1867.02.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

Τῆς 6 Φεβρουαρίου 1867.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 1 παρὰ 10.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὁ βουλευτὴς Δουλίδης παρουσίασε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νόμου περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ ἰδίως περὶ ἐλαίου.

§4ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία ἀναφορὰ τῶν παθόντων καὶ πασχόντων Κεφαλλήνων. Οἱ κάτοικοι Κεφαλληνίας ἕνεκα τοῦ ἐπισυμβάντος σεισμοῦ ἐξαιτοῦνται πρῶτον νὰ παύσωσιν ἅπασαι αἱ πολιτικαὶ δίκαι καὶ ἐπί τινα ἔτη ν’ ἀφεθῇ ὁ τόπος ἀσύδοτος, ἡ δὲ εἴσπραξις νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, καὶ τρίτον νὰ δοθῇ δάνειον 6 ἑκατομμυρίων δραχμῶν πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῶν δημοσίων καταστημάτων.

§6ΤΙΝΕΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω βουλευταὶ, ὁ Κύριος Ν. Καΐρης καὶ ὁ Κύριος Θεοχάρης, ζητοῦν ἄδειαν διὰ ν’ ἀναχωρήσουν.

§8ΤΙΝΕΣ. Νὰ τοῖς χορηγηθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, Κύριοι, πρότασιν νόμου περὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ ἐν Κερκύρᾳ δανειστηρίου μὲ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κερκύρας Κωνσταντᾶ.

§10ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ τυπωθῇ.

§12ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Κύριοι, παρουσιάζω εἰς τὴν Βουλὴν δύω νομοσχέδια.

§13ΤΙΝΕΣ. Δυνατώτερα, Κύριε Λειβαδᾶ.

§14ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Ἡ λεπτὴ ἐκείνη φωνὴ, ἥτις ἐπὶ 40 ἔτη ἐπολέμησε τὴν προστασίαν, τώρα εἶναι ψευδὴ, καὶ διὰ τοῦτο παραχωρῶ εἰς τὸν γραμματέα νὰ ἀναγνώσῃ ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν 80 χιλιάδας λαὸν, περιπεσόντα εἰς μεγάλην δυστυχίαν. Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει τὰ δύω αὐτὰ νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν εἶναι περὶ ἐκτάκτου βοηθείας εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ παθόντα λαὸν τῆς Κεφαλληνίας, καὶ τὸ δεύτερον περὶ τῶν χρεῶν τῶν δύω μεγάλων τάξεων τῆς Κεφαλληνίας, γεωργῶν καὶ ἰδιοκτητῶν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὰ ἀποστείλωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ὅπου ἐστείλαμεν καὶ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς Κεφαλληνίας.

§16ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Θέλουσι φανῆ παράξενα τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν βουλὴν καὶ θέλουσι φανῆ παράξενα, διατί; διότι δὲν γνωρίζετε διόλου τὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑπτανήσου· ἐὰν τὴν ἐγνωρίζατε προηγουμένως, ἤθελον προηγηθῆ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, λαμβάνουσα τὴν ἀπαιτουμένην πρόνοιαν· ἀλλὰ ἀγνοοῦντες τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ στοχαζόμενοι, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ προστασία μᾶς εἶχε φέρει τὸν χρυσὸν αἰῶνα, δὲν ἐφροντίσατε ὅπως βελτιωθῇ ἡ κατάστασις αὐτοῦ τοῦ τόπου. Καλὴ ἦτον ἡ Ἀγγλία, ἀλλὰ ἦτον διὰ τὸν ἑαυτόν της, δι’ ἡμᾶς ἦτο φιλάργυρος καὶ διὰ τοῦτο μᾶς ἄφησεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ὅτι ἡ κατάστασις ἡμῶν εἶναι ὀδυνηρὰ εἶναι φανερὸν καὶ ἀληθὲς, καὶ δὲν στοχάζομαι, ὅτι κανεὶς ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἐξαιρέτως τῆς Κεφαλληνίας νὰ ἀρνηθῶσιν, ὅτι ὁ γεωργὸς καὶ ὁ ἰδιοκτήτης εὑρίσκονται εἰς θλιβερὰν κατάστασιν καὶ τοιαύτην, ὥστε εἶναι ἠναγκασμένοι ἢ νὰ παραιτήσωσι τὸν τόπον, ἢ νὰ κάμουν ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα κανεὶς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ τὰ βλέπῃ. Ἐκτὸς δὲ τούτων τῶν δυστυχημάτων ἐπῆλθε καὶ τὸ μέγιστον ἐκεῖνο δυστύχημα, τὸ φρικῶδες, ὁ σεισμὸς, τοῦ ὁποίου ἡ περιγραφὴ εἶναι θλιβερά· ὥστε τόσον περισσότερον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ σύντονος θεραπεία εἰς τὰ δυστυχήματα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, διότι ὁ τόπος αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ ὑποφέρῃ, ἐὰν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβουν τὰ ἀναγκαῖα μέτρα νὰ μὴ χαθῇ ἕνας Νομὸς, ὅστις εἶναι ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους. Δὲν ἔχω νὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ ὑπουργείου, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἔκαμε τὸ χρέος του ὅσον ἠδυνήθη· τὰ βοηθήματα κακῶς διανέμονται, διότι ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἐσυστήθη διὰ νὰ διανέμῃ αὐτὰ, δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κόσμου· μόνον ὁ πρόεδρος τῶν δικαστηρίων καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς Παπαῤῥάγκος, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ δοθῇ ἓν εὐχαριστήριον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δύω ἀτόμων ὅλοι οἱ ἄλλοι, καθὼς τὰ διαχειρίζονται, δὲν φέρονται μὲ τὴν ἀμεροληψίαν ὅπου ἔπρεπε νὰ φέρωνται. Νομίζω, ὅτι εἴδατε ἓν γράμμα, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι 3,000 χωρικοὶ μὲ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα των ἐπῆγαν εἰς τὸ Ἀργοστόλιον· τώρα, ἐὰν δοθῇ εἰς τοὺς χωρικοὺς ἀπὸ δύω ἢ τρία κοιλὰ γέννημα νὰ τὰ πάρουν εἰς τὰ σπίτια τους, αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ καλλίτερον καὶ ὄχι νὰ κάθωνται εἰς τὸ Ἀργοστόλιον νὰ περιμένουν πότε θὰ τοὺς δώσουν μίαν γαλέταν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν Κύριον ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ διὰ τὸν Νομάρχην, ὅστις εἶναι μὲν καλός, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ ἄνθρωπος τοῦ τόπου ἐκείνου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς βουλευτὴς προτείνει νομοσχέδιον «Περὶ ὑποχρεωτικῆς συνεισφορᾶς παρ’ ὅλων τῶν Ἑλλήνων». Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή;

§18ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ. — Ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§19ΗΛΙΑΣ ΒΟΪΔΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς, ἄνθρωποι τῶν ἀγυιῶν, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπρόδοσαν τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, κηλιδώσαντες τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα, ἄνθρωποι ὀπαδοὶ καὶ ὑπηρέται τῶν ὀχλαγωγιῶν, οὗτοι, λέγω, χθὲς, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ διαταράξωσι τὴν τάξιν καὶ νὰ ἀντιπολιτευθῶσι τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν προταθέντα μέτρα, ἐπεχείρησαν ὀχλαγωγίαν, τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν πολὺ δυσάρεστα, ἐὰν ἔλειπον τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Συνέπεσε ν’ ἀκούσω μὲ τὰ αὐτιά μου νὰ φοβερίζουν τινὲς καὶ νὰ λέγουν, ὅτι οἱ βουλευταὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες κατέστρεψαν τὸ ἔθνος, διότι αὐτοὶ πέρνουν χωρὶς νὰ πληρόνουν οἱ φιλήσυχοι ὅμως πολῖται οἱ κατέχοντες καλὴν τάξιν εἰς τὴν Ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν τοὺς παρετήρουν, ὅτι αὐτὰ τὰ ἔκνομα μέτρα καὶ αἱ ὀχλαγωγίαι βλάπτουν, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ὑποκινοῦν εἰς τὰ τοιαῦτα, θηρεύουν τὴν ἐξουσίαν· μάθετε ὅμως, ὅτι ὄπισθεν τῆς ἐνεστώσης ἐξουσίας κρύπτεται χάος, ἀποσύνθεσις τοῦ ἔθνους· ποσῶς ὅμως δὲν ἔδιδον προσοχὴν εἰς τὰς πατριωτικὰς συμβουλὰς τῶν ἀγαθῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ὡς μαινόμενοι ἔκραζον κατὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀγανάκτησις ὅθεν, ἥτις ἐξηγέρθη εἰς τὴν καρδίαν μου κατὰ τῶν ἐκνόμων αὐτῶν μέτρων τῶν κακῶς ἀνατεθραμμένων περιτριμμάτων τῆς κοινωνίας, μὲ ὑπηγόρευσε νὰ λαλήσω κατ’ αὐτῶν, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὁμοίας περιστάσεις νὰ λαμβάνῃ ἔκτακτα μέτρα πρὸς περιστολὴν τῆς κακοηθείας· διότι ἄλλως οὗτοι θρασύνονται καὶ θὰ παρεμβάλλουν πάντοτε προσκόμματα εἰς τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Σώματος τούτου. Ἤκουσα, Κύριοι, ὅτι τὸν συνάδελφόν μας Κ. Οἰκονομόπουλον τὸν περιεστοίχουν πλεῖστοι ὅσοι, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξέφερον καὶ φράσεις βαναύσους, καὶ ὅστις κατώρθωσε νὰ ὑπεκφύγῃ διὰ τῆς φυγῆς του. Καὶ ἂν τοῦτο συνέβαινεν εἴς τινα συνάδελφον ζωηρὸν, ἤθελον συμβῆ δυσάρεστα. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ τιμωρῶνται μὲ φυλάκισιν ἑνὸς ἔτους οἱ αὐτουργοὶ τῶν ὀχλαγωγιῶν, οἱ δὲ συνεργοὶ μὲ ἓξ μηνῶν καὶ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων των (θόρυβος). Δὲν ἀνέχομαι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ μᾶς ἐμπαίζωσι. Κατ’ ἐμὲ, αὐτὸ πρέπει νὰ ἦναι τὸ πρῶτον μέλημα ἡμῶν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐμποδίσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς αὐτὰς τὰς ὀχλαγωγίας καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰ σπουδαῖα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν. Ἤκουσα, Κύριοι, εἰς ἄλλην θέσιν ἐπίσης ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν εὐγενῶν πολίτας νὰ τοὺς συμβουλεύουν καὶ τοὺς ἐξηγοῦν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, νὰ ἔχουν ὑπομονὴν νὰ ἴδουν τίνι τρόπῳ θὰ καταρτισθῇ ὁ Νόμος αὐτὸς, ὁποίαν γνώμην θὰ ἐπιφέρῃ ὁ τύπος καὶ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ εἰς μάτην· αὐτοὶ ἀπεκρίνοντο, ὅτι δὲν θέλουν ν’ ἀκούσωσι τίποτε. Τότε μοὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἐνθύμησιν ὁ Παππουλάκης, ὅστις ἔλεγεν εἰς τοὺς χωρικοὺς τῆς Λακωνίας νὰ μὴν ὁμιλοῦν μὲ τοὺς Βασιλικοὺς, ἀλλὰ νὰ τοὺς φονεύουν, ἐὰν δύνωνται· καὶ αὐτοὶ τοιαύτην ἰδέαν ἔχουν νὰ μὴν ἀκούσουν κανένα, ἀλλὰ νὰ ἐπιτίθενται κατ’ αὐτοῦ, ἀποβλέποντες πρὸς ἕνα σκοπὸν ἐπιβλαβῆ καὶ ἐπιζήμιον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα ἔκτακτα, ἵνα τιμωρῶνται αὐταὶ αἱ παράνομοι διαδηλώσεις, διότι ἄλλως, ἂν δὲν γίνῃ τοῦτο, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντικρούσωμεν τὴν βίαν διὰ τῆς βίας. Οἱ βουλευταὶ ἐνδιαφέρονται πολὺ περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φόρους, διότι καὶ ὁ ὀλιγωτέραν περιουσίαν ἔχων ἐκ τῶν βουλευτῶν θὰ πληρώσῃ περισσότερα ἀπὸ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν, καὶ ὅσον ἐνδιαφέρεται ὁ βουλευτὴς δὲν ἐνδιαφέρονται αὐτοί. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ πρότασις ὡς προεξέθεσα.

§20Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄλλοτε τὰς ὑπεστήριζε τὰς διαδηλώσεις.

§21ΒΟΪΔΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰς ὑπεστήριζα καὶ θὰ τὰς ὑποστηρίζω ἐνόσῳ δὲν εἶναι πέραν τοῦ Συντάγματος.

§22ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κύριος Μαυρομιχάλης μετεχειρίσθη τὸ βῆμα αὐτὸ, τὸ ἱερὸν αὐτὸ βῆμα, διὰ νὰ κατακρίνῃ τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον καὶ τοὺς πολίτας, οἵτινες τὸν ἀνεβίβασαν εἰς τὸ βῆμα αὐτό· τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ δευτέρα ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις, καθιέρωσε τὸ δικαίωμα τοῦ συσκέπτεσθαι, καὶ οἱ πολῖται τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοῖς ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα· συνῆλθον τουτέστι νὰ συσκεφθῶσι περὶ τῶν ληφθέντων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μέτρων περὶ ἐπεκτάσεως τῆς φορολογίας· συνῆλθον νὰ εἴπωσι, ποία εἶναι ἡ γνώμη των ἐπὶ τῆς φορολογίας, ἥτις πρόκειται νὰ τοῖς ἐπιβληθῇ. Τοῦτο νὰ τὸ κάμωσιν εἶναι ἐντὸς τοῦ δικαιώματός των. Δὲν εἶμαι ὀπαδὸς τῆς ἀσυδοσίας, ἀπεναντίας φρονῶ, ὅτι οἱ πολῖται πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος ἀπαιτοῦσιν, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ὑποστῶμεν ὁμοίαν ἀτιμίαν μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν, τοῦ νὰ παραφυλάττωσιν οἱ τοῦρκοι τὰ πλοῖά μας εἰς τοὺς λιμένας μας. Ὁ Κ. Μαυρομιχάλης δὲν ἐσεβάσθη τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε, καὶ δὲν ἔπρεπε τοὺς ἐντίμους πολίτας, τοὺς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους τῶν Ἀθηνῶν νὰ τοὺς ὀνομάσῃ περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς. Ἐκεῖνοι, οἵτινες συνῆλθον, ἦσαν πολῖται ἔντιμοι διαφόρων ἐπαγγελμάτων, ἄνθρωποι βιομήχανοι, καὶ δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε καὶ ἔδωσεν εἰς αὐτούς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαυρογιάννη, λάβετε τὴν ἕδραν, διότι θὰ λάβω τὸν λόγον καθότι βλέπω, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ καταντήσῃ σκανδαλῶδες.

§24Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἐπικαλεῖται ἐκτάκτους νόμους κατ’ αὐτῶν τῶν συναθροίσεων. Νομίζω, ὅτι οἱ νόμοι εἶναι ἐπαρκεῖς ἵνα τιμωρῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῶν νόμων. Ἂν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης σήμερον μετενόησε, διότι ἐπεψήφισε τοιοῦτον Σύνταγμα, διότι ἔδωκε δικαίωμα εἰς τὸν λαὸν, οὔτε ὁ λαὸς, οὔτε ἐγὼ βεβαίως εἶμαι ὑπεύθυνος· ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεκύρωσαν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν πολιτείαν τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ὁ κύριος Μαυρομιχάλης νομίζῃ ὅτι ἡμάρτησεν, ἂς ἐξομολογηθῇ ἐνταῦθα τὸ ἁμάρτημά του καὶ ἂς ζητήσῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι πᾶσαν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἔχει πρὸς τοῦτο καὶ δικαίωμα καὶ δύναμιν.

§25ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὡς πρόεδρος παρηκολούθησα μετὰ προσοχῆς τὸν λόγον τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι παρεξηγήθη. Ὁ Κ. Μαυρομιχάλης δὲν ἐνόησε νὰ προσβάλῃ τοὺς ἐντὸς τοῦ νόμου συνελθόντας πολίτας, ἀλλ’ ἐκείνους ἰδίως οἵτινες ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἑνὸς εἰρηνικοῦ δικαιώματος ἔσπευσαν ἐκεῖ ὑπὸ διαφόρους σκοποὺς ὑβρίζοντες καὶ ἀπειλοῦντες. Οἱ βουλευταί, κύριοι, ἀντιπροσωπεύουν ὅλον τὸ ἔθνος, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον τινὲς, καθήμενοι ἐνταῦθα, νὰ σφετερίζωνται τὸ ἱερώτερον τῶν δικαιωμάτων καὶ νὰ ἐπιτίθενται κατὰ τῶν βουλευτῶν ὅλου τοῦ ἔθνους. Ὁ κύριος Κυριακὸς εἶπεν, ὅτι ἡ συνάθροισις ἐγένετο συνταγματικῶς· τὸ Σύνταγμα ὅμως ἔθεσε καὶ τοὺς προσήκοντας ὅρους· εἶπεν ὅτι καθεὶς πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ καθήκοντά του, νὰ περιορίζηται ἐντὸς αὐτῶν καὶ νὰ μὴ στρέφῃ πρὸς βλάβην τῆς πολιτείας ὅ,τι πρὸς ὄφελος αὐτῆς ἐνομοθετήθη. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τοὺς εὐγενεῖς ἐκείνους πολίτας, οἱ ὁποῖοι συνῆλθον ὅταν πρὸ ὀλίγου ὁ Κ. Βότσαρης ἐζήτησε πίστωσιν ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν καὶ σᾶς εἶπε τί θέλετε, κύριοι; νὰ δουλωθῶμεν, νὰ ταπεινωθῶμεν; ὅλοι εἴπατε ὄχι, ὄχι, τὰ πάντα νὰ θυσιάσωμεν, ἀλλ’ ὄχι νὰ ταπεινωθῶμεν. Καὶ ὀρθῶς ἀπηντήσατε, κύριοι, διότι πρέπει νὰ ἑτοιμασθῶμεν, ἵνα ἐν ἀνάγκῃ ὑποστηρίξωμεν τὴν πατρίδα καὶ ὑπερασπίσωμεν τὴν τιμήν της. Ὁ θέλων, κύριοι, μεγάλας ἐλευθερίας, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν καρτερίαν νὰ ὑποστῇ μεγάλα ἔξοδα καὶ μεγάλους ἀγῶνας· μὴ ζητεῖτε ἀπὸ τὸν οἰκονόμον σας πολυτελὲς γεῦμα, ὅταν δὲν τῷ δώσητε τὰς πρὸς τοῦτο δαπάνας· ἢ μήπως θέλετε καὶ τὴν πίττα ἀκέρῃα καὶ τὸν σκύλο χορτάτο; Δὲν γίνονται τὰ μεγάλα πράγματα τυχαίως, καὶ ἡμεῖς δυστυχῶς ἐφθάσαμεν εἰς ἐλεεινὴν θέσιν, κατηντήσαμεν ὡς οἱ Νινευῖται. Εἶναι ἀνάγκη πατριωτισμοῦ καὶ ὁμοφωνίας, νὰ ἴδωμεν καθαρώτερον τὴν θέσιν εἰς ἣν εὑρισκόμεθα καὶ νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν καὶ νὰ συνδεθῶμεν ἐν ὁμονοίᾳ καὶ ἀγάπῃ, διότι, τὸ βλέπετε, ἀπειλούμεθα νὰ ἐξοβελισθῶμεν ὅλως διόλου, νὰ χάσωμεν ὄχι μόνον τὴν ἠθικὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν φυσικὴν ὕπαρξίν μας. Βλέπετε τί λέγουν καθ’ ἑκάστην οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν; πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς θυσίας ἵνα μὴ γίνωμεν δοῦλοι· πρέπει νὰ μὴ φεισθῶμεν ἐξόδων καὶ ὅλοι πρὸς τοῦτο ἔχομεν καθῆκον. (εὖγε, εὖγε). Διὰ τί, κύριοι, οἱ ἐπιτηδευματίαι ἐσυγχύσθησαν, ἐνῷ τὸ ἐπιτήδευμα ἔχει ἀξίαν, ἡ ὁποία προστίθεται ἐπὶ τοῦ πράγματος, ἐνῷ ἄλλα ἔργα διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνομεν φόρους ἐπιβαρύνονται περισσότερον, ὡς π. χ. αἱ φυτεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσα ἔξοδα; Ὁ σανδαλοποιὸς ἂν πληρόνῃ σήμερον περισσότερον, αὔριον θὰ πωλῇ τὰ σανδάλιά του ἀντὶ 20, 21 δραχμάς· αὐτὸ τὸ περιπλέον ποῖος θὰ τὸ πληρόνῃ, ὁ ἀγοραστής. Διὰ τί οἱ κύριοι οὗτοι ἀναστατώνουν τὸ πᾶν; Δὲν βλέπουν τί πληρώνει τὸ ἔδαφος; Ὁ Κ. Κυριακὸς καὶ ἄλλοι, πάντες οἱ φρόνιμοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ αὐτὸ συμφέρον τοῦ μεγαλείου τοῦ ἔθνους καὶ τὴν καλὴν αὐτοῦ ὕπαρξιν, πρέπει νὰ συμβουλεύουν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ ᾖναι φειδωλότεροι περὶ τὴν χρῆσιν δικαιωμάτων τινῶν, διότι συμβαίνει νὰ ᾖναι ἄλλο τὸ πνεῦμα τῶν συνερχομένων καὶ ἄλλο πολλῶν ἄλλων, οἵτινες διὰ διαφόρους σκοποὺς συνέρχονται, καὶ γίνονται πολλάκις ὀχλαγωγίαι, ὡς συνέβη καὶ χθὲς, αἵτινες δίδουσιν ἀφορμὴν νὰ παρεξηγῆται καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐν τῇ συνέσει της θ’ ἀποφασίσῃ νὰ ψηφίσῃ φόρους καὶ εἶναι δίκαιον ν’ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι. Πρέπει ἡσύχως καὶ φρονίμως νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς καταστάσεώς μας. Χθὲς ἀκόμη εἰσῆλθον ἀπὸ τὸ Τουρκικὸν διάφοροι κεκηρυγμένοι λῃσταὶ καὶ ἥρπασαν καὶ ἐλεηλάτησαν κατ’ ἀρέσκειαν. Ποῦ ἡ δύναμις νὰ κτυπήσωμεν τὰ τοιαῦτα, ὅπως τοὐλάχιστον τηρῶμεν τὸ διεθνὲς δίκαιον; Ἀγνοεῖτε ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα πάντοτε παρεσκευασμένοι; ὅτι πρέπει νὰ ᾖναί τις ἕτοιμος εἰς πόλεμον, ἵνα μὴ πολεμήσῃ ποτὲ, ὡς ἀποφαίνονται ὅλοι ἐκεῖνοι οἵτινες γνωρίζουν τὰ τοιαῦτα καλλίτερά μας; Ὅστις θέλει νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἕτοιμος ἵνα ἑκάστην στιγμὴν τὴν ὑπερασπίζῃ. Εἰς τὰς παρούσας λοιπὸν κρισίμους περιστάσεις, τοὐλάχιστον δι’ ἐφέτος, ὀφείλομεν νὰ ὑποστῶμεν θυσίαν τινὰ ὅλοι, νὰ ὑποφέρωμεν εὐχαρίστως, καὶ ὄχι ὅπου τὸν πονεῖ ἕκαστον ἐκεῖ νὰ φωνάζῃ. Αὔριον, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ὑπάρχουσι πολλοὶ μεγαλεῖτεροι φόροι ἀπὸ τοὺς τεθέντας διὰ τὰ ἐπιτηδεύματα. Εἶναι, κύριοι, αἱ φυτεῖαι, αἱ ὁποῖαι πληρώνουν 10%, καὶ σᾶς φέρω ἀμέσως ἓν παράδειγμα. Πολλαὶ ἐπαρχίαι, καὶ ἰδίως ἡ Ἠλεία, ἐπροικοδοτήθησαν ἐπὶ τῆς ἀντιβασιλείας· ἡ Ἠλεία, ἵνα ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ἐνοικιαστῶν, ἐπροικοδοτήθη μὲ 3% εἰς χρήματα, τὸ δέκατον καὶ 6% χρεώλυτρον καὶ τόκον· ἐξώδευσεν 6 ἔτη κατὰ σειρὰν ἵνα ἀποκτήσῃ τὰς φυτείας, καὶ ἐν τούτοις ἐπλήρωνε τοῦ δημοσίου τὸ δέκατον, καὶ δὲν ὠφελεῖτο τίποτε. Ἡ Συνέλευσις ἐνέκρινε διὰ τοῦτο νὰ τοὺς φέρῃ εἰς τὴν αὐτὴν μὲ τοὺς ἄλλους ὑποχρέωσιν τοῦ δεκάτου, ἀλλὰ περισσότερον ἐπλήρωνον φόρον ἢ ὠφελοῦντο. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ πίεσις τοῦ ἀγαθοῦ σανδαλοποιοῦ ὡς πρὸς τὸν γεωργὸν, ὁ ὁποῖος φέρει ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του τῳόντι βάρος δυσβάστακτον; Πάντες πρέπει νὰ ὑποφέρωμεν ὑπὲρ τῶν κοινῶν, ἀλλὰ τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἡ πενία πάντοτε φέρει τὴν διαίρεσιν καὶ τοὺς διαπληκτισμούς. Ἂς συνέλθωμεν ἐπὶ τέλους, ἂς σωφρονήσωμεν, ἂς μὴ δίδωμεν ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον ἀφορμὰς διαιρέσεως, διότι ὅλοι σχεδὸν εἰς τὴν αὐτὴν λεκάνην σηπόμεθα, ὅλοι ἐκ τῶν ἰδίων ἐμπνεόμεθα πόθων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὡς ἐκ τῆς πείρας μου ἓν παράδειγμα. Ὅταν εἰς τὰ 21 ἐλάβαμεν τὰ ὅπλα οἱ Πύργιοι....

§26ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Τί συζήτησις εἶναι αὐτή, κύριε πρόεδρε; (θόρυβος).

§27ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Συζήτησις περὶ κοινῆς ἀγάπης καὶ περὶ συνδρομῆς γενναίας πρὸς ὕπαρξιν τῆς πατρίδος, Κύριε βουλευτά. Εἰς τὸ Ἄργος τὸ 1829 ἐφιλονείκουν τρεῖς ἡμέρας περί τινος ἄρθρου τοῦ Συντάγματος· τότε εἷς τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἐρωτηθεὶς περὶ τίνος πρόκειται, ὦ ἀδελφὲ, εἶπε «περὶ ὄνου σκιᾶς.» Τότε ὁ γέρων Ψύλλας ἐξαναστὰς, περὶ Συντάγματος συζητοῦμεν, ἀνέκραξε, καὶ λέγεις σὺ, ὅτι περὶ σκιᾶς πρόκειται! Περὶ ὑπάρξεως συζητοῦμεν, λέγω ἤδη καὶ εἰς τὸν κύριον βουλευτήν. Ὅτε ὡς εἶπον, ἐλάβαμεν τὰ ὅπλα εἰς τὰ 21, ἐπειδὴ ἡ Ἠλείᾳ ἦτο ἀνέτοιμος, εἴπαμεν τότε νὰ φέρωμεν 200 πολεμιστὰς ἔξωθεν, καὶ ἵνα τοὺς πληρώνωμεν, ἀπεφασίσθη νὰ καταβάλῃ ἕκαστός τι ἐκ τῆς περιουσίας του, ἀλλὰ δὲν ἐνεκρίθη, διότι πολλοὶ δὲν ἠθέλησαν. Ἔπειτα ὅμως ἀφοῦ κατεστράφησαν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἀνάθεμα τὴν ὥραν, ἐφώναζαν, ἂν ἐβάζαμεν τὴν κατάστασίν μας, θὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι ἤδη (εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Δυστυχῶς ὅμως, τὸ ἐπαναλέγω, εἴμεθα σήμερον Νινευῖται, καὶ πρὶν ἔλθῃ ἡ ὥρα εἶναι καιρὸς νὰ συνέλθωμεν, νὰ συνταυτισθῶμεν καὶ νὰ συμπράξωμεν ὡς ἀδελφοὶ, διότι ἄλλως χανόμεθα καὶ θέλομεν ματαίως μετανοήσει.

§28ΗΛ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, θαυμάζω πολὺ διὰ τὴν εὐφυΐαν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Ἀττικῆς· ἡ εὐφυΐα αὕτη παρατηρῶ, ὅτι δὲν τὸν ὠφελεῖ παντάπασι, τὰ πράγματα ὠφελοῦν τὸν ἄνθρωπον. Ἦλθε νὰ ἐπαινέσῃ τὴν πρώτην τάξιν τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης· μήπως ἐγὼ ἠθέλησα νὰ τὴν κατηγορήσω; Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἄνθρωποι τῆς καλῆς τάξεως παρετήρησαν αὐτοὺς τοὺς ἀναγώγους, καὶ εἶπον ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος δὲν εἶναι καλὸς, βλάπτει κτλ. Ἐγὼ μάλιστα μ’ εὐχαρίστησίν μου σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶδον ἐκεῖ πολλοὺς εὐγενεῖς, ἀλλ’ ἀνθρώπους τῶν ἀγυιῶν, καὶ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐπαινέσω τὴν πρώτην ταύτην τάξιν, ἡ ὁποία γνωρίζει τί ἐστὶ ἐλευθερία καὶ τί καθῆκον, καὶ φέρεται μετὰ μεγάλης περισκέψεως, ποσῶς μὴ προσπαθοῦσα νὰ ῥίψῃ τὴν Κυβέρνησιν· διότι μάθετε, κύριοι, ὅτι πάλιν μία ἄλλη ἀλλαγὴ κυβερνήσεως θὰ φέρῃ ἕνα χάος, διότι οἱ διάδοχοί της θὰ φέρουν τὴν ἀποσύνθεσιν τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου. Ἐννοῶ, κύριοι, νὰ γίνεται μία διαδήλωσις, μία ἀναφορά, μία συζήτησις, ἀλλ’ οὐχὶ μὲ ὕβρεις καὶ ἀπειλάς. Ἐκτὸς τούτου μοὶ ἔδωκεν ὁ κύριος Κυριακὸς νὰ ἐννοήσω, ὅτι καὶ αὐτὸς ἦτο ἔνοχος εἰς τὸ κίνημα τὸ χθεσινόν, καὶ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ὑπερασπίζεται μίαν τοιαύτην πρᾶξιν, φαίνεται ὅτι τὴν ὑπεκίνησε.

§29Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Καὶ οἱ δύο προλαλήσαντες ἐμὲ εἶχον ὡς βάσιν τῆς ὁμιλίας των. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος Κρεστενίτης μὲ παρεξήγησεν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας τοῦ συνέρχεσθαι, οἱ πολῖται δὲ χθὲς δὲν ἔκαμαν παρὰ τοῦτο.

§30ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Οὐχὶ μὲ ὕβρεις καὶ μὲ ἀπειλάς.

§31Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τὸ ζήτημα τῶν φόρων ἦτο ὑπὸ συζήτησιν, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ἀξιότιμος κύριος πρωθυπουργὸς, ὅταν παρουσιάσθη τὸ νομοσχέδιον, ἐσυμφώνησεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἵνα φωτισθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ πληρώσουν. Ἴσα, ἴσα δὲ αὐτὴ ἡ συνάθροισις ἐφώτισε πολλούς· διότι εἶδον ὅτι οἱ ἐπιβαλλόμενοι φόροι δὲν εἶναι ὡς τοὺς ἐνόμιζον τόσον μεγάλοι· ἐνόμιζαν, ὅτι θὰ πληρώσουν ὀκταπλάσιον φόρον, καὶ μολαταῦτα ἐπείσθησαν πολλοὶ ὅτι θὰ πληρώσουν ὀλίγον περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἐπλήρωναν καὶ πρίν· ὡς βλέπετε λοιπὸν, ἡ χθεσινὴ συνάθροισις δὲν ἔκαμεν ἄλλο παρὰ νὰ διαφωτίσῃ τοὺς περισσοτέρους, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος Μαυρομιχάλης ἀπέδωσεν εἰς τὴν ὅλην συνάθροισιν τὰς κακολογίας 5 ἢ 10 ἀτόμων τὰ ὁποῖα ἔτυχε ν’ ἀπαντήσῃ. Ἡ συζήτησις μάλιστα ἐκείνη ἐγένετο μὲ περισσοτέραν λεπτότητα παρ’ ὅσην ὁ κύριος Μαυρομιχάλης συνεζήτησε σήμερον, καὶ ἤρχισε νὰ ὑβρίζῃ καὶ νὰ λέγῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνῆλθον, περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς. Ἐγὼ δὲν διακρίνω τοὺς πολίτας εἰς εὐγενεῖς καὶ μὴ, διότι τὸ πολίτευμά μας δὲν παραδέχεται τάξεις, καὶ δὲν δύναμαι παρ’ ὡς βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς νὰ εἴπω ὅτι ἡ χθεσινὴ συνάθροισις ἐγένετο ἐν πλήρει νομιμότητι καὶ τάξει καὶ καθ’ ὅλους τοὺς τύπους τοῦ πολιτεύματός μας.

§32ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὰ χθεσινὰ γεγονότα, κύριοι, βραδέως τὰ ἀντελήφθην, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶδον τὴν κοινωνίαν ἔκτοτε διαβράζουσαν οὐχὶ ὅπως ἐνόμισεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν τελευταίων φόρων, ἀλλὰ διότι εἰς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα παρετηρήθη μία ἀνισότης καὶ εἰς τὴν ἀνισότητα ἐκείνην ἐξεπλήχθη τὸ κοινὸν καὶ ἀνεμνήσθη τὰ τῆς Ἰοκάστης (θόρυβος), καὶ ἀνεμνήσθη τὸ παλαιὸν ἐκεῖνο λόγιον τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ βασιλεῖς καὶ ὅλοι οἱ ἡγεμόνες καὶ ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ ἔχουν θέσει ἐπὶ τῆς κλίνης των· «.......................... Τὸ γὰρ ἴσον νόμιμον ἀνθρώποις ἔφυ, τὸ πλέον δ’ ἀεὶ πολέμιον καθίσταται. ..........................))

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ, νὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσετε.

§34ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀνισότης αὕτη (θόρυβος) νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἀναπτυχθῇ; διατί στενοχωρεῖσθε (γέλως). Ἡ ἀνισότης αὕτη, λέγω, εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων ἔφερε τὴν ἀγανάκτησιν εἰς τὸν λαόν, καὶ εἰς ποῖον λαόν; εἴδετε ὅτι ἐν μιᾷ φωνῇ καὶ ἐν μιᾷ καρδίᾳ, ὅταν τὸ ὑπουργεῖον παρουσίασε τὰ νομοσχέδια περὶ αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν κατὰ θάλατταν δυνάμεων, ἐν μιᾷ φωνῇ καὶ ἐν μιᾷ καρδίᾳ ἐχειροκρότησε, τὸ δὲ χειροκρότημα ἐκεῖνο δὲν ἀπέβλεπεν ἢ τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῶν πράξεων τοῦ ὑπουργείου· καὶ ἤξευρε τότε ὅτι ἄνευ φόρων δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν μέγαν καὶ ἱερὸν σκοπόν· ἀλλὰ βλέπετε, κύριοι, ὅτι αἱ τάξεις ἐκεῖναι αἵτινες τοκογλυφοῦν, αἵτινες διαρπάζουν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, δὲν φορολογοῦνται· πρὸς τί ἡ ἀνισότης αὕτη; Ἡ συνέλευσις, ἥτις ἔγεινε χθὲς παρὰ τῶν πολιτῶν, δὲν ἦτο ἀπὸ τὰ περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς· ἀπεναντίας συνίστατο ἀπὸ ὅλας τὰς τάξεις τῶν πολιτῶν, ἀπὸ τοὺς βιομηχάνους, ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους, κτηματίας καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἀγαθοὺς πολίτας, καὶ δὲν ἔπρεπε ποτὲ, νομίζω, νὰ ἐπιτρέψετε εἰς ἕνα βουλευτὴν, εἰς ἕνα ἄνθρωπον ὁποιονδήποτε νὰ ἐξυβρίσῃ ἕνα λαὸν γενναῖον, ὅστις εἰς τοσαύτας περιστάσεις καὶ εἰς τὴν τρίτην Σεπτεμβρίου, καὶ εἰς τὴν 10ην Ὀκτωβρίου καὶ πάντοτε ἀπέδειξε τὸ εὐγενὲς αὐτοῦ αἴσθημα (χειροκροτήματά τινα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου)· τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ δὲν ἔπρεπε νὰ κατακριθῇ σήμερον· διότι ὁ κατακρίνων τὸ αἴσθημα τοῦτο φέρει τὴν ῥῆξιν μεταξὺ τῶν πολιτῶν. Οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἐξέφεραν κατὰ τοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης (πολλοὶ βουλευταὶ ἐγείρονται ἀποδοκιμάζοντες τοὺς λόγους τοῦ ὁμιλοῦντος, θόρυβος καὶ διαπληκτισμοὶ μεταξὺ τινων βουλευτῶν, ὁ κύριος Σακελλαριάδης ἐκβιάζεται ν’ ἀφήσῃ τὸ βῆμα.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε λοιπὸν, ἀρχίζομεν τὴν τακτικὴν συζήτησιν· λυποῦμαι διότι παρεξηγήθησαν οἱ λόγοι τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου.

§38Π. Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκτιμῶ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν τάξιν τῶν νοημόνων καὶ εὐγενῶν πολιτῶν ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐξεφράσθην τὴν εὐγνωμοσύνην μου, καὶ δὲν δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν βουλευτὴν Ἀττικῆς νὰ ὑπερασπίζεται κάλλιον ἐμοῦ τοὺς φιλησύχους πολίτας τοὺς μὴ ἀπομακρυνομένους ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ νόμου· λυποῦμαι δὲ, διότι μὲ παρεξήγησεν ὁ κύριος Κυριακὸς, πρὸς τὸν σκοπὸν καὶ μόνον νὰ δημοκοπήσῃ· ἀλλὰ τὸν παρατηρῶ, ὅτι οἱ συμπολῖται με σοφίσματα καὶ δημοκοπίας δὲν ἀπατοῦν τοὺς ἄλλους· τὰ πράγματα, τὰ καλὰ ἔργα τοὺς κατασταίνουν ἀγαπητούς· ἑπομένως, Κ. Βουλευτὰ, ἡ ὑπεράσπισις, ἡ δημοκοπία, ἣν ἐτόλμησας νὰ κάμῃς, σὲ μαρτυρεῖ, ὅτι ἦσο συνένοχος τῆς παρανόμου ὀχλαγωγίας.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὡς πρόεδρος δὲν ἐνόησα κἀνεὶς νὰ προσέβαλε κανένα, παρεξήγησις ἐγένετο. Ἂς ἀρχίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ διακοπῆς δικαστικῶν προθεσμιῶν καὶ παραγραφῶν παρὰ τὰς νήσους Κεφαλληνίαν, Λευκάδα καὶ Ἰθάκην. Παραδέχεσθε τὴν ἀρχήν;

§40ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται καὶ διὰ δευτέραν φοράν. (Ἀναγινώσκεται).

§42ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διὰ νὰ ἔμβωμεν εἰς τὴν τακτικὴν συζήτησιν, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὰ λεχθέντα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσα παρεξηγήθησαν νὰ ἀποδοκιμασθῶσι.

§44ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔπαυσεν ἡ συζήτησις αὐτὴ καὶ ἂς προχωρήσωμεν.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν συγχωρηθοῦν τὰ γεγονότα, δὲν θὰ ἠμπορῇ κἀνεὶς νὰ ἔχῃ ἐλευθερίαν λόγου· ἂν εἰς μίαν συνεδρίασιν ὁ ῥήτωρ πιέζεται καὶ κτυπᾶται, δὲν εἶναι ἐλευθερία λόγου.

§46ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μήτε ὕβρισα μήτε ἐβλασφήμησα· ὡμίλησα μὲ ὅλην τὴν τάξιν, ἀλλὰ τὸ νὰ ῥαπίζωμαι ἐγὼ, ῥαπίζεται ὅλη ἡ Βουλή· πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ὁ βουλευτὴς ἐκεῖνος.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάτατε τώρα· ἡ Βουλὴ θὰ εἴπῃ, ὅτι λυπεῖται διά τινας παρεξηγήσεις αἵτινες ἔφερον τὴν σύγχυσιν.

§48ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρεκτροπὰς, καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειώσωμεν λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ λυπηθεῖσα δι’ ὅσα συνέβησαν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ. Τὰ συμβάντα βέβαια κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, εἶναι, ἐννοεῖτε, δυσάρεστα καὶ λυπηρά· λυποῦμαι διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω τὸν λόγον, ὁπωσδήποτε ὅμως ἔλαβον δυσάρεστα χώραν καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της, διότι τὰ τοιαῦτα προσβάλλουν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψίν μας· πᾶν, ὅτι τείνει νὰ ταράξῃ τὴν ἡσυχίαν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, εἶναι, Κύριοι, λίαν δυσάρεστον, λίαν ἐπιβλαβὲς, εἶναι προδοτικὸν διὰ τὴν πατρίδα. Ἀποστρέφομαι τὰς ὀχλαγωγίας, καὶ ἀπόφασιν ἔχομεν διὰ τοῦτο νὰ τὰς κτυπήσωμεν αὐστηρά. Πρὸς πᾶσαν ἐν ταῖς ὁδοῖς ὀχλαγωγίαν θέλομεν προσφερθῆ ὡς πρὸς στάσιν καὶ θέλομεν τὴν κτυπήσει κατακέφαλα.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἡ Βουλὴ λυπηθεῖσα διὰ τὰ συμβάντα αὐτὰ σήμερον, προβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§53ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς δείξωμεν ἀπὸ τοῦδε διὰ τῆς διαγωγῆς μας, ὅτι πραγματικῶς τὰ ἀπεδοκιμάσαμεν. Ἔχομεν τώρα τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τηλεγραφικῆς συμβάσεως. (Ἀναγινώσκεται.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου;

§56ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω τινὰς τροποποιήσεις, πρόσθετα τινὰ ἄρθρα· παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῶσι (Ἀναγινώσκονται).

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Ἄρθρον 1. «Ἡ μεταξὺ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τῶν κυρίων Ι. Π. Ῥάλλη καὶ N. R. Binney ἀφ’ ἑτέρου, συνομολογηθεῖσα ἐνταῦθα τὴν 1 Δεκεμβρίου 1866 σύμβασις, περὶ παραχωρήσεως ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος πρὸς σύστασιν ὑποβρυχίων τηλεγραφικῶν γραμμῶν ἐν Ἑλλάδι, ἐξ ἄρθρων 24, καὶ τὸ ἀπὸ 10 Ἰανουαρίου 1867 συμπληρωτικὸν πρωτόκολλον, ἐξ ἄρθρων 4, καὶ ὧν τὸ κείμενον ἕπεται, ἔχουσι πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Ἄρθρον 2. Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ὑποβρυχίους τηλεγραφικὰς γραμμὰς καὶ μεταξὺ τῶν νήσων Πόρου, Σπετσῶν, Ὕδρας, Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας, καὶ νὰ συνδέσῃ αὐτὰς μετὰ τῶν ἐναερίων γραμμῶν τοῦ Κράτους, ἐὰν φανῶσιν αὐτῇ συμφέρουσαι αἱ γραμμαὶ αὗται. Τὰ διὰ τὰς γραμμὰς ταύτας τέλη δὲν θέλουν εἶσθαι ἀνώτερα τῶν ὑπὸ τοῦ ἄρθρ. 17 § ά. καὶ βʹ. ὁριζομένων. Ἄρθρον 3. Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 § ά γραμμὴ θέλει διέρχεσθαι καὶ διὰ τῆς Καρύστου, ἔνθα θέλει συστηθῆ ἐπίσης κατὰ τοὺς ὅρους τῶν ἄρθρων 14, 15 καὶ 17, τηλεγραφεῖον. Ἄρθρον 4. Τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ πρωτοκόλλου δημόσια τηλεγραφήματα ἀναβιβάζονται εἰς 300 κατὰ μῆνα.»

§58ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰ πρόσθετα αὐτὰ ἄρθρα κάμνουν λόγον περὶ τῆς προσθήκης ἣν ἐζήτησα, δηλ. τοῦ νὰ συνδεθῶσιν αἱ νῆσοι Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Πόρου διὰ τηλεγραφικῆς γραμμῆς· ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἑταιρία μένει ἐλευθέρα, ἂν θέλῃ, ἂν τὴν συμφέρῃ, διότι ἡ φράσις ἣν τὸ ἄρθρον ἔχει, ἐν τέλει, τὴν ἀπαλάττει τῆς ὑποχρεώσεως. Παρατηρῶ λοιπὸν εἰς τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, ὅτι πρὸ πάντων πρέπει νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία νὰ συνδέσῃ τὴν νῆσον Πόρου, διότι εἶναι πολὺ παράξενον εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ μὴ δύναται τηλεγραφικῶς νὰ διατάξῃ τὸν ἀπόπλουν δι’ ὑπηρεσίαν ἑνὸς πλοίου ἀπὸ τοῦ βασιλικοῦ ναυστάθμου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς Σπέτσας καὶ Ὕδραν παρατηρῶ, ὅτι εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι ἡ σύνδεσις τῶν νήσων αὐτῶν ἀντὶ νὰ βλάψῃ θέλει ὠφελήσει τὴν ἑταιρίαν, διότι εἶναι νῆσοι εἰς ἃς ὑπάρχει μέγα ἐμπορικὸν ναυτικόν. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, ὥστε ἀπὸ τὸ ἄρθρον βʹ) τὸ πρόσθετον νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις «ἐὰν φανῶσιν αὐτῇ συμφέρουσαι αἱ γραμμαὶ αὗται». Τοῦτο δὲ λέγω καθ’ ὅσον ἔχω ἐπιστολὴν ἐκ Σύρου ἀπὸ τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου κύριον Μπούμπουλην δι’ ἧς μὲ πληροφορεῖ, ὅτι ὁ κύριος Ῥάλλης δέχεται τὴν σύνδεσιν αὐτὴν καὶ ἔδωκε παραγγελίας εἰς τὸν πληρεξούσιόν του νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν προσθήκην.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ὁ ἐπίτροπος συμφωνήσῃ, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§60ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Σήμερον θὰ ἀφαιρεθῇ ἡ φράσις αὐτή;

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· διότι ἂν αὐτὸς παραδέχεται, καλὰ, ἀλλ’ ἂν δὲν δέχεται, αὐτὴ εἶναι μία σύμβασις ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν δεκτή· τώρα μονομερῶς δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας εἶναι ἐδῶ· ἐγὼ θέλω συνεννοηθῆ καὶ πάλιν νὰ τὸ δεχθῇ ὑποχρεωτικῶς· ἂν ὅμως δὲν θέλῃ, δὲν θὰ γίνῃ· ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος· (ἐδῶ ἡ Βουλὴ ἐρωτηθεῖσα παρὰ τοῦ προέδρου παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τώρα τὸ περὶ ἐθνοφυλακῆς νομοσχέδιον διὰ τρίτην συζήτησιν.

§63ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον, διότι εἶναι σπουδαῖον, καὶ νὰ συζητηθῇ μὲ ἡσυχίαν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ἀναβολὴ, τί λέγετε; (θόρυβος).

§65ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μὴ μὲ τρόπον ἐρεθιστικόν. Ἐγὼ, Κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ νόμος εἶναι σπουδαῖος, ἐπειδὴ εἶναι τρίτη συζήτησις καὶ πολλοὶ ἔχομεν τροπολογίας, νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον. Ὁμολογουμένως δὲν πρέπει νὰ μᾶς ταράττῃ τὰς συζητήσεις ταραχὴ 10 ἀνθρώπων.

§66ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι τόσαι πολλαὶ αἱ τροπολογίαι, ὥστε, ἂν ἀρχίσωμεν σήμερον, ἴσως θὰ τελειώσωμεν τὴν τετάρτην· δὲν ἐννοῶ λοιπὸν διατί νὰ μὴ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, ὥστε σήμερον καὶ αὔριον νὰ ἔλθωμεν εἰς πέρας ἑνὸς σπουδαίου ἔργου. Λοιπὸν ἐπιμένω νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις διὰ τρίτην φορὰν ἀπὸ τώρα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐπιθυμεῖτε νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν αὔριον;

§68ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§69ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Τί ἄλλο ἀντικείμενον ἔχομεν, κύριε πρόεδρε;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ καταμετρήσεως τῶν ἑλληνικῶν πλοίων ά. συζήτησις· ἀλλὰ παρουσιάζεται εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι εἶναι δευτέρα συζήτησις περαιωμένη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὥστε ἠμπορεῖ νὰ καταντήσῃ, κατὰ τὸν κανονισμὸν, τρίτη συζήτησις.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπειδὴ εἰσήχθη ἐκ νέου, πρέπει νὰ τεθῇ πρώτη συζήτησις· καὶ εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὸ αὐτὸ ἔγεινε.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ᾖναι τρίτη συζήτησις, κύριε πρόεδρε, ἐγὼ θὰ ζητήσω νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ μικρὸν, διότι προέρχεται μία ἐλάττωσις πολὺ οὐσιώδης εἰς τὰ ἔσοδα· ἑπομένως ὀρθὸν εἶναι νὰ σκεφθῇ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν.

§73ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ παραδοχὴ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θέλει φέρει ἐλάττωσιν, δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι οὐσιώδης. Οἱ τόνοι οἱ ἑλληνικοὶ εἶναι οἱ μικρότεροι ὡς πρὸς τοὺς τόνους ὅλων τῶν ἄλλων βασιλείων· ἑπομένως, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν καταμέτρησιν τῶν τόνων κατ’ ἄλλον τρόπον, οἱ τόνοι γίνονται μεγαλείτεροι, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ καταμετρήσεις. Ἂν λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς θέλῃ νὰ μελετήσῃ, δύναται νὰ ἀναβληθῇ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὸ περὶ ἐθνοφυλακῆς τί γνώμην ἔχετε;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀρχὴν τὴν δέχεσθε διὰ τρίτην συζήτησιν;

§77ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§79ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Τώρα θὰ ἀκούσετε. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τοῦ ὑποβάλω μερικὰς παρατηρήσεις, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι θέλει μὲ παρεξηγήσει, ὅτι θέλω τὴν διάλυσιν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὡς μὲ παρεξήγησε καὶ προχθές, προκειμένου περὶ λῃστείας, εἰπὼν ὅτι δὲν θέλω τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ εἶπον· ἂν τὸ ἐννοῆτε σεῖς...

§81ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ εἴπετε· εὑρίσκω εἰς τὰς τροπολογίας μίαν μεγίστην ἔλλειψιν, διότι ἀναμιχθεὶς εἰς τὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς εὗρον, ὅτι πολλὰς ἀτελείας ἔχει. Τὰς ἀτελείας αὐτὰς ἐνόμισα, ὅτι ἤθελον τὰς βελτιώσει αἱ ἐπιτροπαί, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο. Ἂν πράγματι ἐπιθυμοῦμεν ὁ ἐθνικὸς αὐτὸς θεσμὸς νὰ εὐδοκιμήσῃ, καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποφέρῃ καρποὺς καὶ δυνηθῇ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν μόνιμον στρατὸν καὶ μίαν ἡμέραν νὰ μᾶς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν, ἂν ᾖν’ ἀληθὲς ὅτι κακῶς καὶ ἐν παρεξηγήσει εὑρισκόμεθα πρὸς τοὺς γείτονας, νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ ὑπερασπίσωμεν ἑαυτοὺς, εἶναι ἀνάγκη πρὸ πάντων μερικῶν τροποποιήσεων ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς, καὶ διὰ τοῦτο θὰ σᾶς εἴπω τὴν ἰδέαν μου καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε μίαν ἀναβολὴν δύω ἡμερῶν, ἵνα σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐξ ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἥτις μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος ἐναυάγησεν, ὄχι διότι ἔχει ἐλλείψεις ὁ νόμος, ἀλλὰ τὸ κακὸν κεῖται ἰδίως εἰς τὰς ἐκλογάς· π. χ. μέχρι τοῦδε ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐξελέγοντο ὑπὸ τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ μόνων ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἐθνοφυλάκων. Οἱ ἀξιωματικοὶ θέλουσιν ἔχει τρόπον τινὰ ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἑπομένως, προκειμένου νὰ τοὺς καλέσωσιν εἰς τὰ χρέη των, δὲν θὰ τολμῶσι νὰ τοὺς διατάξωσιν· ἑπομένως, ἂν θέλετε νὰ σώσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν, πρέπει νὰ καταστρέψωμεν αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν· διὰ τοῦτο νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, διότι ἡ βάσις πάσης ἀναπτύξεως στρατιωτικῆς εἶναι οἱ ὑπαξιωματικοὶ, διότι ὁ ὑπαξιωματικὸς καὶ συντρέχει καὶ συνδιασκεδάζει μετὰ τοῦ στρατιώτου· ἑπομένως αὐτὸς, ἂν ᾖναι κατάλληλον πρόσωπον, δύναται πολὺ νὰ ἐπιδράσῃ. Ἑπομένως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ συζητηθῇ ἡ ἰδέα μου αὕτη, νὰ ἐκλέγωνται οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ ἀπὸ τοὺς ἐθνοφύλακας, νὰ ὁρισθῇ δὲ ὁ τρόπος ὑπὸ μιᾶς ἐπιτροπῆς. Οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοὺς πολίτας, διότι ὑπάρχουν πολλαὶ αἱ ἠθικαὶ ὑποχρεώσεις μεταξὺ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν· ἑπομένως, ὅταν οἱ ὑπαξιωματικοὶ ᾖναι τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν διαφόρων ἀξιωματικῶν, νομίζω ὅτι τότε δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δυσκολίας, καὶ δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς κίνδυνος τῆς διαταράξεως τῆς ἁρμονίας μεταξὺ τῶν λόχων ἢ τῶν οὐλαμῶν. Ἐάν δέχεσθε λοιπὸν τὴν ἰδέαν μου αὐτὴν, ἥτις εἶναι οὐσιωδεστάτη, νὰ δεχθῆτε μίαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τῆς ἐθνοφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ μελετήσουν αὐτὰ τὰ πράγματα· ἠμπορῶ δὲ καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς σᾶς εἴπω μερικὰ πρόσωπα. Εἰμπορεῖτε νὰ θέσετε μερικὰ πρόσωπα τῆς ἐμπιστοσύνης σας καὶ εἰμπορῶ καὶ ἐγὼ νὰ λάβω μέρος, ὥστε νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ δώσωμεν κάτι τι συντελεστικώτερον. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ εἶμαι πολὺ σύμφωνος.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου βουλευτοῦ τῷ ὄντι εἶναι καὶ γνώμη πολλῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν καὶ πολλοὶ μοὶ ὡμίλησαν περὶ τούτου· ἀλλὰ πολλοὶ ἔχουν ἄλλην γνώμην. Τώρα πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νόμου· θ’ ἀκούσῃ τοὺς λόγους τοὺς ὑπὲρ ἢ κατὰ καὶ θὰ δεχθῇ ἢ ὄχι αὐτὸ τὸ σύστημα· διότι ὑποθέτω ὅτι κάμνω μίαν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ ἡ Βουλὴ δὲν δέχεται αὐτὸ τὸ σύστημα. Ὅταν λοιπὸν ἡ Βουλὴ δεχθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ Κ. βουλευτὴς, τὰ περὶ τῶν λεπτομερειῶν εἶναι εὔκολα. Ὁ Κ. βουλευτὴς φέρει μίαν ἄλλην τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει καὶ λέγει ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς αὐτὸ εἶναι κακὸν καὶ δὲν εὐμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν τὴν εἶπον πολλοί. Ἐὰν θέλετε, εἶπον, νὰ κάμετε ἐκλογὰς, πρέπει ν’ ἀλλάξητε τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει· ἄλλοι ὅμως διϊσχυρίζονται τὸ ἐναντίον καὶ λέγουν, ὅτι δὲν βλάπτει οὐσιωδῶς ὡς πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῆς ἐθνοφυλακῆς, συμβιβάζεται δὲ μὲ τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχὰς ἃς ἔχομεν περὶ ἐθνοφυλακῆς. Τώρα πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ποίαν γνώμην δέχεται. Ὁ Κ. βουλευτὴς νὰ παρουσιάσῃ τὴν τροπολογίαν του νὰ τὴν συζητήσωμεν, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀκόμη ὑπὲρ καμμιᾶς ἰδέας ἀποφασισμένος· καὶ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀκούσῃ τοὺς λόγους, τότε αἱ λεπτομέρειαι εἶναι εὔκολοι· κάμνομεν τότε μίαν ἐπιτροπὴν, εἰδεμὴ, τώρα νὰ κάμωμεν μίαν ἐπιτροπὴν εἶναι ὅλως μάταιον. Εἰ δ’ ἄλλως, σᾶς παρακαλῶ νὰ προχωρήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν, διότι αὐτὸς ὁ νόμος παραλύει τὴν σύστασιν καὶ ἐνέργειαν τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἑπομένως πρέπει νὰ κάμωμεν ὅσον ἔνεστι ἐντελὲς τὸ νομοσχέδιον καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ὁ δὲ βουλευτὴς νὰ παρουσιάσῃ τὴν τροπολογίαν του.

§83ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν φέρω ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τροπολογίαν.

§84ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ προκείμενον ζήτημα εἶναι σπουδαίας ὀλίγον μελέτης, διότι γίνεται καὶ ἀπαιτεῖται οὐσιώδης μεταῤῥύθμισις, ἥτις δὲν εἶναι γνώμη οὔτε τοῦ Κ. βουλευτοῦ, ὅστις ἐλάλησεν, οὔτε τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἐγεννήθη ἐκ τῆς πείρας τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐθνοφυλακῆς. Λοιπὸν ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι μετατρέπει μεγάλως ἕνα οὐσιώδη ὅρον τῆς ἐθνοφυλακῆς ἀφορῶντα τῆς ἐκλογάς. Κατὰ τὸν ὑπάρχοντα κανονισμὸν, (καὶ κατὰ δυστυχίαν εἶναι προχωρημένη πολὺ ἡ συζήτησις, ὥστε νὰ λάβωμεν ἔγκαιρον σκέψιν, διότι εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου) πρόκειται περὶ ἄλλου τρόπου ἐκλογῆς· κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε κανονισμὸν, οἱ ἐθνοφύλακες ἐκλέγουν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἤδη γίνεται πρότασις, διότι παρετηρήθη ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν ηὐδοκίμησεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τοὺς ἐθνοφύλακας, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς. Βλέπετε πόση μεταβολὴ ἐπέρχεται. Τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον ἀντιβαίνει εἰς τὴν πειθαρχίαν, ἥτις ἀπαιτεῖται, καὶ εἰς ὅλα τὰ παρακολουθήματα περὶ ἐθνοφυλακῆς. Ἐρωτῶ, εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ ψηφίσετε τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο;

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ μεθαύριον θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν.

§86ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἂν θέλετε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ προχωρήσωμεν μέχρις ἐκείνου τοῦ μέρους.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ μέρος.

§88ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ προτείνομεν λοιπόν.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ συζητήσωμεν πλήρη νόμον περὶ ἐθνοφυλακῆς, τότε ἤθελεν εἶσθαι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ λύσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρόκειται σήμερον. Νόμος περὶ ἐθνοφυλακῆς ὑπάρχει ἐψηφισμένος καὶ εἰς ἐνέργειαν πρὸ πολλοῦ. Ἡ κυβέρνησις ἐννοήσασα ὅτι διατάξεις τινὲς δὲν εἶναι κατάλληλοι, ἔφερε νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ νὰ τροποποιηθοῦν αἱ διατάξεις αὗται. Τώρα, ἄν τις τῶν κυρίων βουλευτῶν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ καὶ ἄλλη τις διάταξις, καὶ ἔχει πεποίθησιν σχηματισμένην, δύναται νὰ φέρῃ τὴν πρότασίν του καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν.

§90ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κ. Μιχαλόπουλος ἔχει μίαν τροπολογίαν, ἐν εἴδει προσθέτου ἄρθρου ἀκροτελευτίου, ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν μὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἅμα ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς τῆς τροπολογίας, τότε ἢ παραδεχόμεθα τὸ σύστημα αὐτὸ, ἢ ἄλλο τελειότερον.

§91ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μολονότι, κύριοι, ἡ πρότασίς μου παρουσιάσθη ὡς ἄρθρον ἀκροτελεύτιον, ἔχει ὅμως σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα· διότι ἐγὼ κρουόμενος ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα κατὰ νοῦν, ἔρχομαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία ἐπροκάλεσεν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν μου, καὶ ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τῆς προσωρινῆς ἀναβολῆς ἢ πρὸς κατάργησιν τῶν μέχρι τοῦδε ἀρχαιρεσιῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅτι ἡ τροπολογία μου αὐτὴ, ἂν δὲν γείνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἀποκαθιστᾷ ἐντελῶς ἀχρήστους ὅλους τοὺς νόμους καὶ τὰς ῥήτρας τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῆ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἡ ἀνάγκη ἥτις ὑπηγόρευσε τὴν γενικὴν οὕτως εἰπεῖν τροποποίησιν, εἴτε πρότασίν μου, εἶναι ἡ ἑξῆς· εἶδον ὅτι πρὶν ἀκόμη αἱ ἀρχαιρεσίαι αὐταὶ λάβουν χώραν, πρὶν λάβῃ χώραν ὁ συνήθης ἐκεῖνος τρόπος τοῦ συνενοῦν διὰ τῆς κάλπης πρὸς ἐκλογὴν, εἴτε τῆς ἐθνοφυλακῆς, εἴτε οἱανδήποτε ἄλλην πολιτικὴν ἐκλογὴν, καὶ ὑποβάλλειν τὴν ἐθνοφυλακὴν, αὐτὴν τὴν μεγάλην δύναμιν τῆς Ἑλλάδος, εἰς φατρίας πολιτικὰς ἐν τῷ τόπῳ· πρὶν ὅλα αὐτὰ συμβῶσιν, ὑπῆρχεν ἀκάματος ζῆλος, φιλοτιμία καὶ ἔφεσις ὅλων ἐν γένει, καὶ τῶν εὐπατριδῶν ἑνὸς τόπου καὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ, εἰς τὸ νὰ ὑποκύπτουν καὶ ὑποτάσσωνται εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν τῆς κυβερνήσεως, νὰ συγκεντροῦνται εἰς γυμνάσια καὶ νὰ ἐκτελοῦν ὅλας τὰς στρατιωτικὰς διατυπώσεις· ἀφοῦ δὲ ἔλαβον χώραν αἱ ἀρχαιρεσίαι αὐταὶ, ὁ ζῆλος αὐτῶν ἐνεκρώθη καὶ ἡ ἐθνοφυλακὴ περιέπεσεν εἰς ἀχρηστίαν. Αὐτὸ φρονῶ καὶ δέχομαι ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ ζήλου, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν ὑπάρχει σήμερον ἡ ἐθνοφυλακή· διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου αὐτῆς. Δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, ὥστε νὰ μὴν ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐπὶ μίαν διετίαν ἕως ὅτου καταρτισθῶσι καλῶς οἱ ἐθνοφύλακες· δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, ὥστε νὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς ἐκλογὰς ὅλως διόλου ἀσκόπους, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουν τὴν φιλοτιμίαν καὶ ἐρεθίζουν τὰ πάθη καὶ διεγείρουν τὰς φατρίας, διότι ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ δύναται ἀξιόλογα ν’ ἀναπληρωθῇ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ μέχρι τοῦ λοχαγοῦ, καὶ ἔχομεν τοιούτους ὑπεραρίθμους, ἕως ὅτου γνωρισθῇ ὁ καλλίτερος, καὶ τότε νὰ γίνουν ἀξίως αἱ ἐκλογαὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Σήμερον ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ πολιτικὴ φατρία· ὅ,τι θέλετε ψηφίσατε· αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου καὶ παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν αὐτὴν τὴν πρότασίν μου.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι παρατηρεῖ ὁ Κ. βουλευτὴς, παρατηρεῖται καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Ὅταν ἐσχάτως πρὸ ἐτῶν τινῶν ἤμην εἰς τὸ Βέλγιον, ὅπου ὁ θεσμὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς καλῶς ἐφαρμόζεται καὶ ἱκανῶς ἀνεπτύχθη, παρετηρήθη τῷ ὄντι ὅτι τὸ σῶμα αὐτὸ, ἡ ἐθνοφυλακὴ, ἐχώλαινεν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ μέρος, καὶ συνάμα παρετήρησαν πολλοὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ ἡ πειθαρχία, διότι οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐπιτήρησιν τῶν νόμων αὐτῶν, τὴν ὑποστήριξιν τῆς πειθαρχίας, ἦσαν ἄνθρωποι ἐκλεγόμενοι ἀπὸ τοὺς ἐθνοφύλακας, οἱ πλεῖστοι βιομήχανοι, καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐκτελῶσιν ὅ,τι ὁ προορισμός των ἀπῄτει, διὸ δὲν ἐτόλμων νὰ ἐφαρμόσωσι τοὺς νόμους αὐτούς. Ὁ Κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι φατριαστικῶς τοῦτο συμβαίνει· σεῖς ἠξεύρετε κατὰ πόσον εἶναι ἀληθές· ὅταν ὅμως ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, ἐγένετο τοῦτο ἀπὸ μίαν ἰδέαν, καὶ ἐγνώριζαν ὅλοι αὐτὴν, καὶ εἴπομεν τότε ὅτι ὁ λαὸς ὡπλίζετο διὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ παρουσιάζετο ὡς μία δύναμις ἐν ἀνάγκῃ κοινοῦ κινδύνου· ὅτι ὁ λαὸς, ὅστις εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις ἐνεργεῖ αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις, ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἐξησκημένος καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποβάλλεται εἰς τακτικὴν πειθαρχίαν, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συνδέεται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἀνωτέρους, εἶπε τότε ἡ Συνέλευσις, αὐτὴ εἰμπορεῖ ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν τῆς πειθαρχίας, τὴν χαλάρωσιν τῶν ἐννόμων σχέσεων, καὶ νὰ τὴν διευθύνῃ εἰς τὸν σκοπόν της. Αὗται αἱ ἰδέαι ὑπερίσχυσαν τότε καὶ ἔκαμαν, ὥστε νὰ καθιερωθῇ ἀπολύτως τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, καὶ καθιερώθη ἀπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ μέχρι τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐὰν τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ πρακτικὴ ἀπεδείκνυεν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν μᾶς ἔφερεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι ὁμολογουμένως ἀξιωματικοὶ διοριζόμενοι εἰμποροῦν καλλίτερα νὰ τηρήσουν τὴν πειθαρχίαν, καὶ ἡ πεῖρα ἀπεδείκνυεν, ὅτι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη δὲν φέρει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ζητούμενον, ὅτι βλάπτει, τότε ἠδύνασθε, ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὴν πεῖραν, ν’ ἀφήσητε τὰς θεωρίας κατὰ μέρος καὶ νὰ παραδεχθῆτε ὅ,τι συμφέρει εἰς τὸν τόπον. Διὰ τοῦτο πρέπει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν νὰ ἐξετάσετε τὸ πρᾶγμα, καθόσον εἶναι καὶ πρωτοφανές. Μελετήσατε λοιπὸν τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπισταμένως, καὶ ἂν ἰδῆτε ὅτι εἶναι καλὸν, παραδεχθῆτέ το.

§93ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησα ἐντελῆ κατάργησιν ἐκλογῶν, ἀλλὰ προσωρινὴν, ἐπὶ δύω ἔτη.

§94Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δύω ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀττικῆς ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὑποβάλλοντες εἰς τὴν Βουλὴν σκέψεις τινάς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἐγὼ ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν σκέψεις αὐτῶν τῶν ἐθνοφυλάκων. Οἱ ἐθνοφύλακες λέγουν ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ πειθαρχία πλήρης, ἢ μᾶλλον ἀγάπη καὶ ὑπόληψις μεταξὺ τῶν ἐθνοφυλάκων, ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν, πρέπει ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνεται ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐθνοφυλάκων· μοὶ φέρουν δὲ ὡς παράδειγμα ἡμέρας θλιβερὰς, εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἔλαβον μέρος κατὰ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον, ἀλλὰ μόνον οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἐθνοφύλακες, διότι μεταξὺ αὐτῶν ὑπῆρχεν ἀδιάῤῥηκτος δεσμός. Ἑπομένως νομίζουν ὅτι ἡ πειθαρχία τῶν ἐθνοφυλάκων συνίσταται εἰς τὴν ἀγάπην καὶ ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν οἱ κατώτεροι ἔχουν πρὸς ἀνωτέρους. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς πολλάκις ἐκλέγονται πολιτικῇ ῥᾳδιουργίᾳ, διὰ χρημάτων, δι’ ὑποσχέσεων, ἐνῷ ὅσον εὐρύτερος εἶναι ὁ κύκλος τῆς ἐκλογῆς, κατὰ τοσοῦτον ἡ ῥᾳδιουργία καὶ ἡ δωροδοκία ἀποτυγχάνει. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ νόμου νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ αἱ σκέψεις τῶν ἐθνοφυλάκων, καθὼς καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφυλακῆς.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, Κύριοι, τὰ δύο ἄρθρα τὰ κάμνει ἓν.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατ’ αὐτὰς, σήμερον ἢ αὔριον, θὰ σᾶς ὑποβληθῇ πλήρης ὁ νόμος περὶ ἀπογραφῆς, κατὰ τὸν ὁποῖον μεταβάλλεται ἡ ἡλικία ἀπὸ 18 μέχρις 21 ἔτους, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν παρεδέχθημεν αὐτὴν ἰδέαν. Νομίζομεν ὅτι αὐτὴ ἡ ἡλικία τοῦ 21 ἔτους εἶναι ἡ ὥριμος, ἡ δυναμένη νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἡ ἡλικία ἡ κατωτέρα σπανίως εἰμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς κατάλληλος, καὶ μάλιστα διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς μοὶ φαίνεται πῶς εἶναι παραπολὺ τρυφερά. Καὶ διὰ τοῦτο παρεδέχθημεν τὴν ἡλικίαν τῶν 21–40. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἡ ἡλικία τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν εἶναι καλλιτέρα παρὰ τὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν τροπολογίαν της;

§99ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡ ἡλικία αὕτη δὲν δίδει βάρη εἰς κανένα, διότι δὲν εἶναι ὑπανδρευμένοι· ἑπομένως δὲν θὰ ἔχῃ ὑποχρεώσεις καὶ θὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἐλευθερίαν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχουν ληξιαρχικὰ βιβλία, θὰ ᾖναι πολὺ δύσκολον νὰ ἐξαγάγωμεν πόθεν θὰ εὕρωμεν τὴν ἐνεργὸν ἢ τὴν διαθέσιμον ἐθνοφυλακήν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ προτιμήσωμεν; τὸ 21 ἢ τὸ 18;

§101ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ 21 ἔτος.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε καὶ τὸ 4 ἄρθρον τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή.

§103ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§105ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ εὔγλωττος ὁμιλία τοῦ Κ. ὑπουργοῦ μὲ ἐνθαῤῥύνει σήμερον εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω περισσότερον τὴν ἐπιτυχίαν τῶν τροπολογιῶν καὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας παρεδέχθην καθόσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ, τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἰδικόν μας κράτος, εἶναι τὸ μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι μίαν ἡμέραν δύνανται οἱ πόθοι μας νὰ ἐκπληρωθῶσι, καὶ ἀποτείνω ὡς βουλευτὴς τὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὴν κυβέρνησιν, διότι ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν περὶ ἐθνοφυλακῆς τροπολογίαν της· οὐχ ἧττον ὅμως δὲν ἠθέλησε νὰ θεωρήσῃ, ὅτι πᾶσα ἰδέα αὐτῆς εἶναι καὶ καλὴ, ἀλλὰ τὴν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀφήσασα εἰς τὴν πρακτικὴν ἔρευναν τῶν κυρίων βουλευτῶν νὰ φέρουν τὰς διασαφήσεις ἐκείνας καὶ τροπολογίας, αἵτινες δύνανται νὰ καταστήσουν ἓν νομοσχέδιον δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ· καὶ νομίζω, ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μηνὸς πᾶσα περαιτέρω ἀναβολὴ καθίσταται περιττὴ, διότι καὶ ἡ δημοσιογραφία καὶ αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ κρίσιμαι, φωνάζουν ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζονται αἱ ἐλπίδες μας. Καὶ πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ μετ’ αὐτὴν ἠκολούθησα τὴν ἐθνοφυλακὴν κατὰ πόδας· προσπαθῶ νὰ ἴδω, ποῖα τὰ ἐλαττώματά της καὶ ποῖα τὰ πλεονεκτήματα. Δυστυχῶς, μὲ ὅλας τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς εὐχὰς καὶ τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας εἶχον οἱ πάντες, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ἡ μεταπολίτευσις ἔθεσεν, ἤθελεν ἔχει τὰ αἰσιώτερα ἀποτελέσματα, βλέπομεν τοὐναντίον ἀποτέλεσμα πολὺ δυσάρεστον, καὶ μάρτυρες εἶναι, καθὼς καὶ πεφωτισμένος τις βουλευτὴς εἶπεν, αἱ ἡμέραι τοῦ Φεβρουαρίου, αἱ ἡμέραι τοῦ Ἰουνίου, αἱ ἡμέραι, καθ’ ἃς ὁ στρατὸς ἀπεχωρίσθη ἐκ τῆς πρωτευούσης, ἡ δὲ πρωτεύουσα ἔμεινεν εἰς τοὺς κόλπους τῶν πολιτῶν. Ἴσια, ἴσια ἡ περίστασις ἐκείνη μὲ ἔκαμε ν’ ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἡ ἐθνοφυλακὴ, ὅπως ὑπῆρχε τότε συστημένη, ἐδύνατο ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν της, διότι ἐνθυμοῦμαι κάλλιστα, ὅτι εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ κυβέρνησις τότε νὰ παρακαλῇ ποτὲ μὲν τὸν δήμαρχον, ποτὲ δὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς, ποτὲ τοὺς ἰδίους ἐθνοφύλακας, διὰ νὰ ὑπάγουν εἰς τὰς φρουρὰς, καὶ μολονότι ἐδίδετο πολλάκις μισθὸς ἡμερούσιος 1½ δραχμὴ, καθίστατο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀνέφικτον, διότι δὲν κατώρθονον οὔτε 100, οὔτε 50 ἐθνοφύλακας νὰ συνάξουν πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐθνοσυνελεύσεως τότε, ἡ ὁποία ἐσυζήτει, εἴτε τῆς λοιπῆς τάξεως, ὁσάκις διεταράττετο. Αἱ περιστάσεις αὗται, καὶ αἱ περιστάσεις ἐν γένει ὅλων τῶν ἐθνοφυλακῶν τῆς Εὐρώπης, ἐκτὸς τῆς Πρωσσίας, μὲ ἔκαμον νὰ φέρω μίαν ὅλως διόλου εἰδικὴν τροποποίησιν, βασισθεὶς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ σύστημα τῆς Πρωσσικῆς ἐθνοφυλακῆς, ἥτις κατ’ ἐμὲ δύναται εὐστοχώτερον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν πατρίδα μας· πολὺ δὲ περισσότερον δὲν δύναταί τις νὰ δώσῃ εὐρεῖαν βάσιν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν ἐν Ἑλλάδι· διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι κράτος τοῦ ὁποίου τὰ ¾ ἢ τὰ ⅘, δύναται νὰ εἴπῃ τις, περιβρέχονται ἀπὸ θάλασσαν, καὶ τὸ τοιοῦτον καθιστᾷ τοὺς Ἕλληνας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπιχειρηματίας, ἐμπόρους, ἐξερχομένους καθ’ ἑκάστην, ὥστε καταντᾷ τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος νὰ εὑρίσκεται εἰς ἀέναον κίνησιν· ἑπομένως ἔχει ἀμέσως κανεὶς τὸ πρῶτον ἐμπόδιον, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πάντοτε τοὺς ἐθνοφύλακας, διότι οὐδέποτε ἐθνοφυλακὴ δύναται νὰ σχηματισθῇ, ἐὰν δὲν ἔχῃ κατ’ ἐξακολούθησιν μίαν ἐξάσκησιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ τελειοποιηθῇ ἐν τῷ ὅπλῳ καὶ ἐν τῇ πειθαρχίᾳ, ἡ ὁποία εἶναι ἡ βάσις τῆς καταστάσεως ἑνὸς τοιούτου σώματος. Ἐξετάζων, κύριοι, τὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους μας, τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔχει, τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, καὶ τὸν στρατὸν τὸν ὀλίγον, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, βλέπω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον οὔτε τάξις νὰ ἐπέλθῃ, οὔτε μέλλον καλλίτερον, ἐὰν δὲν ἐφεύρωμεν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀναπληρώσωμεν ὅ,τι ὁ στρατὸς δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ. Πλέον τῶν 15000 ἀνδρῶν στρατὸν τακτικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, διότι τὰ εἰσοδήματα εἶναι τόσον μικρά, ὥστε καταντᾷ νὰ δαπανῶμεν διὰ τὸν στρατὸν τὸ ⅓ τῶν προσόδων ὀφείλομεν μόλα ταῦτα χάριν τῆς παγιώσεως τῆς τάξεως, χάριν ἑνὸς μέλλοντος καλλιτέρου, νὰ εὕρωμεν ἓν μέσον. Ὡς τοιοῦτον ἐθεώρησα νὰ διαιρέσω τὴν ἐθνοφυλακὴν εἰς δύω τάξεις· ἠθέλησα διὰ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, νὰ συνδέσω τὸ τοῦ πολίτου καθῆκον μὲ τὸ τοῦ στρατιώτου, νὰ θεωρηθῇ ὁ στρατιώτης πολίτης καὶ ὁ πολίτης στρατιώτης. Διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου ἡ Πρωσσία ηὐτύχησε νὰ λάβῃ εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν της τόσα λαμπρὰ ἀποτελέσματα. Κατὰ τὸ 1807 ὁ Ναπολέων κατέστρεψεν ὁλωσδιόλου τὸ Πρωσσικὸν μεγαλεῖον. Τότε μεταξὺ τῶν βαρειῶν ὑποχρεώσεων εἰς τὰς ὁποίας ἠναγκάσθη νὰ ὑποβληθῇ, ἦτο ὁ περιορισμὸς τοῦ στρατοῦ της εἰς 40,000· μὴ δυναμένης δὲ νὰ τὸν αὐξήσῃ, ἔφερεν εἷς τῶν σπουδαίων ὑπουργῶν τῆς Πρωσσίας τὸν νομοθετικὸν θεσμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅπως σήμερον ἔχει, καὶ ἐκ τούτου, ὅταν κατὰ τοῦ Ναπολέοντος συνεκεντρώθη ἡ ἱερὰ συμμαχία κατὰ τὰ 1813, ἡ Πρωσσία ἦτο ἐπὶ κεφαλῆς 200,000 περίπου ἀνδρῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἠδυνήθη ν’ ἀναλάβῃ τὰ δικαιώματά της, ν’ ἀποκτήσῃ ὅ,τι ἔχασε καὶ περιπλέον. Σήμερον δὲ τελευταῖον ἐν τῷ Γερμανικῷ πολέμῳ ἡ Πρωσσία διὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς της ἐσώθη. Σήμερον ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία καὶ πάντα τὰ ἔθνη, διορθόνοντα τὸν στρατόν των, προσπαθοῦσι νὰ δώσωσι καὶ εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν των μορφήν τινα ἐπὶ τὸ πρωσσικώτερον, διότι βλέπουν, ὅτι μέχρι τοῦδε αἱ ἐθνοφυλακαί των ἦσαν μάταιαι, μὴ δυνάμεναι νὰ χρησιμεύσουν εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν. Τὴν ἐθνοφυλακὴν λοιπὸν διαιρῶ εἰς δύω εἴδη, μεταχειριζόμενος δὲ τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἐν τῷ στρατῷ ἔχομεν, εἴτε εἴχομεν, ὀνομάζω ἔφεδρον ἐθνοφυλακὴν τὴν διαθέσιμον, καὶ τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν τὴν παραδέχομαι ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει, οἵα εἶναι τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ λαμβάνω τὸν ἀπογραφικὸν κατάλογον, ὅταν καθίσταται ὁριστικός· διότι ἐκ τοῦ ἀπογραφικοῦ καταλόγου τὸ 10 ἢ τὸ 15 δίδεται εἰς τὸν στρατόν, μένει δὲ τὸ ἐπίλοιπον τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὡς μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδυνάμην νὰ σχηματίσω τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακήν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σχηματίζεται ἐνεργὸς ἐθνοφυλακὴ ἀπὸ 20 μόνον χιλιάδας. Ἐὰν ἡ ἐνεργὸς αὕτη ἐθνοφυλακὴ καθίσταται ὑποχρεωτική, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διὰ τοῦ στρατοῦ· διὰ τῆς μικρᾶς αὐτῆς δυνάμεως τῶν 20,000 ἀνδρῶν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν πάντοτε τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μας, ὁσάκις αὗται ἤθελον κενωθῆ, δι’ ἐθελουσίου κατατάξεως τῶν πολιτῶν. Δι’ αὐτῶν ἔχομεν τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι κατ’ ἔτος οἱ ἄνδρες οἱ προσερχόμενοι εἰς τὸν στρατὸν θὰ ἦναι ἄνδρες γυμνασμένοι· δι’ αὐτῶν τῶν 20,000 ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ παρέλευσιν 7 ἐτῶν διπλασιάζονται, θὰ ἔχωμεν τὸ πλεονέκτημα, ὅτι μετὰ 15 ἔτη θέλει κατασταθῆ ὅλον τὸ κράτος ὑπὸ στρατιωτικὴν μορφήν, ἕκαστος πολίτης νὰ γνωρίζῃ τὰ γυμνάσιά του· ἡ κανονικὴ δὲ ζωὴ, τὴν ὁποίαν ἕκαστος στρατιώτης εἰς τὸν στρατῶνά του καὶ τὰ γυμνάσια λαμβάνει, θὰ φέρῃ ἓν καλὸν ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦ χωρικοῦ, ὁ ὁποῖος ἤθελε καὶ τὸν τρόπον τῆς ζωῆς του μεταβάλει καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας του. Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν πλεονεκτημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τὴν ἐνεργὸν αὐτὴν ἐθνοφυλακὴν, εἶναι, ὅτι καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἐπειδὴ καὶ σήμερον καὶ μετὰ ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ πλεονέκτημα ἴσως νὰ ἔχωμεν μέγαν στρατὸν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐξασκῶνται εἰς στρατόπεδα ἐκτεταμένα, θὰ δυνηθῶμεν δι’ αὐτῆς τῆς ἐθνοφυλακῆς νὰ γυμνάζωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ πρὸ πάντων τοὺς ὑποδεεστέρους· διότι κατ’ ἔτος δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ χρησιμεύσουν ὡς προγυμνασταὶ διαφόρων ταγμάτων τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ τοιουτοτρόπως ἕκαστος βαθμολόγος δύναται ν’ ἀσκῆται εἰς κλίμακα πολὺ ἀνωτέραν παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἤθελεν εὕρει ἐν τῷ στρατῷ· ὥστε κατὰ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ὁ μὲν στρατιώτης ἐρχόμενος εἰς τὸν στρατὸν, ἔρχεται γυμνασμένος, ὁ ἀξιωματικὸς δύναται νὰ ἐξασκῆται εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, ἡ ὁποία τακτοποιεῖται ἐπίσης περισσότερον τὸ δὲ ἔθνος ἀποκτᾷ μία δύναμιν μόνιμον, σταθερὰν, διὰ τῆς ὁποίας καὶ τὰς τάξεις του ἐν καιρῷ ἀνάγκης δύναται νὰ πληρώσῃ, καὶ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ δυνάμεθα ν’ ἀντιτάξωμεν ὄχι τὰς 10 ἢ τὰς 15 χιλιάδας, στρατοῦ τὸν ὁποῖον ἔχομεν διαμελισμένον, ἀλλὰ 50 ἢ 60 χιλιάδας διότι δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ προσθέσωμεν, παρὰ ὀλίγους ἀξιωματικοὺς ἀνωτέρους, διὰ νὰ λάβουν τὴν ἀνωτέραν διοίκησιν. Τοιαύτην ἐννοῶ τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἔφεδρον, τὴν θεωρῶ μόνον ὡς συστημένην ἐκ τῶν πολιτῶν πάσης πρωτευούσης ἐπαρχίας καὶ νομοῦ, καὶ μετὰ μὲν 7 ἔτη ἡ ἐνεργὸς ἐθνοφυλακὴ φθάνει, ὥστε νὰ κατέχῃ τὸ πλεῖστον μέρος τῶν δήμων εἰς πολίτας τακτοποιημένους καὶ ἐξησκημένους καλῶς, ἡ δὲ ἔφεδρος ἐθνοφυλακὴ γυμνάζουσα τὰς πόλεις θέλει χρησιμεύει εἰς οἱανδήποτε κρίσιμον περίστασιν τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω ὅλους τοὺς βαθμολόγους δι’ ἐκλογῆς, διότι παραδέχομαι μόνον τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς ἐκλεγομένους παρὰ τῶν ἐθνοφυλάκων, τοὺς δὲ διοικητὰς τῶν λόχων, διοικητὰς τῶν ταγμάτων καὶ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς διδομένους παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἐξ ἱκανῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ εὐϋπολήπτων, ἐνῶ εἰς τὴν ἔφεδρον ἐθνοφυλακὴν δίδω μεγαλειτέραν βάσιν, διότι οἱ μὲν ἐθνοφύλακες ἐκλέγουν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1862 τοὺς ἀξιωματικοὺς· ὥστε ὅ,τι ἀπαιτήσεις ὑπάρχουν τοῦ πολίτου,— καὶ τοιαῦται ὑπάρχουν εἰς τὰς μεγάλας πόλεις—δύνανται νὰ ἐκτελεσθοῦν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τους δήμους ἢ τὰ χωρία, ὅπου κυρίως πρέπει τις νὰ δώσῃ προσοχὴν μεγαλειτέραν, διότι ἐξ αὐτῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον σχηματίζονται αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ, δίδω ἀξιωματικούς· διότι ὅσον ἱκανὸς καὶ ἂν ᾖναι ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς, μὴ διελθὼν διὰ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, δὲν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὸν πολίτην, ὅπως ἕνας ἀξιωματικὸς· διότι ἡ ἐξάσκησις ἀπαιτεῖ πεῖραν, καὶ πολλὴν πεῖραν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὁ ὁποῖος ἄλλος μὲν ἔχει τὸ ἐργαστήριόν του, ἄλλος δὲ τὰ ἔργα του, καὶ δὲν ἔχει καιρὸν νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰ γυμνάσια καὶ νὰ καταγίνεται εἰς τὰ στρατιωτικά. Ἐπίσης ἐθεώρησα, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐθνοφυλακῆς κατὰ τὸν νόμον τῆς κυβερνήσεως, τοῦ νὰ ὑπηρετῇ ἀπὸ 18 μέχρι 40 ἐτῶν, ἦτο διάστημα πολὺ μέγα τὸ ὁποῖον πιέζει τὸν πολίτην καὶ τοῦ χαλαρόνει τὴν διάθεσιν. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ κυβέρνησις προτίθεται νὰ φέρῃ τὸν νόμον τῆς ἀπογραφῆς, εἰς τὸν ὁποῖον διαγράφεται, ὅτι ἀπὸ 20–27 ἐτῶν θέλουν σχηματίζεσθαι οἱ ἀπογραφικοὶ κατάλογοι, ἔλαβον διὰ τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἡλικίαν ἀπὸ 20–27 ἐτῶν· μετὰ ταῦτα δὲ ὁ ἐθνοφύλαξ ἀφυπηρετήσας τὴν 7ετῆ θητείαν μεταβαίνει ἐκ τῆς ἐνεργοῦ εἰς τὴν ἔφεδρον ἐθνοφυλακὴν, ὥστε τοιουτοτρόπως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καταρτίζεται ἡ ἔφεδρος ἐθνοφυλακὴ ἐξ ἀνδρῶν, οἵτινες ἐπὶ 7ετίαν ὁλόκληρον ἐξησκήθησαν ἐπὶ τοῦ ὅπλου καὶ ἐπὶ τῶν στρατοπέδων· εἰς τὴν ἔφεδρον ἐθνοφυλακὴν ἐπίσης ἔδωκα ἡλικίαν ἀπὸ 28 μέχρι 40 ἐτῶν, διότι πλέον τοῦ 40 δὲν δύναται εἴτε βιομήχανος, εἴτε γεωργὸς, εἴτε πάσης τάξεως ἄνθρωπος νὰ λαμβάνῃ τὸ ὅπλον καὶ νὰ ἐξασκῆται· καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ ὀλιγώτερον, θὰ ἦτο πολὺ καλλίτερον, διότι μετὰ τὰ 40 εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς ἕνα πολίτην νὰ λαμβάνῃ τὸ ὅπλον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅταν πρὸ τινων ἐτῶν ἡ ἰδία Ἀγγλία ἠθέλησε νὰ σχηματίσῃ τὴν ἐθνοφυλακὴν ἐξ 100,000 ἀνδρῶν, ὅλαι αἱ γελοιογραφικαὶ ἐφημερίδες τῆς Ἀγγλίας ἐπῆραν τοὺς ἐθνοφύλακας εἰς τὸ καρακιοζλίκι· διότι ἡ νέα ἡλικία εἰς τὴν ὁποίαν τὸ σῶμα εἶναι καλῶς σχηματισμένον καὶ ἔχει καὶ εὐλυγισίαν, δὲν ἔλαβε μόνη τὰ ὅπλα, ἀλλὰ μέχρι 50 ἐτῶν, καὶ ἑπομένως παρουσιάζοντο μεταξὺ τῶν νέων καὶ γέροντες καὶ ἦτο μία ἀσχημία εἰς τὰς ἐξασκήσεις. Ὡς πρὸς τὸν ὁπλισμὸν ἐπίσης εἶμαι ἐναντίος του νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως, διότι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ κυβέρνησις, ὅπως ἔχει τὴν ἐνεργὸν ἐθνοφυλακὴν, καί τοι προμηθεύουσα ἡ ἰδία τὰ ὅπλα καὶ τὴν ἐπισκευὴν, θέλει δυνηθῆ νὰ ἐξοφλήσῃ αὐτὸν τὸν λογαριασμὸν, ὁσαδήποτε μέσα καὶ ἂν λάβῃ, καὶ δὲν θὰ κατορθώσῃ ποτὲ, ὥστε ἡ ἐθνοφυλακὴ νὰ ἦναι καλῶς ἐξωπλισμένη. Διὰ τοῦτο περιορίζω τὴν ἐθνοφυλακὴν εἰς 20 μόνον χιλιάδας, δηλαδὴ εἰς ὅ,τι ὁ ἀπογραφικὸς κατάλογος μετὰ τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὸν στρατὸν τῶν ἀπαιτουμένων ἀνδρῶν δύναται νὰ δώσῃ, καὶ δύναται νὰ δώσῃ 25–30 χιλιάδας. Παραδέχομαι, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δώσῃ καὶ τὸ ὅπλον καὶ τὴν ἀποσκευὴν εἰς τὸν ἐθνοφύλακα, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου πολὺ ταχέως δύναται ἡ ἐθνοφυλακὴ νὰ ὁπλισθῇ καὶ νὰ σχηματισθῇ καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον διὰ τοῦ ὁποίου μήτε αἱ σημαῖαί μας, καθὼς πρὸ τριῶν μηνῶν, νὰ καταπατῶνται, οὔτε τὰ πλοῖά μας ὅ,τι ἔπαθον τελευταῖον νὰ ὑποφέρουν.

§106ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τί ἔπαθον;

§107ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ ἔκλεισαν.

§108ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὄχι, δὲν ἐτόλμησαν.

§109ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ δὲ τὴν ἔφεδρον ἐθνοφυλακὴν, ἐπειδὴ θὰ σύγκειται ἐκ τῶν πρωτευουσῶν, ὅπου οἱ πολῖται εἶναι πάντες βιομήχανοι, ἔμποροι, ἔχοντες τὰ μέσα, ἡ Κυβέρνησις δύναται μὲν νὰ προμηθεύσῃ τὰ ὅπλα, ἀλλ’ οὐχ ἧττον δύνανται νὰ ἀγοράζωνται παρὰ τῶν πολιτῶν. Καὶ ἐν μὲν τῇ ἐνεργῷ ἐθνοφυλακῇ θεωρῶ τὸν ὁπλισμὸν ὡς ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, ἀλλ’ ἰδιοκτησίαν τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ μεταχειρίζεται παρὰ εἰς ὥρας καθ’ ἃς ἀπαιτεῖται, ἢ ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος τὸ ἀπαιτεῖ. Παραδέχομαι ἐπίσης καὶ ἄλλο πρόσθετον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπάρχει. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς μεσοβασιλείας πράγματι εἰς τὴν Σύρον πλέον τῶν 200 ἀνδρῶν, καθὼς καὶ εἰς Πάτρας, νομίζω, πολλοὶ νέοι τῆς ἐθνοφυλακῆς κατώρθωσαν νὰ σχηματίσουν λόχους πυροβολικοῦ. Ἐπειδὴ ἓν πυροβόλον ἐκ τῶν ἐν χρήσει σήμερον δὲν κοστίζει πλέον τῶν 1500 δραχ. ἄνευ τῶν διευθετῶν καὶ λοιπῶν ἀναγκαιούντων, ἐθεώρησα, ὅτι εἰς τὰς μεγαλοπόλεις δὲν θὰ ἦτο δύσκολος ἡ σχηματισμὸς ἑνὸς λόχου πυροβολικοῦ, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο εἰς τὰ ὁπλοστάσιά της νὰ κατασκευάζῃ ὅλα τὰ ἐπίλοιπα παραρτήματα, ὥστε τοιουτοτρόπως εἰς ἑκάστην μεγάλην πόλιν νὰ ὑπάρχῃ εἷς λόχος τοῦ πυροβολικοῦ, δυνάμενος νὰ χρησιμεύσῃ ὅταν αἱ περιστάσεις ἤθελον παρουσιασθῆ. Ἕνας λόχος πυροβολικοῦ, δηλαδὴ ἓξ πυροβόλα, δὲν ἤθελε κοστίζει πλέον τῶν 6 ἢ 7 χιλιάδων δραχμῶν, ἓν ποσὸν πολὺ μικρὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐννοεῖται, ὅτι αἱ πόλεις ἀπέναντι τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἠμποροῦν νὰ τὰ προμηθευθοῦν. Παρεδέχθην τὴν ἄσκησιν τῆς ἐθνοφυλακῆς ἐπὶ 40 ἡμέρας. Ἡ ἄσκησις αὕτη, ἐπειδὴ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κατὰ τοὺς μῆνας Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον οἱ χωρικοί μας σχολάζουν καὶ ὁ καιρὸς τότε εἶναι καὶ καλὸς, προσδιωρίσθη δι’ αὐτοὺς τοὺς μῆνας, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἤθελε διορίσει πρῶτον τοὺς ἁρμοδίους ἀξιωματικούς. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἤθελον νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπεθυμοῦσα, εἰ δυνατὸν, νὰ ἦτο πληρεστέρα, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ νὰ ἐξετάσῃ μετὰ πολλῆς περισκέψεως ἐν γένει τὰ ζητήματα καὶ τὰς τροπολογίας, αἵτινες ὑπεβλήθησαν, διότι, καθὼς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ, πρόκειται περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου ζητήματος, μετὰ τοῦ ὁποίου συνδέονται τὰ τιμαλφέστερα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, διὰ τοῦ ὁποίου ἴσως μίαν ἡμέραν δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν ὅ,τι σήμερον δὲν ἔχομεν.

§110ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ὁ προλαλήσας ἐν συνόλῳ ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν συνόλῳ ἀνέπτυξε τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν οὗτος ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐθνοφυλακῆς. Δὲν θέλω βεβαίως τὸν ἀκολουθήσει καθ’ ὅλας τὰς διαστάσεις τῆς ὁμιλίας του, μέρη ὅμως τινὰ τοῦ λόγου του θέλω ἀνασκευάσει διὰ τῆς πρακτικῆς, διὰ τῶν γνώσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ὡς ἀξιωματικὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς ἔλαβον. Ὁ κ. Στράτος ἐλαττόνων τὴν ἡλικίαν τοῦ ἐθνοφύλακος εἰς 40 ἔτη πιστεύει, ὅτι ἡ ἡλικία αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἡ δυναμένη ν’ ἀνθέξῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐθνοφυλακῆς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς· ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα ὁ Ἕλλην ἀπέδειξεν εἰς διαφόρους περιστάσεις, ὅτι ἡ ἡλικία δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία τὸν ἐμποδίζει, ὄχι τὰ ἁπλᾶ ἔργα τῆς ἐθνοφυλακῆς νὰ ἐνεργήσῃ ἐν ταῖς πόλεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ 21, θέλομεν ἰδῆ, ὅτι ἡ σύνεσις, ἡ ὁποία παρακολουθεῖται πάντοτε ἀπὸ τὴν ἡλικίαν, καὶ ἡ ἀνδρία ἦσαν σφικτὰ συνδεδεμέναι. Σήμερον ἀκόμη βλέπετε, ὅτι οἱ ἐθελονταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀκόμη ἀντέχουν εἰς τὸν ὑπὲρ τῆς Κρήτης ἀγῶνα, εἶναι οἱ ἄνθρωποι τῆς ἡλικίας. Ποίας ἡλικίας εἶναι ὁ Κορωναῖος, ὁ Πετροπουλάκης, Ζιμβρακάκης; Εἶναι βεβαίως πολὺ ἀνωτέρας τῶν 40 ἐτῶν· ἄλλως τε παρατηρῶ, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς εἶναι νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα ἐν καιρῷ μεγάλων κινδύνων· δὲν εἶναι γυμνάσια· δὲν εἶναι νὰ ἐξέρχωνται οἱ πολῖται εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως νὰ γυμνάζωνται, ἀλλ’ εἶναι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον πάντες γνωρίζομεν. Ἑπομένως ἐννοῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καλῶς ἔθεσε τὴν ἡλικίαν τῶν 50 ἐτῶν. Ὁ κ. Στράτος ἐζήτησεν, ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς νὰ ἐκλέγωνται ἐκ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Στράτος ἔχει παράδειγμα ἐμπειρικὸν, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ν’ ἀναμίξωμεν τὴν στρατιωτικὴν μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἂς πιστεύσῃ, ὅτι ἐν καιρῷ τῶν μαχῶν οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει ν’ ἀποῤῥέουν ἀπὸ τὰ σπλάγχνα καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐθνοφυλάκων, ἄλλως τε παθαίνουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπαθον ὅλοι ἐκεῖνοι οἵτινες ἀνεχώρησαν διὰ τὴν Κρήτην καὶ ἐτέθησαν ἀρχηγοὶ σωμάτων τῶν ὁποίων δὲν εἶχον τὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ διὰ τοῦτο κατόπιν ἐγκατελείφθησαν μόνοι. Ὁ κ. Στράτος μετὰ ταῦτα ἐγνωμοδότησεν, ὅτι τὰ ὅπλα πρέπει νὰ κατατίθενται εἰς καζάρμας ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἑνὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τοῦ δημάρχου. Ἐὰν τοῦτο ἠδύνατο νὰ γείνῃ, ἤθελε τὸ παραδεχθῆ καὶ ἡ Βουλὴ, ἥτις ἐσυζήτησε τὸν νόμον τῆς ἐθνοφυλακῆς, καθὼς καὶ ἡ Συνέλευσις, ὅτε ἐσυζητήθη ὁ νόμος αὐτὸς, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο παραδεκτὴ αὐτὴ ἡ ἰδέα χάριν αὐτῆς τῆς ἀσφαλείας. Ἔπρεπεν ὁ ἐθνοφύλαξ νὰ ἔχῃ τὸ ὅπλον του εἰς τὴν οἰκίαν του· διότι ἐάν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ φυλαχθῶσι τὰ ὅπλα, πολὺ περισσότερον καὶ δυσκολώτερον εἶναι νὰ γείνῃ τοῦτο ἀπὸ τὸν πάρεδρον εἰς τὰ χωρία. Ὁ δήμαρχος, ὅστις δὲν ἔχει παρὰ ἕνα κλητῆρα δι’ ὅλας τὰς δημοτικὰς ὑπηρεσίας, πῶς θέλετε νὰ τὸν ἔχῃ εἰς μίαν καζάρμαν νὰ φυλάττῃ τὰ ὅπλα; Καὶ ἐὰν ὁ Κῖτσος ἢ ἄλλος τις λῃστὴς δυνηθῇ νὰ πάρῃ τὰ ὅπλα ἀπὸ τὴν καζάρμαν ἢ νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐθνοφυλάκων, τότε τί κατωρθώσαμεν; διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι χάριν τῆς ἀσφαλείας δὲν εἶναι συμφέρον νὰ κατατίθενται τὰ ὅπλα εἰς ἰδιαίτερα μέρη, ἀλλ’ ἕκαστος πολίτης νὰ ἔχῃ τὸ ὅπλον του εἰς τὴν οἰκίαν του. Κατόπιν ὁ κ. Στράτος ἐπρότεινεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ καὶ λόχος πυροσβεστῶν καὶ λόχος πυροβολιστῶν· ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο πρέπει νὰ προσδιορισθῶσι τὰ προσόντα, διότι ἐννοεῖτε, ὅτι τὰ ἔργα τοῦ πυροσβέστου καὶ τοῦ πυροβολιστοῦ εἶναι δύσκολα· ἑπομένως ἐὰν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν καὶ λόχους τοιούτους, πρέπει προηγουμένως νὰ συζητήσωμεν καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν αὐτὴν, καθὼς καὶ τὰ δικαιώματα.

§111ΣΤΡΑΤΟΣ. Λόχον πυροβολικοῦ εἶπον μόνον.

§112ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Διὰ ταῦτα δὲν ὑποστηρίζω καθολοκληρίαν, καὶ διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον, ὅλας τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Στράτος, ἀλλὰ ἐκείνας τὰς διατάξεις τὰς ὁποίας ἐμπεριέχει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον.

§113ΤΙΝΕΣ. Αὔριον ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν ἀναβάλλομεν. Σᾶς παρακαλῶ εἰς τὰς 12 νὰ ἦσθε ὅλοι παρόντες καὶ εὔχομαι τὸ λυπηρὸν συμβὰν τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν σήμερον νὰ μὴν ἀκολουθήσῃ ἄλλην ἡμέραν Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 3 καὶ 25).