1867.04.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84

τῆς 6 Ἀπριλίου 1867.

(Πέμπτη).

Ὧρα 11. Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις καὶ ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρχίζομεν τὴν συζήτησιν· θὰ σᾶς ἐρωτήσω περὶ τοῦ συνόλου τοῦ χθὲς ἐγκριθέντος νομοσχεδίου περὶ δανείου.

§4ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κ. Πρόεδρε, χθὲς ἔμεινεν ἓν ἀντικείμενον ἐκκρεμὲς, καθόσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου, συνεπείᾳ τῶν παρατηρήσεων τοῦ Κ. Δεληγεώργη. Λοιπὸν, διὰ νὰ προλάβωμεν πᾶσαν ὑπόνοιαν ὡς πρὸς τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος καὶ ἁπλοποιήσωμεν καὶ τὴν ἐργασίαν, ἐνόμισα καλὸν νὰ ἐκδοθοῦν ὅλαι αἱ ὁμολογίαι εἰς φράγκα, διὰ δὲ τὰς ἐγγραφὰς τὰς γενομένας ἐνταῦθα νὰ πληρόνεται τὸ φράγκον ἀντὶ 112 λεπτῶν· ἑπομένως θὰ εἶναι πρὸς ὠφέλειαν τοῦ δημοσίου, κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ Κ. Δεληγεώργη· διὰ δὲ τὰς ἐξωτερικὰς θὰ εἶναι εἰς φράγκα. Ἰδοὺ πῶς διετύπωσα αὐτό. Ἡ ἐπιγραφὴ νὰ μεταβληθῇ οὕτω· «περὶ δανείου 25,000,000 φράγκων». — ἡ θέσις τῶν δραχμῶν καὶ φράγκων νὰ μετατραπῇ οὕτω· «νὰ δανεισθῇ φράγκα 25,000,000 (δραχ. 28,000.000)» ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 νὰ τεθῇ ἀντὶ «δραχ. 280» «φράγκα 250.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «εἴτε εἰς δραχμὰς ἀνὰ 280 εἴτε εἰς φράγκα ἀνὰ 250, εἴτε εἰς λίρας ἀγγλικὰς ἀνὰ 10 ἑκάστη κατ’ ἐκλογὴν τοῦ δανειστοῦ». — Ἐπίσης καὶ αἱ λέξεις, «αἱ μὲν πρῶται ἐκ δραχ. 11,20, αἱ δὲ δεύτεραι». Ἐπίσης καὶ αἱ λέξεις «καὶ αἱ τρίται ἐκ σελινίων 8.»

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἔκαμα μία πρότασιν χθὲς, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἐκκρεμὴς· εἶπον, ὅτι, ὅπως ἡ τράπεζα θὰ πληρόνῃ τόκον διὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λαμβάνῃ, νὰ πληρόνῃ καὶ διὰ τὰς παρακαταθήκας τῶν μετόχων. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον ὅπως εἶναι καὶ διὰ τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις.

§6ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὸν νόμον περὶ τραπέζης, ἡ τράπεζα δὲν πληρόνει τόκον ἐπὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα δίδονται ἅμα ζητοῦνται· ἑπομένως νὰ τὸ πράξωμεν ἡμεῖς τοῦτο δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ τὸ δεχθῇ ἡ τράπεζα, διότι παραβιάζομεν τὸν νόμον περὶ τραπέζης· ἂν οἱ ὑπουργοὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν ἴδουν, ὅτι θὰ ἔχουν ἐπὶ πολὺν καιρὸν διαθέσιμα τὰ χρήματα καὶ θέλουν μίαν προθεσμίαν, τότε βέβαια ἡ τράπεζα θὰ θέσῃ τόκον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ πλέον ἐτελείωσε.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πάλιν σᾶς λέγω, ὅτι χθὲς ἔγεινεν ἡ πρότασις καὶ ἔμεινεν ἐκκρεμής.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθῃ;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ἐπειδὴ διὰ νὰ διαθέσῃ ὁ ὑπουργὸς χρήματα ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ δικαιολόγησις· λέγω μήπως τοῦτο δυσκολεύῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λαμβάνῃ χρήματα πρὶν ἔλθῃ ὁ καιρὸς τῶν πληρωμῶν· π. χ. ἡ κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς πλοίου· αὐτὸ ἂν κατασκευασθῇ, θὰ παρέλθῃ ἓν ἔτος· τώρα λέγω μήπως αἱ διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου ἐμποδίζουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ χρήματα ἀπὸ τοῦδε. Παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν διασάφησιν αὐτήν.

§12ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἅμα ἐκδοθῇ τὸ ἔνταλμα, θὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν· οἱ ὑπουργοί, ἂν βλέπουν ὅτι θὰ μείνουν διαθέσιμα χρήματα εἰς τὴν τράπεζαν πολὺν καιρὸν, δύνανται νὰ κάμωσι συμφωνίαν περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ· ἀνέφερα ἓν παράδειγμα παραγγελίας πλοίου, δι’ ὃ ἐπὶ ἓν ἔτος τὰ χρήματα θὰ μένουν ἄνευ χρήσεως· φέρω ἄλλο παράδειγμα· ὅτε ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀνάγκην διαθέσεως χρημάτων ἐπί τινα καιρὸν, ὑπάρχουν ὅμως 10,000,000 εἰς τὴν τράπεζαν, δύναται νὰ παραλάβῃ αὐτὰ τὰ 10,000,000 ἀπὸ τὴν τράπεζαν;

§14ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι· ἀφοῦ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καμμία συμφωνία μεταξὺ τραπέζης καὶ ὑπουργοῦ. Ἂν εἶναι συμπεφωνημένον, τότε ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ τόκον· ἂν ὅμως εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰ δώσῃ ἀμέσως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ τόκον.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ τράπεζα ἔχει καταστατικὸν, ὅταν τὰ χρήματα πληρόνουν τόσον τόκον ὡρισμένον, νὰ δύνανται νὰ ληφθῶσιν ἀμέσως, καὶ ὅταν πληρόνεται μεγαλείτερος τόκος, ὡρισμένος, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία προθεσμία. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν νὰ μεταβάλωμεν τὸ καταστατικὸν, ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν πιστεύω πῶς ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ νὰ στερήσῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ τὰς ὠφελείας τοῦ καταστατικοῦ. Ὅταν ἕνας νόμος λέγῃ, ὅτι τὰ χρήματα μένουσιν εἰς τὴν τράπεζαν καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ δώσῃ εἰμὴ ὅταν πρόκειται νὰ γείνῃ χρῆσις, ἐννοεῖται ὅτι θὰ μείνουν ἀτόκως ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Τότε λοιπὸν δύναται νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ προσθήκη εἰς τὸν νόμον, ὅτι ἐπὶ τὸν χρόνον τοῦτον συμφώνως μὲ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ θέλει πληρόνει τόκον.

§16ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἠξεύρῃ οὔτε ἡ Βουλὴ οὔτε ἡ κυβέρνησις τὸν χρόνον καθ’ ὃν θέλουν μείνει διαθέσιμα.

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ!....

§18ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ἡ τράπεζα δὲν ἀνεμίχθη δωρεάν, ἔχει βέβαια τὰ ὠφελήματά της· νομίζετε, ὅτι δωρεὰν ἦλθεν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν;

§19ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ἀστειεύεται· ἐγὼ ὅμως τῷ λέγω σπουδάζων, ὅτι πᾶσα τράπεζα μωρὰ θὰ ἦτο ἂν ἐδέχετο εἰς παρακαταθήκην τὰ χρήματα ἄνευ κόπου, ἐνῷ δὲν γνωρίζει πότε θὰ τ’ ἀποδώσῃ.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλη ἡ δυσκολία, κύριοι, προέρχεται ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἔχει αὐτὸς ὁ νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 11, ὅτι, καί τοι ἀναγκαῖα τὰ χρήματα αὐτὰ εἰς τὴν κυβέρνησιν, δὲν δύναται νὰ τὰ μεταχειρισθῇ χωρὶς νὰ δικαιολογήσῃ πρὸς ἓν κατάστημα ἰδιωτικὸν, τὴν τράπεζαν, τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ· ὅλη ἡ δυσκολία, λέγω, ἐκεῖθεν προέρχεται· διότι, ἂν πραγματικῶς αὐτὸς ὁ ὅρος δὲν ὑπῆρχε, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον περιεῖχεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἤθελεν ὑπερασπισθῇ τῷ ὄντι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Τί σᾶς εἶπεν; ἔλαβε τὰ χρήματα ἡ τράπεζα, ἡ κυβέρνησις βλέπει, ὅτι δὲν θὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν ἀμέσως, ὁ ὑπουργὸς συμφωνεῖ μὲ τὴν τράπεζαν, ἐὰν θέλῃ, νὰ τὰ κρατήσῃ ἐπὶ παρακαταθήκῃ μὲ προθεσμίαν ἑνὸς μηνὸς 3%, μὲ προθεσμίαν 6 μηνῶν 6% καὶ τέλος μὲ μεγαλειτέραν προθεσμίαν εἰς ἀνώτερον τόκον. Ὥστε, ὅταν τὸ δημόσιον δὲν ἔχῃ ἀνάγκην τῶν χρημάτων, δὲν ζημιοῦται, διότι θὰ συμφωνήσῃ μετὰ τῆς τραπέζης καὶ ἡ τράπεζα θὰ ὑπολογίσῃ τὸν τόκον συμφώνως μὲ τὸ καταστατικόν της· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει αὐτὸς ὁ ὅρος, τὰ πράγματα ὅλως διόλου μεταβάλλονται, καὶ ἡ εὐκολία, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἐκλείπει. Διότι, ὅταν τὸ δημόσιον δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ χρῆσιν ἐπὶ 6 μῆνας τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ δανείου εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῆς τραπέζης, 5, 6, 8 ἑκατομμύρια, δὲν δύναται νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν τράπεζαν δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ζητεῖ τὸ ἄρθρον 11 καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ τράπεζα δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ· ἄρα δὲν δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὴν τράπεζαν, δὲν ἔχω ἀνάγκην τῶν χρημάτων αὐτῶν πρὸς τὸ παρόν· παρακαλῶ νὰ τὰ κρατήσῃς ἐπὶ παρακαταθήκῃ ἕνα μῆνα ἢ τέσσαρας ἢ καθεξῆς. Δὲν ἠμπορεῖ, διότι ὁ διοικητὴς τῆς τραπέζης θὰ ἀπαντήσῃ· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ λάβετε τὰ χρήματα εἰμὴ τότε μόνον, ὅταν παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη· αὐτὸ λέγει ὁ νομοθέτης· ὁ νομοθέτης δὲν ἔθετε τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὴν διάθεσίν σας παρ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀγοράσετε πλοῖα, νὰ ἀγοράσετε ὅπλα καὶ τὰ λοιπά· τοιαύτην χρῆσιν δὲν θὰ κάμετε τώρα· τὰ χρήματα θὰ μένουν ἀτόκως εἰς τὴν τράπεζαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία θὰ παρουσιασθῇ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ προκειμένου, ἡ δὲ ζημία τὴν ὁποίαν τὸ δημόσιον ἠμπορεῖ νὰ ὑποστῇ νομίζω, ὅτι εἶναι σπουδαία, διότι κανεὶς ἐξ ἡμῶν, εἰς τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβλέπῃ πότε θὰ νομίσῃ συμφέρον ἡ κυβέρνησις ἢ πότε θὰ πραγματοποιήσῃ τὸ 11 ἄρθρον. Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ, ὅτι πολλάκις αἱ κυβερνήσεις ἀναβάλλουν προμηθείας ὠφελούμεναι ἀπὸ ἕνα πόλεμον, διότι μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου εὐθηνότερον εὑρίσκουν τὰ πλοῖα, εὐθηνότερον εὑρίσκουσι τὰ ὅπλα, καὶ ἄλλα περιστατικὰ ἄπειρα ἠμποροῦν νὰ συντρέξουν, ὥστε μία κυβέρνησις νὰ ἀναβάλῃ ἕνα ἐξοπλισμὸν ἐπὶ μακρόν· ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ πολιτικαὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ προΐδῃ. Ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ παρουσιασθῇ ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν σήμερον συζητοῦμεν, ἡ κυβέρνησις ἐπὶ ἱκανὸν χρόνον νὰ μὴ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἄρθρου 11, τὰ χρήματα νὰ εἶναι ἀρκετὰ καὶ ἡ τράπεζα νὰ μὴ πληρώσῃ τὸν παραμικρὸν τόκον. Νομίζω ἑπομένως ὅτι ἡ κυβέρνησις ἠμποροῦσε νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν συνεννόησιν μὲ τὴν τράπεζαν, ἐὰν δὲν δύναται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἀπὸ τοῦδε.

§21ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐννοεῖται.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ νὰ διασαφήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα πρὸς ἀμοιβαίαν ὠφέλειαν καὶ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς τραπέζης.

§23ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ δώσω πληροφορίας, νὰ πεισθῆτε. Ἡ τράπεζα διὰ τὰς ἐντόκους καταθέσεις ἐδημοσίευσεν ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δέχεται τὰ χρήματα, καὶ κατ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἐξακολουθεῖ νὰ δέχεται. Δὲν ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον πρόσωπον ἴδιον ὅρον, ἀλλὰ λέγει, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προκηρύξεως, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε· χρήματα, τὰ ὁποῖα κατατίθενται ὑπὸ τὸν ὅρον ν’ ἀποδοθοῦν εἰς τόσην προθεσμίαν, λαμβάνουν τόσον τόκον. Ἑπομένως ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὴν τράπεζαν, τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν μου, τὰ ὑπάγω εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τῆς προκηρύξεως, διότι μέχρις αὐτῆς τῆς ἐποχῆς δὲν θὰ κάμω χρῆσιν τῶν χρημάτων αὐτῶν. Καὶ αὐτὸν τὸν ὅρον βεβαίως θὰ δεχθῇ ἡ τράπεζα, οὐδέποτε ὅμως θὰ δεχθῇ τὴν ὑποχρέωσιν δι’ ὅσον καιρὸν μείνουν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ πότε θὰ τὰ δώσῃ, νὰ πληρόνῃ τόκον, διότι θὰ εἶναι παράλογον νὰ ἐπασχολῇ χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρει πότε θὰ τῇ ζητηθῶσι· διότι, ἐὰν δὲν ἐλάμβανεν αὐτὰ τὰ μέτρα ἡ τράπεζα, θὰ ἦτο εἰς κατάστασιν εἰς κάθε ἡμέραν στάσεως νὰ μὴ γνωρίζῃ, ἀπέναντι 30, 40 ἑκατομμυρίων, πότε θὰ τὰ ἀποδώσῃ, καὶ ἀναλόγως τῶν προθεσμιῶν, μὲ τὰς ὁποίας κατατίθενται, τὰ ἐπασχολεῖ. Ἄλλως ὑποθέτω, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ πραγματοποιεῖται ἐντὸς 3, 4 μηνῶν· ἐὰν δι’ αὐτὰ τὰ 5 ἢ 10 ἑκατομμύρια πληρώσῃ τόκον, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδώσῃ μὲ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, δὲν θὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ζημιώσῃ τοὺς μετόχους χωρὶς νὰ ὠφεληθοῦν· ἔπρεπε νὰ τὰ δανείσῃ μὲ προθεσμίαν καὶ τότε νὰ εἶναι προσοδοφόρα· ἐὰν ὅμως δὲν γνωρίζῃ τὸν χρόνον τῆς ἀποδόσεως, πῶς θὰ τοκίσῃ;

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μοῦ ὁμιλεῖτε, ὡς ἐγὼ νὰ σᾶς ἐζήτουν νὰ παραβιάσητε τὸ καταστατικόν σας. Ὑποθέσατε ὅτι ἐγὼ καταθέτω εἰς τὴν τράπεζα 1000 τάλληρα, ἀτόκως, μ’ αὐτὴν τὴν παραγγελίαν, νὰ δίδεται κατ’ ἔτος εἰς τὸν υἱόν μου διὰ τὰ δίδακτρά του ποσόν τι.

§25ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀποδίδει τόκον.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀτόκως, λέγω, σὲ συμφέρει;

§27ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν εἶναι κατ’ ἔτος, ὅταν εἶναι γνωστὸς ὁ χρόνος τῆς ἀποδόσεως.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παραιτῶ καὶ αὐτὸ, μολονότι καὶ αὐτὸ εἶναι ὑπὲρ ἐμοῦ, διότι ἐδῶ δὲν εἶναι συμπεφωνημένη ἡ προθεσμία. Ἔρχεται ὁ υἱός μου καὶ σᾶς λέγει, ἐγὼ ἐβγῆκα ἀπὸ τὸ σχολεῖον καὶ δὲν θὰ λάβω ἀνάγκην διδάκτρων, ἴσως λάβω μετὰ ἓν ἔτος. Ἑπομένως πληρόνει τόκον 4%; δὲν πληρόνει ἡ Τράπεζα; θὰ εἰπῇ, ὁ πατὴρ τὰ συνεφώνησε νὰ μείνουν;

§29ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τότε τὰ πέρνει καὶ τὰ διαθέτει αὐτὸς ὁ ἴδιος.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος;

§31ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ υἱός.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ υἱὸς δὲν ἠμπορεῖ. Ὅταν κατατίθενται τὰ χρήματα ἀτόκως ὑπὸ ἕνα προορισμὸν, δὲν δύναται νὰ γείνῃ κᾀμμία μεταβολὴ ἐν ὅσῳ ὁ προορισμὸς ὑπάρχει. Δὲν ἐννοῶ, κ. Κεχαγιᾶ, νὰ στενοχωρηθῇ ἡ Τράπεζα νὰ λάβῃ χρήματα ἐπὶ τόκῳ, τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ ζήτημα φαίνεται ὅτι δὲν ἐσυζητήθη ἀποχρώντως, ἐλᾶτε εἰς μίαν συνεννόησιν μὲ τὴν Τράπεζαν· ἠμπορεῖ ἡ Τράπεζα νὰ δεχθῇ ὑπὸ ὅρους τινὰς, νὰ εἴπῃ, μάλιστα δύναμαι νὰ πληρώσω τόκον συμφώνως μὲ τὴν προθεσμίαν τοῦ καταστατικοῦ καὶ τοὺς ὅρους τοῦ τόκου, ἀλλὰ μέχρι τινὸς ποσοῦ· ἐὰν συσσωρευθοῦν περισσότερα χρήματα, δὲν ἠμπορῶ νὰ πληρώσω τόκον.

§33ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ Τράπεζα ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ τόκον δυνάμει τοῦ καταστατικοῦ καὶ τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἔχει δημοσιευμένους, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Προσθέσατε λοιπὸν «ἐπὶ τόκῳ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ,» καὶ τότε ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι δὲν θέλει νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν χρημάτων ἐπὶ τόσους μῆνας.

§35ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πολὺ καλὰ «ἐντόκως ἢ ἀτόκως κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ.»

§36ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§37ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ, μοῦ φαίνεται, ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ, ἂν ἤθελεν, ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ κατατίθενται ἐπὶ τόκῳ 3½%, ἡ Τράπεζα ὅμως διὰ τὴν ἀπόδοσίν των ἔχει προθεσμίαν ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς καταθέσεως. Τοιουτοτρόπως ἀπὸ τοῦδε κάμνομεν τὰ χρήματα αὐτὰ ἔντοκα· διότι κατὰ τὸ καταστατικὸν, ὡς ἐξηγήθη ἡ Τράπεζα, ἅμα καταθέσετε χρήματα καὶ τῆς εἰπῆτε ὅτι μετὰ ἕνα μῆνα θὰ τὰ λάβετε, πληρόνει τόκον 3½%. Ἐὰν τῆς εἴπωμεν νὰ πληρώσῃ τόκον, χωρὶς νὰ τῆς δώσωμεν τὴν προθεσμίαν τοῦ ἑνὸς μηνὸς, βεβαίως παραβιάζομεν τὸ καταστατικόν· διὰ νὰ μὴ μένῃ ὅμως ὅλως ἀκανόνιστον τὸ τοιοῦτον, διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα, ἅμα δώσωμεν προθεσμίαν ἑνὸς μηνὸς, ὀφείλει νὰ πληρόνῃ 3½%, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Τράπεζα ὀφείλει τόκον δι’ ὅσα χρήματα παρακατατίθενται, δὲν ὑποχρεοῦται ὅμως ν’ ἀποδώσῃ αὐτὰ εἰμὴ ἕνα μῆνα μετὰ τὴν αἴτησιν.

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν συμφέρει.

§39ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν μείνῃ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, τότε ὁ ὑπουργὸς ἂς κάμῃ μίαν δήλωσιν· μολαταῦτα δὲν μὲ μέλει, τὸ ἴδιον εἶναι.

§40ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐγὼ ὑποβάλλω μίαν πρότασιν καθαρωτέραν, τὴν ὁποίαν, πιστεύω, δὲν ἔχει κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀφοῦ δέχεται νὰ πληρόνῃ ἡ Τράπεζα τόκον διὰ τὰς ταμιακὰς εἰσπράξεις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ διασάφησις εἰς τὰ πρακτικά.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν ὠφελεῖ· διότι τὰ πρακτικὰ δὲν δύνανται νὰ ὑποχρεώσουν τὴν Τράπεζαν, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐντόκως ἢ ἀτόκως κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης, θὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον, κ. ὑπουργέ;

§44ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ μένει εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Τραπέζης.

§46ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι· ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ ἠμποροῦν νὰ δηλώσουν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἐποχὴν θὰ λάβουν ἀνάγκην χρημάτων, τότε κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ, ἡ Τράπεζα ὀφείλει νὰ πληρώσῃ.

§47ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Μὰ ἡ Βουλὴ ὁρίζει ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἔχει προθεσμίαν ἑνὸς μηνός.

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὰ ἡ κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ.

§49ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν τύχῃ κατεπεῖγον τὸ πρᾶγμα, τότε κάτι παραβλέπει καὶ ἡ Τράπεζα (θόρυβος).

§50ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἰς τὸν αὐτὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἀπαντῶμεν δύω καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνουν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἡ μία εἶναι ἡ προερχομένη ἐκ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, ἡ δὲ ἄλλη εἶναι ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν τελωνείων, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατεθοῦν ἐκεῖ πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ τόκου. Διὰ τὴν δευτέραν πολλὰ καλὰ ὁρίζει ὁ νόμος, ὅτι προσδιορίζεται τόκος 3%. Τοῦτο αὐτὸ λέγω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν ἄλλην παρακαταθήκην. Ἐδῶ λέγει· «Πρὸς ἀσφάλειαν τῆς τακτικῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου τοῦ δανείου παραχωρεῖται ὁλόκληρος ἡ πρόσοδος τῶν τελωνείων Πατρῶν, Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Αἱ εἰσπράξεις παραδίδονται ἐν τῷ τέλει ἑκάστης ἑβδομάδος εἰς τὴν ἐθνικὴν Τράπεζαν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ἑξαμηνίαν ποσοῦ. Ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων τούτων, λογιζομένων ὡς παρακαταθήκη, ἡ Τράπεζα καταλογίζει τόκον πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου 3% ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταθέσεως μέχρι τοῦ τέλους ἑκάστης ἑξαμηνίας.»

§51ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ὡρισμένη ἡ ἐποχή.

§52ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταθέσεως μέχρι τέλους τῆς ἑξαμηνίας, ὅσα μείνουν νὰ πληρόνουν τόκον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ, κύριοι, διατί φέρετε νέα θέματα; δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προσθέσωμεν τίποτε.

§54ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ ἀφήσαμεν ἐκκρεμές· εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὸ σύνολον. Λοιπὸν λέγω, ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὰς παρακαταθέσεις.

§55ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πάλιν τὸ ἴδιον. Μὰ δὲν ἐπροσέξατε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ἡ Τράπεζα, κατὰ τὸ καταστατικὸν καὶ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ τόκον ἐπὶ χρημάτων ἄνευ προθεσμίας. Τότε καὶ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἔπρεπε νὰ πληρόνουν τόκον, διότι καὶ αὐτὰ εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα χρεωστεῖ εἰς τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον· πληρόνει μόνον τόκον ἐπὶ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατατίθενται ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἀποδόσεως εἰς ῥητὴν προθεσμίαν, καὶ ἰδοὺ ἡ προκήρυξις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν χρήσει....

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ, ὑποβάλλω τὴν πρότασίν μου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν δέχομαι κἀμμίαν πρότασιν, διότι ὁ κανονισμὸς τὸ ἀπαγορεύει.

§58ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀνέχεται τὴν συζήτησιν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§60ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀφοῦ σιωπᾷ.

§61ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἐπικαλούμεθα τὸ δεδικασμένον, διότι ἠμποροῦσε νὰ εἶναι καὶ νόμος, καὶ νὰ ἔλθῃ εἷς καὶ νὰ εἴπῃ πολὺ δικαίως, διατί ἀδικεῖται τὸ δημόσιον; Λοιπὸν ἐν γένει, κύριοι βουλευταί, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἡ Τράπεζα δέχεται κατατιθέμενα χρήματα, ἐὰν δύνανται νὰ κατατεθῶσιν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ Τράπεζα θὰ χορηγήσῃ τόκον. Ἰδοὺ λοιπόν. Ἀναγινώσκει τὴν προθεσμίαν καὶ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δίδει τόκον ἡ Τράπεζα κατὰ τὴν προκήρυξίν της. Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις εἶναι κυρία νὰ ἐκλέξῃ ἕνα ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ὅρους καὶ νὰ εἴπῃ, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου, θέλω νὰ μείνωσιν εἰς τὴν Τράπεζαν μέχρις αὐτῆς τῆς ἐποχῆς, καὶ ἑπομένως νὰ λάβῃ αὐτὸν τὸν τόκον.

§62ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἰδοὺ, κύριε ὑπουργὲ, δύω ἰδέαι κυκλοφοροῦν· πρῶτον, ὅτι δὲν θέλομεν ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν διάκρισιν ἑνὸς ὑπουργοῦ, καὶ τώρα εἶσθε σεῖς, αὔριον θὰ ἦμαι ἐγὼ, μεθαύριον ὁ ἄλλος, νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν χρειάζονται παρὰ μετὰ ἕνα μῆνα, διότι ἐνδέχεται ὁ ὑπουργὸς αὐτὸς νὰ τὸ παραλείψῃ διὰ μερικοὺς λόγους, καὶ ἐντούτοις θὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν Τράπεζαν πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ αὐτὰ φέρουν τόκον πολὺν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ὠφεληθῇ ἡ κυβέρνησις· δεύτερον, ὑποπτεύομαι μήπως ἡ διάταξις τοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ χρήματα κατατίθενται ἀτόκως, ἀποκλείει....

§63ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν λέγει ἀτόκως, κατατίθενται, λέγει, εἰς τὴν Τράπεζαν.

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγετε, κατατίθενται, συγκεντρόνονται.

§65ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Λέγομεν μήπως γείνῃ ἔνστασις ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης· δυνάμει τοῦ νόμου δέχομαι τὰ χρήματα, ὄχι ὅμως κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ ἐν γένει, ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον. Ὁ νόμος δὲν λέγει περὶ τόκου, ἄρα δὲν δίδω τόκον· ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ τόσον μεγάλη ἀνάγκη κατεπείγουσα, ὥστε οὔτε ἑνὸς μηνὸς προθεσμίαν νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ διὰ τὴν παραλαβὴν τῶν χρημάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ κυβέρνησις νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἔδειξε πάντοτε καλὰς καὶ ἀγαθὰς ὑπὲρ τῆς κυβερνήσεως διαθέσεις, ὥστε νὰ παραβλέψῃ;

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, κύριοι, ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, δόσατέ μου την, κ. πρόεδρε. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα μετὰ τοῦ κ. Κυπριάδου, εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ὑπάρχει ἡ διαφωνία. Ἀναγινώσκει τὴν πρότασίν του.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, κᾀνεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· πρῶτον, αὐτὸ εἶναι μία πρότασις δυσπιστίας πρὸς πᾶσαν κυβέρνησιν, ἑπομένως καμμία κυβέρνησις, ἔχουσα συναίσθησιν τῆς τιμῆς της, δὲν τὴν δέχεται, καὶ ἐγὼ πρὸ πάντων δὲν τὴν δέχομαι· δεύτερον, εἶναι μία πρότασις, ἡ ὁποία τείνει νὰ δεσμεύσῃ τὰς χεῖρας πάσης κυβερνήσεως. Ἕνα μῆνα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πάρετε τὰ χρήματα· καὶ ἂν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ κυβέρνησις, δὲν ἠμπορεῖ, διότι ἔτζι ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, διότι δυσπιστεῖ πρὸς τὴν κυβέρνησιν νὰ χαρισθοῦν μερικοὶ τόκοι εἰς τὴν Τράπεζαν. Ὕστερον ἀπὸ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Δεληγεώργης, καὶ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς παρεδέχθη, νομίζω, ὅτι πᾶς κίνδυνος ἐκλείπει, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ἀσφαλίζονται, καὶ ἡ ἐλευθερία τῆς κυβερνήσεως ἐπίσης ἀσφαλίζεται, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο. Πρόκειται περὶ καταστήματος, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται περιουσίαν ξένην, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαχειρισθῇ παρὰ κατὰ νόμους τινας, τοὺς ὁποίους ἔθεσε· δὲν εἶναι εἰς τὸ χέρι τῆς Τραπέζης νὰ δίδῃ αὐτὴ τὰ χρήματα τῶν μετόχων μὲ τόκον περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον κατὰ τὸ δοκοῦν· εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀκολουθῇ κανόνας τινάς. Ἡ Τράπεζα εἶπεν, ὅτι ἐγὼ δέχομαι χρήματα ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους· ὅποιος θέλει ἂς μοῦ φέρῃ· καὶ πολὺ ὀρθῶς, διότι ἡ Τράπεζα δὲν ἤθελε νὰ δεχθῇ χρήματα καὶ νὰ δίδῃ τόκον χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ πότε θὰ τὰ ἀποδώσῃ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς παρεδέχθη, εἶναι πολλὰ λογικὴ καὶ τὴν παραδέχομαι.

§69ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ· ἰδού. «Αἱ παρὰ τῇ Τραπέζῃ καταθέσεις ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου εἰσὶν ἔντοκοι ἢ ἄτοκοι συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς.» Ὥστε ἐὰν ἡ κυβέρνησις εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ θέσῃ προθεσμίαν, θὰ εἶναι ἄτοκα· ἐὰν θέσῃ προθεσμίαν, θὰ εἶναι ἔντοκα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ τὸ σύνολον καθὼς κατὰ τὴν συναίνεσίν σας διωρθώθη· οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν.). Ὑποβάλλω, κύριοι, κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην ἡμέραν, καθ’ ἣν δύναται νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισίν σας, νομοσχέδιον πρὸς ἐπικύρωσιν ἑνὸς πρωτοκόλλου μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως· πρόκειται περὶ κτημάτων τινων τῶν Θηβῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ὠφείλετο ἀποζημίωσις ἢ ἀπόδοσις τῶν κτημάτων τούτων. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχε λυθῆ πρό τινος χρόνου, εἶχε δὲ δοθῆ ὑπόσχεσις νὰ ὑποβληθῇ κατὰ τὴν πρώτην βουλευτικὴν σύνοδον ὁ συμβιβασμός. Ταῦτα πάντα ἐγένοντο, ἡ δὲ καλὴ πίστις ἀπαιτεῖ ἐντὸς αὐτῆς τῆς συνόδου νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Ὅθεν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συζητήσῃ σήμερον διὰ πρώτην φορὰν τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν μέχρι τοῦ Σαββάτου νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν τρίτην.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ τῶν ἐν Θήβαις χωρίων Κρέσπι, Μπάσσαρα, Μάδαρα, Μπράτι καὶ Κελτέτι. Ἄρθρον 1. «Τὸ πρωτόκολλον τὸ ὑπογραφὲν τὴν 5 Ἀπριλίου 1867 ὑπὸ τοῦ Κ. Χαριλάου Σ. Τρικούπη, ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ τοῦ Κ. Ἰωάννου Φωτιάδου Βέη, ἐκτάκτου ἀπεσταλμένου καὶ πληρεξουσίου ὑπουργοῦ τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Σουλτάνου, οὗ τὸ κείμενον κατωτέρω ἕπεται, ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ

Τῆς γενομένης ἐν τῷ καταστήματι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν συνεδριάσεως τῆς 5 Ἀπριλίου 1867 περὶ τῶν 5, πέντε, χωρίων Κρέσπι, Μπάσσαρα, Μάδαρα, Μπράτι καὶ Κελτέτι, τῶν κειμένων ἐν τῷ κάτω τμήματι τῶν Θηβῶν. Οἱ ὑπογεγραμμένοι, Χαρίλαος Σ. Τρικούπης, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐτοῦ Ἑλληνικῆς Μεγαλειότητος, ἀφ’ ἑνός, καὶ Φωτιάδης Βέης, ἔκτακτος ἀπεσταλμένος καὶ πληρεξούσιος ὑπουργὸς τῆς Αὐτοῦ Αὐτοκρατορικῆς Μεγαλειότητος τοῦ Σουλτάνου, ἀφ’ ἑτέρου. Ἔχοντες τὴν δέουσαν παρὰ τῶν σχετικῶν αὐτῶν Κυβερνήσεων πληρεξουσιότητα ὅπως προβῶσιν εἰς τὸν ὁριστικὸν ἐξισασμὸν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν κληρονόμων τοῦ Ἰσμαὴλ Βέη καὶ τῆς Σαΐδας Χανούμ, ὡς ἰδιοκτητῶν τῶν πέντε χωρίων, Κρέπτι, Μπάσσαρα, Μάδαρα, Μπράτι καὶ Κελτέτι, τῶν κειμένων μὲν ἐν τῷ κάτω τμήματι τῶν Θηβῶν, πωληθέντων δὲ τῷ 1834 εἰς τὸν Ζαχαρίαν Ζαγαρὼφ, ὑπήκοον Ῥῶσσον, καὶ κατόπιν μεταβιβασθέντων ὑπὸ τούτου εἰς τοὺς εἰρημένους κληρονόμους τοῦ Ἰσμαὴλ Βέη καὶ τῆς Σαΐδας Χανούμ. Ἀφοῦ ἐπανέλαβον καὶ ἐξέτασαν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀπὸ τοῦ σημείου εἰς ὃ εὑρίσκετο κατὰ τὰς τελευταίας συνδιασκέψεις, τὰς γενομένας κατὰ Μάϊον 1866 μεταξὺ τοῦ Κ. Γιαννοπούλου, ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ Φωτιάδου Βέη, συνέθεντο τὰ ἑξῆς. Ἄρθρον 1. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ πληρώσῃ εἰς τὴν ἐν Ἀθήνας Ὀθωμανικὴν πρεσβείαν, ἐν εἴδει ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν εἰρημένων χωρίων Κρέσπι, Μπάσσαρα, Μάδαρα, Μπράτι καὶ Κελτέτι, τὸ ποσὸν τριακοσίων ἑξήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, ὧν τὸ ἥμισυ πληρωθήσεται ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ δώσῃ τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς εἰς τὸ παρὸν πρωτόκολλον, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς πρώτης πληρωμῆς. Ἄρθρον 2. Ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις, ἐνεργοῦσα ἐν ὀνόματι τῶν εἰρημένων κληρονόμων τοῦ Ἰσμαὴλ Βέη καὶ τῆς Σαΐδας Χανούμ, παραιτεῖται δι’ ἑαυτὴν καὶ ἐν ὀνόματι πάντων τῶν ὑπηκόων αὐτῆς, πάσης οἱασδήποτε ἀπαιτήσεως περὶ τῆς κυριότητος ἢ τῶν συλλεχθέντων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰσοδημάτων τῶν εἰρημένων χωρίων. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διαμένει κυρία τῶν χωρίων τούτων, ἡ δὲ Ὀθωμανικὴ ὑπόσχεται ν’ ἀποδώσῃ, ἐν περιπτώσει ἐκνικήσεως, τὸ πληρωθὲν ἐν εἴδει ἀποζημιώσεως ποσὸν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἀνάλογον τούτου ποσὸν, ἐν περιπτώσει μερικῆς ἐκνικήσεως. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς τὴν ἀπόδοσιν τούτων, εἰμὴ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ ἐκνίκησις δὲν προέρχεται ἐκ πράξεως ἢ ἐξ ἀμελείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἰς πίστωσιν τούτων, οἱ εἰρημένοι πληρεξούσιοι συνέταξαν καὶ ὑπέγραψαν εἰς διπλοῦν τὸ παρὸν πρωτόκολλον. Πρὶν δὲ τὸ ὑπογράψωσιν, ὁ Ἕλλην πληρεξούσιος ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιφυλάσσεται τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, σύμφωνα πρὸς τὸ Σύνταγμα τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ ὀθωμανὸς πληρεξούσιος ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιφυλάσσεται τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεώς του, ἥτις κοινοποιηθήσεται εἰς τὸν Ἕλληνα πληρεξούσιον ἐντὸς ἑνὸς μηνός. Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις τὴν πέμπτην (δεκάτην ἑβδόμην) Ἀπριλίου χίλια ὀκτακόσια ἑξήκοντα ἑπτά.

(Τ. Σ.) ΧΑΡΙΛ. Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ

(Τ. Σ.) Ι. ΦΩΤΙΑΔΗΣ.

Ἄρθρον 1. Χορηγεῖται ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργείου, τῆς χρήσεως 1867, ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 8, «Συμβιβασμὸς περὶ τῶν χωρίων Θηβῶν· πίστωσις ἐκ δραχμῶν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα χιλιάδων πρὸς πληρωμὴν τῆς πρώτης δόσεως.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκον. ὑπουργὸς

Σ. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερ. ὑπουργὸς

ΧΑΡΙΛ. Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ.»

Συνοδεύεται δὲ καὶ μὲ ἔκθεσιν αἰτιολογικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθεται ἅπαν τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§72ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§73ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, πρέπει νὰ τυπωθῇ.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ καλὴ πίστις ἀπαιτεῖ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐδόθη εἰς τύπωσιν καὶ σήμερον θέλει διανεμηθῆ. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἀναγινώσκουσα τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, καὶ θέλει πεισθῆ, ἂν εἶναι συμφέρον ἢ ὄχι, διότι πρόκειται περὶ συμφερόντων ἰδιωτικῶν, τὰ ὁποῖα ἐὰν δὲν λυθῶσι κατ’ αὐτὸν τὸ τρόπον, θέλουσιν ἔλθει ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἡ πεποίθησις καὶ τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν προηγουμένων εἶναι, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον ἔγεινεν αὐτὸς ὁ συμβιβασμὸς, τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου προφυλάττονται καὶ τὸ δημόσιον ἀποφεύγει διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων μεγαλειτέρας ζημίας, δηλ. τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν τῶν κτημάτων, ἥτις εἶναι μεγαλειτέρα τῆς διδομένης ἀποζημιώσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ, εἶναι νὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§75ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν περιλήψει, κύριε ὑπουργὲ, δὲν μᾶς λέγετε τί ὑπόθεσις εἶναι αὐτή;

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Εἰς τὸ κάτω τμῆμα τῶν Θηβῶν ὑπάρχουν πολλὰ κτήματα ἰδιόκτητα, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλλάδος ἔπρεπεν ἢ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἰδιόκτητα Ὀθωμανῶν ἢ νὰ θεωρηθῶσιν ἐθνικὰ ὡς ἐθεωρήθησαν ἄλλων ἐπαρχιῶν κτήματα ἰδιόκτητα Ὀθωμανῶν, ἢ ὡς ἀνήκοντα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας Ὀθωμανοὺς, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ βασιλείου δὲν εὑρίσκοντο ὑπὸ τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα. Ἡ συνθήκη, ἥτις εἶχεν ὑπογραφῆ, ἀναφέρει περὶ Θηβῶν, ὅτι ἐὰν μὲν εὑρίσκωνται τὰ κτήματα ὑπὸ τὴν κατοχὴν τῶν Ὀθωμανικῶν ὅπλων, ὀφείλει ἡ κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ν’ ἀποδώσῃ τὰ κτήματα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐὰν δὲ εἰς τὴν κατοχὴν τῶν Ἑλληνικῶν, ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐγίνετο κυρία τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἐκ τούτου ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις, ἥτις διήρκεσεν ἱκανὸν χρόνον καὶ ἐπὶ τέλους ἐλύθη κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον· ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις δὲν ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζεν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, ἔχουσα καὶ ἄλλας δυνάμεις συμφώνους, ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ κάτω τμῆμα τῶν Θηβῶν δὲν εὑρίσκετο ὑπὸ τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα· οὐχ ἧττον, διὰ νὰ λύσῃ τὴν διαφορὰν, παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἐπλήρωσεν ἀποζημίωσιν διὰ τὰ Ὀθωμανικὰ κτήματα, τῶν ὁποίων ἐδόθη κατάλογος. Ἀλλὰ πολλὰ τῶν κτημάτων τούτων, πρὶν ἔτι γείνῃ ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τῆς Ὀθωμανικῆς κυβερνήσεως, εἶχον διατεθῆ παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν Ὀθωμανῶν πρὸς ξένους ὑπηκόους, καὶ ὡς πρὸς ταῦτα ἐν τῷ συμβιβασμῷ πρὸς τὴν Ὀθωμανικὴν κυβέρνησιν ἐτέθη ἐπιφύλαξις, ὅπως συμβιβασθῇ ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἰδίᾳ μετὰ τῶν ξένων τούτων ἀγοραστῶν. Οἱ ξένοι οὗτοι ἀγορασταὶ, ὑποστηρικτὰς ἔχοντες τὰς κυβερνήσεις αὑτῶν, κατώρθωσαν συμβιβασμὸν ὠφελιμώτερον τοῦ συμβιβασμοῦ τὸν ὁποῖον εἶχον κατορθώσει οἱ Ὀθωμανοὶ οἱ μὴ ἐκποιήσαντες, δηλ. κατώρθωσαν νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς αὐτοὺς αὐτούσια τὰ κτήματα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἦτο μεγαλειτέρα. Ἀλλὰ περὶ τούτων ὅλων δὲν πρόκειται, διότι εἶναι λελυμένα πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἀλλὰ μετὰ τὸν συμβιβασμὸν τοῦτον παρουσιάσθη ἓν ζήτημα· κτήματά τινα εἰς τὸ τμῆμα τῶν κάτω Θηβῶν, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκποιηθῆ εἰς ξένον ὑπήκοον Ῥῶσσον ὀνόματι Ζαχαρίαν Ζαχάρωφ, δὲν εἶχον ἀποδοθῆ εἰς αὐτὸν κατὰ τὸν συμβιβασμὸν, διότι οὗτος δὲν εἶχε παρουσιασθῆ· προθεσμία ὅμως δὲν ὑπῆρχε, καὶ παρουσιάσθησαν κύριοι οἱ Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι οἱ πρὸς αὐτὸν πωλήσαντες, οἵτινες παρέστησαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, ὅτι συνεβιβάσθησαν μὲ τὸν ἀγοραστὴν καὶ εἶναι αὐτοὶ πλέον κύριοι. Ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις μετά τινας ἐνστάσεις, ὅτι δῆθεν ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ὁ ἴδιος Ζαχάρωφ, ἀνεγνώρισε μετὰ προηγουμένας συνεννοήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβον μέρος καὶ αἱ τρεῖς δυνάμεις, ὅτι οἱ Ὀθωμανοὶ εἶχον γείνει κύριοι τῶν κτημάτων συναινέσει τοῦ Ζαχάρωφ, ἀποδόσαντος εἰς αὐτοὺς τὴν κυριότητα, καὶ ὅτι ἡ θέσις αὐτῶν δὲν ἔπρεπε ν’ ἀλλάξῃ καὶ ἐδικαιοῦντο καὶ αὐτοὶ νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ γενομένου συμβιβασμοῦ. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀντέταξε τότε ἄλλο· ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ ὑπηκόων Ὀθωμανῶν, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ αὐτούσιον τὸ κτῆμα καὶ ἐζήτησεν ὅπως ἐπιτραπῇ νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις δι’ αὐτοὺς, ὅπως εἶχε δοθῆ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους Ὀθωμανοὺς κατὰ τὴν πρώτην ἀρχήν. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἡ Ὀθωμανικὴ κυβέρνησις ἀντέστη εἰς τοῦτο, ζητοῦσα τὴν αὐτούσιον ἀπόδοσιν ἐπὶ λόγῳ, ὅτι ἤρχοντο ἐν ὀνόματι ξένου ὑπηκόου, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπεδίδοντο τὰ τοιαῦτα κτήματα. Ἀλλὰ μετὰ πολλῶν ἐτῶν διαπραγματεύσεις ὑπεχρεώθη ἡ Ὀθωμανικὴ κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις εἶχεν ὄχι μόνον προτείνει, ἀλλὰ καὶ κανονίσει ὁρίσασα ὅτι ἡ ἀποζημίωσις αὕτη ἔδει γείνει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε συμφωνηθῆ μεταξὺ τῶν ἀρχικῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τοῦ Ζαχάρωφ· ὡς πρὸς τοὺς τόκους δὲ τοῦ τιμήματος τούτου ἐθεωρήθη ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις πρέπει νὰ τοὺς ἀποδώσῃ ἀντὶ τῶν καρπῶν τοὺς ὁποίους ἀπήλαυσεν ἐκ τῶν κτημάτων. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ διαπραγμάτευσις, ἥτις διήρκεσεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη μὲ πολλὰς περιπετείας. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῶν πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα ὑπεγράφησαν, καὶ τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπιτροπῶν αἱ ὁποῖαι συνεστήθησαν, σᾶς ἀναφέρω τοῦτο· ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Γιαννόπουλος ἀπηύθυνε μίαν ἐπίσημον ἐπιστολὴν εἰς τὸν ἐνταῦθα πρέσβυν τῆς Τουρκίας, πληρεξούσιον τῆς Πύλης ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου προσέφερε ποσόν τι στηριζόμενον ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τούτων, τουτέστι τοῦ τιμήματος τοῦ ἀρχικοῦ μεταξὺ τοῦ ἰδιοκτήτου Ὀθωμανοῦ καὶ τοῦ Ζαχάρωφ καὶ τῶν τόκων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς προσφορᾶς. Ἐν συνόλῳ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ὁρίζεται εἰς 360,000 δραχμάς. Ἐζήτησε πρὸς τούτοις παρὰ τοῦ πληρεξουσίου τῆς Πύλης νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 2 δόσεις, ἡ μία μετὰ τρεῖς μῆνας καὶ ἡ ἑτέρα ἓξ μῆνας μετὰ τὴν πρώτην, τουτέστι μετὰ 9 μῆνας. Οὕτω πως εὕρομεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα τοῦτο ὅτε ἤλθομεν εἰς τὰ πράγματα, καὶ βεβαίως δὲν ἐδυνάμεθα παρὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν γενομένην πρότασιν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον ὄχι μόνον εἶχε γείνει ἐπισήμως ἐκ μέρους Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως πρὸς ἄλλην, ἀλλὰ διότι ἐθεωρήσαμεν τὸν συμβιβασμὸν τοῦτον ὡς τὸν δίκαιον καὶ τὸν συμφέροντα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, καθότι, ὅπως σᾶς προεῖπον, τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις ἢ ν’ ἀποδοθῶσιν αὐτούσια, ἐλύθη διὰ τῆς ἀποζημιώσεως, ἥτις ἦτο ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ὑπεστήριξε. Μόνον ἐζητήσαμεν ὅρους τινας τροποποιήσεως· ἀντὶ τῆς προθεσμίας τῶν τριῶν μηνῶν διὰ τὴν πρώτην δόσιν ἐζητήσαμεν ἓξ μῆνας, καὶ πρὸς τούτοις νὰ μὴ καταλογισθῶσιν οἱ τόκοι ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ πρότασις παρὰ τοῦ Γιαννοπούλου· ταῦτα δὲ ἐπὶ τέλους ἐγένοντο δεκτὰ ἀπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ὀθωμανικῆς κυβερνήσεως. Μετὰ τὴν παραδοχὴν ταύτην ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον, ἐθεωρήσαμεν δὲ ὅτι θὰ ἐδεικνύομεν κακὴν πίστιν πρὸς τὴν γείτονα δύναμιν, ἐὰν δὲν ἐφέρομεν ἐγκαίρως τὸ πρωτόκολλον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπεφεύγομεν τοιουτοτρόπως διὰ πλαγίου μέσου ἀρνούμενοι νὰ ὑπογράψωμεν τὸ πρωτόκολλον καὶ ἀφίνοντες τὴν ὑπόθεσιν μετὰ ἓν ἔτος νὰ λυθῇ εἴτε διὰ τῆς παρεμβάσεως ἄλλης δυνάμεως εἴτε καὶ δικαστικῶς, εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν ἠξεύρομεν ἐὰν ἠθέλομεν ἐπιτύχει ὅρους τοιαύτης συμφωνίας.

§77Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νομίζω νὰ λύσωμεν μίαν ὑπόθεσιν τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας καθ’ ἃς συνεδριάζομεν καὶ ἔχομεν τοσαῦτα νομοσχέδια, ὥστε οὐδὲ εἰς τὸν νοῦν μας δυνάμεθα νὰ συμπεριλάβωμεν ὅλα ταῦτα· δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν λύσιν μιᾶς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν 40 χρόνους δὲν ἐδυνήθη καμμία κυβέρνησις νὰ λύσῃ καὶ ἡ ὁποία ἐδύνατο νὰ τρέξῃ δρόμους ἄλλους, νὰ τὴν λύσωμεν ἐξ ἐφόδου· διότι νομίζω ὅτι τὸ ἔθνος πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν καὶ ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ζημίας, ἀφοῦ ἴδῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ διέλθῃ ὅλα ὅσα ἀποβλέπουν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Ὀθωμανικῆς κυβερνήσεως. Ἄλλως τε νὰ ἔρχεται ἓν νομοσχέδιον τὰς τελευταίας στιγμὰς, καθ’ ἃς ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ τελειώσῃ τὰς ἐργασίας της, τοιαύτης σπουδαιότητος χωρὶς νὰ τὸ μελετήσωμεν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον. Ἐγὼ ἐννοῶ πολὺ καλὰ ὅτι ὅλα τὰ πράγματα δύνανται νὰ γείνουν καὶ νὰ ἐμποδισθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς οἱασδήποτε δυνάμεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὴν βίαν δὲν πρέπει νὰ μεταχειρίζωνται οἱ ἄνθρωποι χωρὶς προηγουμένως νὰ σκέπτωνται. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ 40 κατὰ συνέχειαν ἔτη ἔμεινεν ὑπὸ ἐκκρεμοδικίαν, ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ ἕως ὅτου ἡ Βουλὴ μελετήσασα τὸ ζήτημα ἔλθῃ εἰς κατάστασιν νὰ τὸ λύσῃ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μὴ πιέζῃ τὴν Βουλὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς τοιαῦτα νομοσχέδια. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐννοεῖτε, ὅτι εἶμαι ἐλεύθερος νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν πρέπει νὰ φροντίζῃ ὄχι μόνον περὶ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἡ ψῆφός του ἔχει, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς τιμῆς καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλως τε, κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας καταβάλλω εἰς τὴν μελέτην ὅλης αὐτῆς τῆς ἱστορίας τῶν νομοσχεδίων, ὁ νοῦς μου εἶναι ἀδύνατος νὰ συμπεριλάβῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ πιστεύω, ὅτι οὔτε τοῦ Νεύθωνος ὁ νοῦς δύναται νὰ μελετήσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς 24 ὥρας. Καὶ εἶναι πρωτοφανὲς πρᾶγμα καὶ ποτὲ ἀκόμη μήτε ἐπὶ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἡ μοναρχία ἦτο ἀπόλυτος καὶ τὸ Σύνταγμα τυπικὸν, δὲν εἶναι παράδειγμα, ὥστε ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς τελευταίας ὥρας νὰ συζητῇ μὲ τόσην ἐπιπολαιότητα τὰ μᾶλλον σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ νομοσχέδια· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς νὰ μᾶς ὑποβάλλουν σπουδαιότατα νομοσχέδια χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸν καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν· διότι αἱ διαφοραὶ τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως εἶναι κανονισμέναι διὰ τῶν συνθηκῶν καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἐντὸς αὐτῶν τῶν συνθηκῶν καὶ τῶν νόμων ὑπάρχῃ καὶ ἡ λύσις τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐδῶ Εὑπάρχουν τόσαι ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ νομίζετε, ὅτι ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἔχωμεν ὅλα εἰς τὸ κεφάλι μας, ὥστε νὰ συζητήσωμεν αὐθωρεὶ τοιαῦτα ἀντικείμενα; Τὸ κατ’ ἐμὲ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ὑπουργὸν νὰ ἀφήσουν τὴν Βουλὴν ἥσυχον καὶ εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπως πρέπει, ἐσκεμμένως καὶ ἀξιοπρεπῶς.

§78ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς οὔτε τοὺς ὑπουργοὺς οὔτε τοὺς βουλευτὰς νὰ τοὺς ἐμποδίσῃ νὰ ὑποβάλλουν προτάσεις ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν ἡμέραν· ἑπομένως ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναγκασθῇ παρ’ οὐδενὸς νὰ συζητήσῃ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ἀφεύκτως ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου. Οἱ ὑπουργοὶ ὑπέβαλον τόσα νομοσχέδια· μᾶς βιάζει κανεὶς νὰ τὰ συζητήσωμεν ὅλα; ὄχι, ἀλλὰ ὅσα προφθάσωμεν· δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ μᾶς βιάσῃ Ὑπεβλήθη λοιπὸν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· ἂς λάβῃ τὸν δρόμον του. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔπραξε τὸ χρέος του ἐντὸς τῆς καλῆς πίστεως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν προφθάσῃ νὰ τὸ συζητήσῃ, οὔτε ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπεύθυνος οὔτε ὁ ὑπουργός.

§79Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἐγείρω συζήτησιν ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδριάσεως, διότι εἰς τὰ σπουδαῖα νομοσχέδια οὕτω πρέπει νὰ γίνεται. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐγείρω συζήτησιν νομίζετε, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα καὶ νὰ λέγω ὅ,τι μοῦ ἔλθῃ εἰς τὸ κεφάλι μου; Ὄχι· πρέπει νὰ μοῦ δοθῇ καιρὸς τοὐλάχιστον 24 ὡρῶν, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ συῤῥάψω ἕνα σχέδιον καὶ νὰ ἔλθω νὰ συζητήσω.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρῶτον θέλω νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν, διατί ἔφερα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τόσον ἀργά. Τοῦτο δὲν ἔγινε σκοπίμως· ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις, διότι ὑπῆρχε πρότασις προηγουμένη ἀπὸ ὑπουργὸν πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Πύλης περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, οὐχ ἧττον ἐζήτει νὰ ἐπιτύχῃ τινας τροποποιήσεις ὅπως καὶ ἐπέτυχε μικροῦ λόγου ἀξίας· ἀλλὰ ταυτοχρόνως ὑποστηρίζω, ὅτι τὰς αἰτήσεις ταύτας δὲν τὰς ἔκαμε μὲ πλάγιον σκοπὸν, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τῆς συνόδου καὶ νὰ προσθέσῃ ἓν ἔτος εἰς τὰ 40, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅστις νομίζει, ὅτι ἡ μεγάλη ἀναβολὴ μέχρι τοῦδε δικαιολογεῖ ἔτι μεγαλειτέραν· μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ζητῶ παρὰ τῆς Βουλῆς ἐγὼ σήμερον νὰ ἐπιψηφίσῃ ἀμέσως αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι νὰ ἐπιτρέψῃ σήμερον τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν· διότι ἄλλως εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ διὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, καθόσον δὲν ὑπολείπεται καιρὸς διὰ τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ πεισθῇ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τούτων, ὅτι τελευταῖον ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον, ὅτι ἐβράδυνε τοσοῦτον ἐκ τῆς μερίμνης τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκβιάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο οὐδ’ ἠθέλησε νὰ ὑπεκφύγῃ τοιαύτην συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§81ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, σήμερον σᾶς διανέμεται, διότι εἶναι τυπωμένον.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι θὰ ἔχῃ ἓν ἄτοπον αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἐξεπίτηδες δῆθεν ἀπεφάσισε τὴν ἀπάλειψιν διὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, ἐνῷ ἡ Βουλὴ καθιέρωσε μέχρι τοῦδε, ὅτι, ἐπειδὴ θεωρεῖ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν οὐχὶ ὡς λίαν σπουδαίαν, ἄλλως ὡς τυπικήν, διότι τὸ ἔκαμε πολλάκις, νομίζω, ὅτι χάριν τῆς καλῆς πρὸς τὴν γείτονα δύναμιν πίστεως καὶ ἁβροφροσύνης ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ, διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι ἐπίτηδες δὲν ἐπιτρέπει, νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὴν δευτέραν, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα, ἠμπορεῖ νὰ μὴ προβῇ· ἀλλὰ τώρα θὰ φανῇ, ὅτι παραβιάζει τὰ παραδεδεγμένα διὰ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν πίστωσιν αὐτήν. Τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι μεταξὺ δυνάμεων δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ χώραν, διότι χωρὶς λόγον παρεξηγεῖται. Ἂς ἀναγνωσθῇ λοιπὸν διὰ πρώτην φορὰν καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἂς κάμῃ τὰς παρατηρήσεις της, ἂς ζητήσῃ ἀναβολήν, ἂς τὸ ἀποῤῥίψῃ, ὅ,τι θέλει.

§84ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διὰ τὴν καλὴν πίστιν πρέπει νὰ λάβωμεν γνῶσιν, διότι ἡμεῖς γνωρίζομεν ὅτι ὅλα αὐτὰ ἐκαθαρίσθησαν. Εἴχομεν ἓν δικαστήριον μικτόν· ἐὰν εἶναι ἀπόφασις, οἱ νόμοι ἐκτελοῦν· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπόφασις τοῦ δικαστηρίου, οὔτε συνθήκη ἐκ τῶν παραδεδεγμένων· εἶναι ἓν νέον πρᾶγμα· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ τὸ μελετήσωμεν;

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι ὑπουργοὶ, εἶμαι σύμφωνος κατ’ οὐσίαν μαζῆ σας, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ζητήσετε νὰ θυσιάσωμεν τοὺς τύπους τοὺς κοινοβουλευτικοὺς διὰ ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι δὲν προδικάζομεν· καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ὑπερηφάνεια τῆς Βουλῆς ἀπαιτεῖ νὰ συνταυτισθῇ μὲ τὴν δικαιοσύνην. Καὶ δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θέλει ἀποδώσει ὅ,τι ὀφείλει τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος, διότι ἀπέδειξε πόσον ἀγαπᾷ νὰ ἔχῃ τὰ δίκαια πράγματα ὅσα νομίμως κατέχει καὶ νὰ ἀποδίδῃ τὰ ἄδικα. Ἀλλὰ ἡ ξένη ἐπικράτεια δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι παραβιάζετε τὰ δικαιώματά μου, διότι φυλάττετε τοὺς τύπους τοὺς κοινοβουλευτικούς· δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς παρεξηγήσῃ καμμία δύναμις.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν τάξιν τὴν παρεβιάσαμεν ὡς τώρα· ἂς μὴ κάμωμεν λοιπὸν τὴν ἐξαίρεσιν δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν, οὔτε προδικάζει οὔτε τίποτε.

§87ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀναγνωρίζω ὅτι μία λεπτότης ἀπαιτεῖται καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν· ἀλλὰ δὲν θὰ ἀρνηθῇ καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ πρώτη ἀνάγνωσις εἶναι ἓν βῆμα ἀναγνωρίσεως.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Πᾶ, πᾶ, πᾶ!!!

§89ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀπεδείχθη εἰς τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς μὲν τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐγένοντο δεκταὶ, εἰς δὲ τὴν τρίτην ἀπεῤῥίφθησαν.

§90ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἐξετάζω τί ἔκαμεν ὁ Κ. Γιαννόπουλος, ὅστις τα εὗρεν ἕτοιμα· ὑπάρχει μία συνθήκη τὴν ὁποίαν ἐκ τοῦ προχείρου εὗρον· εἶναι ἀπὸ τὰ 1844 μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς καὶ τουρκικῆς κυβερνήσεως. Ἰδοὺ τί λέγει· «ἀπὸ τοῦ νῦν παύει πᾶσα ἀπαίτησις ἐναντίον τῆς πολιτικῆς κυβερνήσεως».

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φορὰν, καὶ ἔπειτα εἴπετε ὅ,τι θέλετε.

§92ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§93ΖΩΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, κύριοι, ἀφορᾷ ἀντικείμενα πεπαλαιωμένα· εἶναι ὑπόθεσις 35 χρόνων. Δὲν εἶναι τοσοῦτον κατεπείγουσα, ὥστε νὰ παραβιάσωμεν καὶ τύπους καὶ κανονισμοὺς, καὶ μὲ κλεισμένα ὀμμάτια νὰ ἀποφασίσωμεν. Πρόκειται διὰ 300,000 δραχ. καὶ ἐπέκεινα. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα πολύπλοκα. Γνωρίζω, διότι τὰ ἴδια ζητήματα ἀνεφύησαν καὶ εἰς τὴν Φθιώτιδα καὶ τὴν Εὔβοιαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη, καὶ τὰ ζητήματα αὐτὰ δικηγόροι, οἱ σπουδαιότεροι, τὰ συνεζήτησαν, τὰ ἐμελέτησαν, καὶ τόσον πολὺ περιεπλέχθησαν, ὥστε δὲν ἠμπόρεσαν νὰ ἔλθουν εἰς ἓν συμπέρασμα. Θέλετε λοιπὸν ἡμεῖς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην, χωρὶς νὰ τυπωθοῦν καὶ νὰ τὰ μελετήσωμεν; Θέλετε νὰ παραβιάσωμεν τὸν κανονισμόν;

§94Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προτείνω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν δέχεται τὸ κατεπεῖγον.

§95ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παραδέχομαι τὸ κατεπεῖγον τοῦ πράγματος, ἀλλὰ κατεπεῖγον περὶ ἀγνώστου πράγματος δὲν ὑπάρχει.

§96ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μήτε ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὸ κατεπεῖγον, διότι θὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου νὰ τὸ τελειώσωμεν. Μόνον νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φορὰν, καὶ αὔριον εἴμεθα κύριοι νὰ κάμωμεν ὅ,τι θέλωμεν.

§97ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ζητῶ, κ. πρόεδρε, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κανονισμοῦ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν κηρυχθῇ κατεπεῖγον, δὲν ἀναγινώσκεται.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, παρεβιάσατε τὸν κανονισμὸν σεῖς χθὲς, παραδεχθέντες τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Κερκυραϊκοῦ;

§100ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ τὸ ἐγνωρίζαμεν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πολλὰ τοιαῦτα, ὄχι ἕν.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ κατεπείγοντος, περὶ κατεσπευσμένης συζητήσεως, ἀλλὰ περὶ συζητήσεως, ἥτις θὰ γείνῃ μετὰ μελέτην ὥριμον καὶ ἐσκεμμένην τῶν κ. βουλευτῶν. Πρόκειται νὰ μὴ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν προτέρων προετοιμασμένον τρόπον τινὰ, ἀφ’ οὗ ἕως τώρα ἠκολούθησεν ἡ Βουλὴ ἕνα δρόμον, νὰ φανῇ ὅτι τὸν ἀλλάσσει ἐπὶ τούτῳ· αὔριον ἡ Βουλὴ θὰ μελετήσῃ, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ λοιπά. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἠκολούθησε τὸ σύστημα τοῦτο τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει λόγον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποβάλῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν διὰ τὸ κατεπεῖγον τοῦ χρόνου.

§103ΖΩΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τρὶς διατάσσει τὸ Σύνταγμα νὰ ἀναγινώσκεται ἕκαστον νομοσχέδιον· ὑποθέτει, ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἐπίσης ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ὄχι μόνον κατὰ τὴν τρίτην, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἐνῷ σήμερον χωρὶς νὰ εἶναι τυπωμένον τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνον τὰ κατεπείγοντα συζητοῦνται· ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι παρεδέχθη καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀπόφασις ἐπιτροπῆς, δύναται νὰ συζητηθῇ· ἑπομένως διαφέρει ὅλως διόλου ἀπ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε· ἐγὼ θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν τὸ θεωρῇ ὡς κατεπεῖγον ἢ ὄχι.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ κατεπείγοντος, ἀλλὰ ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ, ναὶ ἢ ὄχι.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀμφισβητεῖ τις, ὅτι ἡ Βουλὴ πολλάκις ἀνέγνωσε τοιαῦτα νομοσχέδια, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε καὶ ἀντίῤῥησις, ἐνῷ τώρα ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ πρώτην φορὰν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§108ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐρωτήσετε ἂν εἶναι κατεπεῖγον (θόρυβος)· δὲν λέγετε ὅτι δὲν σέβεσθε τὸν κανονισμόν!

§109ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν κανονισμόν, κύριε πρόεδρε, ἅμα τὸν ἀνεγνώσατε καὶ τὸν παρεβιάσατε.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἄτομον εἶπον, ὅτι δὲν εἶμαι σύμφωνος· λοιπὸν ἀναγινώσκεται διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς πλειονοψηφίας.— Νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν Θήβαις χωρίων. (Ἀνεγνώσθη). Παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. «Τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἰδιοκτησίας Κερκύρας.»

§111ΡΩΜΑΙΟΣ. Νὰ τυπωθοῦν καὶ διανεμηθοῦν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν ἔχομεν τὸ περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν νομοσχέδιον, νέον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως νέων πρωτοδικείων.

§113ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Τὸ περὶ Χαλκίδος, κύριε πρόεδρε, διότι εἶναι τῷ ὄντι λυπηρὸν πρᾶγμα, ἐνῷ ὑποβάλλομεν ἑαυτοὺς εἰς φορολογίαν, νὰ μὴ θέλετε νὰ μᾶς δώσετε οὔτε ὀλίγον νερόν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ Χαλκίδος, κύριοι, τρίτη συζήτησις· ἐνθυμηθῆτε δέ, κύριοι, καὶ τί ἀπόφασιν ἐκάμαμεν, ὅτι μετὰ τὰ νομοσχέδια τὰ φορολογικὰ κατόπιν θὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κυρίου Χατσίσκου. Λοιπὸν ἀναγινώσκεται ὁ νόμος περὶ Χαλκίδος. Ἄρθρον 1. «Οἱ δυνάμει τοῦ ΣΞʹ. Νόμου τῆς 23 Ὀκτωβρίου 1853 περὶ διωρύξεως τοῦ Εὐρίπου ἐπιβαλλόμενοι καὶ ἐν τῷ τελωνείῳ Χαλκίδος βεβαιούμενοι καὶ εἰσπραττόμενοι φόροι αὐξάνονται ὡς ἐφεξῆς. ά. Ὁ κατὰ τὰς §§ 1 καὶ 2 τοῦ ἄρθρου 1 ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐν γένει καὶ ἐξαγομένων ἐμπορευμάτων, καθ’ ἓν τέταρτον τοῦ ποσοῦ αὐτῶν. βʹ. Ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐπὶ τῶν πρὸς ἐμπορίαν εἰσαγομένων ζώων, καθ’ ἓν τέταρτον ὡσαύτως τοῦ ποσοῦ αὐτῶν. γʹ. Τὰ κατὰ τὸ 5 ἄρθρον πορθμεῖα, καθ’ ἓν τέταρτον ὡσαύτως τοῦ ποσοῦ αὐτῶν. Ἄρθρον 2. Εἰς τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 5 πληρονόμενα διόδια ἐπὶ τῆς γεφύρας τοῦ πορθμοῦ προστίθενται. ά. Δι’ ἑκάστην δίτροχον ἅμαξαν ἄνευ μὲν φορτίου λεπτὰ δέκα, μετὰ φορτίου δὲ λεπτὰ εἴκοσι. βʹ. Δι’ ἑκάστην τετράτροχον ἅμαξαν ἄνευ μὲν φορτίου λεπτὰ δεκαπέντε, μετὰ φορτίου δὲ λεπτὰ τριάκοντα. γʹ. Δι’ ἅπαντα τὰ οἱαδήποτε ὀχήματα μετὰ ἢ ἄνευ ὁδοιπόρων λεπτὰ εἴκοσιν. Οἱ τὰς ἁμάξας σύροντες ἵπποι, ἡμίονοι, ὄνοι κλπ. ὑποβάλλονται ἰδίᾳ εἰς τὸν νενομισμένον φόρον τῶν 5 λεπτῶν κατὰ κεφαλήν. Ἄρθρον 3. Ἡ ἐκ τῆς ἀνωτέρω αὐξήσεως τῶν διὰ τοῦ ΣΞʹ. Νόμου ἐπιβαλλομένων φόρων πρόσοδος δαπανᾶται πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου, δι’ οὗ μετωχετεύετο εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Χαλκιδέων πόσιμον ὕδωρ. Ἄρθρον 4. Πρὸς τὸν αὐτὸν τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου σκοπὸν ἐπιβάλλονται οἱ ἑξῆς φόροι. α) Ἓν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ βουτύρου, τυροῦ, ἐρίου, κηροῦ, μέλιτος, δερμάτων, τερεβίνθου, ῥητίνης καὶ σανδαλοῦ, ἁπάντων τῶν εἰδῶν τούτων παραγομένων ἐν τῷ δήμῳ Χαλκιδέων, ἢ εἰσαγομένων εἰς αὐτὸν ἄλλοθεν καὶ ἐξαγομένων διὰ ξηρᾶς ἢ διὰ θαλάσσης. β) Εἴκοσι λεπτὰ κατὰ Β. στρέμμα ἐπὶ τῶν ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ δήμου Χαλκιδέων πεφυτευμένων ἀμπέλων. γ) Δεκαπέντε καὶ εἴκοσι πέντε λεπτὰ κατὰ βαρέλαν ἐπὶ τῶν ἐξ ἄλλων δήμων εἰσαγομένων πρὸς κατανάλωσιν γλεύκους καὶ οἴνου. δ) Πέντε λεπτὰ κατ’ ὀκὰν ἐπὶ τῆς ῥακῆς, τοῦ ῥωμίου, τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τοῦ ῥοσολίου. Ἄρθρον 5. Ἡ ἐπιβολὴ τῶν ἀνωτέρω ὁριζομένων φόρων ἰσχύει διὰ πέντε ἔτη, ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 τοῦ παρόντος νόμου ἀναφερομένου διατάγματος. Ἐκ τῆς προσόδου τῶν διὰ τοῦ ΣΞʹ. Νόμου ἐπιβαλλομένων φόρων τὸ δημόσιον θέλει καταβάλλει ἐπὶ πέντε ἔτη ἀνὰ 5,000 δραχμὰς πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἔργου καὶ πρὸς κατασκευὴν καταλλήλων πρὸς ὕδρευσιν τῶν πλοίων βρύσεων. Ἄρθρον 6. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν Χαλκιδέων νὰ δανεισθῇ τὸ πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου ἀπαιτούμενον κεφάλαιον, παραχωροῦσα τῷ δανειστῇ τὴν πρόσοδον τῶν διὰ τοῦ παρόντος νόμου ἐπιβαλλομένων φόρων, εἰσπραττομένων καθ’ ὃν τρόπον θέλει ὁρίσει τὸ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἐκδοθησόμενον Β. Διάταγμα». Παρεδέχθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τά τε ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ.—Ἡ συναρμολογία τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων· ἄρθρον πρῶτον. (Ἀνεγνώσθη). Ἄρθρον 1. «Πᾶς τις, Ἕλλην ἢ ξένος, ἐξασκῶν ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας ἐμπόριον, βιομηχανίαν, ἢ ἐν γένει ἐπάγγελμα μὴ περιλαμβανόμενον εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου ὁριζομένας ἐξαιρέσεις, ὑπόκειται εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος. Ἄρθρον 2. Οἱ ἐπιτηδευματίαι διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας. Εἰς τὴν πρώτην ὑπάγονται ὅσων ὁ φόρος κανονίζεται μόνον κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τῶν πόλεων ἢ χωρίων, ἔνθα ἐξασκεῖται τὸ ἐπιτήδευμα. Εἰς τὴν δευτέραν ὅσων ὁ φόρος κανονίζεται κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, ὡς ἀνωτέρω, καὶ τοῦ ἐνοικίου τῶν οἰκοδομῶν, ἔνθα ἢ ἐξασκεῖται τὸ ἐπιτήδευμα ἢ ἐνοικεῖ ὁ ἐπιτηδευματίας. Εἰς δὲ τὴν τρίτην ὑπάγονται ὅσοι φορολογοῦνται ἀσχέτως πρὸς τὸν πληθυσμὸν καὶ τὸ ἐνοίκιον. Ἄρθρον 3. Οἱ τῆς πρώτης κατηγορίας ἐπιτηδευματίαι ὑποδιαιροῦνται εἰς ἓξ κλάσεις. Οἱ εἰς ἑκάστην τῶν κλάσεων τούτων ὑπαγόμενοι, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ἐμφαίνονται εἰς τὸ ὑπὸ στοιχ. Α. τιμολόγιον. Ἄρθρον 4. Οἱ τῆς δευτέρας κατηγορίας ἐπιτηδευματίαι διαιροῦνται καὶ οὗτοι εἰς ἓξ κλάσεις ἑκάστη δὲ κλάσις περιέχει τάξεις, (ἢ φορολογικὰς βαθμίδας), ὧν ὁ ἀριθμὸς κανονίζεται κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ μέχρι τῶν ἓξ κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Τὸ ποσὸν τοῦ φόρου κατὰ κλάσιν καὶ τάξιν, ὡς καὶ οἱ εἰς ἑκάστην κλάσιν ὑπαγόμενοι ἐπιτηδευματίαι, μετὰ τῆς διακρίσεως, ἂν ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τοῦ καταστήματος τοῦ ἐπιτηδευματίου ἢ τῆς κατοικίας του, ἐμφαίνονται εἰς τὸ ὑπὸ στοιχ. Β. Τιμολόγιον. Ἡ εἰς τὴν οἰκείαν τάξιν ἑκάστης κλάσεως κατάταξις τῶν ἐπιτηδευματιῶν γίνεται ὡς ἑξῆς. Τὸ ἀνώτατον ποσὸν τοῦ ἐτησίου ἐνοικίου ἑνὸς τῶν ἐπιτηδευματιῶν ἐν ἑκάστῃ πόλει ἢ χωρίῳ ἐφ’ ἑκάστου εἴδους ἐπιτηδευμάτων διαιρεῖται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τάξεων (ἢ φορολογικῶν βαθμίδων), εἰς ἃς ὑποδιαιρεῖται ἑκάστη κλάσις, καὶ τὸ εὑρεθησόμενο ποσὸν, τοὐτέστι τὸ πηλίκον, χρησιμεύει ὡς ὅρος διὰ τὴν κατωτάτην τάξιν, ἤτοι τὴν πρώτην, τὸ διπλάσιον αὐτοῦ διὰ τὴν ἀμέσως ἀνωτέραν, ἤτοι τὴν δευτέραν, τὸ τριπλάσιον διὰ τὴν τρίτην, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τῆς ἀνωτάτης τάξεως. Οἱ τοῦ αὐτοῦ εἴδους ἐπιτηδευματίαι, ὅσων τὸ ἐνοίκιον ἀνέρχεται μέχρι τοῦ πηλίκου, ἤτοι τοῦ διὰ τὴν κατωτάτην τάξιν, ὡς ἀνωτέρω ὡρίσθη, ὅρου, κατατάσσονται εἰς τὴν ά. τάξιν. Οἱ ἐπιτηδευματίαι, ὧν τὸ ἐνοίκιον ὑπερβαίνει τὸ πηλίκον μέχρι τοῦ διπλασίου, ἤτοι τοῦ διὰ τὴν δευτέραν τάξιν ὅρου, κατατάσσονται εἰς τὴν βʹ. τάξιν. Οἱ ἐπιτηδευματίαι, ὧν τὸ ἐνοίκιον ὑπερβαίνει τὸ διπλάσιον τοῦ πηλίκου μέχρι τοῦ τριπλασίου, ἤτοι τοῦ διὰ τὴν τρίτην τάξιν ὅρου, κατατάσσονται εἰς τὴν τρίτην τάξιν, καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τῆς ἀνωτάτης τάξεως. Ὅπου ὁ πληθυσμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς 2,000 ψυχάς, οἱ ἐπιτηδευματίαι κατατάσσονται εἰς μίαν μόνην τάξιν, μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐνοικίου. Ἄρθρον 5. Διὰ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὅσα κανονίζονται κατὰ λόγον τοῦ ἐνοικίου, λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ διὰ τοῦ ὁριστικοῦ καταλόγου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν βεβαιωθὲν ἐνοίκιον. Τὸ ἐνοίκιον τῶν οἰκοδομῶν, ὅσαι ἐξαιροῦνται τοῦ φόρου κατὰ τὸν ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1863 ΚΒʹ. Νόμον, ὁρίζεται δι’ ἐκτιμήσεως, ἐκτὸς ἂν δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων εἶναι ἀναμφισβητήτως βεβαιωμένον. Ἄρθρον 6. Οἱ τῆς τρίτης κατηγορίας ἐπιτηδευματίαι ἐμφαίνονται εἰς τὸ ὑπὸ στοιχ. Γ. Τιμολόγιον εἰδικῶς, κατὰ τὸ ἐπιβαλλόμενον ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ποσὸν φόρου. Ἄρθρον 7. Δὲν ὑποβάλλονται εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος. 1) Οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν γεωργίαν, δενδροφυτείαν καὶ πᾶσαν ἄλλην γεωπονικὴν ἐργασίαν. 2) Οἱ ποιμένες καὶ βοσκοὶ κτηνῶν. 3) Οἱ δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ ὑπηρέται, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξάσκησιν τῶν καθηκόντων τῆς θέσεώς των. 4) Οἱ συγγραφεῖς καὶ δημοσιογράφοι. 5) Οἱ ἱερεῖς, διδάσκαλοι καὶ καθηγηταὶ σχολείων (πλὴν τῶν διευθυνόντων ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια). 6) Οἱ ζωγράφοι, ἀγαλματοποιοὶ καὶ γλύπται, θεωρούμενοι ὡς καλλιτέχναι. 7) Οἱ ἀχθοφόροι, ὑδροφόροι, ἐπιδιορθωταὶ σανδάλων, καὶ οἱ ῥακοσυλλέκται. 8) Οἱ ναῦται, λεμβοῦχοι καὶ κυβερνῆται πλοίων μέχρι τόνων δέκα· καὶ 9) Οἱ ἐργαζόμενοι ἐπὶ μισθῷ ἢ ἡμερομισθίῳ εἰς ἐμπορικὰ ἢ βιομηχανικὰ καταστήματα, ὡς καὶ οἱ μαθητευόμενοι, καὶ τὰ τέκνα τοῦ ἐπιτηδευματίου, ὅταν οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν ὑπάγωνται εἰς τὴν βʹ. καὶ τὴν γʹ. κατηγορίαν. Ἄρθρον 8. Τὰ ἐπιτηδεύματα, ὅσα δὲν ἀναφέρονται εἰς τὰ τιμολόγια καὶ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰς διὰ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου καθιερωθείσας ἐξαιρέσεις, ὑποβάλλονται ὡσαύτως εἰς φόρον, κατατασσόμενα εἰς μίαν τῶν τριῶν κατηγοριῶν ὑπὸ φόρον ὁριζόμενον διὰ σχετικὸν εἶδος ἐπιτηδεύματος δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκδιδομένης ἐπὶ γνωμοδοτήσει τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου. Κατὰ τριετίαν πίναξ τῶν οὕτω προστεθέντων ἐπιτηδευμάτων ὑποβάλλεται εἰς τὴν Νομοθετικὴν ἐπιψήφισιν. Ἄρθρον 9. Διὰ τὰ ἐπιτηδεύματα, ὧν ὁ φόρος ὁρίζεται κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, λαμβάνεται ὡς βάσις ἡ τελευταία ἀπογραφή. Ἄρθρον 10. Οἱ ἐξασκοῦντες ἐπιτηδεύματα εἰς προάστεια ὑποβάλλονται εἰς φόρον κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τῶν πόλεων, εἰς ἃς ἀνήκουσιν.—Αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς θεωροῦνται ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ φορολογουμένων ἐπιτηδευματιῶν ὡς ἀποτελοῦσαι μίαν πόλιν. Ἄρθρον 11. Ὁ ἐξασκῶν ἐν τῇ αὐτῇ πόλει ἢ χωρίῳ πλείω τοῦ ἑνὸς ἐπιτηδεύματα ὑποβάλλεται εἰς τὸν δι’ ἓν ἐπιτήδευμα ὁριζόμενον ἀνώτερον φόρον. Ἐὰν δὲ ὁ φόρος ἐπιβάλλεται κατὰ λόγον τοῦ ἐνοικίου, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐνοίκια ὅλων τῶν καταστημάτων, ἔνθα ἐξασκοῦνται παρ’ αὐτοῦ τὰ ἐπιτηδεύματα. Ἄρθρον 12. Ὅσοι πωλοῦσι λιανικῶς περιφερόμενοι εἰς τὰς ὁδοὺς, ὑποβάλλονται εἰς φόρον· ἐὰν μὲν τὸ ἐπιτήδευμα ἀνάγεται εἰς τὰ τῆς πρώτης κατηγορίας, ὁ φόρος εἶναι ἴσος πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ὡρισμένου διὰ τὸ σχετικὸν εἶδος τοῦ ἐπιτηδεύματος· ἂν δὲ τὸ ἐπιτήδευμα ἀνάγεται εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, κατατάσσεται εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν. Ἄρθρον 13. Οἱ μέτοχοι ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ὑποβαλλομένων εἰς φόρον ἐπιτηδεύματος, δὲν ἀπαλλάσσονται τοῦ φόρου διὰ τὸ ὁποῖον τυχὸν ἐξασκοῦσιν ἰδιαίτερον ἐπιτήδευμα. Ἄρθρον 14. Οἱ συνεταῖροι ὁμοῤῥύθμων καὶ ἑτεροῤῥύθμων ἑταιριῶν, ἐργαζόμενοι ἐν τῇ αὐτῇ πόλει διὰ λογαριασμὸν τῆς ἑταιρίας, ὑποβάλλονται εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου τοῦ ὡρισμένου διὰ τὸν προϊστάμενον. Ἂν ὁ φόρος ἐπιβάλλεται κατὰ λόγον τοῦ ἐνοικίου τῆς ἰδιαιτέρας κατοικίας, λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ ἐνοίκιον τῆς κατοικίας μόνου τοῦ προϊσταμένου· ἂν δὲ τὸ τῶν καταστημάτων, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐνοίκια ὅλων τῶν καταστημάτων, ἐν οἷς ἐξασκεῖται τὸ ἐπιτήδευμα. Οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ἐπιτηδευματίαι ὑποβάλλονται καὶ εἰς τὸ ἕκτον τοῦ ὡρισμένου δι’ αὐτοὺς φόρου δι’ ἕκαστον τὸν παρ’ αὐτοῖς ἐργαζομένων βοηθῶν.

ΚΕΦΑΛ. Βʹ.

Περὶ βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Ἄρθρον 15. Ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος ἑκάστης ἐπαρχίας συντάττει κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον τοῦ ἀμέσως προηγουμένου ἔτους, συμπράττοντος τοῦ οἰκείου Δημάρχου ἢ ἀντιπροσώπου αὐτοῦ, τὸν κατάλογον τῶν ἐπιτηδευμάτων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ προηγουμένου κεφαλαίου. Ἂν ὁ Δήμαρχος εἰδοποιηθεὶς περὶ τοῦ χρόνου τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου, δὲν παρευρεθῇ οὔτε αὐτοπροσώπως οὔτε δι’ ἀντιπροσώπου, ὁ ἔφορος προβαίνει μόνος εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ καταλόγου. Ἐν περιπτώσει διαφωνίας μεταξὺ τοῦ Ἐφόρου καὶ τοῦ Δημάρχου, καταχωρίζεται ἐν ἰδιαιτέρῳ πρωτοκόλλῳ ἡ γνώμη τοῦ τελευταίου, ἥτις λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ δικάζεται ὡς ἔνστασις. Ὁ κατάλογος συντάσσεται κατὰ πόλιν ἢ χωρίον. Ἄρθρον 16. Ὁ κατάλογος οὗτος ἐκτίθεται εἰς τὸ ἁρμόδιον δημαρχικὸν κατάστημα καὶ εἰς τὰ παρεδρεῖα ἐπὶ δέκα συνεχεῖς ἡμέρας, προηγουμένης ἐπὶ τούτῳ διακηρύξεως τοῦ δημάρχου, ἥτις δημοσιεύεται διὰ τοιχοκολλήσεως καὶ δι’ ἐπ’ ἐκκλησίας ἀναγνώσεως πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν. Ἐν τῷ διαστήματι τῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ παραδίδονται, ἐπὶ ἀποδείξει, εἰς τὸν δήμαρχον ἢ τὸν ἁρμόδιον εἰδικὸν πάρεδρον αἱ κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις. Αἱ ἐνστάσεις γίνονται καὶ ὑπὸ τρίτων καὶ κοινοποιοῦνται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διὰ τοῦ δημάρχου ἢ παρέδρου εἰς τὸν καθ’ οὗ ἡ ἔνστασις, ἵνα φέρῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις του ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν κοινοποιήσεως. Ἄρθρον 17. Παρελθούσης τῆς πρὸς παράδοσιν τῶν ἐνστάσεων προθεσμίας, ὁ κατάλογος μετὰ τῶν δοθεισῶν κατ’ αὐτοῦ ἐνστάσεων ἀποστέλλεται εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον ὑπὸ τοῦ δημάρχου, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν. Ἐπιτροπὴ δὲ συγκειμένη ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ προέδρου τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ἐξασκεῖται τὸ ἐπιτήδευμα, δικάζει ὁριστικῶς τὰς δοθείσας κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις· συνέρχεται δ’ αὕτη ἐν τῷ καταστήματι τῆς ἐφορίας, τῇ προσκλήσει τοῦ ἐφόρου, ὅστις ὁρίζει τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ παρίσταται κατὰ τὴν ἐκδίκασιν. Τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀπόντα ἢ κωλυόμενον ἀναπληροῖ ὁ λαβὼν τὰς πλείους ψήφους δημοτ. Σύμβουλος. Προκειμένου περὶ ἐπιτηδευματιῶν, οἵτινες δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν δῆμον τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, ὁ τοῦ δήμου τῆς πρωτευούσης πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀναπληροῖ τὸν τοῦ οἰκείου δήμου, καθ’ ἣν περίπτωσιν οὗτος δὲν παρευρεθῇ κατὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν ἡμέραν. Ἐπιτρέπεται ἡ κατὰ τοῦ ὁριστικοῦ καταλόγου προσφυγὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἐκείνους μόνον τῶν ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένων, οἵτινες αἰτοῦσι τὴν διαγραφὴν τῶν λόγῳ, ὅτι δὲν μετῆλθον ἐπιτήδευμά τι ὑποκείμενον εἰς φόρον. — Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ὑπουργεῖον δύναται νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸν κατάλογον. Ἄρθρον 18. Ἡ διαληφθεῖσα ἐπιτροπή, περαιώσασα τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, κηρύττει τὸν κατάλογον ὁριστικὸν διὰ πράξεώς της καταχωριζομένης κάτωθι αὐτοῦ.— Ὁ κατάλογος οὗτος ἰσχύει δι’ ἓν ἔτος. Τοῦ καταλόγου τούτου ὁ οἰκον. ἔφορος ὀφείλει νὰ δίδῃ ἀντίγραφον ἐπικυρωμένον παρ’ αὐτοῦ εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχήν.

ΚΕΦΑΛ. Γʹ.

Περὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου. Ἄρθρον 19. Ὁ φορολογικὸς κατάλογος, κατασταθεὶς ὁριστικὸς κατὰ τὸ προηγούμενον κεφάλαιον, παραπέμπεται ὑπὸ τοῦ οἰκονομ. ἐφόρου εἰς τὸν ταμίαν πρὸς εἴσπραξιν τῶν βεβαιωθέντων φόρων. Ἄρθρον 20. Ἡ πληρωμὴ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων φόρου γίνεται καθ’ ἑξαμηνίαν, λογιζομένης ἀδιαιρέτου ἑκάστης ἑξαμηνίας, κατὰ μὲν τὸν μῆνα Ἰανουάριον τοῦ τῆς ά. ἑξαμηνίας, κατὰ δὲ τὸν Ἰούλιον τοῦ τῆς βʹ.

ΚΕΦΑΛ. Δʹ.

Περὶ ἀδειῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἄρθρον 21. Εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἐξασκῇ ἐπιτήδευμά τι φορολογούμενον κατὰ τὸν παρόντα Νόμον, ἂν δὲν ἔχῃ εἰδικὴν πρὸς τοῦτο ἄδειαν. Ἡ ἄδεια αὕτη ἐκδίδεται ἐπὶ χαρτοσήμου 50 λεπτῶν τάξεως ὑπὸ τοῦ οἰκον. ἐφόρου καθ’ ἑξαμηνίαν· παραδίδεται δὲ εἰς τὸν ἐπιτηδευματίαν ὑπὸ τοῦ ταμίου κατὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου. Ἄρθρον 22. Ἡ ἄδεια εἶναι προσωπικὴ καὶ ἰσχύει δι’ ὃ ἐξεδόθη ἄτομον· ἕκαστος σύντροφος, ὑποβαλλόμενος εἰς ἴδιον φόρον, λαμβάνει ἄδειαν. Διὰ τοὺς βοηθοὺς δὲν ἐκδίδεται ἰδία ἄδεια· ἀναφέρεται δὲ μόνον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἐν τῇ ἀδείᾳ τῶν προϊσταμένων. Πᾶς ἐπιτηδευματίας ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἄδειάν του, ἅμα ζητηθεῖσαν ὑπὸ οἱασδήποτε ἀρχῆς. Ἄρθρον 23. Πᾶς ἐπιτηδευματίας, μὴ ἔχων τὴν διὰ τὸ ὁποῖον ἐξασκεῖ ἐπιτήδευμα ἀπαιτουμένην κατὰ τὰ προηγούμενα ἄρθρα ἄδειαν, παρεμποδίζεται διοικητικῶς εἰς τὴν περαιτέρω τοῦ ἐπιτηδεύματός του ἐξάσκησιν ὑπὸ πάσης δημοσίας ἀρχῆς, αἰτήσει τοῦ ταμίου ἢ τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος. — Ἡ παρεμπόδισις αὕτη γίνεται μετὰ δύω μῆνας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἑξαμηνίας. Καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τοὺς μεταβατικοὺς (κινητοὺς) ἐπιτηδευματίας, ἡ παρεμπόδισις δύναται νὰ γείνῃ εὐθὺς ὡς ἤρξατο ἡ ἑξαμηνία. Οἱ παρεμποδισθέντες ἐπιτηδευματίαι ἐπαναλαμβάνουσι τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπιτηδεύματός των εὐθὺς ἀφοῦ, πληρώσαντες τὸν φόρον, λάβωσι τὴν ἄδειαν.

ΚΕΦΑΛ. Εʹ.

Περὶ μεταβολῶν ἐπὶ τῶν ὁριστικῶν καταλόγων. Ἄρθρον 24 Ὁ θέλων ά) νὰ διακόψῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ ἔτους τὸ ἐπιτήδευμά του, βʹ. νὰ μεταβῇ εἰς μέρος ἔχον μείζω ἢ ἐλάσσω πληθυσμὸν, καὶ γ.) νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξασκήσεως ἐπιτηδεύματος ὑποβαλλομένου εἰς ἀνώτερον τοῦ ἐν τῷ καταλόγῳ σημειωθέντος φόρου, ὀφείλει νὰ εἰδοποιήσῃ δι’ ἀναφορᾶς του, ἐπιδιδομένης καὶ διὰ δικαστ. κλητῆρος, τὸν ἁρμόδιον ἔφορον ἢ δήμαρχον 15 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς βʹ. ἑξαμηνίας. Ἐπὶ ἀποφάσει δὲ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 17 ἐπιτροπῆς, συγκαλουμένης ὑπὸ τοῦ ἐφόρου, ἐπέρχεται εἰς τὸν ὁριστικὸν κατάλογον ἡ προσήκουσα μεταβολή. Ἐὰν δὲ τυχὸν εἰσεπράχθη ὁ φόρος, ἐπιστρέφεται κατὰ τὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολήν. Ἄρθρον 25. Οἱ ἀποβιώσαντες ἐπιτηδευματίαι ἀπαλλάσσονται τοῦ φόρου τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸ μετὰ τὴν ἀποβίωσιν χρονικὸν διάστημα τῆς ἑξαμηνίας. Ἄρθρον 26. Οἱ μὴ περιληφθέντες τυχὸν εἰς τὸν κατάλογον ἐπιτηδευματίαι, ὡς καὶ οἱ μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔτους ἐπιληφθέντες τῆς ἐξασκήσεως ἐπιτηδεύματος ὑποβαλλομένου εἰς ἀνώτερον φόρον, καταγράφονται ὑπὸ τοῦ ἐφόρου εἰς ἰδιαίτερον κατάλογον, ὅστις ἄνευ προηγουμένης ἐκθέσεως κηρύττεται ἐκτελεστὸς κατ’ ἀπόφασιν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 17 ἐπιτροπῆς, ἐὰν ἐπὶ δηλώσει αὐτῶν τῶν ἐπιτηδευματιῶν συνετάχθη. Ἐὰν δὲ οἴκοθεν ὁ οἰκον. ἔφορος ἀνεκάλυψε τοὺς ἐπιτηδευματίας τούτους, ὁ συμπληρωτικὸς οὗτος κατάλογος ὑποβάλλεται εἰς τὴν ὡρισμένην διὰ τὸν ἀρχικὸν κατάλογον διαδικασίαν. Προκειμένου δὲ περὶ ἀλλοδαπῶν βιομηχάνων, οἵτινες οὐδὲ σταθερὰν διαμονὴν ἔχουσιν, οὐδ’ ἐγγύησιν προσφέρουσι περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου, ὁ συμπληρωτικὸς κατάλογος δύναται νὰ κηρυχθῇ ἐκτελεστὸς ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ἀμέσως τῇ αἰτήσει τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου. Ἄρθρον 27. Πᾶσα αἴτησις περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου λόγῳ ἐσφαλμένου χαρακτηρισμοῦ τοῦ ἐπιτηδεύματος, ἢ λόγῳ μὴ ἐξασκήσεως αὐτοῦ διὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, εἶναι ἀπαράδεκτος μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πρὸς ἔκθεσιν κατὰ τὸ ἄρθρον 16 προθεσμίας. Πᾶσα δὲ αἴτησις περὶ ἐπιστροφῆς φόρου κατὰ τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρου 21, μὴ γενομένη ἐφ’ ὃν χρόνον διήρκει ἡ χρῆσις, εἰς ἣν ὁ φόρος ἀνήκει, παραγράφεται.

ΚΕΦΑΛ. ΣΤʹ.

Ποινικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 28. Ὁ Δήμαρχος τιμωρεῖται μὲ χρηματικὴν ποινὴν δραχ. 30– 200, ά). Ἐὰν ἀμελήσῃ τὴν ἔγκαιρον ἔκδοσιν καὶ δημοσίευσιν τῆς περὶ ἐκθέσεως τοῦ καταλόγου διακηρύξεως καὶ τὴν εἰς τὰ παρεδρεῖα ἀποστολὴν ἀποσπασμάτων τοῦ καταλόγου δι’ ἕκαστον χωρίον κατὰ τὸ ἄρθρον 16· β). Ἐὰν δὲν ἀποστείλῃ εἰς τὸν οἰκονομ. ἔφορον τὰς κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις σὺν τῇ ἐπιστροφῇ αὐτοῦ ἐντὸς τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 17 πενθημέρου προθεσμίας· καὶ γ). Ἐὰν δὲν συντρέξῃ τὸν οἰκονομ. ἔφορον λαμβάνων μέρος, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ 15 ἄρθρου εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν φορολογητέων ἐπιτηδευμάτων. Ἄρθρον 29. Τὰ μέλη τῆς κατὰ τὸ 17 ἄρθρον ἐπιτροπῆς τιμωροῦνται μὲ πρόστιμον δραχ. 30–200, ἐὰν τακτικῶς προσκληθέντα δὲν παρευρέθησαν εἰς τὴν προσδιορισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἐφόρου ἡμέραν ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου. Ὑπόκεινται δὲ καὶ εἰς πολιτικὴν ἀποζημίωσιν, ἐὰν ἐκ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν ἐπῆλθε ζημία, εἰς τὸ δημόσιον ἕνεκα κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ἄρθρον 30. Πᾶς ὑπάλληλος, προσκληθεὶς ὑπὸ τοῦ ταμίου ἢ τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος νὰ παρεμποδίσῃ διοικητικῶς τὸν μὴ ἔχοντα ἄδειαν ἐπιτηδευματίαν καὶ ἀρνηθεὶς τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ, ὑπόκειται εἰς πρόστιμον δραχ. 30–200· καταδιώκεται δὲ καὶ ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας. Ἄρθρον 31. Τὰ κατὰ τὰ προηγούμενα ἄρθρα πρόστιμα ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, προηγηθείσης τῆς ἀπολογίας τοῦ τιμωρουμένου ὑπαλλήλου.

ΚΕΦΑΛ. Ζʹ.

Διατάξεις προσωριναί. Ἄρθρον 32. Ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ 1867 ἔτος οἱ φορολογικοὶ κατάλογοι τῶν ἐπιτηδευμάτων συντάσσονται μέχρι τῆς 15 Μαΐου, ἡ δὲ εἴσπραξις τοῦ φόρου τῆς ά ἑξαμηνίας ἄρχεται εὐθὺς ὡς κατασταθῶσιν ὁριστικοὶ οἱ κατάλογοι· ἡ δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 23 παρεμπόδισις διὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1867 γίνεται κατὰ μόνον τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς ἑξαμηνίας ταύτης. Ἄρθρον 33. 10% ἐκ τοῦ εἰσπραχθέντος φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀποδίδοται εἰς τὰ οἰκεῖα δημοτικὰ ταμεῖα, εἰς δύω ἑξαμηνιαίας δόσεις. Ἄρθρον 34. Ὁ ἀπὸ 4 Νοεμβρίου 1837 Νόμος περὶ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ πᾶσα ἑτέρα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον ἀκυροῦνται. Ἄρθρον 35. Ὁ παρὼν Νόμος δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰς Ἰονίους νήσους διὰ τὸ ἔτος 1867». Κατηγορία Αʹ. Τιμολόγιον ὑπὸ στοιχ. Αʹ.

ΠΙΝΑΞ

Τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ φορολογουμένων ἐπιτηδευμάτων.

Εἰς τὰς κατὰ τὸ ἀνωτέρω τιμολόγιον διακρίσεις πληθυσμοῦ, κλάσεις καὶ φόρον ὑπάγονται οἱ ἑπόμενοι ἐπιτηδευματίαι. Αʹ. Κατηγορία.

ΚΛΑΣΙΣ Αʹ.

1) Ἀκονιστὴς μαχαιρῶν καὶ ψαλίδων. 2) Ἁλιεὺς ἢ ἰχθυοπώλης. 3) Γανωτής. 4) Γούναρης. 5) Διορθωτὴς ὡρολογίων. 6) Διδάσκαλος χοροῦ καὶ ξιφασκίας. 7) Ζυγιστής. 8) Καλαφάτης. 9) Κτίστης. 10) Κατασκευαστὴς σκιαδίων. 11) Κουρεὺς ἄνευ ἐπίπλων καὶ ἀρωμάτων. 12 Καθαριστὴς καπνοδόχων. 13) Κοφινοποιὸς ἢ καλαθοποιός. 14) Καλαποδᾶς ἢ τσοκαρᾶς. 15) Καφεκόπτης. 16) Κῆρυξ. 17) Καροτσιέρης δι’ ἕκαστον δίτροχον κάῤῥον (ἐκτὸς τῶν κάῤῥων τῶν γεωργῶν, κηπουρῶν καὶ κτηματιῶν τῶν χρησιμευόντων εἰς κηπουρικὰς καὶ γεωργικὰς ἐργασίας). 18) Μετρητὴς γεννημάτων ἢ κοιλατζῆς. 19) Μαχαιροποιός. 20) Μάγειρος (ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, Σύρου, Πατρῶν καὶ Πειραιῶς. 21) Πεταλᾶς ἢ καλλιγωτής. 22) Παιγνιδιάτορας (μουσικός). 23) Σαμαροποιός. 24) Σοβατζῆς. 25) Σχοινᾶς. 26) Σαρωματᾶς. 27) Τσιμπουκοποιός. 28) Χαλβατζῆς ἢ στραγαλοποιός. 29) Ψαθοποιός.

ΚΛΑΣΙΣ Βʹ.

1) Ἀρτοπώλης. 2) Ἀλλαντοποιὸς καὶ ἀλλαντοπώλης (κατασκευαστὴς λουκανίκων). 3) Ἀμπατζίδες (κατασκευασταὶ ἐνδυμάτων ἀπὸ σαγιάκι ἢ ἀμπάν). 4) Βιβλιοδέτης. 5) Βαφεύς. 6) Βαγενᾶς ἢ βαρελοποιὸς ἢ καδοποιός. 7) Διορθωτὴς ἢ κατασκευαστὴς ὅπλων. 8) Ἐπιδιορθωτὴς ἁμαξῶν καὶ κάῤῥων. 9) Κατασκευαστὴς πίλων (καπέλλων καὶ κασκέτων) 10) Κατασκευαστὴς μουσικῶν ὀργάνων. 11) Καροτσιέρης δι’ ἕκαστον τετράτροχον κάῤῥον (ἐκτὸς τῶν κάῤῥων τῶν κτηματιῶν, γεωργῶν καὶ κηπουρῶν, τῶν χρησιμευόντων εἰς γεωργικὰς καὶ κηπουρικὰς ἐργασίας). 12) Μοδίστραι ἢ ἁπλαῖ ῥάπτριαι. 13) Μυλωνᾶς γύψου ἢ κουρασανίου. 14) Ξυλουργὸς ἢ μαραγκός ἐπὶ ἡμερομισθίῳ. 15) Παπλωματᾶς ἢ στρωματᾶς. 16) Πωλητὴς πηλίνων ἀγγείων. 17) Ῥάπτης ἁπλοῦς. 18) Σκυτοῤῥάπτης (σαράτσης). 19) Σκευοστολιστὴς οἴκων (ταπιτσιέρης). 20) Σανδαλοποιὸς (παπουτσῆς σαχτιανίων). 21) Στατηροποιός. 22) Ταινιοπλέκτης ἢ καζάζης. 23) Τορνευτής. 24) Ὑφαντής. 25) Φούρναρης ἁπλοῦς. 26) Χρυσοκεντητὴς (συρμακέζης). 27) Χρωματιστής.

ΚΛΑΣΙΣ Γʹ.

1) Ἀλευροπώλης. 2) Γαλακτοπώλης μετὰ καταστήματος. 3) Κατασκευαστὴς ἢ πωλητὴς χειριδίων (χειροκτίων). 4) Κατασκευαστὴς πηλίνων ἀγγείων. 5) Κηροπώλης ἢ κηροχύτης. 6) Κρεοπώλης μετὰ κρεοσφαγείου. (Οἱ πωλοῦντες ἐκτὸς τῆς κεντρικῆς ἀγορᾶς τῶν πόλεων πληρόνουσι κατὰ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον). 7) Πωλητὴς πτηνῶν καὶ λαχάνων. 8) Πωλητὴς ὀπωρικῶν λιανικῶς. 9) Στοιχειοχύτης. 10) Τενεκετζῆς ἢ φαναρτζῆς. 11) Τιτανοπώλης (ἀσβεστοπώλης). 12) Χρυσοχόος.

ΚΛΑΣΙΣ Δʹ.

1) Ἐργολάβος ἀκατεργάστων λίθων. 2) Ἐπιτηρητὴς οἰκοδομῶν, ὁδοποιΐας καὶ γεφυροποιΐας (βοηθὸς ἀρχιτεκτόνων ἢ ἐργολάβων). 3 Κουρεὺς μετ’ ἐπίπλων ἢ καὶ ἀρωμάτων, 4) Ὑποθηκοφύλακες.

ΚΛΑΣΙΣ Εʹ.

1) Ἀργυραμοιβὸς (σαράφης). 2) Βαλανεὺς (λουτράρης). 3) Διδάσκαλος ἢ κορδιστὴς κλειδοκυμβάλου. 4) Ἐργολάβος τοιχογραφημάτων (ζωγραφιῶν). 5) Ἔμπορος ἀνθράκων ἢ καυσοξύλων. 6) Κατασκευαστὴς ἢ πωλητὴς ἐφιππίων. 7) Κατασκευαστὴς ἁμαξῶν. 8) Λαδοπώλης μετ’ ἐργαστηρίου.

ΚΛΑΣΙΣ Ϛʹ.

1) Λιθοξόος μετὰ καταστήματος ἀσκεποῦς ἢ μή. 2) Ὀδοντοϊατρός. 3) Πωλητὴς χάρτου ἢ καὶ ἄλλων εἰδῶν γραψίματος. 4) Συμβολαιογράφοι. 5) Φεσσᾶς. Κατηγορία Βʹ. Τιμολόγιον ὑπὸ Στοιχ. Βʹ. Πίναξ τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ ἐνοικίου τῶν καταστημάτων ἢ οἰκιῶν φορολογουμένων ἐπιτηδευματιῶν.

Εἰς τὰς κατὰ τὸ ἀνωτέρω τιμολόγιον διακρίσεις πληθυσμοῦ, κλάσεις, τάξεις καὶ φόρον ὑπάγονται οἱ ἀκόλουθοι ἐπιτηδευματίαι. Βʹ. Κατηγορίας.

ΚΛΑΣΙΣ Αʹ.

1) Ἀρτοποιὸς (ψωμᾶς). 2) Ἐμπορομεσίτης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς κατοικίας. 3) Κραββατοποιὸς ἢ κραββατοπωλητής. 4) Καφετζῆς ἄνευ μπιλιάρδου. 5) Μάγειρος μετὰ καταστήματος εἰς Ἀθήνας, Σύρον, Πάτρας καὶ Πειραιᾶ. 6) Πωλητὴς πετρελαίου καὶ λαμπτήρων. 7) Πωλητὴς διαφόρων βαφῶν ἢ χρωμάτων (διὰ τὰς οἰκίας καὶ διὰ τὰ πλοῖα). 8) Σαπωνᾶς. 9) Ταμβακοπώλης ἢ καπνοπώλης λιανικῶς. 10) Τυπογράφος.

ΚΛΑΣΙΣ Βʹ.

1) Ἔμπορος ἑτοίμων εὐρωπαϊκῶν ἐνδυμάτων. 2) Ἔμπορος δερμάτων καὶ πετσίων. 3) Ἔμπορος εὐρωπαϊκῶν πίλων. 4) Ἔμπορος σκευῶν ἐκ κρυστάλλου, ὑέλου, πορσελάνης πηλοῦ. 5) Κατασκευαστὴς ἢ πωλητὴς ζυμαρικῶν (μακαρονίων κτλ). 6) Ξυλουργὸς μετὰ καταστήματος. 7) Οἰνοπώλης (κρασοπώλης). 8) Πωλητὴς παιδικῶν παιγνιδίων. 9) Πωλητὴς εἰδῶν ἐκ σιδήρου ἢ ἄλλων μετάλλων μικρᾶς ἀξίας (κιγκαλερίας). 10) Σιδηρουργοὶ γνωστοὶ ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν δεμερτζίδες. 11) Ὑποδηματοποιὸς καὶ ὑποδηματοπώλης μετὰ καταστήματος.

ΚΛΑΣΙΣ Γʹ.

1) Ἀρχιτέκτων ἢ ἐργολάβος οἰκοδομῶν καὶ ὁδοποιΐας (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς οἰκίας). 2) Βιβλιοπώλης. 3) Διευθυντὴς ἰδιωτικοῦ ἐκπαιδευτηρίου. 4) Καφετζῆς μετὰ μπιλιάρδου. 5) Φωτογράφος. 6) Φαρμακοπώλης ἢ φαρμακοποιός.

ΚΛΑΣΙΣ Δʹ.

1 Ἔμπορος ὡρολογίων μετὰ καταστήματος. 2) Ἔμπορος ἐπίπλων, ἤτοι οἰκιακῶν σκευῶν. 3) Ἐμποροῤῥάπτης. 4) Ἔμπορος σιδηρικῶν εἰς μεγάλας ποσότητας. 5) Κατασκευαστὴς ἢ πωλητὴς ζύθου, τσιτσιμπύρας καὶ λεμονάδας. 6) Ξενοδόχος (ἐνοικιάζων μόνον δωμάτια μετ’ ἐπίπλων). 7) Πωλητὴς πνευματωδῶν ποτῶν. 8) Προμηθευταὶ ἐγχωρίων προϊόντων πρὸς μεταφορὰν ἐντὸς τοῦ Κράτους ἢ πρὸς ἀποταμίευσιν (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς οἰκίας τοῦ ἐπιτηδευματίου.) 9) Χαλβατζῆς μὲ μύλον.

ΚΛΑΣΙΣ Εʹ.

1) Δικηγόρος (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς οἰκίας). 2) Ζαχαροπλάστης ἢ ζαχαροπώλης. 3) Ἰατρὸς (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς οἰκίας). Σημ. Οἱ δικηγόροι καὶ οἱ ἰατροὶ οἱ ἐξασκοῦντες τὸ ἐπιτήδευμά των εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὑποβάλλονται περιπλέον εἰς φόρον δραχ. 10 διὰ τὴν τελευταίαν τάξιν, ἤτοι τὴν πρώτην, 20 εἰς τὴν ἀμέσως ἀνωτέραν, ἤτοι τὴν δευτέραν, καὶ οὕτω καθεξῆς εἰς τὴν αὐτὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ὑποβάλλονται καὶ οἱ ἐν Ναυπλίῳ δικηγόροι. 4) Ξενοδόχος ἐνοικιάζων μόνον δωμάτια μετ’ ἐπίπλων. 5) Πωλητὴς χρυσῶν κοσμημάτων ἢ ἀργυρῶν, ἢ καὶ πωλητὴς πολυτίμων λίθων. 6) Τοκιστής. Σημ. Τοκισταὶ χαρακτηρίζονται οἱ ἔχοντες τὸ ἔργον τοῦτο ὡς κυριώτερον.

ΚΛΑΣΙΣ Ϛʹ.

9) Ἐδωδιμοπώλης (μπακάλης). 10) Ἔμπορος διαφόρων ὑφασμάτων, ἤτοι βαμβακερῶν, μεταξωτῶν κλπ. 11) Ἔμπορος μεταλλίνων σκευῶν καὶ ποικίλων εἰδῶν πολυτελείας. 5) Ἔμπορος εἰς μεγάλας ποσότητας ἢ καὶ προμηθευτὴς (commissionnaire) ὡς καὶ σιτηρῶν (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς ἰδιαιτέρας κατοικίας τοῦ ἐπιτηδευματίου). 3) Προμηθευτὴς ἐγχωρίων προϊόντων πρὸς ἐξαγωγὴν δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἢ κατὰ παραγγελίαν (ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τῆς ἰδιαιτέρας κατοικίας τοῦ ἐπιτηδευματίου). Σημ. γενικὴ διὰ τοὺς τῆς δευτέρας κατηγορίας ἐπιτηδευματίας. Εἰς ὅσους ἐπιτηδευματίας δὲν ἐσημειώθη ῥητῶς τὸ ἐνοίκιον τῆς ἰδιαιτέρας κατοικίας των, λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος ἢ τῆς οἰκοδομῆς ἔνθα ἐξασκεῖται τὸ ἐπιτήδευμα. Τιμολόγιον ὑπὸ στοιχεῖον Γʹ. Πίναξ τῶν ἀσχέτως πρὸς τὸν πληθυσμὸν καὶ τὸ ἐνοίκιον φορολογουμένων ἐπιτηδευματιῶν. Γʹ. Κατηγορία.

§115ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Λοιπὸν οἱ ναῦται ἄνω τῶν 10 τόνων πληρόνουν ἐπιτήδευμα.

§116ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τοὺς κυβερνήτας ἀνάγεται τὸ «ἄνω τῶν 10 τόνων».

§117ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι οἱ ναῦται καὶ λεμβοῦχοι ἐν γένει ἐξαιροῦνται ἢ ἂς γείνῃ οὕτω· «πάντες, ναῦται καὶ λεμβοῦχοι καὶ οἱ κυβερνῆται μέχρι 10 τόνων ἐξαιροῦνται».

§118ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς θέσωμεν ἓν δὲ καὶ νὰ εἴπωμεν οἱ κυβερνῆται δὲ μέχρι τόνων 10».

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Πρῶτον ὅμως θὰ σᾶς ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς ἀφορώσης τὴν τιμὴν τοῦ κυρίου Σακελλαριάδου.

§120ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὅλα τὰ κεφάλ. καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς ἑξῆς. Πίναξ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1867.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν). Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸν προϋπολογισμὸν μετὰ τῶν παρατηρήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς;

§122ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸν Νόμον περὶ ἐσόδων. «Ἄρθρον 1. Τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1867 ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς τριάκοντα δύο ἑκατομμύρια, διακοσίας ἐννενήκοντα δύω χιλιάδας, τριακοσίας τριάκοντα πέντε, ἀριθ. 32. 292, 335, κατὰ τὰ εἰδικώτερον ἐνδιαλαμβανόμενα ἐν τῷ τῶν ἐσόδων πίνακι.»

§124ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 2. Ἡ εἴσπραξις τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἐσόδων θέλει ἐνεργεῖσθαι διὰ τὴν χρῆσιν 1867 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων Νόμων καὶ τῶν περί τινων ἐσόδων ἐκδοθησομένων.»

§126ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§127Η. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ πρότασις περὶ χορηγήσεως ἀμνηστείας εἶναι κατεπείγουσα, εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς πρὸ τεσσάρων ἐτῶν καὶ δὲν ἐσυζητήθη. Δὲν μένει ἢ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ Ἂν ἔχῃ τις ἀντίῤῥησιν, ἂς ἔλθῃ νὰ τὴν κάμῃ, ὅπως περαιωθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἥτις εἶναι λίαν σπουδαία.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν πρότασιν. (Ἀναγινώσκεται).

§129ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία (θόρυβος).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει (θόρυβος).

§131ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂν ἔχετε τροπολογίαν, προτείνατέ την.

§132ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἄνευ ἐξαιρέσεων, πῶς δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸν Νόμον αὐτόν;

§133ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς εὑρεθῇ ἡ τροπολογία (θόρυβος).

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία δὲν ἀφορᾷ παρὰ ἐξαιρέσεις ἃς γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, ὅπως τὸ προτείνει ὁ κύριος Μαυρομιχάλης καὶ τότε ὡς δεύτερον ἄρθρον προτείνονται αἱ ἐξαιρέσεις (θόρυβος).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ βιάζεσθε, περιμείνατε νὰ εὑρεθῇ ἡ τροπολογία.

§136ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅταν γείνῃ δεκτὸν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, τότε τετέλεσται.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρις οὗ εὑρεθῇ ἡ τροπολογία προχωροῦμεν. Ἔχομεν διὰ τρίτην συζήτησιν τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον. «Ἡ κυρία Ἑλένη Μασάλσκη πολιτογραφεῖται Ἑλληνίς».

§138ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐθνοφυλακῆς, γʹ. συζήτησις. «Ἡ διὰ τοῦ ἀπὸ 31 Αὐγούστου 1864 ΖΗ. Νόμου κατασταθεῖσα θέσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐθνοφυλακῆς τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καταργεῖται.»

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὠφελούμενος ἀπὸ τὴν εὐκαιρίαν αὐτῆς τῆς συζητήσεως περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐθνοφυλακῆς, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα εἴπω δύω λέξεις περὶ τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ Ἐθνοφυλακὴ. Πρὸ πολλοῦ, κύριοι, οὐδὲ ἴχνος Ἐθνοφυλακῆς φαίνεται, οὔτε ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὐτῇ, ὅπου κάπως ἐφαίνετο ὅτι ὑφίστατο. Εἰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιστήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχήν της εἰς τὴν καλλιτέραν αὐτῆς διοργάνωσιν, ἀφοῦ μάλιστα καὶ Νόμος νεώτερος ἐψηφίσθη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε νὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ βαθμοφόροι τῆς Ἐθνοφυλακῆς.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐκλογὴ ὑπάγεται εἰς προθεσμίαν, ὅπως συνταχθῶσιν οἱ κατάλογοι· ἤδη εἰς τοῦτο καταγινόμεθα.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν κατάργησιν; Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὸ περὶ νομισματικοῦ συστήματος, γʹ. συζήτησις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Αʹ.

Περὶ νομισματικῆς μονάδος. Ἄρθρον 1. «Τὴν ἐν ἰσχύϊ νομισματικὴν μονάδα, συγκειμένην κατὰ τὸ ἀπὸ 8 Φεβρουαρίου 1833 Β. Διάταγμα ἐκ 4 γραμμαρίων καὶ 477|1000 ἀργύρου, ἐπὶ βαθμῷ καθαρότητος, ἤτοι τίτλῳ (autitre) 9|10 καθαροῦ καὶ ⅒ μίγματος, ἀντικαθιστᾷ νέα μονὰς, βαρυτέρα, συγκειμένη ἐκ 5 ὁλοκλήρων γραμμαρίων ἀργύρου, ἐπὶ τῷ αὐτῷ τίτλῳ, ἤτοι 9|10 καθαροῦ καὶ ⅒ μίγματος ἐκ χαλκοῦ, ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὄνομα, ἤτοι Δραχμή, ὑποδιαιρουμένη εἰς 100 ἴσα μέρη ἢ λεπτά. Ἡ οὕτω συγκροτουμένη νέα νομισματικὴ μονὰς παρίσταται εἰς μόνον τὸ πενταπλάσιον αὐτῆς (τῆς μονάδος) νόμισμα, ἤτοι τὸ πεντάδραχμον. Ἄρθρον 2. Ὁμοία νομισματικὴ μονὰς παρίσταται ἐπίσης καὶ διὰ χρυσοῦ, λογιζομένης τῆς σχετικῆς τιμῆς αὐτοῦ πρὸς τὸν ἄργυρον ὡς 1 πρὸς 15½.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Βʹ.

Περὶ κυρίου νομίσματος Ἄρθρον 3. Ἐπὶ ταῖς διὰ τῶν ἀνωτέρω ἄρθρων τεθείσαις βάσεσι θέλουσι κοπῆ τὰ ἑξῆς νομίσματα. Ἐξ ἀργύρου μὲν πέντε δραχμῶν, ἐκ χρυσοῦ δὲ ἑκατὸν, πεντήκοντα, εἴκοσι, δέκα καὶ πέντε. Ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τὸ βάρος, ὁ τίτλος, ἡ ἀνοχὴ ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ τε βάρους καὶ τοῦ τίτλου, ὡς καὶ ἡ διάμετρος, ὁρίζονται ὡς ἐφεξῆς.

Ἄρθρον 4. Ἅπαντα τὰ ἀνωτέρω νομίσματα εἶναι δεκτὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ τῶν ἰδιωτῶν κατὰ τὴν ἐπ’ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν πρὸς ἐξόφλησιν ὅλων τῶν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος Νόμου συναφθησομένων ὑποχρεώσεων. Ἄρθρον 5. Ἡ ἐκτύπωσις τῶν νομισμάτων τούτων δύναται νὰ γείνῃ καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν ἰδιωτῶν, ἐπὶ πληρωμῇ τῆς διὰ τὴν κατασκευὴν δαπάνης, κανονιζομένης διὰ Β. Διατάγματος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γʹ.

Περὶ κερμάτων ἢ συμπληρωτικοῦ νομίσματος (Billon). Ἄρθρον 6. Δύω εἰδῶν κέρματα θέλουσι κοπῆ, τὰ μὲν ἐξ ἀργύρου, τὰ δὲ ἐκ χαλκοῦ ἢ ὀρειχάλκου. Ἀργυρᾶ μὲν τῶν δύο δραχμῶν, μιᾶς δραχμῆς, πεντήκοντα λεπτῶν, καὶ εἴκοσι λεπτῶν. Χάλκινα δὲ ἢ ὀρειχάλκινα τῶν δέκα λεπτῶν, πέντε λεπτῶν, δύο καὶ ἑνὸς λεπτοῦ. Ἄρθρον 7. Ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀνωτέρω ἀργυρῶν νομισμάτων τὸ βάρος, ὁ τίτλος, ἡ ἀνοχὴ τοῦ τε βάρους καὶ τίτλου, ὡς καὶ ἡ διάμετρος, ὁρίζονται ὡς ἐφεξῆς.

Ἄρθρον 8. Ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 ἐνδιαλαμβανομένων χαλκίνων ἢ ὀρειχαλκίνων νομισμάτων τὸ βάρος, ἡ ἀνοχὴ ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους, καὶ ἡ διάμετρος ὁρίζονται ὡς ἐφεξῆς.

Ἄρθρον 9. Ἡ ἀξία τῶν ἐκκοπησομένων, ὡς ἀνωτέρω, κερμάτων οὐδέποτε δύναται νὰ ὑπερβῇ ἐν συνόλῳ εἰς μὲν τὰ ἀργυρᾶ τὴν ἀναλογίαν τῶν 6 δραχμῶν, εἰς δὲ τὰ χάλκινα τὴν ἀναλογίαν τῶν 2 δραχμῶν ἐφ’ ἑκάστης ψυχῆς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπικρατείας. Ἄρθρον 10. Ἡ ἐκτύπωσις τῶν συμπληρωτικῶν νομισμάτων γίνεται ἀποκλειστικῶς διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ δ’ ἐξ αὐτῶν προκύπτον κέρδος λογίζεται ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους. Ἄρθρον 11. Τὰ κέρματα ταῦτα (ἤτοι συμπληρωτικὰ νομίσματα) εἶναι δεκτὰ κατὰ τὴν ἐπ’ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν· ἀλλ’ οἱ μὲν ἰδιῶται δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ λαμβάνωσιν εἰς πᾶσαν πληρωμὴν πλέον τῶν 50 δραχμῶν ἐκ τῶν ἀργυρῶν, καὶ πλέον τῶν 5 ἐκ τῶν χαλκίνων ἢ ὀρειχαλκίνων, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ᾖ τὸ πρὸς αὐτοὺς πληρονόμενον ποσόν· τὸ δημόσιον ὅμως ταμεῖον δέχεται ταῦτα ἄνευ προσδιορισμοῦ ποσότητος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ. Δʹ.

Περὶ τοῦ τύπου τῶν νομισμάτων Ἄρθρον 12. Ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἁπάντων τῶν ἀνωτέρω νομισμάτων, κυρίων τε καὶ συμπληρωτικῶν, θέλουσιν ἐκτυπωθῆ ἡ κεφαλὴ τοῦ Βασιλέως μετὰ τῶν λέξεων ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ. ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος καὶ τὸ ἔτος τῆς ἐκτυπώσεως, πλὴν τῶν ἄλλων, ἅτινα κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Εʹ.

Περὶ ἐκτυπώσεως νομισμάτων. Ἄρθρον 13. Ἐν ἐλλείψει Ἐθνικοῦ νομισματοκοπείου, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτύπωσις νομισμάτων εἴς τι τῶν νομισματοκοπείων τῆς Γαλλίας ἐπὶ προηγουμένῃ συμφωνίᾳ διὰ τὴν δαπάνην τῆς ἐκτυπώσεως καὶ τὸν τρόπον τοῦ ἐλέγχου ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους, τοῦ τίτλου κτλ. κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ϛʹ.

Περὶ τῶν νομισμάτων τῶν ξένων ἐπικρατειῶν. Ἄρθρον 14. Τὰ νομίσματα τῶν ξένων ἐπικρατειῶν εἶναι δεκτὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν ἰδιωτῶν ἐπὶ τῇ διατιμήσει αὐτῶν σχετικῶς πρὸς τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα. Ἄρθρον 15. Ἡ διατίμησις τούτων γίνεται διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ ἑπομένῃ βάσει. Τὰ νομίσματα τῶν Ἐπικρατειῶν, αἵτινες ἔχουσι νομισματικὴν μονάδα ἴσην πρὸς τὴν Ἡμετέραν κατὰ τε τὸ βάρος καὶ τὸν τίτλον, διατηροῦσι τὴν αὐτὴν ἀξίαν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπτώσεως λόγῳ ἐξόδων κατασκευῆς· τὰ δὲ τῶν λοιπῶν Ἐπικρατειῶν ἔχουσιν ἀξίαν ἀνάλογον πρὸς τὸ ἐμπεριεχόμενον πολύτιμον μέταλλον κατὰ τὰς βάσεις τῆς ἡμετέρας νομισματικῆς μονάδος, ἐκπιπτομένου κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 1% μὲν ἐπὶ τῶν ἀργυρῶν, ¼% δὲ ἐπὶ τῶν χρυσῶν, λόγῳ ἐξόδων κατασκευῆς καὶ λόγῳ τῆς φθορᾶς, ἣν συνεπάγεται ἡ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ νομίσματος τριβή. Ἄρθρον 16. Ἀπαγορεύεται ἡ ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ κυκλοφορία χαλκίνων ἢ ὀρειχαλκίνων κερμάτων (συμπληρωτικῶν) ξένων ἐπικρατειῶν. Ἀπαγορεύεται ὡσαύτως ἡ κυκλοφορία τῶν ἀργυρῶν κερμάτων τῶν ἐπικρατειῶν, αἵτινες δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν πρὸς τὴν ἡμετέραν νομισματικὴν μονάδα καὶ τὰς αὐτὰς ὡς πρὸς τὴν ἐκτύπωσιν τῶν κερμάτων διατάξεις. Τὰ ἀργυρᾶ κέρματα τῶν ἐπικρατειῶν, αἵτινες ἔχουσι τὴν αὐτὴν νομισματικὴν μονάδα καὶ παρεδέχθησαν ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν τὰς αὐτὰς βάσεις, αἵτινες διὰ τοῦ παρόντος Νόμου καθιεροῦνται, εἶναι δεκτὰ εἰς τὰ Ταμεῖα τῆς Ἐπικρατείας μέχρις 100 δραχμῶν δι’ ἑκάστην πληρωμήν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζʹ.

Προσωριναὶ διατάξεις. Ἄρθρον 17. Ἡ διατίμησις τῶν ὑπαρχόντων Ἑλληνικῶν νομισμάτων γίνεται σχετικῶς πρὸς τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπτώσεως λόγῳ ἐξόδων ἢ φθορᾶς ἐπὶ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου· μετὰ παρέλευσιν δὲ τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος ὑποβάλλονται καὶ ταῦτα εἰς ἔκπτωσιν κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ παρόντος νόμου. Τὸ δημόσιον ταμεῖον, λαμβάνον τὰ νομίσματα ταῦτα, μετατυπόνει αὐτὰ εἰς νέα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ἄρθρον 18. Ἡ διατίμησις τῆς Ἀγγλικῆς λίρας (ἥτις ἐχρησίμευεν ὡς νομισματικὴ μονὰς ἐν Ἑπτανήσῳ) γίνεται ὡσαύτως κατὰ τὴν σχέσιν αὐτῆς πρὸς τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα ἄνευ ἐκπτώσεως λόγῳ ἐξόδων ἢ φθορᾶς ἐπὶ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος Νόμου. Μετὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ὑποβάλλεται καὶ αὕτη εἰς ἔκπτωσιν κατὰ τὸ ἄρθρον 15. Ἄρθρον 19. Τὰ ὑπάρχοντα χάλκινα νομίσματα ἀποσύρονται τῆς κυκλοφορίας βαθμηδὸν, καθόσον ἀντικαθίστανται ὑπὸ τῶν νέων· εἶναι δὲ δεκτὰ ὡς καὶ σήμερον κατὰ τὴν ἐπ’ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν. Ἄρθρον 20. Ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ παρόντος νόμου, ἀναχθήσονται ἅπαντα τὰ ὑφιστάμενα χρέη τοῦ τε δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν εἰς νέα ποσὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας δραχμῆς, τῆς ὁποίας 89 μέρη ἢ λεπτὰ ἰσοδυναμοῦσι πρὸς 1 παλαιὰν δραχμὴν, ὥστε 100 παλαιαὶ δραχμαὶ ἀντιστοιχοῦσι πρὸς νέας δραχμὰς 89. Ἡ ἀναγωγὴ ὅμως τῶν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁριζομένων ποσοτήτων διὰ μισθοὺς, συντάξεις, ἀποζημιώσεις, φόρους, πρόστιμα κτλ. γενήσεται ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ ἑκατὸν παλαιῶν δραχμῶν πρὸς ἐννενήκοντα νέας, ἤτοι ἐπὶ ἐκπτώσει 10%. Τὰ κλάσματα τοῦ λεπτοῦ, παραλείπονται, ὅταν ταῦτα δὲν ὑπερβαίνωσι τὸ ἥμισυ τοῦ λεπτοῦ λογίζονται δὲ ἀντὶ ὁλοκλήρου λεπτοῦ, ὅταν ὑπερβαίνωσι τὸ ἥμισυ. Τὰ δικαιώματα τοῦ χαρτοσήμου καὶ γραμματοσήμου εἰς οὐδεμίαν ἀναγωγὴν ὑποβληθήσονται· δι’ αὐτὰ ἡ νέα δραχμὴ ἐξομοιοῦται πρὸς τὴν παλαιάν. Ἄρθρ. 21. Ἡ ἀναγωγὴ τῶν ὑφισταμένων τυχὸν ἔτι ἐν Ἑπτανήσῳ χρεῶν κτλ. ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομισματικῆς μονάδος τῆς ἀγγλικῆς λίρας, γενήσεται λογιζομένης τῆς λίρας ἀντὶ δραχμῶν νέων εἰκοσιπέντε καὶ 20|00, τοῦ εἰκοστημορίου αὐτῆς (Σελίνου) ἀντὶ δραχ. 1 26|00, καὶ τοῦ διακοσιοστοῦ τεσσαρακοστοῦ αὐτῆς (δηναρίου) ἀντὶ λεπτῶν 10½. Ἄρθρ. 22. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ παρόντος Νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1869. Ἄρθρ. 23. Ἐπιτρέπεται ἡ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Νόμου ἐκτύπωσις ἐθνικῶν νομισμάτων, ἅμα μετὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ. Ταῦτα ὅμως θέλουσιν ἔχει μέχρι τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος τὴν ἑπομένην ἀξίαν.

Ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ εἶναι δεκτὰ τὰ νομίσματα τῶν ἐπικρατειῶν, αἵτινες ἔχουσι τὴν αὐτὴν πρὸς τὴν ἡμετέραν νομισματικὴν μονάδα· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ ἔχοντα τὴν ἀξίαν τῶν δύω δραχμῶν καὶ ἔλαττον ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 11 καὶ τοῦ ἐδαφ. γʹ. τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ παρόντος νόμου. Τὰ ἐκτυπωθησόμενα νέα χάλκινα ἢ ὀρειχάλκινα θέλουσιν ἔχει τὴν ἀξίαν τῶν νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ ὑπαρχόντων. Ἄρθρ. 24. Πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα Νόμον ἀκυροῦται. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος Νόμου χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον πίστωσις διὰ τὸ ἔτος 1867 ὑπὸ τὸ Κεφαλ. 12, ἄρθρ. 1. δρ. πεντήκοντα χιλιάδων (50,000).» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ Κυρίου Χατζίσκου διὰ τρίτην συζήτησιν. Ἄρθρον 1. «Οἱ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος νόμου καὶ ἐφεξῆς ληξιπρόθεσμοι ὀφειλέται τοῦ δημοσίου καὶ τῶν δήμων τοῦ Κράτους, εἴτε ἐκ νέων χρεῶν εἴτε ἐκ παλαιῶν, μελλουσῶν ὅμως προθεσμιῶν, πρὸς ἀπότισιν αὐτῶν ἐκτὸς τῶν καταδιώξεων, εἰς ἃς ὑπόκεινται κατὰ τοὺς ἐν ἰσχύϊ νόμους, στεροῦνται μετὰ παρέλευσιν τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς νομίμου προθεσμίας καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ δημοτικῶν αὐτῶν δικαιωμάτων, τοῦ ἐκλέγεσθαι δηλονότι καὶ τοῦ διορίζεσθαι ἢ προβιβάζεσθαι εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν, δικαστικὴν, στρατιωτικὴν ἢ δημοτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀνακτῶσι δὲ τὰ δικαιώματα ταῦτα εὐθὺς ὡς ἀποδεδειγμένως ἐξοφλήσωσι τὸ χρέος των. Οἱ δὲ ταμίαι καὶ δημοτικοὶ εἰσπράκτορες ὀφείλουσιν ὑπὸ προσωπικὴν αὐτῶν εὐθύνην νὰ κοινοποιῶσιν εἰς τοὺς ὀφειλέτας ἐμπροθέσμως καὶ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος τὴν λῆξιν τῆς νομίμου προθεσμίας. Ἐξαιροῦνται τῶν συνεπειῶν τοῦ παρόντος νόμου οἱ ὀφειλέται ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀδυνατοῦσι νὰ ἀποτίσωσιν ἐμπροθέσμως τὴν ὀφειλὴν των ἕνεκα θεομηνίας, πυρκαϊᾶς καὶ ἐν γένει ἕνεκα σπουδαίας βλάβης τῆς περιουσίας αὐτῶν, προελθούσης ἐξ ἐκτάκτου καὶ πασιγνώστου περιστατικοῦ. Αἱ περιστάσεις αὗται βεβαιοῦνται διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως τοῦ ἁρμοδίου Πρωτοδικείου ἀνεκκλήτως καὶ κατὰ τὴν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν. Τὰ δικαστικὰ ἔξοδα καὶ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως ἐπιβαρύνουσι τὸν αἰτοῦντα. Ἄρθρον 2. Ὁ ἐκλεχθησόμενος, διορισθησόμενος ἢ προβιβασθησόμενος ὀφείλει νὰ προσαγάγῃ ἁρμοδίως καὶ ἐν τῷ δέοντι ἀπόδειξιν περὶ τῆς μὴ ὀφειλῆς του εἰς τὸ δημόσιον ἢ εἰς τὸ ἁρμόδιον δημοτικὸν ταμεῖον παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ταμείου ἢ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος. Ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει πᾶσα ἐκλογὴ ἢ διορισμὸς ἢ προβιβασμὸς αὐτοδικαίως εἶναι ἄκυρος. Ἄρθρον 3. Οἱ ἔχοντες δυνάμει τοῦ νόμου δικαίωμα τοῦ διορίζειν ἢ προβιβάζειν, παραβαίνοντες τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, τιμωροῦνται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ οἱουδήποτε πολίτου, μὲ χρηματικὴν ποινὴν ἀπὸ 100–1000 δραχμῶν».

§143ΤΙΝΕΣ. Νὰ μᾶς τὸ ἀναπτύξῃ ὁ Κύριος Χαντζίσκος.

§144ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω πρῶτος, διότι περιέμενον νὰ ἀκούσω τοὺς ἀντιφρονοῦντας, οἵτινες μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω τὴν πρότασιν, καὶ ἔπρεπε νὰ ἀκούσω τὰς ἐναντίας ἰδέας. Δὲν εἶχον λοιπὸν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι πρὸ δύω μηνῶν ὑπ’ ὄψιν σας, εἶναι ἁπλουστάτη, εἶναι θετικὴ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἐρωτήσω, ἂν εἶναι κἀνεὶς ἐναντίος.

§146ΓΟΝΔΙΚΑΣ. Ὁ ὑποβάλλων Νομοσχέδιον ὀφείλει νὰ τὸ ἀναπτύξῃ, καὶ τότε ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος νὰ ἐρωτήσῃ.

§147ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε, ἂν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχήν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγετε, κύριοι βουλευταί; τί λέγετε, τὸ παραδέχεσθε;

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζίσκος, θέλω νὰ μάθω, ὑπάγει εἰς αὐτὰς τὰς ἀπαγορεύσεις καὶ τοὺς πολίτας ἐν γένει ὅλους;

§150ΤΙΝΕΣ. Ὅλους.

§151ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀδιακρίτως.

§152ΛΑΠΠΑΣ. Καὶ πέντε δραχμὰς νὰ χρεωστῇ κἀνείς; Πρέπει νὰ γείνῃ μία διάκρισις.

§153ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι τὸ δημόσιον ἔχει ἀνὰ χεῖρας ἕνα νόμον καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὸν ταμίαν, τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ στρατιωτικὴν ἀκόμη ἀρχὴν, νὰ καταδιώκουν τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου διὰ προσωπικῆς κρατήσεως· ἐπιτρέπει δὲ ὡσαύτως νὰ καταδικάσωσι τὸν ὀφειλέτην τοῦ δημοσίου μὲ κατάσχεσιν τῆς κινητῆς του περιουσίας. Ὅταν λοιπὸν ἔχῃ τὸ δημόσιον ἀνὰ χεῖρας τοιαῦτα μέσα πρὸς εἴσπραξιν τῶν καθυστερούντων, μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου εἶναι περιττὴ, εἶναι μάλιστα πρότασις, ἥτις δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν· ὅτε αἱ κοινωνίαι καταγίνονται πῶς νὰ ἐπεκτείνουν τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ὁ νόμος αὐτὸς ἔρχεται διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ δικαιώματα δι’ ὀλίγα λεπτά, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπόρεσε νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον. Καὶ, κύριοι, ἐφροντίσατε διὰ νὰ δώσητε εἰς τὸν λαὸν μίαν γεωργικὴν τράπεζαν, ὅταν ἔλθῃ εἰς ἀνάγκην νὰ ὑπάγῃ νὰ λάβῃ ἀμέσως χρήματα; Οὐχὶ, ἀναγκάζεται νὰ ῥιφθῇ εἰς τοὺς τοκογλύφους· δὲν ἐφροντίσατε οὔτε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας νὰ διευκολύνητε, ὥστε νὰ μεταφέρῃ τὰ προϊόντα του ἀπὸ τὰ ἀπώτερα μέρη, ὅπου εὑρίσκεται, εἰς τὰ κεντρικώτερα παράλια, ὅπου νὰ εὑρίσκῃ μίαν ἀγορὰν ἕτοιμον διὰ νὰ πωλήσῃ καὶ πληρώσῃ τὰ χρέη του. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ὀλέθριος, ἀποστερῶν τὸν πολίτην τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἐνῷ εἰς ἄλλα κράτη κατηργήθη ἡ προσωποκράτησις καὶ δι’ αὐτὰ τὰ ἰδιωτικὰ χρέη. Τὸ δημόσιον ἔχει μέσα ἀρκετὰ πρὸς καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν, ἀλλ’ οἱ ταμίαι, εἰσπράκτορες καὶ ἄλλαι ἀρχαὶ ἂς ἐκτελοῦν τοὺς νόμους, ἂς τοὺς ἀναγκάσουν νὰ πληρώσουν Ὀφείλει ἕνας 100 δραχμὰς καὶ ἔχει κατάστασιν· ἂς τοῦ πωλήσουν τὸ κτῆμα· δὲν ἔχει, ἂς τὸν βάλουν εἰς προσωπικὴν κράτησιν. Νὰ ἔρχηται ἕνας νόμος νὰ λέγῃ, ἀποστερῶ τὸν ὀφειλέτην καὶ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων συνάμα μὲ ὅλα τὰ μέσα ἅτινα ἔχομεν πρὸς καταδίωξίν του, νομίζω ὅτι εἶναι ἀτοπώτατον. Εἶμαι λοιπὸν κατὰ τῆς ἀρχῆς.

§154ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ φίλος μου κ. Στεφανόπουλος ἔλαβε πρῶτος τὸν λόγον, καὶ ὠνόμασε τὸν νόμον αὐτὸν ὀλέθριον· ἐγὼ τὸν ὀνομάζω σωτήριον. Κύριοι βουλευταί, ἔχω πρότασιν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων κλίνει γόνυ πᾶσα πολιτικὴ ὑποχρέωσις, πᾶσα ἱκανότης ῥητορικὴ, ἐνώπιον τῶν ὁποίων καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις καὶ πᾶς πολίτης εὑρίσκει τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ αὐτὰ συμφέροντα. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι, ἡ παροῦσα πρότασις, ἥτις, κύριοι, ἐπανέρχεται μετὰ 20 περίπου αἰῶνας ὄχι διὰ νὰ βλάψῃ, ὄχι διὰ νὰ μολύνῃ, ὡς εἶπεν εἷς προλαλήσας, αὐτὴν τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ διὰ νὰ στολίσῃ τὴν σημερινὴν νομοθεσίαν μας, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς ἀδικουμένους, καὶ ἀδικούμενοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες πληρόνουν, καὶ ἀδικοῦντες ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν πληρόνουν· αὐτὴ θὰ κανονίσῃ ἔτι μᾶλλον τὰ οἰκονομικά μας, διὰ νὰ καταστήσῃ τὰ ἐτήσια εἰσοδήματά μας πραγματικά, κύριοι, καὶ νὰ τιμωρήσῃ τοὺς κακῆς πίστεως ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου (θόρυβος).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε καὶ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κἄποια διόρθωσις· νὰ ἐξαιρεθοῦν οἱ πληρόνοντες ἀπὸ 100 δραχμὰς φόρον (θόρυβος).

§156ΓΟΝΔΙΚΑΣ. Δὲν εἶσθε ἁρμόδιος, κ. Πρόεδρε, νὰ εἴπητε αὐτό· πρέπει νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν ἕδραν σας.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, θὰ λάβω τὸν λόγον· ὁρίστε, κ. Ἀντιπρόεδρε, νὰ μὲ ἀντικαταστήσητε. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Μαυρογιάννης).

§158ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Σᾶς εἶπον λοιπὸν, κύριοι, εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν εἶναι νέα· σᾶς εἶπον, ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ἄλλοι ἔντιμοι πληρεξούσιοι τὴν ὑπέβαλον καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Σήμερον ὅμως παρά ποτε ὡρίμασε, κύριοι, ἡ πρότασις, καὶ ὡρίμασε, κύριοι, διότι τὰ χρέη τοῦ δημοσίου ὑπερέβησαν πάντα ὅρον. Λοιπὸν, κύριοι, μεταξὺ τῶν πλεονεκτημάτων τὰ ὁποῖα ἔχει αὐτὴ ἡ πρότασις καὶ εἶναι γραμμένη εἰς διάφορα ἄρθρα, ἔχει, κύριοι, καὶ τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα τοῦ νὰ εἶναι συμβιβαστικὴ, νὰ εἶναι μετρία· καὶ ἰδοὺ ἀμέσως ἐξασκεῖ καὶ τὸ προτέρημά της τοῦτο. Ἀποδίδει, Κύριοι, εἰς τὸν προλαλήσαντα, μολονότι ἀνέφερε μεγάλους λόγους, καὶ εἰς ὄν τινα λάβῃ τὸν λόγον (θόρυβος), ἀποδίδει, λέγω, τὴν εὐγλωττίαν, τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τοὺς εὐακούστους λόγους, τὰς θεωρίας, τὰ σοφίσματα. Τὰ πράγματα λοιπὸν μᾶς λέγουν, Κύριοι, ὅτι μέχρι σήμερον ὀφείλονται εἰς τὸ δημόσιον 60 περίπου ἑκατομμύρια. Ἂν, Κύριοι, εἶχε τὸ δημόσιον τὰ εἰσοδήματά του ἐτησίως, βεβαίως ἤθελε πληρόνει τοὺς δανειστάς του, δὲν ἤθελεν ὑποφέρει ταπεινωτικὰς παραστάσεις καὶ παρατηρήσεις. Ἂν εἶχε τὰ εἰσοδήματά του κατ’ ἔτος τὸ δημόσιον, ἤθελε τηρήσει τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν ἔχουν ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ δὲν ἤθελε κλονίζεται, καὶ σήμερον ἐξαλειφθῆ ὅλως διόλου ἡ πίστις. Τί νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἂν εἰσπράξῃ ἀπὸ τὰ 60 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα ὀφείλονται, θέλει χρησιμεύσει πλέον εἰς τὸ δημόσιο; οὐδὲ λεπτὸν. Διότι, ἐὰν συνάξωμεν τὸ ἥμισυ, θέλει χρησιμεύσει διὰ τόκους ἀφ’ ἧς αὐτοὶ ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον καὶ αὐτὸ εἰς τοὺς δανειστάς του· ὥστε τοὺς τόκους θὰ πληρώσωμεν μὲ 20, 30 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα θὰ συνάξωμεν ἀπὸ τὰ 60. Ἐκ τούτου βλέπετε, ὅτι καὶ ἀπὸ τὰ 60 αὐτὰ ἑκατομ. δὲν ἔχει τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ τίποτε· καὶ αὐτὸ χάριν αὐτῶν τῶν κακῆς πίστεως ὀφειλετῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· τί εἶναι αὐτοὶ, Κύριοι, οἱ ὀφειλέται τοῦ δημοσίου, ἐξ αἰτίας τῶν ὁποίων ἐχρεωκόπησε τὸ δημ. ταμεῖον; Πόθεν εἶναι, Κύριοι, Ἕλληνες· καὶ μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων τίνες; Ὁ φορολογούμενος λαός; ὄχι, Κύριοι. Ἂς φέρῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὰ βιβλία του κατ’ ἐπαρχίας καὶ θὰ ἴδετε, Κύριοι, ὅτι ὁ φορολογούμενος λαὸς δὲν ὀφείλει· ὁ φορολογούμενος λαὸς πολλάκις προπληρόνει, καὶ ὄχι μόνον τὸν φόρον του, ἀλλὰ πληρόνει νὰ θρέψῃ τὸν εἰσπράκτορα καὶ χωροφύλακας, καὶ πολλάκις νὰ τοὺς περιποιῆται μὲ διάφορα δῶρα, διὰ νὰ μὴ καταδιώκεται. Τίνες λοιπὸν εἶναι οἱ ὀφειλέται τοῦ δημοσίου; Εἶναι, Κύριοι μία τάξις· καὶ ὁ φορολογούμενος λαὸς τί ὑποφέρει; πληρόνει τοὺς φόρους του διὰ νὰ πληρόνῃ σμῆνος πολιτικῶν ὑπαλλήλων, σμῆνος ἀξιωματικῶν, σμῆνος συνταξιούχων καὶ τόσων ἄλλων, καὶ νὰ πληρόνῃ καὶ μίαν τάξιν ἀνθρώπων, οἵτινες εὑρίσκουν τὴν ὠφέλειαν νὰ πέρνουν τὰ δημόσια χρήματα καὶ νὰ πλουτοῦν. Λοιπὸν, Κύριοι, ἔρχεται αὐτὴ ἡ πρότασις, καὶ ποῖον σκοπὸν ἔχει; Ἔχει τὸν σκοπὸν νὰ πληρόνῃ ἕκαστος εἰς τὴν προθεσμίαν. Ποῦ καὶ ποῖος στερεῖται τὰ πολιτικά του δικαιώματα; Οὐδεὶς τὰ στερεῖται· τὰ πολιτικὰ δικαιώματα τὰ λαμβάνει ἅμα πληρώσῃ· διατί νὰ μὴ πληρώσῃ; ποῖος νόμος τὸν ἀναγκάζει νὰ μὴ πληρώσῃ; Ὁ λόγος τῆς ἀνεχείας, λέγουν· καὶ μήπως οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν ἀνέχειαν; Λοιπὸν, Κύριοι, δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ὑποψία, ὅτι πρόκειται νὰ στερηθῇ κανεὶς τὰ πολιτικά του δικαιώματα.

§159ΤΙΝΕΣ. Πολιτικὸς θάνατος.

§160ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὄχι, Κύριοι, δὲν εἶναι θάνατος, εἶναι ζωή. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ἠσπάσθησαν πάμπολλοι, διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι σημερινὴ, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν 20 Φεβρουαρίου, καθ’ ἣν ἡμέραν εἰσήχθη. Ἔλαβον, Κύριοι, διάφορα γράμματα ἀπὸ φίλους μου καὶ ἀπὸ ἁπλῶς γνωρίμους μου ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν· καὶ τί μοὶ γράφουν, Κύριοι; Μοὶ γράφουν καὶ μοὶ διευθύνουν διαφόρους τροπολογίας πρὸς τελειοτέραν κατάρτισιν τοῦ νόμου. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν τροπολογιῶν, Κύριοι... (θόρυβος).

§161ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπ’ ἀρχῆς.

§162ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα ἀπ’ ἀρχῆς.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπ’ ἀρχῆς καὶ εἰς τὸ μέλλον.

§164ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κ. πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον, ἂν καὶ δὲν εἶμαι ὀφειλέτης.

§165ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λοιπόν, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἀπ’ ἀρχῆς. Τὴν δέαν, ἣν συνέλαβεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Κ. Στεφανόπουλος, τὴν συνέλαβον ἐγὼ καθ’ ἣν ἡμέραν ἐσυζητεῖτο (θόρυβος).

§166ΤΙΝΕΣ. Νὰ χάσωμεν τὴν ἡμέραν σήμερον.

§167ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν κατεψήφισα καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι τὸ παρουσιασθὲν νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήσαμεν ἀνεπαρκὲς (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε, Κύριοι· μὴ θορυβῆσθε —Τὴν αὐτὴν ἡμέραν συνέλαβον καὶ ἐγὼ τὴν ἰδέαν νὰ ὑπαχθῶσιν ὅλοι οἱ ὀφειλέται. Ἀλλὰ, Κύριοι, μοὶ ἔκαμον ἄλλοι τὴν παρατήρησιν· ἂν βάλωμεν ἀπ’ ἀρχῆς, θὰ βγοῦμεν ὅλοι ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἔξω (θόρυβος).

§168ΤΙΝΕΣ. Ἐκεῖνοι ὅπου εἶναι, ἔστω.

§169ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λοιπόν......

§170ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Πληρόνουν καὶ ὕστερον ἐμβαίνουν πάλιν.

§171ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λοιπόν, Κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἔλαβον διαφόρους τροπολογίας παρὰ διαφόρων φίλων καὶ γνωρίμων μου ἁπλῶς, τὰς ὁποίας συναρμολόγησα εἰς τὸ 1ον ἄρθρον. Ἀκούσατε, Κύριοι, καὶ, πιστεύω, θὰ εὐχαριστηθῆτε διὰ τῆς πρώτης τροπολογίας (θόρυβος).

§172ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθεν ὁ καιρός...

§173ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν καταβαίνω ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο, ἂν δὲν μὲ ἀκούσητε. Λοιπὸν, Κύριοι, μεταξὺ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας μοὶ ἔστειλαν καὶ τὰς ὁποίας ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ὑποβάλω, εἶναι καὶ αὐτὴ, καὶ προσέξατε νὰ τὴν ἀκούσητε. Πιστεύω, θὰ εὐχαριστηθῆτε. Τὴν μὲν πρώτην τροπολογίαν τὴν ἀσπάζομαι μόνον· δὲν τὴν ὑποστηρίζω. Ἂν ἡ Βουλὴ τὴν παραδεχθῇ, μετ’ εὐχαριστήσεως θὰ ἀποδεχθῶ τὴν ἀπόφασίν της. Τὴν δευτέραν, τρίτην καὶ τετάρτην, καὶ τὰς ἀσπάζομαι καὶ τὰς ὑποστηρίζω. Διὰ τῆς πρώτης θέλουν τὸ ἑξῆς· νὰ ὑπαχθῶσι καὶ οἱ ὀφειλέται τῶν δήμων· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος; τὸν ὁποῖον δίδουν, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῶν δήμων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πάντοτε ἐνοικιάζονται. Οἱ ἐνοικιασταὶ, οἱ ἰσχυροὶ εἰς τοὺς δήμους, οἱ φίλοι τῶν ἰσχυρῶν, τῶν δημάρχων, καθυστεροῦν· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐνεργοῦν διὰ τῶν ἰσχυρῶν φίλων των εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια καὶ διαγράφουν τὰ χρέη των. Λοιπὸν ἡ πρώτη τροπολογία, ἥτις μοὶ συσταίνεται παρὰ διαφόρων, εἶναι νὰ τεθοῦν εἰς τὸν νόμον καὶ οἱ ὀφειλέται τῶν δήμων. Διὰ τῆς δευτέρας τροπολογίας, Κύριοι, θέλουν νὰ ἐξηγηθῇ καθαρώτατα ὁ νόμος, ὅτι πρόκειται οὐ μόνον περὶ τῶν μελλόντων χρεῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ παρελθόντων ἄνευ προθεσμίας. Πολὺ καλὰ ἠξεύρετε τί εἶναι οἱ εὐεργετικοὶ νόμοι, οἵτινες καὶ αὐτοὶ δὲν ἔφερον κἀνὲν ἀποτέλεσμα, ἂν καὶ τὸ δημόσιον ἀπεφάσισε νὰ στερηθῇ τοὺς τόκους, ἂν καὶ ἔδωκε προθεσμίαν 20 ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα· καὶ ὅμως οἱ κακῆς πίστεως ὀφειλέται πάλιν ὀφειλέται. Λοιπὸν νὰ ἐκκαθαρισθοῦν, λέγουν, καὶ συμπεριληφθοῦν τὰ παλαιὰ χρέη, διδομένων προθεσμιῶν πρὸς ἀπότισιν. Διὰ τῆς τρίτης τροπολογίας θέλουν, ὥστε νὰ μὴ γίνεται ἡ αὐτὴ τιμωρία εἰς τὸν ὀφειλέτην συγχρόνως, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι περὶ καταδιώξεως τῶν χρεῶν θέλουν, καὶ ἡ τιμωρία τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων· θέλουν λοιπὸν μίαν τρίμηνον προθεσμίαν. Ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ προθεσμία ἡ πρώτη καὶ δὲν πληρώσουν, ὁ ταμίας νὰ κοινοποιῇ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τὸν ὀφειλέτην, ὅτι μετὰ τρεῖς μῆνας ὀφείλει νὰ πληρώσῃ· καὶ μὲ τοῦτο θέλουν νὰ τὸν προφυλάξουν ἀπὸ τῶν πολιτικῶν ἐνεργειῶν, τοὐτέστι νὰ μὴ δύναται εἷς ταμίας νὰ ἀφήσῃ τὸν ὀφειλέτην πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ στερηθῇ τὰ πολιτικὰ δικαιώματα. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὴν πρώτην προθεσμίαν δὲν πληρώσῃ, ὀφείλει νὰ τὸν εἰδοποιήσῃ, ὅτι ἡ προθεσμία παρῆλθε καὶ ὅτι ἐντὸς 3 μηνῶν νὰ πληρώσῃ· οὐχ ἧττον τὰ καταναγκαστικὰ μέσα τοῦ νόμου νὰ ἐκτελῶνται. Διὰ τῆς τετάρτης τροπολογίας, Κύριοι, θέλουν, ὥστε νὰ προφυλάξουν τοὺς ὀφειλέτας ἐκείνους, οἵτινες ἕνεκα ἐκτάκτων δυστυχημάτων δὲν ἠμποροῦν νὰ πληρώσουν, καθὼς προεκήρυξαν. Ὥστε, Κύριοι, συνηρμολόγησα τὸ 1ον ἄρθρον δι’ αὐτῶν τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέγνωσα.

§174ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθοῦν.

§175ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Σᾶς ἀνέπτυξα τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶναι πρὸς διόρθωσιν αὐτοῦ. Ἐπειδή τινες εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς, ἂς ἔλθουν νὰ λάβουν τὸν λόγον.

§176ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ Κ. Χατζίσκος ἔκαμε τροπολογίας νέας, τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβε κἀνεὶς ὑπ’ ὄψιν, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, νὰ τυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι καὶ νὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν.

§177ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὅλαι αἱ τροπολογίαι ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀρχήν· ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰς τροπολογίας, τὰς ἀναβάλλομεν.

§178ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Κ. πρόεδρε.

§179ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου σχετίζεται μὲ τὰ καθέκαστα· πρέπει λοιπὸν νὰ τυπωθοῦν τοῦ Κ. Χατζίσκου αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας μεταβάλλει ἑκάστοτε.

§180ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Γὸν λόγον, Κ. πρόεδρε. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸ ἔθνος αὐτὸ πνίγεται ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατατρώγουν τοὺς ἱδρῶτά του. 60,000,000 ὀφείλονται καὶ σήμερον ὁ Κ. Χατζίσκος φέρει ἕνα νόμον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν τὴν δεχόμεθα, διότι δὲν εἶναι τῆς ἐπιεικείας, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθημεν μέχρι τοῦδε ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῆς αὐστηρότητος. Ὅταν τοιοῦτον μέτρον προτείνεται, θέλετε τώρα νὰ τὸ ἀναβάλωμεν, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ συζητηθῇ ποτέ;

§181ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπεθύμουν, Κ. βουλευταί, ὁσάκις ἔρχονται προτάσεις, διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται ὁλόκληρον τὸ κοινωνικὸν οἰκοδόμημα νὰ καταστραφῇ ...

§182ΤΙΝΕΣ. Περὶ ἀναβολῆς πρόκειται (θόρυβος).

§183ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πολὺ καλὰ, ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῶν ἀρχῶν, ἀποκρούω καὶ τὴν ἀναβολήν. Ὁσάκις, λέγω, ἔρχονται προτάσεις τοιαῦται, πρέπει νὰ μὴ ὁρμῶνται οὔτε ἀπὸ τοπικὰ αἴτια.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Τσώκρης φέρει πρότασιν, ἔχουσαν οὕτω· Τροπολογία ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλετῶν. «Πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι τοῦδε ὀφειλέται τοῦ δημοσίου ὑποχρεοῦνται ν’ ἀποτίσωσι τὸ χρέος αὑτῶν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, τὸ δὲ δημόσιον ὑποχρεοῦται ὡσαύτως νὰ ἐξοφλήσῃ τὰ εἰς τοὺς διαφόρους πιστωτάς του ἀπὸ τῆς ἀνωτέρω ἐποχῆς ὀφειλόμενα.

Ὁ Βουλευτὴς Ἄργους

Δ. ΤΣΩΚΡΗΣ.»

§185ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§186ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπεθύμουν λοιπὸν, λέγω, αἱ προτάσεις αὗται νὰ μὴ συνοδεύωνται ἀπὸ ἐπιστολὰς τῶν ἐπαρχιῶν, ἀπὸ τοπικὰ αἴτια διὰ νὰ καταστρέψουν τοὺς ἀντιπάλους, ἀλλὰ νὰ ὁρμῶνται ἀπὸ ὄντως αἴτια κοινωνικὰ, ἅτινα νὰ δύνανται νὰ βελτιώσωσι τὴν κοινωνίαν· ἐπεθύμουν νὰ ἔρχωνται οὐχὶ εἰς τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἀλλὰ νὰ ἔρχωνται ἐν τῷ μέσῳ τῆς συνόδου μὲ ἐκθέσεις δικαιολογημένας, καὶ ὄχι ὡς ἔκθετα, ἐν τῇ τελευταίᾳ ἡμέρᾳ τῶν συνεδριάσεων, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνθουσιασμὸς δημοτικὸς δύναται νὰ παρασύρῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἐπιζημίους ἀποφάσεις. Ὁ Νόμος αὐτὸς, Κύριοι, εἶναι ἀντιδημοτικὸς, ἀνατρέπει ἄρδην ὅλους τοὺς προϋπάρχοντας Νόμους. Ὁ Νόμος αὐτὸς μεταβάλλει τὰς σχέσεις τὰς κοινωνικὰς εἰς ἐγκλήματα. Σχέσεις δὲ κοινωνικαὶ εἶναι, ὅτι ἐν τῇ κοινωνίᾳ οἱ ἄνθρωποι ἔχουν καὶ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Δικαιώματα ἔχουν οἱ πολῖται νὰ ἐνοικιάζουν τὰς δημοσίας τουτέστι προσόδους, ν’ ἀγοράζουν αὐτὰς, ὑποχρεούμενοι νὰ πληρόνουν δι’ αὐτὰς· ὑπάρχουν νόμοι, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὴν κοινωνίαν σήμερον καὶ οἱ ὁποῖοι ὁρίζουν ὡρισμένας τινὰς ποινάς. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ μεταβάλλονται αἱ πολιτικαὶ ὀφειλαὶ εἰς ἐγκληματικὰς ποινὰς, εἰς ἐγκλήματα τὰ ὁποῖα στεροῦν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, δηλονότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὁ ἄνθρωπος θεωρεῖται πολιτικῶς νεκρὸς. Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ὅλη ἡ κοινωνία ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ πολιτικῶς νεκρὰ, διότι ὁ πολίτης συνέπεσε νὰ ἔλθῃ εἴς τινα σχέσιν κοινωνικὴν, ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀπροσδόκητοι περιστάσεις, μὴ ἐξαρτώμεναι ἀπὸ τὴν θέλησίν του, ἂν θέλετε καὶ ψευδεῖς ὑποχρεώσεις δύνανται νὰ θεωρήσουν αὐτὸν ὡς ὀφειλέτην, ἐνῷ πράγματι δὲν εἶναι. Τί θέλει ἡ διάταξις αὕτη; Ἄρθρον 1. «Οἱ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος Νόμου καὶ ἐφεξῆς ληξιπρόθεσμοι ὀφειλέται ὁπωσδήποτε τοῦ δημοσίου, ἐκτὸς τῶν καταδιώξεων, εἰς ἃς ὑπόκεινται κατὰ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους, στεροῦνται καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ δημοτικῶν αὐτῶν δικαιωμάτων, τοῦ ἐκλέγεσθαι δηλονότι καὶ τοῦ διορίζεσθαι καὶ προβιβάζεσθαι εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν, δικαστικὴν, στρατιωτικὴν καὶ δημοτικὴν ὑπηρεσίαν· ἀνακτῶσι δὲ τὰ δικαιώματα ταῦτα, εὐθὺς ὡς ἀποδεδειγμένως ἐξοφλήσωσι τὸ χρέος των.» Ἐὰν λοιπὸν, κύριοι, ἀναδεχθῇ κανεὶς μίαν ἐνοικίασιν, καὶ βεβαίως λέξιν περὶ ἐνοικιάσεως δὲν πρέπει νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἐγὼ ἐνοικίασα ποτὲ, καὶ ἂν τινὲς συγγενεῖς μου ἐνοικίασαν ἄλλοτε, τίποτε δὲν ὀφείλουν καὶ ἀπέθανον, ὥστε δὲν πρόκειται περὶ ἐμοῦ. Παρουσιάζεται ὅθεν εἰς τὴν δημοπρασίαν ἕνας ἐνοικιαστὴς, ἄνθρωπος ἐνάρετος, οἰκοκύρης, καθὼς τοὺς λέγομεν, καὶ κάμνει προσφορὰν εἰς ἓν χωρίον, καὶ ἐγκρίνεται ἐπ’ ὀνόματί του, ἀλλ’ ἀμέσως μετὰ τὴν ἔγκρισιν ἐπέρχεται θύελλα (θεομηνία) ἀπροσδόκητος καὶ καταστρέφει τὰ σιτηρὰ, τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους ἠγόρασε, καὶ κατὰ συνέπειαν κάμνει ἔνστασιν ἀμέσως εἰς τὸν ἔφορον, ὅτι δὲν δέχεται τὴν ἀγορὰν· ὁ δὲ ἔφορος τοῦ λέγει· κύριε, ὑπάρχει ὁμολογία, εἶσαι ἐνοικιαστής, ὀφείλεις νὰ πληρώσῃς. Ὁ δὲ τοῦ ἀπαντᾷ, κύριε Ἔφορε, οἱ καρποὶ τοὺς ὁποίους ἠγόρασα κατεστράφησαν, δὲν ὑπάρχουν. Μολαταῦτα αὐτὸς καταδιώκεται καὶ καταλογίζεται ὡς ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου. Βλέπετε, ὅτι τοῦτο εἶναι μία ὑπόθεσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ γεννήσῃ διένεξιν δικαστικὴν, καὶ ἐπὶ τέλους νὰ ἐπέλθῃ ἀπόφασις, ἡ ὁποία νὰ δικαιώσῃ τὸν πολίτην αὐτὸν καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν, ἀφοῦ ἀνωτέρα δύναμις κατέστρεψε τὴν πρόσοδον αὐτήν· τώρα ἔρχεται αὐτὴ ἡ ἀντικοινωνικὴ πρότασις καὶ θέλει νὰ καταστρέψῃ διὰ μιᾶς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἡ ὁποία παραδέχομαι ὅτι καλῇ τῇ πίστει ἐγεννήθη εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ προτείναντος, ἀλλ’ εἶναι πρότασις σατανικὴ διὰ νὰ διαλύσῃ τὴν κοινωνίαν αὐτὴν, ἡ ὁποία ᾠκοδομήθη μὲ αἵματα χιλιάδων πολιτῶν. Τί τοῦ λέγει λοιπόν; Ἐὰν αὐτὸς ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος ἔχει δίκαιον, ἀμφισβητεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου, ἡ πρότασις αὕτη σήμερον τὸν στερεῖ τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων καὶ τοῦ λέγει, δὲν δύνασαι νὰ γείνῃς βουλευτὴς, ὑπάλληλος, δήμαρχος, πλήρωσε καὶ τότε ἀνακτᾷς τὰ δικαιώματά σου. Διατὶ νὰ πληρώσω, ἀφοῦ δὲν χρεωστῶ; Ὄχι, θὰ πληρώσῃς· μὲ ἄλλους λόγους τὸν ἀναγκάζει νὰ θεωρηθῇ ὀφειλέτης, χωρὶς νὰ εἶναι. Λοιπὸν τὴν πολιτικὴν ὀφειλὴν τὴν μεταβάλλει εἰς ἐγκληματικὴν πρᾶξιν· λέγει, ὅτι ἐδολοφόνησε τὴν κοινωνίαν, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ καταδικασθῇ εἰς θάνατον. Κύριε, ἠμπορεῖς τὸν ἥλιον νὰ τὸν μεταβάλῃς εἰς νύκτα; ἠμπορεῖς τὸν δολοφόνον νὰ τὸν εἰπῇς ἐνάρετον; ἄλλο τόσο δὲν ἠμπορεῖς τὸν ἐνάρετον νὰ τὸν εἰπῇς δολοφόνον. Ὁ Κ. Χατζίσκος λέγει τὸν πολίτην τὸν ἐνάρετον δολοφόνον, καὶ τὸν στερεῖ τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων· ἀνατρέπει λοιπὸν τὸν Δημοτικὸν Νόμον, ὅστις ἐπιβάλλει ὡς ὑποχρέωσιν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν. Ἐπίσης ἀνατρέπει καὶ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἱερὸν, καὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς πάντα ἐκλεγόμενον. Νομίζετε ὅτι εἶναι δικαίωμά σας νὰ παραιτηθῆτε, ἐὰν δὲν ἔχετε λόγους ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὁ Νόμος ἐπιβάλλει, τῆς θέσεως τοῦ Δημάρχου; Τί λέγει ὁ Νόμος αὐτός; Ἐγὼ, ὁ Νόμος τοῦ Κυρίου Χατζίσκου, ἔρχομαι καὶ γίνομαι ἀνώτερος τῶν Νόμων, τοὺς ὁποίους ὅλαι αἱ νομοθεσίαι τῆς γῆς ἐνομοθέτησαν. Ἐγὼ μὲ μόνα τὰ γράμματα τῆς Λεβαδείας, μὲ μόνα τὰ γράμματα τῆς Φθιώτιδος, γίνομαι ἀνώτερος. Εἶπεν ὁ προτείνας, ὅτι τοῦ ἦλθον εἰς τὸν νοῦν καὶ τὰ καθυστερούμενα παλαιὰ χρέη, ἀλλὰ τὸν ἐμπόδισαν παρακαθήμενοι φίλοι του (ἐκεῖνοι δηλ. οἱ ὁποῖοι χρεωστοῦν). Ἐὰν ὁρμᾶσθε ἀπὸ εἰλικρίνειαν, ποῖοι κατέστρεψαν τὴν κοινωνίαν; ποῖοι τὴν ἔφεραν εἰς αὐτὸ τὸ χάος; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν, καὶ ὄχι ἐκεῖνοι οἵτινες ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἠμποροῦν νὰ ὑποπέσουν τυχὸν εἰς χρέη. Ἐχρηματίσατε, Κύριε, Ὑπουργὸς εἰς τὰ ἔτη τῆς μακαρίτιδος ἐκείνης ἐποχῆς· διατί νὰ μὴ ἔλθῃς τότε εἰς τὸ μέτρον τοιαύτης προτάσεως, ὅτε εἶχες μεγαλειτέραν δύναμιν, καὶ νὰ γείνῃς σωτὴρ τῆς κοινωνίας; πῶς καταδικάζεις τὸ μέλλον καὶ ἀθωόνεις τὸ παρελθόν; Λοιπὸν ἐννοεῖτε ὅτι ἡ πρότασις αὕτη καταστρέφει τοὺς πολιτικοὺς καὶ δημοτικοὺς νόμους, τὸ Σύνταγμα, καὶ φέρει εἰς ἀποσύνθεσιν τὴν Κοινωνίαν; Εἰς ποῖον ἄτοπον ἀκόμη ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως ταύτης; τί θὰ μοῦ εἰπῆτε διὰ τοὺς κληρονόμους τῶν ὀφειλόντων; Οἱ πολιτικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν σήμερον, ῥητῶς λέγουν, ὅτι ὁ ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου ὑπάγεται εἰς ὅλας τὰς ποινὰς τὰς ὁποίας διαγράφει ὁ νόμος, ὡς τῆς προσωποκρατήσεως, ἥτις δὲν ἐπεκτείνεται εἰς τοὺς κληρονόμους· καὶ οἱ κακοῦργοι, ὅταν καταδικάζωνται εἰς θάνατον, καταδικάζονται καὶ εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, αἱ δὲ πολιτικαὶ ἀποζημιώσεις ἐπεκτείνονται εἰς τοὺς κληρονόμους, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Κατὰ τὴν πρότασίν σου ὅμως, οἱ κληρονόμοι στεροῦνται καὶ εἶναι πολιτικῶς νεκροὶ καὶ αὐτοί· καὶ ὅταν ἀποθάνουν τὰ ⅔ ὅλων τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ δημόσιον, ποῦ στέκει ὁ νόμος σας πλέον μὲ τοὺς κληρονόμους; Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι εἶναι νόμος ὄχι μόνον ἀποκρουστέος ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ εἶναι καὶ νόμος ὁ ὁποῖος εἰς τὴν ἐφαρμογήν του θὰ γεννήσῃ μυρία ὅσα κακὰ, ἀντινομίας καὶ τὰ παρόμοια. Πείθομαι, κύριοι, (ἐκ πεποιθήσεως) ὅτι ὡρμήθη ἀπὸ ἀγαθὸν σκοπὸν ὁ προτείνας, ἀλλὰ δὲν ἐμελέτησε καὶ τὰς συνεπείας μιᾶς τοιαύτης προτάσεως· δὲν ἐνόησεν ὅτι διαμιᾶς δύναται ὄχι μόνον νὰ μὴν ὑπάρχῃ Βουλὴ, (τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἴσως μέγα κακὸν, διότι ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ μὴν ὑπάρχῃ μετ’ ὀλίγον καιρόν), ἀλλ’ ἠμποροῦν νὰ μὴν ὑπάρχουν ἄνθρωποι διὰ τὰ δημόσια ὑπουργήματα, καὶ τότε πόθεν θὰ φέρωμεν νὰ μᾶς διοικήσουν, ἀπὸ τὴν Κίναν; νὰ καταδικάσωμεν ἑαυτούς; Λοιπὸν δὲν ἐλπίζω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἑλληνικὴ καρδία, νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§187ΤΙΝΕΣ. Πολλοὶ ὑπάρχουν.

§188ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὔτε ὁ Σουλτάνος δὲν ἔχει τοιούτους νόμους, ὄχι ἡ ἐλευθέρα πολιτεία, εἰς ἣν τὰ πάντα τείνουν εἰς τὴν πολιτικὴν πρόοδον.

§189ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει τόπος νὰ κλέπτουν τὰ δημόσια;

§190ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βρὲ ἀδελφὲ, μὴ πωλεῖτε δημοτικότητα! Ἄρθρον 2. «Ὁ ἐκλεχθησόμενος, διορισθησόμενος ἢ προβιβασθησόμενος ὀφείλει νὰ προσαγάγῃ ἁρμοδίως καὶ ἐν δέοντι ἀπόδειξιν περὶ τῆς μὴ ὀφειλῆς του εἰς τὸ δημόσιον, παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ταμίου· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει πᾶσα ἐκλογὴ ἢ πᾶς διορισμὸς ἢ προβιβασμὸς αὐτοδικαίως εἶναι ἄκυρος.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁποιανδήποτε ἐξαίρεσιν καὶ ἂν ἐπιφέρετε, εἶναι νόμος, ὅστις εἰς τὴν ῥίζαν του εἶναι ἄδικος, ἀντικοινωνικὸς, ὅστις προϋποθέτει ὅτι ὅλη ἡ κοινωνία εἶναι κακοήθης, ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι κακῆς πίστεως, καὶ τέλος μεταβάλλει τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι ἐναντίον ὅλων τῶν νόμων· λέγει ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι κακοῦργοι καὶ τοὺς στερεῖ τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων, ὅταν δὲν δύνανται νὰ πληρώσουν. Καὶ ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχῃ πολιτικὰ δικαιώματα, εἶναι ἴσος μὲ τὰ ἄλογα ζῶα· λοιπὸν τί πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ τὸ ἔθνος αὐτὴ ἡ πρότασις;

§191ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἓν ἄλλο εἰπέ· ὅταν ὁ ταμίας ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ ἀπόδειξιν.

§192ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον. Μήπως ἔχῃς τραπέζας νὰ εἰπῇς, ἰδοὺ, σοὶ δίδω ἀσφάλειαν; Καὶ τέλος ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν καὶ τράπεζαι, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα νὰ ὑπάρχουν περιστάσεις, καθ’ ἃς ὁ πολίτης ἐν τῷ δικαιώματί του νὰ μὴ θέλῃ νὰ πληρώσῃ, διότι δὲν χρεωστεῖ. Καὶ τέλος, κύριε Χατζίσκε, δὲν καταλαμβάνεις, ὅτι εἰς μίαν ὥραν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἠμπορεῖς νὰ ἀποκλείσῃς ψηφοφόρους μὲ ἓν διπλότυπον; Ὅλα αὐτὰ δύνανται νὰ γείνουν. Ὅταν λοιπὸν σὺ ἔχῃς τοιαύτην δυσπιστίαν εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν, διατί καὶ ἐγὼ νὰ μὴν ἔχω ὁμοίαν εἰς μίαν κυβέρνησιν, ὅτι δύναται νὰ πλάσῃ χρέη χωρὶς νὰ ὑπάρχουν καὶ νὰ στερήσῃ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ὅλους τοὺς ἀντιπάλους μία αἰσχρὰ, μία κακοήθης Κυβέρνησις; Περαίνων ἑπομένως ἀποκρούω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰ καθέκαστα.

§193ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε, Κύριοι, ἤλπιζον, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ ἄνθρωποι ἐντὸς Βουλῆς Ἑλληνικῆς νὰ καταδικάσωσι τὴν ἀρχὴν ἐκείνην, ἥτις ἀνήγειρε τὴν κοινωνίαν, ἀνήγειρε τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν καλὴν πίστιν, καὶ ἐλάμπρυνε τοὺς προγόνους μας, κύριοι. Ἀλλ’ ἄλλα ἔθη, ἄλλοι καιροί!

§194ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. O tempora, o mores!

§195ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὐ μόνον κατεδίκασαν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ δολοφόνον τὴν ἀπεκάλεσαν. Ἡ ἀρχὴ αὕτη, κύριοι, εἶναι σώτειρα τῶν κοινωνιῶν. Οἱ παλαιοὶ πρόγονοί μας, οἱ Ἀθηναῖοι, οὐ μόνον εἶχον νόμον ἀπομακρύνοντα τῶν δημοσίων πραγμάτων τοὺς ὀφείλοντας εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ ῥητῶς ἐμπεριείχετο ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, ὅτι πᾶς ὁ ὀφείλων καὶ μὴ ἀποτίων τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὸ δημόσιον, ἄτιμος ἔστω. Δὲν δυνάμεθα οὔτε σοφώτεροι τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οὔτε πατριωτικώτεροι ἡμεῖς νὰ καυχηθῶμεν ὅτι εἴμεθα. Λοιπὸν, κύριοι, συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὅτι, ἵνα ἤμεθα δίκαιοι πρὸς ὅλην τὴν κοινωνίαν ἐξίσου, ἵνα ἀνταποκριθῶμεν καὶ εἰς τὰ χθὲς ῥηθέντα, εἰς τὰ χθὲς προαποφασισμένα αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ὅτε ηὐξήσαμεν τοὺς φόρους τοῦ λαοῦ, ἵνα ἀκόμη ἤμεθα δίκαιοι πρὸς τοὺς ἐκβιαζομένους καὶ διὰ τῆς πωλήσεως τῶν πραγμάτων των καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· διὰ 5 δραχμῶν μόνον ὀφειλὴν, πρέπει νὰ δειχθῶμεν ἀδυσώπητοι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀδικαιολογήτως ἕνεκα κακῆς πίστεως, ἕνεκα καταχρήσεως, ἑκατομμύρια ὁλόκληρα ὀφείλουν εἰς τὰ ταμεῖα. Συνηγορῶν λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, δὲν συνηγορῶ διὰ νὰ καθιερώσωμεν σήμερον ἕνα νόμον, ὅστις θέλει ἔχει ἓν εὐεργετικὸν ὁμολογουμένως ἀποτέλεσμα μόνον ὡς πρὸς τὸ μέλλον· διότι τότε φοβηθῆτε, ὅτι θέλομεν πέσει εἰς μίαν ἄλλην ἀδικίαν πολὺ μεγαλειτέραν, θέλομεν δηλ. ἀμνηστεύσει ἐκείνους ἴσα, ἴσα, οἱ ὁποῖοι εἶναι, ὡς καὶ ἄλλοι τὸ εἶπον, οἱ αἴτιοι αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Ὄχι, κύριοι, πρέπει νὰ ὑπαγάγωμεν πάντας ἀνεξαιρέτως τοὺς ὀφείλοντας πλὴν ἐκείνων, οἵτινες ὀφείλουν ἀπὸ 100 δραχ. καὶ κατωτέρω, ἐκ τῶν τάξεων δηλ. τοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα πολλάκις δικαιολογημένων αἰτιῶν ὑποπίπτουν εἰς αὐτὴν τὴν ὀφειλήν· διότι οὐδεὶς θὰ ἔχῃ ποτὲ τοιαύτην συνείδησιν νὰ καθυστερήσῃ 100 δραχ., ὅταν πρόκειται νὰ στερηθῇ τὸ μεγαλείτερον τοῦ ἀνθρώπου δικαίωμα, τὰ πολιτικά του δικαιώματα. Ὅλους τοὺς ἄλλους νὰ τοὺς ὑπαγάγωμεν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν· διότι ἄλλως διὰ μιᾶς διαιρέσεως, κύριοι, θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν ἓν ἀδίκημα μεγαλείτερον, δηλαδὴ ἀνοίγομεν τὸ στάδιον, ἀμνηστεύομεν οὕτως εἰπεῖν ἐκείνους, οἵτινες εἶναι οἱ ἀληθεῖς αἴτιοι αὐτῆς τῆς σημερινῆς καταστάσεώς μας, τῆς ἐθνικῆς χρεωκοπίας, ὀφείλοντες 60 ἢ καὶ περισσότερα ἑκατομμύρια. Ὑποστηρίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ἕνα νόμον, ὅτι ἀποκλείονται ἀπὸ τὰς δημοσίας καὶ δημοτικὰς θέσεις ἅπαντες οἱ μέχρι τοῦδε ἀδικαιολογήτως ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον καὶ μὴ φροντίζοντες νὰ πληρώσουν τὸ χρέος των. Παραδέχομαι μόνον μίαν προθεσμίαν, οἱανδήποτε ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐγκρίνει, μίαν δὲ μόνην ἐξαίρεσιν ὑποστηρίζω, ὑπὸ τὸν ὅρον, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὴν τὴν θεωρῇ ὀρθὴν, διότι μοὶ φαίνεται μόνον καὶ μόνον νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ κάτωθεν τῆς ὀφειλῆς τῶν 100 δραχ.

§196ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Βεβαίως δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἐγείρῃ σφοδρὰν συζήτησιν ἡ καθυποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ Κυρίου Χατζίσκου πρότασις, καὶ κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰ αἰσθήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐκινήθη, διὰ νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πρότασιν. Ἐννοεῖται βεβαίως, ὅτι ἐπισώρευσις 60,000,000 δραχ. ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσῃ τῳόντι τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα· δὲν ἐννοῶ, πῶς ὁ Κ. Χατζίσκος δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐξετάσῃ, ἢ βεβαίως τὸ ἐξήτασε καὶ τὸ ἠξεύρει, ἀλλὰ πῶς διέφυγε τὴν μνήμην του, ποῖα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν αὐτὴν τὴν ἐξόγκωσιν τῶν καθυστερούντων, καὶ ἐὰν αὐτὰ δύνανται νὰ ὑπάρξουν καὶ εἰς τὸ μέλλον, διὰ νὰ προέλθῃ ἓν μέγιστον ἀδίκημα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Χατζίσκου δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ τίποτε ἄλλο, παρὰ μὲ τὴν κατάργησιν τῶν φορολογικῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν· καὶ ἐνόσῳ δὲν ἀνατρέξητε εἰς τὰς αἰτίας τοῦ νοσήματος, μὴ ζητῆτε θεραπείαν· καὶ ἐνόσῳ ἔχετε τοιοῦτον φορολογικὸν σύστημα, δὲν δύνασθε, παρὰ νὰ ἔχετε πάντοτε καθυστεροῦντα. Κύριοι· γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ, ὅτι ἄλλοτε οἱ φορολογικοὶ νόμοι ἦσαν ἀλλοῖοι, παρ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον· ἄλλοτε ἐδίδετο εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς διαχείρισις πλήρης τῶν δημοσίων προσόδων, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐπήγασαν αὐτὰ τὰ μεγάλα καθυστεροῦντα. Ἄλλοτε ὁ ἐνοικιαστὴς εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς βεβαιώσεως, τῆς εἰσπράξεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων, καὶ βεβαίως, ὅταν τοιαύτη διαχείρισις ἐδίδετο, καὶ αἱ κυβερνήσεις δὲν ἐφρόντιζον νὰ ὑπερασπισθοῦν, ὅπως ἔπρεπε, τὸ δημόσιον συμφέρον, ἐννοεῖτε, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα ἤθελον εἶσθαι τοιαῦτα, ὁποῖα παρουσιάζουν τὰ δημόσια βιβλία. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ φορολογικοί μας νόμοι μετεβλήθησαν οὐσιωδῶς, ἀφοῦ καθεκάστην συζητοῦντες καὶ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἀκρίβειαν τῶν φορολογικῶν νόμων, ἐπιδιώκομεν τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον, ἀφοῦ ἀκόμη μέχρι τῆς προχθὲς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔφερε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἓν μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἐστερήθη χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, εἶναι δίκαιον, νὰ ἐρχώμεθα σήμερον μὲ τοιαύτας προτάσεις νὰ καταστρέψωμεν ἓν σύστημα φορολογικὸν ὁλόκληρον;

§197ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Δὲν καταστρέφεται.

§198ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καταστρέφεται, καὶ θὰ ἰδῆτε πῶς. — Προχθὲς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπε· θέλω ν’ ἀπαγορεύσητε ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα τοῦ δίδειν προθεσμίαν καὶ ἀναστέλλειν τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου, καὶ ἡ Βουλὴ προθύμως παρεδέχθη τὴν πρότασιν αὐτήν, καὶ δυνάμει αὐτῆς τῆς προτάσεως μάθετε ἓν πρᾶγμα, μάθετε, ὅτι σήμερον εὑρίσκονται καὶ στενάζουν εἰς τὰς φυλακὰς διὰ 10 μόνον δραχ. πρὸ 2 μηνῶν φορολογούμενοι, ἀφ’ ὅτου ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη. Ἐπιθυμεῖτε λοιπόν, κύριοι, μεγαλειτέραν αὐστηρότητα παρ’ αὐτὴν ἐναντίον τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου; Καί, κύριοι, ἐὰν φοβῆσθε, ὅτι οἱ παρακαθήμενοι σήμερον ἐνταῦθα, ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ παρακαθήσουν μεθαύριον, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ καθυστερήσουν, καὶ προλαμβάνετε δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως νὰ ἐξασφαλίσητε τὸ δημόσιον συμφέρον, νομίζετε, ὅτι σεῖς, καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι θὰ καθήσουν αὔριον, δὲν εἶναι Ἕλληνες, δὲν εἶναι φορολογούμενοι, ἀλλ’ εἶναι τάξις ἀγυρτῶν, τάξις τυχοδιωκτῶν; Προσβάλλετε ὑμᾶς αὐτούς.

§199ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὀφείλομεν εἰς τὸ δημόσιον.

§200ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἀλλά, κύριοι, ἡ πρότασις αὕτη, ἐπιδιώκουσα τὸν σκοπὸν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, νομίζω ὅτι ποτὲ δὲν ἐνόησε τοὺς καλῆς πίστεως ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου, καὶ ἐννοεῖται, διὰ τοὺς κακῆς πίστεως ὀφειλέτας κανεὶς δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῶν· ἀλλὰ πῶς θὰ γείνῃ ἡ διάκρισις ἐν τῇ προτάσει αὐτῇ μεταξὺ καλῆς καὶ κακῆς πίστεως; Διότι βεβαίως σήμερον τίποτε ἄλλο δὲν ἐπιδιώκομεν, παρὰ ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰ πολιτικὰ δικαιώματα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ κακῆς πίστεως σφετερίζονται τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἀλλά, Κ. Παπαμιχαλόπουλε, δὲν μὲ λέγετε, εἶσθε κακῆς πίστεως ὀφειλέτης, ὅταν δανείζεσθε ἀπὸ τὴν τράπεζαν καὶ ἀνανεόνετε τὸ συνάλλαγμά σας, διότι δὲν ἔχετε νὰ πληρώσητε; ἢ ὅταν δανείζεσθε ἀπὸ ἕνα ἰδιώτην 300 δραχ. καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ προθεσμία δυσκολεύεσθε καὶ ἀνανεόνετε τὸ συνάλλαγμα ἢ τὸ συμβόλαιόν σας;

§201ΤΙΝΕΣ. Τὸ θέλει ὁ δανειστής.

§202ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καὶ μήπως τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἐνοικιάζει τὰς προσόδους καὶ τὰ κτήματά του, δὲν ἐγγράφει ὑποθήκας ἐπὶ τῆς περιουσίας σας; Καὶ ἂν εἶσθε ἐπιτήδειοι εἰς τὸ νὰ ἐνοικιάζητε ἀφερεγγύως πως τὰς προσόδους, νομίζετε ὅτι τὴν ἀσφάλειαν θὰ τὴν εὕρητε ἐν τῇ προτάσει τοῦ Κ. Χατζίσκου; Ἀπαιτεῖται λοιπὸν ὥστε ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἀληθῶς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, νὰ ἔχῃ ὑπαλλήλους τιμίους, οἵτινες νὰ προέρχωνται ἐκ τῆς θελήσεως τῆς κυβερνήσεως· καὶ ὅταν ἡ κυβέρνησις δυνηθῇ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους πρὸς οὓς ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην, τότε ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς διὰ τῶν ὑπαρχόντων νόμων. Μὴ νομίζετε ὅτι τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν θὰ τὴν ἀναπληρώσῃ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χατζίσκου· διότι, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν αὔριον, ὅτε προσεγγίζει ἡ νέα Βουλευτικὴ περίοδος, ἐγὼ ἀναδεχθῶ χάριν συμφέροντος νομίμου τὴν ἐνοικίασιν μιᾶς προσόδου, οἱ δὲ φορολογούμενοι ἑνὸς τμήματος τῶν ἀντιπάλων μου ἀποφασίσουν νὰ μὴ εἴπουν εἰς τὰ διπλότυπά των, ὅτι οἱ ἀγροὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους παρήχθησαν οἱ καρποὶ εἶναι ἰδιόκτητοι, σοῦ φέρουν ἀντιῤῥήσεις, καὶ σὺ δυνάμει τοῦ φορολογικοῦ νόμου δὲν δύνασαι νὰ εἰσπράξῃς τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ τὸ καθυστερεῖς τοιουτοτρόπως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, θὰ σοῦ εἴπουν ὅτι διοικητικὴ ἐκτέλεσις δὲν ἐπιτρέπεται ἐπὶ τῶν διπλοτύπων αὐτῶν καὶ τὸ χρέος πρὸς τὸ δημόσιον εἶναι ἐκκαθαρισμένον. Εἶμαι λοιπὸν κακῆς πίστεως ἐνοικιαστὴς ἢ ὀφειλέτης πρὸς τὸ δημόσιον, διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι πήγαινε, μὴ θέσῃς κάλπην, ἂν ὁ λαὸς σὲ θέλῃ; Καὶ μήπως θ’ ἀποφύγω τὴν καταδίωξιν ἢ τὴν πληρωμήν; μήπως ἔχωμεν ἔλλειψιν νόμων περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων; μήπως δὲν ἐφρόντισε τὸ δημόσιον νὰ ἐγγράψῃ ὑποθήκην ἐπὶ τῆς περιουσίας μου; Εἶναι λοιπὸν τὸ μεγαλείτερον ἔγκλημα τὸ ὁποῖον θὰ πράξωμεν σήμερον. Ἄλλως, κύριοι, καὶ ὅταν τόσοι πολλοὶ φωνάζωμεν περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ θέλωμεν τὸ δημόσιον ὅλοι νὰ τὸ πληρώνωμεν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὥστε καὶ τὸ δημόσιον νὰ εἶναι ἐνήμερον εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του; Καὶ ὅταν ἔχω μία τελεσίδικον ἀπόφασιν κατὰ τοῦ δημοσίου, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὰς χεῖράς μου, καὶ ἐν τούτοις ἐξ ἀγνοίας ὑποπίπτω εἰς ἓν χρέος εἰς τὸ δημόσιον, καὶ εἴτε διότι δὲν εὐκολύνεται, εἴτε διότι ἀρνεῖται τὴν συμψήφισιν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως, εἶμαι ἀποκλειστέος; πρέπει νὰ στερηθῶ τὰ πολιτικά μου δικαιώματα; Καὶ μολαταῦτα, διὰ νὰ ὑπάρξῃ συμψηφισμὸς, πρέπει νὰ ἐκδοθῇ ἔνταλμα ἢ γραμμάτιον· καὶ ὅταν ἕνας ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλῃ νὰ σᾶς πολεμήσῃ, ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ἀρνηθῇ τὸ ἔνταλμα ἢ τὸ γραμμάτιον. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ ὅσους ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ εὑρίσκῃ ἐν τῇ διανοίᾳ της, φρονῶ ὅτι κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χατζίσκου.

§203ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, προχθὲς ἀντέτεινα εἴς τινα φορολογικὰ νομοσχέδια, διότι ἐνόμιζον ὅτι ὁ φόρος ὁ ὑπερβαίνων τὰ 40% εἶναι πολὺς καὶ ὁ λαὸς θὰ κατεπιεσθῇ, διὰ τοῦτο σήμερον λαμβάνω τὸν λόγον, ὠφελούμενος ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον ἑνὸς βουλευτοῦ, ὅστις ὡδηγήθη ἀπὸ τὰς περιστάσεις, καὶ τὸ ὑποστηρίζω· τοὐλάχιστον αὐτοὶ οἱ φόροι νὰ μὴ κατασπαταλῶνται ἀπὸ τὸν τυχόντα, ἀφ’ οὗ ὁ πτωχὸς λαὸς θὰ τοὺς δίδῃ μὲ τὸ αἷμά του. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε τροπολογίαν ὑπὲρ τῶν πτωχῶν· ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μία ποσότης φορολογουμένων, οἵτινες ποτὲ δὲν ὑπερβαίνουν τὰς 200 δραχμάς. Τὸ πνεῦμα εἶναι· ἐνοικιάζεις σταφίδα, γεννήματα, κάμνεις χίλιαις δουληαῖς, κρατεῖς τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου, καὶ μολαταῦτα ἔρχεσαι καὶ παρουσιάζεσαι νὰ γείνῃς δήμαρχος, βουλευτὴς καὶ τόσα ἄλλα. Κ. Κατσίνα, δὲν σοῦ συγχωρῶ τοῦτο διὰ τὸν λόγον ὅτι νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς προφάσεις ἀπὸ πᾶσαν κυβέρνησιν, ἥτις θέλει ὑποστηρίζει τοὺς εὐνοουμένους της. Βλέπετε τὰ αἴτια τῆς καθυστερήσεως; εἶναι ἡ κακὴ πίστις, ἡ ἀμέλεια τῆς Κυβερνήσεως, τῆς καταδιώξεως, ἥτις δὲν θὰ λείψῃ ποτέ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχῃ τι ἐλατήριον ὁ ἄνθρωπος, ὅστις θὰ διαχειρισθῇ τὸν φόρον τοῦ λαοῦ δι’ ἐνοικιάσεως ἢ ἄλλης ἐπιστασίας. Καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπόν τινες, νὰ γείνῃ ὁ νόμος ἀπ’ ἀρχῆς, δὲν θὰ δυσκολευθῶ νὰ τὸ δεχθῶ, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πρόφασις διὰ νὰ μὴ γείνῃ τίποτε. Φθάνει ἀπὸ τὰ 1858, ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἑξῆς.

§204ΤΣΩΚΡΗΣ. Πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν γενικόν· αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν αὐτὸ τὸ ἔθνος δυστυχοῦν σήμερον· ἀπὸ τὸ 1821 ὅσοι χρεωστοῦν νὰ πληρώσουν, καὶ ὅσοι ἔχουν νὰ λάβουν, νὰ πληρωθοῦν.

§205ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα, τὸ δέχομαι, καὶ καταβαίνω ἀμέσως· ἀλλ’ ὁμιλῶ, διότι πολλοὶ εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου· θέλω νὰ θέσω χαλινὸν εἰς τὰς συμπαθείας τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἀφίνουν τινὰς ἀκαταδιώκτους, νὰ μὴ χαρίζουν τὰς προσόδους εἰς τοὺς φίλους των, καὶ νὰ εἶναι βιασμένοι νὰ πληρώσουν· ἀπαλλάττομεν μάλιστα καὶ τὰς κυβερνήσεις, διότι ἕκαστος, φοβούμενος, δὲν πηγαίνει νὰ γείνῃ ἐνοικιαστὴς μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ τὸν ἀφήσουν ἀκαταδίωκτον.

§206ΤΣΩΚΡΗΣ. Περὶ τούτου εἶναι νόμος.

§207ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι· αὐτὸς φεύγει, κρύπτεται, καὶ ἔρχεται ὕστερον δήμαρχος. Τὸ φορολογικὸν σύστημα, εἶπεν ὁ Κ. Χατζίσκος, εἶναι ἡ αἰτία· εἶναι τῶν ποιμνιακῶν αἱ δηλώσεις, τῶν ἀμπέλων ὅπως εἶναι εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐν τούτοις καθυστεροῦν. Αὐτὸ ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν συνέλευσιν τοῦ 1844, καὶ ἄμποτε νὰ ἐγίνετο δεκτόν, ἀπὸ τὸν μακαρίτην Ζαΐμην. Ἀφ’ οὗ ἔγεινε λόγος καὶ τὸ ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλή, ἔκαμε μίαν ἐμψύχωσιν τῆς κακῆς πίστεως διὰ νὰ ἁρπάζουν πάντοτε. Κύριοι, ἕκαστος ἔχει τὴν συνείδησίν του ἐλευθέραν· σᾶς λέγω, ἀφ’ ὅτου ἐξῆλθεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἀπὸ πᾶσαν ἐπαρχίαν ἔλαβα γράμματα καὶ τὸ λέγουν πατριωτικώτατον· τὸ εἴδατε εἰς τὰς ἐφημερίδας. Οἱ λαοὶ τὸ ἐπιθυμοῦν· φωνάζουν, δίδομεν τοὺς φόρους μας καὶ καταστρεφόμεθα. Κατ’ ἐμὲ, ὅστις δὲν ὑποστηρίζει τὴν πρότασιν αὐτὴν, ὑποστηρίζει τὴν κατάχρησιν χωρὶς νὰ τὸ ἐννοῇ· λέγει εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, ἐξακολουθεῖτε τὸ χρέος σας καὶ κανεὶς δὲν θὰ σᾶς καταδιώξῃ. Βλέπετε τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἐφθάσαμεν. Βλέπετε ὅτι τὸ ἔθνος πάγει νὰ καταπιεσθῇ ἀπὸ τὰ μεγάλα χρέη.

§208ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σεῖς τὸ ἐδιοικούσατε.

§209ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡμεῖς τὸ ἐδιοικούσαμεν καὶ πολὺ καλὰ, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου σεῖς ἐμβήκατε εἰς τὰ πράγματα, τὸ κατεστρέψατε· ἕκαστος γνωρίζεται καὶ ἀπὸ τὸν πολιτικόν του βίον καὶ τὸν ἰδιωτικόν· καὶ ὑπουργὸς ἔκαμα τὸ χρέος μου, καὶ ὅταν δὲν εὕρισκα τὴν γνώμην μου, εὐκόλως ἔφευγα. Ἠξεύρω νὰ ζῶ καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς ἰδιώτης καὶ εἰς τὰ συναλλάγματά μου εἶμαι τίμιος· καὶ ὡς πολίτης, μάρτυρες εἶναι ὅσοι ὑπηρέτησαν ὑπ’ ἐμὲ, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι φίλοι μου, ἂν ἐσεβάσθην τὸν νόμον ἢ ὄχι. Σὲ εὐχαριστῶ διότι μοῦ ἔδωκες ἀφορμὴν νὰ τὰ εἴπω ταῦτα. Καὶ ἔπαρχος ἔκαμα, καὶ διοικητὴς εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν, καὶ ὁμολογοῦν οἱ κάτοικοι ἂν διοίκησα σεβόμενος τὸν νόμον ἢ ὄχι. Ἂς παύσωμεν, κύριοι, τὰς καταχρήσεις, ἂς θέσωμεν ἕνα χαλινὸν, ἓν πρόχωμα εἰς αὐτὸν τὸν ῥοῦν, τὸν χείμαῤῥον τῶν καταχρήσεων· ἕκαστος ὅστις αἰσθάνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ, νὰ μὴ πηγαίνῃ. Εἶπεν ὁ Κ. Κατσίνας, ὅτι ἐνδέχεται τίς νὰ δυστυχήσῃ ἀπὸ περιστατικὰ, καὶ οὕτω θὰ ἀδικηθῇ· ἀλλ’ οὗτος δὲν χάνει τὰ πολιτικὰ δικαιώματα, διότι τὸ δικαστήριον θὰ τὸν δικαιώσῃ· ἔπειτα ὁ νόμος σοῦ λέγει, πλήρωσον καὶ ἐπανέρχεσαι. Ἀλλὰ πάλιν νὰ δίδῃ ὁ λαὸς τοὺς φόρους μὲ αἷμα, καὶ νὰ πηγαίνῃ ἕνας ἐνοικιαστὴς νὰ τοὺς σφετερίζεται, καὶ νὰ σοῦ παρουσιάζηται αὔριον καὶ νὰ σοῦ λέγῃ ὅτι εἶμαι καλλίτερος ἀπὸ σέ; Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν τὸ ἔχεις, μόνον τοῦ ἐκλέγεσθαι σοῦ ἀφαιρεῖ. Δέχομαι πᾶσαν τροπολογίαν ἀφορῶσαν ἐλάττωσιν διὰ τὸν ἀτυχῆ λαὸν, ὅστις δὲν ἔχει νὰ δώσῃ φόρους· νὰ θέσητε 100 δραχμὰς, διότι κανενὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ λείψῃ περισσότερον.

§210ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κ. Λυκοῦργε, νὰ μᾶς ἀπαντήσῃς εἰς τὰ 1844, ὅταν ὁ Κωλέττης κατήργησε τὸ σύστημα τῶν σπαχήδων, ἂν ἦσο ὑπὲρ τῆς ἐνοικιάσεως ἢ ὄχι.

§211ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ Κωλέττης, ἐὰν κατήργησε τὸ σύστημα, ἦτο ὑπὲρ τῆς εἰσπράξεως, καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἐνοικιάσεως.

§212ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι θὰ ἔλθω εἰς ἀντίκρουσιν τῆς προτάσεως τοῦ φίλου μου Κ. Χατζίσκου· ἀλλ’ ἐξ ἄλλου καὶ τὰς πεποιθήσεις μου καὶ τὰς συνεπείας καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἀναμετρῶν, δὲν δύναμαι παρὰ εἰλικρινῶς νὰ φέρω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Διὰ νὰ ἔλθωμεν, κύριοι, εἰς σκέψιν ὀρθὴν καὶ ἀβλαβῆ, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἀντικείμενον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς του, καὶ ἀκολούθως τὰς ἐκ τούτου προερχομένας συνεπείας. Τί ἐστί, κύριοι, ἐκλογικὸν δικαίωμα; τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ παρόντος νόμου ἐρχόμεθα νὰ καταργήσωμεν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀτόμου, τὸ θεωρεῖτε δικαίωμα τοῦ ἀτόμου ἢ τῆς πολιτείας; Ἂν τὸ θεωρήσετε δικαίωμα τοῦ ἀτόμου, ἁμαρτάνετε κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ πολίτευμα, δὲν ἐννοεῖτε τοὺς νόμους τῆς πολιτείας μας. Κατὰ τὸ πολίτευμά μας, πρέπει νὰ ὑπάρχουν πολῖται ἐλεύθεροι, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἔχουν οὐδεμίαν δέσμευσιν, καὶ πρὸ πάντων ὅταν προέρχεται ἐκ τῆς ἐξουσίας. Ἀτενίσατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὀλίγον μακρὰν καὶ θὰ ἴδετε εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐθνῶν, ὅτι πρὸ 15 ἡμερῶν εἰς τὴν Γαλλίαν ἐψηφίσθη νόμος, ἠκύρωσεν ὑπὲρ τῆς πολιτείας τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσωποκρατῆται ὁ πολίτης διὰ πᾶν χρέος, ἀκόμη καὶ ἰδιωτικόν. Ἂν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἶναι τῆς πολιτείας, πᾶς περιορισμὸς κατ’ αὐτοῦ εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς πολιτείας, εἶναι περιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων τῆς πολιτείας. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὅλοι οἱ νόμοι οἱ στηρίζοντες τὰς ἐλευθερίας τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τὸ ἐθεώρησαν ὡς ὑποχρέωσιν, καὶ διὰ προστίμου ὑποχρεόνει τοὺς ἀμελήσαντας νὰ προσέλθουν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καὶ ἀναγκαστικῶς ὑποχρεόνει τοὺς ἐκλεγομένους νὰ δεχθοῦν τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον. Λοιπὸν, κύριοι, οὕτως ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν νὰ ἀντιπολεμήσωμεν τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν; Καὶ τίς εἶναι ἡ ἐντολὴ τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ νομοθετῶμεν; διὰ νὰ καταργήσωμεν τὰς βάσεις, τὰ θεμέλια τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος; Ἐν ἀγνοίᾳ, κύριοι, καὶ τῆς ἱστορίας ἔφεραν πολλὰ γεγονότα, ἔφεραν καὶ τὴν πολιτείαν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δὲν ἐνθυμοῦνται ὅτι ἐκεῖ δὲν κατεδίωκον τοὺς ὀφειλέτας, ἀλλὰ μόνον τοὺς δολίως μεταχειρισθέντας τὰ δημόσια, τοὺς ἄρχοντας ὄχι τοὺς πολίτας· ἐξ ἐναντίας μάλιστα, διὰ νὰ κατασταθοῦν οἱ Ἀθηναῖοι ὁποῖοι ἦσαν καὶ ἀνυψώσουν τὴν πολιτείαν εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον τὴν ἀνεβίβασαν, ἠξεύρετε τί ἔκαμαν; δι’ ἑνός νόμου κατήργησαν ὅλα τὰ χρέη· καὶ ὅσον ἄδικος ἦτο ὁ νόμος αὐτὸς εἰς τὴν οὐσίαν του, τόσον ὑψηλὸς εἰς τὰ ἀποτελέσματά του· ἡ σεισάχθεια, ἥτις εἶναι ἱστορικὸν μνημόνευμα, ἀνύψωσε τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν, διότι ἔκαμε πολίτας, διότι πρότερον εἶχον ὑποχρέους εἰς τὸ δημόσιον καὶ τοὺς ἰδιώτας· δὲν εἶχον ἐλευθέραν πολιτείαν, διότι εἶναι ἐλεύθερος ὁ πολίτης ὅταν δὲν εἶναι ὑπόχρεως. Διὰ νὰ καταστήσουν λοιπὸν ἐλευθέρους πολίτας, δὲν ἔκαμον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον. Λοιπὸν διὰ τοῦτο λέγω, ὅταν ἔρχωνται ἐδῶ καὶ φέρουν ἀναμνήσεις παλαιὰς, πρέπει νὰ εἶναι ἐν πλήρει γνώσει τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν τῶν γεγονότων. Λοιπὸν ἡ ἱστορία διαψεύδει ὅ,τι φέρετε πρὸς ὑποστήριξιν· φέρει μάλιστα τὸ ἐναντίον, καὶ ὄχι μόνον ἡ παλαιὰ, ἀλλὰ καὶ ἡ σημερινὴ, ἡ νέα· σᾶς εἶπα, ὅτι πρὸ 15 ἡμερῶν εἰς τὴν πηγὴν τῶν φώτων ἐξεδόθη ἕνας νόμος, ὅστις κατήργησε τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπαναλέγω, ὅτι τὰ δικαιώματα τῆς πολιτείας εἶναι ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα, καὶ πρέπει μετὰ σεβασμοῦ νὰ μὴ παρασυρώμεθα ἀπὸ συλλογισμοὺς καὶ ἰδέας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν βαθεῖαν ἐξέτασιν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν, κύριοι, νόμοι· καὶ ἂν οὗτοι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς εἰς τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν των αὐτὴν, ἂς μεταβληθοῦν, ἂς ἀναπτυχθοῦν, ὄχι ὅμως νὰ μεταβάλουν πᾶσαν τάξιν, νὰ φέρουν κυκεῶνα, ὄχι νὰ προσβάλουν τὸ πολίτευμα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁμιλῶν περὶ τῆς ἀρχῆς, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔλθω εἰς ἐξέτασιν τῶν διαφόρων ζητημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ προλαλήσαντες κατῆλθον· διότι ἐγὼ ἐξ ὑπαρχῆς ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν βάσιν του, καὶ ἐρχόμενος νὰ ὑποβάλω τὰς σκέψεις μου, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταφύγω εἰς αὐτὰ καὶ διότι θὰ μακρηγορήσω, καὶ διότι οὐδὲν τὸ ὄφελος. Διὰ τοῦτο περιοριζόμενος εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοιαύτη πρότασις ἀντιβαίνουσα καὶ προσκρούουσα οὐχὶ εἰς τοῦ πολίτου τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ τῆς πολιτείας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι κατ’ οὐδὲν ἀντικείμενον συζητήσεως, οὐδὲ παραδεκτὴ ὑπὸ τοῦ κοινοβουλίου καὶ κατὰ συνέπειαν ἀποῤῥιπτέα.

§213ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Κύριοι, ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Φθιώτιδος φέρει τι τρωτὸν μέρος, καὶ ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου ἔστρεψαν ὅλοι καὶ ἔῤῥιψαν ὅλα τὰ πυροβόλα των. Βεβαίως κατὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν πρόκειται νὰ περιορισθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τοῦ λαοῦ, πρόκειται νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὰ κυριαρχικὰ αὐτοῦ δικαιώματα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κύριοι, εἶναι ἀρκετὰ εὐφυὴς καὶ ἀρκετὰ ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων του, ὥστε πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του· αὐτὸς εἶναι ὑπεύθυνος ἐὰν κάμῃ κακὴν χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων του, καὶ τούτου ἕνεκα ἀποκρούω τὴν πρότασιν περὶ ἀπωλείας τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι εἰς τοὺς χρεώστας τοῦ δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ, κύριοι, τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χατζίσκου εἶναι μέτρον σωτήριον, συνᾴδει οὐχὶ μόνον πρὸς τὰς εὐχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅπως μὴ διαρπάζωνται οἱ φόροι του, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς προθέσεις τῆς κυβερνήσεως τοῦ νὰ μὴ χρησιμεύῃ ἡ φορολογία τοῦ πολίτου ὡς μέσον διαφθορᾶς αὐτοῦ τοῦ πολίτου. Ἡ νῦν κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, εἶπεν «ἀποκρούω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ κυβέρνησις τοῦ νὰ δίδῃ παράτασιν προθεσμίας εἰς ἐκείνους, οἵτινες ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον·» καὶ δὲν θέλετε νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ διορίσῃς ἐκείνους εἰς δημοσίας θέσεις, οἵτινες ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον, καὶ πρὸ πάντων ἐκείνους, οἵτινες ὀφείλουν ἐξ ἐνοικιάσεως καὶ καταχρήσεως τῶν δημοσίων προσόδων; δὲν ἐννοῶ τὸν φορολογούμενον, διότι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ἀπὸ τοῦδε αὐστηρὰ μέτρα, ὅπως θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὰς καθυστερήσεις τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ· 60,000,000 καθυστεροῦνται καὶ δὲν εἶναι παρὰ ὁ ἱδρὼς τοῦ λαοῦ, ἡ ἐργασία τῆς ἐργατικῆς τάξεως, τῆς τάξεως ἐκείνης, ἀπὸ τῆς ὁποίας καὶ ὑπάλληλοι καὶ ἔθνος συντηρεῖται. Ὁ ἀξιότιμος κ. Γόντικας εἶπεν «ἔχομεν νόμους,» ἀλλ’ οἱ νόμοι ἐθεωρήθησαν ἀνεπαρκεῖς· ἔχομεν ἀνάγκην ἠθικῶν νόμων, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν εἰς ἐκεῖνον, ὅστις καθυστερεῖ καὶ καταχρᾶται τοὺς ἱδρῶτας τοῦ λαοῦ, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, πρέπει νὰ φέρῃ ἓν στίγμα· καὶ τοιούτους νόμους, κύριοι, εἶχον καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι καὶ οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ οἱ νόμοι αὐτοὶ συνετέλεσαν ἐπὶ πολὺ πρὸς τὸν σκοπόν των. Βεβαίως, κύριοι, ὁ κ. Καλλιφρονᾶς δίκαιον εἶχεν νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι καταστρέφομεν τὴν θεμελιώδη βάσιν τοῦ Συντάγματος, διότι θέτομεν φραγμὸν εἰς τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τοῦ λαοῦ· ὀφείλομεν ὅμως νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἄλλας διατάξεις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χατζίσκου, τοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ πλησιάσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅστις καθυστερεῖ εἰς τὸ δημόσιον ἐξ ἐνοικιάσεως δημοσίων προσόδων, ἀγορᾶς δημοσίων κτημάτων καὶ ἐκ καταχρήσεως δημοσίων χρημάτων. Δὲν δυσκολευόμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτε καὶ οἱ μέχρι τοῦδε καθυστερήσαντες πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, διότι αὐτοὶ ἔλαβον προνόμιά τινα καὶ διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων· τὰ παρελθόντα τὰ διέπουσι νόμοι εἰδικοὶ καὶ ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ὀφείλομεν ὅμως σήμερον, ὅταν ἐπιβάλλωμεν χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ κράτους, χάριν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀνεξαρτησίας, φόρους εἰς τὸ ἔθνος, καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ὁ λαὸς νὰ πληρώσῃ μετ’ εὐκολίας αὐτοὺς, ὀφείλομεν, λέγω, νὰ προφυλάξωμεν τοὺς φόρους αὐτοὺς ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν καταχραστῶν.

§214ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§215ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἔκαμεν ἔκθεσιν, καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη πρέπει νὰ εἶναι ὑπ’ ὄψιν τοῦ προέδρου.

§216ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Σᾶς ὑποβάλλω τὴν τροποποίησίν μου.

§217ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε.

§218ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξηγηθῶμεν καλλίτερον, διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου ἀφορᾷ τὰ καθυστερήματα εἰς τὸ μέλλον, οὐχ ἧττον ὅμως ὑπονοοῦνται καὶ καθυστερήσεις τοῦ παρελθόντος.

§219ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ καθέκαστα.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Χατζίσκου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§221ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀνάπαλιν.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Χατζίσκου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (τὸ ἀποτέλεσμα πάλιν ἀμφίβολον).

§223ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. Χατζοπούλου καὶ Περικλέους Μαυρομιχάλη). Οἱ ψηφοφορήσαντες ἦσαν 106, παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου 50 κατὰ 48· ἄρα ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτή.

§225ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σεβόμενος τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἔκαμα μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ φανῇ ἂν εἰλικρινῶς ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπεφάσισεν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· ὅταν εἰλικρινῶς ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ μᾶς ἀρνηθῇ τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔκαμα. «Στεροῦνται τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ........ .......... ὡς καὶ οἱ ἐν Ἑπτανήσῳ..........» (Χειροκροτήσεις δεξιόθεν).

§226ΤΙΝΕΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ. Μάλιστα, καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§227ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθοῦν ὅλαι αἱ τροπολογίαι.

§228ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον.

§229ΤΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Τώρα.

§230ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. 100,000 πολῖται εἶναι, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ ἐπιτηδεύματα, φόρον οἰκοδομῶν, τελώνια, ἐνοικιάσεις κτλ. Ἐὰν ἦσθε εἰλικρινεῖς μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε, νὰ τὸ εἴπητε καθαρὰ (θόρυβος).

§231ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, θέλετε νὰ κάμετε κἄτι τι ὀρθὸν, νὰ ἐξασφαλίσετε ἀφ’ ἑνὸς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν· ἀλλ’ ὅπως τρέχετε, ὅλα τὰ καταστρέφετε καὶ κοπιάζετε εἰς μάτην· διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύδωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν πρόκειται νὰ κυρώσωμεν ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον· ὥστε, ἂν θέλετε, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν καὶ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς μίαν ἄλλην ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ νὰ εὕρωμεν τὸ καλλίτερον.

§232ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ συνείδησιν ψηφοφορήσας αἰσθάνομαι κατὰ συνείδησιν, ὅτι κάμνω ἓν μέγα ἀδίκημα ὑποβάλλων διὰ τὸ μέλλον ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν θὰ καθυστερήσουν, εἰς τοιαύτας ποινὰς, καὶ ἀφήσαμεν ἀνθρώπους, οἵτινες ἔῤῥιψαν τὸ ἔθνος εἰς τοιαύτην κατάστασιν.

§233ΠΟΛΛΟΙ. Καλά.

§234ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τὰ εἰσπράττω ἀμισθεί. Ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν του πρόεδρος ὁ κ. Κρεστενίτης.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς ἡμέρας ἔχομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἶναι τινὰ διὰ πρώτην συζήτησιν· δὲν θέλετε νὰ τὰ τελειώσωμεν ἐκεῖνα;

§236ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι δύω στρατιωτικὰ νομοσχέδια διὰ δευτέραν συζήτησιν, μετὰ ταῦτα, καθὼς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, ἔρχεται ἡ ὑπόθεσις τῶν δικαστηρίων.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ καὶ βουλευταὶ, παρακαλῶ· τρεῖς ἡμέραι μόνον μένουν· ἔχετε μερικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα εἶναι διὰ πρώτην συζήτησιν, τὰ ἀποσύρετε;

§238ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖα εἶναι;

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις εἶναι περὶ τῶν ὑποδικηγόρων, δευτέρα συζήτησις περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν.

§240Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅσα ἀποβλέπουν τὴν διοίκησιν νὰ προτιμήσητε.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον εἶναι τὸ περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν.

§242ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ αὐτὸ καὶ ἔπειτα εἶναι τὸ ζήτημα τῶν δικαστηρίων, ὅπως ἐσυμφωνήσαμεν.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν, πρώτη ἀνάγνωσις. (Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) — Τὸ περὶ ἐργατῶν, πρώτη συζήτησις· εἶναι καὶ τροπολογίαι, ἀλλ’ αὐτὰ, θὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ἀνεγνώσθη καὶ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). — Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, δευτέρα συζήτησις. (Ἀνεγνώσθη καὶ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Τὸ περὶ ἀνθυπασπιστῶν εἶναι τρίτη συζήτησις. (Ἀναγινώσκεται). «Ἄρθρον μόνον. Μέχρις οὗ ἐκλείψωσιν οἱ μὴ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ προβιβασμῶν νόμου προβιβασθέντες καὶ καταταχθέντες ἀνθυπασπισταὶ, ὁ προβιβασμὸς τῶν ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ θέλει γίνεσθαι ἀποκλειστικῶς κατ’ ἐκλογὴν, ἐξαιρέσει τῶν ἀνθυπασπιστῶν τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος.»

§244ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει καὶ μία τροπολογία, παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ.

§245Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἀντίκειμαι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, διότι εἶναι τροποποίησις τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, ἥτις μεταῤῥυθμίζει τὴν σπουδαιοτέραν διάταξιν αὐτοῦ. Κύριοι, ὁ περὶ προβιβασμῶν νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔργον τοῦ σήμερον ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, φέρει ὑποχρεωτικῶς τὴν διάταξιν, ὅτι οἱ ἀνθυπασπισταὶ οἱ προαγόμενοι εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ προβιβάζονται κατὰ μὲν τὰ δύω τρίτα κατ’ ἀρχαιότητα, κατὰ δὲ τὸ ἓν τρίτον κατ’ ἐκλογήν· διὰ τῆς προτάσεως δὲ τοῦ νέου νόμου πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ προβιβάζειν πάντας κατ’ ἐκλογήν· διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν λέγει, ὅτι οἱ προελθόντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ δὲν ὑπήχθησαν εἰς τὴν διάταξιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν προέβλεπον οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι. Καὶ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, κύριοι, ὅτι οἱ σήμερον ἀνθυπασπισταὶ φέρουν τὴν καταγωγὴν των ὄχι ἐκ τῶν ὁμαλῶν κανονιστικῶν διατάξεων, ἀλλ’ ἐκ τῶν πολιτικῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευσαν καὶ ἐπραγματοποίησαν τὴν μεταπολίτευσιν. Καὶ, κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ σπουδαῖος λόγος, ὁ ὁποῖος ἀναγκάζει τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς καὶ νὰ μὴ σεβασθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος; Κατ’ ἐμὴν κρίσιν, οὐδεὶς σπουδαῖος λόγος ὑπάρχει, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν δικαιώματα κεκτημένα, ὁ λόγος τὸν ὁποῖον λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι τόσον ἰσχυρὸς, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ χορηγήσῃ τὸ αὐθαίρετον αὐτὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ προάγῃ κατ’ ἐκλογήν. Καὶ, Κύριοι, δὲν βλέπω καὶ τὴν μεγάλην ὠφέλειαν, ἥτις ὀφείλει νὰ παραχθῇ ἐκ μιᾶς τοιαύτης πρωτοφανοῦς δικαιοδοσίας τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ προάγειν κατ’ ἐκλογὴν ἰδίως εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, διότι οὗτος προαγόμενος, ποῖα εἶναι τὰ νέα δικαιώματα μὲ τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ περιβληθῇ; Εἶναι δικαίωμα τοιοῦτον, εἶναι δικαιοδοσία, ἡ ὁποία δύναται νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς πολιτείας καὶ τὴν τάξιν. Ὁ ἀνθυπασπιστὴς προαγόμενος θὰ καθέξῃ θέσιν ἀνθυπολοχαγοῦ, τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ὁποίου εἶναι τὰ ἐλάχιστα· εἶναι βαθμὸς, ὁ ὁποῖος ἐπιτηρεῖται ἀφ’ ὅλης τῆς στρατιωτικῆς κλίμακος, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἐξ ἐπαγγέλματος, καὶ δὲν παράγει ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀτοπήματα τοιαῦτα, ὥστε ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκτάκτου περιστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, ὁ βαθμὸς αὐτὸς νὰ καταστρέψῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος. Καὶ, Κύριοι, ἂν ἡ ἰδέα αὕτη, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἀπαιτῇ, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ νόμου, οἱ προαγόμενοι εἰς τὸν βαθμὸν αὐτὸν νὰ ἔχωσι πλήρη γνῶσιν τῶν καθηκόντων των, τοῦτο δὲν εἶναι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ διὰ τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς; Καὶ ὅταν ὁ νόμος ἐπιβάλλῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ μὴ δύναται νὰ προαγάγῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου παρὰ τὸ ἥμισυ κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ τὸ ἥμισυ κατ’ ἐκλογὴν, καὶ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πάρῃ τὸν πρῶτον λοχαγὸν καὶ οὐχὶ τὸν δεύτερον, ὅταν λοιπὸν ὁ νόμος ἐκεῖνος μένῃ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λοιποὺς βαθμολόγους εἰς τὴν ἀρχὴν αὑτοῦ, μεταβάλλεται σήμερον διὰ τὸν ἀνθυπασπιστὴν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ καθέξῃ θέσιν ἀνθυπολοχαγοῦ, τοῦ ὁποίου τὰ δικαιώματα καὶ ἡ δικαιοδοσία δὲν εἶναι εὐρέα, ὥστε ἐκ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τῶν καθηκόντων του νὰ συμβῶσιν ἀτοπήματα εἰς τὴν πολιτείαν. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, ὅτι ἐπὶ τῶν λοχαγῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ διοικητικῶς, ὥστε ἂν ὁ ἀρχαιότερος τῶν λοχαγῶν δὲν φέρῃ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἡ ἀρχαιότης τῷ δίδει ἵνα μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν θέσῃ εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἑτέραν κατάστασιν. Καὶ, Κύριοι, πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἡ τοιαύτη δυσχερὴς κατάστασις ὑφίσταται ἐν τῷ στρατῷ. Οἱ ὑπουργοὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐξασκήσεως ἐπὶ τῆς ἱκανότητος τῶν διαφόρων ἀξιωματικῶν, καὶ μολαταῦτα μέχρι σήμερον δὲν εἶδον κἀνένα ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ διὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ ἀρχαιότεροι ἀξιωματικοὶ δὲν φέρουν τὴν ἱκανότητα νὰ διοικήσουν σώματα ἢ λόχους, ἔχομεν δικαιοδοσίαν νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς ἀποστρατείαν, εἰς ἀργίαν, νὰ καθαρίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ ἐν τούτοις σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ καθαρίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, ἀρχίζομεν ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν ἀνθυπασπιστῶν, ἀπὸ τὰ κατώτατα στρώματα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουν ἔντιμοι ἀνώτεροι στρατιωτικοὶ, διανύσαντες ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸν βίον των εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ δύνανται νὰ σᾶς εἴπουν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία εἶναι χαλαρὰ, ἡ διοίκησις ἐπισφαλής. Ὅταν ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων εἶναι ἀνίκανοι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ ἐκκαθάρισιν, ὀφείλει ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰ ἀνώτατα στρώματα. Κατὰ τί δύναται νὰ σᾶς βλάψῃ ὁ ἀρχαῖος ἀνθυπολοχαγὸς, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ 30 ἔτη ἐν τῷ στρατῷ ἐξακολουθῶν τὰ καθήκοντά του; Σᾶς βλάπτει ἡ θέσις ἑνὸς λοχαγοῦ διοικητοῦ λόχου, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἀναπληρωθῇ ἡ θέσις ἑνὸς διοικητοῦ ἀνικάνου, πρέπει νὰ ἐκκαθαρίσωμεν, νὰ ἐκκόψωμεν τὸ σεσηπὸς μέλος. Ἡ ἐκκαθάρισις πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι τὸ νόσημα καὶ ἀναδίδει ἀναθυμιάσεις. Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ πνεῦμα τῆς προτάσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν λίαν καλὸν, ἀλλὰ πότε; ὅταν ὁ στρατὸς ἑνωθῇ, ὅταν ἡ μόνη ἔλλειψις αὐτοῦ ἦτον ἡ τάξις τῶν βαθμολόγων καὶ ἐπρόκειτο νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, τὰ πάντα εἶχον καλῶς· ἀλλ’ ὅτε ἐπὶ τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων μας, πρόκειται ν’ ἀρχίσωμεν τὴν καλὴν κατάστασιν, πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν ἀνθυπασπιστῶν νὰ τὴν ἐφαρμώσωμεν; Καὶ ἐλπίζω, ὅτι, ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶχε τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 61, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔργον του, ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς, ἐλπίζω, ὅτι σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, προκειμένου νὰ δικάσῃ τὴν ἱκανότητα τῶν ἀνθυπασπιστῶν, οὓς παρήγαγε μία ἐποχὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας προηγουμένως εἰς μίαν τῶν τελευταίων συνεδριάσεων τοῦ σώματος ἐθεωρήθη ἀκατάλληλον νὰ δικάσῃ, ὅτε ἡ Βουλὴ ἐσύστησεν ἀναφορὰν δύω ἀνθυπασπιστῶν· ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ του ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι πᾶς ἄλλος παρ’ ἐμὲ εἶναι κατάλληλος νὰ δικάσῃ τοιαῦτα δικαιώματα, διότι ἐγὼ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχον μέρος εἰς τὴν πολιτείαν, ἤμην ἴσως ἀντίθετος, καὶ ὅτι ὁ νόμος τὸν ἐξησφάλιζεν, ὥστε νὰ μὴ τοῦ ἀποδοθῇ καμμία πλαγία ἰδέα ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του, ὅτι ὁ νόμος ἀκόμη τοῦ δίδει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ ⅓ καὶ ἤδη ἔρχεται διὰ τῆς προτάσεώς του νὰ λάβῃ ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα. Καὶ τί πρόκειται νὰ δικάσῃ τὴν ἱκανότητα; εἶναι ἡ ἱκανότης, τὴν ὁποίαν ἐγνωμοδότησε μία ἐπιτροπή· καὶ ἐνταῦθα εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνατρέξω εἰς ἐποχὰς μεμακρυσμένας καὶ νὰ ἐπεμβῶ εἰς τὴν διοίκησιν, ὅπως ἴδω ποῖοι ἐξετίμησαν τὴν ἱκανότητα, ποῖοι ἐκρίθησαν κατάλληλοι νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ἱκανότητα τῶν ἀνθυπασπιστῶν, τοὺς ὁποίους ἐγέννησε μία ἔκτακτος ἐπανάστασις. Ποίας βάσεις ἔθετεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν ἔχει εὐθύνην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὑπόλογος διὰ τὰς πράξεις της καὶ τῆς ὁποίας ἡ γνώμη δὲν εἶναι νομικῶς ἐπιβεβλημένη εἰς τὸν ὑπουργόν; Ἐν τούτοις σήμερον εἰς ποῖα ἀτοπήματα θέλομεν ἐμπέσει χορηγοῦντες εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν κατ’ ἐκλογὴν προαγωγήν; Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἂν ἔχῃ τὴν ἰδέαν ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς προτάσεως τοῦ νόμου, ὥστε ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ στρατοῦ νὰ λάβῃ χώραν ἀπὸ τὰ τελευταῖα στρώματα, ἴσως ταύτην ἐπιδιώξῃ καὶ μέχρι τῶν ἀνωτέρων. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει πλῆρες τὸ δικαίωμα τὸν ἀνθυπολοχαγὸν αὐτὸν νὰ διορίσῃ εἰς ἑτέρας θέσεις, ἐξ ὧν ἔχει πολλάς, καὶ νὰ τὸν τοποθετήσῃ οὕτως, ὥστε χωρὶς νὰ παραβλάψῃ τὰ δικαιώματα, νὰ μὴ παραβλάψῃ τὸ παράπαν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἔχει ὡσαύτως τὸ δικαίωμα νὰ προάξῃ τοὺς κατ’ ἀρχαιότητα ἀνθυπασπιστὰς χωρὶς νὰ τοὺς φέρῃ εἰς τὴν μάχιμον ὑπηρεσίαν· ἂν τοὺς θεωρῇ ἀκαταλλήλους, δύναται νὰ τοὺς διορίσῃ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀποθήκας καὶ εἰς τὰ γραφεῖα καὶ τόσας ἄλλας ὑπηρεσίας. Καὶ τέλος πάντων, κατὰ τὴν κρίσιν μου, φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως καὶ προτιμῶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ, καὶ τούτου συμπεριλαμβανομένου, τὰς πολυετεῖς ὑπηρεσίας ἀπὸ τὰς ἐκτάκτους γνώσεις· προτιμῶ τὸν λοχαγὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀνετράφη προαχθεὶς ἀπὸ τὰ τελευταῖα στρώματα τῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τοὺς νέους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν ἐξελθόντες ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολήν· καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἐνταῦθα ὅλοι παραδέχονται καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην. Μετὰ τὸν πόλεμον τῆς Κριμαίας τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς ἐδόθη τὸ ἥμισυ εἰς τοὺς ἐξελθόντας ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν, ἐνῷ πρὶν ἀπὸ ταύτης ἐλαμβάνοντο τὰ ⅔ καὶ τὸ ⅓ ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα προτιμῶ τὴν πεῖραν μιᾶς μακρᾶς στρατιωτικῆς ζωῆς, παρ’ ὅλα τὰ εὐγενῆ, ὅλα τὰ ἀκμαῖα αἰσθήματα τῶν νέων ἀξιωματικῶν. Καὶ φρονῶ, ὅτι οἱ καλλίτεροι ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοὶ καὶ λοχαγοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπὶ πολὺ ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἶναι ἐξησκημένοι εἰς τὴν ζωὴν τοῦ στρατῶνος. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ὀφείλει ν’ ἀποφύγῃ τὴν χρῆσιν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς προτάσεως τοῦ νόμου τούτου, ἡ ὁποία, ἂς τὸ εἴπωμεν, θὰ παραγάγῃ ἄπειρα παράπονα. Τώρα τὰ παράπονα ἂν εἶναι ἄδικα ἢ δίκαια, θὰ σχετίζεται τοῦτο μὲ τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἢ τὰ ἄτομα ἢ ἡ συγγένεια πρὸς τὴν λοιπὴν Κυβέρνησιν, θὰ ὑπάρχει δὲ ἡ δικαιολόγησις ὅτι τὸν δεῖνα μοὶ κατέδειξεν ὁ δεῖνα σωματάρχης· ἀλλά, Κύριοι, μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν τοῦτο δὲν δύναται πλέον νὰ γείνῃ. Πρόκειται ἤδη, Κύριοι, νὰ δικάσητε μίαν τάξιν βαθμολόγων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν μεταπολίτευσιν, καὶ ἦλθον εἰς σύγκρουσιν μετὰ τῶν ἀνωτέρων των· καὶ δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ ἐπιῤῥίψω οὐδεμίαν μομφὴν ἢ πλαγίαν ἰδέαν κατ’ οὐδενός. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μ’ ἀναγκάζουν νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν καὶ νὰ ζητήσω τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, ὅστις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ προάγῃ τὸ ⅓ κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὰ ⅔ κατ’ ἀρχαιότητα. Ἐπειδὴ ἤδη εἶναι τρίτη συζήτησις, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ λήξῃ ἡ Βουλή, πρέπει νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν κοινωνίαν σαλευομένην, διότι θέλομεν παρεξηγηθῆ καὶ θὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ αἴτιοι τῆς παρεξηγήσεως. Διότι τί θὰ συμβῇ εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν, ὅτε ἕκαστος τῶν ἀνθυπασπιστῶν ἔχει ἰδίαν ἱστορίαν, ὅτε ἕκαστος ἔλαβε μέρος ἐνεργὸν εἰς μίαν μεταπολίτευσιν; τὴν παραγνώρισίν του θέλει ἀποδίδει πάντοτε εἰς μίαν πλαγίαν ἰδέαν, καὶ μίαν πλαγίαν ἀντεκδίκησιν διὰ τὰς πράξεις του κατὰ τὴν μεταπολίτευσιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ, ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ μείνῃ εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος συνέταξε.

§246ΒΟΤΣΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὰ βουλευτικὰ σώματα τὸν περὶ προβιβασμῶν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου τῳόντι τὰ ⅔ τῶν ἀνθυπασπιστῶν ἐπροβιβάζοντο εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ τὸ ⅓ κατ’ ἐκλογὴν, καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν κατὰ τὸν προβιβασμὸν τῶν διαφόρων ὑπαξιωματικῶν μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἦτο καὶ τοῦτο, ὃ θεωρῶ περιττὸν, διότι ἦσαν τοσαῦται αἱ ἐγγυήσεις οὐ μόνον αἱ θεωρητικῶς ἀπαιτούμεναι καὶ πρακτικῶς ἐνεργούμεναι, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ προέλθῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἄτομον, τὸ ὁποῖον καθ’ ὅλα δὲν ἔχει ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα οὐχὶ εἰς τὸν βαθμὸν αὑτὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ προβιβασμὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ· μολαταῦτα ἐπεφυλάχθη ὁ νόμος αὐτὸς τὸ ⅓ ὅπως δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ προάγῃ ἐξαιρετικῶς ἄτομα ἔχοντα τὰ προσόντα. Ἤδη κατὰ δυστυχίαν ἡ αὐτὴ περίστασις δὲν παρουσιάζεται, καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τῶν ἀνθυπασπιστῶν, δηλ. τίνες θὰ μείνουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τίνες ὄχι, ἤθελον εἰπῆ καὶ σήμερον ὅ,τι καὶ προχθὲς εἶπον, ὅτι εἶμαι ἀναρμόδιος ν’ ἀποφανθῶ ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, διότι οὐδὲ ἤμην ἐδῶ ὅτε ἐγένοντο. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται νὰ λάβῃ ὁ στρατὸς καὶ ἡ κοινωνία τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θέλουν μᾶς ἐξασφαλίσει, ὅτι θέλομεν ἔχει τῳόντι στρατὸν καλόν. Θεωρῶ, Κύριοι, τὴν τάξιν τῶν ἀνθυπασπιστῶν ὡς τὸ μόνον φυτώριον, ἐκ τοῦ ὁποίου σχηματίζεται τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ· ὅταν τὸ φυτώριον τοῦτο εἶναι καλῶς ἐκλελεγμένον, καὶ δίδῃ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις, τότε δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἥσυχοι, ὅτι ὅλοι οἱ βαθμοφόροι, οἱ ἐκ τοῦ φυτωρίου τούτου ἐξερχόμενοι, προϊόντος τοῦ χρόνου θέλουσι φανῆ ἄξιοι τῆς προαγωγῆς, ἣν ἔλαβον. Τί παρίσταται κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν; ὑπάρχουν ἐκ τῶν προηγουμένων ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὁ τότε νόμος καὶ τὸ τότε ἐκδοθὲν Β. Διάταγμα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ὥριζεν, ὅπως λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ; λέγω, ὄχι· καὶ τοῦτο δὲν ἐφαρμόζεται εἰς οὐδένα, διότι οὐδεὶς τῶν ὑπαρχόντων σήμερον ἀνθυπασπιστῶν εἶναι ἐποχῆς προγενεστέρας τῆς μεταβολῆς, ἀλλ’ ὑπάγονται εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Ἔγειναν ἀνθυπασπισταὶ συνεπείᾳ τῆς μεταβολῆς, ἑπομένως αἱ πολιτικαὶ συμπάθειαι καὶ ἀντιπάθειαι δὲν ἔχουσι καμμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐνταῦθα, διότι πάντες οἱ ἀνθυπασπισταὶ εἶναι προϊὸν αὐτῆς τῆς ἐποχῆς· ἑπομένως ἐγὼ ἢ πᾶς ἄλλος ὑπουργὸς τὸ αὐτὸ θέλει πράξει. Πρὸς δὲ τούτοις τότε ἡ προαγωγὴ τῶν ἀνθυπασπιστῶν ἐγένετο ἀνωμάλως, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀρχαιότεροι ἢ ἕτεραι ἐγγυήσεις καὶ προσόντα, ἀλλ’ ὡς ἦτο φυσικὸν τότε ἕνεκα τῶν περιστάσεων ἐπετρέποντο τοιοῦτοι προβιβασμοί. Ἐξακολουθοῦντες ὅμως οὕτως νὰ προάγωμεν εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀνθυπασπιστῶν καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, τρέχομεν τὸν μεγαλείτερον τῶν κινδύνων, νὰ θέσωμεν τάξιν κακὴν εἰς τὸν στρατὸν, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι πλεῖστοι τῶν ἀνθυπασπιστῶν εἶναι ἱκανοὶ νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ λόγῳ ἀρχαιότητος ἢ ἀνωμαλίας τῶν περιστάσεων ἐνδεχόμενον νὰ προβιβασθῶσι καί τινες μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα, οὕτω δὲ θέλομεν διαιωνίσει τὴν ὑπάρχουσαν κακὴν κατάστασιν, διότι ἅμα ὁ ἀνθυπασπιστὴς γείνῃ ἀξιωματικὸς, ἔχει δικαίωμα προαγωγῆς μέχρι τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς ὅλους τοὺς βαθμοὺς ὑπάρχουν ὑποδιαιρέσεις· δικαιώματα ἐκλογῆς καὶ δικαιώματα ἀρχαιότητος· παρατήρησα ὅμως ὅτι τὸ τοιοῦτον θέλει φέρει ζημίαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις ἀντανακλᾷ ἐφ’ ὅλης τῆς κοινωνίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν καταργεῖ τὸν νόμον περὶ προβιβασμῶν, αἱ ἐγγυήσεις ὑπάρχουσιν εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἱκανότητος, τὸν ὁποῖον δὲν καταργεῖ ὁ παρὼν νόμος, διότι τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὑπάρχει μόνον δι’ ὡρισμένην τινα περίστασιν· εἶναι νομοσχέδιον ἐξαιρετικὸν, ὁ νόμος παραπέμπει εἰς Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως τῶν προσόντων οὐ μόνον τῶν ἀνθυπασπιστῶν, ἀλλ’ ὅλων τῶν βαθμῶν, τὸ δὲ διάταγμα ἐκεῖνο δίδει ἀρκούσας ἐγγυήσεις, ὥστε οὐδεὶς ἀνίκανος καὶ ἀνάξιος νὰ δύναται νὰ προαχθῇ. Τὸ διάταγμα αὐτὸ βασίζεται, ὡς παρατηρῶ, ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἐπιθεωρητῶν, τῶν τακτικῶν ἐπιθεωρήσεων, καὶ ὥριζεν, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς διορίζεται χωρὶς νὰ διέλθῃ ἀπὸ ὅλους τοὺς δυνατοὺς ἐλέγχους ὅλων τῶν βαθμῶν· π.χ. ὁ ὑπαξιωματικὸς, ἵνα γείνῃ ἀνθυπασπιστὴς, ἀπαιτεῖται ἡ γνωμοδότησις καὶ ἡ σύστασις ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ λόχου, τοῦ διοικητοῦ κτλ. Τότε λοιπὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐξέταζε τὰ πρόσωπα, ἵνα βεβαιωθῇ περὶ τῆς ἱκανότητος ἑκάστου, ἤκουε τὰ παράπονα, καὶ ἑπομένως βλέπετε, ὅτι οὐδεὶς ἠδύνατο ἱκανὸς νὰ παραλειφθῇ καὶ οὐδεὶς ἀνίκανος νὰ προαχθῇ. Σήμερον εἴμεθα ἐν τῷ σκότει, θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχαιότητα καὶ θὰ προάξωμεν οὕτως ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤθελον τυχαίως εὑρεθῇ ἐκεῖ· καὶ ἂν ὁ κίνδυνος τῶν παραπόνων εἶναι ἀληθὴς, τότε πρέπει καὶ τὸ ἕτερον τρίτον νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἵνα μὴ ὑπάρξουν παράπονα. Ἀλλὰ τότε οὐδεμίαν ἐγγύησιν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον τοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς σᾶς εἶπον, οἱ ἀνθυπασπισταὶ εἶναι τὸ φυτώριον, ἐξ οὗ θὰ σχηματισθῇ ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν· ἂν τὸ φυτώριον τοῦτο εἶναι κακὸν, κακὸς καὶ ὁ καρπός. Τώρα, κύριοι, ποία χρῆσις θὰ γείνῃ τοῦ νόμου τούτου, ἂν ἐπιψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν; Θέλω προκαλέσει βασιλικὸν διάταγμα, διότι δὲν δύναται τὸ παλαιὸν καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ ἐφαρμοσθῇ μὴ ὑπαρχόντων τῶν ἐπιθεωρητῶν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις περὶ τῆς δικαίας ἀπονομῆς τῶν βαθμῶν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν αὐτὴν· καὶ ἐκεῖνοι βέβαια ἤθελον ἔχει τὸ μεγαλείτερον τῶν πλεονεκτημάτων διὰ τὸν προβιβασμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, πλὴν τὴν ἀρχαιότητα αὐτὸ βέβαια δὲν τοὺς καθυστερεῖ· οἱ ἀνθυπασπισταὶ οἱ ἀρχαιότεροι βέβαια δὲν θὰ παραλειφθοῦν ἀπὸ οἱονδήποτε Ὑπουργόν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀνώμαλον τῶν περιστάσεων ἀφ’ ἑνὸς καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν πρόκειται ὁ Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ὅποιον θέλει, ἀλλὰ νὰ κανονισθῇ τίνι τρόπῳ θὰ γείνῃ ἡ ἐκτίμησις, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ὑποψία οὔτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς οὔτε ἐντὸς τοῦ σώματος τῶν ἀνθυπασπιστῶν, ὅτι θέλει ἀδικηθῆ τις ἐν ἀγνοίᾳ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ προβιβασθῇ.

§247ΠΕΤΙΜΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου κατόπιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργός.

§248ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, Κ. ὑπουργὲ, ὅτι ἐξετάσθησαν δὶς εἰς θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς ἐξετάσεις οἱ ἀνθυπασπισταί· ἑπομένως αὐτὴ ἡ ἐξέτασις μοὶ φαίνεται πῶς ἀναπληροῖ....

§249ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἀναπληροῖ· εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ προσόντα, καὶ ὁ κανονισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ γείνῃ θὰ προσδιορίσῃ μίαν σπουδαίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ προσόντα ὅλων τῶν ἀνθυπασπιστῶν, δηλ. τὴν ἀληθῆ ἀρχαιότητα εἰς τοὺς διαφόρους βαθμοὺς, τὰς ἐξετάσεις, τὰς ἐκτάκτους ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἔχει διὰ νὰ παρουσιάσῃ διὰ τὸν προβιβασμόν. Ὅλα αὐτὰ τὰ προσόντα παρουσιαζόμενα εἰς μίαν ἐπιτροπὴν πάσης ἀξίας ἐπιστημονικῆς, νομίζω ὅτι ἤθελον χορηγήσει εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἱκανούς.

§250ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βλέπω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θέλει κάμει τίποτε νέον, ἀλλὰ θὰ ἐκτιμήσῃ τὰ μέχρι τοῦδε παρουσιασθέντα.

§251ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι προσόντα μόνον αἱ ἐξετάσεις, διότι ἠμπορεῖ νὰ δώσουν ἐξετάσεις καλὰς, ἀλλὰ νὰ μὴν ἔχουν ἄλλα προσόντα, ὡς πρὸς τὴν διαγωγὴν καὶ χίλια τοιαῦτα.

§252ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγω, ὅτι αὐτὴ ἡ νέα ἐπιτροπὴ ἠμπορεῖ νὰ μὴ κάμῃ ἔργον τελειότερον, ἀλλ’ οὔτε ὑμεῖς ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ.

§253ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Δὲν ἔχουν νὰ ἐξετάσουν ἓν ἀντικείμενον, τὰς ἐξετάσεις.

§254ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαγωγὴν, ὑποκύπτει εἰς τοὺς κοινοὺς νόμους τοῦ στρατοῦ, οἵτινες ἀφοροῦν τὴν διαγωγήν.

§255ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Αὐτὰ θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν· π. χ. οἱ σωματάρχαι θὰ γνωμοδοτήσουν διὰ τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς καὶ ἕκαστος θὰ παρουσιάσῃ τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους ἔχει διὰ νὰ προβιβασθῇ.

§256ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο δὲν σᾶς ἐμποδίζει νὰ κάμητε χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ νόμου.

§257ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ θὰ ὑποχρεωθῶ νὰ πάρω τοὺς ἀρχαιοτέρους, εἴτε τιμίους εἴτε μὴ, εἴτε ἔχοντας προσόντα εἴτε μὴ ἔχοντας.

§258ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βλέπετε ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ λάβω πληροφορίας.

§259ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι αἱ ἐξετάσεις ἐδόθησαν διὰ ν’ ἀπομακρύνουν τοὺς ἀνικάνους· διὰ τοῦτο ἀπέπεμψαν πολλοὺς εἰς τάξεις μὴ ἐνεργείας.

§260ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφοῦ οὗτοι ὑπέστησαν τὰς ἐξετάσεις, νομίζω ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης τῆς ὑπηρεσίας ἠμπορεῖτε νὰ λάβετε τὸ ⅓ κατ’ ἐκλογὴν, διότι....

§261ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι πρῶτον αἱ ἐξετάσεις αἱ πρῶται ἔγειναν ἐνώπιον 3ῶν ἐπιτροπῶν διαφορετικῶν, τῶν ὁποίων αἱ γνωμοδοτήσεις ἀπέχουν πολὺ, καὶ ἑπομένως εὑρέθη ὥστε ἡ μία ἐπιτροπὴ εὗρεν ὅλους ἱκανοὺς καὶ ἡ ἄλλη τοὺς περισσοτέρους ἀνικάνους. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἰσότης καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἀκόμη. Ἀναγνώσατε τὸ διάταγμα καὶ θέλετε ἰδεῖ πόσον αὐστηρὸν εἶναι (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν, τὸ ἥμισυ εἶναι εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἐὰν ἔχῃ τὰ προσόντα τοῦ προβιβασμοῦ, καὶ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν ἐκλογήν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅταν ὁ νόμος ὁ ἰσχύων ἔχῃ τόσην αὐστηρότητα, ἄνευ οὐδενὸς κινδύνου δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι, Κύριοι, καθ’ ὑπερβολὴν ἐκτὸς τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἐὰν νομίζετε ὅτι περισσότεραι ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀτόμων θὰ ὑπάρξουν εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι περισσοτέρα ἐγγύησις καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους νὰ γίνηται κατ’ ἐκλογήν. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὁ παλαιός, ἐγὼ μὲν νίπτω τὰς χεῖράς μου διὰ τὴν εὐθύνην, δὲν δυσκολεύομαι ὅμως νὰ τὸ παραδεχθῶ.

§262Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μόνον μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω εἰς τὸν Κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι! ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγινώσκων μίαν διάταξιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ διατάγματος τοῦ νόμου τῶν προβιβασμῶν, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος δὲν εἶναι ἀπόλυτον. Ἐγὼ δὲν εἶμαι αὐτῆς τῆς ἰδέας, διότι τὰ διατάγματα δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἰσχὺν νόμου. Ὅταν ὑπάρχῃ ὁ νόμος, τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος εἶναι ἀπόλυτον, καὶ ἰδοὺ διατί....

§263ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Ἰδοὺ ὁ νόμος, τὸ ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκει).

§264Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ εἶναι, Κύριοι, ὅλως διόλου περιττὸν σήμερον, ὅτε καὶ ἡ λῆξις τῆς Βουλῆς ἐπείγει καὶ ἄλλα τινὰ ἀντικείμενα σπουδαῖα ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν, νὰ συζητήσωμεν ἂν τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος εἶναι ἀπόλυτον ἢ συγκεκριμένον ἢ ἂν ὑπάγεται εἰς ἐξαίρεσιν· διότι τοιαύτην ἰδέαν εἶχε καὶ ἄλλοτε ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς παρατάσεως τῆς ἀργίας, καὶ μόλα ταῦτα τὰ δικαστήριά μας δὲν ἐσυγχώρησαν πλέον τῶν 3ῶν ἐτῶν ἀνθυπασπιστὴς νὰ μένῃ εἰς ἀργίαν· καὶ μόλα ταῦτα ὑπάρχει μία διαφορὰ σπουδαία μεταξὺ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀξιωματικοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, Κύριοι, ὅστις ἔχει ἕνα λοχαγὸν, τὸν ὁποῖον ἡ ὑπηρεσία παριστᾷ ἀνίκανον νὰ καθέξῃ θέσιν ἀνωτέραν, ὅταν παρουσιάζεται ἀνάγκη μεταθέσεως, ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λαμβάνει τὴν πληροφορίαν αὐτὴν, βλέπει ὅτι δὲν ἔχει τὰ προσόντα τῆς ἀρχαιότητος κατ’ ἐκλογὴν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του καὶ νὰ τὸν ὑπαγάγῃ εἰς μίαν κατηγορίαν καὶ νὰ τὸν θέσῃ εἰς ἀποστρατείαν ἕνεκα οἱασδήποτε αἰτίας.

§265Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ ἕνας ἄνθρωπος νὰ εἶναι λαμπρότατος λοχαγὸς καὶ κάκιστος ταγματάρχης.

§266Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἀσπάζομαι τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ ἄτομα τὰ ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ δύνανται νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα προαγωγῆς, καὶ ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζῃ τὸν λοχαγὸν ἀνίκανον νὰ γείνῃ ταγματάρχης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν διατηρήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν (θόρυβος). Καὶ διατί φρονῶ οὕτω; διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος εἶναι ἀπόλυτον καὶ μένει οὐδέτερον διὰ μιᾶς ἐκθέσεως τῆς ὑπηρεσίας, ἀκατάλληλον κηρυττούσης αὐτὸν, καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ὑπαγάγῃ εἰς μίαν κατηγορίαν καὶ τὸν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸν στρατόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον· πρόκειται νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ὅτι οἱ ἀνθυπασπισταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔγειναν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν καὶ χάριν αὐτῆς, ὑπέστησαν ἐξετάσεις καὶ ἠξεύρετε διατί; συνεπείᾳ ἑνὸς διατάγματος ὅπερ ἐπροκάλεσεν ὁ Κ. Ζυμπρακάκης, λέγοντος, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ ἀνθυπασπισταὶ ἔγειναν ἄνευ ἐξετάσεως, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ὀφείλουν νὰ δώσουν τὰς ἐξετάσεις σήμερον· καὶ ἔδωκαν τοιαύτας ἐξετάσεις καὶ λέγω ὅτι ἂν αἱ ἐξετάσεις ἐκεῖναι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἴσως, Κύριοι, σήμερον αἱ σημεριναὶ δὲν θὰ ᾖναι πλέον τέλειαι.

§267ΒΟΤΖΑΡΗΣ. ....(θόρυβος).

§268Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴδατε ὅτι ἐφέρατε τοὺς νόμους ἀπὸ τὰ 61 καὶ εἴδατε ὅτι μέχρι σήμερον δὲν εὗρον ἐφαρμογὴν ἐν Ἑλλάδι· καὶ ἰδοὺ διατί· ἐπεβάλετε ἓν εἶδος ἐξετάσεων εἰς τοὺς ἀνθυπασπιστὰς πολὺ δυσανάλογον πρὸς τὰ φῶτα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀπῃτήσατε ὁ ὑπαξιωματικὸς νὰ δίδῃ ἐξετάσεις, καὶ τοιαῦται ἐξετάσεις δὲν δύνανται.....

§269ΒΟΤΖΑΡΗΣ. Παρακαλῶ· ὁ νόμος ὁρίζει τὰς ἐξετάσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας πάντοτε ὁ ὑπαξιωματικὸς καὶ ὁ ἀξιωματικὸς ὡρισμένως πρέπει νὰ δώσῃ, ἀλλὰ συγχρόνως ὁ ἴδιος, ὅστις ἐπροκάλεσε τὸν νόμον, λέγει, ὅτι ἐφ’ ὅσον καιρὸν ἡ ἐξουσία δὲν δίδει τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτὸ, δὲν ἀπαιτοῦνται αὗται αἱ ἐξετάσεις, καὶ συγχρόνως ἐσυστήθησαν καὶ σχολεῖα ταγμάτων τῶν ἀξιωματικῶν, ὥστε τὰ πρόσωπα τὰ προεβιβαζόμενα νὰ ἔχουν τὰς γνώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται.

§270Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ, ὅτι ἐγκατέστησε τοὺς ἐπιθεωρητὰς πολλὰ λογικῶς καὶ πολὺ πρεπόντως· αὐτοὶ εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐξελέγξωσι τὸ ποιὸν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τὸ γνωρίζετε καλλίτερά μου, ὅτι οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων δὲν ἐτόλμησαν νὰ σᾶς ὑποβάλουν τὰ ἀποτελέσματα καὶ ἠναγκάσθητε νὰ ἐκδώσητε μίαν ἐγκύκλιον, καὶ τοὺς εἴπητε ὅτι, Κύριοι, τοὺς ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν σας ὀφείλετε νὰ τοὺς ἀναγγείλητε ἐπισήμως· καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἷς διοικητὴς τάγματος μίαν φορὰν ἐρωτηθεὶς ὑπ’ ἐμοῦ διατί δὲν δίδει τὰς πληροφορίας, ἠξεύρετε τί μὲ ἀπήντησε; τὸν λέγω, κ. διοικητὰ, ἐκ τῶν καθηκόντων σας εἶναι νὰ ὑποδείξητε τοὺς καλοὺς καὶ κακούς· μ’ ἀπαντᾷ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τοὺς γνωρίζει καλλίτερά μου. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως ἔχει, καὶ σήμερον παρά ποτε, Κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας τῆς εἰλικρινοῦς καὶ καθαρᾶς ὑπηρεσίας· καὶ φρονῶ, ὅτι κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα οὕτω πως βαδίζοντα, ὥστε ἡ καχεξία νὰ μὴν ἀναπτύσσηται πλειότερον. Φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ ἔργον τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι λίαν ὑψηλόν· ἀλλὰ, νομίζω, ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ ἐπιφέρῃ πρότερον τὴν δέουσαν θεραπείαν ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἔλλειψις καταφαίνεται καὶ ἔχει συνεπείας. Καὶ, Κύριοι, αὐτὴ ἡ περίστασις μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν καὶ σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπάρχον ζήτημα νὰ σᾶς εἴπω ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἱκανότητος ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὴ τιμωρεῖται καὶ ἔχω τὴν παῦσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ μεταβατικοῦ εἰς τὰ πέριξ τῆς Ἀττικῆς... Ὁ ἀρχηγὸς αὐτὸς τοῦ μεταβατικοῦ, ὁ λίαν ἱκανὸς, τοῦ ὁποίου τὰ προηγούμενα τιμῶσι καὶ αὐτὸν προσωπικῶς καὶ τὸ σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, ἀνέλαβε τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας. Δὲν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔλθῃ εἰς μεγάλα ἀποτελέσματα, ἐξηνάγκασεν ὅμως τὴν λῃστρικὴν συμμορίαν, τὴν αἱμάτωσε, τὴν ἐπλήγωσε, τὴν περιώρισε, καὶ μολαταῦτα ὁ ἀξιωματικὸς παύεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημερινὴ ἐκτίμησις τῆς ἱκανότητος, καὶ ὅταν μὲ τοιοῦτον πῆχυν ἐκτιμᾶται ἡ ἱκανότης, δὲν ἔχω κἀμμίαν πεποίθησιν, ποία θὰ ᾖναι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἱκανότητος ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἀνθυπασπιστῶν.

§271ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§272ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λέγω διὰ τὸν Λιακόπουλον. Δὲν ἔχω, λέγω, κἀμμίαν πεποίθησιν ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀνθυπασπιστῶν, Μάθετε δὲ ἓν ἄλλο, Κύριοι, ὅτι ἐπιτροπαὶ διάφοροι, αἱ ὁποῖαι ἐξήτασαν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, δὲν ἦσαν ἐπαναστατικαὶ ἐπιτροπαί· ἦσαν ἐπιτροπαὶ συγκείμεναι ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν πρὸ 5, 3 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον τὰς θέσεις τοῦ βαθμοῦ των, τὰς ὁποίας κατέχουν καὶ σήμερον, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσυμπαθοῦσαν πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ τέλος πάντων ἐξετέλεσαν τὴν διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν συνείδησίν των. Καὶ, Κύριοι, οὔτε θέλω νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐξετάσεις ἐκεῖναι, οὔτε θέλω νὰ ληφθῶσιν οἱ νέαι ἐξετάσεις ὑπ’ ὄψιν· αἱ ἐξετάσεις αὗται ἂς χρησιμεύσωσι μόνον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα λάβῃ τὸ τρίτον κατ’ ἐκλογήν. Καὶ ἂν θέλετε, νὰ σᾶς εἴπω ἓν πρᾶγμα· φρονῶ ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν, ὅπως ἔχουν οἱ ἀνθυπασπισταὶ, ὅπως ἐγεννήθησαν αὐτοὶ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, καὶ τὸ τρίτον τῆς ἐκλογῆς ἔπρεπε νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἀρχαιότητα. Καὶ, Κύριοι, ποία εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἱκανότητος, ἥτις πρόκειται νὰ γίνῃ; Οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθυπασπιστῶν δὲν ἀνήκουν εἰς σώματα ἐντὸς τῶν ταγμάτων, παρὰ 10 ἀνθυπασπισταὶ ἴσως καὶ εἶναι 300· ποῖος θὰ ἐκτιμήσῃ τὸ περὶ διαγωγῆς κεφάλαιον; Αὐτοὶ δὲν ὑπάγονται εἰς κανένα ἔλεγχον, δὲν ἔχουν κἀμμίαν ἄμεσον προϊσταμένην ἀρχὴν, ἥτις νὰ ἐξασκῇ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐξασκοῦν οἱ διοικηταὶ τῶν σωμάτων ἐπὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν, τοὺς ὁποίους ἔχουν εἰς τὸν στρατόν. Βλέπετε, ὅτι ἡ ἐκτίμησις θὰ ἦναι λίαν ἀτελὴς, καὶ σᾶς εἶπον ἐκ τῶν προτέρων, δὲν βλέπω τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ προσγεννηθῇ ἐὰν τὰ ⅔ μείνουν εἰς τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὸ ⅓ ἀφεθῇ ἔστω καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν κρίσιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες πρόκειται νὰ τοὺς ἐκτιμήσουν. Δι’ αὐτὸ, Κύριοι, ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μίαν τροπολογίαν τοῦ νόμου καὶ νὰ εἴπῃ· Κύριοι, ἐπειδὴ δὲν ἔχω τὰ μέσα τῆς ἐκτιμήσεως, ἔπειτα ἔχω ἀνάγκην πρὸς τοῦτο προπαρασκευαστικῶν τινων ἐργασιῶν, πρέπει ν’ ἀνήκουν εἰς τὰ σώματα· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀριθμός των εἶναι τόσον ἐξωγκωμένος, ὥστε δὲν ἔχω 500 τάγματα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ τοὺς διανείμω νὰ ὑπηρετήσουν, καὶ ἑπομένως νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ τῆς ἀξίας των, τί θὰ κάμω; νὰ ἐκτιμήσῃ τις τὰς ἐξωτερικὰς ἐντυπώσεις, νὰ ἐκτιμήσῃ ἴσως τὰ ὡραῖα ἀναστήματα, τοὺς νέους τοὺς προστατευομένους ἴσως; Καὶ τελευταῖον ἀφοῦ θὰ ἐξεγείρῃ τόσα παράπονα, θὰ παραγνωρίσῃ καθιερωμένα δικαιώματα ἀρχαιότητος. Καὶ, Κύριοι, εἶναι καθιερωμένα τὰ δικαιώματά των καὶ δὲν συμμερίζομαι ποτὲ, ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ εἶναι εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸν καθιερώσῃ· ἴσως ὁ ἀνθυπασπιστὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμά του πάγιον, ὡς τὸ ἔχει ὁ ἀξιωματικὸς καθόσον ἀφορᾷ ἄλλα προνόμια ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· ἴσως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸν κύκλον τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφαίνηται μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν τὸν βαθμὸν τῶν ἀνθυπασπιστῶν θελήσουν νὰ θεωρήσουν τὰ δικαστήρια ὡς βαθμὸν δυνάμενον νὰ ῥιφθῇ εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ ἴσως καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου καὶ τοῦ λοχίου δὲν δύνανται νὰ διαθέσουν ἄλλως, παρὰ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν νόμων κατ’ ἀπόφασιν τῶν συμβουλίων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς εἶναι δικαίωμα πρωτοφανές. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν βλέπω τὰ μεγάλα κακὰ ἐὰν οἱ ἀρχαιότεροι γίνουν ἀνθυπολοχαγοί· θὰ ὑπηρετήσουν εἰς λόχους καὶ θὰ ἔχουν καὶ ὑπολοχαγοὺς καὶ λοχαγοὺς καὶ ταγματάρχας, οἵτινες θὰ τοὺς ἐποπτεύουν, καὶ τὸ γνωρίζει ὁ κύριος ὑπουργός. Μᾶς εἶπεν ὅμως ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἶναι τὸ φυτώριον, ἐξ οὗ θὰ προέλθουν οἱ ἀξιωματικοί· νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ καὶ τῆς ἐν γένει πολιτείας καὶ τοῦ κλάδου αὐτοῦ τῆς πολιτείας εἶναι, ἐὰν πρόκειται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ ἢ ὄχι ἡσυχίαν· ἐὰν εἰς τὴν μίαν περίστασιν πρέπει νὰ γίνῃ ῥιζικὴ ἀναδιοργάνωσις, αὕτη πρέπει νὰ ἔλθῃ βαθεῖα, πρέπει νὰ ἔλθῃ θαῤῥαλέα· καὶ, Κύριοι, εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἀναδιοργανώσεως, αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἐκκαθαρίσεως, τοῦ ὁποίου ἡ χρῆσις θὰ ἦναι ἀνθρώπινος πάντοτε καὶ ἀτυχὴς, θὰ ἐξεγείρῃ παράπονα, θὰ καταστρέψῃ συμφέροντα, θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς προστασίας καὶ συμπαθείας, εἰς τόσα κακὰ, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὑπερεπλεονάσαμεν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, ἐμμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, ἄλλος δὲν ἔχει τὸν λόγον. Θεωρεῖται ἡ συζήτησις ἀποπερατωμένη· ἀπωτέρα γνώμη εἶναι ἡ τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη νὰ μένῃ εἰς ἐνέργειαν ὁ παλαιὸς νόμος νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν κατὰ τῆς ἀρχῆς δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἰδοὺ καὶ τὸ ἄρθρον τὸ μοναδικόν. «Μέχρις οὗ ἐκλείψωσιν οἱ μὴ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ προβιβασμῶν Νόμου προβιβασθέντες καὶ καταταχθέντες ἀνθυπασπισταὶ, ὁ προβιβασμὸς τῶν ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ θέλει γίνεσθαι ἀποκλειστικῶς κατ’ ἐκλογὴν, ἐξαιρέσει τῶν ἀνθυπασπιστῶν τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος». Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη λοιπόν· ὡς οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἔχομεν ὁμοίως νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ περὶ φάλαγγος.

§274ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι· ἔχομεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς περὶ Σακελλαριάδου· τί νὰ τὴν κάμωμεν;

§276ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφίνω ἐδῶ καὶ ὁποῖος θέλει ἂς τὰ ἴδῃ.

§278ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τοῦ δικαίου καὶ ἀναγκαίου νὰ προχωρήσωμεν. Ἄλλως, ἐὰν πρόκειται περὶ συμφερόντων ἀτομικῶν, εἰς κάθε βῆμα θὰ λάβω τὸν λόγον νὰ ὁμιλῶ 4 ὥρας διὰ νὰ μὴ γίνῃ.

§279ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ χθὲς ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ δικαστηρίων.

§280ΤΣΙΚΟΣ ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ περὶ ἀμνηστείας εἶναι τὸ σπουδαιότερον· δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μᾶς ἀμνηστεύσῃ, ζητοῦμεν νὰ δώσῃ ἓν πέρας.

§281ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§282ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, διατί ἀφίνετε τὰς πιστώσεις, δὲν ἐννοεῖτε ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ προοδεύσῃ ἡ ὑπηρεσία ἄνευ αὐτῶν;

§283ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἂς τελειώσῃ τὸ περὶ φάλαγγος, μία στιγμὴ εἶναι.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ καθήσατε λοιπόν· ἐπεθυμοῦσα νὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ σύμφωνος τί νὰ κάμωμεν.

§285ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§286ΤΣΙΚΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι τὸ περὶ ἀμνηστείας ζήτημα· ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἂς ἀποῤῥιφθῇ.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περὶ μεταλλείων, περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, περὶ συστάσεως νέων δικαστηρίων.

§288ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε τὰ ἀπεφάσισεν αὐτὰ ἡ Βουλή;

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπὸ προχθές.

§290ΤΣΩΚΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διατί δὲν ἔρχεται εἰς τὸ μέρος τῆς φάλαγγος;

§291ΤΣΙΚΟΣ. Τὸ περὶ ἀμνηστείας ἐνδιαφέρει ὅλον τὸ ἔθνος, ἐνδιαφέρονται καὶ οἱ ἐγκληματήσαντες, ἐνδιαφέρομαι καὶ ἐγώ, διότι εἰς τὴν μεσοβασιλείαν ἐγκλημάτησα ἓν ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον δὲν διαφέρει παντελῶς ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, καὶ ὁ κ. Βούλγαρης καὶ οἱ λοιποὶ ἀκόμη ἔπραξαν τότε, καὶ ἐν τούτοις αὐτοὶ ἀμνηστεύθησαν καὶ δὲν κατεδιώχθησαν, καὶ ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ εἴμεθα τότε ἀντίπαλοι εἰς τὰ πράγματα καὶ καταδιωκόμεθα δικαστικῶς· διότι εἰς τὸν τόπον μας οὔτε ἐπὶ Ὄθωνος δὲν ἦτο ἐν ἰσχύϊ τὸ νόμος. Ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ τὰ ἀμνηστεύσῃ ὅπως ἠμνήστευσε καὶ τὰ γενόμενα ἐδῶ· ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἤδη καὶ ἐτέθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§292ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§293ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅπως ἦλθεν ἡ αἴτησις τῆς ἀμνηστείας εἶναι ἀδύνατον, ὑποθέτω, νὰ ὑποστηριχθῇ, διότι, ὅπως εἶναι, ἀμνηστεύονται ὅλα τὰ κακουργήματα, πλαστογραφίαι, κλοπαὶ, ληστεῖαι, βιαιοπραγίαι, βιασμοί· λοιπὸν καὶ ἂν ὑπάρχῃ διάθεσις, εἶναι ἀδύνατον. Παρουσιάσθησαν τροπολογίαι· ποῦ εἶναι;

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλησαν εἰς τύπωσιν καὶ αὔριον θὰ ἔλθουν.

§295ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπιμένουν ὅπως εἶναι, δὲν θὰ τὸ παραδεχθῇ κανείς· αὔριον, ὅταν ἔλθουν αἱ τροπολογίαι, τὸ συζητοῦμεν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως 24,000 δραχ. εἶναι γʹ. συζήτησις· ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἐγκρίνει. Ἄρθρον μόνον. «Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1867 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχμῶν εἴκοσι τεσσάρων χιλιάδων ἑκατὸν μιᾶς καὶ λεπτῶν δεκαπέντε, ἀριθ. 24.101:15|00, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων» πρὸς ἀπόδοσιν διαφόρων ἐκτάκτων ἐξόδων τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας κατὰ τὰ ἔτη 1856–1862.» Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλὴ;

§297ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 40,000. «Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς χρήσεως 1866, χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 40,000 τεσσαράκοντα χιλιάδων, καταλογιζομένη ὑπὸ εἰδικὸν Κεφάλαιον ὑπὸ τὸν τίτλον «Συντάξεις τῆς πρώην ἀστυνομικῆς χωροφυλακῆς ἐν Ἑπτανήσῳ».

§299ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι μία τροπολογία.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Προστίθεται τὸ ποσὸν 10,000 δραχμῶν διὰ τὴν σύνταξιν τῶν χωροφυλάκων τῶν κεκτημένων τὸ τῆς συντάξεως δικαίωμα.» Τοιαύτη πρότασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀπὸ βουλευτὴν, καὶ εἶναι ἀπαράδεκτος.

§301ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀφήσητε, περὶ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν.

§302ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σήμερον ἀνεγνώσθη διὰ δευτέραν φοράν.

§303ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πίστωσιν, ἂς τελειώσῃ.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατ’ αὐτοῦ. Παραδέχεται ἡ βουλὴ τὴν πίστωσιν;

§305ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.

§307ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀκούσατε μίαν στιγμὴν διὰ ποῖον λόγον ζητῶ τὴν προτίμησιν. Ὑπάρχουν ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ πλέον τῶν 15 εἰς ἀργίαν· χθὲς ἐδώκατε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ προβιβάσῃ ἐξ αὐτῶν διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὰς θέσεις κατὰ τὸν νόμον. Ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· λοιπὸν θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ κάμητε ἄλλους 11· διὰ τοῦτο ὑπεβλήθη ὁ νόμος διὰ νὰ ληφθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς ἀργίας.

§308ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως 30,000 δραχ. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεων διὰ βʹ. ἀνάγνωσιν. Κατόπιν εἶναι τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν. Περὶ φαλαγγιτῶν.

§310ΣΕΡΒΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔπειτα ἀπὸ τὴν πίστωσιν ἔρχεται τὸ περὶ Πρωτοδικείων.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον.

§312ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂν φέρητε τὸ περὶ φαλαγγιτῶν, θ’ ἀρχίσω ἀπὸ τὰ 21 ἕως τὰ 27· θὰ φέρω ὅλην τὴν ἱστορίαν τῆς ἐπαναστάσεως, ἕως τὸ πρωΐ θὰ καθήσωμεν· ἐγὼ δὲν εἶμαι κατὰ τῆς στρατιωτικῆς φάλαγγος· εἶμαι ὑπὲρ, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῆς ναυτικῆς.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ μεταλλείων, γʹ. συζήτησις· (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ). Τὸ περὶ ναυτικῆς φάλαγγος.

§314ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἴπαμεν, ἂν θέλουν νὰ δικαιωθῇ ὁ ἀγὼν ὁ στρατιωτικὸς, πρέπει νὰ δικαιωθοῦν καὶ οὗτοι.

§315Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ βλέπω σπουδαίως νὰ ὁμιλῆτε περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, μοὶ φαίνεται ὅτι πρὶν λάβετε τὸν λόγον ἔπρεπε νὰ φροντίσητε νὰ μάθετε τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἕνας ἕκαστος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ συζητήσωμεν.

§316ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Περὶ τῶν ναυτικῶν τοὺς γνωρίζω καλλίτερον ἀπὸ ὑμᾶς.

§317ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ ἀναγνώσητε τὸν περὶ καταστάσεως τοῦ στρατοῦ νόμον, καὶ τότε νὰ εἴπετε.

§318ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸν ἐμελέτησα, διότι ἔχω καὶ τροπολογίαν.

§319ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτό.

§320ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ σχηματισθῇ ναυτικὴ φάλαγξ ἢ ὄχι; Ἂς ἀποφανθῇ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ά. ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς αὔριον, καὶ τότε μάλιστα.

§321ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον.

§322ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, κ. πρόεδρε.

§323ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ συζητήσωμεν κατὰ τάξιν.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι πρῶτον τὰ δικαστικὰ καὶ ἔπειτα τὰ ἄλλα.

§325ΤΙΝΕΣ. Τὸ περὶ φάλαγγος νὰ τεθῇ πρῶτον (θόρυβος).

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε λοιπὸν νὰ ἀποφασίσετε τί θέλετε αὔριον (θόρυβος). Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀπόψε δὲν ἀποφασίζετε ποῖον θὰ ἦναι πρῶτον αὔριον, ἂς τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 6 παρὰ 15 Μ. Μ.)