1867.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

Τῆς 7 Φεβρουαρίου 1867.

(Τρίτη)

Ὥρα 1. Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω τὸν κανονισμὸν, τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει λόγον περὶ τοῦ ἀκροατηρίου. «Ἀκροατὴς, ὅστις ἤθελε δείξει σημεῖα ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας, εἴτε δι’ ἐπευφημιῶν καὶ χειροκροτήσεων, εἴτε διὰ κραυγῶν, ἀγορεύοντός τινος βουλευτοῦ, ἀποβάλλεται τῆς θέσεώς του παρὰ τοῦ ἁρμοδίου κλητῆρος. Ὁ ταράττων τὰς διασκέψεις ἀπάγεται ἄνευ ἀναβολῆς, ἂν ἡ χρεία τὸ καλέσῃ, καὶ ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς». Παρακαλῶ τοὺς κυρίους ἀκροατὰς τοὺς παρευρισκομένους εἰς τὰς συνταγματικὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς ν’ ἀπέχωσι πάσης ἀποδοκιμασίας ἢ ἐπιδοκιμασίας· οὐδὲ νὰ θέλωσιν οὕτω νὰ συζητῶσι μετὰ τῆς Βουλῆς. Ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἐκεῖ ἕκαστος δύναται νὰ γράφῃ τὰς ἰδέας του καὶ τὰς πεποιθήσεις του περὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ περὶ τῆς γνώμης τῶν βουλευτῶν. Ὁ δήμαρχος καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ δημ. συμβουλίου τῆς νήσου Ἐρικούσης, ἐξαρτήματος τῆς Κερκύρας, ὑπέβαλον ἀναφορὰν ἐξαιτούμενοι τὴν κατ’ εὐθεῖαν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν τῶν ἐγχωρίων καὶ ξένων προϊόντων ἐν τῇ νήσῳ των χωρὶς νὰ τελωνίζωνται προηγουμένως ἐν τῇ πόλει Κερκύρας.

§2ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι, νὰ σᾶς δώσω μερικὰς διασαφήσεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, διότι περισσότερα δύνασθε νὰ γνωρίζετε περὶ τῆς Κίνας ἴσως ἢ περὶ αὐτῶν τῶν νήσων. Εἰς τὸ στόμιον τοῦ Ἀδριατικοῦ κόλπου καὶ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Ἠπείρου ὑπάρχουσι νῆσοί τινες, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι εἰσὶ περίπου δύω χιλιάδες, πάντες σχεδὸν ναυτικοὶ, καὶ ἀποτελοῦσι κατὰ τὴν νέαν δημοτικὴν διοίκησιν δύω δήμους. Οἱ πόροι τῆς ζωαρκείας τῶν κατοίκων τῶν δήμων αὐτῶν ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ναυτικοῦ ἐπιτηδεύματος καὶ ἔχουσι μόνον μικράν τινα ἐσωτερικὴν βιομηχανίαν, τὸ πλεῖστον γεωργικὴν, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης δὲν δύνανται ν’ ἀποζήσωσιν. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς τελωνιακῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους δὲν δύνανται αὐτοὶ οἱ ναυτικοὶ κάτοικοι νὰ εἰσαγάγωσι κατ’ εὐθεῖαν τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα μεταφέρουσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἰς τὴν νῆσόν των, ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ τὰ τελωνίζωσιν ἐν τῇ πόλει Κερκύρας, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ τὰ μετακομίζωσιν εἰς τὴν νῆσόν των. Τοῦτο προξενεῖ μεγάλας δυσχερείας εἰς αὐτούς. Διότι εἰς τὴν μετακόμισιν τῶν προϊόντων των, ἐνῷ εἶναι ναυτικοὶ καὶ δύνανται νὰ τὰ εἰσαγάγωσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν νῆσόν των, εἰσὶν ἠναγκασμένοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐπιστρέφωσιν εἰς τὴν πατρίδα των· τοῦτο μάλιστα προξενεῖ καὶ κώλυμα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν δήμων ἐκείνων, διότι, ὡς γνωρίζετε ἐκ τοῦ περὶ δημοτικῶν φόρων νόμου, πᾶσα πρωτεύουσα δήμου, ἡ ὁποία εἶναι καὶ πρωτεύουσα ἐπαρχίας, ἢ ἔχει τελωνιακὰς ἀρχὰς, λαμβάνει δημοτικοὺς φόρους τῶν ὠνίων· ἑπομένως τὰ εἰσοδήματα τῶν νήσων αὐτῶν, ἐπειδὴ τελωνίζονται εἰς τὸν δῆμον κερκύρας, λαμβάνονται παρ’ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῶν νήσων αὐτῶν ζητεῖ νὰ συστηθῇ εἰς ταύτας οἰκονομικὴ ἀρχὴ, ἓν σταθμαρχεῖον, ὅπως δύνανται νὰ μετακομίσωσιν ἐκεῖ τὰ προϊόντα των· ἐκ τῆς ἐλλείψεως οἰκονομικῆς ἀρχῆς εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀνεπτύχθη πολὺ τὸ λαθρεμπόριον, καθόσον ἀναγκαζόμενοι ἤδη ὑπὸ τοῦ νόμου οἱ κάτοικοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Κέρκυραν ὅπως τὰ εἰσαγόμενα προϊόντα τελωνίζωσιν, εἰσάγουσι ταῦτα κρυφίως διὰ τῶν πλοίων των κατὰ τὴν δίοδόν των καὶ οὕτω ζημιοῦται τὸ δημόσιον. Δι’ ὀλίγας δραχμὰς, τὰς ὁποίας θὰ ἐξοδεύσῃ τὸ δημόσιον ὅπως συστηθῇ ἐκεῖ μία οἰκονομικὴ ἀρχὴ, θέλει ὠφεληθῆ πολὺ περισσότερον τὸ ταμεῖον καὶ ἡ δημοσία ἠθικὴ, καὶ οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι κάτοικοι θέλουσιν ἔχει μεγάλην εὐκολίαν ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων των, ὧν σήμερον στεροῦνται. Ναὶ μὲν πρὸ τῆς ἀφομοιώσεως ὑπῆρχε τὸ αὐτὸ, ἀλλὰ τότε ὑπῆρχεν ἄλλο οἰκονομικὸν σύστημα· τότε δὲν ὑπῆρχον δῆμοι δὲν ὑπῆρχε τίποτε. Ἀφοῦ ἐγένετο ἡ ἀφομοίωσις, τὰ πάντα ἤλλαξαν καὶ εὑρέθησαν ἀπομεμονωμένοι ἐντὸς τοῦ Ἀδριατικοῦ πελάγους, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ εἰσαγάγωσι τίποτε. Ἐπειδὴ ἐντὸς ὀλίγου ἡ Κυβέρνησις θέλει φέρει τὸν προϋπολογισμὸν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ θερμῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν καὶ νὰ φέρῃ μίαν μικρὰν δαπάνην πρὸς σύστασιν μιᾶς οἰκονομικῆς ἀρχῆς εἰς τὰς νήσους ταύτας.

§3ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§4ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐπειδὴ τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι λίαν σπουδαῖον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐγκρίνει ἡ Βουλή.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κύριος Στράτος ὑπέβαλε μίαν πρότασιν νόμου. «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἡ ἀντιμισθία, ἥτις ἐπεβάρυνεν ἄχρι τοῦδε τοὺς δήμους τοῦ Κράτους εἰς ἐνοίκιον τῶν στρατώνων χωροφυλακῆς, νὰ πληρόνηται παρὰ τοῦ δημοσίου Ταμείου».

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις περὶ ἐπικυρώσεως τῆς τηλεγραφικῆς συμβάσεως· τρίτη συζήτησις. Ὁ κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10ΣΤΡΑΤΟΣ. Καθ’ ἡμέραν διερχόμεθα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ δὲν βλέπω νὰ παρουσιάζεται ἡ πρότασις «περὶ οἰκονομικῶν ἀρχῶν Βάλτου»· ἐνῷ ἀπεφασίσθη μετὰ δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς της νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρῆλθον 20 ἡμέραι καὶ ἐν τούτοις δὲν τὴν εἶδον (θόρυβος).

§11ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν ἀπὸ 1. Δεκεμβρίου σύμβασιν, γενομένην μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς ἑταιρίας Ῥάλλη καὶ Βονῆ, καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς 19 Ἰανουαρίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνήργησεν, ἵνα συμπληρώσῃ καὶ τροπολογήσῃ τὴν σύμβασιν τῆς πρώτης Δεκεμβρίου. Μὲ λύπην μου παρετήρησα, ὡς πιστεύω καὶ ὑμεῖς, ὅτι ἡ τροπολογία, αὐτὸ τὸ πρωτόκολλον, ἀντὶ νὰ ἐπιφέρῃ συμφέροντα εἰς τὸ δημόσιον ἐπιφέρει βλάβας καὶ ζημίας σημαντικὰς ὡς θέλετε ἰδῆ κατωτέρω. Δύω τροποποιήσεις ἔφερεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου· μίαν τὸ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία ἀντὶ ἑνὸς ἔτους ἐντὸς 8 μηνῶν, μεταξὺ Κερκύρας καὶ Λευκάδος, καὶ μίαν ἄλλην συμφέρουσαν τροπολογίαν, ὅτι ἀντὶ τοῦ καλωδίου τοῦ μεταξὺ Σουνίου καὶ Σύρου, τὸ ὁποῖον ἤθελε διορθωθῆ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας καὶ ἤθελεν ἐξασφαλίσει τὰς 25,000 δραχ. θέλει τεθῆ κάλως μεταξὺ τῆς Λευκάδος καὶ Κερκύρας, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι ὅλως νέος. Νομίζω ὅτι οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο εἶναι οὐσιῶδες καὶ συμφέρον, διότι πρῶτον αἱ ἑταιρίαι τῶν ὑποβρυχίων τηλεγράφων ποτὲ δὲν ἐργάζονται ὁλόκληρον τὸ ἔτος· ἐργάζονται μόνον τοὺς 6 μῆνας, κατὰ τὸ θέρος, διότι ἐν καιρῷ τρικυμίας εἶναι ἀδύνατος ἡ καταβύθισις τῶν κάλων· ἑπομένως εἴτε ἓν ἔτος θέτετε, εἴτε 8 μῆνας, μόνον τὸ θέρος θὰ ἐργασθῇ. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην τροπολογίαν τοῦ νὰ μείνῃ ὡς ἐγγύησις ὁ κάλως μεταξὺ Λευκάδος καὶ Κερκύρας, παρὰ ὁ μεταξὺ Σουνίου καὶ Σύρου, οὐδὲν συμφέρον τῷ δημοσίῳ προσγίνεται, διότι ἡ ἐπιδιόρθωσις αὐτοῦ θέλει ἀξίζει τὸ διπλάσιον, καὶ τριπλάσιον τῆς ἐξ 25,000 δρ. ὀφειλομένης ἐγγυήσεως· ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν ἐγένετο καμμία μεταβολὴ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Τοὐναντίον ἐνῷ τὸ 16 ἄρ. τῆς συμβάσεως τῆς 1 10βρίου δὲν εἶχεν ἄλλην ὑποχρέωσιν παρὰ μόνον ν’ ἀναδεχθῇ τὸ δημόσιον τὴν δαπάνην τῆς ἐναερίου γραμμῆς ἀπὸ τοῦ Σουνίου μέχρις Ἀθηνῶν, τὸ πρωτόκολλον θέτει εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ὅλας τὰς ἐναερίους γραμμὰς, αἵτινες θέλουν διέρχονται τὰς νήσους καὶ αἵτινες ὑπολογίζονται εἰς 80 ὥρας. Ἐκ τούτου θέλετε ἰδὰ, ὅτι μεγάλη ζημία ἐπίκειται εἰς τὸ δημόσιον. Ἑτέρα τροπολογία κατὰ τοῦ δημοσίου ὑπάρχει, ὅτι, ἐνῷ ἡ ἑταιρία διὰ τῆς συμβάσεως εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ δέχεται τὰ τηλεγραφήματα τοῦ δημοσίου ὅλα, ὅσα καὶ ἂν ὦσι, τὸ πρωτόκολλον τὰ μετριάζει εἰς 240 τηλεγραφήματα καὶ τὸ μῆκος αὐτῶν εἰς 20 λέξεις. Ἐκ τούτου ζημιοῦται τὸ δημόσιον κατ’ ἔτος 10 ἕως 12,000 δραχμῶν, δι’ ἑκάστην δ’ ὥραν τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας ἐναερίου δαπανῶνται 2,000 δραχμῶν, 80 δὲ ὧραι φέρουν τὸ ποσὸν τῶν 16,000. Αἱ ἐναέριοι γραμμαὶ ἀνανεοῦνται κατὰ 5 ἔτη, ἑπομένως κατὰ πᾶν πέμπτον ἔτος θέλετε ἔχει ἔξοδον 80,000. Ὁ περιορισμὸς τῶν τηλεγραφημάτων εἰς τὰς λέξεις καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν θέλει ζημιώσει τὴν Κυβέρνησιν 10 χιλιάδας δραχμὰς ἐπὶ 40 ἔτη, γίνονται 400,000 δραχ. Ἡ διατήρησις τῶν τηλεγράφων ἀπαιτεῖ ἀνὰ πᾶσαν δευτέραν ὥραν ἕνα φύλακα τηλεγράφου, λαμβάνοντα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν 50 δραχ. τὸν μῆνα, ἡ διατήρησις, λέγω ἐπὶ 40 ἔτη καὶ ἡ ἐνιαυσία ἐπιδιόρθωσις ἐκτιμωμένη πρὸς 6000 ἀναβιβάζεται εἰς δρ. 1,200,000· προστιθεμένης δὲ εἰς ταύτας τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς πενταετοῦς ἀνανεώσεως, ἔχομεν ποσὸν ἀναβαῖνον εἰς δραχ. 2,160,000. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ πιστεύσω πῶς τῳόντι ἐμβριθὴς ὑπουργὸς καὶ μεριμνῶν περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ δημοσίου ἠδυνήθη νὰ ἐξαπατηθῇ ἀπὸ παραστάσεις κακὰς τῶν ὑπαλλήλων του καὶ νὰ φέρῃ τοιαύτας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ἐπέφερον τὸν θαυμασμὸν τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Ἅμα ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον, ἔτρεξεν ὡς μαινόμενος ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας νὰ διασαλπίσῃ ὅτι ἐξηπάτησε τὴν Κυβέρνησιν ὠφεληθεὶς 100,000 λίρας. Ἀπορῶ πῶς τῳόντι, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο παντελῶς ὑποχρεωμένη νὰ κάμῃ ἐναερίους γραμμὰς παρὰ μόνον τὴν ἀπὸ Σουνίου εἰς Ἀθήνας, ἀνεδέχθη νὰ κάμῃ 80 ὡρῶν γραμμάς, καὶ νὰ τὰς ἐπιτηρῇ καὶ νὰ τὰς ἐπιδιορθόνῃ. Ἀπορῶ πῶς, ἀφοῦ ἡ ἑταιρία εἶχε παραδεχθῆ ὅτι οὐδένα περιορισμὸν ἤθελε νὰ φέρῃ εἰς τὰ τηλεγραφήματα τὰ δημόσια, ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ περιορίζει τὸν ἀριθμὸν μέχρι τῶν 240, καὶ περιορίζει καὶ τὸ μῆκος τῶν τηλεγραφημάτων εἰς 20 λέξεις. Ὅταν παρατηρήσῃ τις τὰς προφανεῖς ταύτας ζημίας, δὲν δύναται νὰ πιστεύσῃ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν γνώσει τῶν διατρεχόντων ὑπέγραψε τοιαύτας τροποποιήσεις ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι παραστάσεις κακαὶ ἐγένοντο, αἵτινες ἐπέφερον, ὡς βλέπετε, μεγάλας ζημίας εἰς τὸ δημόσιον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ πρωτοκόλλου καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ὡς ἔχει.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός). Ἐζήτησα, κύριοι, μετὰ προσοχῆς ν’ ἀνακαλύψω τὰ θέματα καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ὁ προαγορεύσας ἀνέφερε καὶ δὲν εὗρον τίποτε Τὸ πρωτόκολλον, ὡς θέλετε ἰδῆ, ἀντὶ νὰ προξενήσῃ ζημίας ἔφερε βελτιώσεις, καὶ ἐστηρίχθη ἐπὶ τῶν ἰδίων ἀρχῶν, τὰς ὁποίας καθιεροῖ ἡ σύμβασις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα, ὡς βλέπω, πιστεύουν ὅτι συζητεῖτε περὶ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος ἀναγκαστικῶς ἐπιβάλλεται καὶ οὐχὶ περὶ συμβάσεως, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁποίας ἀπαιτεῖται νὰ συμπέσωσι δύο θελήσεις· ἐὰν εἰς τὴν σύμβασιν ὑπάρχουν ὅροι τινὲς, οἱ ὁποῖοι ἀποκαθιστοῦν δύσκολον τὴν πραγματοποίησιν, καὶ ἂν οἱ συναλλαττόμενοι ζητοῦν μεταβολάς τινας, ἵνα πραγματοποιήσωσι τὴν σύμβασιν περὶ τῆς ὁποίας ἐνδιαφερόμεθα, καὶ ἂν ἠθέλαμεν ἐπιμείνει εἰς τοὺς ἐπαχθεῖς ὅρους, οἱ συμβαλλόμενοι ἀποσύρονται καὶ μέσον νὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν δὲν ἔχομεν, διότι ἐγγυήσεις ὀφείλουσι νὰ δώσωσι μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, ὥστε εἶναι ὡς νὰ μὴ πράξωμεν τίποτε. Ἂν ἡ ἑταιρία μᾶς λέγῃ, ζητῶ ταῦτα ἂν ὑμεῖς θέλετε νὰ ἔχετε τηλέγραφον, ἡμεῖς ὅμως ἀρνούμεθα, δὲν θέλομεν τότε ἔχει τηλέγραφον· πρόκειται λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ἢ τὴν ζημίαν σχετικῶς πρὸς τοὺς ὅρους καὶ τὴν ὕπαρξιν τηλεγράφου· δηλ. μᾶς συμφέρει ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ ἀποκτήσωμεν τηλέγραφον ἢ ὄχι, διότι δεχόμενοι ὅρους τοὺς ὁποίους ἀποκρούει ἡ ἑταιρία, σημαίνει, ὅτι ἀποῤῥίπτομεν τὴν σύμβασιν. Καὶ πρῶτον, κύριοι, εἶναι δυνατόν; πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τινὰς ἐναερίους γραμμὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ ἄλλας νὰ τηρήσωμεν, καὶ νὰ παραχωρήσω μάλιστα ἐναερίους γραμμὰς καὶ τὰς μάλιστα συμφερούσας εἰς τὸν τόπον; Ἂν ἤρχετο μία ἑταιρία καὶ ἔλεγε 5 ἐναερίους γραμμὰς θέλω νὰ κρατήσω ἐγώ, ἠθέλομεν δώσει αὐτὰς τὰς γραμμὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν καὶ ἠθέλαμεν ἀπαλλοτριωθῆ τοῦ δικαιώματός μας ἐν μέρει. Ὅλαι αἱ ἐναέριοι γραμμαὶ μέχρι τοῦδε εἶναι τῆς κυβερνήσεως, διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν ἐξοδεύει τὸ ἔθνος· θέλετε αὐτὸ τὸ σύστημα, ἐρωτῶ, νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν καὶ νὰ παραχωρῶμεν τὰς γραμμὰς; Ἂς τὸ πράξωμεν· ἀλλὰ μήπως ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις τοῦ Κ. Βούλγαρη ὑπεχρέωσε τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐγείρῃ αὐτὰς τὰς γραμμὰς; Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν, ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ συστήσῃ ὑποβρυχίους γραμμὰς καὶ δικαιοῦται ἡ κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ τὰς ἐναερίους· ἡ κυβέρνησις παραχωρεῖ διὰ τῆς συμβάσεως τὰς ὑποβρυχίους γραμμὰς, τὰς δὲ ἐναερίους τὰς τηρεῖ, καὶ ἂν θέλῃ ἡ ἑταιρία, ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ καὶ αὐτὰς εἰς αὐτὴν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὑπάρχουν δύω συστήματα ἐναερίων γραμμῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν συμφωνῶ ποτε μίαν ἐναέριον γραμμὴν νὰ τὴν χωρίζωμεν καὶ νὰ τὴν δίδωμεν εἰς ἑταιρίαν, κρατοῦντες εἰς βάρος μας τὴν ἑτέραν καὶ μὴ συμφέρουσιν πολλάκις, διότι αἱ κερδοσκοπικαὶ ἑταιρίαι τὰς ἐπικερδεῖς ζητοῦσι. Ἰδοὺ, Κύριοι τὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω περὶ τοῦ πρώτου. Ὡς πρὸς τὰ τηλεγραφήματα. Ἡ ἑταιρία ἀληθῶς παρουσιασθεῖσα εἶπεν, ὅτι μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ ὥστε νὰ ᾖναι ἐντελῶς ἀπροσδιόριστος ὁ ἀριθμὸς τῶν τηλεγραφημάτων ἅτινα θὰ πέμπετε· ἐπιθυμῶ νὰ μᾶς προσδιορίσετε τὸν ἀριθμὸν, ὅντινα δήποτε· δὲν ἐπιθυμῶ νὰ καταστρέψω τὰς γραμμὰς μὲ τὰ πολυάριθμα τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ φέρωσι τὸν τύπον μόνον τῶν δημοσίων τηλεγραφημάτων καὶ νὰ ᾖναι πολλάκις ἰδιωτικά· λοιπὸν τὶ ζητεῖτε νὰ σᾶς δώσωμεν; πόσα νὰ σᾶς ἀφήσωμεν ἄνευ τέλους, πλὴν νὰ ὁρίσωμεν ἀριθμὸν τηλεγραφημάτων; Ἐνομίσαμεν, κύριοι, ὅτι 300 διπλᾶ τηλεγραφήματα κατὰ μῆνα εἶναι ἀρκετά· ὅτι δὲν θέλομεν ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρων· ἑπομένως, ἂν 12,000 δραχ. ἡ ὁριζομένη ἐτησία ζημία, ἐγὼ δὲν τὴν εὑρίσκω, ὅπως τὴν εὗρον οἱ προλαλήσαντες καὶ πολλοὶ ἐφημεριδογράφοι ἐπανέλαβον τοιαῦτα. Μὴ ζηλεύετε, κύριοι, τὴν δόξαν τῶν ἐφημεριδογράφων· νὰ ἠξεύρετε ὅτι πολλοὶ ἐφημεριδογράφοι πολλάκις γράφουν διὰ νὰ ἐπασχολοῦν τὸν κόσμον, καὶ διασκεδάζουσι· τῶν ἐφημερίδων τὰς συζητήσεις μὴ μεταφέρετε εἰς τὴν Βουλήν. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι θὰ σκεφθῆτε ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς ὃν σᾶς παρουσιάζουν δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν 300 τηλεγραφημάτων εἶναι πλέον παρὰ ἀρκετός· πιστεύω ὅτι ποτὲ δὲν θὰ στέλουν τοσαῦτα τηλεγραφήματα τὴν ἡμέραν εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἐγεννήθη καὶ μία ἄλλη ἀμφιβολία περὶ τοῦ τηλεγράφου μεταξὺ Βονίτσης, Λευκάδος καὶ Κερκύρας, καὶ ὅπως συμπεριληφθῇ καὶ αὕτη εἰς τοὺς λογαριασμοὺς ὑπέθεσαν δυνατὸν ὑποβρύχιον τηλέγραφον μεταξὺ Λευκάδος καὶ Βονίτσης, καὶ ἐπρόσθεσαν εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τὰς ζημίας. Κύριοι, τὸ σύστημα ὅπερ ἠκολουθήσαμεν ᾖναι νὰ μὴ παραχωρήσωμεν τὰς ἐναερίους γραμμὰς· ἑπομένως ἡ ἐναέριος γραμμὴ ἀνήκει καὶ πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ ἔθνος, διότι τὰ εἰσοδήματα καλύπτουν οὐχὶ μόνον τὴν ζημίαν, ἀλλ’ ἀφίνουσι καὶ κέρδη. Ἀλλὰ τοῦτ’ αὐτὸ ἐνοοῦσε καὶ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, διότι δὲν ἠμπορεῖ καμμία Ἑταιρία ν’ ἀναδεχθῇ ὑποβρύχιον γραμμὴν ἀπὸ τὴν Βόνιτσαν εἰς τὴν Λευκάδα· διατὶ νὰ ἐπιμένωμεν νὰ γίνῃ ὑποβρύχιος γραμμὴ; Εἶναι δυνατὸν καὶ συμφέρει εἰς τὸ ἔθνος τοῦτο, ἀφοῦ ἡ ἐναέριος γραμμὴ εἶναι ὀλιγοδάπανος καὶ εὐκολωτέρα; κάμνουν, ἐρωτῶ, ὑποβρυχίους γραμμὰς ὅπου δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐναερίους; Καὶ ὁ Κ. Βούλγαρης αὐτὸ ἐνοοῦσε, οὐχὶ τὴν Βόνιτσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐννοεῖ ἡ σύμβασις· ἄλλως ἤθελεν εἶσθαι γελοῖον· καὶ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, δὲν συμφέρει νὰ ἑνώσωμεν τὴν Λευκάδα μὲ τὴν ξηρὰν καὶ νὰ ἔχῃ τὸ δημόσιον τὴν γραμμήν; Ἐνόμισα ὅτι συμφερώτερον εἶναι νὰ ἑνώσωμεν τὰς δύο ἀκτὰς, τὴν ἀκτὴν τοῦ Παλιοχαλιᾶ καὶ τῆς Λευκάδος, παρὰ ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἕνωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ ἡ ἑταιρία νὰ σφετερισθῇ καὶ τὰ δικαιώματα τῆς ἐναερίου γραμμῆς. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι ἐν πληρεστάτῃ γνώσει ἔκαμα τὰς μεταβολὰς αὐτάς. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν τηλεγραφημάτων, ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ τὰ τριακόσια· ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὰ, ἂς προσθέσῃ· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία θέλει νὰ ἠξεύρῃ, πόσα τηλεγραφήματα θὰ στέλλωνται κατὰ μῆνα, διότι ὑπὸ τὸν τίτλον ἐπισήμου ἐγγράφου δὲν θέλει νὰ στέλλωνται καὶ τὰ ἰδιωτικὰ, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν συμφέρον νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν ἑταιρίαν, ἂν θέλωμεν νὰ ὑπάρξῃ καὶ ζήσῃ εἰς τὸ ἔθνος.

§13ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔφερεν ἐνστάσεις κατὰ τῆς συνθήκης τῇ 1 Δεκεμβρίου π. ε. καὶ ὅτι μεταμεληθεῖσα ἠθέλησε νὰ διαλύσῃ τὴν συμφωνίαν· τοὐναντίον μάλιστα ἔχω θετικωτάτας πληροφορίας, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐπισπεύδει νὰ συνταχθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἀνέβαλλε τὴν σύνταξίν της. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κ. Βούλγαρη ἐπεθύμει νὰ συνταχθῇ ἡ σύμβασις αὕτη μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς. Βλέπετε ὅτι ἡ ἑταιρία καμμίαν ἀντίστασιν δὲν ἔφερεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν. Τοὐναντίον μάλιστα, ὅταν, παυούσης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἦλθεν ἡ παροῦσα, εὑρῆκε τρόπον διὰ νὰ κερδήσῃ συμφέροντα, ἐνήργησε νὰ γίνῃ ἡ παροῦσα τροπολογία. Δὲν εἶναι ἐναέριοι οἱ ὑπολογισμοί μας, οὐδὲ τοὺς ἐρανίσθημεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ ἀπὸ ἐπισήμους καὶ εἰδικοὺς εἰς τὴν τηλεγραφικὴν τέχνην ἀνθρώπους· οὔτε συμφωνῶ μὲ τὰς ἰδέας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ κρατήσῃ ἡ κυβέρνησις τὰς ἐναερίους γραμμάς. Ἂν ἦτο συμφέρον, ἡ ἑταιρία δὲν τὰς παρεχώρει. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἐναέριοι δὲν εἶναι οἱ ὑπολογισμοί μας, ἀλλ’ ἡ βάσις ἐφ’ ἧς στηρίζεσθε ὑμεῖς, Κύριε Πρωθυπουργέ. Δὲν ἠξεύρω διατί δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν τὰς ἐναερίους γραμμὰς, ἀφ’ οὗ παρεχωρήσαμεν τὰς ὑποβρυχίους· ἔχομεν ζημίαν, λέγει ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς· ἀλλὰ καὶ τούτου δοθέντος, ποία ἑταιρία ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ μίαν ἐπιχείρησιν ἄνευ ὠφελειῶν; Τοὐναντίον ἀπαλλάτει ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐναερίων γραμμῶν, διατεινόμενος ὅτι προσθέτει μεγάλα κέρδη· ἀλλὰ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ κέρδη; τὰ προερχόμενα βέβαια ἐκ τῶν ἐναερίων γραμμῶν, τῆς Τήνου τῆς Ἄνδρου ἢ τῆς Χαλκίδος; ἀλλὰ τοῦτο εἶναι παράδοξον τοῦτο μόνον εἶναι τὸ βέβαιον, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει πάντοτε τὸ κέρδος τοῦ νὰ κατασκευασθῶσι καὶ διατηρῶνται αἱ ἐναέριοι γραμμαὶ δαπάνῃ τοῦ δημοσίου. Δὲν ἐπιχειρῶ νὰ δώσω καμμίαν κακὴν πρόθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἕκαστος ἐννοεῖ, ὅτι κάτι τι συνέβη εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν τηλεγραφημάτων, τὶ ἐμποδίζει ὅταν ἡ ἑταιρία δέχεται τὸ διπλάσιον, τὸ τριπλάσιον αὐτῶν; Ποία παράστασις ἔγεινεν ἐπισήμως, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν ἐδέχετο αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἕνεκα τοῦ ἀορίστου τῶν τηλεγραφημάτων; Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαῖον, εἶναι ζήτημα ἑκατομμυρίων, ὀφείλετε νὰ ἐπιστήσετε σπουδαίως τὴν προσοχήν σας καὶ νὰ ψηφίσετε ὅ,τι συμφέρον ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§14Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐντὸς ὀλίγου θέλετε συζητήσει καὶ πολὺ πιθανὸν θέλουν ἐπιψηφισθῆ νομοσχέδια, ἅτινα θέλουσιν ἐπιβαρύνει ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καθ’ ἣν θέλομεν ἐπιβάλει φόρους τοιούτους εἰς τὸν Ἑλλ. λαὸν, καθῆκον ἔχομεν νὰ προσέξωμεν ὅπως τοὐλάχιστον ἐπιφέρωμεν τὴν οἰκονομίαν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις. Δὲν εἶναι ἀδιάφορον πρᾶγμα, Κύριοι, τὸ νὰ μεταβάλλωνται αἱ συμβάσεις ἔργων τοιούτων ἐπὶ τὸ χεῖρον, καὶ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἄνθρωπος εὐσυνείδητος τὴν ἀρχὴν αὐτήν, καὶ οὔτε ἔλαβεν ἐφαρμογὴν τοιαύτη ἀρχὴ ἐκτὸς περιστάσεων, ἃς δὲν δύναται ἄνθρωπος νὰ προΐδῃ. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καμμία ἐμπορικὴ ἑταιρία νὰ συντάξῃ μίαν συνθήκην πρὸς βλάβην της, διότι τὸ ἐμπόριον ἔχει κανόνας, οὓς δὲν μεταβάλλει, ἔχει ὑπ’ ὄψιν του τὸ κέρδος, καὶ κανένας ἄνθρωπος, ἔμπορος μάλιστα, δὲν εἶναι τόσον ἀπερίσκεπτος νὰ τρέξῃ εἰς τὴν καταστροφήν του. Ὅταν λοιπὸν μία ἐμπορικὴ ἑταιρία παρουσιασθεῖσα ἐζήτησεν ἓν προνόμιον καὶ ὑπεβλήθη εἰς ὅρους θετικοὺς καὶ ἀναλλοιώτους δὲν ἦτο, δυνατὸν αὐτὴ ἡ ἰδία νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ ζητήσῃ μεταβολὰς ἀπὸ τὴν διάδοχον αὐτῆς Κυβέρνησιν. Ἂν τοῦτο ἐγίνετο ἀπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν, πιθανὸν τὸ πρᾶγμα νὰ ἤθελε φέρει καὶ λόγον πρακτικώτερον, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν ἀνέπτυξε καὶ τοὺς λόγους τῆς μεταβολῆς· ἀλλὰ μόλις ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κ. Βούλγαρη καὶ ἀμέσως ἡ συνθήκη μετεβλήθη πρὸς ζημίαν τοῦ ἔθνους· μάλιστα εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν ἦτον ὑποχρεωτική, καὶ ἑπομένως ἠδύνατο ἡ ἑταιρία αὐτὴ νὰ παραιτηθῇ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προνομίου, ὅπερ ἐζήτησε. Ἐννοῶ ὅτι ὁ λόγος αὐτῆς δύναται νὰ παρουσιασθῇ πάντοτε ὡς πρόφασις, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μὲ πείσητε ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἄκουσα ἠναγκάσθη εἰς τὸ νὰ ὑποκύψῃ εἰς μίαν σύμβασιν νέαν, ἥτις προφανῶς φέρει ζημίαν εἰς τὸ δημόσιον. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸ σύστημα αὐτὸ, ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς ἐναερίους γραμμὰς καὶ δὲν πρέπει νὰ τὰς διαιρέσῃ, καὶ ἀλλαχοῦ νὰ τὰς ἔχῃ καὶ ἀλλαχοῦ νὰ μὴ τὰς ἔχῃ, ἢ καὶ ὅτι ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ παραχωρήσῃ τὸ δικαίωμά της ὅπως μὴ διακοπῇ τὸ συνεχὲς τοῦ συστήματος. Ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ σύστημα; Ὁ λόγος λοιπὸν οὗτος δὲν μὲ πείθει παντάπασι, δὲν εἶναι μάλιστα ἰσχυρὸς διὰ νὰ παρουσιασθῇ ὡς μία πρόφασις. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, Κύριοι, συνέταξε μίαν συνθήκην, ἄφησεν εἰς βάρος τῆς ἑταιρίας καὶ τὰς ἐναερίους καὶ τὰς ὑποβρυχίους γραμμάς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε ὡς πρὸς τὰς ἐργασίας· ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις μετέβαλε τὸ πρᾶγμα, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον· ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβάλῃ καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὰς ἐναερίους γραμμάς, ἃς αὐτὴ εἶχεν ἀναδεχθῇ εἰς βάρος της πρότερον. Ἤλπιζα, Κύριοι, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἥτις ἴσα ἴσα συνηγόρει ἐναντίον ὅλων τῶν παραδεδεγμένων ὑπὸ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἐναντίον τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, σήμερον ἀντεπεξερχομένη νὰ παραδέχεται μέγα φορολογικὸν σύστημα διὰ τὸν λαόν. Δὲν ἐπίστευα ὅμως, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀποκρούῃ καὶ τὰς ἐπωφελεῖς συμβάσεις τὰς μεταξὺ τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἑταιρίας. Λοιπόν, Κύριοι, καθὼς παρατηρεῖτε, οὔτε ἐκ τῶν διαφορῶν τοῦ τηλεγραφ. συστήματος, δι’ ὃ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ εἰς τὶ συνίσταται τὸ ἀδιαίρετον αὐτοῦ, οὔτε ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἥτις δὲν εἶναι ἀρχὴ, ἀλλὰ πρόφασις, δύναμαι ποτὲ νὰ ψηφίσω τι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου καὶ τῆς πατρίδος μου. Καὶ δὲν εἶναι πολὺ περίεργον αἱ Κυβερνήσεις αὗται τοῦ τόπου νὰ παραδέχωνται συμβάσεις πρὸς ζημίαν του, καὶ ἀκόμη ἂν αἱ Βουλαὶ ἦναι ἀποφασισμέναι νὰ δέχωνται τοιαύτας ἐπιβαρύνσεις; Ἡ ἑταιρία ἐκείνη, ἥτις ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν αὐτὴν μετὰ τοῦ τότε πρωθυπουργοῦ Κ. Βούλγαρη, οὐδέποτε δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ἤθελεν ἀναιρέσει τὴν ὑπογραφήν της ἀμέσως μετὰ τὴν ἀλλαγὴν τῆς Κυβερνήσεως. Βέβαια ἐννοῶ τὸν λόγον· θέλουσι σᾶς εἴπει, ἂν θέλετε νὰ ὑπάρχουν ἐναέριοι γραμμαὶ, ἡ ἑταιρία δὲν δέχεται αὐτὴν τὴν σύμβασιν. Εἶναι μέσον ἐπιβολῆς τῆς συνθήκης αὐτὸ, διότι θὰ εἴπωσι δὲν τὴν δεχόμεθα. Τὸ νὰ δύνασθε νὰ τὸ κάμητε τοῦτο τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἠξεύρω περὶ τῆς ἀποφάσεώς σας, καὶ ἔρχομαι κατὰ συνείδησιν καὶ λέγω, ὅτι ἐδὼ δὲν ὑπάρχει εἰλικρίνεια τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες ἤθελον πιθανὸν ἐξαπατήσει τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἔχω δικαιώματα καὶ θέλω τὰ ἐξασκήσει ὁπωσδήποτε, ἀλλ’ ἐπίσης ἕκαστος ἡμῶν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀντικρούσῃ πάσας τὰς τοιαύτας πράξεις. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ συναδέλφου μου Κ. Βαλασοπούλου λέγω, ὅτι τὸ πρωτόκολλον αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ πρὸς τιμὴν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς, καὶ ἀκόμη πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ διὰ νὰ μὴ καθιερώσωμεν μίαν ἀρχὴν, ὅτι ἑκάστη διάδοχος Κυβέρνησις ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τρόπους δι’ οὓς μᾶς ἀναγκάζει νὰ παραδεχθῶμεν τοιαῦτα πράγματα.

§15Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ προαγορεύσας, Κύριοι, ἦλθε νὰ πείσῃ τὴν τὴν συνείδησίν σας· ἐγὼ ἀμφιβάλλω ἂν ἀναγνώσας τὴν σύμβασιν ἔπεισε τὴν ἐδικήν του. Πολλὴν ἐπιθυμίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τις διὰ νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε. Τὶ σᾶς εἶπον, Κύριοι; ὑπάλληλοι μὲ ἠπάτησαν· θέλουν δι’ ἑνὸς τρόπου ἀρκετὰ μὴ κοινοβουλευτικοῦ, διὰ νὰ μὴ τὸν ὀνομάσω ἄλλως, νὰ ῥίπτουν τὴν εὐθύνην εἰς ἄλλους μὲ τρόπον ὥστε νὰ ἐπιβαρύνῃ ἐμὲ ἔτι μᾶλλον· ὥστε θαῤῥαλέως λέγω, ὅτι ἡ εὐθύνη ἐπιβαρύνει ἐμὲ μόνον καὶ τὴν ἀναδέχομαι. Σᾶς εἶπαν, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶχεν ὑποχρεώσεις καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπήλλαξεν ἀναλαβοῦσα αὐτὰς μὲ ζημίαν τοῦ ἔθνους. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ σύμβασις τοῦ Κ. Βούλγαρη. (ἀναγινώσκει.) Ἄρθρον 13. «Ἐπιτρέπεται τῇ ἑταιρίᾳ νὰ παρατείνῃ τῇ προηγουμένῃ συγκαταθέσει τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς τὰς ὑποβρυχίους γραμμὰς της καὶ συνδέσῃ αὐτὰς μετὰ τῶν ἐναερίων γραμμῶν τοῦ Κράτους, ἡ φύλαξις ὅμως αὐτῶν καὶ συντήρησις θέλει ἐπιβαρύνει τὴν ἑταιρίαν.» Βλέπετε ποῦ τὰς ὑποχρεώσεις περὶ ὧν σᾶς εἶπον; Ἐπιτρέπεται, θὰ εἴπῃ ὑποχρεοῦται; καὶ ἂν ἡ ἑταιρία εἴπῃ δὲν θέλω νὰ κάμω ἐναερίους γραμμὰς, ποία συνθήκη τὴν ὑποχρεόνει νὰ τὰς κάμῃ; Εἶναι ὑποχρέωσις λοιπόν, ἣν ἡμεῖς ἀνῃρέσαμεν; ὄχι· καὶ ἀπορῶ πῶς ἤλθετε νὰ πείσητε ἡμᾶς, ἀφ’ οὗ ὑμεῖς ἀμφιβάλλω ἂν πείθεσθε εἰς ὅσα λέγετε. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 11 τῆς συνθήκης ποῖον ἐπιβαρύνει; τὴν ἑταιρίαν ἢ τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ παρατηρήσατε ποῖαι εἰσὶν αἱ καθ’ ἡμῶν διαθέσεις· ἐνῷ ἔχετε γεγραμμένους τοὺς ὅρους καθαροὺς, ἔρχονται νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ σᾶς ἀφαρπάσωμεν μίαν συνθήκην, τὴν ὁποίαν δολίως συνετάξαμεν χάριν τῆς ἑταιρίας, διὰ νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ βάρη ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἔθνος καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν εὑρίσκεται τοιοῦτόν τι εἰς τὰ ἔγγραφα, ἀποῤῥίψατε τὴν σύμβασιν καὶ τὸ πρωτόκολλον· ἄλλως χαρακτηρήσατε ὅλας τὰς μομφὰς ὅπως ἀξίζουν νὰ χαρακτηρισθῶσιν. Κύριοι, τὴν συνθήκην αὐτὴν εἶχον καὶ ἕνα ἄλλον λόγον νὰ τὴν μεταβάλω· ἤθελα ν’ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας, τὴν ἐπιτήρησιν, τὴν ἀστυνομίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ ἐξασκήσουν ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων μας· ἐθεώρησα ὑβριστικὸν τοῦτο διὰ τὸ ἔθνος, διότι ἤθελα οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὰς ἰδιοτροπίας μιᾶς ἰδιωτικῆς ἑταιρίας. Ἐκτὸς τούτου ἐὰν ἀπήτουν, ὥστε ἡ γραμμὴ τῆς Κερκύρας, ἥτις θὰ μᾶς συνδέσῃ μὲ τὴν Εὐρώπην, νὰ τελειώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἤθελα νὰ προταχθῇ καὶ συγχρόνως ἤθελα νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐγγύησις, ὅτι αὐτὴ θὰ τελειώσῃ· ἡ ἐγγύησις αὕτη δὲν ὑφίστατο πρὶν, ἤθελα ἡ ἐγγύησις νὰ διατηρηθῇ ἕως ὅτου ἡ γραμμὴ τῆς Κερκύρας τελειώσῃ. Διὰ τοῦτο ἀπῄτησα νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον 25 χιλιάδες δραχμῶν καὶ νὰ μένωσι μέχρι τῆς περαιώσεως καὶ τῆς γραμμῆς αὐτῆς· κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ὑπέγγυον ἦτο τὸ καλώδιον τὸ ὁποῖον ἐχάρισεν ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις. Ἰδοὺ οἱ λόγοι τῆς μεταβολῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐπίτηδες ἀπέφυγα νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν μου, διὰ νὰ ἴδω μέχρι ποίου ἤθελον παρεκκλίνει, καὶ μέχρι ποίου ἤθελον ἰσχυρισθῆ ἀπέναντι ῥητῆς καὶ καθαρᾶς συνθήκης. Μετὰ ταῦτα καὶ ἀφοῦ ἀναγνώσετε τὴν συνθήκην, κάμετε ὅ,τι θέλετε καὶ ὅ,τι ἡ συνείδησίς σας ὑπαγορεύει.

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐντὸς τῆς συνθήκης, Κύριοι, ὑπάρχει ῥητῶς γεγραμμένη ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐναερίους γραμμάς· ἡ Κυβέρνησις ἀνεδέχθη τὴν ἐναέριον γραμμὴν ἀπὸ τοῦ Σουνίου μέχρι τῶν Ἀθηνῶν. Πρέπει νὰ μᾶς ὑποθέτουν πολὺ ἁπλοῦς διὰ νὰ μᾶς λέγουν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας. Καὶ εἰς τί ἤθελον χρησιμεύσει οἱ ἐναέριοι τηλέγραφοι, ἢ ἐὰν δὲν ἤθελον θέσει ἐναερίους γραμμάς; Πρέπει νὰ ὑποτεθῶμεν πολὺ ἁπλοῖ μὴ ἐννοοῦντες τὸ γράμμα τὸ ὁποῖον λέγει ἡ συνθήκη. Ἀλλὰ τὴν τοιαύτην ἁπλότητα ἀντὶ νὰ τὴν ἀποδίδουν εἰς ἡμᾶς, ἔπρεπε νὰ τὴν κρατήσουν διὰ τὸν ἑαυτόν των, διότι αὐτοὶ ἀνεδέχθησαν τοὺς ὅρους τοὺς νέους· ἐπὶ τέλους ἠναγκάσθη ὁ Κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ σᾶς εἴπῃ ἕνα ἄλλον λόγον τὸν ὁποῖον δὲν εἴχομεν ἀκούσει προτήτερα· ἀνεδέχθην, εἶπε, καί τινας ζημίας καὶ βάρη διὰ νὰ σώσω τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελα δεχθῆ τοῦτο, εἶπον.

§18ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλὰ, μὴ στενοχωρῆσθε. Λοιπὸν, Κύριοι, λέγω, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὡρισμένη, ὅλαι δὲ αἱ ἄλλαι ὑποχρεώσεις μένουν εἰς βάρος τῆς ἑταιρίας καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ῥιφθῶσι μόνον καλώδια εἰς τὴν θάλασσαν χωρὶς αὐτὴ νὰ συνδέσῃ αὐτὰ μὲ τὰς ἐναερίους γραμμάς. Ἀλλὰ ἐχρειάζοντο προφάσεις καὶ λόγοι ὡραῖοι· περὶ τούτου δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω, διότι ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ἐπιτήδειοι. Ἐφυλάχθην, Κύριοι, πάντοτε νὰ εἴπω ἐκφράσεις αἱ ὁποῖαι ἀπέβλεπαν ἀπ’ εὐθείας τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς κανένα δὲν δίδω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὸν τὸν κανόνα. Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ὀφείλω νὰ σᾶς κάμω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, διότι δὲν ἠθέλησα νὰ ἐναντιωθῶ πλαγίως, διότι σεῖς μὲ γνωρίζετε, ὅτι ὁσάκις ἤθελα νὰ κατηγορήσω ἀπ’ εὐθείας τὴν Κυβέρνησιν, οὐδέποτε ἐδίστασα. Δὲν ἀνήκει λοιπὸν εἰς τὸν χαρακτῆρά μου τοιαύτη μομφὴ, διότι ἔχω τοσοῦτον πολιτικὸν θάῤῥος, ὥστε ὄχι μόνον νὰ φέρω μομφὴν ἁπλῆν, ἀλλὰ καὶ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον λοιπὸν ὅ,τι ὑπέθεσα καὶ ἐδυνάμην νὰ πληροφορηθῶ ἀπὸ τοὺς ἰδίους, ὅτι ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οἴκοθεν... δὲν φιλονεικῶ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα ἀφ’ οὗ τὸ ὁμολογεῖ ἡ ἰδία. Λοιπὸν, Κύριοι, καθὼς παρατηρεῖτε, τὰ πράγματα εἶναι ἁπλᾶ καὶ κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν. Βεβαίως ἡ ἀπόκρουσις τῆς συνθήκης δύναται νὰ ᾖναι μία δυσάρεστος περίστασις διὰ τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ προτείνω τὴν ἀπάλειψιν, διότι δὲν ἐξελέχθην ἐδῶ διὰ νὰ φροντίζω περὶ τῶν κυβερνώντων, ἀλλὰ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου μας, τῆς πατρίδος μας, καὶ μοῦ εἶναι ἀδιάφορον ἂν τὰ συμφέροντα τῶν Κυβερνώντων συνταυτίζωνται ἢ ὄχι μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Ἐὰν ἄλλοι νομίζωσι διαφορετικὰ, ἂς ψηφίσωσι διαφορετικά. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένω καὶ πάλιν νὰ καταψηφισθῇ τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον προτείνεται.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη. Προσέξατε, Κύριοι, θὰ ἐρωτήσω· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου....

§20ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν σύμβασιν τὴν παραδεχόμεθα, ἀλλ’ ἀποκρούομεν τὸ πρωτόκολλον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, καθήσατε. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ πρωτοκόλλου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)· ἀπεῤῥίφθη.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γίνεται μία τροποποίησις, Κ. Πρόεδρε. Ἡ ἑταιρία παραδέχεται ὑποχρεωτικῶς νὰ ἑνώσῃ τὴν Ἰθάκην μὲ τὴν Κεφαλληνίαν καὶ τὴν Ὕδραν μὲ τὴν Πελοπόννησον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Ζακύνθου θέλουσι καὶ τὴν ἕνωσιν τῆς Ζακύνθου.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς πρὸς αὐτὸ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας δὲν δύναται ν’ ἀναδεχθῇ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ εἰς ὀλιγώτερον διάστημα καιροῦ τὴν ἕνωσιν τῆς Ζακύνθου· αὐτὸς μάλιστα θεωρεῖ, ὅτι ἡ ἕνωσις αὕτη εἶναι λίαν συμφέρουσα διὰ τὸ μέρος αὐτὸ, καὶ πιστεύει, ὅτι θέλει κατορθώσει ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἕνωσιν.

§25ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν εἶναι προσδιωρισμένα τρία ἔτη, ἡμεῖς προτείνομεν ἵνα τεθῇ εἰς τὸν πρῶτον ὅρον τῆς Κερκύρας, δηλ. ἐντὸς 8 μηνῶν. Ὁ Κ. πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ὁ Κ. Μαντζαβῖνος δὲν ἔχει ἐντολήν. Ἐγὼ νομίζω ὡς πρὸς τοῦτο ὅτι εἰμπορεῖ ν’ ἀναβληθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Σῦρον τὴν ἀπάντησιν, διότι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο· εἶναι 4 χιλιάδες πλοῖα, τὰ ὁποῖα διαβαίνουν ἐτησίως ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον καὶ τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ὁδηγίας ποῦ νὰ διευθυνθοῦν. Εἰς τρεῖς ἡμέρας λαμβάνει τὴν ἀπάντησιν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ὁ Κ. Λεονταράκης ζητεῖ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνθήκη ἕως ὅτου ἔλθῃ ἡ ἀπάντησις· ὁ ὑπουργὸς θέλει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις. Τί θέλει ἡ Βουλή;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τρίτην συζήτησιν;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 1. «Ἡ μεταξὺ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τῶν κυρίων Ι. Π. Ῥάλλη καὶ Ν. R. Binney ἀφ’ ἑτέρου, συνομολογηθεῖσα ἐνταῦθα τὴν 1 Δεκεμβρίου 1866 σύμβασις, περὶ παραχωρήσεως ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος πρὸς σύστασιν ὑποβρυχίων τηλεγραφικῶν γραμμῶν ἐν Ἑλλάδι, ἐξ ἄρθρων 24, καὶ τὸ ἀπὸ 10 Ἰανουαρίου 1867 συμπληρωτικὸν πρωτόκολλον, ἐξ ἄρθρων 4, καὶ ὧν τὸ κείμενον ἕπεται, ἔχουσι πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Ἄρθρον 2. Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ὑποβρυχίους τηλεγραφικὰς γραμμὰς καὶ μεταξὺ τῶν νήσων Πόρου, Σπετσῶν, Ὕδρας, Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας, καὶ συνδέσῃ αὐτὰς μετὰ τῶν ἐναερίων γραμμῶν τοῦ Κράτους, ἐὰν φανῶσιν αὐτῇ συμφέρουσαι αἱ γραμμαὶ αὗται. Τὰ διὰ τὰς γραμμὰς ταύτας τέλη δὲν θέλουν εἶσθαι ἀνώτερα τῶν ὑπὸ τοῦ ἄρθρ. 17 § ά. καὶ βʹ ὁριζομένων.»

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. «Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 § ά. γραμμὴ θέλει διέρχεσθαι καὶ διὰ τῆς Καρύστου, ἔνθα θέλει συστηθῆ ἐπίσης κατὰ τοὺς ὅρους τῶν ἄρθρων 14, 15 καὶ 17, τηλεγραφεῖον.»

§31ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Διὰ τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ συνάδελφός μου Κ. Δημητριάδης, νὰ περνᾷ ὁ τηλέγραφος καὶ ἀπὸ τὴν Κάρυστον μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ὠφεληθῇ ἡ ἐπαρχία αὐτὴ, δὲν ὠφελεῖται παντάπασιν ἐκτὸς τοῦ δήμου μόνον τῆς Καρύστου, διότι ἀπέχει 16 ὥρας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβιβασθοῦν τηλεγραφήματα ἀπὸ ἐπαρχιώτας. Κεντρικὸν μέρος τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, τὸ ὁποῖον εἰμπορεῖ νὰ ὠφελῇ καὶ τοὺς ἐπαρχιώτας, εἶναι τὸ Ἀλιβέριον.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι διόλου ὑποχρεωτικά· εἰμπορεῖτε νὰ θέσετε ὅ,τι θέλετε, ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ ἡ ἑταιρία τὰ κάμνει, ὥστε αὐτὰ εἶναι μάταια.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ τρίτον ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη εἶναι δεκτόν;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ πρωτοκόλλου δημόσια τηλεγραφήματα ἀναβιβάζονται εἰς 300 κατὰ μῆνα.»

§36ΠΟΛΛΟΙ. Δεκτόν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἐθνοφυλακῆς νόμων. Παρακαλῶ τοὺς τροπολογήσαντας νὰ ἔχωσι τὰς τροπολογίας των ἐν χερσίν. Ἐμβαίνομεν εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ, Κύριοι, νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Στράτου, διότι τὸ σύστημα τὸ ἐν Πρωσσίᾳ εἶναι βεβαίως ἓν τῶν καλλιτέρων συστημάτων, ἀλλὰ πρέπει νὰ συμβαδίζῃ μὲ τὸ πνεῦμα, τὰς ἕξεις καὶ τὰς συνηθείας τῶν λαῶν. Διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι, μολονότι πάντες ἐπαινοῦν τὸ σύστημα τὸ Πρωσσικὸν, πούποτε δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὸ ἐφαρμόσουν, διότι τὸ σύστημα τοῦτο θέλει, ὥστε ὅλος ὁ λαὸς νὰ ἦναι στρατιώτης, νὰ ἐκτελῇ χρέη στρατιωτικὰ καὶ νὰ γυμνάζεται. Κατὰ δυστυχίαν αὐτὸ τὸ πνεῦμα δὲν εἰμποροῦν νὰ τὸ ἔχουν ὅλοι οἱ λαοὶ, πολὺ ὀλιγώτερον ὁ Ἑλλ. λαός. Ἄλλως δὲν βλέπω, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Στράτου τὸ σύστημα τὸ Πρωσσικὸν εἰσάγεται· ὁ Κ. Στράτος ἐλαττόνει τὰ ἔτη τῶν ἀσκήσεων, ὁρίζει ἀπὸ τὰ 21 ἕως τὰ 40 τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν, τὴν περιορίζει μέχρι τοῦ 27 ἔτους, καὶ τοὺς τῆς ἀνωτέρας ἡλικίας κατατάττει εἰς τοὺς ἐφέδρους· τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ. Ἠξεύρετε, ὅτι καὶ ἄλλοτε σύστημα πλησιάζον πρὸς τὸ Πρωσσικὸν ἔμελλε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἀπεκρούσθη, καὶ ἡ Βουλὴ ἠναγκάσθη νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ· ὅταν δὲ ἦλθεν ἡ Συνέλευσις, εὑροῦσα καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ ἕτοιμον, παρεδέχθη ὅμως τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον. Ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, εἶναι νὰ περιορίσωμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν τὰ ἡμερήσια βάρη εἰς ὀλιγώτερον ἀριθμὸν ἡμερῶν, ὥστε νὰ γίνωνται γυμνάσια καὶ ἀσκήσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι μὲ τὰ ἤθη μας συμβιβάζεται τὸ σύστημά μας καὶ ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ μείνωμεν εἰς τὰ κείμενα· δι’ αὐτῶν ἴσως λάβῃ κἄποιαν πραγματικότητα ἡ ἐθνοφυλακὴ εἰς τὸν τόπον μας. Πραγματικῶς πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ προθυμία, τὴν ὁποίαν ἐν καιρῷ ἀνάγκης δεικνύει τὸ ἔθνος, δὲν διαρκεῖ καὶ ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι καὶ ἐν ἡσύχοις καιροῖς· ὁ κόσμος δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ γυμνασθῇ, ἀλλ’ αὐτὸ συμβαίνει παντοῦ. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις καὶ νὰ καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐφικτὴν τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐθνοφυλακῆς.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Στράτος δὲν ἐπιμένει· προχωροῦμεν λοιπόν. «Ἄρθρον 1. Ἡ ἐνεργὸς ἐθνοφυλακὴ ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἀγόντων ἡλικίαν 21 μέχρι 40 ἐτῶν συμπεπληρωμένων.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι δεκτόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 2. Ἡ διαθέσιμος ἐθνοφυλακὴ ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἀγόντων τὸ 18, 19, 20, 41 τῆς ἡλικίας αὐτῶν καὶ ἐφεξῆς μέχρι τοῦ 50οῦ ἔτους συμπεπληρωμένου.»

§42ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι δεκτόν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 3ον· (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 3. «Διοικηταὶ τῶν φαλάγγων καὶ τῶν ταγμάτων τῆς ἐθνοφυλακῆς δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ μεταξὺ τῶν ἐν διαθεσιμότητι, ἐν ἀργίᾳ καὶ ἐν ἀποστρατείᾳ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Διοικηταὶ ταγμάτων δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ λοχαγοί. Οἱ οὕτως ἐκλεγόμενοι λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ μὲν ἐν διαθεσιμότητι τὴν διαφορὰν τοῦ μισθοῦ αὐτῶν μεταξὺ τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διατελοῦσι, καὶ τῆς ἐνεργείας, οἱ δὲ ἐν ἀργίᾳ καὶ ἐν ἀποστρατείᾳ τὴν μεταξὺ τῶν καταστάσεων τούτων καὶ τῆς διαθεσιμότητος διαφοράν. Ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν θεωρεῖται ὑπηρεσία ἐνεργὸς ἐν τῷ στρατῷ ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως.»

§44ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, Κύριοι, τὰ ἔθνη ἠναγκάσθησαν νὰ σχηματίσουν ἐθνοφυλακὴν, τρία ζητήματα παρουσιάσθησαν· α) πῶς πρέπει νὰ διοικῆται ἡ ἐθνοφυλακή; δι’ ἀξιωματικῶν ἐξ ἐπαγγέλματος ἐχόντων τὴν ἐπιστήμην καὶ γνώσεις πολεμικὰς διοριζομένων δὲ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὑπὸ πολιτῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς διαφόρους τάξεις τῆς πολιτείας; Οἱ μὲν ἔλεγον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταστήσετε ἓν σῶμα στρατιωτικὸν, πολεμικὸν, ἀξιόμαχον, ἐὰν δὲν δεχθῆτε ἡγεμόνας καὶ διοικητὰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐδιδάχθησαν τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην, ἀνθρώπους ἔχοντας τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν πειθαρχίαν· οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται ἐκ τῶν τάξεων τῶν πολιτῶν, οὔτε γνώσεις ἐπιστημονικὰς ἔχουν, οὔτε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλλουν τὴν πειθαρχίαν, οὔτε τὴν πεῖραν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὸν στρατιωτικὸν βίον· οἱ ἄλλοι ἔλεγον, καὶ χθὲς ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι πειθαρχία δὲν ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται διὰ δωροδοκίας καὶ κομματισμοῦ, εἴτε ἐκ τῆς ἐξουσίας· διὰ νὰ ὑπακούουν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπιθυμοῦν νὰ ἦναι οὗτοι ἐκ τῶν πολιτῶν, ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους γνωρίζουσι παιδιόθεν. β) Πῶς δύναται νὰ ὁπλισθῇ ἓν σῶμα μέγα ὡς τὸ τῆς ἐθνοφυλακῆς; Εἰς ἕκαστον τόπον ἡ ἐθνοφυλακὴ ἀποτελεῖται τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸ ⅕ τῶν κατοίκων, διότι, ὅσον ὀλιγώτερον ἀριθμὸν καὶ ἂν λάβετε, πάντοτε εἰς πᾶσαν οἰκογένειαν θὰ εὕρητε ἕνα ἐθνοφύλακα. Ποῦ θὰ εὑρεθῇ λοιπὸν τόσον μέγας ἀριθμὸς ὅπλων; Πολλὰ ἔθνη τῷ ὄντι ὑπεχώρησαν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, διότι δὲν ἠμπόρεσαν ν’ ἀνθέξουν εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ὁπλισμοῦ, ὅστις μάλιστα μεταβάλλεται καθ’ ἑκάστην. γ) Πῶς δύναται νὰ διατηρηθῇ ἡ πειθαρχία εἰς πολίτας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἕξεις στρατιωτικὰς καὶ ἀρχηγοὺς στρατιωτικούς; Ἰδοὺ τὰ 3 ζητήματα, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἀπησχόλησαν τὰ ἔθνη, ὅταν ἀπεφάσισαν νὰ καταρτίσουν αὐτὸν τὸν θεσμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅταν εἶδον, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ εἶναι μία ἀνάγκη τοῦ κράτους διὰ νὰ τηρήσῃ τὰς ἐλευθερίας ἐν τῷ τόπῳ, τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους, ὅταν εἶδον, ὅτι οἱ μόνιμοι στρατοὶ, οἱ ὁποῖοι καταναλίσκουσι πολλὰ χρήματα καὶ καταργοῦσι χεῖρας ἀναγκαίας πρὸς παραγωγὴν, ὅταν εἶδον, ὅτι οἱ στρατοὶ οὗτοι πολλάκις χρησιμεύουν καὶ εἰς τὴν καταπίεσιν τῶν ἐλευθεριῶν. Ὅταν κατὰ πρῶτον, Κύριοι, ἠθελήσαμεν καὶ ἡμεῖς νὰ συστήσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον τῆς ἐθνοφυλακῆς, εὑρισκόμενοι μάλιστα εἰς ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ὅλοι ἀντεστρατεύθημεν κατὰ τῆς συγκεντρώσεως τῆς τότε βασιλείας, ἠθελήσαμεν νὰ ἀντιτάξωμεν ὅλας τὰς φιλελευθέρους ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τοὺς νόμους τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἀλλὰ, δυστυχῶς, Κύριοι, ἡ πεῖρα ἀπὸ τοῦ 1861, ὅτε ἐγένετο αὐτὸς ὁ νόμος, μέχρι σήμερον ἀπέδειξεν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν, καὶ ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλείτερα ἐμπόδια τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐθνοφυλακῆς εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀξιωματικῶν. Εἰς πλείστας ἐπαρχίας ἀπεπειράθησαν ἅπαξ, δὶς καὶ πολλάκις νὰ ἔλθωσιν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ἐκλογῆς ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον· δὲν εἶναι, φαίνεται, ὁ τόπος ὥριμος ἀκόμη νὰ ἐξασκήσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἑνὸς συμπολίτου του, θεωρουμένου καὶ δυναμένου ὡς ἀξιωματικοῦ νὰ τὸν διατάξῃ· δὲν ἐσυνείθισαν ἀκόμη εἰς τὴν πειθαρχίαν, εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν τῆς τάξεως. Ἐάν, Κύριοι, ἠμπορούσαμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ δύω αὐτὰ μεγάλα ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν ἡ ἔλλειψις τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τῆς πειθαρχίας, ἠθέλαμεν καταρτίσει τὴν ἐθνοφυλακήν. Ἡ ἀναπλήρωσις τῶν ἐκλογῶν, ὁσάκις αὗται καθίστανται ἀδύνατοι, εἶναι ἓν μέσον λίαν συντελεστικόν· ἓν μέσον θεωρῶ πρόσφορον, τὸ ὁποῖον τὰς μὲν ἐλευθερίας τοῦ νόμου νὰ μὴ ἀφαιρέσῃ, ν’ ἀφαιρέσῃ δὲ τὸ κωλύον τὴν συγκρότησιν· τοῦτο, νομίζω, δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ἐὰν ψηφισθῇ διάταξις ἐπιβάλλουσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διορισμὸν ἀξιωματικῶν, ὁσάκις ἡ ὑπὸ τῶν ἐθνοφυλάκων ἐκλογὴ τούτων καθίσταται ἀδύνατος. Καὶ περὶ μὲν τῶν ὅπλων θὰ ὁμιλήσωμεν ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ὁπλισμοῦ ἄρθρου· ἐκ προοιμίων δὲ λέγω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀγοράσωσιν οἱ ἐθνοφύλακες τὸν ὁπλισμόν των. Συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸν προλαλήσαντα κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἐθνοφυλακὴ εἶναι ἄμισθος, δὲν ἕπεται, ὅτι θὰ χορηγήσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος ἐκλεγόμενος ὡς πολίτης εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, ἀξιοῖ νὰ ἔχῃ μισθὸν, δηλαδὴ νὰ ἔχῃ τὴν ἐξαίρεσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τοὐλάχιστον ὁ σκοπὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς οὐδένα.

§45ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι μόνον οἱ ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν.

§46ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ νὰ λαμβάνουν μισθόν.

§47ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Μὰ ἐγὼ ἐπολέμησα αὐτό.

§48ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ λοιπὸν ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην, ὅτι δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσιν, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ λαμβάνουν μισθόν· ἄλλως τε ὁ νόμος αὐτὸς προβλέπει τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐνεργὸς ἐθνοφυλακὴ μισθοδοτεῖται.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, Κύριοι, τὰ συμβαίνοντα ἐδῶ, δηλαδὴ ἔχομεν ἀξιωματικοὺς ἐθνοφυλακῆς καὶ στρατιωτικοὺς προγυμναστὰς, διὰ νὰ προγυμνάζουν τὴν ἐθνοφυλακήν. Λοιπὸν ἐνομίσαμεν καλλίτερον, ἐὰν οἱ ἐθνοφύλακες εὐχαριστοῦνται, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ ἐκλέξωσι μεταξὺ των στρατιωτικοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς προγυμναστάς των, ἀντὶ νὰ διορίζωνται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ τότε ὡς προγυμνασταὶ χρησιμεύουν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ὑπὸ πειθαρχίαν στρατιωτικὴν καὶ διήνυσαν ὅλον τὸν βίον των εἰς τὸν στρατῶνα, εἶναι βεβαίως καταλληλότεροι νὰ μορφώσωσι τὴν ἐθνοφυλακὴν καὶ νὰ ἐνσπείρουν τὰς ἰδέας τῆς πειθαρχίας, τῆς ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν σημαίαν, τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸν στρατιωτικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγκη τῆς ἐθνοφυλακῆς· διότι κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν ἡ ἐθνοφυλακὴ δὲν ἔχει ἀξίαν μόνον διότι ὁπλίζεται καὶ γυμνάζεται ὁ πολίτης, ἀλλὰ διότι ἐξοικειοῦται πρὸς τὸ πνεῦμα τὸ στρατιωτικὸν καὶ ἀποκτᾷ τὸ σέβας πρὸς τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑπακοὴν τῶν νόμων· ἀνάγκη δευτέρα εἶναι νὰ συνειθίζουν εἰς τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία μεταβάλλει τοὺς στρατιώτας εἰς μίαν κοινωνίαν ἰδιαιτέρας ἀδελφότητος καὶ κοινῆς συμπράξεως καὶ ἀγάπης. Αὐτὴ, νομίζω, εἶναι ἡ μεγάλη ἀξία τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἐὰν τῳόντι, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τοὺς πολίτας τυχαίως συνερχομένους, τυχαίως γυμναζομένους, τυχαίως συμπράττοντας, ἠδυνάμεθα νὰ τοὺς ἐνσπείρωμεν καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει τὸν καλὸν στρατιώτην, προσκαλούμενον νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, καὶ νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς σημαίας του, ἠθέλαμεν ἀπολαύσει καταπληκτικὰ, παντοῖα ἀποτελέσματα κοινωνικά· πρὸς τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι δύναται νὰ συντείνῃ ἐν μέρει ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν ἀξιωματικῶν· ἐὰν οἱ ἐθνοφύλακες θέλουν νὰ τοὺς ἐκλέξουν, καὶ ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ θέλουν νὰ ἐκλεχθῶσι, διατί νὰ τοὺς ἐμποδίσωμεν; Ἀλλὰ νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἐλεύθεροι πάσης μομφῆς, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀποκλεισθοῦν οἱ ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν λόγῳ ποινῆς· πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν δὲ καὶ οἱ ἀπόστρατοι, διότι αὐτοὶ ναὶ μὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξήγησα, ἀλλὰ πράγματι εἶναι πολῖται ἐλεύθεροι, ἐὰν θέλουν νὰ ἐκλεχθοῦν ἢ ὄχι. Τώρα ἐὰν ἐκλογαὶ τοιαῦται ἀντίκεινται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή· τὸ κατ’ ἐμὲ, νομίζω ὅμως, ὅτι ποσῶς δὲν ἀντίκειται, ὅταν ἡ ἐκλογὴ μένῃ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, καὶ ὅταν δι’ αὐτῆς ἐπιτύχωμεν καλοὺς ἀξιωματικοὺς δυναμένους ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰ καθήκοντά των, νὰ γυμνάζουν καὶ νὰ ἐνσπείρουν τὸ πνεῦμα τῆς πειθαρχίας. Ἀλλ’ ἡ δυσκολία, τὴν ὁποίαν παρατηροῦν εἰς τὴν πληρωμὴν, δὲν εἶναι σπουδαία, νομίζω· διότι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι ἄνθρωποι ἀνήκοντες εἰς κατάστασιν ἰδιαιτέραν καὶ ἔχοντες ἀπολαβὰς ἰδιαιτέρας· αὐτὰς τὰς ἔχουν καθήμενοι εἰς τὰς οἰκίας των. Τώρα θέλομεν νὰ τοὺς ἐπιφορτίσωμεν μὲ βάρος, τὸ ὁποῖον δὲν ζητοῦν· νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τοὺς ἀμείψωμεν, διότι ὅταν αὐτοὶ καθήμενοι εἰς τὴν ἀνάπαυσίν των ἀπολαμβάνουν ὅ,τι ἔχουν, διὰ τὶ ν’ ἀναλαμβάνουν βάρη, νὰ ἐκτίθενται εἰς τὸν καύσωνα, εἰς τοὺς κόπους, νὰ γυμνάζουν, νὰ κοπιάζουν χωρὶς ἀπολαβήν; Δίδοντες ἀμοιβὴν, τοὺς κάμνομεν προθυμωτέρους εἰς τὸ καθῆκόν των καὶ χρησιμωτέρους βεβαίως. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο, ἐὰν νομίζῃ, πῶς ὁ σκοπὸς ἐπιτυγχάνεται καλλίτερον, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἐλπίσωμεν καλλίτερον συγκεκροτημένην τὴν ἐθνοφυλακὴν, ν’ ἀποφύγωμεν καὶ τὰ ἄτοπα τῶν προγυμναστῶν, τότε πρέπει νὰ γίνῃ ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον· πρῶτον νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ τεθέντες εἰς ἀργίαν λόγῳ ποινῆς, δεύτερον νὰ διαγράψωμεν τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τοὺς ἀποστράτους, τρίτον νὰ διαγράψωμεν τὸν πρῶτον παράγραφον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, καθ’ ὃν ἡ ὑπηρεσία των θεωρεῖται ὡς ὑπηρεσία ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, διότι αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον. Τοιουτοτρόπως τροπολογούμενον, νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον θέλει νὰ προβλέψῃ· Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§50ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγετε ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Στράτου;

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἔχω πάντοτε· εἶμαι κατὰ τῶν διορισμῶν, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ἐθνοφύλακες πρέπει νὰ συνδέωνται διὰ τῆς ἀγάπης, τὸν κατώτερον πρὸς τὸν ἀνώτερον νὰ προσκολλᾷ ἡ ἀμοιβαία ἐμπιστοσύνη καὶ ἀμοιβαία φιλία. Ὅ,τι παρετήρησα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν εἶναι, ὅτι ὅπου οἱ ἐθνοφύλακες ἔσχον τοὺς ἀξιωματικούς των διοριζομένους, ἐκεῖ ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐθνοφυλακῆς ἐν περιστάσεσι δυσκόλοις, ἐν ἀνάγκαις ἀπέτυχε· διότι οἱ ἐθνοφύλακες μὴ ἐμπιστευόμενοι εἰς τοὺς ἀξιωματικούς των δὲν ἐξετέλεσαν τὰς διαταγάς των, ἐν ᾧ ἀπ’ ἐναντίας, ὅπου ἀμοιβαία ἐμπιστοσύνη καὶ φιλία ὑπῆρχε μεταξὺ ἀξιωματικῶν καὶ ἐθνοφυλάκων, οἱ ἐθνοφύλακες ἐξετέλουν τὰς διαταγάς, τὰς ὁποίας ἐλάμβανον ἀπὸ τοὺς ἀρχηγούς των. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὴν τελευταίαν ἱστορίαν, τὴν ἐν Γαλλίᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ διορισθέντες ἀρχηγοὶ ἐθνοφυλακῆς ἀπέτυχον, διότι οἱ ἐθνοφύλακες δὲν εἶχον πρὸς αὐτοὺς πίστιν καὶ δὲν ἐξετέλεσαν τὰς διαταγάς των· ὥστε νομίζω, ὅτι ἀκολουθοῦντες ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ σύστημα περὶ ἐθνοφυλακῆς, πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει καὶ ἄτοπα, διότι ὁ ἐκλογεὺς μετὰ τοῦ ἐκλεγομένου συνδεόμενοι ἀμοιβαίως καὶ δι’ ἄλλων δεσμῶν στενωτέρων, ἤτοι συμφερόντων, συναλλαγῶν, φρονημάτων κλπ. δὲν δύνανται νὰ ἐπιμένωσιν αὐστηρῶς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, καὶ ἡ πειθαρχία χαλαροῦται, καὶ ἡ στρατιωτικὴ αὐστηρότης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ τὰς σχέσεις αὐτῶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τηρηθῇ· ἀλλὰ καὶ μ’ ὅλα ταῦτα νομίζω, ὅτι τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν μεγάλην ἀνάγκην καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐμπνέωνται οἱ ἐθνοφύλακες ἀπὸ ἀμοιβαίαν ἀγάπην καὶ ἐμπιστοσύνην.

§52ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ἀποτύχῃ ἡ ἐκλογή;

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ὁ λαὸς δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκλέξῃ καὶ παραιτῆται αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, τότε ἀναθέσατε τὴν ἐνέργειαν τῶν δικαιωμάτων του ὅπου θέλετε.

§54ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ λόγοι αὐτοὶ, Κύριοι, καὶ τὰ ἱστορικὰ παραδείγματα, ἅτινα ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς εἰς τὴν ὁμιλίαν του μᾶς ἀνέφερε, δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ, διότι μακρὰν τοῦ νὰ ἀνατρέψωσιν ὅσα ἐν τῇ πρὸ ταύτης ὁμιλίᾳ μου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, ὑποστηρίζουσιν αὐτά. Ἀδύνατον εἶναι, Κύριοι, ὁ ἐκ τῆς ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης καὶ ὑπολήψεως δεσμὸς τῆς ἀγάπης νὰ ὑπάρξῃ ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἐκ τῆς ἀνισότητος τῶν δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων γενομένη δυσπιστία ἐπικρατεῖ, ἡ δὲ διαβολὴ καὶ ῥᾳδιουργία ἀκωλύτως δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν. Οὐδεὶς, νομίζω, Κύριοι, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐν δυσκόλοις περιστάσεσι καὶ ἀνάγκαις συνέβη εἰς τὰς ἐθνοφυλακὰς, αἵτινες εἶχον ἀξιωματικοὺς διοριζομένους παρὰ τῶν Κυβερνήσεων, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ συμβῇ καὶ εἰς ἐθνοφυλακὴν, τῆς ὁποίας οἱ ἀξιωματικοὶ, καί τοι ἐκλεγόμενοι, πληρόνονται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν προσφέρουσιν εἰς τὴν πατρίδα των· διὸ πρὸς ἀποφυγὴν παντὸς δυναμένου νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ταχεῖαν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς ἐθνικῆς ταύτης δυνάμεως, ἧς πρὸ πάντων τὰ μικρὰ, ὡς τὸ ἡμέτερον κράτος, ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην, παρακαλῶ τὸν Κύριον ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμένῃ, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον ἐκλεχθῇ ἀξιωματικοὶ ἀνήκοντες εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, νὰ λαμβάνωσιν ἄλλον ἢ τὸν μισθὸν τῆς κατηγορίας, εἰς ἣν ἀνήκουσι· τὴν δὲ Βουλὴν παρακαλῶ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν περὶ τούτου πρότασίν μου, διότι ἄλλως τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ γυμνώσωμεν τὸν τακτικὸν στρατὸν, οὗτινος ἡ ὑπηρεσία εἶναι πολὺ ἐπίπονος, ἀνδρῶν διὰ πολλοὺς λόγους ἀναγκαιούντων εἰς αὐτόν.

§55ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ προαγορεύσαντος ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐκλεγόμενοι ἀξιωματικοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ καὶ μισθοδοτούμενοι δύνανται νὰ ὑποκύπτουν καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὰ κυβερνητικὰ ὡς ἐκ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ παραγνωρισθῇ ὁ θεσμὸς αὐτὸς κατὰ τὴν ἐφαρμογήν του. Ἡ πρόληψις αὕτη, ἡ ὁποία ἄλλοτε θὰ ἦτο πολὺ δικαία, ὁσάκις παρεδεχόμεθα ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχετο ἀξιωματικοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς τοὺς διοριζομένους ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν παρουσιάζει τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ὑπαινίττετο ὁ προαγορεύσας, καθόσον ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐθνοφυλάκων εἶναι ἐλευθέρα πάσης κυβερνητικῆς ἐπηρείας ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν διοικητῶν ταγμάτων καὶ φαλαγγαρχῶν· κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἀνήκων εἰς τὸν στρατὸν, ὅταν τύχῃ τῆς ὑψηλῆς τιμῆς νὰ ἐκλεχθῇ παρ’ ἐθνοφυλάκων, βεβαίως θὰ ἐκπληρώσῃ πιστῶς τὸ καθῆκόν του· ἔχει δὲ τὸ πλεονέκτημα νὰ ἐκπληρώσῃ αὐστηρότερον τὰ καθήκοντά του, καθόσον προϋπάρχει εἰς τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν μία ζωὴ, ἡ ὁποία τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἀναγνωρίζει περισσότερον ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του. Κατὰ συνέπειαν εἶμαι τῆς ἰδέας, Κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῶν ἐθνοφυλάκων πρέπει νὰ ἐκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μονίμου στρατοῦ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἐν ἀργίᾳ, βεβαίως ἡ παρατήρησις τοῦ Κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι λίαν λογικὴ, ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ γείνῃ διάκρισις τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν ἀργίᾳ· διότι ἡ κατάστασις αὐτῶν θεωρεῖται ὡς συνέπεια ποινῆς, εἶναι δὲ καὶ κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν φέρει κανένα πειθαρχικὸν χαρακτῆρα, καὶ διὰ τοῦτο νὰ θέσωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον «δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι διοικηταὶ οἱ ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικοὶ ἕνεκα διαλύσεως σώματος ἢ καταργήσεως θέσεως», διότι, ἐὰν ᾖναι ἐν ἀργίᾳ ἕνεκα παραπτωμάτων πειθαρχικῶν, δὲν πρέπει νὰ ἀξιῶνται τῆς τιμῆς τῆς ἐνεργείας, καθ’ ὅσον μάλιστα αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ ἀφορμὴ νὰ ἔλθουν καὶ εἰς ἄλλας θέσεις. Τὸ ζήτημα τῶν ἀποστράτων, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ Κ. ὑπουργός, βεβαίως πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου· διότι οἱ ἀπόστρατοι δὲν διαφέρουν ἀπὸ τοὺς πολίτας, παρὰ μόνον, ὅτι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ φέρουν τὴν στολὴν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἀφαιρεῖται εἴς τινας περιστάσεις, καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου, ἡ ὁποία ἀφορᾷ, ὅτι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ πρέπει νὰ θεωρῆται ὑπηρεσία τακτικὴ, εἶναι περιττολογία, διότι οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι προβλέπουσι περὶ τούτου. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πρώτην ἰδέαν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς σκέψιν. Δὲν πρέπει νὰ ταράξῃ οὐδόλως τοὺς κυρίους βουλευτὰς καὶ ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, ὅτι ἀξιωματικοὶ ἀνήκοντες εἰς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ δύνανται νὰ ᾖναι ἀρχηγοὶ μὴ χαίροντες ἐμπιστοσύνην· διότι, ἐὰν τὸ σύστημα τῆς ἐθνοφυλακῆς εὐδοκίμησεν εἴς τινα μέρη καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν Πρωσσίαν, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς· καὶ ἠξεύρετε, κύριε πρόεδρε, πῶς ὀφείλεται; διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς ἀποῤῥέουν καθαρῶς ἀπὸ τὸν ἐθνικὸν τακτικὸν στρατόν. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῇ Πρωσσικῇ νομοθεσίᾳ, ἡ ὁποία κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπονέμει τοὺς βαθμοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς εἰς τοὺς νέους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατατάσσονται εἰς τὸν στρατὸν ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, ἅμα εὐδοκιμήσωσιν εἰς τὰς ἐξετάσεις, προάγονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ κατέχουν τὰς πρώτας θέσεις εἰς τὰς χηρευούσας κενὰς θέσεις τῆς ἐθνοφυλακῆς· καὶ διὰ τοῦτο εἴδετε ἐν τῷ τελευταίῳ πολέμῳ τὴν ἐθνοφυλακὴν τῆς Πρωσσίας νὰ ἄρῃ τὰς αὐτὰς δάφνας μὲ τὸν μόνιμον στρατὸν καὶ νὰ μὴ θεωρηθῇ διόλου κατωτέρα τῆς ἀξίας καὶ τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συνδέσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν στενώτερον τὰς θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅταν ὑπάρχῃ ἀνεπηρέαστος ἡ μεγάλη ἀρχὴ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἀποῤῥέει ἀπὸ τῆς ἐλευθέρας ἐκλογῆς τῶν ἐθνοφυλάκων. Εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα ὑπῆρχε κἄτι τι ἀποτρόπαιον, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐξήρχοντο ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ὅταν δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν λαὸν ἀπ’ εὐθείας νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀρχηγόν του, ὅταν ὁ ἀρχηγὸς αὐτὸς τύχῃ νὰ ἔχῃ στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν, τὰ ἀποτελέσματα θέλουσιν ὑπάρξει εὐάρεστα.

§56ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, κύριοι, δὲν ἀποκρούομεν τὴν παραδοχὴν τῶν ἀξιωματικῶν ὡς διοικητῶν τῶν ταγμάτων, ὅταν ἐκλεχθῶσι, διότι διατελοῦντες ἐν ἀργίᾳ εὑρίσκονται μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐπειδὴ ἔχουν τὰς ἀπολαυάς των, τὴν μισθοδοσίαν, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς αὐτοὺς ἡ θέσις των, δύνανται νὰ συμμεθέξωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ νὰ συντελέσωσι πρὸς μόρφωσιν αὐτῆς· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς συστάσεως τῆς ἐθνοφυλακῆς διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ᾖναι δυνατὸν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ λαμβάνωσι μισθὸν ἀνώτερον ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἕνεκα τῆς θέσεώς των εἰς ἣν εὑρίσκονται λαμβάνουσιν. Ἡ ἀρχὴ τῆς συστάσεως τῆς ἐθνοφυλακῆς προέρχεται ἢ ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος πολίτης νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του ὡς ἐθνοφύλαξ καὶ νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν κατ’ ἀνάγκην καὶ ἀμισθὶ, ἢ ἀπὸ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ἡ πατρὶς εἰς τοὺς φέροντας τὴν δεῖνα ἡλικίαν νὰ ἀξιῶνται τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρίδα ἄμισθι· ταύτην τὴν ἀρχὴν τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὴν καταστρέφει, διότι φέρει ἐν τῷ μέσῳ μίαν ἀντίθετον ἀρχὴν καὶ εἰσάγει ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ νόμου τὸ σκάνδαλον, ὡς διεγείρουσα τὴν πλεονεξίαν καὶ τὰς ἀπαιτήσεις· θὰ ἰδῆτε πάμπολλοι ἀξιωματικοὶ νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς ἀργίας καὶ νὰ θέλουν νὰ ἐκλέγωνται ὡς διοικηταὶ εἰς τὰ τάγματα τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ τότε θὰ κάμωμεν μίαν ἄλλην στήλην ἐξόδων. Διὰ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διὰ τὸν οἰκονομικὸν, κυρίως ὅμως διὰ τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι ἀντιβαίνει τὸ τοιοῦτον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τῆς ἐθνοφυλακῆς, διότι οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν αὐτῇ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, πρέπει νὰ ὑπηρετῶσιν ἀμισθὶ, ἐγὼ θεωρῶ πάντῃ ἀσυμβίβαστον τὴν προσθήκην τῆς μισθοδοσίας εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ τὸν ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντα, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐκλεχθῆ ὡς διοικητὴς τάγματός τινος τῆς ἐθνοφυλακῆς. Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς ἐπιφυλάττομαι κατωτέρω νὰ ὁμιλήσω· μὲ τὸν κύριον ὑπουργὸν εἶμαι κατὰ πολλὰ σύμφωνος καὶ τὸν εὐχαριστῶ ὅτι ἀπέκρουσε τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ διορίζωνται ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῆς κυβερνήσεως οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἔχουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐθνοφυλάκων καὶ νὰ μὴ ᾖναι ἐπιβεβλημένοι ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ ἀποῤῥέουν ἐκ τῆς θελήσεως τῶν ἐθνοφυλάκων ὡς ἐν τῷ ὀλίγῳ διαστήματι τὸ εἴδομεν· τὴν τροπολογίαν αὐτὴν παρεδέχθην ὅτι «οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ἐν ἀργίᾳ, ἐξαιρουμένων τῶν τιμωρηθέντων διὰ ποινῆς, δύνανται, ὅταν ἐκλεχθῶσι, νὰ ᾖναι διοικηταὶ ταγμάτων ἢ φαλάγγων». Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐπιφέρει καμμίαν προσθήκην· ἡ προσθήκη, καθὼς σᾶς εἶπον, ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀμίσθου τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, θὰ ἰδῆτε ὅτι θὰ προξενήσωμεν σκάνδαλον· καθεὶς θὰ θελήσῃ ἐκ τῶν ἐν ἀργίᾳ διατελούντων νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴν τὴν ἀμοιβήν· ἑπομένως ὑποστηρίζω οἱ ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντες ἀξιωματικοὶ, καὶ ἂν ἐκλεχθῶσιν ὡς διοικηταὶ ταγμάτων, νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον εἶχον ὡς ἐκ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατεῖχον πρὶν ἐκλεχθῶσι.

§57ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Οὐδέποτε ἐνόησα, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἐκλεχθεὶς ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς, δύναται νὰ παραμελήσῃ τὸ ἔργον του, τοῦ νὰ προσπαθήσῃ νὰ μορφώσῃ τὴν ἐθνοφυλακὴν, καὶ ὅτι θὰ ὑπηρετήσῃ μίαν κυβέρνησιν ἢ τοὺς σκοποὺς τῆς κυβερνήσεως· διότι πάντοτε ἀπεδείχθη ὅτι ὁ ἕλλην στρατιώτης δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καὶ δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ἔχῃ ἄλλα δικαιώματα περισσότερα παρὰ τὸν πολίτην. Ἔχομεν παραδείγματα ἄπειρα διὰ νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ στρατιώτης οὐδέποτε δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος του· λόγοι μόνον οἰκονομίας μᾶς ἠνάγκασαν νὰ εἴπωμεν ὅτι στρατιωτικὸς, ἐκλεχθεὶς ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς, δὲν δύναται νὰ λάβῃ μισθὸν, διότι βλέπετε, ὅτι μόλις αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος ἐπροκάλεσαν ἐπ’ ὀλίγον τὴν ἐπαύξησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἡ κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ἐπιβάλῃ ἓν φορολογικὸν σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου αὐξάνονται τὰ βάρη τοῦ φορολογουμένου πολίτου. Ἐὰν σήμερον αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ ἔθνους διὰ νὰ μισθοδοτήσωμεν τοὺς εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν ὑπηρετήσοντας, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰ βάρη διὰ μεγαλειτέρας ἐπαυξήσεως τῆς φορολογίας καὶ τὸ βάρος αὐτὸ δὲν θὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ τὸ ὑποφέρῃ· ὁ λαὸς θὰ ὑποφέρῃ μόνον τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἡ προσβολὴ τῆς ἐθνικῆς τιμῆς ἀπαιτήσωσιν. Διὰ τοῦτο πολλάκις ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὡμίλησα περὶ οἰκονομίας· ἂς μὴ πιστεύσῃ οὐδεὶς, ὅτι θέλομεν νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὸν λαόν· ἡμεῖς δεχόμεθα νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς οἱ στρατιωτικοὶ, ἀλλὰ μὲ μόνον τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον εἶχον πρίν.

§58ΒΟΤΣΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι πρέπει τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ λάβῃ καὶ μίαν ἐπέκτασιν, τροποποίησιν ἢ ἐξήγησιν, διότι μοί φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκούντως καθαρὸν τὸ ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω πολλὰ, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ διὰ τὴν μεταβίβασιν στρατιωτικῶν εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς, λέγω μόνον τοῦτο· κατ’ ἐμέ, ἐκλεγομένων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ λαμβανόντων μέρος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐθνοφυλακῆς, οὔτε αἱ θεμελιώδεις βάσεις τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ καταστρέφονται, οὔτε ἀνωφελές εἶναι τὸ τοιοῦτον· ἀπεναντίας, γενομένης ἐκλογῆς ὡς διοικητῶν ταγμάτων ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, τηρεῖται πληρέστερον τὸ πνεῦμα τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἐκτὸς δὲ τούτου νομίζω, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς καὶ ἡ ὠφέλεια εἶναι μεγίστη, καὶ φοβοῦμαι καὶ λυποῦμαι ὅτι πολὺ ὀλίγοι ἀξιωματικοὶ θέλουν τύχει τῆς τιμῆς αὐτῆς· ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν εἶναι ἀρκετοὶ καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπάρχουν διὰ νὰ καθέξουν καὶ διοικήσουν ὅλα τὰ τάγματα τῆς ἐθνοφυλακῆς· εὔχομαι νὰ ἦσαν περισσότεροι καὶ νὰ ἐξελέγοντο ὡς τοιοῦτοι, διότι φρονῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο συντελεστικώτερον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνοφυλακῆς. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἀντίκειται ὅλως εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ στρατιωτικοῦ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς μισθοδοσίας συνεπάγει καί τινας συνεπείας, καὶ κινεῖ τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἐὰν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ λάβουν χηρευούσας θέσεις ἢ μή· τοῦτο πρέπει νὰ λυθῇ, διότι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς ἀργίαν λόγῳ καταλύσεως θέσεως ἢ διαλύσεως σώματος χαίρουσι τὸ δικαίωμα νὰ καθέξωσι τὸ ½ τῶν χηρευουσῶν θέσεων. Τώρα, ἐὰν οἱ τοιοῦτοι ἐκλεχθῶσιν ὡς ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, πρέπει νὰ μένουν ὁριστικῶς εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, ἢ πρέπει ν’ ἀνακληθῶσιν ὅταν χηρεύσουν θέσεις; Ἐὰν ἤθελε λυθῆ τὸ ζήτημα τῆς ἀνακλήσεως ἐκ τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἐὰν ἤθελε λυθῆ τὸ ζήτημα οὕτως, ὥστε νὰ δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ τοὺς ἀνακαλῇ εἰς τὰς χηρευούσας θέσεις, καὶ αὐτοὶ ὅταν ἐκλεχθῶσι νὰ μὴ λαμβάνωσιν ἄλλον μισθὸν εἰμὴ μόνον τὸν μισθὸν τῆς ἀργίας των, ἐννοεῖται, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς ἤθελε διαγράψει τὸ δικαίωμά του διὰ μίαν πρόσκαιρον μεταβίβασιν. Ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐὰν δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ ἀνακληθῶσιν, ἐὰν δὲν ὑπερισχύσῃ ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας, (καὶ κατ’ ἐμὲ, μόνον ὁ λόγος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, εἶναι ἄξιος προσοχῆς) τότε οἱ τοιοῦτοι ἀξιωματικοὶ ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τῶν ἐθνοφυλάκων ὡς διοικηταὶ ταγμάτων ἢ φαλάγγων καὶ δεχόμενοι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν νὰ θεωρῶνται ὡς εὑρισκόμενοι εἰς ὑπηρεσίαν ἐνεργητικήν· διότι, ἂν γείνῃ τοῦτο, τότε οὗτοι ἤθελον δώσει ὅλην των τὴν προσοχὴν εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ ἐξάσκησιν τῶν ἐθνοφυλάκων, καὶ δὲν ἔχουν λόγον, διὰ νὰ ἐπαναλάβουν καὶ νὰ οἰκονομήσουν μίαν θέσιν, νὰ μὴ προσέχωσιν εἰς τὴν μόρφωσιν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐὰν τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἀπαλειφθῇ, καλὸν εἶναι καὶ συμφέρον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς ἔχει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀργίας ἕνεκα καταλύσεως θέσεως καὶ διαλύσεως σώματος, ἐκλεχθέντες ὑπὸ τῶν ἐθνοφυλάκων ὡς διοικηταὶ ταγμάτων ἢ φαλάγγων, ὑπηρετοῦν ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ ὡς διοικηταὶ καὶ προγυμνασταὶ, ἐκλαμβανομένης τῆς ὑπηρεσίας των ὡς ἐνεργητικῆς». Μόνον οὕτω κανονίζονται ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Πρῶτον νομίζω, ὅτι εἰς τὴν οἰκονομίαν δὲν ἀντίκειται, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν θέλετε ἰδῆ ὅτι ἀναφέρεται τακτικῶς ἓν ποσὸν ἐξ 160000 δραχμῶν, καὶ αὐτὸ ἐξοδεύεται ὅλον εἰς τοὺς προγυμναστὰς τῆς ἐθνοφυλακῆς. Νομίζω πῶς αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ συντείνῃ περισσότερον εἰς τὴν οἰκονομίαν, διότι τώρα πληρόνονται καὶ προγυμνασταὶ καὶ διὰ μέρη ὅπου δὲν ὑπάρχει ἐθνοφυλακὴ· διότι τότε θέλουν παύσει νὰ ἦναι προγυμνασταὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη ὅπου δὲν ὑπάρχει ἐθνοφυλακὴ καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ δίδεται καὶ θέλει χρησιμεύσει δι’ αὐτὴν τὴν προσθήκην, καὶ δυνάμεθα νὰ θέσωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν· καὶ ἠξεύρετε ὅτι εἰς πολλὰ μέρη, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει ἐθνοφυλακὴ, ἐξοδεύονται ἀρκετὰ χρήματα διὰ προγυμναστάς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐναντίον τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ μᾶλλον συντείνει εἰς τὴν οἰκονομίαν τὸ μέτρον τοῦτο. Τῷ ὄντι, καθόσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ζήτημα, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία διασάφησις· ὅταν συνέταξα τὸ ἄρθρον, δὲν εἶχον εἰς τὸν νοῦν μου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ συμβῇ· ἐγὼ εἶχον εἰς τὸν νοῦν μου, καὶ ἐὰν ἐκλεχθῶσιν οἱ στρατιωτικοί, νὰ τηροῦν τὴν θέσιν καὶ τὰ δικαιώματά των, καὶ ἑπομένως ὅταν ὁ νόμος διατάξῃ τὴν ἀνάκλησιν αὐτῶν, νὰ ἦναι ὑπόχρεοι νὰ ἐπανέλθουν καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς καλῇ. Αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα, ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἶχον εἰς τὸν νοῦν μου, ὅταν συνέταττον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ ἀνακαλῶνται αὐτοὶ ἢ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς ὑπηρεσία ἐνεργητικὴ, τότε τῷ ὄντι πρέπει νὰ κανονισθῇ οὕτω, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν εἶχε τοιαύτην ἔννοιαν ὅτε συνετάχθη.

§60ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἀφοῦ παρεδέχθη, ὑποτίθεται ὅτι παρεδέχθη, ἡ ἀρχὴ, ὅτι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ θὰ τυγχάνωσι τῆς τιμῆς νὰ ἐκλέγωνται ὡς διοικηταὶ εἰς τὰ τάγματα τῆς ἐθνοφυλακῆς, πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν ἰδίως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν οὗτοι θὰ προσφέρωσιν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ποία ἰδέα καὶ ποία ἀρχὴ ὑπέδειξεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν μου καὶ ὅλων ὑμῶν, ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἦναι δεκτοὶ εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἡ ἰδέα τῆς εἰδικότητός των, ἡ ἰδέα, ὅτι ἔχουν ἐξασκηθῆ εἰς τὸν στρατὸν καὶ δύνανται νὰ θέσωσι τὰς βάσεις εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν καὶ νὰ καταστήσωσι τὴν θέσιν των ἀποτελεσματικὴν, αὐτὴ ἡ ἰδέα μᾶς ἀναγκάζει ὅλους νὰ παραδεχθῶμεν τὸ νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἀλλά, καθὼς ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπε, τὸ ζήτημα αὐτὸ παρουσιάζει μίαν δυσκολίαν, ἥτις δὲν ἐλύθη, καὶ ὁ μὲν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπε, καὶ πολλὰ λογικῶς, ὅτι τὴν θέσιν αὐτῶν τῶν στρατιωτικῶν πρέπει νὰ τὴν κανονίσωμεν ὡς ὑπηρεσίαν ἐνεργητικὴν καὶ νὰ μὴ ἀπολαύωσιν οὐδὲν τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, ἅτινα δυνάμει τοῦ νόμου ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολαμβάνωσι, τοὐτέστι νὰ καλῶνται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· διότι ἄλλως, ἐὰν καλῶνται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων, αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῶν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν δὲν θὰ ἦναι ἀποτελεσματικαί· διότι τέλος πάντων ὁ θεσμὸς θὰ ὑποχρεοῖ εἰς ἀνάκλησιν τοὺς τοιούτους, καὶ ἑπομένως ἡ ἐκγύμνασις τῆς ἐθνοφυλακῆς θέλει ἐνεργεῖσθαι ἀκαταλλήλως· διότι οὗτοι δὲν θὰ ἔχωσιν ὅλον ἐκεῖνον τὸν ζῆλον, ὅστις ἀπαιτεῖται. Καὶ, Κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε ἓν πρᾶγμα· μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, ὀλίγιστοι εἶναι οἱ δυνάμενοι νὰ διοικήσωσι σώματα· ὑπηρετοῦν πολλοὶ εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ εἶναι ἐξαιρετικὴ ἡ φύσις διὰ τῆς ὁποίας εἶναι προικισμένοι καὶ κατεσκευασμένοι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὁδηγήσωσι καὶ ἐξασκήσωσι στρατεύματα· ὅταν εἰς τὸν μόνιμον στρατὸν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ δυσκολία, πόσην δυσκολίαν θέλετε δοκιμάσει διὰ νὰ εὕρετε ἀξιωματικοὺς, οἵτινες νὰ καταστήσωσιν ἀποτελεσματικὸν τὸν θεσμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς; Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δύνασθε νὰ θέσητε πάντα ἀξιωματικὸν τοῦ μονίμου στρατοῦ, ἀρκεῖ μόνον νὰ τοῦ ἐξασφαλίσητε τὴν ὕπαρξιν, νὰ τὸν θεωρήσητε ὡς ἐν ἐνεργείᾳ διατελοῦντα, καὶ δι’ αὐτοῦ μόνου τοῦ τρόπου δύνασθε τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν νὰ τὸν καταστήσητε ἀποτελεσματικῶς ἐνεργοῦντα, ὅπως κατασταθῇ πρᾶγμα ὁ θεσμὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι κατάστασις ὁμαλὴ, πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τοῦτο ἀνεξαιρέτως, ὅτι θὰ ἀλλάζουν συχνὰ οἱ προγυμνασταὶ καθὼς καὶ οἱ ἐκλεχθέντες ὡς διοικηταὶ, διότι θὰ τοὺς ἀφαρπάζῃ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομίας μήπως προσβάλλεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Δόξᾳ τῷ Θεῷ, δὲν ἔχομεν τόσον σμῆνος ἀξιωματικῶν· ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν ἔχομεν καὶ τὴν ἀφορμὴν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι εἰς τὰ τάγματα τῆς ἐθνοφυλακῆς ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ᾖναι ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν· κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς πολλὰ ὀλίγα μέρη θὰ σχηματισθῶσι τάγματα καὶ ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, τῆς Σύρου καὶ τῶν Πατρῶν, ἡ ἐκλογὴ ἑνὸς τάγματος θὰ ᾖναι τοιαύτη· ἐγὼ ἤθελον συμβουλεύσει νὰ ἐκλέγωνται ἀξιωματικοὶ, διότι καὶ οἰκονομία θὰ γίνῃ καὶ πολὺ καλλίτερα θὰ προοδεύσῃ αὐτὸ τὸ σῶμα· διότι φοβοῦμαι, ἐὰν δὲν γείνῃ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ πληρόνῃ, ὁ θεσμὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς θὰ μείνῃ ἄνευ ἀποτελέσματος, διότι οἱ προγυμνασταὶ, τοὺς ὁποίους θὰ διορίζῃ, δὲν εἶναι καὶ διοικηταὶ, δὲν ἔχουσι τὸν ἀνώτερον βαθμὸν τῆς διοικήσεως· καὶ τί θὰ παρουσιασθῇ ὡς ἐκ τούτου εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅταν εἷς κατώτερος ἀξιωματικὸς ἐκγυμνάζῃ ἓν τάγμα, ὁ δὲ ἀνώτερος δὲν δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο; Ὁ διοικητὴς θὰ χάσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐθνοφυλάκων, καὶ εἶναι ἐλάττωμα σπουδαῖον νὰ ἐξασκῆται ἓν τάγμα ἀπὸ ἀνθυπασπιστὰς ἐνώπιον τῶν ταγματαρχῶν· εἶναι σφάλμα σπουδαῖον τοῦτο, διότι ἀφαιρεῖται ἡ ἔνστικτος ὑπόληψις, τὴν ὁποίαν ὀφείλουν νὰ ἔχουν οἱ ἐθνοφύλακες εἰς τὸν ἀξιωματικόν των· πῶς ἄλλως θὰ ἔχετε τὴν οἰκονομίαν, ὅταν δὲν θὰ ἔχετε προγυμναστάς; διότι οὐδεὶς διοικητὴς θὰ δεχθῇ νὰ ἐκγυμνάσῃ τὸ τάγμα, ὅταν δι’ αὐτοῦ βλέπῃ, ὅτι ἀποβάλλει τὸ δικαίωμά του, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τῷ στρατῷ· ὥστε, ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπε καὶ τοῦ ὁποίου τὴν γνώμην συμμερίζομαι πληρέστατα, ὅτι οἱ ἐκλεχθέντες ὡς διοικηταὶ εἰς τὰ τάγματα τῆς ἐθνοφυλακῆς νὰ θεωρῶνται ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ τοῦ μονίμου στρατοῦ, μὴ παραγραφομένων τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ μενόντων εἰς τὴν θέσιν των καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ χρόνου, αἱ θέσεις αἱ χηρεύουσαι πρέπει νὰ συμπληρόνωνται· διότι ἄλλως εἶναι περιττὸν νὰ ἔχετε βαθμολογίαν, ὅταν παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ ὑπολοχαγὸς δύναται νὰ διοικῇ λόχον· τότε πρέπει νὰ καταστρέψητε τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, καὶ εἶναι ἀντιπειθαρχικὸν αἱ θέσεις αἱ χηρεύουσαι ἐν μιᾷ τάξει στρατιωτικῇ νὰ μένωσι χηρεύουσαι καὶ νὰ μὴ συμπληρῶνται· διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀφορμὴ νὰ γίνεται τοῦτο, καὶ ὀφείλω νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ὑποφέρει ὁ στρατὸς, νὰ παύσῃ ἀπὸ τοῦδε, ὥστε οἱ βαθμοὶ νὰ μὴ δίδωνται δυνάμει δωρεᾶς καὶ εὐνοίας, ἀλλὰ δικαιωματικῶς αἱ χηρεύουσαι θέσεις νὰ πληρῶνται ἀπὸ ἐκείνους, οὓς ὁρίζει ὁ νόμος, καὶ νὰ μὴ ἀποδίδωνται ὡς εὔνοια. Διατί, ὅταν παρουσιάζεται μία χηρεύουσα θέσις ἑνὸς γραμματέως τῆς νομαρχίας, πληροῦται ἐντὸς 24 ὡρῶν; καὶ διατί ἡ θέσις ἑνὸς, ὅστις θὰ προγυμνάσῃ τὴν ἐθνοφυλακὴν, νὰ μὴ συμπληρωθῇ; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους παραδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§61ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶμαι ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τοῦ ἄρθρου, ὄχι διότι δὲν θέλω νὰ ὑπάρχῃ ὁ νόμος τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἀλλὰ διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὅ,τι καὶ ἂν κάμετε, ἐθνοφυλακὴν δὲν θὰ κατορθώσετε νὰ ἔχετε, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ἐναντίαν ἰδέαν ὅστις θέλει νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ, μολονότι ἔχω τοιαύτην ἰδέαν, φρονῶ, ὅτι θεσμὸς περὶ ἐθνοφυλακῆς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, καὶ τοῦτο, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἐθνοφυλακὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα· διὰ τοῦτο πολὺ φροντίζομεν πῶς νὰ κάμωμεν ἓν νομοσχέδιον, ὥστε νὰ φέρωμεν εἰς πέρας αὐτὸ τὸ ἔργον· ἀλλὰ κάθε πρᾶγμα εἰς τὴν ἀρχήν του εἶναι δύσκολον καὶ οἱ στρατοὶ, διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς ἕνα βαθμὸν, πάντοτε εἰς τὰς ἀρχὰς θὰ ἀπαντήσωσι μεγάλας δυσκολίας, καὶ βλέπετε, ὅτι καὶ σήμερον ἔχομεν στρατὸν, ἀλλὰ δὲν ὁμοιάζει ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον εἴχαμεν κατ’ ἀρχάς. Λοιπὸν, διὰ νὰ μὴ συγχυσθῶμεν καὶ ἀπὸ τὸν πολὺν ζῆλον βλάψωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν, ἂς προσέξωμεν. Ἡ ἐθνοφυλακὴ ἀνήκει εἰς τοὺς πολίτας· ἡ ἀνάμιξις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν αὐτῇ ὁπωσδήποτε φέρει τὸν στρατὸν ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ. Λοιπὸν αὐτὸ, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, θέλει κεντίσει ἂν οὐχὶ τὰς φιλοτιμίας, τοὐλάχιστον τοὺς ἀνοήτους ἀνθρώπους εἰς ἐρεθισμόν. Πανταχοῦ ὑπάρχουν ἄνθρωποι διαθέσιμοι ἀπὸ τὸν στρατόν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς ὁποιανδήποτε χώραν καὶ ἂν ἐπέρασα εὗρον διαθεσίμους ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν· αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ παρακαλέσωσι τοὺς πολίτας, καὶ οἱ πολῖται θὰ τοὺς ἐκλέξωσι, διότι ὁ βαθμὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς εἶναι βαθμὸς, ὃν καθεὶς ἀπὸ τοῦδε θὰ τὸν ἀποφεύγῃ· ἐκεῖνος ὅμως θὰ ἐκλεχθῇ, θὰ πληρόνεται καὶ θὰ ἀνακαλῆται πάλιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὅταν παρουσιασθῇ περίστασις, καὶ ἀντὶ τούτου θέλει προβιβάζεται ἕτερος, χωρὶς κἀμμίαν ἐθνικὴν ὠφέλειαν· ἀλλὰ σᾶς ἀντιτείνουν, θὰ χρησιμεύσουν ὡς προγυμνασταί.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐθνοφυλακὴ θὰ συστηθῇ συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως, διὰ Β. Διατάγματος κτλ. δὲν εἶναι καθὼς τώρα.

§63ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ πολυτέλεια εἶναι ὅλως διόλου περιττή. Εἶπε προσέτι ὁ Κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι, ἐνῷ ἔχομεν προγυμναστὰς, ἐν τούτοις διοικεῖται τὸ τάγμα ἀπὸ ἕνα ἀνθυπασπιστήν. Διὰ νὰ γυμνασθῇ ἕνας οὐλαμὸς ἀπαιτοῦνται τὸ ὀλιγώτερον 4 ἄνθρωποι· αὐτοὺς τοὺς προγυμναστὰς τοὺς στερούμεθα καὶ τοὺς ἔχει μόνον ὁ στρατὸς, διότι μορφόνει ἀξιωματικούς. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ ποτὲ δὲν ἔφθασεν εἰς τὰ γυμνάσια τοῦ οὐλαμοῦ. Ἐκτὸς τούτου πρόκειται νὰ θίξωμεν ἐνταῦθα καὶ ἀναμίξωμεν νόμους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐνδέχεται νὰ ἀναφυοῦν τοιαῦτα ζητήματα, ἅτινα ἴσως μᾶς ἀπομακρύνουν ἐντελῶς ἀπὸ τὸν θεσμόν. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀπαλειφθῶσιν ὅλαι αὗται αἱ διατάξεις.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι ὑπουργοὶ, δέχεσθε τὴν τροπολογίαν;

§65ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Οἱ ὑπουργοὶ ἐξηγήθησαν καὶ ἡ Βουλὴ ἐνόησε τὸ πνεῦμά των.

§66Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ψηφοφορηθῶσιν αἱ τροπολογίαι τῶν Βουλευτῶν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§68ΕΙΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Τσιριμώκου εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ τρίτου ἄρθρου νὰ ἐγερθῶσι, (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Τ’ ἀνάπαλιν, οἱ παραδεχόμενοι τὴν διατήρησιν τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἂς ἐγερθῶσι (ἀμφίβολον).

§70ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ζητοῦμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κύριε πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἐγερθῶσι 15 (ἐγείρονται 15). Πολὺ καλὰ, ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§72ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον διὰ τῆς τροπολογίας.

§73ΛΑΠΑΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι καθόσον ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν, ἢ ν’ ἀπαλειφθῇ ὅλως διόλου;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλως διόλου.

§75ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὄχι ὅλως διόλου.

§76ΛΑΠΑΣ. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν τὴν μισθοδοσίαν.

§77Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ Κ. βουλευταὶ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν τὴν οἰκονομίαν, καὶ οἱ στρατιωτικοὶ λέγουν ἂν δὲν καθιερωθῇ ἡ θέσις ἐνεργείας, δὲν ὠφελεῖ τίποτε. Ἐγὼ διὰ νὰ τοὺς συμβιβάσω προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἠξεύρῃ καλὰ ἡ Βουλὴ τί θὰ γίνῃ εἰς περίστασιν καθ’ ἣν θὰ καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον. Ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διορίζῃ προγυμναστὰς καὶ τὰ ἔξοδα θέλουν ἐξακολουθεῖ τὰ ἴδια μὲ ὀλιγωτέραν τὴν ὠφέλειαν. Καὶ τί θέλετε ἰδεῖ; ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς ἡ ἐθνοφυλακὴ θὰ κανονίζεται διὰ διατάγματος, ποῦ ἠμποροῦν νὰ γίνουν ἐκλογαὶ καὶ ποῦ δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν· ἂν ὅμως καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον, θὰ καταντήσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ ἐκλέγωμεν προγυμναστὰς χωρὶς κἀμμίαν ὠφέλειαν. Διὰ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνουσι, νομίζω ὅτι δὲν θέλει γίνει κἀμμία ἐκλογὴ· διότι δὲν πιστεύω ὅτι κανεὶς ἀξιωματικὸς ἐν ἀργίᾳ ὢν θὰ ἀφίνῃ τὸ σπῆτί του νὰ πηγαίνῃ νὰ προγυμνάζῃ. Ἑπομένως ἡ τροπολογία εἶναι κατάργησις τοῦ ἄρθρου σχεδόν.

§80ΤΙΝΕΣ. Ψηφοφορήσατε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου, Κ. πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη.

§82ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μετὰ πλείστης ὑπομονῆς ἠκροάσθην τὰς διαφόρους ἰδέας ὅλων τῶν ἀξιοτίμων κυρίων, οἵτινες πρὸ ἐμοῦ ἀνέβησαν τὸ βῆμα τοῦτο. Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω δύω λέξεις. Καταφεύγομεν, κύριοι, εἰς τὸν στρατὸν σήμερον, καὶ ζητοῦμεν νὰ μᾶς δώσῃ προγυμναστὰς καὶ διαφοροτρόπως ἐξακολουθοῦμεν τώρα τὴν συζήτησιν, περὶ τοῦ πῶς νὰ τὸν φέρωμεν εἰς τὴν Ἐθνοφυλακήν. Αἱ σημεριναὶ περιστάσεις τοῦ Κράτους εἶναι γνωσταί· τὸν στρατὸν δὲν πρέπει νὰ τὸν ἐγγίσωμεν ποσῶς. Ἐὰν ἀξιωματικοί τινες εὑρίσκωνται ἀκόμη εἰς διαθεσιμότητα, τοῦτο εἶναι λόγος ὑπηρεσίας, ἂν ἄλλοι εἰς ἀργίαν, ἐπίσης· φυλάττουν δὲ τὴν σειρὰν ἵνα ἀνακληθῶσιν. Ἀλλὰ σήμερον ἀφοῦ τὸ ἔθνος ἔχει ἀπείρους συνταξιούχους, οἵτινες μένουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ πολίτου καὶ ἔχουν τὴν διάθεσιν νὰ ἐκλεχθοῦν καὶ αὐτοὶ, διὰ ποῖον λόγον, κύριοι, νὰ μὴ καταφύγωμεν μόνον εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, παρὰ καὶ εἰς τὴν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ διαθεσιμότητι; Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ μέγα ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, δύναται νὰ λυθῇ. Ἂν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δαπανᾷ 160,000 δραχμῶν διὰ τοὺς προγυμναστὰς, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἂν δώσῃ ὀλίγην ἀντιμισθίαν εἰς τοὺς συνταξιούχους, θὰ προσέλθουν περισσότεροι καὶ ἡ ὑπακοὴ θέλει εἶσθαι πλέον μεγαλειτέρα. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι ὡς φαλαγγῖται καὶ διοικηταὶ ταγμάτων νὰ ᾖναι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες μετέβησαν εἰς τὴν τάξιν τοῦ πολίτου, καὶ ἂν ἡ κυβέρνησις θέλῃ, νὰ τοὺς δώσῃ μικρὰν ἀντιμισθίαν.

§83ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κάμετε τὴν τροπολογίαν σας. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, δὲν παρεδέχθη νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ ἄρθρον, μὲ ἄλλας λέξεις θέλει νὰ καθιερώσῃ ὑπὲρ τῆς ἐθνοφυλακῆς τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγῃ διοικητὰς ταγμάτων καὶ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τῶν ἐν ἀργίᾳ· τοῦτο θεωρεῖται δεδικασμένον, ἑπομένως δὲν ἔρχομαι νὰ τὸ ἀναιρέσω. Ἀλλ’ ἔρχεται ἡ τροπολογία, καὶ βλέπω ἐγὼ, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς καταργεῖται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, καὶ περιορίζονται τὰ δικαιώματα τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ ὁ σκοπὸς αὐτῆς· χορηγεῖται δὲ μεγαλειτέρα ἐξουσία εἰς τὴν κυβέρνησιν χωρὶς νὰ ἐπέρχηται οἰκονομία· ἕνεκα τούτου ἂς προσέξωμεν διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ κἀνὲν λάθος. Καθὼς ἠξεύρετε, σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ κατ’ εὔνοιαν, κατὰ σύστασιν, τοὺς προγυμναστὰς τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ τοὺς πληρόνει, καὶ δαπανᾷ 160,000 δραχμῶν. Λέγομεν ἤδη περὶ οἰκονομίας, δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ προϋπολογισμοῦ; τότε εἶναι οἰκονομία, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ὄχι, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος νόμου ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχουν προγυμνασταὶ· ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ τοὺς διορίζῃ, ἑπομένως τοὺς μισθοδοτεῖ καὶ ἡ δαπάνη γίνεται. Τώρα τί θέλει συμβῆ; ἀφαιροῦντες ἀπὸ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐκλεγομένους ὡς διοικητὰς ταγμάτων ἢ φαλάγγων, αὐτὴν τὴν μικρὰν ἀμοιβὴν, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, ὅτι καθεὶς ἀξιωματικὸς θὰ εἰπῇ, ὅτι εἶμαι ἐν διαθεσιμότητι, εἶμαι ἐν ἀργίᾳ, λαμβάνω τὸν μισθὸν τῆς ἀργίας ἢ τῆς διαθεσιμότητος, μένω εἰς τὴν οἰκίαν μου καὶ ἡσυχάζω μὴ ἐκτιθέμενος εἰς κόπους πλειοτέρους, ποία ἡ ἀνάγκη νὰ δεχθῶ αὐτὸ τὸ νέον βάρος; Οἱ μὲν ἐθνοφύλακες ἀναγνωρίζοντες τὴν ἱκανότητα, τὴν ἀξίαν, τὴν ἀρετὴν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ θέλουν τὸν ἐκλέγει, αὐτὸς δὲ θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ μὴ δέχεται. Ἑπομένως τὶ θὰ συνέβαινε τότε; ἡ μὲν δαπάνη θὰ ἐγίνετο, ἡ δὲ ὑπηρεσία θὰ ἐγίνετο χειροτέρα καὶ ἐναντίον τῶν πεποιθήσεων τῶν ἐθνοφυλάκων. Δὲν εἶναι λοιπὸν προτιμώτερον, ἀφοῦ θέλομεν νὰ περιποιηθῶμεν τὸ σῶμα τῆς ἐθνοφυλακῆς, νὰ δώσωμεν καὶ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα συντείνουν πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἰδέας; καὶ ταῦτα εἶναι ἡ χορηγία τῆς μικρᾶς δαπάνης, ἥτις δὲν θὰ ἦναι ποσὸν ὑπέρογκον, διότι ἐνῷ θέλει ἐκπληροῖ τὸ ἔργον τοῦ προγυμναστοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκπληροῖ σήμερον ὁ ἐκλεγόμενος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, θέλει εἶσθαι καὶ διοικητὴς τοῦ τάγματος καὶ θέλει γυμνάζει καλλίτερον τοὺς ἐθνοφύλακας. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία ὀρθῶς κατανοουμένη δὲν εἶναι ὠφέλιμος ὑπὲρ τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή. Ἡ ὑποτροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφός μου, πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι ἀναξία προσοχῆς, διότι κατὰ τὸν προαγορεύσαντα οἱ εἰς ἀποστρατείαν τιθέμενοι, καὶ γνωρίζετε, ὅτι οὗτοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀρχαῖοι στρατιωτικοὶ, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἱκανότητα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἠναγκάσθησαν νὰ τεθῶσιν ὑπὸ σύνταξιν, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι χρήσιμοι καὶ τὸ ἔδειξαν ἐν καιρῷ τοῦ ἀγῶνος, οὗτοι εἶναι πολὺ κατάλληλοι καὶ δύνανται καλῶς νὰ διοργανώσωσι τὴν ἐθνοφυλακὴν, ἂν προσκληθῶσιν ὡς διοικηταὶ τάγματος ἢ φάλαγγος. Θέλει μοὶ εἴπει τις μήπως αὐτοὶ ἀποκλείονται; Ἀπαντῶ, ὄχι, διότι θεωροῦνται ὡς πολῖται, καὶ ἑπομένως ὡς οἱ ἐθνοφύλακες δύνανται νὰ ἐκλέξωσι μεταξὺ τῶν μὴ ἀπόστρατον, οὕτω δύνανται νὰ ἐκλέξωσι καὶ τὸν συνταξιοῦχον καὶ τὸν ἀπόστρατον. Πάντοτε ὅμως πρέπει νὰ ἤμεθα πρακτικοὶ, πρέπει ὅταν ἔχωμεν μίαν ἰδέαν, πρέπει νὰ δίδωμεν ὅλα τὰ μέσα πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῆς. Διότι, ὡς εἶπον, διὰ τὸν ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικὸν λέγω καὶ διὰ τὸν συνταξιοῦχον, ὅτι ἂν αὐτὸς καθήμενος εἰς τὰς ἀναπαύσεις του, ἀπολαμβάνῃ τὴν σύνταξίν του, δὲν θέλει μετὰ πολλῆς προθυμίας ἀναδεχθῆ τὸ βάρος τοῦ νὰ διοικῇ μίαν φάλαγγα ἢ ἕνα τάγμα, ἄνευ τῆς παραμικρᾶς ἀμοιβῆς. Διὰ τοῦτο ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Λαζαρέτου, νομίζω, ὅτι συντείνει εἰς τοῦτο, τοῦ νὰ προστεθῇ, ὅτι ἂν ἤθελεν ἐκλεχθῆ τις τῶν συνταξιούχων ἀπόστρατος ὡς διοικητὴς φάλαγγος, ἢ τάγματος, τότε αὐτὸς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα εἰς μίαν ἀμοιβὴν τοὐλάχιστον 100 δραχμῶν.

§84ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν διορίζωνται τοιοῦτοι, τί λέγετε; θὰ παύσουν τὰ ἔξοδα τῶν προγυμναστῶν;

§85ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ὁ ἐθνοφύλαξ ἔχῃ τὸν διοικητήν του, αὐτὸς θὰ ἦναι προγυμναστής.

§86ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, πᾶς οὐλαμὸς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν προγυμναστήν του.

§87ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς γνωρίζει τοῦτο καλλίτερον.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἀναλόγως τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσι.

§89ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τέλος, Κύριοι, ἐναντιοῦμαι εἰς τὴν τροπολογίαν, καὶ ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Λαζαρέτου.

§90ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι ἡ θέσις τῆς συζητήσεως τοῦ τρίτου ἄρθρου δὲν εἶναι ἡ παροῦσα, διότι πρὶν ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐν γένει περὶ τῆς ἐξασκήσεως τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἂν θὰ γίνεται κατὰ διαλείμματα ἢ ἄλλως πως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ ἐκλογῆς, διότι ἐὰν ᾖναι δι’ ὡρισμένα διαστήματα ἡ ἐξάσκησις τῆς ἐθνοφυλακῆς, εἶναι πολὺ εὔκολον ὁ ἐν ἐνεργείᾳ στρατὸς νὰ δίδῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀπαιτουμένους πρὸς ἐξάσκησιν, ἂν ᾖναι κατὰ διαλείμματα, τότε παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκλογῆς ἀξιωματικῶν· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι 5 ἢ 10 γυμνάσια ἢ 20 καθ’ ὅλον τὸ ἔτος τῆς ἐθνοφυλακῆς παρουσιάζουσι δυσκολίαν εἰς τὴν παραλαβὴν ἀξιωματικῶν. Πρὶν λοιπὸν ἔλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ περὶ ἐξασκήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἐν γνώσει τὸ περὶ ἐκλογῆς.

§91ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι οὐσιώδης ἡ παρατήρησις τοῦ Κυρίου Στράτου καὶ σύμφωνος μὲ τὴν τροπολογίαν. Διότι ἐδῶ εἴπομεν περὶ οἰκονομίας, καὶ ἐν τούτοις βλέπετε, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔξοδα διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἔξοδα διὰ τοὺς προγυμναστάς· διότι, ἐστὲ βέβαιοι, δὲν θ’ ἀπαλλαχθῶμεν καὶ ἀπὸ τὴν δαπάνην τῶν προγυμναστῶν, καθόσον οἱ φαλαγγάρχαι καὶ οἱ ταγματάρχαι δὲν θὰ γυμνάζουν τὴν ἐθνοφυλακὴν, διότι εἰς τὰ γυμνάσια 8 ἕως 10 ἐθνοφύλακες θέλουν καὶ ἕνα προγυμναστὴν, ἑπομένως ἡ δαπάνη τῶν 160,000 δραχμῶν θὰ ὑπάρχῃ διὰ τὸ πρωτοσύστατον τῆς ἐθνοφυλακῆς μέχρις οὗ γυμνασθῶσι καὶ πολῖται καὶ δύνανται νὰ χρησιμεύωσιν ὡς προγυμνασταί. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς φαλαγγάρχας καὶ ταγματάρχας καὶ σήμερον γίνεται, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει δαπάνη δι’ αὐτοὺς, διότι αὐτοὺς τοὺς διορίζει ὁ τακτικὸς στρατός. Ὁ Κύριος Στράτος εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ κατωτέρω ἄρθρου, τὸ ὁποῖον κανονίζει περὶ τῶν ἐξασκήσεων τῆς ἐθνοφυλακῆς, θέλετε παρατηρήσει, ἂν αἱ ἐξασκήσεις θὰ ᾖναι τόσον πολυχρόνιαι καὶ ἐκτεταμέναι, ὥστε ν’ ἀπαιτῆται νὰ ἔχωμεν στρατιωτικοὺς φαλαγγάρχας καὶ ταγματάρχας, ἢ θὰ ᾖναι ὀλιγοχρόνιοι, καὶ ἑπομένως θὰ ἐκτελοῦνται ὅπως καὶ σήμερον ἀπὸ ἀξιωματικοὺς ἀπεσπασμένους πρὸς ὥραν ἀπὸ τὸν στρατὸν, διότι, ὡς βλέπετε, ἡ ἐξάσκησις, τὴν ὁποίαν θὰ κάμουν οἱ φαλαγγάρχαι καὶ οἱ ἀρχηγοὶ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, θὰ γίνῃ ἑξάκις ἢ δεκάκις, ὥστε παραδεχόμενοι, ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ὡς φαλαγγάρχαι καὶ ταγματάρχαι, νὰ λαμβάνουν, ἂν ἦναι εἰς διαθεσιμότητα ἢ εἰς ἀργίαν, πλήρη μισθοδοσίαν δὲν θὰ ἔχουν ἐργασίαν ἢ ἑξάκις καὶ δεκάκις τοῦ ἔτους.

§92ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ, Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἔκλεισε πρὸ πολλοῦ, ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ψηφοφορίας, πῶς ἤδη ἐπαναλαμβάνεται ἡ συζήτησις;

§93Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Εἶναι παράκαιρος ἡ ἔνστασις αὕτη.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Λαζαρέτος ὑπέβαλεν ὑποτροπολογίαν εἰς τὰς τροπολογίας.

§95Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ποτὲ δὲν ἀμφίβαλλον, ὅτι ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε παρίδει τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον στενῶς συνδέεται μὲ τὴν πρότασίν μας· ὀλίγον ἔλειψε νὰ μὲ πείσῃ· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν μ’ ἔπεισε. Λέγει ὁ Κύριος ὑπουργὸς, ὅτι 160,000 δραχ. δαπανῶνται διὰ τοὺς προγυμναστὰς τῆς ἐθνοφυλακῆς· καὶ διὰ ποίους προγυμναστάς; διὰ προγυμναστὰς, οἱ ὁποῖοι εἶναι διωρισμένοι εἰς πολλὰ μέρη χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐθνοφυλακὴ, χάριν μόνον προσωπικῆς ἱκανοποιήσεως. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, χάριν προσωπικῆς ἱκανοποιήσεως εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ διορίζῃ τοιούτους εἰς ἐθνοφυλακὴν μὴ ὑπάρχουσαν, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι οἱ δήμαρχοι ἔξω ῥᾳδιουργούμενοι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν θὰ ἐκλέξουν λοχαγοὺς καὶ ταγματάρχας δι’ ἐθνοφυλακὴν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἡ ῥᾳδιουργία θὰ ἔχῃ εὐρὺ τὸ στάδιον, καθόσον μάλιστα πρόκειται περὶ ἐμμίσθου ὑπηρεσίας. Ἄλλως τε, Κύριοι, τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλέξῃ ἡ μὴ ὑπάρχουσα ἐθνοφυλακὴ θὰ ἦναι μόνιμα, διότι κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Κυρίου πρωθυπουργοῦ, τὰ ἐκλεχθησόμενα πρόσωπα θὰ μένουν τὸ μεγαλείτερον διάστημα εἰς τὰς θέσεις των, ἐνῷ οἱ προγυμνασταὶ τὴν σήμερον ἐκλεγόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται νὰ παυθῶσιν. Αὐτὸ ἑπομένως τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θέλει θεωρηθῆ ἐπὶ τοῦ προκειμένου μικρὸν, διότι ἂν οὐχὶ σήμερον, μετὰ ἓν ἔτος ἴσως ἡ ἐκλογὴ τῶν ταγματαρχῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς θὰ ἦναι ἐκλογὴ πορισμοῦ χρηματικῶν μέσων.

§96ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ζητῶ τὸν λόγον.

§97Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὁ Κύριος Κυπριάδης εἰς τὴν τροπολογίαν μας ἐπιφέρει ἄλλην τροπολογίαν σύμφωνα πρὸς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κυρίου Λαζαρέτου. Ἐγὼ πιστεύω, Κύριοι, ὅτι οἱ ὅλως διόλου ἀπόμαχοι στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποστῶσι τὰ βάρη τῆς στρατιωτικῆς ἐκγυμνάσεως.

§98ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ. Καὶ πόσων ἔχετε, νομίζετε, ἀνάγκην; ἄλλως οἱ ἀπόστρατοι γνωρίζουν καλλίτερον πολλῶν, τοὺς ὁποίους ἔχετε τὴν σήμερον (ἱλαρότης).

§99ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Καὶ ἂν ἔχωσι τὴν ἱκανότητα, πιστεύω, ὅτι ἔχουσιν καὶ φιλοπατρίαν, ὥστε ἐκλεγόμενοι νὰ ὑπηρετήσωσι δωρεὰν (ἱλαρότης). Οἱ ἀπόμαχοι ἐκεῖνοι εἶναι οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὴν ζωήν των ὑπὲρ αὐτῆς τῆς πατρίδος καὶ πιστεύω, ὅτι εἰς τὰ τελευταῖα τῆς ζωῆς των θὰ ἔχουν τὴν ἠθικὴν εὐχαρίστησιν νὰ χορηγήσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των πρὸς ἐκγύμνασιν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Διὰ ταῦτα ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα· πιστεύσατε, ὅτι πηγάζει ἐξ εἰλικρινείας καὶ συμφέροντος πρὸς τὸν λαόν.

§100ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἤθελον ἔχει τὴν φιλοδοξίαν, ἢ τὴν ἱκανότητα τοῦ ν’ ἀξιῶ νὰ ἐκλεχθῶ ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς, μόνον τότε ἠδυνάμην νὰ εὕρω εὐλόγους τοὺς ἰσχυρισμοὺς ἐκείνους, οἵτινες διά τινος πλαγίου τρόπου καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων φαντασιωδῶν θέλουν τὴν καταστροφὴν τοῦ ἄρθρου. Ἀλλ’ ἐγὼ, ὅστις εἶμαι φορολογούμενος πολίτης, καὶ ὅστις θέλω τὴν ἐθνοφυλακὴν πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐσυστήθη, καὶ οὐχὶ πρὸς φιλοδοξίαν, καὶ ἐπιθυμῶ ὡς βουλευτὴς, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ καλλιτερεύσῃ, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἄλλας λέξεις δὲν θέλουν κανένα νεωτερισμὸν διὰ τὸν ὀργανισμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἡ πεῖρα μέχρι τοῦδε ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἀκαταλληλότης, ἡ μὴ ἐντελὴς κατάρτισις τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἐπέφερεν ἀρκετὴν ὀπισθοδρόμησιν εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως φέρῃ βελτίωσίν τινα, μίαν θεραπείαν εἰς τὸ σῶμα αὐτό. Ἡμεῖς βλέπω, ὅτι θέλομεν ἀμέσως ἢ ἐμμέσως νὰ καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον αὐτὸ, πλάττοντες μυρίους φόβους. Ἐγὼ δὲν δύναμαι ν’ ἀξιῶ, ὅτι ὁ δικηγόρος, ὁ κτηματίας, ὁ παπουτζῆς εἶναι κατηρτισμένος οὕτω πως, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ καύχημα νὰ λέγῃ, ὅτι εἶμαι ἄξιος ταγματάρχης, λοχαγὸς κτλ. καὶ ὅτι δύναται νὰ γυμνάσῃ ἓν σῶμα εἰς πειθαρχίαν, εἰς τὴν ὑπακοὴν εἰς τοὺς νόμους, καλλίτερον ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον εἶναι ἡ καθημερινὴ μελέτη τῶν στρατιωτικῶν, καὶ ὅστις τοῦτο καὶ μόνον ἐπαγγέλλεται, καὶ τοῦτο τὸ στάδιον μέλλει ν’ ἀκολουθήσῃ καθ’ ὅλον του τὸν βίον. Ἑπομένως προκειμένου νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τίς δύναται καλλίτερον νὰ διοργανώσῃ τὴν ἐθνοφυλακὴν, δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ εἴπωμεν ἀμερολήπτως καὶ ἄνευ φιλοδοξίας, ὅτι εἶναι οἱ ἀξιωματικοί. Ἀλλ’ εἴμεθα, Κύριοι, ἀρκετὰ φίλοι τῆς ἐλευθερίας, ἀγαπῶμεν τὰς νέας ἰδέας ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερον, καὶ διὰ τοῦτο καὶ Σύνταγμα λίαν φιλελεύθερον ἐκάμαμεν καὶ πάντοτε τοὺς θεσμοὺς τοὺς πλέον ἀκρατήτους ἀσπαζόμεθα· καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ Κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ διορίζῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς· θέλουν οἱ φαλαγγάρχαι ν’ ἀποῤῥέουν ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν ἐθνοφυλάκων, ὅπως μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἐκείνων ὑπάρχῃ μεγαλείτερος σύνδεσμος· ἀλλ’ ὅταν παραδεχθῶμεν τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλλωμεν πρόσκομμα, διὰ νὰ ματαιώσωμεν τὴν θέλησιν τῶν ἐθνοφυλάκων, διότι, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, οἱ ἐθνοφύλακες ἀναγνωρίζοντες, ὅτι ὁ δεῖνα ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικὸς εἶναι ὁ ἄνθρωπος τῆς ἐμπιστοσύνης των, ὁ ἄνθρωπος τῆς ἱκανότητος, τῆς δραστηριότητος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τοὺς διοργανώσῃ, καὶ διευθύνῃ, τὸν ἐκλέγουν, αὐτὸς δὲν θὰ δέχεται, καὶ τότε οἱ ἐθνοφύλακες θὰ ἐκλέγουν τὸν Παναγῆν Κυριακὸν, τὸν Κυπριάδην καὶ τοὺς πολίτας, ἑπομένως βλέπετε, ὅτι μὲ ἕνα πνεῦμα πλάγιον καταστρέφομεν τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία μᾶς ἐμπνέει, τὸ νὰ φέρωμεν βελτίωσίν τινα εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν. Ἐγείρουσιν ἤδη καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ὅπως καταστρέψωσι πᾶσαν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἶπε, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω ἀφορμὴν ν’ ἀποκρούσω, ὅτι δαπανῶνται 160,000 δραχ. διὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς τοὺς προγυμναστὰς, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παραδεχόμενοι μίαν ἀμοιβὴν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς, ὅτι καταστρέφομεν τὴν οἰκονομίαν, ὅτι μεγάλη σπατάλη καὶ δαπάνη θέλει γίνει, καὶ ὅτι ὁ δήμαρχος τοῦ Μαρουσίου καὶ τοῦ Μενιδίου θέλει κάμει ἐθνοφυλακὴν, ἵνα μερικοὶ ἀξιωματικοὶ ἐκλεγόμενοι εὕρωσι πόρον ζωῆς. Τὰ τοιαῦτα, κύριοι, εἶναι φαντασίαι, εἶναι εὐφυίαι ἂν θέλετε.

§101ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ποία εἶναι ἡ ἐθνοφυλακὴ τῆς Κέας;

§102ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἔπρεπε ν’ ἀναγνώσητε τὰ νομοσχέδιον· ἡ Κυβέρνησις θὰ ὁρίσῃ διὰ διατάγματος ποῦ καὶ ποῦ θὰ ὑπάρχῃ καὶ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐθνοφυλακή.

§103ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ θὰ τὸ πολεμήσω τοῦτο.

§104ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, εἶναι τῳόντι μία ἀφορμὴ μεγάλης σπατάλης, καὶ φόβος μὴ ὁ λαὸς πάλιν ὑποκύψῃ εἰς ἓν δυσβάστακτον βάρος περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος εἰς αὐτὰς τὰς ἡμέρας; διότι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν ἀργίᾳ ἕνεκα διαλύσεως σώματος, ἢ καταργήσεως θέσεως, δὲν εἶναι ἀπειράριθμοι, καὶ δὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ ἀπηλπισμένοι, μὴ ἔχοντες στάδιον, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐπιδιώκουν καὶ καλὰ μίαν μικρὰν μισθοδοσίαν διὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς· αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι ὀλίγιστοι, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ τοὺς ἀποβάλῃ αὐθαιρέτως ἀπὸ τὸν στρατὸν, συμπίπτει νὰ γίνῃ μία κατάργησις θέσεως, ἀλλ’ ἀμέσως κενοῦται μία ἄλλη θέσις καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ· ἑπομένως οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὸ στάδιόν των, καὶ δὲν ἔχουν ἀφορμὴν νὰ κάμουν ῥᾳδιουργίας, ὥστε νὰ ταράξωσι δήμους καὶ ἐπαρχίας ἵνα ἔμβωσιν εἰς ὑπηρεσίαν. Ἂν ἐκλεχθῶσι, θὰ ἐκλεχθῶσι, διότι εἶναι ἄξιοι, ὁ ἐθνοφύλαξ, ἐστὲ βέβαιοι, δὲν θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του εἰς τὸν ῥᾳδιοῦργον καὶ εἰς τὸν ἀχρεῖον, θὰ ἐκλέξῃ τὸν ἐνάρετον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἐμφορεῖται ἀπὸ τὰς αὐτὰς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἰδέας, ἀπὸ τὰς ὁποίας καὶ ὁ πολίτης. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρέπει καὶ εἰς τοῦτον νὰ δώσητε μικράν τινα ἀμοιβὴν, διότι εἶναι οἱ πλεῖστοι ἄνθρωποι οἰκογενειάρχαι, δύναται νὰ μὴ τὴν δεχθῇ, ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον, δὲν βλέπω τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσαν οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι γίνεται ἐπαύξησις τῆς μισθοδοσίας, ὅτι θὰ γίνῃ μεγάλη ἐνέργεια εἰς τοὺς δήμους, ῥᾳδιουργίαι κτλ. ὥστε ἐπιμένω, θεωρῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ ἰδέα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἀποκόψωσι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε χορηγοῦσα μίαν μικρὰν διαφοράν, διότι βλέπετε ὅτι ὁ μισθὸς τῶν ἐν ἀργίᾳ εἶναι τὸ διαφέρον μεταξὺ ἀργίας καὶ διαθεσιμότητος καὶ οὐχὶ τῆς ἐνεργείας.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει ἓν θέσπισμα τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ προγυμνασταὶ θεωροῦνται ὡς ἐν ἐνεργείᾳ.

§106ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κἄτι τι λοιπὸν περισσότερον βλέπετε. Τώρα, Κύριοι, ἀποκρούων κατὰ συνέπειαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ, προσθέτω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημά του, ὅτι θέλουν ὑπάρχει καὶ προγυμνασταὶ καὶ διοικηταὶ ταγμάτων καὶ φαλάγγων, ἴσως δὲν εἶναι ἀληθὲς, καθ’ ὅσον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν διοικηταὶ τάγματος, φάλαγγος, ἀξιωματικοὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἔχοντες τὴν ἱκανότητα τοῦ γυμνάζειν, θέλει τοὺς διορίζει καὶ προγυμναστάς. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκόψῃ πᾶσαν τοιαύτην ἰδέαν, εἰς τὴν ὑποτροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Λαζαρέτος, τί προσθέτει; ἀκούσατέ το, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις προσκαλεῖται ἀπὸ τὸν στρατὸν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν ὡς ἀξιωματικὸς, δὲν θέλει λαμβάνει τὸν μισθὸν δωρεὰν καὶ ἀναξίως, ἀλλὰ μετὰ κόπου. Καὶ πρὶν τὸ ἀναπτύξω, μοῦ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Κυριακὸς ἐξέθεσε περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. Ὁ συνταξιοῦχος ἀξιωματικὸς σήμερον δὲν εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι πράγματι εἶναι ἀνίκανος ὡς ἐκ τοῦ γήρατος νὰ ἐξασκήσῃ ὑπηρεσίαν.

§107Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ν’ ἀποκλείσω οὐδένα τῆς ἐκλογῆς, θέλω ὅμως τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς ἀμίσθους εἴτε ἐκ τοῦ στρατοῦ λαμβάνονται οὗτοι, εἴτε ἐκ πολιτῶν.

§108ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι, ὅταν ἔχετε τόσον ὑψηλὰς ἰδέας περὶ αὐτῶν, καὶ παραδέχεσθε ὅτι ὑπάρχουν πλεῖστοι μεταξὺ αὐτῶν εἰς κατάστασιν νὰ ὑπηρετήσουν. Ἰδοὺ λοιπὸν, κύριοι, τί ἔχει ἡ τροπολογία μου· «οἱ στρατιωτικοὶ ἐκλεγόμενοι»· καὶ ἐννοεῖται ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην ἡλικίαν· θὰ ἐκλέξουν βέβαια ἕνα, τὸν ὁποῖον βλέπουν ὅτι ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα, ἀρετὴν καὶ παιδείαν· «οἱ στρατιωτικοὶ ἐκλεγόμενοι διοικηταὶ ταγμάτων καὶ φαλάγγων λαμβάνουν ἀντιμισθίαν δραχ. 100 κατὰ μῆνα καὶ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ προγυμνάζουν κατ’ ἰδίαν τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν διοικητῶν των τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἕως οὗ οὗτοι κατασταθῶσιν ἱκανοὶ νὰ προγυμνάζουν τοὺς ἐθνοφύλακας». Βλέπετε μίαν κλίμακα, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιβάλλομεν ὑποχρεώσεις εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐκλεγομένους διοικητὰς τάγματος, φάλαγγος, νὰ γυμνάζουν τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐνώπιον αὐτῶν, καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοὺς ἐθνοφύλακας εἰς τρόπον, ὥστε νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι καὶ οἱ προγυμνασταὶ θὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ ἀξιωματικοί. Ἡ δαπάνη λοιπὸν δὲν εἶναι μεγάλη, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι θὰ ᾖναι 30 τὸ πολύ. Ὡς πρὸς τοὺς διαθεσίμους καὶ ἀργοὺς παραδέχομαι τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ προσθέτομεν καὶ ἐκεῖ, ὅτι καὶ αὐτοὶ δύνανται νὰ ἐκλέγωνται λαμβάνοντες ἀποζημίωσιν.

§109Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω νὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε, δύω λέξεις, διότι πολλαὶ ἰδέαι εἶναι συγκεχυμέναι· ά) ὑπάρχει ἓν ψήφισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ὡς εἶπεν ὁ κύριος πρωθυπουργός, τὸ ὁποῖον ὥρισε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ἐθνοφυλακήν· βʹ) ἡ κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα ἀπολύτως νὰ διορίζῃ ὅσους θέλει καὶ δύναται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ διορίσῃ 10, διότι πίστωσιν καὶ νόμον ἔχει. Τί γίνεται σήμερον δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου; τίθεται ἕνας φραγμὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῆς λέγει ὅτι δὲν ἠμπορεῖς νὰ διορίσῃς παρ’ ὅσους ἐκλέξει ὁ λαός. Ὥστε οἱ φόβοι οἱ ὁποῖοι γίνονται ἀπὸ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶν’ ὅλοι μάταιοι. Ἐπίσης δὲ καὶ τὰ μεγάλα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα φαντάζονται τινὲς, εἶναι μάταια, διότι θὰ ἐκλέξῃ ὁ λαὸς ταγματάρχας· ποῦ θὰ τοὺς εὕρῃ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν; ἐὰν ᾖναι κἀνεὶς ἐδῶ ἢ ἐκεῖ εἶναι τρελλὸς νὰ ἀφήσῃ οἱανδήποτε ὑπόθεσιν ἔχει καὶ νὰ ὑπάγῃ νὰ γυμνάσῃ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς χωρὶς ὠφέλειαν, ἢ ἐκτὸς τούτου θὰ ᾖναι τόσον τρελλὸς νὰ ἀφήσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν τῷ στρατῷ διὰ νὰ κυνηγήσῃ νὰ ἐκλεχθῇ εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν; ὄχι βέβαια.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐκλεχθῇ ἕνας ἢ δύω, ἡ κυβέρνησις θέλει περιορισθῆ εἰς αὐτούς;

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐκλεχθῇ ἕνας ταγματάρχης, δὲν ἠμποροῦμεν βέβαια νὰ διορίσωμεν ἄλλον ταγματάρχην.

§112Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε μίαν πίστωσιν 160,000 δραχμῶν θέλετε νὰ τὴν ἀφαιρέσετε; δὲν ἀντιλέγω, καθὼς καὶ ὅλον τὸ νομοσχέδιον ἂν ἀποῤῥίψετε. Φυσικῷ λοιπὸν τῷ λόγῳ δὲν ἠμπορῆτε νὰ προσδιορίσετε νομοθετοῦντες καὶ τὸν τρόπον νὰ διατεθῶσιν εἰς τοὺς προγυμναστάς. Ὑποθέσατε ὅτι θὰ ἐξέλθῃ ἕνας ταγματάρχης εἰς τὰς Ἀθήνας· νομίζετε, ὅτι θὰ κάμετε κἀμμίαν βελτίωσιν; ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ φόβος μήπως, ὑπαρχόντων ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων, δὲν ἐξέλθωσι ταγματάρχαι. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ φόβος, τότε δὲν ἐμποδίζει τίποτε διότι οἱ μὲν πολῖται προσκαλοῦν τὸν Ἀνδρέαν καὶ τὸν Ἰωάννην ἡ δὲ Κυβέρνησις διορίζει ἄλλον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐρωτῶ πρῶτον διὰ τὴν ὑποτροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἠκούσατε· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγιστοι)· ἀπεῤῥίφθη. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς καθὼς διωρθώθη. Ἄρθρον 3. «Διοικηταὶ τῶν φαλάγγων καὶ τῶν ταγμάτων τῆς ἐθνοφυλακῆς δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ μεταξὺ τῶν ἐν διαθεσιμότητι καὶ ἐν ἀργίᾳ ἕνεκεν καταργήσεως θέσεως ἢ διαλύσεως σώματος τεθέντων εἰς αὐτὴν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Διοικηταὶ ταγμάτων δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ λοχαγοί. Οἱ οὕτως ἐκλεγόμενοι λαμβάνουσι τὸν μισθὸν τῆς καταστάσεώς των, οὐδεμίαν δὲ ἄλλην ἐπιχορήγωσιν». Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Ἡ τροπολογία λοιπὸν αὕτη τίθεται ἀντὶ τοῦ 3 ἄρθρου. Ἔχουν πρὸς τούτοις οἱ κύριοι Βουλευταὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς ἄλλην τροπολογίαν.

§114ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5 παρὰ 18 μ. μ.)