι εἶχον, καὶ περιουσίαν καὶ ὕπαρξιν, καὶ τιμὴν, καὶ ἡμεῖς φειδόμεθα δύω ὡρῶν συζήτησιν ὑπὲρ τῆς μνήμης των. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἀναγκάζομαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ὁμιλήσω κατ’ ἀνθρώπων τοὺς ὁποίους ὑπολήπτομαι, καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἡ ἱστορία ὁλόκληρος ἐκφέρει τὰς μεγαλειτέρας εὐγνωμοσύνας· μόνη ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μ’ ἔπεισε (θόρυβος), διότι πρόκειται νὰ δώσῃ ὀλίγον ἄρτον εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔδωκαν τὴν ὕπαρξιν. Ἠναγκάσθην μόνον νὰ ζητήσω τὸν λόγον διὰ νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔφερον ἐδῶ, καὶ τοῦτο ἦτο ὁ σκοπός· ἀφ’ οὗ ὅμως μὲ παρεξήγησαν, ἠναγκάσθην νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρέκβασιν. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι δικαία. Τί ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; πᾶν ὅ,τι ἐπὶ 30 ἔτη ἐξωδεύθη ὑπὲρ αὐτῶν, νὰ ἐξακολουθῇ ἐξοδευόμενον ἐπί τινα ἔτη μέχρις οὗ κατέλθωσιν εἰς τὸν τάφον· καὶ ποῖοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι αὐτοί; Αὔριον, καὶ τὸ λέγω μὲ δακρύουσαν καρδίαν, καὶ αὐτοὶ ἀπέρχονται τοῦ ζῆν· καὶ ποίαν περίθαλψιν θὰ λάβουν ἀπὸ τὸν νόμον αὐτόν; (θόρυβος). Ἄλλως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι ὀλίγοι καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν δὲν θέλουν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάξιον νὰ συζητῶμεν προκειμένου περὶ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω, κύριοι, ἓξ τροπολογίας· μίαν τοῦ Φλέσσα (τὴν ἀναγινώσκει), ἑτέραν τοῦ κυρίου Πλαπούτα (τὴν ἀναγινώσκει), ἑτέραν τοῦ κυρίου Κουμουνδουράκη (τὴν ἀναγινώσκει), ἑτέραν τοῦ Πετιμεζᾶ καὶ Μαυρομιχάλη. «Τὸ ἥμισυ τῶν προβιβαζομένων θέσεων πληροῦται ἐξ ἡμισείας ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς προικοδοτημένης φάλαγγος καὶ ἐξ ἡμισείας ἐκ τῶν τῆς ἐνεργοῦ.»

§254ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι κενοῦνται 4 θέσεις συνταγματαρχῶν τῆς φάλαγγος· θὰ συμπληρωθῶσιν αὗται διὰ δύω....

§255Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω τῆς ἐνεργοῦ καὶ δύω τῆς προικοδοτημένης, οἱ ὁποῖοι ἐπέστρεψαν τὰ γραμμάτιά των· δύω κατ’ ἀρχαιότητα καὶ δύω κατ’ ἐκλογήν.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην νὰ γείνῃ 3 ἄρθρον, ὅπως ἀνεγνώσθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι) παρεδέχθη· λοιπὸν τὸ σύνολον.

§257ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ· μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφορῶσαν καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ φαλαγγιτῶν· ἂν αἱ ἀποδοχαὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ τῆς φάλαγγος, εἴτε τῆς ἐν ἐνεργείᾳ εἴτε τῆς προικοδοτημένης, εἰς τὴν ἐνεργὸν ἐπανερχομένου θεωροῦνται ὅπως ἐξ ἀρχῆς θεωροῦνται αἱ ἀποδοχαὶ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ ἢ ὄχι· διότι εἶναι πολλὴ ἀνάγκη. (θόρυβος).

§258ΤΙΝΕΣ. Τὸ σύνολον, Κ. Πρόεδρε.

§259ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁ μισθὸς τῆς φάλαγγος κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον πρὶν, ὄχι τὸν νέον, εἶναι ἀντὶ συντάξεως· ἑπομένως εἶναι πράγματι σύνταξις, καὶ ὑπάγεται εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ προφυλάξεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος δίδει ἐπὶ τῆς συντάξεως. Οὕτω τὸ ἐννοῶ ἐγὼ καὶ οὕτως ὁρίζει ὁ νόμος, λέγων ὅτι δίδεται ἡ σύνταξις· ἑπομένως εἴτε ἀνακαλούμενος εἴτε προβιβαζόμενος θὰ λαμβάνει τὸν μισθὸν ὡς σύνταξιν.

§260ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ καθαρισθῇ, ὅτι ὑπάγονται εἰς τὰς αὐτὰς ἐξαιρετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀποστράτων (θόρυβος.)

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 παρὰ 10/00 Μ.Μ.)