1867.01.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24

Τῆς 19 Ἰανουαρίου 1867.

(Πέμπτη).

Ὥρα 1 παρὰ 10.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ διὰ τῆς κυρώσεως τῶν πρακτικῶν, ὁ περὶ στρατολογίας νόμος θὰ θεωρηθῇ ἀγὼν τετελεσμένος, ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεσχέθη, ὅτι δὲν θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, πρὶν φέρῃ τὴν τροπολογίαν τοῦ νόμου περὶ ἀπογραφῆς. Ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, πρὶν τροποποιηθῇ ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας Ἀλέκος Ἄχολος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ λιμενικῶν δικαιωμάτων Κατακώλου.

§5Α. ΑΧΟΛΟΣ. Ἂν ᾖναι ἀνάγκη, Κύριε Πρόεδρε, ἠμπορῶ νὰ εἰπῶ δύω λόγους διὰ νὰ αἰτιολογήσω τὴν πρότασίν μου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἔχετε τὸν λόγον. (Ἀναγινώσκεται).

§7ΑΛ. ΑΧΟΛΟΣ. Κύριοι, σκοπὸς τῆς προτάσεώς μου δὲν εἶναι, εἰμὴ, ὅτι ἡ Βουλὴ πέρυσιν ἐθέσπισεν ἕνα νόμον. Ἔχω τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ προστατεύσω τὴν πατρίδα μου διὰ νὰ μὴ γίνονται σπατάλαι. Θέλω λοιπὸν νὰ ἐξασφαλίσω τὸν περισυνὸν νόμον μὲ τὴν τροπολογίαν, ἣν εἰς τὴν συζήτησιν θ’ ἀκούσητε. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῆς προτάσεώς μου.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ, Κύριε Πρόεδρε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ναυτικοῦ διὰ δευτέραν φοράν.

§10ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι μία ἀναφορὰ περὶ Λαυρίου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Γόντικας μᾶς τὴν ἔδωκε καὶ θὰ τὴν διευθύνωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§12ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ τὴν ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ, διότι ἀφορᾷ μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ περίληψις τῆς ἀναφορᾶς· ἐμπειροτέχναι, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν, παραπονοῦνται, ὅτι δὲν τοὺς δέχονται νὰ ἐργασθῶσι.

§14Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Οἱ ἐμπειροτέχναι, νομίζω, κατὰ τὴν ἀναφορὰν ἣν ἔκαμεν ὅλη ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν θέλουσι νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησίν της. Τώρα ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃν ἡ ἐπιτροπὴ ὁλόκληρος τῶν ἐπιστημόνων ἔκαμεν ἀναφορὰν, ὅτι οἱ ἐμπειροτέχναι ζητοῦν νὰ ἐργασθοῦν μόνοι.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ διευθυνθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μᾶς πληροφορήσῃ.

§16ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ διὰ νὰ τὴν ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ, διότι οἱ ἄνθρωποι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν τοὺς ἐδέχθησαν νὰ κοιμηθοῦν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἴσως ἔλθῃ καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς, καὶ τότε ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι ἐγκρίνει. (Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ).

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ καὶ τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1867 ναυτολογίας. Ἄρθρον 1. Ἡ δύναμις τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 1867 εἰς δύω χιλιάδας ἀξιωματικοὺς, ὑπαξιωματικοὺς, μηχανικοὺς, θερμαστὰς καὶ ναύτας, καὶ διαιρεῖται εἰς τακτικὴν καὶ ἔκτακτον. Καὶ ἡ μὲν τακτικὴ θέλει ἀποτελεῖται ἐξ ὀκτακοσίων ἀνδρῶν, ἡ δ’ ἔκτακτος ἐκ χιλίων διακοσίων.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα (Ἀναγινώσκεται τὸ δεύτερον ἄρθρον). Ἄρθρον 2. Ἡ στρατολογία προσδιορίζεται διὰ τὸ 1867 ἔτος εἰς χιλίους ἑξακοσίους ἄνδρας, ἤτοι εἰς τετρακοσίους διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν καὶ εἰς χιλίους διακοσίους διὰ τὴν ἔκτακτον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ δεύτερον ἄρθρον ὅπως ἔχει;

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ τρίτον). «Ἄρθρον 3. Αἱ κεναὶ τάξεις τῆς τε τακτικῆς καὶ τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως θέλουσι πληρωθῆ κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τὰς ἀνάγκας ἐξ ἐθελοντῶν καὶ ἐκ τῶν τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς.

§22ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν Κύριον ὑπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν, ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχῃ νόμος περὶ ναυτικῆς ἀπογραφῆς, διότι μέχρι τοῦδε οἱ ναῦται ναυτολογοῦνται ἀπὸ τοὺς δήμους ἐξ ἐθελοντῶν, συνήθως ἐξ Ὕδρας καὶ ἐκ Πόρου, καὶ ἐξ οὐδενὸς ἄλλου μέρους, ὡς ἐκ Σπετσῶν, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι εἰς τὸν στρατὸν· παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Κύριον ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον, εἰς ὃν θέλει προσδιορισθῆ καὶ ποῖοι εἶναι οἱ ναυτικοὶ δῆμοι· καὶ τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἐννοεῖ καὶ τὸ τελευταῖον ἄρθρον, λέγον, ὅτι οἱ ἐκ τῆς τακτικῆς ἀπογραφῆς λαμβάνονται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς μερίδος ἑκάστου ναυτικοῦ δήμου»· δηλαδὴ ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος θέλει προσδιορίσει τοὺς δήμους ἐκείνους τοὺς ναυτικούς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ βάλωμεν κατὰ τὸν ὑποβληθησόμενον νόμον περὶ ναυτικῆς ἀπογραφῆς;

§24ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ φρονῶ ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ προστεθῇ μία τελευταία διάταξις, ὅτι νόμος εἰδικὸς θέλει προσδιορίσει τὰ περὶ ναυτολογίας.

§25Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει ἕνα νόμον περὶ ναυτικῆς ἀπογραφῆς, ἐκεῖ κανονίζονται τὰ πάντα· λοιπὸν ἀρκεῖ νὰ τεθῇ «κατὰ τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον».

§26ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν πλήρη πίστιν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν αὐτὴν, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν θέλει ὑποβάλλει αὔριον ἢ μεθαύριον τὸν νόμον.

§27ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν αὔριον ἔλθῃ εἷς ἄλλος ὑπουργὸς καὶ δὲν θέλῃ νὰ ὑποβάλλῃ τὸν νόμον; ὥστε καλλίτερον εἶναι νὰ τεθῇ ὡς πέμπτον ἄρθρον «νόμος εἰδικὸς θέλει κανονίσει τὰ περὶ ναυτολογίας ἐν γένει».

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὸ τρίτον ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη προηγουμένως καὶ κατὰ τὸ σχέδιον;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ τέταρτον ἄρθρον.) Ἄρθρον 4. Οἱ ἐκ τῆς τακτικῆς ἀπογραφῆς λαμβάνονται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς μερίδος ἑκάστου ναυτικοῦ δήμου ἐκ τῶν λαχόντων τοὺς μικροτέρους ὑποχρεωτικοὺς ἀριθμούς. Καλοῦνται δὲ ἐπὶ τὰ ὅπλα οἱ ἐπιλαχόντες, ἂν οἱ τὸν στρατεύσιμον κλῆρον λαβόντες ἀποδημῶσιν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ τέταρτον ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη;

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται καὶ τὸ προταθὲν ὡς πέμπτον ἄρθρον ἔχον οὕτω «νόμος εἰδικὸς θέλει προσδιορίσει τὰ περὶ ναυτολογίας».

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, Κύριοι, τώρα τὸ περὶ ληστείας· τὰ πρακτικὰ λέγουν, ὅτι εἶναι τρίτη συζήτησις, ἀλλ’ εἶναι δευτέρα. (ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δαρειώτου (ἀναγινώσκεται).

§36ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι καὶ τῆς ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκεται.)

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ σήμερον εἶναι δευτέρα συζήτησις καὶ αὔριον τρίτη, καὶ ἐπειδὴ ἔχω ἐδῶ πολλὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἀκόμη δὲν ἐμελέτησα, νομίζω, ὅτι σήμερον νὰ γίνῃ ὅ,τι συνήθως γίνεται, ν’ ἀναβληθῇ τοὐτέστιν ἡ ἐκτεταμένη συζήτησις, νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ καὶ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον, καὶ αὔριον τὸ συζητοῦμεν ἐκτενῶς διὰ τρίτην φορά.

§38ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τρίτη φορά, Κύριε πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ γεννᾶται ἀμφιβολία ἂς ἴδωμεν τὰ πρακτικά. (Ὁ πρόεδρος ἀναγινώσκει μέρος τῶν πρακτικῶν τῆς 11 Ἰαννουαρίου, ἐξ οὗ ἐμφαίνεται, ὅτι τότε ἀνεβλήθη ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.)

§40ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅταν ἐγένετο ἡ πρώτη συζήτησις, ὁ κυριώτερος λόγος, ὅστις ἀνεπτύχθη διὰ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἦτο νὰ ὑπαχθῇ εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της, καὶ μάλιστα ἐσυζητήθη, ἂν πρέπῃ εἰδικὴ, ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποφασισθείσης δὲ τῆς εἰδικῆς παρεπέμφθη εἰς τὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι ὅστις τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔχει σοφήν τινα γνώμην νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ λείψουν αἱ πολλαὶ προτάσεις καὶ τυπώσεις, ὥστε καὶ καιρὸς, καὶ ἔξοδα νὰ δαπανηθῶσιν ὀλιγώτερα. Ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς ἐτυπώθη, ἔχομεν δὲ καὶ τὰς κυριωτέρας προτάσεις· ἔχομεν λοιπὸν τὸ σύνολον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν συζήτησιν. Δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ἀναβολὰς, διότι αἱ ἐπαρχίαι ὑποφέρουν πολὺ, καὶ περιμένουν τὴν ταχυτέραν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ὑποφέρουν· καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν· ἐκτὸς δὲ τούτου τὸ νομοσχέδιον εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διότι οἱ πολῖται ἔρχονται εἰς συμπλοκὰς καὶ φονεύονται καὶ μένουν τῶν φονευομένων αἱ οἰκογένειαι ἐστερημέναι καὶ τῆς παραμικρᾶς ἀμοιβῆς. Οἱ πολῖται ἐκεῖνοι, οἵτινες προσφέρουν τοὺς φόρους των καὶ τὴν ζωήν των διὰ τὸ κράτος πρέπει ν’ ἀμείβωνται. Ἐπιμένω λοιπὸν νὰ γίνῃ δευτέρα ἀνάγνωσις καὶ ἡ τρίτη νὰ ᾖναι αὔριον.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι ὅμως νὰ φέρουν καὶ ἄλλας τροπολογίας.

§42ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι, ἐπειδὴ ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία μαστίζεται ὑπὸ λῃστείας περιπλέον τῶν ἄλλων, λαμβάνω τὸν λόγον, καὶ λέγω, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην τοιούτων κατὰ λῃστείας μέτρων, εἶναι καὶ τοῦ κυρίου Στράτου· ὅπως εἶναι ὁ κύριος Ζῶτος, εἶναι καὶ ὁ κύριος Στράτος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο· αἱ τρεῖς ἀναγνώσεις διετάχθησαν διὰ τὸν τύπον μόνον ἢ διὰ νὰ συζητηθῇ πᾶν νομοσχέδιον μεθ’ ὅλης τῆς ἀκριβείας; ἐὰν ᾖναι διὰ τὸν τύπον, τότε τίς ἡ ἀνάγκη νὰ ἀναβάλουν δι’ αὔριον; καὶ τὰς τρεῖς συζητήσεις τὰς κάμνομεν ἀναγνώσεις. Δὲν εἶναι λοιπὸν τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ἀναπτυχθῶσιν οἱ λόγοι καὶ αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται ὑφ’ ἑκάστου. Τί μᾶς εἶπεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὁ ἁρμοδιώτερος πάντων, ὅστις εἰσήγαγεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον; Ἔχω καὶ ἄλλας τροπολογίας, τὰς ὁποίας δὲν ἐμελέτησα καὶ ἂς μείνῃ διὰ τὴν αὔριον· καὶ μόλα ταῦτα ἐξέρχεται μία ἰδέα καὶ λέγει νὰ προχωρήσωμεν· τί νὰ κάμωμεν; νὰ ψηφίσωμεν; ἀλλὰ τί; ὅ,τι δὲν ἠξεύρομεν. Λοιπὸν νὰ συζητηθῶσιν ὅλαι αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, ἡ δὲ τρίτη ἂς γενῇ τυπικῶς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ τοὺς βουλευτὰς καὶ τὸ προεδρεῖον νὰ θέσῃ τὴν δευτέραν συζήτησιν αὔριον, ὥστε νὰ συζητηθῶσιν ὅλαι αἱ τροπολογίαι καὶ ὅλα τὰ συμφέροντα, ὥστε εἰς τὴν τρίτην νὰ ἤμεθα ἡτοιμασμένοι διὰ νὰ μὴ μετανοήσωμεν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον, κύριοι, ἔθεσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς συζήτησιν κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶπεν· ἅμα ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἐπεξεργασθῇ καὶ φέρῃ τὴν γνώμην της νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερε τὴν γνώμην της· ἂν θέλετε πάλιν ἀναβάλετέ το.

§44ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κατόπιν τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς ἦλθον τόσαι τροπολογίαι, ὥστε μήτε εἰς τὸν πρωθυπουργὸν ἔδωκαν καιρὸν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ τὰς μελετήσῃ.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ ὡς ἀρχὴν, ὅτι, παρουσιαζομένων τροπολογιῶν, πρέπει ν’ ἀναβάληται ἡ συζήτησις διὰ νὰ τυπωθῶσι καὶ τὰ λοιπὰ, διότι κατὰ τὸν κανονισμὸν καὶ ἐν τῇ τρίτῃ συζητήσει παρουσιάζονται τροπολογίαι καὶ ἀποφασίζονται. Λόγος ἀναβολῆς δὲν ὑφίσταται, διότι παρουσιάσθησαν νέαι τροπολογίαι. Αὐτὸ ἐπιθυμῶ μόνον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποκρούσῃ ὡς ἀρχήν· ἐὰν ὅμως θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τῷ ὄντι εἶναι σπουδαῖον, καὶ σπουδαῖα ζητήματα πρόκειται νὰ κανονισθῶσι, καὶ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Βουλὴ ὅλη συμφωνεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ μελετηθῇ καὶ βασανισθῇ καὶ ἐξέλθῃ οὕτως ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὅ,τι εἶναι καλὸν, ἐγὼ δὲν ἀντιτείνω ν’ ἀναβληθῇ καὶ σήμερον ἡ δευτέρα συζήτησιν δι’ αὔριον.

§46ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν πρέπει ἡ βουλὴ νὰ παραδεχθῇ ὡς ἀρχὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν, ὅταν παρουσιάζωνται τροπολογίαι, συγχρόνως δὲ ἐξεφράσθητε καὶ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν· θὰ συμφωνήσῃ ὅμως καὶ ὁ πρωθυπουργὸς καὶ τὸ προεδρεῖον μαζύ μου, ὅτι ὅταν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, ὅστις ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον λέγῃ νὰ σκεφθῇ τὰς τροπολογίας διὰ μίαν ἄλλην συζήτησιν, τότε ἐξ ἀνάγκης πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν διὰ νὰ μελετήσῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς καὶ νὰ κάμωμεν αὔριον τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀντιτείνω.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ αὔριον ἡ δευτέρα συζήτησις;

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλο ἀντικείμενον δὲν ἔχομεν παρὰ τὴν ἀναφορὰν τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου διὰ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμε καμμίαν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐθνοφυλακῆς;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§53Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν νόμον νὰ προσέλθουν οἱ φυγόδικοι εἰς τὰ ἁρμόδια δικαστήρια ἐντὸς ἓξ μηνῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον νὰ παρατείνῃ τὴν διάρκειαν τοῦ κακουργοδικείου Ἀθηνῶν διὰ νὰ προσέλθωσι πολλοὶ φυγόδικοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Νομίζω ὅτι τοῦτο θέλει εἶσθαι σύμφωνον καὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ χορηγηθῶσι τὰ μέσα εἰς τοὺς φυγοδίκους, προσέλθωσι.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Καθόσον ἠξεύρω, θὰ γίνῃ νέα σύνοδος.

§55ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἢ εἰς Σῦρον;

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐδῶ.

§57ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ παράτασις τοῦ κακουργοδικείου δὲν λαμβάνει χώραν κατὰ διαταγὴν ἢ κατὰ θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἶναι ἔργον τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν νὰ παρατείνῃ ἀντὶ δύο εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας· ἐὰν ὅμως τὸ κακουργοδικεῖον ἐγγίζῃ εἰς τὴν λῆξίν του, νομίζω ὅτι καὶ διαταγὴ τοῦ Κ. εἰσαγγελέως δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα· ἐπειδὴ ὅμως ὁ νόμος λέγει ἐντὸς ἓξ μηνῶν, ὀφείλουσιν οἱ φυγόδικοι νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰς ἀρχάς, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ συνιστᾶται εἰς τὴν περιφέρειαν ἑκάστου Ἐφετείου κακουργοδικεῖον, οἱ φυγόδικοι, ὅσοι θέλουν νὰ παρουσιασθοῦν, ἢ ἂν δὲν θέλουν σήμερον, δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι μετὰ πέντε μῆνας, ὅτε θὰ ἦναι νέα σύνοδος τοῦ κακουργοδικείου.

§58ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησεν αὐτοὺς τοὺς φυγοδίκους.

§59ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τῆς μεσοβασιλείας τοὺς φυγοδίκους μᾶς ὑπέδειξεν ὁ Κ. Κυριακός· ἀλλὰ μία σύνοδος κακουργοδικείου δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διὰ 5 ἢ 10 φυγοδίκους, πρέπει νὰ ᾖναι πολλοί.

§60Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ λέγω περὶ τῶν φυγοδίκων ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἐξέτεινον τὸ δικαίωμα τῆς προφυλακίσεως καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ τοιοῦτοι· ἑπομένως ἐὰν μετὰ ἓξ μῆνας γίνῃ νέα σύνοδος, εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα δύνανται ἂν οὐχὶ τὰ μεγαλείτερα κακουργήματα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐνόχλησις τῆς κοινωνίας νὰ γίνωσιν ὑπ’ αὐτῶν τῶν φυγοδίκων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὥστε νὰ παρατείνῃ ἐπί τινα χρόνον τὴν ὑπάρχουσαν σύνοδον ὅπως προσέλθωσι καὶ δικασθῶσιν οἱ φυγόδικοι οὗτοι.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν πιστεύομεν ὅτι θὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν παράτασιν.

§62ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι διατάγματα, τὰ ὁποῖα λέγουσιν ὅτι αἱ δίκαι τῶν φυγοδίκων αἱ ὁποῖαι κατέστησαν ὥριμοι, πρέπει νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ ὁ πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν ἂν πρέπῃ νὰ δικασθοῦν, διότι οἱ δικασταὶ δὲν εἶναι σίδηρα, οὔτε εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ κάθηνται πέραν τοῦ δέοντος· λοιπὸν νὰ κάμουν ἀναφορὰν οἱ φυγόδικοι αὐτοὶ καὶ τότε νὰ γίνῃ ἡ παράτασις, ἄλλως αὐτὸ διαφεύγει τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὑπουργοῦ καὶ δὲν εἶναι καὶ νομοθετικόν.

§63Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἐγὼ συνιστῶ εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τὴν πρότασίν μου.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀναφοράν.

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἤθελα παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ μέχρι τίνος ἀνέβαλε τὴν συζήτησιν τοῦ δασμολογίου;

§66ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Μέχρι τῆς δευτέρας κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορὰ περὶ τοῦ Λαυρίου· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Οἱ ὑποφαινόμενοι ἐμπειροτέχναι ὑποβάλωμεν κτλ.»

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Δὲν ἤξευρα, ὅτι οἱ ἐμπειροτέχναι ἤθελον ἀποτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφοράν· ἄλλως ἤθελον φέρει μαζύ μου ἓν ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐπιστημόνων, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὁποίου ἤθελε καταδείξει ὅτι οἱ κύριοι οὗτοι ἀποφεύγουν ἐκ παντὸς τρόπου προσκαλούμενοι ὑπὸ τῶν ἐπιστημόνων νὰ κάμουν τὰς ἐργασίας ἐκείνας, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπέσχοντο, ὅτι ἤθελον εὕρει καὶ χρυσὸν καὶ ἄργυρον· μόνον ὁμολογοῦν, ὅτι δὲν συμφέρει, καὶ ὅτι δὲν εἶναι κατάσκοποι. Κατάσκοποι ἤθελον θεωρηθῆ, ὅταν ἤθελον μᾶς καταδείξει διὰ τῆς τέχνης των ἐὰν ὑπάρχῃ χρυσὸς καὶ ἄργυρος; Ἀπορῶ πῶς ἐκφράζονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον φέροντες τοῦτο πρὸς δικαιολόγησίν των. Τοὺς προσκαλοῦν νὰ δείξουν εἰς ποῖον μέρος ὑπάρχει χρυσὸς καὶ ἄργυρος, καὶ ἀπαντῶσιν, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ τὸ δείξωμεν τοῦτο, διότι θέλομεν εἶσθαι κατάσκοποι. Κατάσκοποι λοιπὸν εἶναι τ’ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἔκαμαν τὰς ἀνακαμινεύσεις διὰ νὰ ἐξαγάγουν τὸ συμπέρασμα πόσον εἶναι τὸ κέρδος τῆς ἑταιρίας καὶ ἐπὶ τούτου νὰ ἐπιβάλῃ ἡ κυβέρνησις τὸν φόρον; Αὔριον θὰ σᾶς φέρω τὸ ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς.

§69ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς.

§70ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποῖα;

§71ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ὁμολογοῦν....

§72ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ὁμολογοῦν ὅπως ἐννοεῖτε· πρέπει διὰ τῆς ἀληθείας ν’ ἀποφανθοῦν, καὶ δὲν ἀνέχομαι νὰ συκοφαντῶνται τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Τοὺς ἐχορηγήθησαν ὅλα τὰ μέσα, καὶ αὐτοὶ ἀπέφυγαν. Αὔριον θὰ σᾶς φέρω τὸ ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ μέτρον νὰ στείλωμεν ἐπιτροπὴν καὶ ἐξ ἐμπειρικῶν, καὶ ἐνῶ τὸ δημόσιον δαπανᾷ 400 δραχμὰς, προσκαλοῦνται οὗτοι ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας ἐπιτροπὴν, καὶ μὅλα ταῦτα ἀποφεύγουν, εἶναι λόγος αὐτός; Δὲν ἀποδεικνύει λοιπὸν εἰμὴ, ὅτι τὸ ἔκαμαν διὰ νὰ ἐξαπατήσουν τὴν κοινωνίαν, καὶ ἀπορῶ πῶς εὑρίσκονται βουλευταὶ ὑποστηρίζοντες τοὺς ἀγύρτας.

§73ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ πρόληψις, ὅτι παντὸς εἴδους ἐμπειρικοὶ εἶναι ἀγύρται καὶ γόητες, ἡ Βουλὴ βεβαίως δὲν ἤθελε φθάσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε πρὸ ἡμερῶν, ἀλλ’ εἰς ἓν πρακτικώτερον ἀποτέλεσμα· ἐπειδὴ ὅμως συμβαίνει ἐνίοτε, ὥστε οἱ πρακτικοὶ εἰς πᾶσαν ἐπιστήμην νὰ ᾖναι ἱκανώτεροι τῶν ἐπιστημόνων· π. χ. χειροῦργοι, ἰατροὶ, ἀπεδείχθη, ὅτι ἔκαμαν θαύματα εἰς τὴν ἐπιστήμην (θόρυβος)· ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ πρόληψις αὕτη, ὅτι ὁ δεῖνα εἶναι ἀγύρτης, ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἔλθει εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα νὰ στείλῃ εἰδικῶς καὶ χωριστὰ τοὺς μὲν ἐπιστήμονας νὰ ἀνακαμινεύσουν εἰς τὸ δεῖνα μέρος, τοὺς δὲ ἐμπειρικοὺς εἰς τὸ ἄλλο μὲ δύναμιν ὅλους διὰ νὰ ἐξαγάγωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀληθείας. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι οἱ ἐπιστήμονες θεωροῦντες, ὅτι προσβάλλεται ἡ ἀξιοπρέπειά των καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς ἐπιστήμης, δὲν ἠθέλησαν νὰ καταδεχθοῦν οὔτε κἂν νὰ δώσουν ἀκρόασιν. Εἶναι ἀπατηλὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καλῇ τῇ πίστει ἀγανακτεῖ κατὰ τῶν ἐμπειρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται, καὶ ἀκούσατε τὴν διήγησιν τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης· «Οἱ ὑποφαινόμενοι μετέβημεν κτλ.» Λοιπὸν ἐπικαλοῦνται μάρτυρας, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ Σερπιέρος τοὺς ἀπέβαλεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν δὲν τοὺς ἔκαμνε τίποτε, ἀλλὰ δύω μόνον ἐξ αὐτῶν τοὺς εἶπε, πηγαίνετε νὰ διανυκτερεύσετε ἐκεῖ (θόρυβος). Λοιπὸν, ἐπειδὴ σήμερον διακρίνεται καθαρὰ, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐπιστημόνων συνεννοήθη μὲ τὸν Σερπιέρον (θόρυβος)· μὴ ταράττεσθε, πᾶς βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει, δὲν ὑβρίσαμεν κανένα, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπόδειξις, ὅτι ἐδέχθησαν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Λοιπὸν, κύριοι, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὸ μυστήριον, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πολλὰ λέγονται περὶ αὐτοῦ, ἐὰν ὅλη ἡ Βουλὴ ᾖναι σύμφωνος μετ’ ἐμοῦ καὶ πιστεύῃ, ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ὑπ’ ἰδίαν των εὐθύνην, καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι εἰς 11000 ὀκάδας δυνάμεθα νὰ βγάλωμεν ἕνα τόνον μολύβδου, 4 ὀκάδας ἀργύρου καὶ 30 δράμια χρυσοῦ ἐὰν τοὺς λέγωμεν, ὅτι εἶσθε ἀγύρται, διότι πηγαίνετε ἐκεῖ καὶ δὲν κάμνετε τίποτε καὶ δικαιολογεῖσθε, ὅλος ὁ κόσμος θὰ φρίξῃ μὲ ἡμᾶς, ὅταν ἀπέναντι τῶν πραγμάτων θέλωμεν νὰ καλύψωμεν τὴν ἀλήθειαν. Τί εἶναι λοιπὸν τὸ σωστόν; Δύναμις στρατιωτικὴ νὰ μεταβῇ μετὰ τῶν ἐπιστημόνων καὶ νὰ εἴπῃ, ἐργασθῆτε καὶ τότε θὰ ἴδωμεν τὴν ἐπιστήμην, ἐὰν ἀνταλλάσσηται μὲ τοῦτο. Ὅταν εἶδον, ὅτι εἷς χειροῦργος πρακτικὸς ἔκαμε καλὰ τὸν Πετιμεζᾶν, διατὶ νὰ μὴ εἴπω, ὅτι καὶ ἡ ἐμπειρικὴ ἔχει τὰ μυστήριά της; Τί θέλομεν τὰς θεωρίας, ὅταν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ λέγῃ, ὅτι ζήτησε 11½ ὀκάδας καὶ φέρε το εἰς τὰς Ἀθήνας, διατί τὸν λέγεις ἀγύρτην; Ποῖος δύναται νὰ ὑβρίζῃ τὸν πολίτην καὶ ποῖος σ’ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλῃς τοὺς ἐμπειρικούς;

§74ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ὅταν ἀνεπτύχθη τόσον μεγάλως ἡ χημεία, τοιοῦτοι λόγοι δεικνύουν, ὅτι τοιαῦτα ἄτομα πρέπει νὰ ᾖναι ἐν ἀγνοίᾳ γνώσεως.

§75ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι προσβολὴ καὶ διὰ τοὺς νομικοὺς ὅτι πολλοὶ πρακτικοὶ δικηγόροι εἶναι καλλίτεροι ἀπὸ τοὺς ἐπιστήμονας, εἶναι προσβολὴ τοῦτο; Ὁ κ. Σταματόπουλος ἔκαμε θαύματα, ἔσωσε τὸν κ. Δεληγεώργην. Λοιπὸν διατί νὰ μὴ πιστεύσωμεν τὴν ἀλήθειαν; Τί θέλεις τὰς θεωρίας ἀπέναντι τῶν πραγμάτων; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ διὰ τὸν ἑαυτόν μου ἔχω δίκαιον νὰ ὑποπτεύω, ὅτι κρύπτεται μυστηριῶδές τι, ἐνόσῳ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν φέρῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ, καὶ τότε ὄχι μόνον τὸν νόμον, ἀλλὰ θὰ γνωμοδοτήσω καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε ἓν τοῖς ἑκατὸν ὀλιγώτερον· ἐὰν ἀποδειχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα διαφορετικὸν τότε θὰ ζητήσω νὰ ἐπιβληθῇ 80 τοῖς ἑκατὸν φόρος.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καρυταίνης ἀναχωρῶν ἀπὸ μίαν ἰδέαν πολὺ διαφορετικὴν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι συμμερίζεται καὶ ἡ Βουλὴ, ἔφθασεν εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Κατὰ τὸν Κύριον Γόντικαν αἱ δοκιμασίαι τῶν ἐπιτροπῶν, τοὐτέστι τῶν ἐπιστημόνων καὶ τῶν ἐμπειρικῶν, ἔπρεπε κατὰ τὴν κρίσιν του νὰ γίνουν χωριστά· ἐγὼ δὲν τὸ ἐθεώρησα τοῦτο ὀρθὸν, εἶπον, ὅτι ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐπιστημόνων νὰ δείξωσι τὴν τέχνην των.

§77ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐνώπιον λέγει καὶ ὁ Κύριος Γόντικας καὶ ὄχι χωριστά.

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε, δὲν σᾶς λέγω παρ’ ὅ,τι μοὶ ἔγραψεν ἡ ἐπιτροπή· δὲν ἤμην βεβαίως ἐκεῖ παρὼν, ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐπιστημόνων μὲ λέγει ὅτι παρουσιάσθησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρικῶν, τοὺς εἶπε ν’ ἀρχίσωσι τὰς δοκιμασίας των, οἱ Κύριοι οὗτοι εἶπον πρέπει νὰ συλλέξωμεν ἀπὸ ὅλον τὸ Λαύριον σκωρίας νὰ τὰς ἑνώσωμεν καὶ νὰ κάμωμεν τὰς δοκιμασίας μας· ἡ ἐπιτροπὴ τοῖς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καθὼς καὶ ἡ Βουλὴ, ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ ἀπὸ τὰς σκωρίας τῶν τεσσάρων μερῶν, τοὐτέστι τῶν ἐργαστηρίων καὶ ἄλλων, τὰς ὁποίας ἀνακαμινεύει ἡ ἑταιρία, πόσος μόλυβδος ἐξάγεται, πόσος ἄργυρος, καὶ πόσος χρυσὸς κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τῶν ἐμπειρικῶν· ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ χρονοτριβῶμεν τρέχοντες εἰς τὰ ὄρη δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, νὰ μεταφέρωμεν σκωρίας, ἐνῷ ἔχομεν ἐνώπιόν μας· οἱ ἐμπειρικοὶ ἐπέμενον, ὅτι πρέπει ἀπὸ ὅλους τοὺς σωροὺς, ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τοῦ Λαυρίου, πρέπει νὰ συλλέξουν σκωρίας, καὶ μολοντοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ τοῖς εἶπεν αὔριον θὰ σκεφθῶμεν καὶ θὰ σᾶς εἴπωμεν, ἐὰν πρέπῃ νὰ χρονοτριβῶμεν διὰ νὰ συλλέξωμεν καὶ μεταφέρωμεν ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τοῦ Λαυρίου σκωρίας. Ἐν τούτοις τοῖς εἶπεν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐκτὸς τοῦ μολύβδου κατὰ τὸν ἰσχυρισμόν σας, εἶπεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τοὺς ἐμπειρικοὺς, ἐξάγεται καὶ ἄργυρος καὶ χρυσὸς, καὶ ὅτι ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσὸς χωρίζεται ἀπὸ τὸν μόλυβδον, καὶ ὅτι ὁ χωρισμὸς γίνεται, διότι ἐντὸς τῆς καμίνου ὑπάρχουν χωριστὰ δοχεῖα δι’ ἕκαστον μέταλλον, αἱ μηχαναὶ εἶναι ἐνώπιόν μας, ἂς ὑπάγωμεν νὰ μᾶς δείξετε αὐτὰ τὰ μέρη ὅπου ὑπάρχει ὁ χρυσὸς καὶ ὁ ἄργυρος. Δὲν εἶπον, ὅπως ἰσχυρίσθη ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καρυταίνης, νὰ κατασκοπεύσωμεν. Ὄχι· τοὺς εἶπαν νὰ μᾶς δείξετε αὐτὰ τὰ μέρη, εἰς ἀπάντησιν δὲ εἶπον, ὅτι, δὲν ἤλθομεν ὡς κατάσκοποι καὶ δὲν συμφέρει νὰ καταδείξωμεν τοῦτο.

§79ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ὅταν ἐπῆγεν ἐκεῖ καὶ ἐξήτασε τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἔλαβε παρὰ τοῦ κυρίου Σερπιέρου μίαν κάμινον εἰς τὴν διάθεσίν της. Λοιπὸν ἐντὸς αὐτῆς τῆς καμίνου, ὅπου μέχρι χθὲς ἀνεκαμινεύοντο αἱ σκωριαὶ τοῦ Λαυρίου, δὲν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ κρυπτὰ μέρη;

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπροκάλεσαν τοὺς ἐμπειρικοὺς νὰ τὰ καταδείξουν, καὶ ἠρνήθησαν λέγοντες, ὅτι δὲν θέλουν νὰ κάμουν τὸν κατάσκοπον. Τοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ κατασκοπία, δὲν τὸ ἐννοῶ, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολή των· ἐὰν διὰ μυστηρίων θέλουν ν’ ἀποδείξουν τὸν ἰσχυρισμόν των, θὰ ἦναι πάντοτε ἐν τῷ κρυπτῷ. Θέλομεν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐπιστημόνων νὰ καταδείξουν τὴν τέχνην των, ἄλλως, ἐὰν ἰσχυρίζωνται, ὅτι γνωρίζουν μυστήρια, τὰ μυστήρια ταῦτα θὰ μένουν πάντοτε εἰς τὰς κεφαλάς των. Εἶπεν ὁ Κύριος Γόντικας, ὅτι πρακτικοὶ ἰατροὶ ἔκαμαν θαύματα, ἀλλὰ τὰ ἔδειξαν τὰ θαύματα, αὐτοὶ ὅμως δὲν ἔδειξαν τίποτε. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἀνεχώρησαν, διότι ἤθελον, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, νὰ ἐργασθοῦν κατ’ ἰδίαν, ἀλλὰ δὲν συμφέρει, πρέπει νὰ ἐργασθοῦν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§81ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διατὶ δὲν συμφέρει;

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διότι θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἐξ ἀνθρώπων ἐπιστημόνων.

§83ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σκωρίας πρέπει νὰ τοὺς δώσωμεν.

§84ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅσας θέλουν, ἀλλ’ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς πάντοτε.

§85ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μυστήρια δὲν δεχόμεθα, παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τῶν θαυμάτων.

§87ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ ὑπάγουν καὶ βουλευταί.

§88ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μήπως δὲν εἶναι καὶ εἷς βουλευτὴς, ὁ Κύριος Ἰωάννου, ὅστις εἶναι καὶ χημικός; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρικῶν εἶναι νὰ ἐργασθῇ μόνη της.

§89ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του εἶπεν, ὅτι διῆλθεν εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ κοινοῦ· ἐγὼ δὲ τὸν βεβαιῶ ὅτι καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κοινοῦ, ὅτι ἐν τῷ μίγματι αὐτοῦ περιέχεται διαλανθάνων χρυσὸς καὶ ἄργυρος. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς ἄγνοιαν περὶ τῆς ἀληθείας αὐτοῦ τοῦ πράγματος, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα ἔστειλε τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας ἀποφασίσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς ἔχει καὶ δύναται νὰ μᾶς παρουσιάσῃ καὶ σήμερον τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου; Τὰ δὲ προσκόμματα τὰ ὁποῖα παρεμβάλλονται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν τοῦ νὰ ἐξακολουθήσῃ τῆς ἐργασίας της, εἴτε κατ’ ἰδίαν εἴτε μετὰ τῆς ἄλλης τῆς δῆθεν λεγομένης ἐπιστημονικῆς, δὲν ἐπιβαρύνουν μᾶλλον τὰς ὑπονοίας τοῦ κοινοῦ; διὰ τοῦτο λοιπὸν λέγω ὅτι καὶ κατ’ ἰδίαν καὶ φανερὰ, καὶ εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην ἐπιτοπίως, καὶ ἐδῶ καὶ παντοῦ, ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ ἄλλαι τόσαι πρέπει νὰ ἐργασθοῦν δι’ αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ἀντικείμενον, καὶ νὰ τοὺς χορηγηθοῦν ὅλα τὰ μέσα καὶ ὅλη ἡ συνδρομὴ, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸ κοινὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ τοιαύτας ὑπονοίας· ὅτι κἄτι τι τρέχει εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν δὲν δύναμαι μάλιστα νὰ ἐννοήσω τὸν πολὺν ζῆλον μὲ τὸν ὁποῖον ὁ κύριος ὑπουργὸς ὑποστηρίζει μίαν ἁπλουστάτην πρότασιν.

§90ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου ἐπειδὴ μὲ ἐρωτᾷ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ χωριστὰ εἰς τοὺς πρακτικοὺς αὐτοὺς ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν 10 βουλευτῶν νὰ γίνουν αἱ ἀνακαμινεύσεις νὰ ἴδωμεν ποῖος μᾶς ἀπατᾷ.

§91ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δυστυχῶς, Κύριοι, τὸ ζήτημα ὅπως τὸ ἐξέθηκεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἔλαβε χειρίστην τροπὴν, καὶ παρεμορφώθησαν τὰ πράγματα, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἐπιτροπῶν καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν μέθοδον τῆς ἀνακαμινεύσεως. Εἶναι ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοάς μας αἱ ἀποφάσεις τῆς βουλῆς, ὅτι οἱ ἐμπειροτέχναι ἀπεστάλησαν νὰ κάμουν τὰς ἀνακαμινεύσεις οὐχὶ ἰδίᾳ, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς ἐπιστημονικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ τί ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμβαίνει; ὡς γνωρίζετε, κύριοι, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἔχει ἀποφανθῆ δὶς περὶ τῆς ἀποστολῆς τῶν ἐμπειροτεχνῶν, ὁ ὑπουργὸς ἀφοῦ ἐφωδίασε καὶ ἐξαπέστειλε μὲ τὸ ἑλληνικὸν ἀτμόπλοιον τὴν ἐπιστημονικὴν ἐπιτροπὴν ἢ δὲν εἰδοποιεῖ συνάμα, δὲν προσκαλεῖ καὶ τὴν ἄλλην ἐπιτροπὴν, ὥστε νὰ τὴν συναποστείλῃ καὶ νὰ ἀποβοῦν καὶ τὰ ἔξοδα ὀλιγώτερα, ἀλλὰ τί γίνεται; ἐνῷ νομίζω τὴν τετάρτην τοῦ μηνὸς ἀποστέλλει τὴν ἐπιστημονικὴν ἐπιτροπὴν διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου εἰς Λαύριον, τὴν πέμπτην εἰδοποιεῖ τοὺς ἐμπειροτέχνας, καὶ τοὺς λέγει ἀπέλθετε εἰς τὸ Λαύριον νὰ κάμητε ἀνακαμινεύσεις, τοὐτέστι μεταβῆτε ἐπὶ πτερύγων ἀνέμων χωρὶς κἂν νὰ τοὺς δώσῃ συνδρομήν τινα.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὲ ἅμαξαν, καὶ χωροφύλακας.

§93ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι ὅμως ἐξ ἰδίας προαιρέσεως, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπανελήφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπεφάνθη αὖθις περὶ τῆς ἀποστολῆς, τότε, κύριε ὑπουργὲ τοὺς ἐφωδιάσατε καὶ τοὺς ἀπεστείλατε μετὰ συνοδίας στρατιωτικῆς· διότι οἱ ἄνθρωποι ὑπωπτεύοντο μὴ ῥαπισθῶσι καὶ ὑβρισθῶσιν, ὅπως ἐῤῥαπίσθη καὶ ἡ προτέρα ἐπιτροπὴ παρὰ τῆς ἑταιρίας ἐζήτησαν παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ νὰ τοῖς δώσῃ καὶ συνδρομήν τινα· ὁ δὲ ὑπουργὸς εὐαρεστηθεὶς τοὺς ἐφωδίασε μὲ δύω ἢ τρεῖς στρατιώτας· ἀλλὰ τί συμβαίνει; μόλις ἔφθασαν εἰς τὸ Λαύριον καὶ ὁ Σερπιέρος ἐῤῥίφθη παραχρῆμα νὰ τοὺς ξεσχίσῃ, τοῦτο δὲν δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, εἶναι ἀποδείξεις στρατιωτικαὶ καὶ προκαλῶ τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ τὰς ἐκθέσεις τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἴδητε πόσον βαναύσως καὶ παρατόλμως ἐφέρθη αὐτὸς ὁ εὐρωπαῖος κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων· οἱ ἄνθρωποι λοιπὸν ἠναγκάσθησαν, Κύριοι, νὰ ἀφήσουν τὰ ἐργαστηράκια καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς Θερικὸν, ἔγραψαν παραχρῆμα εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐπιτροπὴν καὶ τῇ εἶπον, ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὰ ἐνταῦθα πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν, ζητοῦμεν τὰς διαταγάς σας διὰ τὰ περαιτέρω, ἀλλ’ οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐπανέλθουν τὴν ἑπομένην πρὸς ἀντάμωσιν τῆς ἐπιτροπῆς ὅπου εὗρον τοὺς μὲν ἐν τῷ ἀτμοπλοίῳ, τοὺς δὲ ἐκτὸς, τοὺς εἶπον, ὅτι ἤλθομεν καὶ διατάξατέ μας τί νὰ πράξωμεν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τοὺς ἀπαντᾷ θὰ σᾶς εἰδοποιήσωμεν κατόπιν, ἡσυχάσατε, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπανῆλθον πάλιν πεζῆ οἱ δυστυχεῖς, τοὺς ἔπιασε βροχὴ καὶ φουρτοῦνα, ἠσθένησαν καὶ μάλιστα ὁ εἷς μικρὸν ἐδέησε νὰ πνιγῇ. Τὴν ἑπομένην ἐπανῆλθον εἰς τὸ Λαύριον, ἀλλ’ ἐνεπαίχθησαν· ἐπανῆλθον εἰς Θερικὸν, ἔγραψαν, οὐδεμία ἀπάντησις· αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα. Πάλιν γράφουν καὶ ξαναγράφουν, ἔρχονται καὶ ξαναέρχονται καὶ πάλιν ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπιστημονικὴ δὲν τοὺς δίδει κἀμμίαν ἀπάντησιν· τέλος πάντων μίαν ἡμέραν τοὺς λέγει καλὰ ὅπου ἤλθετε, ἦσαν μόνον δύω· τί νὰ κάμωμεν; νὰ μείνετε ἀπόψε νὰ κατασκοπεύσητε τοὺς φούρνους τοῦ Σερπιέρη νὰ ἴδωμεν πῶς αὐτὸς εὐγάζει τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον. Τοῦτο ἦτον ἄνω ποταμῶν, καὶ τὸ ὑποστηρίζει ὁ Κ. ὑπουργὸς καὶ διὰ τοῦτο ἐπεκαλέσθην νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωσιν οὗτοι ἔξωθεν τῆς καμίνου, τί γίνεται ἔσωθεν; Τίς δύναται νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν φλόγα; καὶ νὰ κάμῃ κατασκοπίαν ὅπως διϊσχυρίζεται ὁ Κ. ὑπουργός; Ἐρωτῶ εἶναι δίκαιον νὰ κατακρίνωνται, διότι δὲν ὑπήκουσαν καὶ ὅτι δὲν ἐπιδεικνύουν τὴν τέχνην των εἰς τοὺς λεγομένους ἐπιστήμονας; Μάλιστα ἐνώπιον αὐτῶν κάμνουν τὰς ἀνακαμινεύσεις των, συντάττουν τὸ πρωτόκολλον, ἀλλὰ δὲν θέλουν νὰ δώσουν τὸ βραβεῖον εἰς αὐτοὺς, θέλουν νὰ τὸ πάρουν αὐτοί. Ἀπορῶ, Κύριοι, μὲ τὴν τόσον θερμὴν ὑπεράσπισιν τὴν ὁποίαν βλέπω ἀπὸ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν ὑπὲρ μιᾶς ἑταιρίας, ἥτις ἦλθεν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας καὶ ἄνευ ἀδείας ἐκκαμινεύει καὶ ἀποστέλλει τὸν πλοῦτόν μας ἔξω τοῦ κράτους δύω ἔτη ἐξοδεύουσα ἀνὰ ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἐπέκεινα κατὰ μῆνα, καὶ ἥτις ἔκαυσε δάσος ἀπεράντου ἐκτάσεως πλέον τῶν ἓξ ὡρῶν, ἥτις ἐμόλωσε τὸν λιμένα ἐκεῖ μὲ τὰ περιττώματα, ἥτις ἔπραξε τόσα καὶ τόσα, ἥτις προσέβαλε, περιέπαιξε τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐξύβρισε τὴν ἄλλην, ἥτις ἐκακομεταχειρίσθη τοὺς στρατιώτας καὶ ἐν τούτοις ὑπερασπίζεται. Ἐὰν ἤμην ὑπουργὸς ἤθελον τοὺς ἐκδιώξει μὲ στρατιωτικὴν δύναμιν καὶ ὄχι νὰ ἐξυβρίζωμαι καὶ νὰ ῥαπίζωμαι, ποτὲ δὲν ἤθελον καταδεχθῆ τοιαύτας ἀσχημίας. Ἄ! δόξα τῷ Θεῷ ὅπου ἤκουσα καὶ μίαν ἀπειλήν.

§94ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὰ δὲν τοὺς εἶπον ἀγύρτας.

§95ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἠπόρησε λέγει πῶς βουλευταὶ ὑπερασπίζονται τοιούτους ἀνθρώπους.

§96ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὰς τὰς ἰδέας.

§97ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι δὲν ὑπερασπίζομαι αὐτὰς τὰς ἰδέας, ἀλλ’ ὑπερασπίζομαι τὰ συμφέροντα καὶ ἰδῆτε ἀπὸ τὰς πρακτικὰς ἐκείνας ἀνακαμινεύσεις τὰς ὁποίας ἐν παρόδῳ ἄλλοτε ἔκαμον ἐνώπιον τῶν ἐπιστημόνων ἀνθρώπων, ποῖα ἀποτελέσματα ἔδειξαν καὶ αὐτὰ δὲν κρύπτονται· ἠπόρησα λέγω καὶ ἐγὼ μὲ τὴν θερμὴν αὐτῶν ὑπεράσπισιν, καὶ ἀκόμη ἂν θέλετε, Κύριοι, ἐξεδόθη καὶ δικαστικὴ ἀπόφασις ἵνα λάβῃ τὸ ὑπουργεῖον συντηρητικὰ μέτρα ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν περαιτέρω ἐξαγωγὴν, καὶ ἐν τούτοις οὐ μόνον ἐξαγωγὴν μολύβδου ἐπέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπόφασιν εἰσέτι δὲν ἐξετέλεσε. Δυνάμει ποίου δικαιώματος, κύριε ὑπουργὲ, ὅσον μέγας καὶ ἂν ἦσαι ἢ οἷος δήποτε καὶ ἂν ἦσαι, νὰ ποδοπατᾷς, νὰ περιπαίζῃς μίαν δικαστικὴν ἀπόφασιν· καὶ ὅταν ὑμεῖς, κύριε ὑπουργὲ, δίδετε τοιοῦτον παράδειγμα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ποσῶς δὲν θὰ σεβασθῇ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις. Ἔστειλαν ἐπιστημονικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ αὕτη παρὰ τίνων σύγκειται; νομίζω παρὰ τοῦ Κ. Σκαλιστήρη, ὅστις δὲν ἠξεύρει παρὰ νὰ κάμῃ γεφύρας, παρὰ τοῦ κυρίου Σέχου ὅστις δὲν ἠξεύρει παρὰ νὰ κάμῃ ὁδοὺς, παρὰ τοῦ κυρίου Χρυσίδου, ὅστις δὲν ἠξεύρει παρὰ τὸ λογιστικὸν καὶ παρὰ τοῦ κυρίου Χαραλάμπους, ὅστις καί τοι οἰκονομολόγος δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ αὔριον, ὅτι, κύριε ὑπουργὲ, ἀποδώσατε περισσοτέραν πίστιν εἰς τοὺς ἐμπειρικοὺς παρὰ τοὺς ἐπιστήμονας, διότι καὶ ὑμεῖς, ὅστις δὲν εἶσθε ἐπιστήμων εἶσθε οἰκονομολόγος, ὅπως ὑπῆρξα καὶ ἐγώ. Ἔπειτα ἀπορῶ πρὸς τὶ τοσοῦτος θόρυβος κατὰ τῶν ἐμπειρικῶν, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, ἐὰν θέλετε καὶ τῆς φιλολογίας ἀκόμη, ἂν θέλετε καὶ τῆς νομικῆς, ἂν θέλετε καὶ τῆς ἰατρικῆς, καὶ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ ἰατροὶ ἐμπειρικοὶ ἔκαμον θαύματα ἀνώτερα πολλάκις τῶν ἐπιστημόνων Ἀπόδειξις, Κύριοι, ὅτι ἕνα μέγαν Ναπολέοντα τὸν κατεδίκασαν εἰς τὴν Γαλλίαν εἰς θάνατον ὅλοι οἱ πεφωτισμένοι ἰατροὶ καὶ εἷς ἐμπειρικὸς ἰατρὸς τὸν διέσωσεν.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τί ἔπασχεν;

§99ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τί ἔπασχεν, ὅλοι οἱ ἰατροὶ τῆς Γαλλίας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διαγνώσωσι τὸ πάθος του, καὶ τὸ διέγνωσεν εἷς ἐμπειρικὸς, τοῦτο εἶναι ὡμολογημένον, εἶναι πάγκοινον. Ὁ Κ. Σταματόπουλος, ὅστις δὲν ἐνδιαφέρεται παντάπασιν εἰς τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου, καὶ ἐνδιαφέρεται πάντοτε ὑπὲρ τῶν ἐπιστημόνων, ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἠξεύρῃ. Ἀλλὰ μοῦ εἶπον, ὅτι ἐνδιαφέρεται, ἀλήθεια, ψεύματα, δὲν τὸν πέρνω εἰς τὸν λαιμόν μου. Κύριοι, ἂς ἀναλογισθῶμεν τὰς ἀνάγκας μας, ἂς ἀναλογισθῶμεν, ὅτι σήμερον ἐπαιτοῦμεν καὶ τὸ λεπτὸν, καὶ δὲν πρέπει διὰ νὰ ἀφίνωμεν θησαυροὺς τοσοῦτον κολοσσαίους διὰ νὰ μᾶς τοὺς διαρπάζουν ξένοι ἄνευ οὐδενὸς τέλους, ἄνευ οὐδεμιᾶς συνθήκης, ἄνευ οὔτε κἂν ἀδείας τοῦ νὰ ἐκκαμινεύσωσι καὶ νὰ διεξαγάγωσιν. Ἠξεύρω, ὅτι πολλὰ εἰς πολλοὺς διεσκόρπισαν, ἀλλ’ ἀποκρούω τὸ αἶσχος, ἀποκρούω τὸ ὄνειδος τοῦτο ἐξ ὅλων ἐν γένει τῶν βουλευτῶν. Ἠξεύρετε, Κύριοι, καί εἶναι ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος μάρτυς, ὅτε συνέστησε τὸ κατόπιν ὑπουργεῖον καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι προσλαμβάνει τὸν Κύριον Καλλιγᾶν καὶ τὸν Κύριον Λαζαρέτον, καλὸς καὶ ἔντιμος, εἶπον, ὁ Κύριος Λαζαρέτος, ἴσως θὰ ἦτο καλὸ; καὶ ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, ἐὰν δὲν ἤθελεν ἔχει συμμετοχὴν εἰς τὸ Λαύριον, ἐὰν δὲν ἦτο συνήγορος τῆς ἑταιρίας, ἐὰν τέλος πάντων δὲν ἦτο ἐκεῖνος, ὅστις ἠπάτησε τὸν δυστυχῆ Βάλβην.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπόντας δὲν ἐλέγχουν.

§101ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, τὸ ἔθνος καταστρέφεται, καὶ πάλιν δὲν ἐνθυμεῖσθε πόσον ἐνέπαιξε τὰ δικαστήρια; ἅ! οὔτε καθηγητὴς ἔπρεπε νὰ ᾖναι αὐτὸς, οὔτε δικηγόρος, κ’ ἕνεκα τούτου, ἂν κ’ ἤμην ὑποχρεωμένος καὶ συνδεδεμένος μετὰ τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου, οὐχ ἧττον, τοῦ εἶπον σᾶς ἀποχαιρετῶ, καὶ τὸν κατεπολέμησα ἕνεκα αὐτῆς τῆς αἰτίας, τὴν λέγω παῤῥησίᾳ διὰ νὰ μάθῃ τὸ πανελλήνιον τὰς πράξεις μου. Ἐν τούτοις ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ μετέβη εἰς τὸ Λαύριον, ἐξεπλήρωσεν ὅλας ἐν γένει τὰς διαταγὰς, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει. Εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς, ὅτι δῆθεν ἐζήτησε νὰ κάμῃ τὴν ἀνακαμίνευσιν ἐξ ὅλων τῶν σκωριῶν. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἦτο ἐξ ὅλων τῶν σωρῶν, διότι ὁ εἷς σωρὸς δίδει περισσότερον μόλυβδον, ὁ ἕτερος ὀλιγώτερον καὶ ὡς ἐκ τούτου εἵπετο νὰ γίνῃ ἓν συγκέρασμα καὶ οὕτω νὰ εὕρωμεν τὸν μέσον ὅρον. Ἐπιτέλους ἐβαρύνθην νὰ ὁμιλῶ πλέον περὶ αὐτῆς τῆς δυστυχοῦς ὑποθέσεως, ἐβαρέθην νὰ ὁμιλῶ, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἡ θέσις μου εἶναι πολλὰ δεινή· ὁ λαὸς ἠξεύρει ὅτι ἐγὼ ἐκίνησα τὰ περὶ Λαυρίου, καὶ ὁ εἷς ἀπ’ ἐδῶ μ’ ἐρωτᾷ τὶ κάμνει τὸ Λαύριον, ἐκεῖνος ὅτι ἠγοράσθητε, ὁ ἄλλος ὅτι ἔκαμε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, καὶ μὲ καταπλήττουν· εἶμαι ὡς ἐκ τούτου ἠναγκασμένος ν’ ἀφεθῶ καὶ ὅ,τι θέλει ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἂς κάμῃ.

§102ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι νὰ μὴν ἀφεθῇς.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας, Κύριοι, ἤρξατο ἡ παροῦσα σύνοδος πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ Λαυρίου καὶ πλέον ἢ ἅπαξ προκληθεὶς ἀπέφυγα πάντοτε νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι, ὡς γνωρίζετε, εἶμαι πολὺ καταβεβλημένος ἀπὸ τὸ μέγα δυστύχημα, τὸ ὁποῖον μοὶ συνέβη, καὶ τὸ ὁποῖον ὅλοι γνωρίζετε, καὶ ἐπειδὴ μάλιστα ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔπαθον ὡς πολιτικὸς ἀνὴρ καὶ οὐχὶ ὡς ἰδιώτης, νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν νομίζω, ὅτι μὲ πταίουν ὅλα, ὅσα συνδέονται μὲ τὴν πολιτικὴν μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτοῦ εἰργάσθην, καὶ ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἔφερον εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, νομίζω καθῆκόν μου νὰ λάβω τέλος πάντων τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, οὐ μόνον διὰ νὰ σᾶς ἐκθέσω εἰς ποίαν στάσιν ἀφῆκα ἐγὼ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι τόσον σπουδαία, ἀλλ’ ἀκόμη διὰ νὰ σᾶς εἴπω κατὰ ποῖόν τινα τρόπον φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ λάβῃ τέλος, χωρὶς ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐλαχίστην ὑπόνοιαν εἰς τὸ κοινόν, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου δὲν ἐπροστατεύθησαν, ὡς πρέπει, εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου ὅσον εἶναι σπουδαία ἄλλο τόσον, κατ’ ἐμὲ, ἀπέβη καὶ σκανδαλώδης, διότι κατὰ δυστυχίαν κ’ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς ὑπάρχουν πολλὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ καλὴν πίστιν βεβαίως ἔχουν τὴν ἰδέαν καὶ διακηρύττουν, ὅτι εἰς τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου περιέχεται οὐ μόνον μόλυβδος, ἀλλὰ καὶ ἄργυρος εἰς μεγάλην ποσότητα, ἐσχάτως δὲ ἤκουσα, ὅτι περιέχεται καὶ χρυσός. Διὰ τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν ὑπόληψιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη πρέπει νὰ λυθῇ οὕτως, ὥστε οὐ μόνον νὰ ἐξασφαλίζῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἀφίνῃ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν εἰς κανένα, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ κἄτι τι καλλίτερον διὰ τὸ δημόσιον καὶ δὲν ἐγένετο. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν εἶχον ὅλαι αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο πρὶν φθάσῃ ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὶν ἔλθῃ πρότασις νόμου, ἀπεφασίσθη νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Λαύριον, ἵνα ἐξετάσῃ μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν τὴν ὕλην αὐτὴν καὶ μᾶς πληροφορήσῃ τί περιέχει.—Εἶχε δὲ ἀποσταλῆ εἰς τὸ Λαύριον ἡ πρώτη ἐπιτροπή, συγκειμένη ἀπὸ πολλοὺς καὶ εἰδήμονας μηχανικοὺς καὶ χημικούς, ὅτε κατὰ τὸν προπαρελθόντα Νοέμβριον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προσκληθῶ ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κ. Ῥούφου. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐπανελθοῦσα ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, παρουσίασε τὴν ἔκθεσίν της. Κατὰ ταύτην εἰς τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου δὲν περιείχετο ἄλλο μέταλλον ἢ μόλυβδος· εἰς κἄθε δὲ τόνον μολύβδου (ὁ τόνος περιέχει 800 ὀκάδας) περιείχοντο 275 γραμμάρια ἀργύρου, ἀναλογοῦντα πρὸς 118 δράμια· ἑπομένως ἡ ἀξία τοῦ μολύβδου κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἀνέβαινεν εἰς 450 δραχμάς, προστιθεμένης εἰς ταύτας καὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἀργύρου ἀνεβιβάζετο ἡ ἀξία εἰς 475 δραχμάς. Τοῦτο διελάμβανεν ἡ ἔκθεσις τῶν ἐπιστημόνων. Εἰς ταύτην στηριζόμενος ἐγὼ καὶ μὴ ἔχων κανένα λόγον ν’ ἀμφιβάλλω οὔτε εἰς τὴν ἀκρίβειαν, οὔτε εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἔφερον πρότασιν νόμου εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρότεινον νὰ ἐπιβληθῇ φόρος 25 δραχμῶν κατὰ τόνον, ἂν αἱ σκωρίαι ἤθελον ἀποδειχθῆ, ὅτι εἶναι ἰδιόκτητοι· ἂν δὲ ἤθελεν ἀποδειχθῆ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, ὅτι ἐπὶ τῶν σκωριῶν αὐτῶν εἶχε δικαίωμα τὸ δημόσιον, τότε ἐπρότεινα, ὅτι ἔπρεπε νὰ τριπλασιασθῇ ὁ φόρος οὗτος, ὥστε ὁ τόνος νὰ πληρόνῃ 75 δραχμάς. Διὰ τὶ ἐπρότεινα τοῦτο κατὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν διὰ μακρῶν ἐξήγησα εἰς τὴν ἔκθεσιν, μεθ’ ἧς συνώδευον τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ἐπεφυλαττόμην νὰ δώσω πᾶσαν πληροφορίαν, καὶ διασάφησιν, ἂν ἤθελε κριθῆ τοῦτο ἀναγκαῖον κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, μόλις ἐῤῥίφθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν δημοσιότητα, καὶ εὐθὺς εὑρέθην ἐν μέσῳ δύω πυρῶν, ἀπὸ τὸ ἓν μέρος οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τοὺς σωροὺς περιέχεται ἄργυρος καὶ χρυσὸς εἰς μεγάλην ποσότητα ἐφώναζον, ὅτι ἐπρόδωκα τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καί τινες εἶπον, ὅτι ἐπληρώθην, ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ μέρος ἡ ἑταιρία ἐκραύγαζε μέχρι τρίτου οὐρανοῦ, ὅτι τὴν κατέστρεψα, διότι οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμε, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, δὲν στηρίζονται εἰς τὰ πράγματα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῇ τοσαύτη ποσότης μολύβδου· ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ ἔξοδά της, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ παρουσίασεν, εἶναι πολὺ μετριασμένα, ἐνῷ κατὰ τὴν ἑταιρίαν χρειάζονται μεγάλα ἔξοδα διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν ἑνὸς τόνου μολύβδου. Αὐτὰ ἐγένοντο καὶ τὰ γνωρίζετε ὅλοι, ἅμα τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐγὼ ὅμως, ἐπειδὴ δὲν ἤμην χημικὸς καὶ μηχανικὸς, καὶ δὲν ἐγνώριζον τίποτε ἀπὸ αὐτὰ, καὶ ἐπειδὴ ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς τὰ φῶτα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐδίστασα νὰ προχωρήσω· καὶ ἐπειδὴ ὡς ἐνθυμεῖσθε ἔληξεν ἡ τακτικὴ τῆς Βουλῆς σύνοδος καὶ δὲν ἐπρόφθασε νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου ἐθεωρήσαμεν λίαν ἀναγκαῖον νὰ τελειώσωμεν οὐ μόνον αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἕτερον σπουδαῖον ζήτημα τῆς Κωπαΐδος, καὶ δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ συμβουλεύσωμεν εἰς τὸν Βασιλέα νὰ συγκαλέσῃ ἔκτακτον σύνοδον τῶν Βουλῶν, ἵνα τελειώσωμεν αὐτὰ τὰ δύω σπουδαῖα πράγματα. Ἡ ἔκτακτος σύνοδος συνεκλήθη, καὶ ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένετο λόγος περὶ Λαυρίου. Ἐνθυμεῖσθε τότε πολὺ καλὰ, ὅτι ὁ ἔντιμος συνάδελφος Κύριος Σακελλαριάδης ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐμπειρικοὶ ἄνδρες ἐκκαμινεύσαντες τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου ἠδυνήθησαν νὰ ἐξαγάγωσι καὶ ἄργυρον. Ἀπήτησε δὲ νὰ δοθῇ ἡ εὐκολία εἰς τοὺς πρακτικοὺς τούτους νὰ κάμωσι τὰς δοκιμασίας των ὑπὸ τὰς ὄψεις ἐπιστημόνων ἀνδρῶν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἵνα εὑρεθῇ κατὰ πόσον τὰ ἐξαγόμενα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ ἐπαρουσίαζον, ἦσα πραγματικά. Δὲν ἐδυσκολεύθην ποσῶς νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Σακελλαριάδη, καθόσον ἡ ἐπιθυμία ἐμοῦ καὶ ἄλλων πολλῶν ἦτο νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια. Ἐκάλεσα λοιπὸν τοὺς Κυρίους αὐτοὺς καὶ τοὺς παρουσίασα εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ὀρυκτῶν Κύριον Βουγιούκαν καὶ τὸν Κύριον Χρηστομάνον, καὶ ἐκλείσθησαν εἰς ἓν δωμάτιον, ὅπου μὲ τὰ ἰδικά των ἐργαλεῖα καὶ μέσα νὰ ἐκκαμινεύσωσι σκωρίας καὶ νὰ μοῦ παρουσιάσωσι τὸ ἀποτέλεσμα βεβαιούμενον διὰ τακτικοῦ πρωτοκόλλου, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπογράψωσιν αὐτοὶ ὡς καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ οὓς εἶχον διατάξει. Τῳόντι, Κύριοι, ἐγένετο ἡ ἐκκαμίνευσις, καὶ, ὦ τοῦ θαύματος, παρουσιάσθη ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον μᾶς κατέπληξεν. Ἐκκαμίνευσαν αὐτοὶ οἱ πρακτικοὶ δύω μόνον δράμια μολύβδου καὶ ἐνταῦθα εὗρον ἕνα κόκκον ἀργύρου, ὥστε ἡ ὀκᾶ τοῦ μολύβδου θὰ εἶχε 200 κόκκους ἀργύρου, ὅ ἐστὶ 3½ δράμια, τότε ὁ τόνος ἔχει 2,600 περίπου δράμια ἄργυρον. Ἂν ὑπολογισθῇ τώρα ἡ τιμὴ τοῦ ἀργύρου πρὸς 75 λεπτὰ κατὰ δράμιον, τότε βεβαίως ἡ ἀξία τοῦ ἀργύρου τοῦ περιεχομένου εἰς ἕκαστον τόνον μολύβδου ἀναβιβάζεται εἰς 2,200 δραχμὰς, ἂν προσθέσωμεν καὶ τὰς 450 δραχμὰς τὴν ἀξίαν τοῦ μολύβδου ἔχομεν 2,650 δραχμὰς ἀντὶ τῶν 475 τὰς ὁποίας ὑπελόγιζεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἑπομένως ἔχομεν, ὡς βλέπετε, ἀποτέλεσμα τριπλάσιον. Ἀπέναντι τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ κατεπλάγημεν ὅλοι, καὶ ἐχάρημεν. Κατὰ δυστυχίαν ἡ χαρά μας δὲν διήρκεσεν ἢ ὀλίγας ὥρας, διότι παρετηρήσαμεν ὅτι συνέβη τὸ ἀκόλουθον εἰς τὴν ἐκκαμίνευσιν, εἴτε διὰ τὴν ἀτέλειαν τῶν ὀργάνων, εἴτε ἐκ προθέσεως—δὲν ἠξεύρω ποῖον ἀπὸ τὰ δύω νὰ παραδεχθῶ —ἀντὶ νὰ βγάλουν 8 δράμια μολύβδου ἀπὸ τὰς σκωρίας τὰς ὁποίας ἐκκαμίνευσαν, ἔβγαλαν ὀλιγώτερον καὶ ἄφησαν νὰ χαθῇ ὁ ἕτερος μόλυβδος, ὃ θὰ εἰπῇ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον παρουσίαζον εἰς τὰς ὄψεις, ἦτο τὸ ἥμισυ τοῦ ἡμίσεως τοῦ πραγματικοῦ· καὶ ἰδοὺ ὁ λογαριασμὸς, ἂν ἀναλογίσωμεν τὸν ἐξαχθέντα ἄργυρον εἰς τὰ δύω δράμια τοῦ μολύβδου, τότε φέρει ἀναλόγως 270 δρ. ὅταν ὅμως τὸν ἕνα κόκκον εἰς τὰ 8 δράμια, τότε ἡ ἀναλογία ὑποτριπλασιάζεται, μένει τὸ ἥμισυ τοῦ ἡμίσεως. Ὅταν εἰς τὰ 8 δράμια ᾖναι ἕνας κόκκος ἀργύρου, τότε εἰς τὴν ὀκὰν 50 κόκκοι καὶ οὐχὶ 200, δηλ. ἕνα δράμι σχεδὸν· εἰς τὸν τόνον, ὅστις εἶναι 800 ὀκάδες, ἀναλογοῦν 660 δράμια ἀντὶ τῶν 2,600 δραμίων. Ἂν τὸ ἐξαγόμενον, τὸ ὁποῖον πρῶτον παρουσιάσθη ἦτο ὀρθὸν, τότε τὸ πρᾶγμα ἦτο σπουδαῖον, διότι ἡ ὁλικὴ ποσότης τοῦ μολύβδου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐξαχθῇ ἀπὸ τὰς σκωρίας τοῦ Λαυρίου ὑπολογίζεται εἰς 125,000 τόνους, ὅτε ἕκαστος τόνος ἕνεκα τῆς μεγάλης ποσότητος τοῦ ἐμπεριεχομένου ἀργύρου εἶχε μεγάλην ἀξίαν ἀνωτέραν τῶν 2,000 δραχμῶν· καὶ τότε ἡ ὁλικὴ ἀξία τοῦ ἐξαχθησομένου μετάλλου ὑπολογίζεται εἰς 350,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ τί ἤθελε συμβῆ ἂν ἡ ἐκκαμίνευσις ἐγίνετο μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον τὴν ἔκαμον οἱ πρακτικοί; τότε δὲν ἤθελον ἐξαχθῆ 125,000 τόνοι μολύβδου, ἀλλὰ μόνον τὸ τέταρτον καὶ ἡ ἀξία ἤθελε καταβιβασθῆ παρὰ πολὺ, διότι οὐ μόνον θὰ εἴχομεν ὀλιγωτέραν ποσότητα ἀργύρου, ἀλλὰ καὶ ἠθέλαμεν καταστρέψει καὶ τὰ ¾ τοῦ μολύβδου. Μετὰ τὴν ἀνακάλυψιν ταύτην, μετὰ τὴν ἀκριβεστέραν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν πρακτικῶν, ἔμενεν ὅτι εἰς πάντα τόνον μολύβδου περιείχοντο 660 δράμια ἀργύρου, ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς παρατηρεῖτε εἶναι τετραπλάσιον ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον οἱ ἐπιστήμονες παρουσίασαν, οἵτινες εἶπον, ὅτι εἰς ἕκαστον τόνον μολύβδου περιέχον-375 χιλιόγραμμα, ἴσον πρὸς 120 δράμια. Ἕνεκα τούτων ὅλων, Κύριοι, ἐδίστασα νὰ προχωρήσω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν· ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον συνεκλήθητε τότε, τὸ τῆς Κωπαΐδος, δὲν παρουσιάζετο, ὅπως ἐν ἀρχῇ παρουσιάσθη, διότι τότε πάντες ἤθελον τὸν διαγωνισμὸν, ὁ δὲ ἐργολάβος ἐνῷ ἀπ’ ἀρχῆς τὸν παρεδέχθη, μετὰ ταῦτα ἀνεκάλεσε τὴν πρότασίν του, διὰ τοῦτο δὲν ἐδιστάσαμεν πάλιν νὰ συμβουλεύσωμεν καὶ τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα νὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν τῆς ἐκτάκτου ἐκείνης Συνόδου, ἵνα λάβῃ καιρὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ κοινωνία νὰ μελετήσῃ καλλίτερον τὰ δύω αὐτὰ οὐσιώδη ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὅσον ἐθεωρήσαμεν κατεπείγοντα, ἄλλο τόσον ἐνομίζομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὰ ἐξετάσωμεν μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν, οὐ μόνον ἵνα μὴ ἀδικηθῇ τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἐγερθῇ καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑποψία ὅτι ἐπροδώκαμεν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καὶ ὅτι δὲν ἐλάβομεν ἀλλαχόθεν ἐκεῖνο, ὅπερ ζητοῦμεν διὰ τῶν φόρων, οὓς ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὸν τράχηλον τοῦ λαοῦ, νὰ λάβωμεν. Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἰργάσθην ἐπὶ πολὺ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἰδοὺ τίνι τρόπῳ νομίζω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δύναται νὰ διεξαχθῇ. Ἔπρεπεν οἱ πρακτικοὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι παρουσίασαν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, νὰ σταλοῦν ἐπιτοπίως εἰς τὸ Λαύριον μὲ συνοδίαν ἑνὸς ἢ δύω ἀνθρώπων τῆς ἐξουσίας, ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβουν μίαν ποσότητα σκωρίας κατ’ ἐκλογὴν, ἄλλην τόσην ποσότητα νὰ λάβουν καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ φέρουν αὐτὴν τὴν ποσότητα εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐπὶ τῆς ποσότητος ἐκείνης νὰ κάμουν πολλὰς καὶ διαφόρους δοκιμασίας, οὐχὶ μίαν ἀλλὰ καὶ δύω καὶ τρεῖς καὶ ἑκατὸν, ὥστε ν’ ἀποδειχθῇ ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον παρουσίασαν εἰς τὴν πρώτην ἀνακαμίνευσιν ἦτο τυχαῖον ὅλως διόλου, καὶ τότε νὰ λείψῃ πᾶσα ὑποψία τοῦ κόσμου, καὶ νὰ πεισθοῦν πάντες, ὅτι εἰς τὰς σκωρίας δὲν περιέχεται ἢ μόνον μόλυβδος καὶ μία ἐλαχίστη ποσότης ἀργύρου, ἡ ὁποία δὲν μεταβάλλει κατὰ πολὺ τὴν ἀξίαν τοῦ μετάλλου, ἢ ἂν αἱ ἀλλεπάλληλοι δοκιμασίαι παριστῶσι τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ἢ καὶ μεγαλεῖτερον, τότε τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἤθελον ἔχει καμμίαν δυσκολίαν, μ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω εἰς τὴν πολυμάθειαν τῶν ἐπιστημόνων, νὰ τοὺς εἴπω, ὅτι, κύριοι, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχετε, δὲν εἶναι τέλεια, πηγαίνετε νὰ λάβετε μαθήματα ἀπὸ τοὺς πρακτικοὺς, οἱ ὁποῖοι καίτοι μὴ ὄντες ἐπιστήμονες—δὲν ἠξεύρω—πῶς κατορθόνουν νὰ παρουσιάζουν μεγαλεῖτερα ἀποτελέσματα, καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἤθελε μὲ κατηγορήσει κανεὶς, ὅταν ἀντὶ εἰς τὰς θεωρίας δίδω βάσιν εἰς τὰ πράγματα, ὅπως μανθάνω, ὅτι πρόκειται νὰ κάμῃ τὸ ἰατροσυνέδριον, εἰς ὃ παρουσιάσθη τις δυνάμενος μετ’ ἐπιτυχίας νὰ θεραπεύῃ τὴν ἐντεροκήλην, καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέναντι τῶν λόγων καὶ τῶν διπλωμάτων, τὰ ὁποῖα παρουσίασε, παρουσιάζει διαφόρους ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἐθεράπευσε, καὶ λέγει εἰς τὸ ἰατροσυνέδριον ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐπιστήμων, θέλω μόνον νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ θεραπεύσω αὐτὸ τὸ νόσημα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ τὸ ἰατροσυνέδριον φρονίμως ποιοῦν, θέλει νὰ βεβαιωθῇ διὰ τριῶν ἢ τεσσάρων παραδειγμάτων ἀκόμη, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος εἶναι κάτοχος μυστηρίου τινος δυνάμει τοῦ ὁποίου θεραπεύει τὸ νόσημα αὐτὸ, καὶ ὑπεσχέθη νὰ τοῦ δώσῃ τὴν ἄδειαν. Τὸ ἴδιον ἤθελον κάμει καὶ ἐγώ· ἤθελον εἰπεῖ δὲν πιστεύω τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιστημόνων, πιστεύω εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν οἱ πρακτικοί. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα μου, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπ’ ἀρχῆς, καὶ τοιοῦτόν τι ἤθελον πράξει· ἀλλὰ, καθὼς γνωρίζετε, ἅμα ἔκλεισεν ἡ σύνοδος, τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο οὗ εἶχον μέρος ἀπεσύρθη ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν· ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐσχηματίσθη, ἐνόμισεν ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι ἅμα ἀνεχώρει ἡ Βουλὴ ἡ ἐντολή του ἦτο ἀποπερατωμένη, καὶ κατέθεσε τὴν παραίτησίν της εἰς τὸν Βασιλέα. Ἐσχηματίσθη ἕτερον ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον, μὲ λύπην μου εἶδον, δὲν ἔκαμε καμμίαν ἐργασίαν, διότι, ἂν προηγουμένως ἐγίνοντο τοιαῦται προετοιμασίαι, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Τέλος πάντων συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, τὸ ζήτημα φέρεται πάλιν ἐνώπιον αὐτῆς· τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι ἂν δὲν ἐξαντληθοῦν ὅλα τὰ μέσα, ἂν δὲν γίνουν ὅλαι αἱ δοκιμασίαι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διασκεδασθῇ πᾶσα ἀμφιβολία, πᾶσα ὑπόνοια ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπειδὴ συμβαίνει διαφορὰ μεταξὺ ἐπιστημόνων καὶ πρακτικῶν, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ τὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα ἀνωτέρω, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου χωρὶς νὰ ἔχωμεν φόβον, ὅτι δύναται κανεὶς νὰ μᾶς μεμφθῇ, ὅτι δὲν προστατεύομεν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου.

§104ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν δὲν ἐθεώρουν ἀναγκαίαν τὴν δοκιμασίαν, βεβαίως δὲν ἤθελον προτείνει ἐγὼ ὁ ἴδιος εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Κατὰ πρότασιν δὲ τοῦ κυρίου Σακελλαριάδη ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ καὶ τὴν ἀποστολὴν ἑτέρας ἐπιτροπῆς ἐκ πρακτικῶν, ὅπως καὶ τὸ ἔπραξα· δυστυχῶς ὅμως, ὡς σήμερον σᾶς εἶπον, ἀπέφυγον οἱ δεύτεροι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἀποστολήν των, ἀλλ’ ὀλίγον τὸ κακόν, διότι κύριος σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς νέας ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι ἡ ἐξεύρεσις τῆς ἀναλογίας, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν πολυτίμων μετάλλων, τουτέστι τοῦ ἀργύρου καὶ τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸν μόλυβδον, ἀλλὰ κυρίως ἡ δαπάνη διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ μολύβδου· ἐὰν δὲ ὁ μόλυβδος οὗτος περιέχῃ χρυσὸν καὶ ἄργυρον κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τῶν ἐμπειροτεχνῶν, τὸ δημόσιον κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα, τοῦ νὰ λαμβάνῃ δηλ. τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμά του κατ’ ἐκλογὴν ἢ εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα, οὐδεμία ζημία δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον διὰ τὸν λόγον, ὅτι, ἐὰν τὸ εἶδος περιέχῃ χρυσὸν καὶ ἄργυρον, θέλει περιέχει τὸ εἶδος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον θέλει λάβει καὶ ἡ Κυβέρνησις. Σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι κατὰ τὰς δοκιμὰς τῶν πρακτικῶν φαίνεται, ὅτι εἰς ἕνα τόνον μολύβδου ἐμπεριέχονται ἑπτὰ ὀκάδες ἀργύρου καὶ ἑπομένως ἡ ἀξία τοῦ μολύβδου ἀντὶ 500 δρ. ἀναβιβάζεται εἰς 2,000· λοιπὸν ἂν τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου θὰ λαμβάνηται εἰς εἶδος θὰ λαμβάνῃ ἕκαστον τόνον ἀξίας 2,000 δραχμ. τουτέστιν ἂν ἡ ἑταιρία λαμβάνῃ 100 τόνους μολύβδου, τὸ δημόσιον θὰ λάβῃ 10 τόνους, καὶ ἑπομένως ἡ ἔρευνα τῆς σχέσεως τῶν πολυτίμων μετάλλων πρὸς τὸν μόλυβδον καθίσταται περιττή. Δὲν ὑφίσταται λοιπὸν ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξευρέσεως τῆς σχέσεως τοῦ ἀργύρου πρὸς τὸν μόλυβδον, ἀλλὰ κυρίως ἡ εὕρεσις τῆς δαπάνης, ἥτις γίνεται διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ μολύβδου, ἵνα προσδιορισθῇ ἡ καθαρὰ πρόσοδος τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν φόρον καὶ λοιπὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου. Ὅταν δὲ ἐπρότειναν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἠξεύρετε τί εἶπον; ἄ! ὁ χρυσὸς καὶ ἄργυρος χωρίζεται εἰς διάφορα δοχεῖα τῆς καμίνου· προσκαλοῦνται δὲ οἱ πρακτικοὶ ὑπὸ τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐπιστημόνων ἵνα καταδείξουν τὰ μυστηριώδη ταῦτα δοχεῖα, καὶ ἀποφεύγουν λέγοντες ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς κατάσκοποι, δὲν συμφέρει νὰ τὸ εἴπωμεν. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν ἔχομεν τὴν ἐλαχίστην δυσκολίαν νὰ μεταφέρωμεν καὶ σκωρίας ἐνταῦθα, καὶ ἂς γίνῃ ἡ δοκιμὴ δὲν δυσκολεύομαι νὰ διατάξω νὰ μεταφερθῇ ἐνταῦθα ποσότης σκωριῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν πάντοτε ἐπιστημόνων.

§105ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅτε ἤμην εἰς τοὺς Παρισίους καὶ εὑρέθην εἰς τὴν σχολὴν τῆς ἀναλύσεως τῶν μετάλλων, εἶδον ὅτι ποτὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ χωριστὰ ὁ ἄργυρος καὶ ὁ μόλυβδος. Δὲν γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ μὴ τὰ λέγωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι γινόμεθα γελοῖοι.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, νομίζετε πῶς ἠμπορεῖτε νὰ συζητήσητε καὶ σχηματίσητε καμμίαν ἰδέαν μὲ λόγους κενοὺς, προκειμένου περὶ μετάλλων, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀέρων καὶ ὑδάτων; Διὰ νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν πραγματικὰ γεγονότα, ἅτινα εἴτε ἡ ἐπιστήμη κατὰ τοὺς μὲν, εἴτε ἡ πεῖρα κατὰ τοὺς ἄλλους, ἔφερεν ὑπ’ ὄψιν μας. Τὸ κατ’ ἐμὲ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ κάμουν ἀναλύσεις οἱ χημικοὶ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὅλα τὰ μέσα νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ νὰ κρίνῃ ὁ κόσμος. Καὶ ἂν μὲν ἦναι πλοῦτος, τί ἀνάγκη εἶναι νὰ ἀποβάλωμεν τὴν ἑταιρίαν; Ἐὰν δὲν ἦναι πλοῦτος, τί τὴν θέλομεν τὴν ἑταιρίαν; Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἑταιρίας τοῦ νὰ ἦναι ἢ νὰ μὴν ἦναι, πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ τόπου μας. Ὅπως φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο. Ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ σᾶς λέγει, κεφάλαια εἰσέρχονται εἰς τὸ Κράτος, ἔρχεται ἄλλος καὶ σᾶς λέγει, κεφάλαια ἐξέρχονται τοῦ Κράτους· δὲν εἶναι ἀληθὲς οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο. Ἡμεῖς ἔχομεν νὰ μάθωμεν τί εἶναι αὐταὶ αἱ σκωρίαι καὶ τότε ν’ ἀποφασίσωμεν φόρον ἢ ὅ,τι ἄλλο ἀποφασίσετε. Λοιπὸν τὶ ἐμποδίζει παρακαλῶ, ἀφοῦ κοντεύει νὰ λυθῇ τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, καὶ τὸ τῶν σκωριῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ; Ἐγώ, Κύριοι, παραδέχομαι ὅτι αἱ ἀναλύσεις πρέπει νὰ γίνουν καὶ τῶν μὲν, καὶ τῶν δὲ ὑπ’ ὄψιν τοῦ κοινοῦ· διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν χωρὶς νὰ μὴ ἴδωμεν· λοιπὸν διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ μὴ ἐπανέρχεται καθ’ ἑκάστην, διότι κατηντήσαμεν νὰ μὴ ἔχωμεν σειρὰν νὰ λαλήσωμεν, παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῆς Οἰκονομίας ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν γνώμην διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδῶ νὰ ἀνακαμινευθοῦν αἱ σκωρίαι.

§108ΤΙΝΕΣ. Ἐδῶ, μάλιστα.

§109ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐγὼ συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος νὰ δοθῇ πᾶσα δημοσιότης εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν σκωριῶν, καὶ παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συγκατανεύσῃ νὰ σταλῇ ἓν πλοῖον χωρητικότητος 5 τόνων μὲ μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ὑπάγῃ εἰς ὅλους τοὺς τόπους τοῦ Λαυρίου καὶ νὰ πάρῃ ἥμισυν τόνον ἀφ’ ἑκάστην θέσιν, ὥστε νὰ μὴν ἀφήσῃ οὐδεμίαν ἀφορμὴν, νὰ τὰ μεταφέρῃ ἐνταῦθα, ὁποιοσδήποτε θέλει, νὰ λάβῃ μέρος φανερὰ, καὶ μυστικὰ ἂν θέλῃ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ κατόπιν νὰ τὰ φέρῃ εἰς φῶς. Μάθετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς ἐμπειρικοὺς νὰ μὴ μείνῃ πάντοτε ἀφορμὴ, διότι εἴτε ἐπιτύχουν, εἴτε μὴ, πάντοτε θὰ εὑρίσκουν ἀφορμὰς, καὶ ἡμεῖς τότε δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν τίποτε. Μάθετε ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο τόσον καλὰ ἔχει εἰσχωρήσει εἰς τὴν πεποίθησιν τοῦ κόσμου ὅτι γίνεται κατάχρησις, ὥστε τίποτε δὲν δύναται νὰ τὸ ἐξαλείψῃ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς παραδέχεται αὐτὴν τὴν γνώμην. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· (ὥρα 3 Μ. Μ).