1867.03.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67

Τῆς 16 Μαρτίου 1867.

Πέμπτη.

Ὥρα 12½ Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ πρακτικὰ εἰς ἓν μέρος δὲν ἐκφράζονται καλῶς.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργός.

§3ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς μίαν μισθοδοσίαν παραδέχεται, τοῦ διευθυντοῦ τοῦ σφραγιστηρίου, ὅστις θὰ ᾖναι καὶ διὰ τὸν γεωμετρικὸν κλάδον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὰ πρακτικά. «Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῆς ἐπιτροπῆς ἀπήντησεν ὁ ὑπουργὸς, ὅτι ἄνευ τοῦ ἐπιμισθίου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ διευθύνων τὸν γεωμετρικὸν κλάδον νὰ διευθύνῃ συγχρόνως καὶ τὸ σφαγιστήριον. Τούτου ἕνεκα θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ ἡ ἀφαιρουμένη ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ πίστωσις διὰ τὴν μισθοδοσίαν διευθυντοῦ τοῦ σφραγιστηρίου».

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὕτως εἶναι· μόνον τὸ ἐπιμίσθιον ἀφῃρέθη καὶ ἐτέθη ὁ μισθός.

§6ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ χορηγηθῇ ὁλόκληρος ὁ μισθὸς τοῦ διευθυντοῦ τοῦ σφραγιστηρίου, ν’ ἀπαλειφθῇ δὲ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ γεωμετρικοῦ κλάδου.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ἐγκρίνονται ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν. Ὁ Κ. Βαλασόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§8ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν πίστωσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν εἶχε προτείνει ν’ ἀποῤῥιφθῇ τὸ ποσὸν τῶν 60,000 δραχ., ὅπερ νὰ ἔλθῃ δι’ ἄλλης ὁδοῦ, ἤτοι δι’ ἑνὸς νόμου περὶ προκαταβολῆς· ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη καὶ τὸ ὑπουργεῖον συνῄνεσεν· ἀλλ’ ἐπειδὴ μερικοὶ ἐργολάβοι εἶναι ἐδῶ καὶ περιμένουν αὐτὴν τὴν ἔκβασιν τῆς πιστώσεως διὰ νὰ ἀπολαύσουν τὰ δικαιώματά των, καὶ μάλιστα οἱ ἐργολάβοι τῶν δημοσίων ἔργων τῶν ὑποχρεωτικῶν διὰ τὸ δημόσιον καὶ συμπεφωνημένων διὰ συμβολαίου, εἶναι, νομίζω, δίκαιον, ὥστε τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ αὐτὸν τὸν νόμον διὰ νὰ μὴ πάσχουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Νομίζω μάλιστα, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐργολάβοι ἠναγκάσθησαν νὰ δώσουν αἴτησιν θεραπείας εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὥστε νομίζω καλὸν διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην, μίαν ὥραν προτήτερα νὰ γείνῃ εἷς νόμος διὰ ν’ ἀπολαύσουν τὰ δικαιώματά των αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συστήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ ὅσον τὸ δυνατὸν προτήτερα αὐτὸν τὸν νόμον τῆς προκαταβολῆς. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, Κ. Πρόεδρε.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς θὰ τὸν φέρωμεν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ὑποχρεώσῃ κἀνεὶς νὰ τὸν φέρωμεν σήμερον ἢ αὔριον.

§10ΗΛ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρὸ μηνὸς ὑπεβλήθη μία ἀναφορὰ εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῶν δύω ἐπαρχιῶν Οἰτύλου καὶ Γυθείου, ἥτις παρίστανε τὴν μεγίστην ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ λαὸς, καὶ ἐζήτει νὰ τοὺς δοθῇ ἐπὶ πιστώσει γέννημα ἀνάλογον τῆς χρήσεως τοῦ τόπου. Τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν ὑπεστήριξαν πολλοὶ, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι προσφέρομαι ὡς ἐγγυητὴς μὲ τὴν περιουσίαν μου εἰς περίστασιν καθ’ ἣν αὐτοὶ ἐμπροθέσμως δὲν πληρώσουν· ἐστάλη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτῶ λοιπὸν αὐτὴν τίνα ἐνέργειαν ἔλαβεν, εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ τοὺς δώσῃ, δὲν εἶναι, νὰ ἀπαντήσῃ τέλος πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, διότι καὶ σήμερον, καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου Ζουμπουλάκην, ὁ ὁποῖος περιῆλθεν ὅλην τὴν ἐπαρχίαν, ἐσυγκινήθην καὶ ὀφείλω νὰ παραστήσω τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, καὶ νὰ ζητήσω πληροφορίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ποίαν ἐνέργειαν ἔλαβεν, ἐὰν ἐτέθη εἰς τὰ ἀρχεῖα, ἐὰν ἐλπίζουν τίποτε, ναὶ ἢ ὄχι.

§11ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ συντρέξῃ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι τῷ ὄντι πάσχουν, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ μέσα αὐτῆς εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε δὲν δύναται μὲ λύπην της νὰ ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν αὐτῶν. Βεβαιωθῆτε, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον εἶναι εἰς χειροτέραν κατάστασιν ἀπὸ ἐκείνους ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐπικαλεῖσθε τὴν βοήθειαν ἐκείνου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑποβάλλεται μία σύμβασις μεταξὺ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ταχυδρομείου καὶ τοῦ ἐν Πειραιεῖ πράκτορος τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Μ. Φρασιέ.

§13ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ περὶ συμβάσεως ὁ λόγος, νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος κατέστη ἤδη ληξιπρόθεσμος. Ἐζητήθη λόγος ἄλλοτε, καὶ μᾶς εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς ὅτι τὴν 10 τοῦ μηνὸς τούτου θὰ μᾶς φέρῃ τελειωτικὴν ἀπάντησιν. Περιμένω λοιπὸν νὰ μάθω, παρεδέχθη ὁ Κ. Μποναὶρ τὴν σύμβασιν, κατέβαλε τὸ ποσόν; τί ἔγεινε;

§14ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀκόμη δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐξεπλήρωσε τὸ συνάλλαγμα ἢ ὄχι· τὸ ἐδέχθη, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ τὸ πληρώσῃ. Τώρα ἀνησυχοῦν ἐκεῖνοι, οἵτινες πέρυσιν ἔλεγον, ὅτι πρόκειται νὰ πωλήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον.

§15ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον ποτὲ αὐτό. Ὅτε γίνονται τοιούτου εἴδους συμβάσεις, Κ. ὑπουργὲ, (νὰ τὸ μάθητε ἀπὸ ἐμὲ ἂν καὶ οἰκονομολόγος), μεταξὺ Κυβερνήσεων καὶ ἑταιριῶν, αἱ ἑταιρίαι ἅμα συνάψωσι τὰς συμβάσεις των, καταβάλλουν καὶ μίαν ἐγγύησιν, ὥστε νὰ μὴ τρέχωμεν τώρα εἰς τὴν Γαλλίαν.

§16ΛΑΠΠΑΣ. Πέρυσι τὶ ἔλεγες καὶ ἐφέτος τὶ λὲς; κουριόζα πρᾶγμα! Πέρυσι ἐχαλάσατε τὸν κόσμο.

§17ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶπον ὅτι ὁ Μποναὶρ φέρεται μὲ ἀπάτην, ἰδοὺ ἡ ἀπάτη.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις περὶ συστάσεως Πρωτοδικείου εἰς τὰς ἐπαρχίας Φθιώτιδος καὶ Λεβαδείας. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐκτελέσεις δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ ἀντιμισθίαι δικηγόρων.» Αὐτὰ ἔμειναν ἕως νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἰδοὺ αὐτό· εἶναι τρίτη συζήτησις. «Ἄρθρον 1. «Ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργείῳ καθίσταται Γραφεῖον Δικαστικὸν, συγκείμενον ἀπὸ ἕνα διευθυντὴν, δύω ὑποδιευθυντὰς καὶ δύω βοηθούς». «Ὁ διευθυντὴς ἔχει βαθμὸν ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ μισθὸν δραχ. 600 κατὰ μῆνα, οἱ ὑποδιευθυνταὶ βαθμὸν καὶ μισθὸν Ἀρειοπαγίτου, οἱ δὲ βοηθοὶ βαθμὸν καὶ μισθὸν Πρωτοδίκου. Ἅπαντες δὲ ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι διδάκτορες τῆς Νομικῆς ἢ προλύται, καὶ νὰ ἔχωσι τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν, οἱ μὲν βοηθοὶ παρὰ τῷ Πρωτοδικείῳ καὶ τῷ Ἐφετείῳ, οἱ δὲ λοιποὶ παρ’ ἅπασι τοῖς ἐν Ἀθήναις δικαστηρίοις». «Ὁ διευθυντὴς καὶ οἱ ὑποδιευθυνταὶ ἀπαιτεῖται πρὸς τούτοις νὰ ἐχρημάτισαν πέντε ἔτη δικηγόροι ἢ ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι».

§21ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶπον χθὲς τὴν γνώμην μου καὶ εἰς αὐτὴν μένω καὶ σήμερον, διότι μὲ 600 δραχ. διὰ τὸν διευθυντὴν καὶ μὲ ὀλιγωτέρας διὰ τοὺς ὑποδιευθυντὰς καὶ ὑποδεεστέρους δικηγόρους, οἵτινες θὰ λαμβάνουν ὀλιγώτερον μισθὸν, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εὕρωμεν ἐξ ἐκείνων εἰς οὓς παρέχονται περισσότεραι ἐγγυήσεις. Νομίζω, ὅτι εἶπον χθὲς, ὅτι χορηγοῦντες εἰς ἕνα ἐκ τῶν διακεκριμένων δικηγόρων 800 δρ. κατὰ μῆνα καὶ συμφωνοῦντες αὐτὸν ἐπὶ 5 ἔτη, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου θὰ ἐξασφαλισθοῦν περισσότερον· ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ ἐπιτροπή.....

§22ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἦτο καὶ ἄλλοτε.

§23ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἦτο καὶ ἀπέτυχεν· ἦσαν δικηγόροι τοῦ δημοσίου, καὶ ἐπειδὴ ἐπληρόνοντο κατὰ μῆνα, αδιαφοροῦσαν διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων, ἐνῷ οἱ δικηγόροι, οἵτινες πληρόνονται κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, ἔχουν συμφέρον ν’ ἀποπερατόνουν τὰς ὑποθέσεις.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, εἶναι, Κύριοι, σπουδαῖον, πολὺ σπουδαιότερον παρ’ ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπήν σας ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ σκεφθῇ περὶ αὐτοῦ καὶ νὰ φέρῃ ἰδίαν πρότασιν ἡ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις, ἣν ὑπέβαλεν, ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει 318,000 δραχ. δι’ ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ πληρωμὴν δικηγορικῶν δικαιωμάτων· ἐπὶ πλέον τῆς ποσότητος, ἥτις εἶχε ψηφισθῆ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ δημόσιον ἠναγκάσθη κατὰ τὸ ἔτος 1866 νὰ πληρώσῃ δι’ ἐκτέλεσιν μόνον δικαστικῶν ἀποφάσεων 600,000 περίπου δραχμῶν, διὰ δικηγορικὰ δὲ δικαιώματα ὑπὲρ τὰς 100,000, τὸ ὅλον 700,000. Ἀλλ’ ἡ ποσότης αὕτη, ἂν καὶ εἶναι λίαν ὑπέρογκος, δὲν παριστᾷ τὸ σύνολον τῆς ἀξίας τῶν δικῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἡττήθη τὸ δημόσιον. Τὸ δημόσιον δικάζεται καὶ ὡς ἐνάγον καὶ ὡς ἐναγόμενον. Αἱ δίκαι εἰς τὰς ὁποίας ἐκτίθεται ἢ εἶναι προσωπικαὶ ἀποβλέπουσαι ἀντικείμενα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ὑπολογίζεται εἰς χρήματα ἢ εἶναι πραγματικαὶ περιστρεφόμεναι εἰς διεκδίκησιν ἀκινήτων· ἑπομένως, ὅταν τὸ δημόσιον ᾖναι ἐναγόμενον εἰς δίκην προσωπικὴν καὶ χάσῃ αὐτὴν, πληρόνει εἰς χρήματα τὸ ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον καταδικάζεται, ἐὰν δὲ ὅμως τὸ ἀντικείμενον τῆς δίκης ᾖναι πραγματικὸν, τότε δίδει τὸ κτῆμα διὰ τὸ ὁποῖον ἐκινήθη ἡ δίκη. Τὸ ποσὸν λοιπὸν τῶν 600,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη, προῆλθεν ἀπὸ δίκας εἰς ἃς τὸ δημόσιον ἦτο ἐναγόμενον καὶ αἱ ὁποῖαι ἦσαν προσωπικαὶ, ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ δημόσιον ἔχασεν ὡς ἐναγόμενον καὶ πολλὰς δίκας, εἰς τὰς ὁποίας ἦτο ἐναγόμενον, καὶ τὸ ἀντικείμενον τῶν ὁποίων ἦτο πραγματικὸν, καὶ ἴσως δὲν εἴμεθα πολὺ μακρὰν τῆς ἀληθείας, ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι καὶ ἡ ἀξία τῶν πραγματικῶν δικῶν συμποσοῦται εἰς ἄλλας 600,000 δραχμῶν. Παρεκτὸς τούτων τὸ δημόσιον ἔχασε καὶ ἄλλας δίκας, εἰς τὰς ὁποίας ἦτο ἐνάγον. Ἐὰν δὲ ὑποθέσετε, ὅτι καὶ εἰς αὐτὰς ἡ ἀξία τῶν τοιούτων δικῶν εἶναι ἄλλη τόση περίπου, τότε φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ δημόσιον κατ’ ἔτος χάνει ἓν ἥμισυ ἴσως καὶ δύω ἑκατομ. δρ. Καὶ ἐὰν μὲν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ δημόσιον εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀγῶνας ἔχει ἄδικον, τότε βεβαίως ἡ ὑλικὴ ζημία δὲν εἶναι πολὺ μεγάλη, διότι χάνει μόνον τὰ δικηγορικὰ ἔξοδα, εἶναι ὅμως μεγάλη ἡ ἠθικὴ βλάβη, διότι βασανίζει ἀδίκως πολλοὺς πολίτας· ἐὰν ὅμως ὑποτεθῇ τὸ ἐναντίον, ὅτι δηλ. εἰς πολλὰς δίκας εἶχε τὸ δημόσιον δίκαιον καὶ ἐχάθησαν ἕνεκα τῆς κακῆς διεξαγωγῆς, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν ζημίαν τοῦ δημοσίου, ἀναβαίνουσαν, ὡς ἐῤῥέθη, εἰς πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν καὶ εἰς ἑκατομμύρια ἴσως. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ μὴ παρέλθῃ ἐν σιωπῇ αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ἀντικείμενον καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας φρονεῖ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ ἡ μεγάλη αὐτὴ ζημία τοῦ δημοσίου καὶ νὰ μὴ συμβαίνουν τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν σήμερον. Τὸ δημόσιον, Κύριοι, εἶχε δίκας ἀφ’ ἧς ἐσυστήθη ἡ βασιλεία, καὶ ἐν ἀρχῇ μὲν αἱ δίκαι ἦσαν πολλὰ ὀλίγαι καὶ ἀνετίθεντο εἰς δικηγόρους, τοὺς ὁποίους ἐνόμιζον ἱκανοὺς νὰ τὰς διεξαγάγωσι. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦ 1854. Τότε δὲ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ μακαρίτης Ἀργυρόπουλος, βλέπων ὅτι δὲν διευθύνονται καλῶς αἱ δίκαι τοῦ δημοσίου, προσέλαβεν ὡς διευθυντὴν τοῦ δικαστικοῦ τμήματος διακεκριμμένον τινὰ δικηγόρον, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἠξεύρω πόσην ἀντιμισθίαν ἔδιδε· ἦτο δὲ οὗτος ὁ νῦν Ἀρειοπαγίτης Κύριος Κυπαρίσσης, ὅστις προσελήφθη χωρὶς νὰ θεωρῆται ὡς ὑπάλληλος καὶ χωρὶς νὰ ᾖναι νομοθετημένη ἡ θέσις του καὶ διετηρήθη ἀρκετὸν καιρόν. Ἀλλὰ τὸ μέτρον ἐκεῖνο δὲν ἐπέτυχε, διότι, ἂν ἐπετύγχανεν, οἱ διάδοχοι τοῦ Ἀργυροπούλου ἤθελον τὸ σεβασθῆ καὶ τὸ διατηρήσει· καιρὸς παρῆλθε καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πρόσληψις ἑνὸς δικηγόρου δὲν ἐπέφερεν εὐάρεστα ἀποτελέσματα, διὰ τοῦτο κατόπιν ἄλλος ὑπουργὸς ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος, ἔδωκε μισθοὺς εἰς τοὺς δικηγόρους καὶ προσέλαβεν οὐχὶ μόνον ἕνα, ἀλλὰ πέντε διὰ τὴν πρωτεύουσαν, καὶ ἕνα ἢ δύω διὰ τὰ δικαστήρια τῶν ἄλλων μερῶν, καὶ εἰς τοὺς δικηγόρους αὐτοὺς ἀνέθεσε τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων τοῦ δημοσίου. Οἱ δικηγόροι αὐτοὶ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὑπερασπισθῶσι καὶ ἰδιωτικὰς ὑποθέσεις. Τὸ σύστημα αὐτὸ διετηρήθη καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὑπουργείου Κουμουνδούρου· καὶ ἐπέτυχε καὶ ἀπέτυχεν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπέρασε τότε τὸ δημόσιον πολλὰς δίκας, ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι πολλοὶ δικηγόροι, ἐπειδὴ εἶχον ἐξασφαλίσει μίαν μισθοδοσίαν, δὲν ἔδιδον μεγάλην προσοχὴν εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου, ἴσως δὲ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἴσως δὲ καὶ δι’ ἄλλον. Οὔτε αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν ἐπέτυχε, καὶ διὰ τοῦτο ἐπανήλθαμεν εἰς τὸ πρῶτον σύστημα τὸ νὰ ἀνατίθενται αἱ ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου εἰς διαφόρους διακεκριμένους δικηγόρους. Βλέπετε, ὅτι ἕως τώρα μετεχειρίσθημεν τρία συστήματα. Τὸ πρῶτον, ν’ ἀνατίθενται αἱ ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου εἰς ἐκείνους ἐκ τῶν δικηγόρων, οἵτινες ἤθελον κριθῆ καλλίτεροι, τὸ δεύτερον, νὰ προστίθεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἷς ἐκ τῶν διακεκριμένων δικηγόρων, καὶ τὸ τρίτον, νὰ ᾖναι μισθωτοὶ δικηγόροι. Καὶ τὰ τρία αὐτὰ συστήματα, νομίζω, ὅτι δὲν ἔφεραν τὸ ἀπαιτούμενον ἀποτέλεσμα, διότι κακῶς διεξήχθησαν καὶ κακῶς ἐξακολουθοῦσι νὰ διεξάγωνται αἱ δίκαι τοῦ δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο τὸ δημόσιον χάνει πολλὰς δίκας. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον γίνεται. Ἐὰν συνέπεσε κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ ἐδῶ δικαστήρια, θέλει ἰδῆ ἐκ τῶν διαφόρων ἐκκρεμῶν δικῶν καὶ ἐκείνων, αἵτινες συζητοῦνται καθ’ ἑκάστην, τὸ ἓν τρίτον ἐξ αὐτῶν, ἴσως δὲ καὶ περισσότερον, εἶναι ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου καὶ ἕνεκα τῶν πολλῶν ὑποθέσεων τοῦ δημοσίου παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη νὰ αὐξήσῃ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ, θέλουσα νὰ δοθῇ ἓν τέλος εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν εὐάρεστος, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐδοκιμάσθησαν καὶ ἀπέτυχον, ἠναγκάσθη νὰ προτείνῃ ἓν σύστημα νέον καὶ διὰ τοῦτο ἔφερε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Πόθεν δὲ ὡρμήθη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν; ὡρμήθη ἀπὸ τὸν ἑξῆς συλλογισμόν. Ἡ διεξαγωγὴ τῶν δικῶν τοῦ δημοσίου εἶναι μία ὑπηρεσία, ἥτις κατήντησε τακτικὴ, δὲν εἶναι ὑπηρεσία ἔκτακτος· διότι τὸ δημόσιον ἔχει δίκας ἀμοιβαίας καὶ θέλει τὰς ἔχει τοὐλάχιστον διὰ πολλὰ ἔτη, ἵνα μὴ εἴπω αἰωνίως. Λοιπὸν ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία αὕτη κατέστη τακτικὴ, ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀνατεθῇ ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς εἰς τακτικοὺς ὑπαλλήλους· καθὼς, Κύριοι, ἐπειδὴ ἔχομεν ὁδοποιΐαν καθ’ ἑκάστην, ἔχομεν δημόσια ἔργα, δὲν προσλαμβάνομεν ἑκάστοτε ἕνα ἀρχιτέκτονα διὰ νὰ δώσῃ σχέδιον, ἀλλὰ ἔχομεν χωριστοὺς τοιούτους ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ὑπαλλήλους, ἀπαράλλακτα ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ αἱ δίκαι τοῦ δημοσίου κατέστησαν ἐργασία τακτικὴ καὶ κανονικὴ, ἀντὶ νὰ προσλαμβάνῃ καὶ νὰ ζητῇ τὴν συνδρομὴν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου δικηγόρου διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν, ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ νομοθετήσῃ θέσεις τοιαύτας· σᾶς προτείνει λοιπὸν νὰ σχηματίσετε ἓν γραφεῖον λεγόμενον δικαστικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ καταρτισθῇ ἀπὸ δικηγόρους καὶ ἀνθρώπους νομομαθεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀναλαμβάνωσι τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων τοῦ δημοσίου. Προῆλθε δὲ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ἡ ἐπιτροπὴ, διότι παρετήρησεν, ὅτι αἱ δίκαι τοῦ δημοσίου ἀναφύονται κυρίως ἐκ πολλῶν αἰτίων· καὶ τὰ αἴτια εἶναι πρῶτον, ὅτι τὰ συμβόλαια καὶ τὰ διάφορα ἔγγραφα τὰ περιεκτικὰ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα συντάττονται μεταξὺ δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν, ἐπειδὴ, λέγω, συντάττονται ἀπὸ ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν νομικὰς γνώσεις, δὲν περιβάλλονται μὲ τοὺς ἀπαιτουμένους τύπους, καὶ ὡς ἐκ τούτου γίνονται αἰτία νὰ προσβάλλωνται καὶ νὰ κινῶνται δίκαι ἕνεκα τούτου· ἐπειδὴ, λέγω, γίνονται ἀπὸ τοιούτους ὑπαλλήλους, μὴ ἔχοντας γνώσεις νομικὰς, καὶ δὲν ἐπεξεργάζονται ἀπὸ ἄλλους ἔχοντας αὐτὰς τὰς γνώσεις, αὐτὰ τὰ συμβόλαια καὶ τὰ ἔγγραφα γίνονται ἀτελῆ, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀτελῆ, ἀναφύονται δίκαι, εἰς τὰς ὁποίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἡττᾶται τὸ δημόσιον. Ἐὰν συνετάττοντο ἀπὸ ἀνθρώπους νομικοὺς, ὡς δύνανται νὰ χρησιμεύσουν οἱ διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τὸ δικαστικὸν γραφεῖον ἀποτελοῦντες, βεβαίως δὲν ἤθελον λαμβάνει χώραν αὐτὰ τὰ ἄτοπα. Μία ἄλλη πηγὴ εἶναι ἡ ἀδιαφορία, μὲ τὴν ὁποίαν ἐξετάζονται, ἢ, νὰ εἴπω καλλίτερον, δὲν ἐξετάζονται, ἀλλὰ παραβλέπονται αἱ αἰτήσεις θεραπείας. Οἱ πολῖται ἀδικούμενοι, καθὼς γνωρίζετε, ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου, ὀφείλουν νὰ ὑποβάλλουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν λεγομένην αἴτησιν θεραπείας· ἐὰν αἱ αἰτήσεις θεραπείας ἐξητάζοντο ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ εἶχον νομικὰς γνώσεις, βεβαίως ἤθελε νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν τὸ δημόσιον νὰ πληρόνῃ τὰς αἰτήσεις θεραπείας, ὅταν οἱ ἰδιῶται ἔχουν δίκαιον, καὶ ν’ ἀποφεύγῃ τὰς δίκας μετὰ τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἵτινες ἔχουν δίκαιον· ἐὰν δὲ αἱ αἰτήσεις τῶν πολιτῶν δὲν ᾖναι δίκαιαι, θέλει προπαρασκευάζεται ἐγκαίρως πρὸς ἀντίκρουσιν, ὅπως μὴ χάσῃ τὸ δημόσιον ἐκείνας τὰς δίκας καὶ μὴ ἀναγκάζηται νὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλως ἤθελε καταβληθῆ πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου. Φρονεῖ λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἀτοπήματα θέλουν προληφθῆ, ἐὰν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν προστεθῇ γραφεῖον δικαστικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ σύγκειται ἀπὸ 5 νομομαθεῖς καὶ διακεκριμένους δικηγόρους, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν (ὅπως ῥητῶς ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διαλαμβάνει) ὄχι μόνον νὰ ὑπερασπίζωνται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὰς δίκας μεταξὺ δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ προπαρασκευάζωσι τὰ συμβόλαια καὶ τὰ παντὸς εἴδους παρεκτικὰ δικαιωμάτων ἔγγραφα τοῦ δημοσίου, νὰ κινῶσι τὰς ἀγωγάς, αἵτινες πρόκειται νὰ κινηθῶσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἀκόμη νὰ δίδουν εἰς τοὺς δικηγόρους τῶν ἐπαρχιῶν τὰς ἀπαιτουμένας προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας, ὅπως καταλληλότερον διεξαχθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια τῶν ἐπαρχιῶν αἱ ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου. Ἐκ τούτων λοιπὸν δείκνυται, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι τὸ καταλληλότερον, τοὐλάχιστον αὐτὸ μόνον τὸ μέτρον δὲν ἐδοκιμάσθη· ἂς δοκιμασθῇ καὶ τοῦτο καὶ ἂν δὲν φέρῃ τοὺς περιμενομένους καρπούς, δὲν μᾶς μένει ἄλλο παρὰ νὰ μεταβάλωμεν καὶ αὐτό, καθὼς ἀλλάξαμεν καὶ τ’ ἄλλα συστήματα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς προτείνει μίαν ἔνστασιν, ἥτις εἶναι λίαν σπουδαία. Σᾶς λέγει, ὅτι μὲ τὴν μισθοδοσίαν τῶν 600 δραχμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ εἷς σπουδαῖος δικηγόρος, ὅστις νὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ γραφείου αὐτοῦ· νομίζω, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ θεραπευθῇ, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τῆς προτάσεως αὐτῆς ὑπέβαλεν ὁ κ. Κυπριάδης. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἶπεν, ὅτι ἐὰν ὁ διευθυντὴς τοῦ γραφείου αὐτοῦ ᾖναι καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημείου, νὰ λαμβάνῃ οὐχὶ ἐπιμίσθιον 100 δρ. ἀλλὰ πλήρη τὴν μισθοδοσίαν τοῦ καθηγητοῦ· τότε ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημείου δύναται νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν θέσιν, διότι θέλει ἔχει ἑξακοσίας δραχμὰς καὶ θέλει ἔχει καὶ 400 δρ. ὡς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημείου καὶ τοιουτοτρόπως θέλει ἔχει 1,000 δραχ. τὸν μῆνα· αὐτὴ ἡ μισθοδοσία νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ νὰ τὸν ἀποζημιώσῃ.

§25ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι καθηγητής;

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι καθηγητὴς, ἠμπορεῖ νὰ ἀρκεσθῇ μὲ τὰς 600 δραχμάς· ἐὰν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ δεχθῇ, δέχεται, ἐὰν δὲν τὸν συμφέρῃ, δὲν δέχεται. —Δὲν ζημιοῦται ἐκ τούτου ποσῶς τὸ δημόσιον· διότι, ἐὰν λάβωμεν ὡς διευθυντὴν τοῦ γραφείου μὴ καθηγητὴν, θὰ πληρώσωμεν τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον ὁ καθηγητὴς θὰ λάβῃ· ὥστε, ἂν συγχωρήσωμεν εἰς τὸν καθηγητὴν νὰ λάβῃ καὶ τὰς δύω μισθοδοσίας, τότε βεβαίως ὁ καθηγητὴς δύναται νὰ δεχθῇ, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω, ὅτι εὐκολύνεται καὶ αὐτὴ ἡ δυσκολία.

§27ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ τῆς μονιμότητος τί φρονεῖτε; ἠμπορεῖ νὰ ἀφήσῃ τις τὴν πελατείαν του ὡς δικηγόρος διὰ νὰ λάβῃ μίαν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι βέβαιος ἂν θὰ μείνῃ πολὺν καιρόν;

§28ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀντίκειμαι, ἐὰν θέλετε νὰ τοῖς δώσετε μίαν θητείαν· ἐκτὸς δὲ τούτου βλέπετε, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ αὐτῶν τῶν δικαστῶν, δὲν ἔχουν μονιμότητα, καὶ ὅμως κἀνεὶς δικηγόρος ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἐδέχθησαν τὴν θέσιν τοῦ προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν καὶ Ἐφετῶν, καὶ ἔτι ὀλιγώτερον τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν διατρέχει αὐτὸν τὸν κίνδυνον· διότι αἱ θέσεις αὗται δὲν εἶναι τόσον εὐμετάβλητοι, καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ κατόπιν ἄλλος ὑπουργὸς νὰ τοὺς ἀλλάξῃ, ἀφοῦ ἅπαξ διορισθῶσιν· ἐν τούτοις ἐγὼ παραδέχομαι καὶ συμφωνῶ νὰ δώσωμεν μίαν θητείαν εἰς αὐτούς. Λέγω λοιπὸν, ὅτι μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ μέτρου δυνάμεθα νὰ φέρωμεν μίαν διόρθωσιν.

§29ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ὑπερασπίζωνται καὶ ἄλλας ὑποθέσεις;

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑπάλληλοι πλέον.

§31ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἠμπορούσατε νὰ μᾶς πληροφορήσητε πόσας δίκας ἔχασε τὸ δημόσιον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ πόσας εἰς τὰς ἐπαρχίας; διότι ἐκ τούτου θὰ ἰδῆτε, ὅτι μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνετε, δὲν ἀναπληροῖται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖτε.

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ καθῆκον αὐτῶν δὲν θὰ ᾖναι νὰ διεξάγωσι μόνον τὰς ὑποθέσεις ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀπροπαρασκευάστους, διότι τὸ δημόσιον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἐναγόμενον· ὥστε εἶναι ἀνάγκη καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας νὰ προπαρασκευάζωνται αἱ δίκαι.

§33ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅταν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἔχουν ἀνάγκην οἱ δικηγόροι νὰ λάβουν πληροφορίας ἀπὸ τὸ δημόσιον, θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ τηλεγραφοῦν; Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι πάντοτε αἱ παραγγελίαι εἶναι οἴκοθεν γνωσταί.

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀληθῶς κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησε μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶναι σπουδαῖον· ἡ σπουδαιότης ὅμως αὕτη, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμὲ δὲν παρεστάθη καὶ ὑπὸ ὅλους τοὺς ἀληθεῖς, καὶ τοὺς σχετικοὺς λόγους, τὰ οὐσιαστικὰ αἴτια παρελείφθησαν ἀπὸ τὸν προαγορεύσαντα. Αἱ μετὰ τοῦ δημοσίου, κύριοι, ἀγωγαί, καθὼς παρετήρησεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Σωτηρόπουλος, εἶναι πραγματικαὶ καὶ προσωπικαί· τὸ δημόσιον ἡττᾶται συνήθως εἰς τὰ δικαστήρια, κατ’ ἐμέ, διότι τὸ πλεῖστον ἔχει ἄδικον, οὐχ’ ἧττον ὅμως καὶ ἐκ τῆς κακῆς διαχειρίσεως τῶν ὑποθέσεων τοῦ δημοσίου, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τὸ δημόσιον πάλιν ἡττᾶται. Τὸ δικαστικὸν γραφεῖον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σωτηρόπουλος νομίζει ὡς ἓν χαράκωμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ ἀληθῶς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν· διότι ἤθελα ἐρωτήσει τὸν κ. Σωτηρόπουλον, τὸ δικαστικὸν γραφεῖον δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς διαφόρους ὑπουργοὺς ν’ ἀποφεύγωσι τὰς δίκας εἰς τὰς ὁποίας συνήθως ἡττᾶται τὸ δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; Τοῦτο οὔτε ὁ κ. Σωτηρόπουλος τὸ πιστεύει, οὔτε ἐγὼ τὸ ἐφρόνουν ποτὲ, οὔτε σεῖς νὰ τὸ πιστεύσητε, κύριοι βουλευταί. Καὶ διὰ τοῦτο μόνον ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως ἀναφέρω περιστατικά τινα συγκεκριμένα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐκ τῶν ὁποίων πιθανὸν νὰ κανονίσῃ τὰς σκέψεις της ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου. Βέβαια πρέπει νὰ ἔχῃ κανεὶς εἰδικὰς γνώσεις ἢ νὰ ὑπηρέτησεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διότι καὶ εἰς τὰς δύω αὐτὰς θέσεις εὑρέθη ὁ κ. Σωτηρόπουλος, διὰ νὰ γνωρίσῃ καθαρὰ τὰ περιστατικὰ αὐτὰ καὶ τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς καὶ ἐπιφέρῃ μίαν σπουδαίαν ὑπηρεσίαν· ἀλλ’ ἐγὼ οὔτε εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ τῶν οἰκονομικῶν, οὔτε ὑπουργὸς ἤμην καὶ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς φέρω μίαν ἔκθεσιν τῶν διαφόρων ὑποθέσεων τῶν ἰδιωτῶν κατὰ τοῦ δημοσίου κτλ. καὶ ὅμως θέλω σᾶς ἀναφέρει ὅσα ἐκ τοῦ εἰδικοῦ κλάδου, εἰς ὃν ἀνήκω, γνωρίζω, διότι ἐκ τῶν δικῶν τοῦ δημοσίου συνήθως ἡττᾶτο, καὶ θὰ ἡττᾶται ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὰς δίκας, καὶ διότι αἱ δίκαι ὅλαι εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε πάντοτε ἐξ αὐτῶν νὰ ζημιοῦται τὸ δημόσιον. Νομίζω, κύριοι, καλλίτερον, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθω εἰς συγκεκριμένα περιστατικά· τὸ δημόσιον διὰ τοῦ νόμου δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ συζητῇ τὰ συμβόλαια τῶν ἀμοιβαίων ὑποχρεώσεων τῶν ἀτόμων καὶ τὰς ὑποχρεώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔχουν τὰ ἄτομα πρὸς τὸ δημόσιον· καὶ ἂν τὰ ἄτομα δὲν ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των εἰς τὸ δημόσιον, τὸ δημόσιον εἶναι εἰς θέσιν δυνάμει τοῦ νόμου νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὰ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν· ἀλλ’ ὅταν τὸ δημόσιον δὲν θέλῃ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, ὅταν παραβαίνῃ αὐτὴν, τὸ ἄτομον πῶς θὰ τὸ ἀναγκάσῃ δημόσιον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του; Βεβαίως θὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ δώσουν τὸ δίκαιον. Ἰδοὺ παραδείγματα τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι θὰ κάμουν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου τοῦ περὶ προβιβασμῶν προεβίβασεν ἕνα ἀξιωματικὸν εἰς τὸν βαθμὸν ἱλάρχου· αὐτὸς λοιπὸν ἔλαβε τὸν βαθμὸν, προήχθη εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν τοῦ ἱλάρχου καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ λαμβάνῃ ὅλας τὰς ἀποδοχὰς τὰς προερχομένας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, πρὶν προβιβάσῃ αὐτὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἱλάρχου, ἔπρεπε νὰ ἰδῇ, ὅτι ἄλλος εἶχεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ὅστις ἔκαμεν αἴτησιν θεραπείας· καὶ ὑποθέσατε, ὅτι ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ γραφεῖον, καὶ ἀνετίθετο εἰς αὐτὸ ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτοῦ· τί ἤθελε πράξει τὸ γραφεῖον;

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελεν εἰπῆ νὰ τὸν προβιβάσουν διὰ νὰ μὴν ὑπάγῃ εἰς τὰ δικαστήρια ἡ ὑπόθεσις.

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι δὲν τὸ ἤξευρεν αὐτὸ ὁ ὑπουργός; Τὸ ἤξευρε καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἔκαμε, ἀλλὰ πρὸς αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀπάντησις. — Κατέφυγε λοιπὸν εἰς τὰ δικαστήρια. Τὰ δικαστήρια εἶπον ν’ ἀποδώσῃ τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ἀδικηθέντα, νὰ πληρώσῃ καὶ πέντε ἥμισυ χιλιάδας δραχμάς· ὥστε ἐκ τῶν πέντε καὶ ἥμισυ χιλιάδων ἔχει καὶ δύο ἀνθρώπους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, ἐνῷ εἶχεν ἀνάγκην ἑνὸς μόνου. Τώρα τί θέλετε; ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος ἕνα ἐκ τῶν δύο νὰ θέσῃ ἐκτὸς ἐνεργείας· καὶ νομίζετε, ὅτι τοῦτο εἶναι εὔκολον; πρέπει νὰ προταχθῶσι διατυπώσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι εἶναι εὔκολον νὰ ἐπιτύχετε. Τί θὰ κάμῃ τὸ δικαστικὸν γραφεῖον τοῦ Κυρίου Σωτηροπούλου εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Ἔχετε, κύριοι, τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑπερασπίζωνται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου; διατάξατε ὅλαι αἱ δίκαι ν’ ἀνάγωνται πρὸς τοὺς ἐνόχους καὶ οἱ ὑπουργοὶ νὰ πληρόνουν.

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί κάμνομεν; (θόρυβος).

§38ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τί στενοχωρεῖσθε; Νομίζετε ἴσως, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἕως ἐδῶ; Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐκ τῆς ἰδίας συνειδήσεως νὰ φέρω περιστατικά τινα ἄλλα. Τὸ ὑπουργεῖον, κύριοι, θέλον νὰ περιποιηθῇ ἄλλοτε ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνάγκην, τὸν ἐπροβίβασε συνταγματάρχην, χωρὶς νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι πρὸ αὐτοῦ ὑπῆρχον δύο ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον δικαίωμα προβιβασμοῦ· διὰ τοῦτο καὶ οὐδὲ εἶχε τὴν φρόνησιν νὰ τὸν προβιβάσῃ κατ’ ἐκλογὴν, ὅπως εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμῃ, οὔτε τὴν λέξιν αὐτὴν ἀνέφερεν, ὅπως πράξῃ ἀδικίαν εἰς πρόσωπα, ἀδικήσῃ δὲ καὶ τὸ δημόσιον. Ἐγένετο παρατήρησις εἰς τὸν ὑπουργὸν τότε, αὐτὸς ὅμως ἤθελε νὰ γείνῃ ἐκεῖνος συνταγματάρχης.

§39ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος ἦτο;

§40Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸν λέγω. Τί σὲ μέλει περὶ προσώπων; Τί γίνεται, κύριοι; οἱ δύο ἄλλοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰ αὐτὰ δικαιώματα, πρέπει νὰ περιφρονήσωσι τὸν ἑαυτόν των; Μὰ τότε αὐτοὶ οὗτοι θὰ ἦσαν ἄξιοι περιφρονήσεως. Πρέπει νὰ μὴ ζητήσουν τὸ δικαίωμά τους; θὰ τὸ ζητήσουν καὶ θὰ τὸ λάβουν, διότι δὲν ἔχουν τίποτε ἄλλο παρὰ ν’ ἀκολουθήσουν τὸ δεδικασμένον. Ἕνας τούτων, ἐπειδὴ θέλει καὶ πρόσωπα ὁ Κ. Σακελλαριάδης, εἶναι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Βότσαρης. Καὶ πιστεύετε ὅτι μόνον αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι; Ἀκούσατε. Ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν 13 Νοεμβρίου 64 ἐξέδωκε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου εἶπε· μετὰ τὴν πρώτην τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ὅσοι ἀξιωματικοὶ μείνουν τίθενται εἰς ἀργίαν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως. Τὸ τοιοῦτο βεβαίως ἐτελείωσε μετὰ τὸν νόμον αὐτὸν καὶ μετὰ τὴν πρώτην τοποθέτησιν δὲν ἔχουν δικαίωμα ἀποζημιώσεως ὅσοι μείνουν ἐκτὸς, ὁ δὲ νόμος αὐτὸς μετὰ τὴν πρώτην τοποθέτησιν ἀπέθνησκε· δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθῇ ἡ τοποθέτησις αἰωνίως, διότι περιέχονται αἱ λέξεις μετὰ τὴν πρώτην τοποθέτησιν,» ἡ ὁποία ἐγένετο διὰ τῶν διαταγμάτων μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Πιστεύετε, κύριοι, ὅτι ἐξακολουθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ τοποθετήσεις; Καὶ τί γίνεται, κύριοι; Δὲν προκαλοῦνται νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαίωμα, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οἱ ὑπουργοὶ θέλουν. Τί θέλετε νὰ κάμῃ τὸ δικαστικὸν γραφεῖον, Κύριε Σωτηρόπουλε; Ἀλλὰ, κύριοι, ἀκούσατε, διότι αὐτὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λεχθῶσι δημοσίᾳ καὶ τὰ μάθῃ ὁ κόσμος. Πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1851 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ 100 καὶ 150 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ περὶ ἑκατομμυρίων, ἡ κυβέρνησις εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ εἰς ὁποιανδήποτε κατάστασιν πάντα ἀξιωματικόν· μετὰ τὸν νόμον ὅμως τὰ δικαιώματα ἐμονιμοποιήθησαν, ἐδόθησαν αἱ ἰδιοκτησίαι ὑπὸ ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ κυβέρνησις ἐφύλαξε διὰ τὸν ἑαυτόν της, καὶ κἀμμία παρανομία δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ· ἀλλὰ πιστεύετε, κύριοι, τί ἐγίνετο; ἐλαμβάνοντο ἀξιωματικοὶ τοῦ μονίμου στρατοῦ καὶ μετετίθεντο εἰς τὴν χωροφυλακήν· διότι ἤθελε τὸ δεῖνα τὸ πρόσωπον νὰ καταδιώξῃ, καὶ ἅμα ἐγίνετο ὑπουργὸς δὲν τὸν ἐσκότιζε παρὰ τὸ πάθος του. Ποίαν εὐθύνην δι’ ὅλα ταῦτα ὑπέστησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Τοιαῦται ὑποθέσεις ἦλθον εἰς τὰ δικαστήρια· τὸν μακαρίτην πατέρα τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ τὸν ἰδικόν μου, τοὺς ἥρπασαν δι’ ἑνὸς διατάγματος καὶ τοὺς ἐξεσφενδόνισαν εἰς τὴν χωροφυλακὴν· καὶ ὄχι διὰ διατάγματος, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐσημείωσαν τὰ ὀνόματά των εἰς ἕνα πίνακα καὶ ἐξετελεῖτο ὁ πίναξ ἐκεῖνος ὡς διάταγμα· καὶ τοῦτο, Κύριοι, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ τὸ ἔκαμνε καὶ ἕνας κλητὴρ, διότι ἁπλῶς ἐγίνετο μὲ μίαν σημείωσιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ προσωπικοῦ. Ῥίψατε, κύριοι, ἓν βλέμμα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ θέλετε ἰδῇ ὅτι καθημερινῶς γίνονται τοιαῦτα πράγματα ἀπὸ τὴν ἰδιοτροπίαν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Καὶ νομίζετε ὅτι θὰ παύσουν; θὰ ἐξακολουθοῦν αἰωνίως. Διὰ τοῦτο ὄχι τὰ προσωρινὰ μέτρα, ὄχι τὰ δικαστικὰ γραφεῖα, ἀλλὰ τὸ διοικητικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προλάβῃ τὰς καταχρήσεις ἢ νὰ σώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους εἰς ὅλους τοὺς κλάδους. Ἤθελον, Κύριοι, σᾶς κουράσει ἂν σᾶς ἀνέφερον καὶ χίλια ἕτερα πράγματα ἐντὸς τοῦ κλάδου μου· φοβοῦμαι ὅμως μήπως εἴς τινα μέρη δὲν γνωρίζω καλῶς τὰ πράγματα καὶ διὰ τοῦτο σιωπῶ· ἀφίνω ἵνα τὰ ἐννοήσητε ὑμεῖς, ἢ ἄλλοι νὰ ἔλθουν νὰ σᾶς τὰ ἀναφέρουν. Καὶ μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου θυσιάζονται χάριν τῶν συμφερόντων τῶν πολιτικῶν· τὸ τέλος τῆς καταστάσεως ταύτης οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ· μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους δύνανται πραγματικῶς νὰ θέσωσι τέρμα εἰς τὰς καταχρήσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον ὑλικὴν ἀλλὰ καὶ ἠθικὴν ζημίαν ἐπιφέρουν, διότι πάντοτε τὰ ἀδικούμενα ἄτομα, θὰ ἦναι ἐχθροὶ τῶν Κυβερνήσεων. Πῶς θέλετε νὰ ἔχετε πειθαρχίαν, ὅταν ἡ ἀδικία ἀντὶ τῆς τιμῆς ἔρχεται καὶ καταλαμβάνει τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὸν τράχηλον; Πιστεύετε ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἔχουν καρδίας καὶ δὲν αἰσθάνονται καὶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔχουν καρδίαν μολυβδίνην; Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς παρατηρήσω, Κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τῶν δημοσίων δικῶν, καὶ ἀπελπισθεὶς πρὸ πολλοῦ χρόνου, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις, ἐνόσῳ δὲν ἐπήρχετο ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπεν, ἐμελέτησα κύριοι, τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, καὶ ἐνόησα, ὅτι τέλος πάντων οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ φέρωνται εἰς τὸν χείμαῤῥον αὐτὸν, χωρὶς νὰ δύνανται οὔτε νὰ τὸν ἐμποδίσωσιν οὔτε νὰ πράξωσι κατὰ τὴν συνείδησίν των, παρὰ ὑποχωροῦντες εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ τρέχουν καθημέραν εἰς τὰ δικαστήρια. Ἔρχομαι ὅμως μετὰ τὰ περιστατικὰ ταῦτα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Τὴν πρότασιν ταύτην τὴν εἶδον μετὰ πολλῆς προσοχῆς, μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, τὴν ἐμελέτησα ὅσον ἠδυνάμην καὶ δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἂν ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὰ ποθούμενα ἀποτελέσματα, καὶ ὡς ἰδέα θεωρουμένη εἶναι ἀξία τιμῆς. Νομίζω δὲ ὅτι ὡς πραγματικὰ ἀποτελέσματα θὰ ἔχῃ τὰ ἀκόλουθα· δύνανται ἴσως αἱ ὑποθέσεις ἐκεῖναι, αἵτινες δὲν συνδέονται μὲ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, νὰ ἐπιτύχωσι τῷ ὄντι μίαν ἰδιαιτέραν διεύθυνσιν, καὶ τοῦτο εἶναι ἓν κέρδος· πιστεύω ἀκόμη, ὅτι ἡ σοβαρότης τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσουν τὸ γραφεῖον, θὰ περιβάλλουν μὲ ἠθικὴν τινα ἀξίαν εἰς τὰς ἐνεργείας αὑτοῦ, αἵτινες πρέπει νὰ εἴπωμεν καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν, ὅτι πολλάκις δὲν συμφωνοῦσι μὲ τὸ ἐν γένει πνεῦμα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ μίαν πολιτικὴν, δύναται νὰ ἔχῃ τὰς συμπαθείας της, τοῦτο ὅμως εἶναι ἓν κακὸν ὑποφερτόν. Ἐὰν σήμερον, κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ καταγγείλω τοιαύτας πράξεις, ἤθελα τὸ πράξει ἀμέσως, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς, οὔτε πρέπον νὰ καταγγείλω πρόσωπα, ὅταν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ εἰσακουσθῶ. Αὐτὰ λοιπὸν εἶχον νὰ παρατηρήσω, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ πρακτικὰ ἀποτελέσματα ἡ σύστασις τοῦ γραφείου τούτου ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν ἐν μέρει, δὲν εἶμαι δὲ καθόλου ἐναντίος εἰς τὴν νέαν δοκιμασίαν, διότι τὰ ἀποτελέσματα τῆς δοκιμασίας αὐτῆς ἀπ’ ἐμοῦ εἶναι πολὺ μεμακρυσμένα. Δύναται λοιπὸν νὰ προτιμηθῇ ὡς νέα δοκιμασία ἀπὸ τὰ δύω ἄλλα συστήματα, τὰ ὁποῖα, ἀφοῦ ἐδοκιμάσθησαν, οἰκτρῶς ἀπέτυχον. Ποία ἡ τύχη τοῦ συστήματος τούτου; ὁποία δήποτε καὶ ἂν ᾖναι, λέγω, ὅτι δὲν θὰ ζημιωθῶμεν, ἀφοῦ χειρότερα ἀφ’ ὅ,τι εἴμεθα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ γίνωμεν. Τῳόντι πιστεύω ὅτι ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν νομομαθῶν τῆς Πατρίδος μας (διότι ὁ κλάδος αὐτὸς, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἔκαμε προόδους σχετικῶς ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους κλάδους) ἄνθρωποι εἰς τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πᾶσαν ὑπόληψιν καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους δύναται τὸ δημόσιον νὰ στραφῇ, καὶ ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄδικον ἂν ἤθελε ζητήσει νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν ἀξίαν τῶν ἄλλων, χωρὶς ν’ ἀνταμείψῃ αὐτοὺς ἄνευ ζημίας· καὶ δὲν εἶναι κᾀνὲν μεγάλον πρᾶγμα, ἐὰν πρόκειται νὰ θυσιάσωμεν δι’ αὐτὴν τὴν δοκιμασίαν δέκα ἢ δέκα πέντε χιλιάδας δραχ. περισσότερον· διότι ἡ διαχείρισις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων εἶναι σπουδαία, ἐργώδης, καὶ ἔχουν μεγάλην ἠθικὴν εὐθύνην, καὶ ὅστις ἀποφασίσει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τοιοῦτόν τι θέτει τὴν ὑπόληψίν του εἰς κἄποιαν ἀμφιβολίαν, μάλιστα κατὰ τῆς συκοφαντίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐπιεικὴς ἐδῶ εἰς τὸν τόπον μας. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους κλίνω ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ γραφείου, βεβαίως μὲ τὴν παρατήρησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει ἡ Κυβέρνησις.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἐννοεῖται ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω ἐξέλθει τοῦ ἀντικειμένου, περὶ οὗ πρόκειται· καθὼς λίαν ἀξιεπαίνως ἐξέθεσεν ὁ προλαλήσας, ἀληθῶς ἀτοπήματα ἔγειναν καὶ γίνονται καὶ πρέπει κατὰ πᾶσαν περίστασιν νὰ τὰ ἐξελέγχωμεν, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, πρέπει πρὸς τούτοις νὰ προτείνωμεν καὶ τὴν θεραπείαν· ἄλλως ἐξοδεύομεν τὸν καιρὸν μας εἰς μάτην. Ὁ προλαλήσας ἐξήλεγξε τὰ ἀτοπήματα, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα νὰ προτείνῃ θεραπείαν, καθόσον ὅ,τι ἐν παρόδῳ σᾶς ἐζήτησεν ὑπάρχει εἰς τοὺς νόμους· ὁ παραβαίνων τὸν νόμον ὑπουργὸς καὶ ὑπάλληλος τιμωρεῖται καὶ εἶναι ὑπεύθυνος ν’ ἀποζημιώσῃ, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἠξεύρω διατὶ ἡ διάταξις δὲν ἐφηρμόσθη, καὶ δὲν ἐφηρμόσθη, διότι ἐθεωρήθη ὅλως διόλου ἀνεπαρκὴς καὶ ματαία· ἀλλὰ, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, δὲν πρόκειται νὰ ἐξελέγξωμεν ποῖος ἔπταισε καὶ ποῖος δὲν ἔπταισε· πρόκειται νὰ ἀνεύρωμεν τὰς αἰτίας τοῦ κακοῦ αὐτοῦ, δηλαδὴ τῶν ὁσημέραι παρουσιαζομένων δικῶν· δὲν πρόκειται ἐξετάζοντες τοῦτο νὰ φέρωμεν θεραπείαν, ἀλλ’ ὅπως δήποτε μικράν τινα τελειότητα καὶ τακτοποίησιν· ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος κατὰ δυστυχίαν εἶναι ἀτελὴς καὶ περὶ τὰς πράξεις καὶ περὶ τὰς κρίσεις του, καὶ αἱ Κυβερνήσεις συγκροτοῦνται ἀπὸ ἀνθρώπους, εἰς τὴν ἐνέργειάν των συμβαίνουν πάντοτε λάθη κατὰ τὴν ἐκτίμησιν δικαιωμάτων ἢ τὴν ἐξάσκησιν καθηκόντων, καὶ τὰ λάθη αὐτὰ γεννῶσιν ἀναντιῤῥήτως δίκας. Τὴν οὐσιώδη αὐτὴν, τὴν ῥιζικὴν ἔλλειψιν δὲν δύνασθε νὰ ἐκριζώσητε, καὶ ὅσα μέτρα καὶ ἂν λάβητε, πάντοτε θέλετε εὑρίσκει πλημμελεῖς κατὰ πολὺ τὰς πράξεις τῶν ἀνθρώπων, αἱ ὁποῖαι ἐγείρουν ἀμφιβολίας καὶ δίκας. Ἐξετάσωμεν πρακτικῶς τὸ ζήτημα, πῶς αὐτὰς τὰς δίκας δυνάμεθα νὰ τὰς ἐλαττώσωμεν, πῶς θ’ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην ταχυτέραν εἰς τοὺς δικαζομένους πρὸς τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον φαίνεται εἷς στρεψίδικης ὑποστηρίζων πολλάκις ἀδικίας. Αὐτὸ ζητοῦμεν σήμερον, πῶς δυνάμεθα τὸ κακὸν αὐτὸ νὰ καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον, καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου νὰ ὑπερασπίζωμεν εἰλικρινῶς, καὶ νὰ μὴ αὐξάνουν ἄνευ λόγου τὰ ἔξοδα τοῦ δημοσίου καὶ τῶν πολιτῶν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ὡς ὑπουργὸς ἄλλοτε τῶν οἰκονομικῶν ἐπίστευσα, ἐπειδὴ ὅσον ὁ ἄνθρωπος ἐνασχολεῖται πρὸς μίαν ἰδέαν καὶ συχνότερον ἐπαναλαμβάνει μίαν πρᾶξιν ἢ μίαν ἐνέργειαν, προσκολλᾶται πρὸς αὐτὴν καὶ ἐπὶ τέλους πονεῖ αὐτὴν, ἐνόμισα, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἴσως καλλίτερον, ἐπειδὴ καθ’ ὅλην τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν γεννῶνται ἀμφιβολίαι, ἂν οἱ δικηγόροι αὐτοὶ προσεκολλῶντο εἰς τοὺς ἐφόρους, καὶ εἶπον, ὅτι ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐξακολουθῶσι νὰ ὑπερασπίζωνται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου τακτικῶς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θέλουν λάβει οὕτως εἰπεῖν τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπαλλήλου, καὶ θέλουν πονεῖ περισσότερον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καλλίτερον καὶ ἀσφαλέστερον ὑπερασπιζόμενοι αὐτά. Δεύτερον εἶπον, ἐπειδὴ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι θὰ ἔχουν ἕνα μισθὸν τακτικὸν κατὰ μῆνα, δὲν θὰ ἔχουν συμφέρον νὰ γεννοῦν δίκας καὶ στρεψοδικίας, αἱ ὁποῖαι νὰ πολλαπλασιάζουν τὰς δικογραφίας καὶ τὰς συζητήσεις, ὅπως ἔχωσι περισσοτέρας ὠφελείας· καὶ τοῦτο εἶπον, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου ὑποθέσεις ψευδεῖς δι’ ἃς ἐξώδευσε τὸ δημόσιον τέσσαρας καὶ πέντε χιλιάδας δραχμῶν καὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ στάδιον τῆς προδικασίας εἰσέτι. Ἐνόμισα, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἐμμίσθων δικηγόρων ἠθέλαμεν ἀποκόψει αὐτὸ τὸ κακὸν, νὰ παρατείνωνται αἱ δίκαι καὶ νὰ πολλαπλασιάζωνται αἱ στρεψοδικίαι. Ἂν ἐπιτύχῃ ἢ ὄχι, θεωρῶ ἀμφίβολον, νομίζω ὅμως, ὅτι διὰ τούτου αἱ δίκαι θὰ περαιῶνται ταχύτερον καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν αὐτὰ τὰ αἰωνίως ὀφειλόμενα πρὸς τοὺς δικηγόρους δικηγορικὰ δικαιώματα. Ἐπειδὴ πρόκεινται σήμερον ἐνώπιόν σας δύο συστήματα, τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐναντίος, καθόσον ἐκτὸς ἐντίμων τινῶν δικηγόρων, οἱ πλεῖστοι προσπαθοῦσι νὰ γεννῶσι δίκας καὶ στρεψοδικίας. Πρόκειται λοιπὸν ἤδη περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι νέον, ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει ὑπὸ διπλῆν ἔποψιν. Πρῶτον τί ζητεῖ ἡ ἐπιτροπή; ζητεῖ ἀντὶ τοῦ ὑπάρχοντος τμήματος τοῦ διευθύνοντος τὰς δικαστικὰς ὑποθέσεις νὰ διορισθῇ ἓν σῶμα δικηγόρων. Ἀδιάφορον ποῖον ὄνομα θέλετε νὰ τοὺς δώσητε, διευθυντὰς, ἢ ὑποδιευθυντὰς, προέδρους ἢ ἀντιπροέδρους· πρόκειται νὰ διορισθῶσι πέντε δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξακολουθήσουν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖ ἤδη τὸ δικαστικὸν τμῆμα, καὶ νὰ ὑπερησπίζωνται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ἐν τοῖς δικαστηρίοις. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη, διότι καὶ τότε δικηγόροι ὑπερασπίζοντο τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου, ἐλάμβανον μέρος εἰς ὅλην τὴν ἐνέργειαν τοῦ δικαστικοῦ τμήματος, ἔδιδον ἀγωγὰς καὶ τέλος πάντων ἔκαμνον ὅλην τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμῃ τὸ δικαστικὸν γραφεῖον· τὸ ὄνομα μόνον ἀλλάσσει. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τί διαφέρει τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον; Οἱ δικηγόροι, κύριοι, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω, εἶχον αὐτὰ τὰ καθήκοντα, νὰ παρουσιάζωνται ἐπὶ δικαστηρίων καὶ συζητῶσιν ὑποθέσεις· ἀλλ’ ἀπέτυχε τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ δυστυχίαν, διότι δὲν ἦτο καλόν. Δὲν βλέπω λοιπὸν κατὰ τί θὰ ἐπιτύχῃ ἂν μόνον ἀλλάξωμεν ὄνομα, διότι καὶ τὸ προσωπικὸν ἀδύνατον νὰ ᾖναι καλόν, ἀδύνατον εἷς δικηγόρος νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν καὶ πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ὑπουργὸν διὰ νὰ θέσῃ τὴν ἀπόφασίν του ἐπὶ συμβιβασμοῦ; τίς δικηγόρος θέλει ἐμπνεύσει πλήρη ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἐπιτυχῶς θέλει διεξαγάγει μίαν ὑπόθεσιν, λαμβάνων μισθὸν 200 δραχμῶν; Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ πρόεδρος θὰ ᾖναι εἷς τῶν ἀνωτάτων δικηγόρων· ὅλοι οἱ ἄλλοι δὲν θὰ ἔχουν φωνὴν ἐνώπιόν του, καὶ θὰ ἰσχύῃ μονοκρατορία. Ἀλλ’ ἀρκεῖται δικηγόρος μὲ 600 δραχ. ὡς πρόεδρος; Ἐγὼ πιστεύω, ὄχι.

§42ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λέγω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἐφέτης μὲ ὀλιγώτερον μισθόν.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς αὐτοὺς, νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι οὔτε σύγκρισιν ἔχουν πρὸς τοὺς ἐφέτας· ἑπομένως, ἂν πρόκειται νὰ στερήσητε τὴν συνδρομὴν αὐτῶν τῶν δικηγόρων ἀπὸ τὸ δημόσιον, πράττετε μίαν ἀδικίαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐπιβλαβὲς, καὶ ἂν τὸ παραδεχθῆτε, τί θέλετε κάμει; Θέλετε λάβει τοὺς δικηγόρους ὅπως τύχῃ, καὶ συλλογισθῆτε τί ἄτοπον ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα, περὶ οὗ πρόκειται, κατὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβιβασθῇ, καθ’ ὅσον ἢ θὰ ᾖναι οἰκονομία, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ πολὺ φρονίμως τὸ ἔχει, ἢ θὰ ᾖναι πολυτέλεια, καὶ τότε ἀντὶ ὠφελείας θὰ ἔχωμεν βλάβην. Καὶ, κύριοι, ἐγὼ, ὅστις ἐστάθην ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, αἰσθάνομαι πολὺ καλλίτερα τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ συμβούλους κἀνεὶς τοὺς πλέον σπουδαιοτέρους δικηγόρους, καὶ νὰ βάλλῃ τὴν ὑπογραφήν του ὑπὸ τὰς ὑπογραφὰς ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν τιμὴν διακρίνονται. Ἠξεύρετε, κύριοι, τὰς συκοφαντίας, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν· ποῖος, ἂν ἔχῃ ὑπόθεσιν χιλίων δραχμῶν, ἠμπορεῖ νὰ συμβιβασθῇ, ἢ ποῖος ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ παραδεχθῇ μίαν αἴτησιν θεραπείας ἂν ἂν τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοὺς πλέον ἱκανωτέρους ἀνθρώπους; Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ἓν ἀνέκδοτον, τὸ ὁποῖον συνέβη, διὰ νὰ ἴδητε μέχρι τίνος βαθμοῦ ἡ συκοφαντία βλάπτει. Ὅταν ἄλλοτε ἤμην ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς μία ὑπόθεσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον· ὁ ἐνδιαφερόμενος ἀποκαμὼν ἤθελε νὰ συμβιβασθῇ· συνεκάλεσα τοὺς δικηγόρους, καὶ αὐτοὶ ἀπεφάσισαν νὰ συμβιβασθῶ, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀπελπισθεὶς ἐδέχθη νὰ λάβῃ 13000 δραχμῶν· ἀλλ’ οἱ δικηγόροι δὲν ἦσαν ἐκ τῶν ά. τάξεως. Λοιπὸν ἐδῶ διεδόθη, ὅτι γίνεται συγκατάβασις ὑπὲρ τῶν φίλων τοῦ ὑπουργείου· ἄνω κάτω ἡ πόλις καὶ ἡ αὐλή! Καὶ ἠξεύρετε τί συνέβη κατὰ τὰ 1861; δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ἐδικαιώθη αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος καὶ ἔλαβεν 72000 δραχμάς. Λοιπὸν ἀπέναντι αὐτῶν τῶν συκοφαντιῶν πρέπει νὰ ᾖναι κἀνεὶς κεκαλυμμένος μὲ ὑπογραφὰς τοιαύτας· διότι, ὅταν νομικοὶ τοιοῦτοι, τοὺς ὁποίους ἡ συκοφαντία δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσβάλῃ, εἴπουν, ὅτι ὁ πολίτης ἔχει δίκαιον, πρέπει νὰ τὸ λάβῃ. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε, νὰ ἐλαττώσητε τὰς δίκας καὶ ἀπαλλάξητε τοὺς πολίτας τῆς τυραννίας ταύτης, δὲν ἐπιτυγχάνεται δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου. Ἄλλως, κύριοι, ἀπὸ τὰ διευθυντήρια τὰ μέχρι τοῦδε ἀποκατασταθέντα καὶ δοκιμασθέντα εἰς τὸ ἓν ὑπουργεῖον ἢ τὸ ἄλλο, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐντελῶς εὐχαριστημένος· εἰς τὴν ἀρχὴν πολλὰ ὑπέσχοντο, τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως μετὰ μίαν ἐργασίαν εἶναι, ὅτι εἴμεθα χειρότερα ἀφ’ ὅ,τι ἠρχίσαμεν νὰ ἐξοδεύωμεν δι’ αὐτοὺς πολλά. Δὲν ἐπιμένω, κύριοι, νὰ καθιερώσωμεν μίαν αὐθύπαρκτον ἐξουσίαν ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου ὑπὸ τὸν τίτλον αὐτὸν «Διευθυντήριον», περὶ τῶν ἀγαθῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ὁποίου δὲν εἶμαι βέβαιος. Ἀλλὰ ἡ διεύθυνσις αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, ὅπως γίνεται μέχρι τοῦδε, εἶναι ὀρθή; βεβαίως ὄχι, διὰ τὴν ἰδίαν ἔλλειψιν, διότι οἱ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους ἔχετε ἐκεῖ, τοὺς πληρόνετε μὲ 250 δραχμάς, καὶ εἶναι ὁ ὀλίγος μισθὸς, ὅστις κάμνει νὰ μὴ ἔχετε τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἡ σπουδαιότης τῆς ὑποθέσεως ἀπαιτεῖ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὅλους τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἀνωτέρας τάξεως; ὄχι· διότι κατ’ ἐμὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δικηγορικοῦ τμήματος διαιρεῖται εἰς δύω· εἰς τὴν ὑλικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν οἱ ὑπάλληλοι ἠμποροῦν νὰ κάμουν, καὶ τὴν ἀνωτέραν τὴν ἐπιστημονικὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἷς ἀνώτερος ὑπάλληλος, ἂν ὑπάρχῃ, νομίζω, ὅτι ἐπαρκεῖ. Ἂν ἔχετε, κύριοι, ἕνα ἄνθρωπον ἀντὶ τμηματάρχου τῆς ἀ. τάξεως, καὶ αὐτὸς πρόκειται νὰ γνωμοδοτήσῃ εἰς τὰς δίκας χωρὶς νὰ ἐργάζηται ἐν τῷ ὑπουργείῳ, καὶ νὰ ὑπερασπίζηται τὰς σπουδαίας δίκας ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, νομίζετε, ὅτι αὐτὸς ἠμπορεῖ νὰ ἐπαρκέσῃ, διότι ἡ ἐργασία αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ᾖναι ἐπιστημονικὴ, δηλ. εἷς ἀνώτερος δικηγόρος νὰ δίδῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον; Πρῶτον, κύριοι, δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι ὀρθὸν νὰ συγκεντρώσητε ὅλας τὰς ὑποθέσεις τῶν ἐπαρχιῶν εἰς τὰς Ἀθήνας· ἔπειτα γνωρίζει ὅλα ἐκεῖνα τὰ περιστατικά, ὥστε νὰ δώσῃ ἀσφαλεῖς ὁδηγίας; Ἔπειτα, νομίζετε, θὰ συνεννοηθοῦν οἱ δικηγόροι τῶν ἐφετῶν, ἢ δὲν θὰ γίνῃ ἕνας τραγέλαφος; Ἀλλὰ μήπως εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ἀγωγῶν εἶναι τὸ ἄτοπον; μήπως αἱ κακαὶ προτάσεις καὶ ἡ κακὴ συζήτησις καὶ ὑπεράσπισις καὶ αἱ κακαὶ ἀντιῤῥήσεις δὲν βλάπτουν τὴν ὑπόθεσιν; Καὶ ἂν ἡ ἀγωγὴ διευθύνεται ἀπ’ ἐδῶ, ἐσώσατε τὴν ὑπόθεσιν; ὄχι, διότι εἰς ὅλα τὰ στάδια ἠμπορεῖ νὰ ἀπολεσθῇ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, δὲν ἠμπορῶ μετὰ πάσης πεποιθήσεως νὰ εἴπω ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον σύστημα· ἴσως οὔτε ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ποῖον εἶναι τὸ χειρότερον, διότι οὐδεμίαν στατιστικὴν ἔχομεν, ἡ ὁποία νὰ ἀποδεικνύῃ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα ὑπὸ τὰ διάφορα αὐτὰ συστήματα. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ μόνον τὴν πίστωσιν, νὰ συστήσῃ δὲ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὅλας τὰς πληροφορίας, καὶ νὰ κάμῃ μίαν στατιστικήν. Νομίζω, ὅτι μὲ τὴν πίστωσιν αὐτὴν ὁ ὑπουργὸς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ὅ,τι ἤθελε, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μισθώσῃ δικηγόρους δι’ ἓν ἔτος ἢ καὶ περισσότερον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δεχόμενοι τὴν πίστωσιν πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσιν;

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ καὶ τὸ προσωπικόν.

§46ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σήμερον, κύριοι, δὲν ἦτο ἡ οἰκεία θέσις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι εἴχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν ἐγνωρίζαμεν, ὅτι θὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς· μολαταῦτα, ἀφ’ οὗ ἀντίῤῥησις ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐγένετο, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις μεθ’ ὅσα ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε περὶ τῆς μὴ παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θεωρῶ λίαν ἀκατάλληλον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἐκ μονομερείας, μὴ λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα παρὰ μόνον τοῦ δημοσίου, ἐνῷ, ὅταν νομοθετῇ κἀνεὶς, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν τὸ δημόσιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ μόνον τὴν ἀνάγνωσίν του βλέπετε, ὅτι προβλέπει περὶ ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ δικάζωνται εἰς τὰς Ἀθήνας, προβλέπει περὶ προσωπικοῦ γραφείου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑπερασπίζηται τὰς δίκας τοῦ δημοσίου, ὡς ἐναγομένου, οὐδέποτε ὅμως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τὰ μεγαλήτερα τῶν ἰδιωτῶν, τὰ ὁποῖα εἰς τὰς περισσοτέρας ὑποθέσεις θὰ δικάζωνται εἰς τὰς ἐπαρχίας, διότι, κύριοι, τὸ κράτος δὲν εἶναι αἱ Ἀθῆναι. Ὅταν κινῶνται ἀγωγαὶ ἐν πράγματι, τότε θὰ κινῶνται εἰς τὸ δικαστήριον τοῦ τόπου, ὅπου κεῖται τὸ κτῆμα· λοιπὸν, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὅλαι αἱ δίκαι μεταξὺ δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν εἶναι 200 κατ’ ἔτος, μόλις 30 θὰ ᾖναι αἱ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὸ δημόσιον ὡς ἐναγόμενον εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ 170 θὰ ᾖναι εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ὁ Κ. Σωτηρόπουλος κατέκρινε τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐπεκράτησαν ἐπὶ τῶν δικῶν· ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν δὲν πρόκειται σήμερον νὰ φέρωμεν νέον σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου δύναται ἡ κοινωνία νὰ εὕρῃ κἄποιας ἐγγυήσεις μεγαλειτέρας, πρόκειται νὰ παραβάλωμεν αὐτὰ τὰ τρία συστήματα, καὶ ὅπερ εὕρωμεν ὀρθότερον, αὐτὸ νὰ παραδεχθῶμεν. Τὸ μέχρι τοῦδε ὑπάρχον σύστημα, διότι δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι εἶναι τὸ χειρότερον, λέγω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι τὸ καλλίτερον, ἂν αἰτία τῆς κακῆς διαχειρίσεως δὲν ἦσαν αἱ Κυβερνήσεις· διότι ἀφίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν τὴν ἐκλογὴν εἰς πάντα τὰ μέλη ἑνὸς δικηγορικοῦ συλλόγου· ἀλλ’ ὅταν ἀναθέσῃ τὰς ὑποθέσεις ὅλου τοῦ Κράτους εἰς ἕνα ἢ δύω δικηγόρους, καὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐνδέχεται νὰ διορισθοῦν, εἶναι ἱκανώτατοι καὶ ἠθικοὶ καὶ τιμιώτατοι, θὰ δεσμεύεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐκλέξῃ ἄλλα πρόσωπα. Ἂν ᾖναι αὐτὸς ὁ λόγος, θὰ ὑπάρξῃ μεγαλήτερα ἀσφάλεια εἰς τοὺς πολίτας. Εἰς ἓν μέρος ἐξ 150 δικηγόρων διατί νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἡ ἐλευθερία τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκλέγῃ πότε σήμερον τὸν ἕνα δικηγόρον, ὅταν βλέπῃ, ὅτι αὐτὸς εἶναι καλὸς, καὶ μεθαύριον τὸν ἄλλον, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ φυλάττηται αὐτὸ τὸ μέτρον; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἐν γένει ἄτοπον τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατοῦν σύστημα, ἂν πρῶτον ὑπῆρχεν ἠθικὴ μόρφωσις τῆς κοινωνίας εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν, καὶ δεύτερον ἂν οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἦσαν παραίτιοι αὐτῆς τῆς κακῆς καταστάσεως. Γνωρίζω, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκινήθησαν ἀγωγαὶ καὶ αὗται ἀνετέθησαν εἰς δικηγόρους ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἐφόρων, διὰ νὰ διανέμωνται τὰ ὠφέλη τὰ δικηγορικὰ, τὰ ὁποῖα προήρχοντο ἀπὸ πλαστὰς χρήσεις μαρτύρων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐγνώριζον τίποτε. Καὶ, Κύριοι, γνωρίζετε τὸ δημόσιον πόσα δικηγορικὰ ἔχει πληρώσει ἕως τώρα; Εἰς μίαν δίκην μόνον τὸ δικαστήριον τῆς Τριπόλεως, ἀφορῶσαν ὀλίγα μόνον στρέμματα γαιῶν, τὰ ὁποῖα ἀποδεδειγμένως εἶναι ἀποκλειστικὴ ἰδιοκτησία ἑνὸς, μέχρι τοῦδε πρέπει νὰ ᾖναι πληρωμένα πλέον τῶν 10,000 ταλλήρων διὰ τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς, ἐνῷ, ἂν ἀνετίθεντο αἱ ὑποθέσεις αὗται εἰς δικηγόρους σεβομένους περισσότερον τὸν δημόσιον πλοῦτον, βεβαίως ἤθελον εἶσθαι τελειωμέναι πρὸ πολλοῦ καὶ τὸ δημόσιον ἤθελεν ὠφεληθῆ πολλὰ δικηγορικὰ τέλη. Ἀλλὰ, νομίζετε, Κύριοι, ἂν ἀποφύγωμεν τὸ σύστημα τοῦτο καὶ καταφύγωμεν εἰς τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰς τὸ ἕτερον σύστημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τοῦ προσώπου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ, νομίζετε, ὅτι θέλομεν ἔλθει εἰς ἀλάνθαστον ἀποτέλεσμα; Ὅταν, Κύριοι, εἷς ἔφορος ἔκ τινος ἐπαρχίας γράφῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τῷ λέγῃ, ὅτι εἰς τὸ δεῖνα μέρος καταπατοῦνται τόσα στρέμματα ἐθνικῆς γῆς, τί θέλει συμβαίνει ἀπὸ τὰ μέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ζητεῖ διὰ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἢ τὸ μέλος, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι ὁ εἰδικώτερος νομικὸς τῶν Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου ζητεῖ τὴν ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν; τί θέλει κάμει ἐπὶ τῆς ἀπαιτήσεως αὐτῆς, τῆς ἄλλως τε δολίας θεωρουμένης, ἀλλ’ ὡς γνησίας παρουσιαζομένης εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν; Ζητῶ νὰ ἀπαντήσῃ ἢ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ἢ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἐγὼ λέγω, τίποτε. Ποῖον σύστημα λοιπὸν εἶναι τὸ καλλίτερον; (θόρυβος). Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἱκανότητα, ἠμπορεῖ ὁ ὑπουργὸς νὰ ἀπατηθῇ. Διὰ τί λοιπὸν νὰ ἐπεμβῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας;

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ὑπέρ;

§48ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν, κύριοι, προτείνω νὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις δι’ ἓν ἔτος εἰς μὲν τὰς Ἀθήνας τρεῖς μὲ 800 ἢ 1000 δραχ. κατὰ μῆνα, εἰς δὲ τὰ ἐφετεῖα δύω μὲ 600 καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἕνα δικηγόρον μὲ 400 δρ. κατὰ μῆνα δι’ ἓν ἔτος, καὶ θέλετε ἰδῆ, κύριοι, ἐὰν ἀριθμήσητε τὴν μισθοδοσίαν αὐτὴν ὅπως ἐγὼ, ὅτι θὰ ᾖναι τὸ ⅕, τὸ ⅙ τὸ ⅒ ἀπὸ τὰ ὁποῖα πληρόνει σήμερον τὸ δημόσιον εἰς τὰς ὑποθέσεις· διότι, καθὼς εἶπον, οἱ δικηγόροι ὅλοι ἔχουν τὸ συμφέρον νὰ πολυπλασιάζουν τὰς δίκας, νὰ τὰς ἐκτείνουν, νὰ κάμνουν πλαστὰς ἐκθέσεις, μαρτυρικὰς ἀποδείξεις, καὶ ὑπῆρξα μάρτυς ὅλων αὐτῶν· κατὰ συνέπειαν πολλάκις, ἐνῷ ἔχει ἄδικον τὸ δημόσιον, δὲν τοῦ λέγουν τὴν ἀλήθειαν· ἐνῷ, ὅταν ᾖναι δικηγόροι τοῦ δημοσίου, θὰ εἴπουν εἰς τὸν ὑπουργὸν, ὅταν παρουσιασθῇ αἴτησις θεραπείας, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀγωγὴ θὰ ἀποτύχῃ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ πρέπει νὰ πληρωθῇ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ἡμερῶν ἔστειλεν ἐγκύκλιον εἰς τὰς ἐπαρχίας ἀφορῶσαν τὰ κρητικὰ γραμμάτια· γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὰ 48 ἐξεδόθη νόμος ἀπαγορεύσεως τῆς κυκλοφορίας αὐτῶν. Εἰς τὰ 52 ἐξεδόθη νόμος καὶ εἰς τὰ 53 ἐγκύκλιος, ἥτις ἡρμήνευσε τὸν νόμον αὐτὸν, καὶ εἶπεν, ὅτι ὁσάκις οἱ χωρικοὶ συναινέσωσι νὰ παραχωρήσωσι κτήματα εἰς τοὺς ἐκδοχεῖς κρητικῶν γραμματίων, θεωρεῖ ὅτι τὸ γραμμάτιον δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Μέχρι σήμερον λοιπὸν ἐπραγματοποιήθησαν μύρια, καὶ μολα ταῦτα ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τῇ συγκαλέσει δικηγόρων τῶν Ἀθηνῶν, ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον δι’ ἧς ἀπαγορεύει πᾶσαν τοιαύτην πρᾶξιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, δι’ ἐμὲ ὅστις ἠγόρασα πρὸ τῆς ἐγκυκλίου του, ἐὰν κινήσω ἀγωγὴν καὶ ἔλθῃ ἡ ἀγωγὴ αὕτη εἰς τὰ δικαστήρια, νομίζει, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν θὰ ὑποχρεώσωσι τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ; Κακῶς λοιπὸν ἡρμηνεύθη ὁ νόμος. Καὶ ἄλλα πολλὰ δύναται νὰ εἴπῃ τις περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου· ἐγὼ προτείνω τὸν ἔμμισθον διορισμὸν τῶν δικηγόρων ὡς ἀνωτέρω εἶπον, ποτὲ ὅμως δὲν παραδέχομαι καὶ δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῆτε καὶ ὑμεῖς, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη διοριζόμενοι θέλουν παρέξει ἐγγύησιν.

§49ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ χάσωμεν τὸν καιρὸν ὅστις εἶναι προωρισμένος διὰ τὸν προϋπολογισμὸν· ἑπομένως, χωρὶς νὰ προδικάσωμεν τὸ ζήτημα, νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ παραδεχθῇ ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις ἄνευ προδικάσεως τοῦ ζητήματος.

§50ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε λοιπὸν ν’ ἀρχίσωμεν. Ἀφίνομεν ὅλα εἰς σκέψιν καὶ προχωροῦμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

Λοιπὸν ἐτελειώσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§52Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος, διὰ νὰ φέρῃ ἓν πέρας.

§53ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ν’ ἀποζημιωθοῦν καὶ πολλὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα μένουν ἐδῶ χωρὶς νὰ ἔχουν οὐδεμίαν ἀμοιβήν.

§54ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξέδωκε μίαν προκήρυξιν ὁρίζουσαν τὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ παρουσιασθοῦν τὰ ἔγγραφα τῶν ἐχόντων ἀπαιτήσεις. Ἐτελείωσεν αὐτὴ ἡ προθεσμία, ἐδόθη ἄλλη, ὡς πότε θὰ ἐργάζηται; Θὰ ἀποθάνουν ὅλοι οἱ ἀγωνισταὶ καὶ αὐτὴ θὰ ἐργάζηται.

§55Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ πεισθῇ ἡ κοινωνία, νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι θὰ ἔλθῃ καιρὸς νὰ τελειώσῃ αὐτό. Νὰ ἐπιβληθῇ λοιπὸν ἐργασία τις.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ὄχι μόνον τὴν παρεκαλέσαμεν νὰ ἐπισπεύσῃ, ἀλλ’ ἐπροτείναμεν καὶ αὔξησιν ἀριθμοῦ μελῶν.

§57ΤΙΝΕΣ. Ἄνευ πληρωμῆς.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια.

§59ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, τὸ ἔργον εἶναι πολυάσχολον καὶ μὴ παραξενεύεσθε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τώρα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. «Κεφάλαιον Αʹ. Κεντρικὴ ὑπηρεσία.

Κεφάλαιον Βʹ. Διπλωματικὴ ὑπηρεσία.

§61ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ παρατηρήσεις Κ. Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκονται).

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 1.

Ἄρθρον 1. «Ὅτι ἀναγνωρισθείσης κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος προϋπολογισμοῦ τῆς ἀνάγκης τοῦ Διερμηνέως τῶν Ἀσιατικῶν γλωσσῶν καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς παραδεχθείσης τῆς διὰ τὴν θέσιν ταύτην δαπάνης, ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ, ὅτι ὁ Διερμηνεὺς οὗτος δύναται νὰ ἐργάζηται καὶ εἰς ἄλλα τοῦ ὑπουργείου ἀντικείμενα, ἀφοῦ μάλιστα ἡ τῶν Ἀσιατικῶν γλωσσῶν ἀνάγκη παρίσταται μὲν σπουδαία, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ πολυάσχολος, ἡ δὲ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ ἐργασία τοῦ ὑπαλλήλου τούτου ἀποκαθιστᾷ περιττὴν τὴν θέσιν ἑνὸς ὑπουργικοῦ γραμματέως Αʹ. τάξεως, ἐξ οὗ, καὶ μὲ τὴν νόμιμον ἔκπτωσιν τοῦ μισθοῦ, προέρχεται ἐλάττωσις τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δραχμῶν 2,592.»

§62Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπιμείνῃ, διότι ὁ διερμηνεὺς ὄχι μόνον ἔχει ἐργασίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ἔχει ὡς πρὸς τὰς δικογραφίας ἰδίως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν σπουδαίας ἐργασίας. Ἠξεύρετε, ὅτι σήμερον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει ὅλως ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν· τὸ γραφεῖόν του ἦτο σχηματισμένον διὰ προξενικὴν ὑπηρεσίαν, τώρα ὅμως τῷ προσετέθησαν καὶ ἄλλαι, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, καὶ ἐν ὅσῳ διαρκοῦν τοὐλάχιστον αὗται, πρέπει νὰ μένῃ.

§63ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς λέγει, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔχει πολλὴν ὑπηρεσίαν, ἂς μένῃ.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ κάμνει παρατηρήσεις καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐνοίκιον. (Ἀναγινώσκονται). Κεφ. 1. Ἄρθρον 2. «Ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ διὰ τὸ 1866 ἔτος προϋπολογισμοῦ ἐπρότεινε πρὸς οἰκονομίαν τῆς δαπάνης «δι’ ἐνοίκιον τοῦ γραφείου», ὅτι ἠδύνατο νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργείου κατάστημα, καθόσον καὶ τῆς δεούσης χωρητικότητος τυγχάνει καὶ εἰς κεντρικὸν τῆς πόλεως μέρος κεῖται, καὶ τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος ἐκείνου ὑπὸ τοῦ δημοσίου πληρόνεται· ὁ δὲ τότε ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 Δεκεμβρίου 1865 ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι «διὰ τὸ μέλλον θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασις τῆς Βουλῆς, καθόσον ἄλλως τε ὑπάρχει συμβόλαιον εἰς ἐνέργειαν καὶ δὲν ἠξεύρει καλῶς μέχρι τίνος χρόνου ἐκτείνεται ἡ ἐνέργειά του»· ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ ἔκτοτε οὐδεμία φροντὶς περὶ τούτου ἐγένετο, ἂν καὶ ὁ χρόνος τῆς ἐνοικιάσεως ἔληγε τὴν 30 Αὐγούστου 1866, καὶ ἡ ἐνοικίασις τῆς ἰδιωτικῆς οἰκίας καὶ παρὰ τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ ὑπόσχεσιν ἀνανεωθεῖσα ἐπὶ ἓν ἔτος, λήγει μόλις κατὰ τὴν 30 Αὐγούστου 1867. Ἡ ἐπιτροπὴ ἑπομένως ἀναγνωρίζουσα καὶ αὖθις τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ παύσῃ διὰ τὸ μέλλον ἡ τοιαύτη ὅλως περιττὴ καὶ ὑπέρογκος δαπάνη, παραδέχεται μόνον τὸ ἐνοίκιον τοῦ γραφείου δι’ ὀκτὼ μῆνας ἀνὰ δραχ. 445 τὸν μῆνα, καὶ οὕτως ἀφαιρεῖ ἐκ τοῦ διὰ τοῦ ἄρ. 2 ζητουμένου ποσοῦ τὸ ἐνοίκιον μόνον 4 μηνῶν, ἤτοι δραχ. 1780. Προσθέτει δὲ ὅτι ἐὰν τὸ εἰρημένον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως κατάστημα δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τότε εὐκόλως δύναται νὰ τοποθετηθῇ τὸ γραφεῖον τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργείου εἰς τὸ καταλληλότατον κατάστημα τοῦ δημοσίου, εἰς ὃ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐργάζεται τὸ ἀρχηγεῖον τῆς Β. χωροφυλακῆς, τὸ δὲ ἀρχηγεῖον νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ κατάστημα, εἰς ὃ καὶ ἡ Νομαρχία Ἀττικῆς, ὅπου μέχρις ἐσχάτων ἦτο τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον. Ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ, ὅτι ἡ θέσις ἐκτάκτου κλητῆρος ἀνὰ δραχ. 75 τὸν μῆνα εἶναι περιττὴ, ὡς δυναμένης νὰ ἐκτελεσθῇ τῆς ὑπηρεσίας διὰ τῶν δύω κλητήρων, περὶ ὧν ἐδόθη ἡ πίστωσις ἐν τῷ ἄρθρῳ 1. Ἑπομένως ἀφαιροῦνται ἐκ τοῦ διὰ τοῦ ἄρθρου 2 ζητουμένου ποσοῦ δραχ. 900.»

§65Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ κατάστημα εἶναι ἐνοικιασμένον μέχρι 30 Αὐγούστου. Ἂν τὸ δημόσιον εἶχε κατάστημα, τὸ ὑπουργεῖον ἤθελεν εὐχαρίστως μεταβῆ, διότι καὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον εἶναι καλλίτερον τοῦτο· ἀλλὰ, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην παρὰ τῶν συναδέλφων μου, εἰς τοὺς ὁποίους μὲ παραπέμπει ἡ ἐπιτροπὴ, τὰ καταστήματα ἐκεῖνα καὶ ἀνεπαρκῆ εἶναι διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ δὲν δύνανται νὰ διατεθῶσι παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων. Τὸ κατάστημα τῆς χωροφυλακῆς μὲ εἰδοποίησαν, ὅτι κατέχεται οὐ μόνον ὑπὸ τῆς διευθύνσεως τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Μηχανικοῦ. Ἐὰν ὅμως ᾖναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, θέλει γίνει, πρέπει ὅμως ἡ πίστωσις νὰ διατηρηθῇ, ὥστε ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει νὰ μὴν εὑρεθῶμεν ἐν ὑπαίθρῳ.

§66ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Τὸ κατάστημα αὐτὸ διὰ τὴν χωροφυλακὴν εἶναι εὐρύχωρον. Τὸ ἀρχηγεῖον ἠμπορεῖ νὰ μετατεθῇ εἰς τὴν οἰκίαν ἐδῶ τοῦ Κ. Κολοκοτρώνη. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ νὰ προσθέσῃ τὸ ἐνοίκιον, ἂς τὸ κάμῃ· ἡ διαφορὰ εἶναι 5,500 δραχμαί.

§67ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐξετάσωμεν διατὶ δὲν ἐξετελέσθη, Κύριοι, ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὴν μετάθεσιν τοῦ καταστήματος αὐτοῦ εἰς ἓν ἕτερον, ὅπως ὁ τότε ὑπουργὸς ὑπεσχέθη, ζητοῦμεν νὰ διευθετήσουν καὶ διαῤῥυθμίσουν αὐτὸ εἰς τὸ μέλλον. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, Κύριοι, ἀφοῦ πληρόνομεν ἁμάξας διὰ τοὺς Κ. ὑπουργοὺς, καὶ ἐκτάκτους κλητῆρας, ἀφοῦ πληρόνομεν τόσα καὶ τόσα, νὰ μᾶς ἐπιβαρύνουν μὲ αὐτὰ τὰ ὑπέρογκα ἐνοίκια. Τὸ κατάστημα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀρκετὰ εὐρύχωρον, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ δι’ ἓν μεγάλον ὑπουργεῖον, ἢ διὰ δύω μικρά· καὶ παρατηρήσατε τὴν κατάχρησιν, ἥτις γίνεται εἰς αὐτὸ τὸ κατάστημα· εἶναι διώροφον καὶ ἔχει ὑπόγεια· ἐπάνω εἶναι τὸ ὑπουργεῖον, τὰ κάτωθεν μένουν εἰς τοὺς κλητῆρας καὶ κάθηνται ὡς εἰς παλάτια. Ἂν ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν, ὅτι ἕκαστος δικηγόρος νὰ πληρόνῃ τὸ ἐπιτήδευμά του ἀναλόγως τῶν ἐνοικίων, ἂν κατῴκει εἰς τὸ κατάστημα τῶν κλητήρων εἷς δικηγόρος, ἔπρεπε νὰ τὸν θέσωμεν εἰς τὸν τῆς πρώτης τάξεως. Διατί λοιπὸν αὐταὶ αἱ παραχωρήσεις, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ. Ὅταν παρουσιάζετε τὰ ἐπιτηδεύματα, τοὺς φόρους, δὲν θέλετε κἀνεὶς νὰ κάμνῃ παρατήρησιν· ὅταν παρουσιάζετε πιστώσεις ἑκατομμυρίων, δὲν θέλετε κἀνεὶς νὰ κάμνῃ πάλιν παρατήρησιν. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε τοὐλάχιστον οἰκτιρμὸν πρὸς τὸν λαὸν αὐτόν; εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρόνῃ; Προτείνω λοιπὸν νὰ μὴ προστεθῇ πίστωσις παντάπασιν, ἀλλὰ νὰ καταλογισθῇ καὶ ἡ δαπάνη ἑνὸς ἔτους εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις παρεβίασε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἄ μὰ πῶς! ἕκαστος ὑπουργὸς θὰ ἐνεργῇ κατὰ τὴν θέλησίν του, ἢ κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους; Μάλιστα, Κύριοι, τὰ ὑπουργεῖα πρέπει νὰ συγχωνευθοῦν, ὅταν θέλετε νὰ κάμετε οἰκονομίαν, καὶ οἱ γενικοὶ γραμματεῖς νὰ παύσουν (θόρυβος).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ θορυβεῖτε, Κύριοι, ἀκούσατε.

§69ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἀκούουν ἢ δὲν ἀκούουν, μὲ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον· ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ χρέος μου, καὶ ὅστις θέλει ἂς ἀκούσῃ· μάλιστα καλλίτερα μόνος παρὰ μετὰ πολλῶν. «Εἷς φρονῶν μυρίων μὴ φρονούντων κρείσσων ἐστίν». Εἶμαι λοιπὸν ὅλως διόλου ἐναντίος τοῦ νὰ προστεθῇ δαπάνη δι’ ἐνοίκιον. Μάλιστα ἀπὸ τοῦδε πρέπει νὰ φροντίσῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ μεταφέρῃ τὸ κατάστημα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἔθνους. Τὴν ἀπόφασιν τὴν περυσινὴν δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀκυρώσωμεν ἡμεῖς σήμερον, διότι ἄλλως θὰ ἤμεθα ἀνακόλουθοι.

§70ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, Κ. Πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμένει εἰς τὴν γνώμην της;

§72ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐπιμένει νὰ μεταβῇ τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὸ κατάστημα ὅπου εἶναι ἡ χωροφυλακή.

§73Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἂν ἠμπορέσῃ.

§74ΒΟΤΣΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Λέγω καὶ ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ κατάστημα αὐτὸ χρησιμεύει διὰ τὸ ἀρχηγεῖον τῆς χωροφυλακῆς καὶ τοῦ μηχανικοῦ καὶ δὲν ἀρκεῖ· ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ καταργηθῇ ἀργότερα τὸ ἓν τῶν ἀρχηγείων αὐτῶν· τότε, μάλιστα, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ μετακόμισις· ὥστε πρέπει νὰ μείνῃ ἐλεύθερον τὸ στάδιον, ὄχι ὅμως νὰ περιορισθῶμεν ἐντὸς τοῦ ἀδυνάτου.

§75ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔγραψεν εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ὅτι δίδει τὴν πίστωσιν ἕως τὴν 1 Σεπτεμβρίου.

§76ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ κατάστημα τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας εἶναι πολὺ εὐρύχωρον, διότι αὐτὸ τὸ ἴδιον κατάστημα κατὰ τὸ ἥμισυ ἐνοικιάζετο ἄλλοτε καὶ ἦτο πολὺ εὐρύχωρον διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς παιδείας· δὲν ἠξεύρω ἀπὸ πότε ἤρχισε νὰ μὴν ἐνοικιάζεται τὸ ἥμισυ καὶ νὰ γίνουν τὰ δύω ἕν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποῤῥίπτετε καὶ τὸν κλητῆρα;

§78ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι ἄλλο αὐτό.

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ κλητὴρ αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος, καὶ ἂν καταργηθῇ, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ τὸν λάβω ἐξ ἰδίων μου· εἶναι πολλὴ ἐξωτερικὴ ὑπηρεσία, ἀποστολὴ ἐπιστολῶν καὶ ἄλλα· προχθὲς τὸν εἶχον στείλει εἰς τὴν Σῦρον.

§80ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ὅταν ὁ Κ. ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ....

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι νὰ περιορισθῇ ἡ πίστωσις ἕως τέλη Αὐγούστου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Τὸ περὶ κλητῆρος τώρα. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μείνουν δύω, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη· λοιπὸν μένουν καὶ οἱ τρεῖς.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Προσωπικὸν τῶν πρεσβειῶν.» Ἀκούσατε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. «ΚΕΦΑΛ. 2. Ἄρθρον 1. «Ἡ προσθήκη τῶν δύω μαθητευομένων καὶ τοῦ διδασκάλου τῆς τουρκικῆς γλώσσης παρὰ τῷ ἐν Κωνσταντινουπόλει τῆς διερμηνείας γραφείῳ δὲν εἶναι κατὰ τὴν πεποίθησιν τῆς ἐπιτροπῆς παραδεκτὴ, καθότι, ἀποφασισθείσης ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866 ἀπαλείψεως τῶν μαθητευομένων ἢ ἀκολούθων τούτων, δὲν παρίστανται νέοι ἰσχυροὶ λόγοι ὑπαγορεύοντες τὴν ἀνάγκην νὰ πείσωσι τὴν ἐπιτροπὴν ν’ ἀνατρέψῃ τῆς Βουλῆς τὴν προτέραν ἀπόφασιν· ἑπομένως προτείνει τὴν ἐκ τοῦ ἄρθρου 1 ἀφαίρεσιν τῆς δαπάνης διά τε τοὺς μαθητευομένους καὶ τὸν διδάσκαλον, συνισταμένου τοῦ ὅλου μετὰ τὴν νόμιμον ἔκπτωσιν εἰς δραχ. 6,444. Ἐμβλέπουσα ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ σπουδαῖον τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐμπορικοῦ γραφείου, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν καὶ ἁρμοδιότητα τοῦ ὁποίου ὑπάγονται πολλὰ μεγίστης ἀξίας συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, φρονεῖ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διὰ τὸν ὑποπρόξενον ὑποδιευθυντὴν δαπάνη ἐκ δραχ. 6,480· ἕνεκα τούτου προτείνει τὴν προσθήκην δραχ. 36 πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς διὰ τὴν θέσιν ταύτην δαπάνης».

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὡς πρὸς αὐτὸ, κύριε πρόεδρε, θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Βουλὴ κατήργησε τὴν θέσιν τῶν δύο μαθητευομένων καὶ τοῦ διδασκάλου εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείαν, ἀλλ’ ἐξετάσας τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶδον, ὅτι πραγματικῶς ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Θέλω λοιπὸν νὰ προκαλέσω ἐκ νέου τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Θέλω εἴπει δὲ εἰς ὀλίγας λέξεις, ποία ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι παρέχουν. Ἡ ὀνομασία αὐτῶν ὡς μαθητευομένων ἀπατᾷ πολλοὺς, οἵτινες φρονοῦν, ὅτι αὐτοὶ διδάσκονται μόνον, διὰ νὰ κατασταθῶσι χρήσιμοι κατόπιν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πραγματικὸν, οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ καταλληλότερον ἔπρεπε νὰ ὀνομάζωνται ἀκόλουθοι· καὶ πραγματικῶς ὑπάρχει νόμος γενόμενος μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν Ἰονίων νήσων μετὰ τῆς Ἑλλάδος περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων εἰς τὰ προξενεῖα, εἰς τὸν ὁποῖον ὀνομάζονται οὗτοι ἀκόλουθοι. Ἡ ὑπηρεσία των εἶναι κυρίως ἐξωτερικὴ, ὄχι γραφική· οὗτοι μεταβαίνουσιν εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα, τὰ δικαστήρια, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑποθέσεις οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι. Τοσαῦται εἶναι αἱ ὑποθέσεις αὗται, καὶ τοσαῦτα εἶναι τὰ γραφεῖα, ὥστε ὅλος ὁ καιρὸς τῶν δύω αὐτῶν ὑπαλλήλων ἐξαντλεῖται εἰς αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Ἐὰν ἀφαιρέσητε αὐτοὺς καὶ θελήσητε ν’ ἀναθέσητε τὸ ἔργον εἰς τοὺς τακτικοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τῆς πρεσβείας, εὑρίσκετε ὅτι πάσχουσι πολὺ τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἰδίως ἐκείνων μεταξὺ αὐτῶν οἵτινες δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ πληρόνωσι, διότι οἱ εὔποροι καὶ ἤδη εὑρίσκουσι προστασίαν πληρόνοντες αὐτοὺς τοὺς δύο ἀκολούθους οἵτινες παρέχουν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ ἀτομικῇ ἑκάστοτε πληρωμῇ. Ἀλλ’ ἠξεύρετε πόσον μέγας εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ πόσοι μεταξὺ αὐτῶν δὲν ἔχουσι τὰ μέσα νὰ πληρόνωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Αὐτοὶ ὅλοι πάσχουν μεγάλως διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς πληρωμῆς τῶν δύο αὐτῶν ὑπαλλήλων. Θὰ σᾶς κάμω μίαν ἀπαρίθμησιν τῶν διαφόρων γραφείων εἰς τὰ ὁποῖα αὐτοὶ πρέπει σχεδὸν καθ’ ἑκάστην νὰ μεταβαίνωσι. Κυρίως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἀστυνομίας διεξάγονται αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὸν κλάδον αὐτόν, ἐκεῖ δὲ ὑπάρχουν 5 τμήματα, πταισματοδικεῖον, διὰ νὰ δώσωμεν ὄνομα κατὰ τὴν ἰδικήν μας νομοθεσίαν, πλημμελειοδικεῖον, κακουργιοδικεῖον, γραφεῖον χωροφυλακῆς διὰ τὰ μεταξὺ Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ στρατιωτῶν καὶ τέλος τὸ ὑγειονομικὸν γραφεῖον. Ὑπάρχει πρὸς τούτοις ἄλλο γραφεῖον παραπομπῆς, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ πρῶτον μεταβαίνουσιν αἱ ὑποθέσεις διὰ ν’ ἀποφασισθῇ εἰς ποῖον ἄλλο γραφεῖον θέλουσι μεταβῆ. Ἔχουσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ 18 ἀνακριτήρια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἔχουσι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς ὅλα τὰ ἀστυνομικὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰ διάφορα τμήματα τῆς πόλεως, πρὸς τούτοις εἰς τὸ δημαρχεῖον τοῦ Πέρα, εἰς τὸ ὁποῖον ἄπειροι ὑποθέσεις διεξάγονται καθ’ ἑκάστην. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, ἐὰν ἐξακολουθῆτε νομοθετοῦντες τὴν κατάργησιν τοῦ ποσοῦ τούτου, ποῖος θέλει προστατεύει τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἐνώπιον ὅλων αὐτῶν τῶν γραφείων; Οἱ ἄλλοι 4 διερμηνεῖς ἔχουσιν ἔργα σπουδαιότερα γραφικά· δὲν δύνανται νὰ κάμωσιν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὅστις γνωρίζει τὰς μεγάλας ἀποστάσεις ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐννοεῖ ὅτι δὲν ἔχουν καιρόν. Σᾶς εἶπον ὅτι καὶ πέρυσιν, ἀφοῦ κατηργήθη ὁ μισθὸς, οἱ ὑπάλληλοι πάλιν ἔμειναν ἐκεῖ, διότι ἡ πρεσβεία δὲν δύναται νὰ διεξάγῃ τὰς ὑποθέσεις ἄνευ αὐτῶν, γίνεται ὅμως ἡ πληρωμὴ ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν. Αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἀνεξάρτητοι ἐὰν θέλουν νὰ ὑπακούουν εἰς τὰς διαταγὰς τῆς πρεσβείας ἢ ὄχι. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ αὐτὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει. Ὡς πρὸς τὸν διδάσκαλον, αὐτὸς χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ παρασκευάζῃ αὐτοὺς τοὺς νέους διὰ νὰ κατασταθῶσι κατόπιν καλοὶ διερμηνευτικοὶ ὑπάλληλοι, τῶν ὁποίων ἔχομεν μεγάλην ἀνάγκην. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ διερμηνευτική σας ὑπηρεσία χωλαίνει πολὺ καὶ ἀναγκαζόμεθα πολλάκις νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ ξένα διερμηνευτικὰ γραφεῖα, παρὰ τῶν ὁποίων παραλαμβάνομεν ὑπαλλήλους, καὶ ὁ σήμερον πρῶτος διερμηνεὺς παρελήφθη παρὰ ξένης ὑπηρεσίας· Ἕλλην μὲν ἦτο ἀλλ’ ὑπηρέτει εἰς ἄλλην πρεσβείαν. Νομίζω ὅτι εἶναι γλίσχρον δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τόσον μεγάλα συμφέροντα εἰς τὴν Τουρκίαν, ἀπέναντι αὐτῶν νὰ μὴ παραδεχώμεθα αὐτὴν τὴν μικρὰν δαπάνην. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτον ἱκανὸν νὰ μᾶς κάμῃ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς δαπάνης αὐτῆς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε καὶ ἄλλο, τοὐτέστιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐντὸς τοῦ γραφείου αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς ὀθωμανὸς, ὅστις οὐ μόνον τὴν ὀθωμανικὴν γλῶσσαν γνωρίζει πάντοτε ὡς ἐγχώριος καλλίτερον τῶν ξένων, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ τοπικὰ ἔθιμα καὶ ἰδίως τὰ θρησκευτικὰ εἶναι εἰδήμων πραγμάτων τὰ ὁποῖα ξένος δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ, καὶ ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν Τακριρίων, ὅπερ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἐπιθεώρησιν ὀθωμανοῦ. Αὐτὸ καθιστᾷ ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ ἐντὸς τῆς πρεσβείας, καὶ ἤδη, ὅτε δὲν ὑπάρχει πάντοτε, καταφεύγομεν εἰς τοιοῦτον πληρόνοντες ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων. Ἀντὶ λοιπὸν τούτου, θεωροῦντες τὴν ὠφέλειαν ἥτις ἤθελε προέλθει, νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτὴν τὴν δαπάνην· ἄλλως, ἀφοῦ ἐξέθεσα ὅλα ταῦτα, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ.

§84ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐῤῥέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὡμίλησε καὶ ὁ Κ. Τσάνος καὶ ὁ Κ. Κουντουριώτης, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι θεωρεῖ περιττὰς αὐτὰς τὰς θέσεις. Ἡ ἐπιτροπὴ ὁδηγουμένη ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, δὲν ἠδυνήθη παρὰ καὶ ἐφέτος νὰ πράξῃ αὐτό· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ πείθεται εἰς ὅσα ἐξέθεσεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, ἂς ἀποφασίσῃ.

§85ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δύω μαθητευομένους, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ γνωρίζω τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὰς ἀποστάσεις, ὅσα εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶναι σωστὰ, διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ὅσοι ἔχουν ὑποθέσεις ἐκεῖ, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ἢ νὰ ὑποστηρίζωνται ἀπὸ ἕνα τοὐλάχιστον, ὅστις γνωρίζει τὴν τάξιν τῶν γραφείων ἐκεῖ καὶ τὴν γλῶσσαν· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν καθηγητὴν τῆς Τουρκικῆς γλώσσης νομίζω, ὅτι εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εἶναι περιττὸς διδάσκαλος τῆς Τουρκικῆς γλώσσης, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μαθητεύουν οἱ δύω αὐτοὶ μαθητευόμενοι, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουν σχολεῖα τῆς Τουρκικῆς γλώσσης εἰς ἃ σπουδάζει ὅλη ἡ Ἀνατολὴ, καὶ ἐκεῖ εἶναι εἰδικοὶ ἄνθρωποι. Ἐὰν ἤμεθα εἰς Παρισίους, μάλιστα, ἀλλ’ ἐκεῖ εἶναι ὁ τόπος εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει ἡ γλῶσσα, γεννῶνται οἱ διδάσκαλοι, καὶ δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν μὲ 200 δραχμὰς νὰ ἔχωμεν ἱκανὸν ἄνθρωπον, ὥστε νὰ παρασκευάσῃ μαθητευομένους, οἵτινες νὰ δύνανται τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν νὰ γνωρίζουν· ὥστε δὲν παραδέχομαι αὐτό.

§86ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Τουρκίαν ἐν γένει οἱ διερμηνεῖς παρακαλοῦν καὶ τοὺς πρέσβεις καὶ τοὺς προξένους, εἰ δυνατὸν, νὰ ὑπηρετήσουν ἀμισθὶ, αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, ὅτι δῆθεν οἱ μαθητευόμενοι αὐτοὶ περιφέρονται ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν εἰς τὸ Πέρα καὶ ἐντεῦθεν εἰς 100 δικαστήρια, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπαρίθμησε, εἶναι σχεδὸν ἰδανικὰ, διότι ἐγὼ ἤμην ἐν Κωνσταντινουπόλει ὡς πρόσφυξ καὶ ἐγνώρισα τὰ πράγματα καὶ τοὺς μαθητευομένους· ὁ σκοπὸς εἶναι δι’ οἰκονομίαν προσώπων, τίποτε ἄλλο· ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα εἴδετε τί σᾶς εἶπε; ὅτι ἂν καὶ πέρυσιν ἐξηρέθησαν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, μολαταῦτα διετηρήθησαν· διατί; διότι ἔχουν ὠφελείας μεγάλας, καὶ ἂν τοὺς δοθῇ μισθοδοσία καὶ ἂν δὲν τοὺς δοθῇ, ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν δὲν ἀπομακρύνονται. Λοιπὸν ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις καὶ ἂς παύσωμεν αὐτὰ τὰ ἔκτακτα κονδύλια. Καὶ διὰ τὸν διδάσκαλον σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Θεοχάρης. Ἐγὼ ἠξεύρω καὶ αὐτόν· ἂν θέλετε, ἀκόμη σπουδάζει αὐτός· εἷς μόνον ὑπάρχει εἰς τὴν πρεσβείαν, ὅστις φωνὴν ὕψωσε πολλάκις, ὅστις ἔσωσεν Ἕλληνας, ἀλλ’ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἔρχεται καὶ τὸν κρημνίζει, ὁ Σάββας Φωτόπουλος, ὅστις ἔκτοτε ὑπερασπίσθη τὰς Ἑλληνικὰς ὑποθέσεις· μολαταῦτα τὸν ἀπεμάκρυναν, καὶ δὲν ἔχει οὔτε μίαν σύνταξιν. Ἂς φροντίσῃ ἡ πρεσβεία· εἶναι πολλοὶ ὁμογενεῖς ἐκεῖ, οἵτινες προθυμότατα προσφέρονται διὰ νὰ ὑπηρετήσουν καὶ ἀμισθὶ καὶ γνωρίζουν καὶ τὴν Ὀθωμανικὴν, καὶ τὴν Γαλλικὴν καὶ τὴν Ἀγγλικὴν, γνωρίζουν ὅλας ἐν γένει τὰς γλώσσας. Τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, καταδικάζει μάλιστα τοὺς διερμηνεῖς, λόγῳ ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν καὶ ἔχουν ἀνάγκην διδασκάλου. Τότε φροντίσατε νὰ παραλάβητε ἀξίους, κύριε ὑπουργέ.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μίαν λέξιν μόνον πρὸς τὸν Κ. Σακελλαριάδην. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἔχουν μεγάλας ὠφελείας καὶ δὲν ζητοῦν μισθὸν, ἀλλ’ ἴσα ἴσα διότι ἔχουν, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ψηφίσῃ μισθὸν, διὰ νὰ παύσουν νὰ ἔχουν ὠφελείας, διὰ νὰ δύναται τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀποστείλῃ ἄλλους, ἐὰν ἴδῃ, ὅτι ἐξακολουθοῦν αὐτοὶ νὰ ὠφελῶνται διὰ τρόπου μὴ νομίμου· σήμερον δὲν δυνάμεθα αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἐὰν παρανομήσουν, νὰ τοὺς ἀντικαταστήσωμεν, διότι δὲν ἔχομεν δύναμιν ἐπ’ αὐτῶν· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ δώσῃ πίστωσιν, τότε δυνάμεθα κάλλιστα, ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι παρεκτρέπονται, ν’ ἀποστείλωμεν ἄλλους.

§88ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι παρεκτρέπονται, διότι τὰ πρόσωπα δὲν γνωρίζω.

§89ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ πολυτέλεια, κύριοι, εἶναι ἀληθές, ὅτι εἶναι ἐπιθυμητὴ, καὶ πάντοτε εὑρίσκει δικαιολόγησιν. Τοῦτο συνέβη καὶ συμβαίνει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μας καὶ κυρίως εἰς τὴν ἐξωτερικήν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν δέκα χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὸν διδάσκαλον τῆς ὀθωμανικῆς γλώσσης καὶ τοὺς δύω βοηθοὺς δὲν εἶναι ἄλλο, παρὰ πολυτέλεια, ἀλλ’ εἶναι πολυτέλεια ἀπὸ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκουν σύστασιν, καὶ τοιούτους λόγους συστατικοὺς εἶπε καὶ ὁ Κ. ὑπουργός. Ἔχομεν ὀθωμανὸν ἐκεῖ· εἶναι διδάσκαλος, σπουδάζει δύω νέους ἐκεῖ, καὶ αὐτοὶ σήμερον μισθοδοτοῦνται νὰ σπουδάσουν καὶ ἔχουν αὔριον καὶ δικαιώματα νὰ τοὺς δώσετε θέσιν. Ἐπέρχεται νέα ὑποχρέωσις ἐκ τούτου· διότι τοὺς ἔχεις μαθητευομένους, θὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃς· διότι τοὺς ἀπησχόλησες ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐπιχείρησιν, τοὺς ἔκαμες εἰδικοὺς, πρέπει νὰ τοὺς τοποθετήσῃς. Ὅλα τὰ πράγματα ἐξ ἀναλογίας ἐξετάζονται ὡς ὀρθά· ὅταν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὰ ἐξετάσῃς, ὅλαι αἱ εὐεργεσίαι εἶναι ἐπιθυμηταὶ, ἀλλὰ νὰ ἴδωμεν, δὲν ἀποστερεῖ τοὺς ἄλλους αὐτὴ ἡ εὐεργεσία ἀπὸ τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὸ δίκαιον; Σήμερον ἐξ ἀναλογίας τῆς θέσεως καὶ τῆς εὐπορίας, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρὸς τὴν δαπάνην, πρέπει νὰ ἐξετάσητε, καὶ τότε θέλετε ἰδῆ, ἐὰν ᾖναι χρήσιμοι ἢ ὄχι. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι οὐδαμῶς δὲν εἶναι χρήσιμοι κατὰ λόγον ἀνάγκης· κατὰ λόγον πολυτελείας χρησιμώτατοι, διότι δὲν ἐνεργοῦν μίαν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν ὡρισμένην· τρέχουν ἐδῶ, λέγει, καὶ τρέχουν ἐκεῖ, καὶ δὲν φθάνουν 4 διερμηνεῖς—ά. διερμηνεὺς, βʹ. γʹ. δʹ, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ έ. διερμηνεὺς ἀκόμη. Πέντε, κύριοι, διερμηνεῖς, νομίζετε, τί κάμνουν; μεταφράζουν; τί διακοινώσεις θὰ ἔχουν; Νομίζετε, ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμουν διακοινώσεις εἰς τὴν Πόρταν μίαν, δύω τὴν ἡμέραν; Ὁ γραμματεὺς τῆς πρεσβείας τί κάμνει; ἔχομεν γραμματέα τῆς πρεσβείας· ἔχομεν δεύτερον γραμματέα. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὅλα γίνονται γαλλιστὶ, διότι τὴν σήμερον ὅλοι οἱ ἐν τοῖς πράγμασι γαλλιστὶ ὁμιλοῦν. Τί κάμνουν αὐτοὶ οἱ γραμματεῖς; Λοιπὸν οἱ διερμηνεῖς εἶναι οἱ ὁποῖοι κάμνουν αὐτὸ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, καὶ αὐτοὶ εἶναι καὶ γνωστοὶ, διότι ἔχουν τὸν τίτλον, διότι εἰς τὴν Τουρκίαν χρειάζεται καὶ κἄποια παρουσίασις· αὐτοὶ βλέπουν καὶ τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ὑπηκόου εἰς τὴν Πόρταν.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι εἰς τὴν Πόρταν, εἰς τὴν ἀστυνομίαν.

§91ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λοιπὸν πέντε διερμηνεῖς· καταλαμβάνετε πόσον πολυάριθμον προσωπικὸν ὑπάρχει διὰ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὰ δικαστήρια;

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ εἰς τὰ ἀγορανομεῖα, τὰς φυλακάς.

§93ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δι’ ἓν ἀντίγραφον λοιπὸν, ἐὰν χρειασθῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τόσον προσωπικὸν ἐκεῖ; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτοὶ δὲν ἔχουν ὡρισμένην θέσιν, καὶ ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ὅλως περιττὴ καὶ πολυτελής. Κατὰ λόγον πολυτελείας τὴν παραδέχομαι καὶ ἐγὼ ὡς ἀναγκαίαν, κατὰ λόγον δὲ ἀνάγκης τὴν θεωρῶ ἐντελῶς περιττὴν καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§94ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι ὠφελιμώτατοι, διότι εὐκολύνουν τοὺς πολυπληθεῖς ὑπηκόους. Καλλίτερον νὰ τοὺς πληρώνωμεν, παρὰ μεταχειριζόμενοι πᾶν μέσον, ὅπως προσπορισθῶσι τὰ ἀναγκαῖά των, νὰ διαρπάζουν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέροντα. Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν μέριμναν διὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὅπου ἔχομεν τοὺς περισσοτέρους ὑπηκόους, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἀνυπεράσπιστα;

§95ΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ μίαν λέξιν, ἡ ὁποία, σᾶς βεβαιῶ ἤχησε πολὺ κακῶς εἰς τὰ ὦτά μου. Ὁ ἀξιότιμος κ. Καλλιφρονᾶς νομίζει, ὅτι ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν διὰ τὸ προσωπικὸν δύω μαθητευομένων, εἶναι μία πολυτέλεια. Ἔχω ὅλως διόλου ἀντίθετον ἰδέαν καὶ τὴν ἰδέαν μου τὴν ἐσχημάτισα ἐκ μακρᾶς πείρας. Πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν σᾶς ἀπηρίθμησε τὰς πολλὰς καὶ μεγάλας καὶ βαρείας τῳόντι ἀσχολίας, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβεία. Ἐὰν προσθέσω μίαν λέξιν εἰς ἐνίσχυσιν τῶν λόγων τοῦ κ. ὑπουργοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μὲ ἀκούσῃ· τοὐλάχιστον θὰ κάμω τὸ καθῆκόν μου. Ἔχομεν, εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. Καλλιφρονᾶς, 4 διερμηνεῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πέντε.

§97ΤΣΑΝΟΣ. Ὁ πέμπτος εἶναι πρόσθετος καὶ προσετέθη μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν Ἰονίων νήσων, καὶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, προσετέθη διὰ τὰς ὑποθέσεις αὐτῶν· θέλω σᾶς ἀποδείξει, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι πολυτέλεια ἡ προσθήκη δύω ἄλλων ὀργάνων, καὶ ὅτι οἱ τέσσαρες διερμηνεῖς, οἱ πέντε, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, δὲν ἐξαρκοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰς ἀκοάς μου ἦλθον πολλάκις μυρία παράπονα, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς πρεσβείας, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τῶν ἑλλήνων ὑπηκόων δὲν διεξάγονται τακτικῶς. Ἐνθυμήθητε, ὅτι ἐκ 30,000 ἑλλήνων συνίσταται ἡ ἐκεῖ ἑλληνικὴ ἀποικία· μὴ λησμονεῖτε, ὅτι 30 ἕτεραι χιλιάδες διαβαίνουσι κατ’ ἔτος τὰ στενὰ τοῦ Βοσπόρου· 60,000 λοιπὸν ἑλλήνων ἔχομεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ τὸ πλῆθος ὅλων αὐτῶν ἕνεκα τῶν σχέσεων τῶν καθημερινῶν, ἃς ἔχει μὲ τοὺς ἐγχωρίους, γεννᾷ τόσας ἀμφισβητήσεις, γεννᾷ τόσας διαφορὰς, ὥστε ἡ διερμηνεία πρέπει νὰ ἵσταται πάντοτε παροῦσα, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ, καταφεύγουσα εἰς τὰς διαφόρους ὀθωμανικὰς ἀρχὰς, νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματα τῶν ὑπηκόων ἑλλήνων. Λέγουν, ὅτι ἔχομεν πολλοὺς διερμηνεῖς· ὁ πρῶτος διερμηνεὺς, κύριοι, ἔχει καθαρῶς ὑπηρεσίαν πολιτικὴν, εἶναι τὸ ὄργανον τοῦ πρέσβεως· αὐτὸς διαμετοχετεύει τρόπον τινὰ ἐκεῖ τὰς σκέψεις τῆς πρεσβείας, αὐτὸς ὑποστηρίζει τὰς ὑποθέσεις, ἃς ἔχομεν παρὰ τῇ Υ. Π. εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα, καὶ ἂν τὸν ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἀσχολίας, θέλετε πολὺ ζημιώσει τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αἱ ὑποθέσεις, ἃς ἔχομεν εἰς τὴν Υ. Π. εἶναι αἱ ἄπειροι ὑποθέσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν εἰς τὸ ἐμποροδικεῖον, καὶ τὸ ἐμποροδικεῖον, κύριοι, δὲν πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ ἕνα μόνον διερμηνέα· πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ δύω, διότι σημειώσατε ὁποῖον πλῆθος ὑποθέσεων καθ’ ἡμέραν ὑπάρχει ματαξὺ ὑπηκόων ὀθωμανῶν καὶ ἑλλήνων καὶ ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις πρέπει νὰ ἔλθωσιν ἐνώπιον τοῦ ἐμποροδικείου· ἐκτὸς τούτου κατὰ πᾶσαν στιγμὴν σχεδὸν συμβαίνει ἐν Κωνσταντινουπόλει ἓν ἔγκλημα καὶ ἡ διερμηνεία πρέπει νὰ ᾖναι ἑτοίμη νὰ τρέξῃ, διότι αἴφνης συλλαμβάνεται εἷς ἕλλην αὐθαιρέτως, καὶ πρέπει νὰ ὑπάγῃ, ἂν συνελήφθη αὐθαιρέτως νὰ τὸν ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὰς ὀθωμανικὰς ἀρχάς· ἐὰν ᾖναι κατά τι ὕποπτος, πρέπει νὰ παρίσταται εἰς τὰς ἀνακρίσεις· καὶ δὲν ἐπαρκεῖ εἷς, πρέπει νὰ παρίστανται πολλοὶ εἰς τὰς ἀνακρίσεις καὶ ἔπειτα εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν, διὰ νὰ ἴδουν μήπως οἱ νόμοι παρεβιάσθησαν. Ἔπειτα παρατηρήσατε πόσους ἔχομεν συντεχνίτας, πόσους μικρεμπόρους· αὐτοὶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἔχουν τόσας ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῶσιν ἀπὸ τοὺς διερμηνεῖς, εἴτε εἰς τὴν ἀγορανομίαν, εἴτε εἰς τὰς ἄλλας διαφόρους ἀρχάς· εἶναι 6,000 περίπου ἕλληνες, οἵτινες ἔχουν αὐτὸ τὸ μικρεμπόριον, οἵτινες ἐργάζονται εἰς τὰς συντεχνίας, καὶ δι’ αὐτοὺς ἐννοεῖται, ὅτι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ προστάτης, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν εἰς τὴν Τουρκίαν δὲν ὑπάρχῃ! Τὸ δίκαιον παραβιάζεται. Ἐκτὸς τούτου, καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχομεν τόσα ἄλλα τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρίστανται· ἔχομεν τὸ ἕκτον τμῆμα—τὴν λεγομένην παρ’ ἡμῖν δημαρχίαν· εἶναι τόσα ζητήματα ἃ παρουσιάζονται ἐκεῖ καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε εἷς διερμηνεύς. Ἀλλ’ οἱ ἄπειροι ναῦται, οἵτινες καθ’ ἑκάστην ἔρχονται ἐκεῖ, πόσας ὑποθέσεις δὲν ἔχουν μετὰ ὑπηκόων ὀθωμανῶν! καὶ αἱ ὑποθέσεις αὗται δὲν δικάζονται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, δὲν δικάζονται ἀπὸ τὸν λιμενάρχην, δικάζονται ἀπὸ τὸ ὀθωμανικὸν λιμεναρχεῖον, καὶ ἂν μίαν μόνον ἡμέραν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καθ’ ἣν ὥραν τοῦ ἔτους μάλιστα ὑπάρχει ἡ μεγαλητέρα πληθὺς τῶν ὑπηκόων μας, θέλετε ἰδῆ, ὅτι ὄχι 4, πολλοὺς διερμηνεῖς ἀπασχολοῦν εἰς τὸ λιμεναρχεῖον. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ λέγετε, ὅτι ἡ προσθήκη δύω ἁπλουστάτων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ζητεῖ τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι πολυτέλεια; Νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ζητεῖ ὁ κύριος ὑπουργός, εἶναι πολὺ γλίσχρον· ἐὰν ἤμην ὑπουργός, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν οὐχὶ δύω ὄργανα, ἀλλὰ 3 καὶ 4 νὰ προσθέσῃ, καὶ ὄχι μόνον δὲν θὰ ᾖναι πολυτέλεια ἡ δαπάνη διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θὰ ἦτο μέγα εὐεργέτημα, διότι τοιουτοτρόπως μόνον—καὶ τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως—ἠμποροῦν νὰ ὑποστηριχθῶσι τὰ ἐκεῖ μεγάλα συμφέροντα τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἔντιμον κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ καταμετρήσῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον, καὶ τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ στόμα ἀνθρώπου, ὅστις ἔχει κἄποιαν πεῖραν· ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν. Λυποῦμαι δὲ μόνον, ὅτι κατά τι ἡ ἐπιτροπὴ φαίνεται, ὅτι ἐκλόνισε τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ, καὶ ἀντὶ μαθητευομένων εἶπεν ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἀκολούθους, διότι, ἐὰν ᾖναι μαθητευόμενοι, θὰ ᾖναι πολῖται ἕλληνες καὶ θὰ ᾖναι ὅπως ὁ νόμος τοῦ 53 ἀπήτησε νὰ ἔχουν ἀπολυτήριον τοῦ γυμνασίου· αὐτὴν τὴν παρατήρησιν μόνον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ μὲ ἀκούσῃ.

§98ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ προτείνω ἀντὶ τῶν δύω ἀκολούθων, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύουν ἐκεῖ ὡς καποῦ ὀγλάνια, ἀντὶ αὐτῶν τῶν δύω ἀκολούθων νὰ προστεθῶσι δύω διερμηνεῖς. Ὡς πρὸς τοῦτο εἶμαι πολλὰ σύμφωνος, διότι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα δὲν ὑπερασπίζονται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν πρέσβυν, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπηκόους, διότι αὐτὸς ἔχει ἄλλα ὑψηλότερα καὶ σοβαρώτερα καθήκοντα, καὶ δὲν δύναται νὰ τρέχῃ εἰς τὴν ἀστυνομίαν, διὰ νὰ ἀποφυλακίσῃ ὑπήκοόν του τινὰ ἀδίκως κατακρατούμενον. Δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα χρησιμεύουν αἱ διερμηνεῖς. Αὐτὰ δὲ τὰ ἀντικείμενα καὶ αὐτὰς τὰς ἐνεργείας δὲν δύνανται νὰ τὰς ἐκτελέσουν οἱ μαθητευόμενοι· διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ προστεθῶσι δύω διερμηνεῖς, διότι αὐτὸ τὸ περὶ μαθητευομένων εἶναι ὅλως διόλου χειμαιρικόν. Ὁ Κ. ὑπουργὸς θέλει νὰ προστεθῶσι δύω διερμηνεῖς;

§99ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οἱ μαθητευόμενοι δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ὑποδιερμηνεῖς, ὑπάλληλοι τῶν διερμηνέων.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω πρῶτον διὰ τοὺς δύω μαθητευομένους καὶ κατόπιν διὰ τοὺς δύω διδασκάλους. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ αἰτουμένη πίστωσις διὰ τοὺς δύω μαθητευομένους νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Θὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ τοὺς διδασκάλους· οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ πίστωσις διὰ τοὺς διδασκάλους νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς περὶ πρεσβειῶν. «Τὸ δι’ ἀντιμισθίαν βοηθοῦ τοῦ διπλωματικοῦ γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείας ζητούμενον ἐκ δραχμῶν 600 ποσὸν, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, καθότι οὔτε εἰς τὸν νόμον στηρίζεται, οὔτε ἀπόλυτος ἀνάγκη πρὸς τοῦτο παρουσιάζεται, ἀφοῦ μάλιστα τὸ προσωπικὸν τοῦ γραφείου τῆς πρεσβείας δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ ἀποπερατώσῃ τὴν παροῦσαν ἔκθεσίν της χωρὶς νὰ φέρῃ εἰς τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς τὸ νὰ συστηθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὅπως τὸ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐμπορικὸν γραφεῖον διατηρῆται εἰς τὸ ἁρμόδιον πρὸς τὴν σπουδαίαν ὑπηρεσίαν κατάστημα, εἰς ὃ διαρκῶς νὰ διαμένῃ ὁ προϊστάμενος τοῦ γραφείου διευθυντὴς, ἵνα κατὰ πᾶσαν ὥραν ἀκούων ἑτοίμως τὰς παραστάσεις τῶν πολυαρίθμων ὑπηκόων ἑλλήνων, δύνηται νὰ τοῖς παρέχῃ τὴν δέουσαν καὶ νόμιμον προστασίαν καὶ συνδρομὴν εἰς πᾶν ὅ,τι τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας ἤθελον ἀπαιτήσει τὴν σύμπραξίν του. Εἰς τὴν σύστασιν δὲ ταύτην ἡ ἐπιτροπὴ προῆλθε πληροφορηθεῖσα τὸ ἀκατάλληλον τοῦ ἤδη ἐν Κωνσταντινουπόλει καταστήματος τοῦ ἐμπορικοῦ γραφείου, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ ἀσυμβίβαστον διαμονὴν τοῦ διευθυντοῦ. Τὸ ἄτοπον τοῦτο δύναται νὰ προληφθῇ, ἐὰν ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ Προξένου διευθυντοῦ ἐκ τῶν γραφικῶν ἐξόδων τοῦ ἐμπορικοῦ γραφείου, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ ἄρθρον 2 Κεφ. 2 τοῦ προϋπολογισμοῦ, γίνῃ ἡ κατάλληλος ἐκλογὴ τοῦ καταστήματος, εἰς ὃ νὰ διαμένῃ καὶ ὁ Πρόξενος διευθυντὴς, ὅπερ μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο. Διὰ ταῦτα Ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τῶν ἐκτεθεισῶν τροποποιήσεων καὶ τὴν ἐπιψήφισιν κατὰ τὰ λοιπὰ τοῦ εἰρημένου προϋπολογισμοῦ».

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι πολλὰ καλὴ, ἀλλ’ αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν ὑπουργόν· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰς 50 δραχμὰς αἵτινες δίδονται κατὰ μῆνα, αὐταὶ δίδονται ἐκ τῶν γραφικῶν, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὸ φύλλον λεπτομερείας εἶναι μία ἐπεξήγησις· ἐὰν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχῃ μέχρι τοῦδε αὐτὴ ἡ δαπάνη, εἶναι ἔτι ἀναγκαιοτέρα σήμερον διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τὸ ἀφαιρέσῃ, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀφαιρέσῃ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει ἡ Βουλὴ εἰς τὴν γνώμην της;

§103ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. «Κεφ. 2. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τῶν πρεσβειῶν 162,573. Ἄρθρον 2. Γραφικὰ ἔξοδα 33,600. Κεφ. 3. Προξενικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρ. 1. Προσωπικὸν τῶν προξενείων 219,580. Ἄρθρ. 2. Γραφικὰ ἔξοδα 26,510. Ἄρθρ. 3 ἔξοδα δι’ ἐπιθεωρήσεις 4000. Κεφ. 4. Ἔξοδα μεταβλητέα. Ἄρθρ. 1. Ἀποζημιώσεις καὶ βοήθειαι..... Ἄρθ. 2. Ἔξοδα ἀπρόβλεπτα, 25,000».

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ Μιτυλήνη κατεστράφη ἐκ τῶν σεισμῶν· ὡς ἐκ τούτου δὲν δυνάμεθα τοὐλάχιστον κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐλάττωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπροτείναμεν ὡς ἐπιχορήγησιν τοῦ προξένου Μιτυλήνης ἀπὸ 200– 100 δραχμὰς, διότι ἐὰν εἶχε καὶ μερικὰς ἀπολαυὰς, τὰς ἔχασε καὶ αὐτάς.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τοῦτο.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον «προσωπικὸν προξενείων» παρεδέχθη, ὅπως εἶπεν ὁ ὑπουργὸς.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅσα ἔξοδα ἐγένοντο διὰ τοὺς εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Κωνσταντινουπόλεως φυλακισθέντας διαφόρους πολίτας, οἵτινες ἀναβαίνουσι τὸν ἀριθμὸν 33, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσι εἰς αὐτὸ τὸ ποσόν. Αὐτοὶ ἐπέστρεψαν εἰς τὴν Ἑλλάδα χωρὶς νὰ πληρώσουν οὔτε λεπτὸν διὰ τὴν ἐπιστροφήν των, καὶ τοῦτο, διότι δὲν εἶχον· ὡς ἐκ τούτου τὸ γραφεῖον τῆς ἑταιρίας τῶν Γαλλικῶν ἀτμοπλοίων ἔδωκε πίστωσιν εἰς αὐτοὺς ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει πληρώσει τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεώς των. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 1,224 δραχμῶν καὶ ἑπομένως δι’ αὐτὸ τὸ ἄρθρον 26,224.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 6. Ἐκτέλεσις συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου 2,620».

§112ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσε καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4 καὶ 10′.