1865.12.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 99

Τῆς 31 Δεκεμβρίου 1865.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 12.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγγέλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Φλογαΐτης δι’ ἀναφορᾶς του ἐξαιτεῖται τὴν ἀπόδοσιν τῶν προϊόντων τῶν δημευθέντων κτημάτων του ἀπὸ τοῦ 1819 ὅτε ἐδημεύθησαν μέχρι τοῦ 1847 ὅτε τῷ ἀπεδόθησαν. Θέλει παραπεμφθῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§4ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπισπεύσῃ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς τῆς συνόδου.

§5ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ σταλῇ, διὰ τὸν λόγον, ὅτι γνωρίζω, ὅτι ἐντὸς τῆς ἐπαναστάσεως ὅλων ἐδημεύθησαν τὰ κτήματα, καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος τὰ κτήματα μὲν ἐδόθησαν, τὰ δὲ προϊόντα δὲν ἐδόθησαν.

§6ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πιστεύω.

§7Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν τῶν δύω συνταξιούχων.

§8ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ ταμεῖον τοῦ κράτους εὑρίσκεται εἰς μεγάλας στενοχωρίας, ὅτι οἱ τόκοι, τοὺς ὁποίους πληρόνομεν, εἶναι πολὺ ὑψωμένοι, μάλιστα ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπῆρξαν οἱ τελευταῖοι ἐπειδὴ δὲ οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν 6½ ἑκατομμύρια, δὲν θὰ εἰσπράξωμεν οὔτε 2, καθὼς γνωρίζετε, ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ μεταβάλῃ ὅλα τὰ κινητὰ χρέη εἰς πάγια· δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρουσιάσω πρότασιν νόμου, δι’ ἧς ἐπρότεινα νὰ δώσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ μεταβάλῃ ὅλα τὰ κινητὰ χρέη εἰς πάγια. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐσυζητήθη πρώτην καὶ δευτέραν φοράν· σήμερον ἀξιότιμός τις κύριος μοὶ ἀνήγγειλεν, ὅτι ἔλαβεν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς τὸν ἐρωτοῦν, ἂν ἔγινε νόμος περὶ αὐτοῦ, διὰ νὰ τὸν διατάξωσιν νὰ προβῇ εἰς προτάσεις καὶ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν· ἐπειδὴ ὁ κύριος αὐτὸς θὰ γράψῃ εὐθὺς εἰς τὴν Εὐρώπην μὲ τὸ προσεχὲς ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον ἀναχωρεῖ αὔριον, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ καὶ διὰ τρίτην φορὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ δοθῶσιν ὅλαι αἱ εὐκολίαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅσαι εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι· δὲν ἐπίστευα ὅμως, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἤθελεν ὑποστηρίξει τὸ κατεπεῖγον σήμερον διὰ δύω λόγων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἀξίαν, νομίζω. Ὁ πρῶτος λόγος δὲν ἔχει ἀξίαν διὰ τὸν σήμερον ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, ὅστις ἄλλοτε ὑπεστήριζεν ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι «τὰ ἔντοκα γραμμάτια, δὲν εἶναι προεξόφλησις τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως, ἀλλὰ ἔκτακτος πόρος ἐπαρκὴς εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ κράτους.» Τότε ἡ ἀντιπολίτευσις ἔλεγε πρὸς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι τὸ τῶν ἐντόκων γραμματίων δάνειον δὲν θέλει χρησιμεύσει εἰς τίποτε, ὅτι τῶν γραμματίων θὰ ἐκπέσῃ ἡ ἀξία, καὶ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου δὲν θὰ κυκλοφοροῦν. Τώρα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔρχεται, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ἀνερυθριάστως καὶ διατείνεται, «ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια δὲν ὠφελοῦν καὶ δὲν συμφέρουν, ὅτι ἐξαιτίας αὐτῶν χάνονται αἱ εἰσπράξεις, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς ἕν πάγιον δάνειον, τὸ ὁποῖον τότε δὲν ἀπεδέχετο.» Αὐτὸς εἶναι ὁ πρῶτος λόγος, ὅστις δὲν στέκει εἰς τὸ στόμα τοῦ Κ. Σωτηροπούλου. Μολαταῦτα ἡ ἀντιπολίτευσις τὸν εὐχαριστεῖ, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων μαθὼν τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων αὐτῆς, κηρύττει αὐτὴν δημοσίᾳ. Τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τὴν ἀγορὰν, τὰς φέρει εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ συστήσῃ καὶ ἐπισπεύσῃ δυνάμει αὐτῶν τὸ προκείμενον δάνειον· ἀλλ’ ἐρωτῶ, τί σημαίνουσι, κύριοι, οἱ λόγοι ἑνὸς ἰδιώτου, εἰπόντος πρὸς τὸν Κ. ὑπουργὸν, «μαθὼν ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν παρουσιάσθη νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖς τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇς 15,000,000, ἔγραψα εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐκεῖθεν δὲ μοὶ ἀπεκρίθησαν, ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ δανείσωσιν.» Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ μὴ πιστεύσω τὴν διαβεβαίωσιν· καὶ δὲν ἀποδίδω τὴν πρόθεσιν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἔπλασε τὸ ἐπιχείρημα, ἀλλὰ τὸν ἐπληροφόρησαν κακῶς. Δὲν εἶναι πιστευτὸν, ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι τῆς Ἀγγλίας ἐξ ἁπλῆς ἐπιστολῆς πληροφορηθέντες ἔσπευσαν νὰ προσφερθῶσι. Διὰ μίαν ἀγορὰν, ὁποία εἶναι ἡ τῆς Ἀγγλίας, ὅπου τὰ χρήματα δὲν στεροῦνται πόρων, εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσω τὴν ἀγοραίαν ταύτην διαπραγμάτευσιν, ἥτις οὔτε συμβιβάζεται μὲ τὴν περὶ τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος ἐπικρατοῦσαν ἐκεῖ ἰδέαν, τὴν ὁποίαν πολλάκις καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐξέθεσεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἤθελα παρακαλέσει τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐν πρώτοις νὰ μᾶς φέρῃ ἕνα κατάλογον τῶν κινητῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ πάγιον δάνειον τῶν 15,000,000· διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ, εἰμὴ μόνον πρὸς ἐξόφλησιν ὑπαρχόντων ὡς ἀπαιτητῶν χρεῶν. Ὅθεν πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὸ ποσὸν τῶν κινητῶν χρεῶν, καὶ ὁποῖα εἶναι ταῦτα, διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ παγίου χρέους, ὅπερ θὰ συνομολογήσωμεν. Παρεκτὸς τούτου ἐνθυμοῦμαι, ὅτι αὐτὸς ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ἤλεγξε τὸν Κ. Χρηστίδην, ὅτι κακῶς ὑπελόγισε τὸ ἐνεργητικὸν καὶ παθητικὸν εἰς τὴν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους ἔκθεσίν του, ἔφθασε δὲ ἡ ὥρα ὅπως μᾶς πείσῃ περὶ τούτου. Πρῶτον λοιπὸν πρέπει νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τῶν κινητῶν χρεῶν, καὶ ὁποῖα εἶναι ταῦτα. Δεύτερον, θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ἡ ἔρευνα αὕτη δι’ ἕνα ἄλλον σκοπὸν. Ὁ τόκος εἶναι πολὺς πρὸς 8%, καὶ νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ἔχομεν δὲν εἶναι μὲ τὸν βαρὺν τοῦτον τόκον, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς δὲν ἐννοεῖ νὰ τοῦ ἐπιτρέψωμεν νὰ δανεισθῇ μὲ 8% πρὸς ἀντικατάστασιν χρεῶν, δι’ ἅ πληρόνομεν 4%. Τρίτον, παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ καί τινας πληροφορίας περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, χωρὶς νὰ ἀντίκειμαι εἰς τὴν ἀρχὴν, λέγω ὅτι δὲν πρέπει ἡ ἀναχώρησις τοῦ ταχυδρομείου νὰ μᾶς κάμῃ νὰ συζητήσωμεν τόσον σπουδαῖον νομοσχέδιον εἰς μίαν στιγμήν.

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ τὸ συζητήσωμεν, τότε θὰ κάμω λόγον περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ δανείων καὶ διὰ 3ην φοράν.

§13ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποῖος τῶν βουλευτῶν εἶναι ἕτοιμος.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον)· οἱ μὴ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐσηκώθησαν οἱ ὀλιγώτεροι).

§15ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι, νομίζω, ἐπιτετραμμένον νὰ συζητήσωμεν τὰ περὶ κινητῶν καὶ παγίων χρεῶν, θέλω ὅμως ἀπαντήσει περὶ ὅλων τῶν ἄλλοτε διατρεξάντων εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχομεν, κύριοι, κινητὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ἄρχονται ἀπὸ τοῦ 1862· τὸ πρῶτον χρέος, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸ δημόσιον εἰς τὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, ἐγένετο κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1862 καὶ ἀναβαίνει εἰς 2,800,000 δραχμὰς, ἐσυμφωνήθη δὲ πρὸς 6%, ἡ δὲ προθεσμία ὡρίσθη εἰς 2 ἔτη· ἐπέρασαν τὰ 2 ἔτη καὶ τὸ χρέος μένει ἀμετάβλητον, διότι ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ πληρώσῃ οὐδὲ λεπτὸν, περιορίζεται μόνον νὰ πληρώνῃ τὸν τόκον. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι εἰς θέσιν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιστροφὴν καὶ νὰ ἐπιβάλῃ προτάσεις, ὅπως αὐξήσῃ τὸν τόκον, διότι ἡ προθεσμία ἔληξε. Δεύτερον δάνειον εἶναι τὸ τῶν 400,000 δραχμῶν· τὸ δάνειον τοῦτο στηρίζεται εἰς ἕνα νόμον τοῦ 1863, ὅστις ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ 3,000,000. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτου τοῦ νόμου ἡ Κυβέρνησις ἐδανείσθη ἀπὸ τοῦ Κ. Βούρου μὲ 8% τὸ δάνειον τῶν 400,000 δραχμῶν, ἐξ αὐτῶν δὲ ἐπληρώθησαν μόνον 120,000, τὰ δὲ λοιπὰ ὀφείλονται, ὑπάρχει μάλιστα μία συμφωνία νὰ πληρώνωμεν 40,000 κατὰ μῆνα. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰδίου νόμου ἐδανείσθη ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Ἰόνιον τράπεζαν ὀλίγα χρήματα, ἀλλ’ αὐτὰ ἐξοφλοῦνται, διότι παρεχωρήθησαν αἱ εἰσπράξεις ἑνὸς τελωνείου· ὥστε τὸ παθητικὸν χρέος ἀναβαίνει εἰς 3,000,000 περίπου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκδώσῃ ἔντοκα γραμμάτια· ἡ ἔκδοσις τῶν γραμματίων ἐκανονίσθη εἰς 3,000,000, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα εἰς 6,000,000. Ἐκτὸς τοῦ νόμου τοῦ 1863, καθ’ ὅν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἄδειαν νὰ συνάψῃ δάνειον 3,000,000, εἶχε τὴν ἄδειαν νὰ συνάψῃ καὶ μέχρι 6,000,000 δυνάμει τοῦ περὶ ἐντόκων γραμματίων νόμου. Ἐκ τῶν ἐντόκων γραμματίων δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν εἰμὴ 3,800,000, αὐτὸ εἶναι ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον εἰς κυκλοφορίαν. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτῶν τῶν χρεῶν παρελάβομεν κινητὸν χρέος καὶ ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον· ὅταν ἐτελέσθη ἡ ἕνωσις καὶ συνεχωνεύθη τὸ ταμεῖον τῆς Ἰονίου πολιτείας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εὑρέθησαν χρέη κινητὰ ἀναβαίνοντα εἰς 5,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται ἐν μέρει μὲν εἰς τὸ ἐνεργετικὸν ταμεῖον, ἐν μέρη δὲ εἰς διαφόρους κεφαλαιούχους, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων εἶναι Ἄγγλοι· ἕνας τίτλος εἶναι 6,000 λιρῶν, ἄλλος 5,000 λιρῶν καὶ καθεξῆς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα δυνάμει τῆς ἀποφάσεως τοῦ κοινοβουλίου τὰ 5,000,000 νὰ ἀναβιβάσῃ εἰς 7,000,000 καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ 6,000,000 τῶν ἐντόκων γραμματίων· τουτέστι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέχρι 16,000,000. Πρόκειται τώρα νὰ μᾶς δώσητε ἁπλῶς τὴν ἄδειαν ἀντὶ τῶν κινητῶν νὰ εὕρωμεν νὰ κάμωμεν ἓν δάνειον πάγιον, καθ’ ὅσον εὕρωμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν αὐτὸ τὸ δάνειον. Βλέπετε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέου δανείου, ἀλλά περὶ μεταβολῆς τῶν κινητῶν δανείων εἰς πάγιον δάνειον· ἔχομεν σήμερον τὴν ἄδειαν μέχρι 16,000,000 νὰ κάμωμεν κινητὰ δάνεια· ἀπέναντι τῶν 16,000,000 σᾶς ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν, ἐὰν δυνάμεθα, νὰ μεταβάλωμεν αὐτὰ εἰς πάγια.

§16Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν δὲν θελήσητε νὰ ἀγοράσητε τὰ ἔντοκα γραμμάτια, τότε θὰ παύσουν νὰ ἰσχύουν....

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πρέπει νὰ μὴ δώσητε τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσπράττῃ φόρους διὰ νὰ πληρώσῃ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ τὸν στρατὸν διότι...... Ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις σᾶς λέγει, ὅτι δύναται καὶ ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ μέχρι 16,000,000 δραχμῶν, θέλετε νὰ ἀκυρώσητε αὐτὸν τὸν νόμον; τώρα μοὶ λέγετε, ὅτι δύναται νὰ πάρῃ καὶ αὐτὰ, νὰ κάμῃ καὶ τὸ ἄλλο.........

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡμιλήσατε Κύριε ὑπουργὲ, περὶ χρέους τῆς Ἑπτανήσου· ὡς ἐνθυμοῦμαι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν τῆς τελευταίας Βουλῆς τοῦ Ἰονίου Κράτους, κατεσπευσμένως τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο ἀπεφάσισε νὰ καταστρώσῃ πίνακα, εἰς ὃν νὰ συμπεριλάβῃ τὰ χρέη τῆς Ἑπτανήσου. Τότε ὁ κατάλογος αὐτὸ, ἔγινεν, ἡ δὲ Βουλὴ διότι ἦτο ἠναγκασμένη κατεσπευσμένως νὰ τὸν συντάξῃ τὸν παρεδέχθη, ἀλλ’ ὡς προσωρινὸν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἀπεφασίσθη ὅπως ὁ κατάλογος ἐκεῖνος μὴ προσθέτῃ δικαιώματα εἰς τοὺς πιστωτάς· δηλ. ἡ ἐν τῷ καταλόγῳ ἐκείνῳ καταχώρησις ἑνὸς κεφαλαίου δὲν δίδει δικαίωμα τῷ πιστωτὶ νὰ τὸ ἀπαιτήσῃ, ἐὰν τυχὸν δικαιοῦται λαβεῖν ὀλιγώτερον ἢ διόλου. Ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἐὰν ἔχετε γνῶσιν τοῦ τοιούτου, ὅπως μὴ συμβῇ κανὲν λάθος. Τῳόντι ἐν τῷ καταλόγῳ, νομίζω, τὸ χρέος ἀναβαίνει εἰς 516,000 λίρας, ἀλλά...........

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὁμιλῶ, στηρίζονται εἰς ἀποδείξεις· ἔπειτα δὲν πρόκειται περὶ τούτου, αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν ὑπάρχῃ, διότι τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ λάβῃ 900,000 δραχμὰς ἔχει τίτλον καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ δικαιοῦχοι.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν ἰδίως τῶν ἐντόκων γραμματίων τῆς Ἑπτανήσου ὑποθέτετε, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ τῆς προστασίας, δὲν ἤθελον τὸ δεχθῆ οἱ κάτοχοι αὐτῶν νὰ γίνεται καὶ τώρα; βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν συζητοῦνται οὕτω τὰ πράγματα αὐτά; Αὐτὸ τὸ ποσὸν, νομίζω, εἶναι 75,000 λιρῶν εἰς κυκλοφορίαν καὶ 40 τῆς τραπέζης ὡς ἐνθυμοῦμαι. Καὶ τὰ ἔντοκα γραμμάτια τῆς Ἑπτανήσου εἶναι πρὸς 3% καὶ ἓν μέρος πρὸς 4%..... Προσέτι ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἐὰν ἡ ἐθνικὴ τράπεζα διὰ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν, ἐπιμένῃ ζητοῦσα τὴν ἐξόφλησιν, καὶ ἐὰν δὲν εἶναι προσηκόντως ἐξησφαλισμένη ἀπὸ τὸ δημόσιον.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Βεβαίως ἐπιμένει καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν εὐκολύνῃ, διότι ἕνεκα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ της.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πόσα εἶναι;

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τρία ἥμισυ καὶ δύω ἀπὸ ἔντοκα γραμμάτια 5½ ἑκατομμύρια.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τῶν ἐργασιῶν της ὅταν εἶναι ἐξησφαλισμένη· διότι, ἠξεύρετε, ἐπικρατεῖ μία ἰδέα ὅτι ἡ τράπεζα ἔπαυσεν ἓν εἶδος ἐργασίας, ὄχι διότι τὸ δημόσιον τῆς ὀφείλει πολλὰ, ἀλλὰ διότι καί τοι ἔχουσα νὰ διαθέσῃ, νομίζει ὅτι ἡ πίστις τῆς ἀγορᾶς δὲν ἔχει καλῶς.

§25ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἤθελα κάμει μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἐὰν ἐννοῇ, μεταφερομένου τοῦ δανείου ἀπὸ κινητὸν εἰς πάγιον, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ καὶ ὁ αὐτὸς τόκος.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὸν νόμον ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ τόκου εἶναι 8%.

§27ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ διασαφισθῇ ὅτι πλέον τῶν 8 δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναβῇ.

§28ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι, παρατηρῶ ὅτι δὲν ἔχομεν ἐναντίαν γνώμην νὰ παραχωρήσωμεν τὴν ἄδειαν τοῦ δανείου καὶ πρέπει νὰ τὴν παραχωρήσωμεν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου. Τὸ δάνειον αὐτὸ δὲν ζητεῖται βεβαίως διὰ νὰ γίνῃ δαπάνη νέα, ἀλλὰ ζητεῖται ἀπέναντι τῶν ὑπαρχόντων δανείων. Τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, εἶναι πρὸς 6, πρὸς 4, πρὸς 5%, ὅταν αὐτὰ ἐξασφαλίσωμεν μὲ καλλιτέρας ἐγγυήσεις, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνουν. Ἡ τράπεζα δὲν δύναται νὰ πιέσῃ, ἡ τράπεζα ζῇ διὰ τῶν προνομίων.

§29ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Θέλει τὰ χρήματά της.

§30ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἔχει ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Ἡ τράπεζα τί νομίζετε ἀπὸ τὰ κεφάλαιά της ζῇ; ζῇ ἀπὸ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα παραχωρεῖ τὸ ἔθνος. Λοιπὸν ἀπέναντι τῶν προνομίων τῶν μεγάλων, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ ἐκ τῶν ὁποίων πηγάζουν τὰ μεγάλα της κέρδη, πρέπει νὰ περιμείνῃ ἀφοῦ εἶναι ἐξησφαλισμένη. Τοῦ Βούρου τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ ἡ Τράπεζα ἔχει ὑποχρεώσεις. Τί εἶναι ὅλα αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια τῶν χαρτονομισμάτων, τὰ ὁποῖα τρέχουν; Τὸ ἔθνος πάντοτε ἀνέστησε τὴν Τράπεζαν. Ὅταν μίαν φορὰν ἐπέμενον νὰ ἐξαργυρώσουν τὰ χαρτονομίσματα καὶ δὲν εἶχεν ἡ τράπεζα νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ, ἔκαμε νόμον ἡ Βουλὴ νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ. Ἐννοεῖτε, κύριοι, τί νόμος ἦτο αὐτός; πόσον εὐεργετικὸς διὰ τὴν τράπεζαν; Ὅταν σοῦ ζητῶ νὰ μοῦ δώσῃς χρήματα, τὰ ὁποῖα μοῦ ὀφείλεις καὶ μοῦ δίδεις ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἔγεινε κατεσπευσμένως καὶ λέγεις δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ σὲ πληρώσω! Λέγω λοιπὸν ὅτι τὰ μὲν χρέη, τῶν ὁποίων ὁ τόκος εἶναι ἀνώτερος, πρέπει νὰ κάμωμεν δάνειον νὰ τὰ ἐξοφλήσωμεν· ἀλλὰ τὰ χρέη, τῶν ὁποίων ὁ τόκος εἶναι κατώτερος, πρέπει νὰ τὰ ἐξασφαλίσωμεν, καὶ νὰ τὰ τηρήσωμεν. Ὥστε τὸ δάνειον ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμωμεν ἀλλὰ μετριώτερον, διὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς κατεπείγουν διὰ τόκου ἀνωτέρου.

§31ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ μάθω παρὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ἐὰν αὐτὸ τὸ δάνειον εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογηθῇ ἄνευ ἐξόδων προμηθείας ἀμοιβῶν καὶ ἄλλων τοιούτων.

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ ἀνώτατος ὅρος τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας θ’ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον, συνίσταται εἰς 8%· ἐκ τοῦ ποσοῦ ὅμως τούτου δύναται νὰ δοθῇ καὶ ἓν μέρος διὰ προμήθειαν.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἐμπεριλαμβάνετο εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§34ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐμπεριέχεται.

§35ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὑπάρχου δύω ἐκδόσεις τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι διαφέρουσι....

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Ἰακωβάτε, πληροφοροῦμαι ὅτι ἔγινε λάθος εἰς τὴν τύπωσιν. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν, εἶναι αὐτό. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέχρι 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 8% καὶ χρεωλυσίῳ 2% κατ’ ἔτος. Μέρος τοῦ τόκου δύναται νὰ δοθῇ εἰς προμήθειαν δανείου καὶ ἀμοιβῆς.» Ὁ Κ. Κυπριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§37ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ, φέρω τὰς ἑξῆς ἀντιῤῥήσεις. Ἐὰν ἠδυνάμεθα σήμερον νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Τράπεζα, ὁ Βοῦρος, οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἐδάνεισαν τὴν Κυβέρνησιν, καί τοι δανείσαντες μὲ προθεσμίαν 3 μηνῶν, ἑνὸς ἔτους, ἢ δύω ἐτῶν, μολαταῦτα εἶναι ὑποχρεωμένοι, δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς θὰ εἰσάγωμεν, νὰ μὴ ζητήσουν τὰ κεφάλαιά των, παρὰ νὰ εὐχαριστῶνται εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων, τότε βεβαίως αἱ παρατηρήσεις τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ εἶναι ὠφέλιμοι διὰ τὸ δημόσιον· διότι ἠθέλαμεν ἔχει τὸν μετριώτερον τόκον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Ὅταν ὅμως ἀκούωμεν ὅτι τὰ δάνεια αὐτὰ εἶναι συνομολογημένα ὑπὸ ῥητὴν προθεσμίαν καὶ οἱ δανεισταὶ τοῦ δημοσίου ἔχουν τὸ δικαίωμα, ληξασῶν τῶν προθεσμιῶν σήμερον, αὔριον, πάντοτε ν’ ἀναγκάσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος της, καὶ μάλιστα, ἐὰν τὴν καταστήσουν καὶ ὑπερήμερον, νὰ τὴν ἀναγκάσουν νὰ πληρώσῃ καὶ τὸν νόμιμον τόκον τῶν 12%, διότι ὁ τόκος τῶν 4, 5, 6% εἶναι ὁ συμπεφωνημένος ἐντὸς προθεσμίας. Ὅταν ὅμως παρέλθῃ ἡ προθεσμία, ὅπως εἰς τὰ κοινὰ δάνεια, οὕτω καὶ εἰς τὰ τοῦ δημοσίου, ὁ τόκος διὰ μιᾶς ἐπιταγῆς ἀναβιβάζεται εἰς 12%. Ὅταν λοιπὸν εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ προνοήσῃ περὶ ἑνὸς παγίου δανείου, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς ἣν εὑρίσκεται θέσιν, ὥστε καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκθέσωμεν καὶ τὸ δημόσιον νὰ ζημιώσωμεν; Νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον φρονίμων. Δὲν ἔχομεν σήμερον τὸν δανειστὴν τοῦ παγίου δανείου ἕτοιμον, ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς δώσῃ τὰ 15 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἔχομεν μόνον ἐλπίδα καὶ ἡ ἐλπὶς αὕτη δικαιολογεῖται ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς οἰκονομολογικῆς, ὅτι προτιμότερα εἶναι τὰ πάγια δάνεια παρὰ τὰ κινητά· διότι ὁ ὀφειλέτης τότε εἶναι ἀναπαυμένος καὶ δὲν εἶναι ὑποκείμενος εἰς τὸν καταναγκασμὸν τοῦ δανειστοῦ νὰ τοῦ ζητῇ καθ’ ἑκάστην τὸ χρέος του. Φρονῶ διὰ τοῦτο ὅτι δὲν εἶναι παντάπασιν ἐφαρμόσιμοι αἱ παρατηρήσεις τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ, καὶ ὅτι λίαν δικαιολογημένη εἶναι ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ δοθῇ ἄδεια, ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀντικαστήσῃ τὰ κινητὰ χρέη δι’ ἑνὸς παγίου δανείου. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τοῦ δανείου· ἡ προμήθεια αὕτη, καθὼς γνωρίζετε, εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν συνομολόγησιν ἑνὸς δανείου. Βλέπετε ὅτι σήμερον ἕνας ἰδιώτης θέλει νὰ δανεισθῇ καὶ δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἕνα μεσίτην, διότι ὁ μεσίτης γνωρίζει ποῖος ἔχει χρήματα καὶ αὐτὸς θὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας εἰς τὸν δανειστήν. Ἐὰν λοιπὸν οἱ ἰδιῶται πληρόνουσι προμήθειαν, δύναται νὰ δανεισθῇ ἄνευ προμηθείας τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν παρίσταται τόσον ἀξιόχρεον, ὅσον παρίσταται ἕνας ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος δανείζεται ἀπὸ τὴν τράπεζαν 1000 δραχμὰς καὶ δίδει εἰς ὑποθήκην 3000, διότι μόνον τὸ τρίτον τῆς περιουσίας του δανείζει ἡ Τράπεζα. Λοιπὸν καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἰδέαν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τὴν θεωρῶ δικαιολογημένην καὶ διὰ τοῦτο τὴν παραδέχομαι.

§38ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κ. Πρόεδρε, παρατηρῶ ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον συνέβη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου· ἡ πρώτη συζήτησις ἐγένετο τὴν 13 Δεκεμβρίου, ἡ δὲ δευτέρα τὴν 15, ἀλλὰ καὶ αἱ δύο ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, οὐχὶ ἐπὶ τοῦ σήμερον παρουσιαζομένου.

§39ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τροπολογία.

§40ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κέας, ὁ ὁποῖος ἦλθε ν’ ἀντικρούσῃ προθύμως τὰς παρατηρήσεις μου, νομίζω ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων ἐλάλησεν. Ἐγὼ ἔκαμα διάκρισιν διὰ τὸ δάνειον τοῦ Βούρου· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν Τράπεζαν ἔχομεν ἀνοικτὸν λογαριασμόν.

§41ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀνοικτὸς λογαριασμὸς θέλει νὰ εἴπῃ, καθὼς γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ, τὸ νὰ δύναται ὁ ὀφειλέτης νὰ δίδῃ εἰς πάντα καιρὸν ἀπέναντι τοῦ χρέους του.

§42ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Φέρετέ μας λοιπὸν τὰς σημειώσεις, νὰ ἴδωμεν πότε ἐδόθησαν.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰ 1862 ὅταν ἔγινεν ἡ στάσις τοῦ Ναυπλίου.

§44ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κ. Καλλιφρονᾶ, σεῖς θὰ γνωρίζετε καλλίτερον ἀπό ἐμὲ, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δανείζει ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ παρὰ μόνον εἰς τοὺς ἰδιώτας καὶ ἐπὶ ὑποθήκῃ ἢ ἐπὶ ὑπογραφῇ ἐμπόρων. Τώρα πῶς ἠμπορεῖ τὸ δημόσιον νὰ δανεισθῇ ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ καὶ πῶς ἠμπόρεσεν ἡ Τράπεζα νὰ δανείσῃ οὕτω;

§45ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἠπόρησα καὶ ἐθαύμασα τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους μᾶς παρουσίασεν ὁ ἔντιμος κύριος τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργό, ἀναβιβάζων τὸ κινητὸν δάνειον εἰς 15 ἑκατομμύρια, καὶ τέλος ἔρχεται διὰ τοῦ παγίου νόμου διὰ νὰ τὸ ἀποτίσῃ, καὶ πῶς; διὰ τῆς οἰκονομίας; ἀπ’ ἐναντίας διὰ τῆς σπατάλης· τοὐναντίον διὰ διπλασίου τόκου. Τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν, ὅτι δῆθεν ὀφείλομεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, εἶναι ἰδανικὸν, καὶ ἂν δὲν εἶναι ἰδανικὸν, εἶναι ξένον, ἀνήκει εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, ἀνήκει εἰς τὰ σχολεῖα, ἀνήκει εἰς ἄλλους, καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις ἡ ἑπτανησιακὴ φρονίμως ποιοῦσα συνεφώνησε διὰ νὰ πληρώσῃ 4 καὶ 5% καθὼς εἶναι τοῦ Μοτζενίγου τὸ κληροδότημα, τοῦ Πετροζουλάκη καὶ ἄλλων τοιούτων, εἶναι δὲ καὶ δάνειον ξένον νομίζω 30, 40, 50,000 λίραις· αὐτὸ εἶναι τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ τώρα νὰ μᾶς πιέσῃ; ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἂν διετηρεῖτο οἰκονομία τις, ἐὰν ὑπῆρχε πρόνοια παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὥστε ἐγκαίρως νὰ δίδωνται οἱ τόκοι εἰς τοὺς δανειστὰς, αὐτοὶ βεβαίως δὲν ἤθελον μᾶς ἀπαιτήσῃ τὸ δάνειον· ἄρα τὸ δάνειον τὸ κινητὸν τῆς Ἑπτανήσου συμποσοῦται εἰς 50,000 λίραις καὶ ὄχι εἰς 5,000,000 δραχμὰς ὡς ὑπελόγισεν ὁ ἔντιμος κύριος ὑπουργὸς, διότι τὰ μεγάλα δάνεια ἀνήκουν, ὡς σᾶς εἶπον, εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἠδυνάμεθα νὰ πληρώνωμεν τόκους, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ κάμωμεν πάγιον δάνειον πρὸς ἀπότισιν αὐτῶν. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὸ δάνειον τῆς Τραπέζης. Νομίζω, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο συνεφωνήθη δι’ ἑνὸς νόμου, ὅτε ἐδόθη εἰς τὴν τράπεζαν προνόμιον ἀκόμη 25 ἐτῶν, καὶ τὸ δάνειον αὐτὸ συνεφωνήθη μὲ 6%. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Οἰκονομίας, καὶ τὸ δάνειον τοῦτο εἶναι φύσεως τοιαύτης, ὁποίαν μᾶς ὑπόσχεται καὶ ἡ ἀποξένωσις, τὴν ὁποίαν ἐπισπεύδομεν, τῆς Κωπαΐδος μὲ 1,700,000 δραχμάς· ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι προκειμένου νὰ συνταχθῇ τὸ συμβόλαιον, τοὐτέστι ἡ ἀποξένωσίς μας ἀπὸ τὴν Κωπαΐδα, μᾶς ὑπόσχονται νὰ μᾶς δανείσουν καὶ 1,700,000 δραχμὰς; τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, τοῦτο εἶναι ἡ δωρεὰ, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμον, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρόκειται διὰ νὰ ἀποξενώσωμεν ἡμεῖς, ὄχι ἑαυτοὺς, διότι δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ τοὺς μεταγενεστέρους, ἀπὸ τὴν Κωπαΐδα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ Κωπαΐδος.

§47ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι παράδειγμα, Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ μὲ ἐννοήσουν οἱ μὴ ἐννοοῦντες. — Ὥστε ἡ τράπεζα νομίζω, ἥτις ἔχει τοσαῦτα προνόμια, τοσαῦτα ὠφελήματα, ὥστε ἡ Κυβέρνησις πληρώνει καὶ βασιλικὸν ἐπίτροπον ἰδίοις ἀναλώμασι παρ’ αὐτῇ, καὶ στρατιώτας ἔχει νὰ τὴν φρουροῦν καὶ τόσα καὶ τόσα· καὶ ἐκτὸς τούτου, ὅτε τῆς παρεχωρήθη τὸ προνόμιον, ἐδόθη λόγῳ τινος δανείου, καὶ δὲν δύναται νὰ μᾶς βιάσῃ νὰ τῆς ἀποτίσωμεν τὸ δάνειον τοῦτο, ἀφοῦ ἡμεῖς ἐν καλῇ πίστει ὄντες πληρώνομεν τοὺς τόκους, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἡ τράπεζα ἔχει πολλὰ χρήματα περιττὰ, τὰ ὁποῖα δανείζει εἰς ἐμπόρους, καὶ ὅταν δανείζῃ τοσαῦτα εἰς ἐμπόρους, διατὶ δὲν ἠμπορεῖ διὰ νὰ δανείσῃ καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν; Ἓν μόνον δάνειον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ θεωρεῖται ἀπαιτητὸν, εἶναι τὸ δάνειον τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος κύριος ὑπουργὸς, ὅτι ἀναβαίνει εἰς 4,000,000 μόνον, διότι μόνον τόσα ἐπραγματοποιήθησαν, τὰ δὲ ἄλλα μένουν νεκρὰ καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀναβαίνει τὸ ὅλον δάνειον, ἡ ὅλη ὀφειλὴ εἰς 7,000,000 καὶ ὄχι εἰς 15,000,000. Ἐν ᾧ λοιπὸν δυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν μὲ 7,000,000 διὰ νὰ ἀποτίσωμεν τὰς ἀνάγκας μας, τίς ἡ ἀνάγκη διὰ νὰ ἐπιβαρυνώμεθα σήμερον μὲ 15,000,000; Εὔκολον, κύριοι, εἶναι τὸ δανείζεσθαι, ἀλλὰ τὸ πληρώνειν εἶναι δυσκολώτατον.

§48ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μήπως θὰ τὸ πληρώσωμεν ἡμεῖς; τὰ παιδιὰ μας· τὰ δάνεια ποτὲ δὲν ἐπιβαρύνουν ἐκείνους ὅπου δανείζονται.

§49ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Βεβαίως, καὶ διὰ τὴν Κωπαΐδα δὲν ἐπιβαρυνόμεθα ἡμεῖς, ἀλλ’ οἱ μεταγενέστεροί μας, καὶ εἰς τὸ Λαύριον ὅμως ἐπιβαρυνόμεθα διότι ἐὰν πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐλαμβάνετο πρόνοια διὰ τὸ Λαύριον δὲν εἴχατε ἀνάγκην σήμερον νὰ καταφύγητε εἰς δάνεια, ἀλλὰ τοὺς θησαυροὺς τούτους τοὺς ἀφήσατε μὲ αἶσχος εἰς τοὺς ξένους. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, θὰ παρακαλέσω τὸν ἔντιμον Κ. ὑπουργὸν, καθόσον μάλιστα φωνή τις ἐκ μέρους τῶν Ἑπτανησίων ἠγέρθη, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι ἀκαθάριστον, καθόσον φαίνεται καὶ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ 13ου κοινοβουλίου, ἐπειδὴ, λέγω, παρουσιάζονται τοιοῦτοι ἰσχυροὶ λόγοι, ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν νὰ ἀναβάλῃ τὸ ζήτημα ἕως τὴν δευτέραν, μέχρις ὅτου ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικά........ μέχρις ὅτου νὰ μᾶς καθυποβληθῇ κατάλογος τῶν δανείων καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἄλλως, κύριοι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ἐπίσης ὀφειλέται.

§50Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω νὰ εἶναι πλήρης ἡ Βουλή.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὰ δωμάτια, δὲν θέλουν νὰ καθίσουν ἐδῶ.

§52ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῇ τὴν ψῆφόν του ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντικειμένου, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖον καὶ σοβαρὸν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπισπεύσωμεν. Κύριε ὑπουργὲ, μας κατεπείγει ὁ χρόνος νὰ ἀπαντήσωμεν διὰ τοῦ ταχυδρομείου; εἶναι οἱ δανεισταὶ ἕτοιμοι διὰ νὰ μᾶς φέρουν τὰ χρήματα; θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς ἀκόμη, ἠμπορεῖτε μάλιστα νὰ βεβαιώθητε ὡς ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς τοὺς δανειστάς σας, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι πρόθυμος νὰ παραχωρήσῃ τὸ δάνειον καὶ δὲν ὑπάρχει δυσκολία, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ἐπὶ τίνος ποσοῦ πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ νὰ δανεισθῶμεν, καὶ ὄχι νὰ δανειζώμεθα διπλάσια.

§53ΠΛΑΤΥΣ. Καθόσον ἀφορᾶ, κύριοι, τὴν τράπεζαν καὶ τὰς σχέσεις αὐτῆς μὲ τὸ ἐμπόριον, ἡ τράπεζα ἠναγκάσθη νὰ ἐλαττώσῃ τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας πρὸ καιροῦ εἶχε δώσει εἰς τοὺς ἐμπόρους· ὥστε, ἐὰν τώρα παραδεχθῶμεν τὸ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον πάγιον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώσῃ τὰ ὀφειλόμενα πρὸς τὴν τράπεζαν, τότε καὶ ἡ τράπεζα θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν προτέραν τάξιν τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε πρὸς τοὺς ἐμπόρους, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ εὐκολύνωμεν τὸ ἐμπόριον, ὥστε καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι διὰ τὴν συνομολόγησιν τοιούτου παγίου δανείου θέλομεν πληρώσει τόκον περισσότερον παρὰ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον σήμερον πληρώνει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν τράπεζαν, τὸ περιπλέον αὐτὸ θέλει ἀποζημιωθῇ δεκαπλασίως διὰ τῆς εὐκολίας, ἡ ὁποία θὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὴν, νὰ χορηγῇ δηλ. πιστώσεις πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ νὰ τὸ εὐκολύνῃ· ὥστε μοὶ φαίνεται, ὅτι, αὐτὸς ὁ λόγος πρέπει νὰ ληφθῇ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ συντελέσῃ πρὸς παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§54ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λέγουν, ὅτι ἡ τράπεζα τὸ κάμνει πρὸς τὸ συμφέρον της καὶ θέλει νὰ τραβίξῃ τὰ χρήματα ἐκ τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶν’ ἀληθές.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡμεῖς ποσῶς δὲν ἐρωτήσαμεν τὴν Τράπεζαν.

§56ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ βιάσωμεν τὴν τράπεζαν, εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναλλαχθῇ μετ’ αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὴν τράπεζαν ν’ ἀφήσῃ τὸ δάνειον.

§57ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριοι! κηρύττομαι ἐναντίος ἐν γένει εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν δανείων· εἶναι καιρὸς πλέον, κατὰ τὸ λέγειν τοῦ Αὐτοκράτορος τῶν Γάλλων, νὰ κλείσῃ τὸ βιβλίον τῶν δανείων· καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία διέπει σήμερον τὰ εὐνομούμενα κράτη τῆς Εὐρώπης. — Νὰ παύσουν τὰ δάνεια. Μάλιστα ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ κλείσῃ τὸ βιβλίον τῶν δανείων, διότι δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν τὴν καλὴν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ ἕτερα κράτη. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσῃ ἡ κυβέρνησις δάνειον, ἵνα κάμῃ δημόσια ἔργα, καὶ τότε πάλιν θὰ ἐκηρυττόμην ἐναντίος εἰς τὰ δάνεια, διότι τὰ δημόσια ἔργα δὲν πρέπει νὰ ἐκτελῶνται διὰ δανείων, ἀλλὰ διὰ τοῦ περισσεύματος τῶν φόρων. Πλὴν δυναταί τις νὰ εἴπῃ τότε, ὅτι διὰ δημόσια ἔργα, καὶ μάλιστα παραγωγικὰ, ἂς ἐπιτρέψωμεν δάνειον εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τὴν σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῶν δανείων διὰ δημόσια ἔργα, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου, ὡς ἐζητοῦντο τὰ προηγούμενα δάνεια. Ἡ κυβέρνησις λέγει, δότε μοι δάνειον διὰ νὰ πληρώσω ἄλλα χρέη· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό· ἐὰν ὀφείλει τὸ κράτος, θὰ ὀφείλει καὶ μὲ αὐτὸ τὸ δάνειον καὶ ἄνευ αὐτοῦ. Ἐγὼ, λέγω, ὅτι εἶναι καλείτερον νὰ μείνῃ τὸ δημόσιον εἰς τὴν προτέραν κατάστασίν του, παρὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς νέαν, διότι ἡ πρώην κατάστασις, ἤτοι ἡ σημερινὴ, ἐπιβαρύνει ὀλιγώτερον τὸ δημόσιον, παρ’ ὅσον ἡ νέα, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει εὑρεθῆ τὸ κράτος· καὶ ἰδοὺ πῶς. Τώρα πληρώνει μικρότερον τόκον, ἐνῷ μὲ τὸ νέον δάνειον θὰ ἐπιβαρύνωμεν περισσότερον τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἑπομένως θέλει χειροτερεύσει τὸ δημόσιον· ὡσαύτως ὑπάρχει καὶ ὁ κίνδυνος, ὅτι τὰ κεφάλαια τοῦ νέου δανείου ἐνδέχεται νὰ μὴ δοθοῦν ὅλα.

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο εἶναι ὅρος ῥητός.

§59ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὅρος ῥητὸς εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ χρήματα τῶν καταπιστευμάτων, τὰ χρήματα τῶν ὑποτρόφων, καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἐν τούτοις εἴδομεν, ὅτι ἡ διαχείρισις ἔκαμε κατάχρησιν τῶν χρημάτων, ὥστε μεταξὺ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ὑπάρχει διαφορὰ μεγάλη. Ἐπομένως, ὡς βλέπετε, ὑπάρχουν δύω κίνδυνοι, διὰ τῶν ὁποίων θέλομεν χειροτερεύσει τὴν κατάστασιν. Ἂν πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ νέου δανείου δώσωμεν καὶ εἰς ἐγγύησιν τὰ τελωνεῖα, τότε ἐκλείπει ὁ φόρος αὐτός. Τὸ ὄφελος τοῦ ταμείου ἐκ τῶν τελωνείων θὰ δοθῇ εἰς τοὺς νέους δανειστάς· καὶ διατὶ νὰ μὴ δοθῇ εἰς τοὺς παλαιούς; διότι ὁ δανειστὴς ἔχων συμφέρον νὰ λαμβάνῃ τὸν τόκον, ποτὲ δὲν θέλει βιάσει τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ τὸ κεφάλαιον.

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἶμαι σύμφωνος μαζύ σας, ἀρκεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ νόμον, διαλαμβάνοντα, ὅτι ὅσοι ἐδάνεισαν τὰ χρήματά των διὰ τρεῖς μῆνας καὶ λαμβάνουν τοὺς τόκους δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν τὴν πληρωμὴν τοῦ κεφαλαίου.

§61ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε διὰ νόμου, νὰ γίνῃ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως.

§62ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάθετε ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἐντόκων γραμματίων δὲν ἔγεινεν οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη καθυστέρησις τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων, καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ τοιαύτη, διότι παρουσιάζουν τὸ γραμμάτιον εἰς τὴν λῆξιν τῆς τριμηνίας πρὸς ἀνανέωσιν καὶ λαμβάνουν τοὺς τόκους, καὶ μολαταῦτα πολλοὶ τῶν κατόχων ζητοῦν καὶ τὰ κεφάλαια, διότι εἶχον οἱ ἄνθρωποι καὶ ἑτέρας ἀνάγκας· θέλουν νὰ μεταχειρισθοῦν τὰ χρήματά των ταῦτα δι’ ἐμπόριον κτλ.

§63ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθόν. Δὲν ἦλθον ἵνα ἐμποδίσω τὸ δάνειον, ἦλθον ῥητῶς νὰ εἴπω, ὅτι δάνεια, ἵνα πληρώνωνται χρέη τοῦ δημοσίου, δὲν εἶναι ἐργασία οἰκονομολογικὴ, ὅταν τὴν σήμερον ὅλα τὰ κράτη τοῦ κόσμου πληρώνουν τὰ χρέη των, ἀλλὰ μὲ τὸ περίσσευμα τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἕτερος τρόπος δὲν ὑπάρχει τῆς πληρωμῆς τῶν χρεῶν εὐεργετικὸς διὰ τὸ ἔθνος, ἢ ὁ περιορισμὸς τῶν ἐξόδων. Ὥστε ὅπως ἐζήσαμεν τόσα ἔτη πρέπει νὰ ζήσωμεν ἀκόμη ἄλλο ἓν ἔτος, νὰ περιορίσωμεν τὰ ἔξοδα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα κράτη τῆς Εὐρώπης· ἀπὸ 32 ἑκατομμύρια νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ 18, διότι ὁ πλέον ἐξογκωμένος προϋπολογισμὸς εὐρωπαϊκῆς ἐπικρατείας εἶναι ὁ Ἑλληνικός. Ἡ ἀναλογία δι’ ἡμᾶς εἶναι 18 ἑκατομμύρια.

§64ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Καὶ διατὶ ὅταν συνεζητεῖτο δὲν ἐπροτείνατε οἰκονομίας;

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐρωτῶ τὸ κύριον ὑπουργὸν, ἂν πάρῃ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ δὲν εὕρῃ χρήματα, πῶς θὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν δυσκολίαν τῶν dettes flottantes; (θόρυβος).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ πρῶτον ἄρθρον. «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέχρι 15,000,000 δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 8% καὶ χρεολυσίῳ 2 τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος. Μέρος τοῦ τόκου δύναται νὰ διατεθῇ εἰς προμήθειαν τοῦ δανείου καὶ ἀμοιβὰς (primes).» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 2. Πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου τούτου δύναται νὰ προσδιορισθῇ ἀνάλογον μέρος τῶν εἰσπράξεων ἑνὸς ἢ πλειοτέρων τοῦ κράτους τελωνείων καὶ νὰ διαταχθῇ ἡ κατάθεσις αὐτοῦ εἴς τινα τῶν ἐν Ἑλλάδι τραπεζῶν.»

§67ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 3. Ἡ συνομολόγησις ὁλοκλήρου ἢ μέρους τοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἄρθρα δανείου ἀπαιτεῖται νὰ στηρίζεται εἰς Βασιλικὸν διάταγμα, ἐν ᾧ θέλουν διαγραφῆ αἱ βάσεις τῶν ἀμοιβαίων ὑποχρεώσεων τῆς τε κυβερνήσεως καὶ τῶν δανειστῶν καὶ προσδιορισθῆ ὁ χρόνος καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὁμολογιῶν.»

§69ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸ δάνειον θὰ γίνῃ εἰς μετρητά. Παρακαλῶ, κύριε ὑπουργὲ, νὰ μοὶ εἰπῆτε, θὰ τὸ εὕρητε εἰς τὸ ἴσον, ἑκατὸν εἰς ἑκατόν;

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν εὕρωμεν εἰς τὸ ἴσον θὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, ὥστε τὸ κράτος νὰ μὴ ἐπιβαρύνεται μὲ πλέον τῶν 8%.

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ γίνῃ ἡ ἐξήγησις, ὅτι τὸ 8% εἶναι ὁ ἀνώτερος ὅρος τῆς ὠφελείας, ἣν θὰ λάβῃ ὁ πιστωτής.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ οὕτως, ἡ δὲ κυβέρνησις δύναται νὰ συμφωνήσῃ μὲ κατώτερον τόκον καὶ νὰ κάμῃ ἔκπτωσιν τοῦ ἴσου, ἀρκεῖ τὸ σύνολον τῶν ὑποχρεώσεων νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ 8%.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα ἀντίῤῥησις;

§74ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ τρίτον ἄρθρον. «Ἄρθρον 4. Τὸ ἀνωτέρω δάνειον θέλει χρησιμεύσει ἀποκλειστικῶς εἰς ἐξόφλησιν τῶν κινητῶν χρεῶν τοῦ δημοσίου· ἑπομένως, καθόσον τοῦτο πραγματοποιεῖται, ἐλαττοῦνται κατ’ ἴσην ποσότητα τὰ ἐν τοῖς νόμοις ἀπὸ 14 Ὀκτωβρίου 1853, 3 Φεβρουαρίου 1864, καὶ 7 Αὐγούστου 1865 ὑπὸ στοιχ. ΣΝΒʹ. ΛΑʹ. καὶ ΡΒʹ. διαλαμβανόμενα ποσὰ δανείων καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων νήσων πηγάζοντα ἔντοκα χρέη ἐκ δραχμῶν 5,000,000.»

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελα εἰς τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου νὰ μὴ σημειωθῇ τὸ ποσὸν τῶν χρεῶν τῆς Ἑπτανήσου, φοβούμενος μὴ διὰ νόμου καθιερώσωμεν δικαιώματα ἀνύπαρκτα, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι τὸ χρέος τῆς Ἑπτανήσου εἶναι 5 ἑκατομμύρια, ἐνῷ δύναται νὰ ἦναι καὶ 4 ἑκατομμύρια.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πέντε ἑκατομμύρια παρουσιάζει ὁ λογαριασμὸς, τὸν ὁποῖον ἔκλεισεν ἡ Ἰόνιος διαχείρισις, ὅταν ἔγεινεν ἡ οἰκονομικὴ ἀφομοίωσις.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ἐγὼ εἴπω, ὅτι εἶναι 4 μόνον ἑκατομμύρια, διατὶ νὰ γράψωμεν εἰς τὸν νόμον, ὅτι εἶναι 5, τὰ ὁποῖα ἐγὼ φιλονεικῶ;

§79ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ ἕνα κατάλογον τῶν δανείων τῆς Ἑπτανήσου. Ποῖα δάνεια ἐννοεῖ ἤδη;

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς διορθωθῇ τότε οὕτως· «καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων νήσων πηγάζοντα ἔντοκα χρέη, ὅσα εὑρεθῶσι νομίμως ὀφειλόμενα κατὰ τὴν πρώτην Φεβρουαρίου 1865.»

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχω ἑτέραν παρατήρησιν. Διὰ τοῦ τελευταίου νόμου ἐχορήγησεν ἡ παροῦσα Βουλὴ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ εἴτε 3 ἑκατομμύρια δι’ ἐντόκων γραμματίων, εἴτε 4 χρεωλυτικῶς. Τὸ τέσσαρα χρεωλυτικῶς πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ.

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πίπτει αὐτὸ, διότι ἀναφέρονται ὀνομαστὶ οἱ νόμοι.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δέχεται ἡ Βουλὴ μὲ τὰς γενομένας τροποποιήσεις;

§84ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται καὶ τὸ σύνολον ἡ Βουλή;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει δὲ τὸ νομοσχέδιον οὕτως· «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μέχρι 15,000,000 δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 8% καὶ χρεωλυσίῳ 2 τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος. Μέρος τοῦ τόκου δύναται νὰ διατεθῇ εἰς προμήθειαν τοῦ δανείου καὶ ἀμοιβὰς (primes). Ἄρθρον 2. Πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου τούτου δύναται νὰ προσδιορισθῇ ἀνάλογον μέρος ἐκ τῶν εἰσπράξεων ἑνὸς ἢ πλειοτέρων τοῦ Κράτους τελωνείων καὶ νὰ διαταχθῇ ἡ κατάθεσις αὐτῶν εἴς τινα τῶν ἐν Ἑλλάδι τραπεζῶν. Ἄρθρον 3. Ἡ συνομολόγησις ὁλοκλήρου ἢ μέρους τοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἄρθρα δανείου ἀπαιτεῖται νὰ στηρίζεται εἰς Β. διάταγμα, ἐν ᾧ θέλουν διαγράφεσθαι αἱ βάσεις τῶν ἀμοιβαίων ὑποχρεώσεων τῆς τε κυβερνήσεως καὶ τῶν δανειστῶν, καὶ προσδιορίζεται ὁ χρόνος καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὁμολογιῶν. Ἄρθρον 4. Τὸ ἀνωτέρω δάνειον θέλει χρησιμεύσει ἀποκλειστικῶς εἰς ἐξόφλησιν τῶν κινητῶν χρεῶν τοῦ δημοσίου. Ἑπομένως καθόσον τοῦτο πραγματοποιεῖται, ἐλαττοῦνται κατ’ ἴσην ποσότητα τὰ ἐν τοῖς νόμοις ἀπὸ 14 Ὀκτωβρίου 1853, 3 Φεβρουαρίου 1864 καὶ 7 Αὐγούστου 1865 ὑπὸ στοιχ. ΣΝΒʹ. ΛΑʹ. καὶ ΡΒʹ. διαλαμβανόμενα ποσὰ δανείων, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων νήσων πηγάζοντα ἔντοκα χρέη ὅσα εὑρεθῶσι νομίμως ὀφειλόμενα κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1865.»

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον περὶ συνοικισμῶν ὅπερ ἀναγινώσκεται. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 καὶ 8, ἔχοντα οὕτως.) «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις συνοικισμοῦ εἰς τόπους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον κριθῆ κατάλληλοι πρὸς τοῦτο μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν ἐπιτροπῆς, συνισταμένης ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ, τοῦ δημάρχου, τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ ἑνὸς ἰατροῦ. Ἄρθρον 2. Εἰς ἕκαστον ἐνήλικα καὶ αὐτεξούσιον, ὅστις ἤθελε ζητήσει νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς συνοικισμόν, παραχωρεῖται δωρεὰν οἰκόπεδον ἐκτάσεως 300–600 Β. τετραγωνικῶν μέτρων. Τὰ παραχωρούμενα οἰκόπεδα ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν αἰτούντων κατὰ τὴν σειρὰν τῶν αἰτήσεών των. Ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν δύω ἢ πλειότεροι ἤθελον ὑποβάλει τὰς αἰτήσεις των τὴν αὐτὴν ἡμέραν, προσδιορίζεται ἡ σειρὰ διὰ κλήρου. Ὅσαι ὅμως αἰτήσεις παρουσιασθῶσι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ὁρισθησομένης προθεσμίας λογίζονται ὡς δοθεῖσαι ὅλαι ὁμοῦ τὴν πρώτην αὐτῆς ἡμέραν. Ἐὰν ἐκ τῆς συστάσεως συνοικισμοῦ τινος πρόκειται νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἢ νὰ πάθῃ οὐσιωδῶς παρακείμενόν τι χωρίον ἢ πόλις, οἱ μετοικιζόμενοι εἰς τὸν συνοικισμὸν κάτοικοι τούτου λαμβάνουσι κατὰ προτίμησιν οἰκόπεδα, ἐὰν ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των ἐντὸς ὁρισθησομένης ἰδίως δι’ αὐτοὺς προθεσμίας, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἦναι μακροτέρα τῶν τριῶν μηνῶν. Ἄρθρον 3. Ὅστις τῶν αἰτησάντων δὲν ἐμφανισθῇ ἐν τῇ ταχθείσῃ ἡμέρᾳ, ἢ ἐμφανισθεὶς δὲν ἐκλέξῃ τὸ οἰκόπεδόν του κατὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν σειρὰν, ἀποβάλλει τὸ τῆς προτεραιότητος δικαίωμα μεταβαίνων αὐτοδικαίως εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον. Οἱ ἐμφανιζόμενοι τυχὸν ἀκολούθως προηγοῦνται τῶν μήπω ἐκλεξάντων. Ἄρθρον 4. Ἐὰν ἐπὶ τῶν παραχωρηθέντων οἰκοπέδων δὲν ἀνεγερθῶσιν οἰκοδομαὶ συμφώνως μὲ τὰ κανονισθέντα καὶ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς ῥητῆς προθεσμίας, τὰ παραχωρηθέντα οἰκόπεδα ἐπανέρχονται αὐτοδικαίως εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου ἄνευ τινὸς ἀποζημιώσεως διὰ τὰ ὑπάρχοντα τυχὸν ἐπ’ αὐτῶν ἡμιτελῆ κτίρια. Τὰ οἰκόπεδα ταῦτα ἢ ἐκποιοῦνται ἐπὶ δημοπρασίας ἢ παραχωροῦνται εἰς ἄλλους συνοικιστὰς ὀφείλοντας νὰ καταθέσωσι τὴν ἀξίαν τῶν ἡμιτελῶν κτιρίων ὁριζομένων ἐπὶ ἐκτιμήσει. Τὸ τίμημα τῶν οἰκοπέδων καὶ τῶν κτιρίων διατίθεται ὑπὲρ τοῦ συνοικισμοῦ. Ἄρθρον 5. Ἐντὸς παντὸς συνοικισμοῦ παραχωροῦνται δωρεὰν εἰς τὸν οἰκεῖον δῆμον τὰ κατὰ τὸ σχέδιον διὰ πλατείας, ἀγορὰς, ὑδραγωγεῖα καὶ δημοτικὰ καταστήματα ἀναγκαῖα γήπεδα Ἄρθρον 6. Ὁ ἥμισυς ἀριθμὸς τῶν οἰκοπέδων τῆς κεντρικῆς πλατείας καὶ τῆς παραλίας γραμμῆς (ἐὰν ὁ συνοικισμὸς ἦναι παράλιος) ἐκποιοῦνται ἐπὶ δημοπρασίας κατὰ τὸν περὶ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων νόμον, διατιθεμένου τοῦ τιμήματος αὐτῶν εἰς τὴν κατασκευὴν δημοτικῶν καταστημάτων καὶ δημωφελῶν ἔργων. Ἄρθρον 7. Ἐξαιροῦνται τῆς παραχωρήσεως καὶ τῆς ἐκποιήσεως ὅσα οἰκόπεδα ἤθελον προσδιορισθῆ διὰ δημόσια καταστήματα, ὡς καὶ ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσιν ἢ ἤθελον ἀνακαλυφθῆ ἀρχαῖα οἰκοδομήματα ἢ ἄλλα ἱστορικὰ μνημεῖα.» Ἄρθρον 8. Ἡ σύστασις τῶν συνοικισμῶν γίνεται διὰ Βασιλ. Διατάγματος, ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Εἰς τὸ διάταγμα προσαρτᾶται τὸ τοπογραφικὸν σχέδιον τοῦ συνοικισμοῦ, καὶ ὁρίζεται ἡ ἔκτασις τῶν παραχωρηθέντων οἰκοπέδων, ἡ ἡμέρα τῆς ἐνάρξεως τῆς πρὸς παρουσίασιν τῶν αἰτήσεων προθεσμίας, τὸ τυχὸν παρακείμενον χωρίον ἢ πόλις, οἱ κάτοικοι τοῦ ὁποίου θέλουσι προτιμηθῆ, ἡ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλουσι νὰ παρουσιάσωσιν οὗτοι τὰς αἰτήσεις των ἡ ἀξία τῶν ἀνεγερθησομένων οἰκοδομῶν, ἡ προθεσμία, τῆς ἀποπερατώσεως αὐτῶν καὶ ὁ χρόνος, μέχρι τοῦ ὁποίου θέλει ἐξακολουθήσει ἡ πρὸς τοὺς συνοικιζομένους δωρεὰν παραχώρησις τῶν οἰκοπέδων.»

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ 9 ἄρθρον μὲ τὴν γενομένην τροπολογίαν. Ἄρθρον 9. Ἐὰν ἐντὸς τοῦ διαγραφομένου σχεδίου συνοικισμοῦ τινος εὑρεθῶσιν ἰδιόκτητα κτήματα λαμβάνονται παρὰ τοῦ δημοσίου καὶ διατίθενται ὑπὲρ τοῦ συνοικισμοῦ, ἀφιεμένων εἰς ἕκαστον ἰδιοκτήτην δύω οἰκοπέδων. Διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἐκτάσεως ἀποζημιοῦνται οἱ ἰδιοκτῆται εἰς χρήματα, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἀξίας, ἣν εἶχον τὰ κτήματα αὐτῶν πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ συνοικισμοῦ. Ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀφαιρουμένων κτημάτων ἐνεργεῖται ὑπὸ δύω πραγματογνωμόνων, ὧν τὸν ἕνα διορίζει τὸ δημόσιον καὶ τὸν ἕτερον ὁ ἰδιοκτήτης. Ἐν περιπτώσει διχογνωμίας, τρίτος πραγματογνώμων, διοριζόμενος ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ ἁρμοδίου Πρωτοδικείου, ἀποφασίζει, παραδεχόμενος τὴν ἑτέραν τῶν γνωμῶν ἢ σχηματίζων ἰδίαν ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν. Ἐὰν τὸ δημόσιον ἢ ὁ ἰδιοκτήτης δὲν διορίσῃ τὸν ἐκ μέρους του πραγματογνώμονα ἐντὸς 5 ἡμερῶν, ἀφ’ οὗ νομίμως προσκληθῇ ὑπὸ τοῦ ἑτέρου, διορίζεται καὶ οὗτος ὑπὸ τοῦ προέδρου. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν πραγματογνωμόνων ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ ἀνακοπὴ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν ἐντὸς δέκα πέντε ἡμερῶν, ἀφ’ ἧς λάβωσι νομίμως γνῶσιν τὰ μέρη. Τὸ πρωτοδικεῖον δικάζει ὡς ἐπὶ τῶν συνοπτικῶν ὑποθέσεων. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ πρωτοδικείου ἐπιτρέπεται πᾶν ἔνδικον νόμιμον μέσον.»

§90ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται καὶ τὸ σύνολον ἡ Βουλὴ ὡς ἀνωτέρω;

§92ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον. Ὑπάρχουν τινὲς τροπολογίαι. 1) τοῦ Κ. Ζάνου, ἔχουσα οὕτως· «αἱ διὰ στρεμματολογίας φορολογούμενοι ἄμπελοι τῆς νήσου Θήρας δὲν ὑποβάλλονται εἰς ἔγγειον φόρον διὰ τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον τυχὸν παράξει.» (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν.

§95ΖΑΝΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀπασχολήσω ἐπὶ μίαν στιγμὴν τὴν Βουλὴν εἰς ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὴν ὅλην Ἑλλάδα· ὡς ἄλλοι δέ, οὕτω καὶ ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος, διότι αὐτὴν κυρίως ἀφορᾷ. Ἠξεύρετε τί συμβαίνει ἐκεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν;— Βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ ζητήσω κανὲν προνόμιον, διότι ἡμεῖς οἱ νησιῶται σπανίως ἔχομεν τοιαῦτας ἀξιώσεις, ἀλλὰ θὰ ζητήσω μίαν δικαιοσύνην. — Τὴν νῆσον Θήραν καλύπτει ἓν καὶ μόνον φυτὸν, ἡ ἄμπελος. (Ἐνταῦθα τὴν ἕδραν του καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος Κύριος Κεχαγιᾶς). Ἐπικρατεῖ δ’ ἐκεῖ ἡ διὰ στρεμματολογίας φορολογία, καὶ τὸν φόρον των οἱ κάτοικοι πληρώνουν τακτικῶς, εἴτε παράγει ἡ ἄμπελος, εἴτε μή. Τί ὅμως συμβαίνει; Ἡ γῆ τῆς Θήρας εἶναι ἡφαίστειος, εἶναι κατάξηρος καὶ σχεδὸν ἀμμώδης, ἑπομένως οἱ γεωργοὶ ἀναγκάζονται νὰ λιπαίνωσι τὴν γῆν ἵνα παράξῃ καρπὸν, ἄλλως εἶναι ἀδύνατον. Παρετηρήθη ἐκ πείρας, ὅτι τὰ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ γῆ λιπαίνεται, εἶναι τὰ ἀφορώτερα, καὶ κατ’ ἐκεῖνα τὰ ἔτη οἱ γεωργοὶ σπείρουν ὀλίγα ὄσπρια, ἢ ὀλίγην κριθὴν μέχρις οὗ προοδεύσῃ ἡ ἄμπελος. — εἶναι μία ἰδιοτροπία τῆς ἡφαιστείου γῆς. — καὶ ὁ γεωργὸς σπείρει οὐχὶ ἵνα λάβῃ καρπὸν, ἀλλὰ ἵνα καλλιεργήσῃ τὴν ἄμπελον. Ὁ σπόρος λοιπὸν αὐτὸς ὑποβάλλεται εἰς ἔγγειον φόρον· τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Διότι ἐνῷ ἡ γῆ ὑπόκειται εἰς τὴν κατὰ στρέμμα φορολογίαν ὑποβάλλεται καὶ εἰς ἔγγειον φόρον. Διότι ὅταν ἐγὼ πληρόνω τὸν φόρον εἴτε παρέξῃ καρπὸν ἡ ἄμπελος εἴτε δὲν παρέξῃ, νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑποστῶ τὸν ἔγγειον φόρον διὰ τὸ ὀλίγον κοκκάρι ἢ τὰ ὄσπρια, τὰ ὁποῖα ἤθελον παραχθῇ ἐντὸς αὐτῆς. Ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ μοῦ εἴπῃ, πῶς θέλομεν διακρίνει τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, οἱ ὁποῖοι παράγονται ἀπὸ τὰς ἀμπέλους, ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους παράγουν οἱ ἀγροί; Ἡ ἀπάντησις εἶναι εἰς τοῦτο ἁπλουστάτη· οἱ ἀγροὶ τῆς Θήρας, τουτέστι τὰ χωράφια, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν ἀμπελοφυτεῖαι, ἔχουσι μικροτάτην ἔκτασιν· ὥστε νομίζω ὅτι εἰς ἔκτασιν τοσοῦτον μικρὰν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐν γένει. Ἐὰν δὲν θέλετε αὐτὸν τὸν νεωτερισμὸν νὰ τὸν ἐφαρμόσητε εἰς αὐτὴν τὴν νῆσον, ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε ἓν ἄλλο. Αὐτοί, καθὼς εἶπον, οἱ ἀγροὶ καὶ ἔχουσι μικροτάτην ἔκτασιν, ἡ δὲ περιφέρειά των εἶναι τόσον μικρὰ, ὥστε εἶναι εὐκολώτατον διὰ μιᾶς διαταγῆς πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον νὰ διορισθῶσιν ἐκτιμηταὶ, οἵτινες εὐκολώτατα θέλουν ἐκτιμήσει τοὺς ἀγρούς καὶ ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου· καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θὰ ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν θὰ διακρίνονται οἱ δημητριακοὶ καρποὶ τῶν μὲν ἀπὸ τῶν δέ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, διότι δὲν ζητῶ ἓν προνόμιον ἀλλὰ δικαιοσύνην. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ γραφεῖον αὐτὴν τὴν πρότασιν ἥτις ἀφορᾷ τὴν Θήραν. «Αἱ διὰ τῆς στρεμματολογίας φορολογούμεναι ἄμπελοι τῆς νήσου Θήρας δὲν ἐπιβάλλονται εἰς ἄλλην φορολογίαν, διὰ τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον τυχὸν παράξει». Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει παραδεχθῇ τοῦτο.

§96ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος, κύριοι, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζάνου, τὴν εὑρίσκω πολὺ δικαιολογημένην, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω ὀρθὸν νὰ περιορίζεται εἰς ἕνα μικρὸν κύκλον αὐτὸ τὸ μέτρον. Λοιπὸν ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἀφ’ οὗ ἡ ἔκτασις ὑποβάλλεται εἰς μίαν φορολογίαν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσῃ καὶ ἄλλον φόρον ἡ αὐτὴ ἔκτασις· εἶναι πολὺ νὰ ἐπιβάλλωμεν διπλοὺς φόρους εἰς τὸ αὐτὸ πρᾶγμα· ἀλλὰ ἐγὼ ἐκτείνω αὐτὸ ὄχι μόνον εἰς τὰ προϊόντα τὰ προερχόμενα διὰ σπορᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ κείμενα σποράδην ἐλαιόδενδρα ἐντὸς τῶν ἀμπέλων νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον· διότι δὲν εἶναι δίκαιον ὅσην θέσιν κατέχουν εἰς τὴν ἄμπελον νὰ ὑποβάλλωνται εἰς διπλῆν φορολογίαν. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον καὶ σωστὸν τὰ σποράδην κείμενα ἐλαιόδενδρα ἐντὸς τῶν ἀμπέλων νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς ἄλλην φορολογίαν παρὰ μόνον εἰς τὴν πραγματικήν.

§97ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Ζάνος ἐλθὼν εἰς τὸ βῆμα ἤθελεν ἐνθυμηθῆ τὸν νομικὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν «ἐὰν ἀποδεκατῶ ὅσα κτῶμαι κτλ.» ..... κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ζάνος, δὲν εἶναι δίκαιον, διότι θὰ μᾶς φέρῃ μίαν σύγχυσιν εἰς τὴν φορολογίαν. Ποῖος εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ διακρίνῃ τὰς ἐλαίας, αἵτινες ὑπήχθησαν εἰς τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, ἀπὸ τὰς ἄλλας; Ἰδοὺ εἰς ποίαν θέσιν θὰ μᾶς φέρουν· ἂς εὐχαριστηθοῦν ὅτι τὰ 10 ἔγειναν 5. Οἱ ἔχοντες καὶ οἱ καλλιεργοῦντες αὐτὰ πάντοτε πληρόνουν 7% καὶ οἱ γεωργοί, οἵτινες ἐργάζονται ἅπαξ καὶ δίς, πληρώνουν 5%· λοιπὸν ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ζάνος θὰ εὐχαριστηθῇ εἰς τὸ «ἀποδεκατῶ ὅσα κτῶμαι», διότι ἄλλως θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις εἰς τοὺς φόρους τοῦ δημοσίου.

§98ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ πληρώνῃ τὸ ἐπικρατέστερον.

§99ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν δικαιοῦνται αὐτὰ τὰ εἴδη μόνον, καὶ ἑπομένως αὐταὶ αἱ ἐξαιρέσεις θὰ μᾶς φέρουν ἐλάττωσιν πολλὰ μεγάλην.

§100ΖΩΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ εὑρίσκω ἐξαίρεσιν· τὸν πάγιον φορολογικὸν νόμον τὸν ἐσυζητήσαμεν κατὰ τὰ 1855 ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Ἀργυροπούλου· ἐζήτησα τὰ πρακτικὰ καὶ δὲν τὰ εὗρον· τότε ἔγινε λόγος διὰ τὴν Θήραν, τὴν Ἄνδρον καὶ μερικὰ ἄλλα μέρη, καὶ τότε ὁ μακαρίτης Ἀργυρόπουλος τὸ παρεδέχθη καὶ εἶπε νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά· γενικῶς εἴπομεν ὅτι φορολογεῖται τὸ ἐπικρατέστερον προϊὸν καὶ ὅτι δὲν πρέπει δὶς νὰ φορολογῆται ἡ αὐτὴ γῆ· αὐτὸ ἐνθυμοῦμαι, αὐτὸ ὑποστηρίζω.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζάνου ἀντιβαίνει εἴς τινα διάταξιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου, καθ’ ἣν τὰ ὑποκείμενα εἰς ἄλλην φορολογίαν δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν κατὰ στρέμμα φορολογίαν. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐτέθη ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐτέθη διὰ νὰ ἐξομαλύνῃ ὅλα τὰ ἐμπόδια καὶ τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἤθελον προκύψει ἐκ τούτου· π. χ. μέσα εἰς τὴν ἄμπελον ἔχετε ἐλαίας, καθὼς καὶ εἰς τὰ περιβόλια, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται ἐπίσης εἰς τὴν κατὰ στρέμμα φορολογίαν· αἱ ἐλαῖαι πηγαίνουν εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον, καὶ κατὰ τὸν φορολογικὸν νόμον τὸ ἔλαιον θὰ φορολογηθῇ ἐκεῖ· ἅμα εἴπητε ὅτι ὁ καρπὸς οὗτος δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, ἠξεύρετε τί πληγὰς θὰ ἀνοίξετε; εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ πηγαίνετε νὰ εὑρίσκετε ὅλα αὐτὰ τὰ διεσπαρμένα δένδρα ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, νὰ τὰ ἐκτιμήσητε, νὰ προσδιορίσητε τὸ ποσὸν, νὰ ἐφοδιάσητε τοὺς ἰδιοκτήτας μὲ πιστοποιητικά, ὥστε δυνάμει αὐτῶν τῶν πιστοποιητικῶν, ὅταν γίνῃ ἡ φορολογία, αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ μὴ φορολογηθῇ. Ὑπάρχουν μωρεόδενδρα μέσα εἰς τὰς ἀμπέλους, καὶ ἠξεύρετε ὅτι ἡ μέταξα καὶ τὰ κουκούλια φορολογοῦνται εἰς τὸ τελωνεῖον, καὶ αὐτὰ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ φορολογῶνται· ἀλλὰ τὰ κουκούλια ἢ ἡ μέταξα ἐκείνη φορολογεῖται· τότε ὁ τελώνης δὲν θὰ δύναται νὰ φορολογῇ ὅλην τὴν μέταξαν καὶ τὰ κουκούλια, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξαιρέσῃ τὴν μέταξαν καὶ τὰ κουκούλια, τὰ ὁποῖα παράγονται ἀπὸ μωρεόδενδρα ὑπάρχοντα ἐντὸς τῶν ἀμπέλων, ἂν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν. Διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς ἐξεφράσθη ὁ νόμος ὅτι τὰ προϊόντα ἐκεῖνα θέλουν ἀκολουθεῖ τὸν γενικὸν κανόνα τῆς φορολογίας. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι ζημιοῦνται, διότι ὁ κατὰ στρέμμα πληρονόμενος φόρος δὲν εἶναι ὁ αὐτὸς δι’ ὅλας τὰς τάξεις τῶν καρπῶν· ὑπάρχουσι πολλαὶ κατηγορίαι· π. χ. εἰς τὰς ἀμπέλους ὑπάρχουσι πολλαὶ τάξεις φόρων. Ὅταν λοιπὸν ἄμπελός τις σπαρῇ, τότε δὲν θὰ παραγάγῃ πολὺν καρπὸν, ἑπομένως θέλει καταβιβασθῇ ἡ ἀξία της καὶ θέλει τεθῆ εἰς κατωτέραν τάξιν· δὲν παραδέχομαι δὲ ὅτι εἰς τὴν Θήραν συμβαίνει τὸ ἐναντίον, ὥστε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζάνου.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Ζάνος εἶπεν ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ σπείρῃ διότι ἡ ἄμπελος δὲν παράγῃ καρπὸν, ἐὰν τοῦτο εἶναι προσκρούομεν.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἡ σπορὰ ὄχι μόνον δὲν ὠφελεῖ τὴν ἄμπελον, ἀλλὰ τὴν καταστρέφει. Ἐὰν θέλουν διὰ τῆς σπορᾶς νὰ λιπάνουν τὴν ἄμπελον, πρέπει νὰ κόψουν τὸν χόρτον καὶ νὰ τὸν ἀφήσουν νὰ ξηρανθῇ ἐντὸς τῆς ἀμπέλου, ἐὰν ὅμως λάβουν τὸν καρπὸν, ἂς ᾖναι βέβαιοι ὅτι καταστρέφουν τὴν ἄμπελον.

§104ΖΑΝΟΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς, κύριοι, διὰ τὴν Θήραν εἶναι ἀδικώτατος καὶ παρανομώτατος· ἢ ὑποβάλετε τὰ κτήματά μας εἰς τὴν κοινὴν φορολογίαν, ἢ, ἀφοῦ πληρόνομεν τὴν διὰ στρέμματος φορολογίαν, ἀπαλλάξατέ μας ἀπὸ τὸν διπλοῦν φόρον. Ἡ γῆ τῆς Θήρας εἶναι ἡφαίσειος, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἤκουσα ἀπὸ ὅλους τοὺς κατοίκους εἶναι ἀδύνατον νὰ παράξῃ καρπὸν ἡ γῆ ἐκείνη, ἂν δὲν σπαρῇ, διότι εἶναι κατάξηρος ἄμμος· νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ μᾶς ὑποβάλλετε εἰς διπλοῦν φόρον. Ὀλίγον μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν τὸ κάμετε γενικὸν, τὸ εὔχομαι· ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὴν πατρίδα μου τὸ ὑποστηρίζω. Οὐδεὶς νόμος εἶναι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅστις νὰ μᾶς ἐξαιρῇ ἀπὸ τοῦτον.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζάνου, ἔχουσαν οὕτως. «Οἱ διὰ στρεμματολογίας φορολογούμενοι ἀμπελῶνες τῆς νήσου Θήρας δὲν ὑποβάλλονται εἰς ἔγγειον φόρον διὰ τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον τυχὸν παράξει». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. — Δευτέρα τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Λαμπρυνίδης, ἔχουσα οὕτως. «Ἀπαλλάσσεται ὁ φορολογούμενος τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὴν ἀπόδειξιν τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν φόρου».

§106ΤΙΝΕΣ. Τὰ διπλότυπα δὲν γίνονται εἰς χαρτόσημον (θόρυβος.)

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ φορολογούμενοι, κύριοι, ὅταν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνουν τοὺς φόρους εἰς χρήματα, δὲν πληρώνουν χαρτόσημον· ἀλλὰ διὰ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς ἦτον κανονισμένον νὰ ἀποδίδωνται οἱ φόροι εἰς εἶδος· συγχρόνως δὲ εἶχον τὸ δικαίωμα οἱ φορολογούμενοι, ἐὰν ἤθελον νὰ κρατήσουν τοὺς φόρους, νὰ τοὺς πληρώσουν εἰς χρήματα· ἀλλ’ αὐτὸ θεωρεῖται ὡς ἀγορὰ φόρου, ἥτις ἐγίνετο μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ φορολογουμένου· τότε βεβαίως ὑποβάλλεται ὁ φορολογούμενος εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ χαρτοσήμου. Σήμερον, ὅτε τὸ σύστημα αὐτὸ κατηργήθη καὶ οἱ φορολογούμενοι δὲν δίδουν εἰς εἶδος τοὺς φόρους, πιστεύω ὅτι χαρτόσημον δὲν πληρόνεται.

§108ΤΙΝΕΣ. Πληρόνεται.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ τὸ καταργήσω καὶ καθόλου ἐὰν δὲν τὸ ψηφίσητε.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον.

§112ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ ἡ ὁμολογία νὰ προστεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§113ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἔχουν ἰσχὺν νόμου. Πληρόνουν 25 λεπτὰ ἑκάστοτε διὰ τὰ παπούτσια τοῦ εἰσπράκτορος· πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάχρησις.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν· ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ οἱ φορολογούμενοι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τέλη χαρτοσήμου· εἶναι ἀναγκαῖον νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν;

§115ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀναγκαῖον.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὸν νόμον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Ὁ κ. Φλέσας, νομίζω ὅτι ἀποσύρει τὴν πρότασίν του περὶ μετάξης.

§117ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι, οἵτινες δὲν τὴν ἀποσύρουν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινὲς βουλευταὶ ὑπέβαλον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῆς μετάξης καταργεῖται» (θόρυβος).

§119ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἰδού, κύριοι, ἐν ὀλίγοις, ποῖοι λόγοι δικαιολογοῦν τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν. — Πρῶτον, κύριοι, ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῆς μετάξης μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι σολοικισμός· διότι ὁ ἔγγειος φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς, ἡ δὲ μέταξα δὲν εἶναι προϊὸν τῆς γῆς, ἀλλὰ προϊὸν τέχνης καὶ βιομηχανίας. Ἡ μέταξα παράγεται συνδρομῇ μωρεοφύλων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται τὰ κουκούλια, μετὰ ταῦτα ἀπαιτοῦνται διάφοροι μηχαναί, ἀπαιτοῦνται οἰκοδομαὶ καὶ διάφορα ἄλλα, καὶ διὰ τῆς συνδρομῆς αὐτῶν τῶν στοιχείων ἀποτελεῖται ἡ μέταξα· λοιπὸν λέγω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι προϊὸν τῆς γῆς διὰ νὰ ὑπάγεται εἰς ἔγγειον φόρον. Δεύτερον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον μίαν ποσότητα σημαντικήν, τότε νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι καιρός, καὶ ἐγὼ ἤθελον ἀποσύρει τὴν πρότασίν μου· ἀλλὰ ὁ φόρος αὐτὸς γράφεται χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ, χωρὶς νὰ εἰσπράττῃ τὸ δημόσιον τίποτε (θόρυβος). Ἡ τροπολογία μου, κύριοι, δὲν ἀποβλέπει τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κουκουλίων, οὔτε συνηγορῶ ὑπὲρ τούτου· τὰ κουκούλια ἂς φορολογῶνται, προτείνω μόνον νὰ μὴ φορολογῆται εἰς τὸ τελωνεῖον ἡ μέταξα, καὶ ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει αὐτὴν τὴν βιομηχανίαν νὰ τὴν ἐμψυχώσῃ. Γνωρίζετε ὅτι δύο τρία ἐργοστάσια συνιστῶσιν ἐν Ἑλλάδι τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν καὶ δίδουσι τροφὴν εἰς πολλοὺς ἀνθρώπους. Διὰ τοῦτο τὰ καταστήματα τῆς μετάξης ἔπρεπε νὰ λάβουν μίαν ἐμψύχωσιν, ὁποίαν λαμβάνουν εἰς τὴν Εὐρώπην τὰ παρόμοια καταστήματα· ἀλλὰ διὰ τῶν φόρων αὐτῶν, διὰ τῆς ἀδιαφορίας ἡμῶν ἐνεκρώθησαν καὶ αὐτὰ καὶ σήμερον εὑρίσκονται εἰς στάσιν. Διατί, Κύριοι; διότι ἡ μέταξα, ἡ ὁποία παράγεται ἀπὸ τὰ κουκούλια, δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, διότι δὲν ὑπάρχουν τεχνουργεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ κατασκευάζουν μεταξωτὰ ὑφάσματα. Ὅταν λοιπὸν ἡ μέταξα, τὴν ὁποίαν παράγομεν ἀκριβώτερον, διότι δὲν ἔχομεν τὴν ἐντέλειαν τῶν μηχανῶν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Εὐρώπη, στέλλεται εἰς τὴν Εὐρώπην, οὕτως ἐπιβαρυνομένη μὲ 4 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ συναγωνισθῇ εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὰ τὰ καταστήματα ἐσταμάτησαν, καὶ δὲν παράγεται σήμερον παντάπασι μέταξα. Ἔχομεν λοιπὸν ἕνα φόρον, ὁ ὁποῖος δὲν δίδει τίποτε εἰς τὸ δημόσιον, καὶ φαίνεται ἐν τούτοις δυσμενὴς πρὸς μίαν βιομηχανίαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἐμψυχώσωμεν· δὲν ὑπάρχουν δὲ καὶ εἰσπράξεις, διότι, ἀφοῦ ἡ μέταξα ἐπιβαρύνεται μὲ πολλὰ τέλη, τὴν ἐξάγουν κρυφίως. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, λέγω, ὅτι εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ δασμολογίου ἀπέδειξεν, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἐπιβάλλωμεν φόρον ἢ νὰ ἐπιβάλλωμεν μικρὸν φόρον εἰς ἐκεῖνα τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ὁ τόπος δὲν καταναλίσκει, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξάγῃ. Προϊόν, τὸ ὁποῖον δὲν καταναλίσκεται, εἶναι ἡ μέταξα· πρέπει λοιπὸν νὰ τὴν ἀπαλλάξωμεν παντὸς φόρου, καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον βαρύτερον εἰς τὰ ὑφάσματα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἔξωθεν, ἄλλως πρέπει νὰ ἀπελπισθῶμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν βιομηχανίαν.

§120ΑΧΟΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαιτεῖται νὰ ἐκλεχθῇ ἐπιτροπὴ νὰ συγχαρῇ τὸν Βασιλέα διὰ τὸ νέον ἔτος.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§122ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ διὰ τὰς ἀντιφάσεις, εἰς τὰς ὁποίας περιέπεσεν ὁ προλαλήσας, καὶ τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν εἶχε πεποίθησιν ἐφ’ ὅσων ἐλάλησεν. Ἐνῷ μᾶς ἐξύμνησε τὴν μέταξάν μας, τὴν παρέστησεν ὡς παραγωγικὴν, ὡς ὠφέλιμον, μετὰ ταῦτα λέγει, ἀφήσατέ την ἀφορολόγητον, διότι δὲν ἐτάξατε δασμὸν, ὁ δασμὸς, λέγει, δὲν πληρόνεται, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχουν τόσα ἐργοστάσια. Ἀλλὰ διατί αὐτὰ τὰ ἐργοστάσια δὲν πληρόνουν; ἐξύμνησε μὲν τὰ ἐργοστάσια, ἀλλὰ τὰ κατέκρινε· διότι ἀφοῦ εἶπεν, ὅτι ἔχουν ἑκατοστύας ἐργαζομένων, καὶ ἐνῷ παράγουν τόσην μέταξαν, ἐν τούτοις εἰς τὰ τελωνεῖα ποτὲ δὲν πληρόνουν.

§123ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐννόησες· εἶπον ἄλλοτε, ὅταν εἰργάζοντο.

§124ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐννόησα. Ἐνῷ λοιπὸν θέλει νὰ ἐξυμνήσῃ τοὺς ἐργοστασιάρχας αὐτοὺς, τοὺς κατακρίνει ὡς κλέπτας, οὕτως εἰπεῖν, τῶν δημοσίων. Ἀφ’ ἑτέρου διϊσχυρίζεται καὶ σᾶς λέγει, ὅτι τίς ἡ ἀνάγκη, ἀφοῦ φορολογεῖς τὸν ἔμπορον, νὰ φορολογήσῃς καὶ τὰ κουκούλια καὶ τὴν μέταξαν; Τόσον περισσότερον, ὅταν φορολογῆτε 2 καὶ 3 καὶ 4 δραχ. τὰ κουκούλια τοῦ πτωχοῦ, ὁ ὁποῖος τὰ παράγει κατὰ δράμια, πρέπει νὰ φορολογῆται ἡ μέταξα, ἡ ὁποία ἐξάγεται κατὰ στατῆρας· καὶ ἐὰν δὲν εἰσπράττεται φόρος, ἐνοχοποιεῖ ἑαυτὸν, ἐνοχοποιεῖ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· διότι ὅπως ὑμεῖς τοὺς παρεστήσατε, φαίνεται, ὅτι εἶναι κακῆς πίστεως ἄνθρωποι. Τὸ μόνον προϊὸν, τὸ ὁποῖον παράγεται ἐν εὐκολίᾳ, καὶ τὸ ὁποῖον παράγει μεγίστην ὠφέλειαν, εἶναι ἡ μέταξα. Δὲν λέγω ὅτι καὶ πολλάκις δὲν ἀποτυγχάνει, ἀλλ’ ὁσάκις ἐπιτύχῃ παράγει τοιαύτην ὠφέλειαν, ὅσην δὲν παράγει ὁ ἐλαιὼν, ὁ σταφιδὼν κτλ. Λοιπὸν διατὶ αὐτὸ τὸ πολύτιμον, τὸ πλούσιον προϊὸν νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἄνευ δασμοῦ; Δὲν βλέπω παντάπασι τὸν λόγον, καὶ ὡς ἐκ τούτου προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τροπολογίας αὐτῆς.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς.

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, βεβαίως τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα ἐν γένει τὴν οἰκονομίαν εἰς ἓν κράτος, δὲν εἶναι τόσον ἁπλᾶ, ὥστε νὰ δύναταί τις ἁπλῶς νὰ λέγῃ, διατηρήσατε αὐτὸν τὸν φόρον ἢ ἐλαττώσατε αὐτὸν τὸν φόρον, ἐξετάζων μόνον τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν βλέπει ἐμπρός του· ὄχι, δὲν ἔχει οὕτω. Τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ ἐξετάζῃ κανεὶς ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ὄχι μόνον ἐὰν ὠφελεῖται τὸ ταμεῖον 1,000 ἢ 10,000 δραχ. περισσότερον, ἀλλ’ ἐὰν ὠφελῆται ἡ κοινωνία, τὰ μερικὰ ταμεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα σχηματίζεται τὸ γενικόν. Διὰ νὰ ἐξηγηθῶ καλλίτερον, διότι εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν εἶμαι τόσον δεινὸς, λέγω, ὅτι ἡ Συνέλευσις προῆλθεν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ ἀπὸ 9 ἔκαμε 5%, κατὰ τὸ ἥμισυ σχεδόν. Τῇ ἀληθείᾳ πάντες ἐξεπλάγησαν καὶ εἶπον, τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου κατέβη, ἐχάθημεν· καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐκυκλοφόρει πολὺ ἰσχυρῶς εἰς τὰ πνεύματα τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγὼ διετέλουν εἰς τὸν δισταγμόν· διότι εἶπον, τὸ 10 ἔγινε 5, ἡ ἡμίσεια ἔλλειψις, καὶ ὅμως δὲν ἔχει οὕτω· διότι, ἐλαττωθέντος τοῦ φόρου, ηὔξησεν ἡ καλλιέργεια. Λοιπὸν πρέπει κανεὶς νὰ ἐμβλέψῃ εἰς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μέτρου, καὶ βεβαίως, ἐὰν ἦτο ἄφθονος ὁ χρόνος, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἄνθρωπος ἱκανώτερος ἀπὸ ἐμὲ, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ Μολίτωρ δι’ ἑνὸς συστήματος προστατευτικοῦ διὰ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν κατόρθωσε νὰ φέρῃ τὴν Γαλλίαν ἐκεῖ, ὅπου κανεὶς δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὴν φέρῃ· ἀλλ’ οὔτε ἡ ὥρα εἶναι κατάλληλος, οὔτε ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀναπτύξω αὐτὸ τὸ ζήτημα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐλαττωθέντος ἄλλοτε τοῦ ἐγγείου φόρου, ἀντὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ζημία, ἡ ὁποία κατέπληττε τὰ ἁπλούστερα πνεύματα, καθὼς τὸ ἰδικόν μου, φερ’ εἰπεῖν, ἀπεναντίας παρήχθη ὠφέλεια. Τώρα ἔρχομαι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἡ μέταξα, Κύριοι, δὲν ἔχει πολλὰ ἔτη, ὅπου ἤρχισε νὰ καλλιεργῆται ἐπιμελῶς εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, καὶ ἡ πρόοδος εἶναι ἐπαισθητὴ ἕως σήμερον. Ἐὰν δυνηθῶμεν χωρὶς βλάβην νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν, βεβαίως θὰ κάμωμεν ἓν καλὸν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ὅταν τὸ καλὸν γίνῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀντανακλᾷ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκπλήττεται κανεὶς διὰ μιᾶς, διότι ἐκ τῶν ἀριθμῶν νομίζει, ὅτι θὰ ἐκπέσῃ ὁ φόρος αὐτός. Πιθανὸν νὰ μὴ ἦμαι ἀκριβὴς εἰς ὅλους τοὺς ὑπολογισμούς μου, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἡ πεῖρα ὑμῶν θὰ μὲ βοηθήσῃ νὰ φθάσω εἰς ἓν συμπέρασμα. Ἡ ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι 1424 ὀκάδες κατὰ τὰ 1865. Τί γίνεται ὅμως εἰς τὰ κουκούλια; Ἔρχονται οἱ ξένοι, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει συναγωνισμὸς ἐντὸς τοῦ κράτους μεταξὺ τῶν κουκουλίων, ὥστε νὰ μεταβληθοῦν εἰς μέταξαν, τὰ ἀγοράζουν εἰς πολὺ μετρίαν τιμὴν, ὥστε βλέπετε, ὅτι βλάπτετε τὴν παραγωγὴν καὶ τῶν κουκουλίων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὀρθότερον, ὄχι νὰ ἐξαλείψωμεν, ἀλλὰ νὰ καταβιβάσωμεν τὸν φόρον αὐτὸν εἰς τὸ ἥμισυ καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν, καὶ ἐνταυτῷ νὰ ἀναπτύξωμεν ἕνα συναγωνισμὸν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν κουκουλίων. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους, τοὺς ὁποίους ἄλλοι ἴσως καὶ δι’ ἄλλας περιστάσεις θ’ ἀναπτύξουν καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ, διότι ἐγὼ τόσον ἠξεύρω καὶ τόσον λέγω, ὑποστηρίζω, ὅπως ὁ φόρος αὐτὸς ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ, δηλαδὴ ἀντὶ τῶν 4 δραχ. νὰ πληρώνῃ 2. Ἡ ζημία θέλει εἶσθαι μικρὰ, ὁ συναγωνισμὸς ἐντὸς τοῦ κράτους θὰ αὐξήσῃ, καὶ τότε τὰ κουκούλια θὰ ἔχουν περισσοτέραν τιμὴν, παρ’ ὅ,τι ἔχουν ἄνευ συναγωνισμοῦ.

§127ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐξαιρέσεις, Κύριοι, τὰς ὁποίας ζητοῦν δικαίως ἴσως τινὲς τῶν ἐντίμων Βουλευτῶν ὡς πρὸς μερικὰ εἴδη φορολογίας, δὲν ἀποδεικνύουν ἄλλο τι, εἰμὴ τὸ σαθρὸν ἐν γένει τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον εἶναι πηγὴ σκανδάλων ἐπίσης κατὰ τοῦ λαοῦ καὶ κατὰ τοῦ δημοσίου. Μήπως, Κύριοι, ἡ γεωργία δὲν φορολογεῖται δίς; Ὁ σπόρος, τὸν ὁποῖον ὁ γεωργὸς καταθέτει εἰς τὴν γῆν, ὁ σπόρος 50 ὡς ἐν παραδείγματι κοιλῶν, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς παρελθούσης ἐσοδείας ἐφορολογήθη, καὶ ὁποῖος πιθανὸν νὰ παραγάγῃ 100 κοιλὰ, καὶ 50 καὶ ἔλαττον, ὁ σπόρος αὐτὸς δὲν φορολογεῖται δίς; δηλαδὴ μήπως δὲν φορολογεῖται ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τοῦ γεωργοῦ; Ἰδοὺ ἓν ἄλλο ἀδίκημα μεγαλείτερον ἴσως τούτου, τὸ ὁποῖον λέγετε. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πηγὴ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀδικημάτων εἶναι τὸ φορολογικὸν σύστημα, καὶ ἀντὶ νὰ κατατρίβετε τὸν καιρὸν ζητοῦντες σήμερον τὴν μίαν ἐξαίρεσιν, αὔριον τὴν ἄλλην, σπεύσατε ν’ ἀντικαταστήσητε τὸ φορολογικὸν σύστημα, ἐὰν τῷ ὄντι προνοεῖτε περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι πολὺ δύσκολον τοῦτο, φθάνει νὰ ὑπάρχῃ θέλησις. Ὅταν ἀντικαταστήσωμεν τὸ σύστημα τῆς προσωπικῆς εἰσπράξεως διὰ τοῦ κτηματογραφικοῦ συστήματος, κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε εἶχον ἀναγνώσει εἴς τι φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος, τότε μὴ ὢν ἀκόμη ὑπουργὸς, εἶχε καταστρώσει, τότε μόνον δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν αὐτὰ τὰ ἀδικήματα, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ φανῶμεν ἴσοι καὶ ἐξ ἴσου δίκαιοι πρὸς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· ἄλλως ἀφήσατε τὰ πράγματα, ὅπως εἶναι, καὶ μὴ κατατρίβετε τὸν καιρὸν εἰς τοιαύτας ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσια ἴσια, ἐπειδὴ δὲν εἶναι παρὰ προνόμια, δύνανται νὰ εὐαρεστήσωσί τινας τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι μία ἀνισότης, καὶ μία ἄρνησις δικαίου ὡς πρὸς τὰς ἄλλας.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω προτάσεις ὑπάρχουν· μία νὰ καταργηθῇ ἐν γένει ὁ φόρος ὁ πληρονόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα ἐπὶ τῆς μετάξης, ἡ δευτέρα τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἀπὸ 4 εἰς 2 δραχμάς.

§129ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παραιτούμεθα τῆς πρώτης προτάσεως καὶ συγχωνεύομεν αὐτὴν μετὰ τῆς τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Ἐκτὸς αὐτῆς οἱ ἴδιοι προσθέτουν........

§131ΜΠΟΥΤΟΣ. Παραιτούμεθα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 1. Διὰ τὸν ἔγγειον καὶ ἐπικαρπίας φόρον ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τὸν ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν ἰσχύουσι καὶ διὰ τὸ ἔτος 1866 τὸ ἀπὸ 24 Μαΐου 1863 ΛΔʹ. Ψήφισμα τῆς δευτέρας ἐν Ἀθήναις ἐθνικῆς τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως, καὶ ὁ ἀπὸ 6 Δεκεμβρίου 1864 νόμος ΛΒʹ.»

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς δεύτερον ἄρθρον νὰ προστεθῇ τὸ περὶ σύκων.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νὰ διορθωθῇ, διότι ὑπάρχει μία ἔλλειψις, νὰ προστεθῇ «διδομένων καὶ εἰσπραττομένων εἰς τὰ τελωνεῖα κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ἢ κατὰ τὴν διὰ θαλάσσης μεταφοράν.»

§135ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἀναγινώσκεται ὁ § 2. «Ἐπιβάλλεται ἀντὶ τοῦ ἤδη ὑφισταμένου φόρου ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων συκοδένδρων τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν, Μεσσήνης καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς φόρος δραχμῆς μιᾶς καὶ λεπτὰ 50 ἀριθ. 1 50 0/0 ἐφ’ ἑκάστου στατῆρος ὁρμαθῶν σύκων, βεβαιούμενος καὶ εἰσπραττόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ τὴν διὰ θαλάσσης μεταφορὰν, κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις. Ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ἑκάστου ἔτους ἐπιτροπὴ συγκειμένη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου οἰκονομικοῦ ἐφόρου, τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς περιφερείας καὶ τοῦ οἰκείου δημάρχου θέλει ἐκτιμᾷ κατὰ πλειοψηφίαν εἰς στατῆρας τὸ ἐξ ἰδιοκτήτων συκοδένδρων παραχθησόμενον ποσὸν, ἐκδίδουσα αὐθωρεὶ εἰς ἕκαστον ἰδιοκτήτην διπλότυπον ἔντυπον, ἐν ᾧ θέλει ἀναφέρεσθαι ἡ θέσις ὡς καὶ τὸ ποσὸν τῶν συκοδένδρων. Ἡ παράδοσις τοῦ ἀνωτέρω διπλοτύπου εἰς τὸν τελώνην κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν σύκων ἀπαλλάττει τὸ ἐν αὐτῷ σημειούμενον ποσὸν τῆς πληρωμῆς ἐπικαρπίας φόρου. Διὰ τὸν ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τῶν Μελισσίων φόρον ἰσχύει καὶ διὰ τὸ 1866 ὁ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου 1864 Νόμος ΚΔʹ.»

§137ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 2. Κατὰ τὰς ἰονίους νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ νόμοι.»

§139ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 3. Οἱ φορολογούμενοι, οἵτινες δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ τίμημα τῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν φόρων ἐντὸς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ διατάγματος τῆς 30 Ἀπριλίου 1855 ὁριζομένου πέρατος τῆς συγκομιδῆς, ὑπόκεινται ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ χρόνου τούτου εἰς τὸν τῆς ὑπερημερίας τόκον ἀρχόμενον μὲ τὴν δεκαπενθήμερον προθεσμίαν, ἥτις ὁρίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 18 τοῦ ψηφίσματος ΛΔʹ. οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ λογίζονται οὐδὲν ἧττον ὑπεύθυνοι, συγκαταδιωκόμενοι μέχρι τελείας εἰσπράξεως καὶ τῶν παρὰ φορολογουμένων καθυστερούντων.» Ὁ Κύριος Συνανιώτης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Μετὰ τὴν λέξιν «τόκον» νὰ προστεθῇ «ἂν τὸ ποσὸν τοῦ χρέους ὑπερβαίνῃ τὰς δραχμὰς ἑκατὸν» καὶ μετὰ τὴν λέξιν «οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ» νὰ προστεθῇ «ἀπαλλαττόμενοι τῆς πληρωμῆς τόκου ὑπερημερίας διὰ τὰς ὑπὸ τῶν φορολογουμένων καθυστερήσεις, ὧν τὸ ποσὸν ἐκηρύχθη εἰσπράξιμον ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου οἰκονομικοῦ ἐφόρου.»

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Οἱ φορολογούμενοι, κύριοι, κατὰ γενικὸν κανόνα ἀπαλάττονται τῆς πληρωμῆς τόκων, καὶ ἂν καθυστερήσωσι τοὺς φόρους των. Ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾶ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς τὸ δημόσιον ἐνοικιάζει τοὺς φόρους τούτους εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μὲν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βεβαιώνουν τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ἁλωνίων καὶ νὰ ἐκδίδουν τὰ διπλότυπα, ἀλλὰ δὲν δύνανται καὶ νὰ εἰσπράξουν, διότι οἱ φορολογούμενοι ὀφείλουν νὰ πληρόνουν εἰς τοὺς δημοσίους εἰσπράκτορας, τὰ δὲ εἰσπραττόμενα συμψηφίζονται εἰς τὸ χρέος τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ὅταν φθάσῃ τὸ πέρας τῆς συγκομιδῆς, τότε γίνεται ὁ λογαριασμὸς, ὁ ὁποῖος συνίσταται εἰς τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἐπλήρωσαν οἱ φορολογούμενοι εἰς τοὺς εἰσπράκτορας, ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπεχρεώθη ἐν καιρῷ τῆς δημοπρασίας ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ὁ ἐνοικιαστὴς· τὸ περιπλέον ὑπολογίζεται εἰς χρήματα κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν, καὶ ὁ ἐνοικιαστὴς ὑποχρεοῦται νὰ τὸ πληρώσῃ, μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ἄν τινες τῶν φορολογουμένων, τῶν ὁποίων τοὺς φόρους ἐβεβαίωσεν ὁ ἐνοικιαστὴς καὶ ἐξέδωσε διπλότυπον, καθυστεροῦσι, διότι ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ὑπεύθυνον τὸν ἐνοικιαστὴν, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν εἴσπραξιν. Ἐν τούτοις οἱ φορολογούμενοι οὗτοι καταδιώκονται καὶ αὐτοὶ παρὰ τοῦ δημοσίου διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ ὅσα εἰσπράττονται συμψηφίζονται· κατὰ γενικὸν κανόνα οἱ φορολογούμενοι δὲν ὑπάγονται εἰς πληρωμὴν τόκου, αὐτοὶ δὲν πληρώνουν τόκον, ἐνῷ ὁ ἐνοικιαστὴς ὑποχρεοῦται νὰ πληρώνῃ. Ἐθεωρήθη λοιπὸν δίκαιον ἵνα οἱ τοιοῦτοι φορολογούμενοι ὑποχρεῶνται εἰς τόκον, διότι εἶναι ἄδικον νὰ πίπτῃ τὸ βάρος τοῦ τόκου εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, δὲν εἶναι καλήτερον νὰ ἀπαλλάττεται ὁ ἐνοικιαστὴς τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου διὰ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καθυστεροῦν οἱ φορολογούμενοι; Ἐδοκιμάσθη ἄλλοτε τὸ μέτρον αὐτὸ, ἀλλ’ ἠξεύρετε τί συνέβη; οἱ ἐνοικιασταὶ διὰ νὰ μὴ πληρώσουν τοὺς τόκους ἔκαμνον εἰκονικὰ διπλότυπα, ἑπομένως, ὅταν ἤρχετο τὸ τέλος τῆς προθεσμίας, ἔλεγον εἰς τὸ δημόσιον ὅτι καθυστεροῦνται 2, 3000 δραχμαὶ, ἰδοὺ διπλότυπα τακτικὰ, συμψηφίσατε τὰ διπλότυπα ἀπέναντι τοῦ χρέους καὶ καταδικάσατε τοὺς φορολογουμένους· ὅταν δὲ οἱ φορολογούμενοι ἔκαμνον ἐνστάσεις, ὁ δὲ ἐνοικιαστὴς ἔβλεπεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἰμποροῦσε νὰ καταντήσῃ εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ν’ ἀνακαλυφθῇ ἡ πλαστογραφία, συνεννοεῖτο μὲ τοὺς φορολογουμένους, ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς χρήματα καὶ ἐπλήρωνον τὰ καθυστεροῦντα, καὶ τοιουτοτρόπως ὁ ἐνοικιαστὴς ἀπηλλάττετο τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου. Διὰ τοῦτο ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἐνοικιαστοῦ ἐτηρήθη ἀμετάβλητος, ἀλλὰ καὶ οἱ φορολογούμενοι, ὅσοι ἤθελον καθυστερήσει τοὺς φόρους των, πρέπει νὰ πληρώνουν τόκον, ἵνα μὴ ζημιοῦται ὁ ἐνοικιαστὴς· οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον τὴν ὑπὸ συζήτησιν διάταξιν.

§142ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ ἐνοικιαστὴς ἀναδέχεται ὅλα τὰ βάρη καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ τοῦ καταλογισμοῦ εἶναι καὶ ὑποχρεωμένος νὰ πληρώνῃ καὶ τόκους διὰ τὴν καθυστέρησιν τῶν χρημάτων πρὸς τὸ δημόσιον. Οἱ φορολογούμενοι ἀληθῶς καθυστεροῦσι πολλάκις, ἀλλὰ τί συμβαίνει ἐνίοτε, γίνεται συμφωνία μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ φορολογουμένων καὶ διαιωνίζεται ἡ ὑπόθεσις. Ὑπάρχει ὅμως τὸ εὐεργέτημα εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, ὅτι δύνανται νὰ κινῶσιν ἀγωγὰς κατὰ τῶν φορολογουμένων καὶ μάλιστα ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ φορολογούμενοι νὰ πληρώσουν τὸ τίμημα· ἀφοῦ ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα ὁ ἐνοικιαστὴς, δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώνῃ καὶ τόκους ὁ φορολογούμενος.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν δύναται νὰ καταδιώξῃ τοὺς φορολογουμένους παρ’ ἀφοῦ ἐξοφλήσῃ τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ κύριοι, πολλοὶ τῶν ἐνοικιαστῶν, καί τοι καταδιωκόμενοι αἰωνίως, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξοφλήσωσι τὸ χρέος των. Τί θέλετε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ μὴ καταδιώξῃ τὸ δημόσιον τοὺς φορολογουμένους, καὶ νὰ περιμένῃ νὰ πάρῃ τὰ χρήματα ἀπὸ τὸν ἐνοικιαστὴν καὶ ἔπειτα νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν νὰ καταδιώξῃ τοὺς φορολογουμένους; Δὲν εἶναι εὐκολώτερον νὰ καταδιώξωμεν τὸν ἐνοικιαστὴν, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἀνενόχλητον καὶ τὸν φορολογούμενον, ὁ ὁποῖος δυστροπῶν κρατεῖ τοὺς φόρους;

§144ΡΟΥΚΗΣ. Τὸ δημόσιον ἐκποιεῖ τὸ δικαίωμά του.

§145ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ δημόσιον ἔχει δικαίωμα νὰ καταδιώκῃ διοικητικῶς τοὺς φορολογουμένους διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων, καὶ οὐ μόνον νὰ τοὺς καταδιώκῃ, ὅταν εἶναι ἐντὸς τῆς προθεσμίας, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον, ὅταν παρέλθῃ καὶ ἡ προθεσμία αὕτη. Μὲ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κύριος Ῥούκης, ἠξεύρετε τί θέλει συμβῆ; Δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα οὐδὲ ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ καταδιώκῃ τοὺς φορολογουμένους ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ προθεσμία, διότι σᾶς εἶπον ὅστις τῶν φορολογουμένων κατορθώσῃ νὰ μὴ πληρώσῃ ἐγκαίρως τοὺς φόρους του, δὲν εἰμπορεῖ νὰ καταδιώκηται διοικητικῶς, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ καταδίωξις κατὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ αὐτὸς ὁ ἐνοικιαστὴς μετέπειτα νὰ τρέχῃ εἰς τὰ δικαστήρια ἵνα πάρῃ τὸ δικαίωμά του.......

§146ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι τόσον κακοήθεις οἱ ἐνοικιασταὶ ὥστε βιάζουν τοὺς φορολογουμένους διὰ νὰ πάρουν τοὺς φόρους, διὰ τοῦτο γίνονται καθυστερήσεις (θόρυβος).

§147ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ἐσυγχίσθη, κύριοι, τὸ ζήτημα πολὺ, διότι ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἀδικεῖται ὁ ἐνοικιαστὴς πληρώνων τόκον ὅταν ὁ ἀμελὴς καὶ στρεψόδικος φορολογούμενος δὲν πληρώνει τόκον, ἐνῷ, Κύριοι, ῥητὸς νόμος τοῦ κράτους λέγει, ὅτι δὲν πληρώνει ὁ φορολογούμενος τόκον διὰ ποσὸν ἔλαττον τῶν 100 δραχμῶν.

§148ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος.

§149ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ μέχρι τοῦδε δὲν εἰσήχθη νὰ πληρώνουν φόρον, νὰ ἔλθωμεν τώρα νὰ εἴπωμεν νὰ πληρώνουν τόκον διὰ 3, 4 καὶ 5 δραχμὰς δὲν εἶναι ὀρθὸν (θόρυβος). Ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν πληρώνει τόκον διὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα καθυστεροῦν οἱ φορολογούμενοι, παρὰ μόνον οἱ ἐνοικιασταὶ πληρώνουν καθόσον φανοῦν ἐλλειμματίαι.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ (θόρυβος).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω προτάσεις ὑπάρχουν, ἡ μία τοῦ Κ. Ῥούκη ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ τρίτον ἄρθρον καὶ ἑτέρα τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3 μὲ τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Αἱ ἀποδείξεις τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐκ δημητριακῶν φόρου δὲν ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου.»

§152ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι μία καταπίεσις τῶν φορολογουμένων νὰ πληρώνουν τόκους ὑπερημερίας.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου νὰ μὴ ὑποβάλλωνται δηλ. εἰς πληρωμὴν τόκου ὑπερημερίας οἱ καθυστεροῦντες φορολογούμενοι, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Σινανιώτη, κατὰ τὴν ὁποίαν προτείνεται νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς πληρωμὴν τόκου οἱ ὀφειλέται οἱ ὀλιγώτερον τῶν 100 δραχ. ὀφείλοντες καὶ μόνον οἱ ἄνω τῶν 100 νὰ ὑποβάλλωνται. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σινανιώτη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Μένει λοιπὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Λαμπρυνίδου, ἡ ὁποία παραδέχεται νὰ προστεθῇ ὡς παράγραφος εἰς τὸ 3ον ἄρθρον «αἱ ἀποδείξεις τῆς πληρωμῆς τῶν δημητριακῶν δὲν ὑποβάλλονται εἰς τέλος χαρτοσήμου» (θόρυβος). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον, ἔχον οὕτω. «Ἄρθρον 1– Διὰ τὸν ἔγγειον καὶ ἐπικαρπίας φόρον ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκοδομῶν ἰσχύουσι καὶ διὰ τὸ 1866 ἔτος τὸ ἀπὸ 24 Μαΐου 1863 ΛΔʹ. ψήφισμα τῆς Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ ὁ ἀπὸ 6 Φεβρουαρίου 1864 Νόμος ΛΒʹ. ὑπὸ τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐπιβάλλεται ἀντὶ τοῦ ἤδη ὑφισταμένου φόρου ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων συκοδένδρων τῶν ἐπαρχιῶν Καλαμῶν, Μεσσήνης καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, φόρος δραχμῆς μιᾶς καὶ λεπτὰ πεντήκοντα, ἀριθ. 1.50 ἐφ’ ἑκάστου στατῆρος ὁρμαθῶν σύκων, βεβαιούμενος καὶ εἰσπραττόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ τὴν διὰ θαλάσσης μεταφοράν, κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις. Ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ἑκάστου ἔτους ἐπιτροπὴ συγκειμένη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου οἰκον. Ἐφόρου, τοῦ Εἰρηνοδίκου τῆς περιφερείας καὶ τοῦ οἰκείου Δημάρχου θέλει ἐκτιμᾷ κατὰ πλειονοψηφίαν εἰς στατῆρας τὸ ἐξ ἰδιοκτήτων συκοδένδρων παραχθησόμενον ποσόν, ἐκδίδουσα αὐθωρεὶ εἰς ἕκαστον ἰδιοκτήτην διπλότυπον ἔντυπον, ἐν ᾧ θέλει ἀναφέρεσθαι ἡ θέσις ὡς καὶ τὸ ποσὸν τῶν συκοδένδρων. Ἡ παράδοσις τοῦ ἀνωτέρω διπλοτύπου εἰς τὸν τελώνην κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν σύκων ἀπαλλάττει τὸ ἐν αὐτῷ σημειούμενον ποσὸν τῆς πληρωμῆς ἐπικαρπίας φόρου. Διὰ τὸν ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τῶν μελισσίων φόρον ἰσχύει καὶ διὰ τὸ 1866 ὁ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου 1864 Νόμος ΚΔʹ. Ἄρθρον 2 κατὰ τὰς Ἰονίους Νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ Νόμοι. Ἄρθρον 3. Οἱ φορολογούμενοι, οἵτινες δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ τίμημα τῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν φόρων ἐντὸς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ Διατάγματος τῆς 30 Ἀπριλίου 1855 ὁριζομένου πέρατος τῆς συγκομιδῆς, ὑπόκεινται ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ χρόνου τούτου εἰς τὸν τῆς ὑπηρεσίας τόκον, ἀρχόμενον μετὰ τὴν δεκαπενθήμερον προθεσμίαν, ἥτις ὁρίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 18 τοῦ ψηφίσματος ΛΔʹ. οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ λογίζονται οὐδὲν ἧττον ὑπεύθυνοι συγκαταδιωκόμενοι μέχρι τελείας εἰσπράξεως καὶ τῶν παρὰ φορολογουμένων καθυστερούντων. Αἱ ἀποδείξεις τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐκ δημητριακῶν καρπῶν φόρου δὲν ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου.»

§154ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα εἰς τὴν 3ην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισίν του. Ἐκάλεσα ἐπιτροπὴν ὅπως σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ ἐκ μηχανικῶν, ἡ ὁποία μοὶ ἐσύστησε θερμῶς τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον.

§155ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ ὡρίμως, διότι δὲν θὰ μεταφέρωνται ζῶα, ἀλλ’ ἄνθρωποι.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ τρίτην φορὰν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Πρῶτον ὅμως νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις τῆς πρεσβείας, ἥτις θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Βασιλέα διὰ τὸ νέον ἔτος. Γίνεται ἡ κλήρωσις. Ἐξήχθησαν τῆς κάλπης οἱ ἑξῆς κλῆροι. Δ. Βότσαρης, Γεροθανάσης (ἀπὼν), Γουζούασης (ἀπὼν), Σακελλαριάδης, Ῥωμαῖος, Μανωλίδης, Καλαμαριώτης (ἀπὼν), Κουρῆς (ἀπὼν), Ζῶτος, Λεονταράκης, Ἀβέρωφ, Πρωτοπαπᾶς, Κατσίνας, Ζερβὸς (ἀπὼν), Μπαλάφας. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον. «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ εἰς τὸν Κ. Ἰωσὴφ Φλοριμόνδον Λουβὰτ παραχωρηθὲν ἐν Γαλλίᾳ δίπλωμα ἐφευρέσεως (brevet d’ invention) τοῦ παρ’ αὐτοῦ ἐπινοηθέντος συστήματος σιδηροδρομίας, ὅπως ἐφαρμόσῃ αὐτὸ ἐντὸς τοῦ Βασιλείου.»

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§158ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§159ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα κράτη παραχωροῦνται προνόμια, ἀλλ’ ὑπάρχει νόμος· παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει νόμος, ἑπομένως φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παρέξωμεν προνόμια· ἄλλως τε εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν δὲν ἔχει ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον, διότι πρόκειται νὰ δώσωμεν προνόμιον, ἀλλὰ διὰ νὰ δώσωμεν τοιοῦτον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς μηχανάς. Εἰς δύο διαιροῦνται τὰ προνόμια τῶν ἐφευρέσεων, εἰς τὸ προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως καὶ τὸ προνόμιον τῆς ἀδείας τῆς ἐκτελέσεως, δύο πράγματα ὅλως ἀνεξάρτητα. Λοιπὸν καθόσον ἀφορᾷ τὸ προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ τὸ δώσωμεν, ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἄδειαν τῆς ἐκτελέσεως, πρέπει νὰ προηγηθῇ εἷς νόμος περὶ προνομίων· ὁ νόμος αὐτὸς περὶ προνομίων τῶν ἐφευρέσεων θὰ ἀπαγορεύῃ τὴν ἐργοκλοπίαν· σήμερον πῶς θὰ τιμωρήσητε.....;

§160ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἴμεθα ἐναντίοι νὰ προκαλέσωμεν νόμον, ἀλλὰ καὶ διὰ διατάγματος γίνεται αὐτὸ, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν.

§161ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι διαιροῦνται εἰς δύο διακεκριμένα μέρη τὰ προνόμια, εἰς τὰ προνόμια τῆς ἐφευρέσεως, καὶ εἰς τὰ προνόμια τῆς ἐκτελέσεως ἡ ἄδεια τῆς ἐκτελέσεως ἀπαιτεῖ μίαν θυσίαν, διότι ἐγὼ ἦλθον καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἐφεῦρον κἄτι τι καὶ σᾶς ζητῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸ προνόμιον τῆς ἐφευρέσεως, θὰ μοὶ τὸ δώσητε ὅταν ἐκθέσω τὴν ἰδέαν μου· ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ ἐφαρμόσω θὰ μὲ παραπέμψετε εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις συνίσταται πρὸς τοῦτο διὰ νὰ παρατηρήσῃ καὶ νὰ γείνῃ δοκιμὴ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν ᾖναι σωστὸς ὁ μηχανισμὸς, ἐὰν δὲν πρόκηται νὰ καταστρέψῃ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐζήτησαν πρὸ ἐτῶν νὰ ἐφαρμόσουν ἓν μέγα πλεονέκτημα εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, ἀλλὰ δὲν τοῖς ἐδόθη μέχρι τοῦδε ἡ ἄδεια, διότι πρόκειται νὰ φέρουν ἀνθρώπους (θόρυβος). Ἐγὼ προτείνω τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις εἰς τὸ 1 ἄρθρ. προτείνω ἡ 2 παράγραφος νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· «Τὸ προνόμιον τοῦτο μένει ἀποκλειστικὸν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ὅπου πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ οὐχὶ δὲ καὶ ἐπὶ παντὸς ἄλλου......» Ὀφείλει δὲ πρὶν ἢ ἀρχίσῃ νὰ κάμῃ τὰς γραμμὰς νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ σχέδιόν του καὶ ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ νὰ τραβίξῃ τὰς γραμμὰς, ὥστε νὰ μὴ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα εἰς τὸ μέλλον».

§162ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ αὐτὰ προβλέπει τὸ ἄρθρον 12· ἄλλως τε δέχομαι τὰς ἰδέας σας.

§163ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ὡς πρὸς δὲ τὰ διόδια νὰ προστεθῇ εἰς τὸ 4 ἄρθρ. «Ἡ διάταξις τῶν διοδίων δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν μέσον ὅρον τῶν συνήθων τιμῶν τῶν διοδίων.» Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§164ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς δὲν διαφωνῶ παντάπασιν· εἶπεν ὅτι «τὸ προνόμιον πρέπει νὰ ᾖναι ἀποκλειστικὸν μόνον ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐφαρμοσθῇ», καὶ βεβαίως μόνον ἐπ’ αὐτοῦ τοῖς παραχωρεῖται· δεύτερον ὅτι «πρέπει νὰ ἐκδοθῇ βασιλικὸν διάταγμα δι’ ἕκαστον δρόμον», βεβαίως λέγω καὶ ἐγὼ· λέγει διὰ τὰ διόδια, ἀλλὰ τὸ 4 ἄρθρον παραπέμπει εἰς τὸν νόμον, ἀλλ’ ἐν τούτοις δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν καὶ περὶ αὐτῶν. Ἡμεῖς παραχωροῦμεν ὀλιγώτερα ἐδὼ, δὲν ὑποσχόμεθα τίποτε· δὲν ἐννοῶ διατί εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δυσκολία.

§165ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τὴν γραμμὴν οὕτω ὥστε νὰ μὴ δύνασθε σεῖς νὰ κάμετε τίποτε εἰς τὸ μέλλον.

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριοι, ἡ πρότασις εἶναι ἐγκριτέα κατ’ ἀρχὴν, διότι δὲν εἶναι λόγος ἰσχυρὸς τὸ ὅτι δὲν ἔχομεν νόμον περὶ προνομίων· ἕνα μόνον κίνδυνον φοβοῦμαι μήπως τυχὸν ὁ Κ. Λουβὰτ ἢ ἄλλος τις θελήσῃ κατόπιν ἐξ αὐτοῦ νὰ διεκδικήσῃ δικαίωμα κυριότητος καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπειδὴ διὰ νόμου ἔλαβε τὸ δικαίωμα, δὲν δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον κατὰ τὴν αὐτὴν γραμμὴν δικαίωμα νὰ συστήσῃ ἄλλο εἶδος σιδηροδρόμου· ἐπειδὴ ὁ ὑπουργὸς ἐξήγησεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ τοιοῦτον, ζητῶ νὰ προστεθῇ ἓν ἄρθρον ἔχον οὕτω· «Τὸ παραχωρούμενον εἰς τὸν Κ. Ἰωσὴφ Λουμπᾶ προνόμιον πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματός του, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει συνεπάγει περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ κράτους τοῦ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς ἄλλους, ὅπως καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν σημείων, ἔνθα ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τοῦ Κ. Λουμπᾶ, καὶ ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος, συστήσωσι σιδηροδρόμους καὶ παντὸς εἴδους γραμμὰς, συγκοινωνίας δι’ οἱουδήποτε ἄλλου συστήματος παρὰ τὸ ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ἀναφερόμενον. Ὁ Κ. Λουμπᾶ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ ἀποζημιώσεις διὰ ζημίας, ἃς ἤθελε τυχὸν ὑποστῆ ἐκ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ὡς ἀνωτέρω ἐπιφυλαττομένου δικαιώματος τοῦ Κράτους.»

§167ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παραδέχομαι πληρέστατα.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν;

§169ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἠκούσαμεν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§171ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα καθὼς καὶ τὸ σύνολον ὡς κατηρτίσθη, ἔχον οὕτως. Ἄρθρον 1. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ εἰς τὸν Κ. Ἰωσὴφ Λουμπᾶ παραχωρηθὲν ἐν Γαλλίᾳ δίπλωμα ἐφευρέσεως (brevet d’ invention) τοῦ παρ’ αὐτοῦ ἐπινοηθέντος συστήματος σιδηροδρομίας, ὅπως ἐφαρμόσῃ αὐτὸ ἐντὸς τοῦ Βασιλείου. Ἄρθρον 2. Ἡ διάρκεια τῆς ἰσχύος τοῦ διπλώματος δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 15 ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ περὶ παραχωρήσεως Β. Διατάγματος. Ἄρθρον 3. Ἐὰν ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος ὁ Κ. Λουμπᾶ δὲν κατασκευάσῃ καὶ θέσῃ εἰς πλήρη ἐνέργειαν σιδηρόδρομον 20 τοὐλάχιστον σταδίων μήκους, γίνεται ἔκπτωτος τοῦ παραχωρηθέντος αὐτῷ δικαιώματος. Ἔκπτωτος ἐπίσης γίνεται ἐὰν κατ’ ἑκάστην ἐφεξῆς διετίαν δὲν κατασκευάσῃ καὶ ἄλλους σιδηροδρόμους τοῦ αὐτοῦ τοὐλάχιστον μήκους. Ἄρθρον 4. Ἡ Κυβέρνησις δύναται διὰ διατάγματος ἑκάστοτε νὰ κάμῃ πρὸς τὸν Κ. Ἰωσὴφ Λουμπᾶ τὰς παραχωρήσεις περὶ ὧν διαλαμβάνουσιν οἱ ἀπὸ 22 Νοεμβρίου 1855 καὶ 10 Ἰουνίου 1856 νόμοι περὶ συστάσεως σιδηροδρόμου ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ πλὴν τῆς ἐγγυήσεως περὶ τοῦ τόκου. Αἱ οὕτω γινόμεναι παραχωρήσεις δὲν δύνανται νὰ περιλάβωσι τὴν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συγκοινωνίαν. Ἄρθρον 5. Τὸ παραχωρούμενον εἰς τὸν Κ. Ἰωσὴφ Λουμπᾶ προνόμιον πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματός του ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει συνεπάγεται περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους τοῦ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς ἄλλους ὅπως καὶ μεταξὺ τῶν αὐτῶν σημείων, ἔνθα ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τοῦ Κ. Λουμπᾶ, καὶ ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος συστήσωσι σιδηροδρόμους, καὶ παντὸς εἴδους γραμμὰς συγκοινωνίας δι’ οἱουδήποτε ἄλλου συστήματος παρὰ τὸ ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ἀναφερόμενον. Ὁ Κ. Λουμπᾶ ἐν οὐδεμιᾷ περιστώσει δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ ἀποζημιώσεις διὰ ζημίας, ἃς ἤθελε τυχὸν ὑποστῆ ἐκ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ὡς ἀνωτέρω ἐπιφυλαττομένου δικαιώματος τοῦ Κράτους.»

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§173ΣΚΑΛΤΣΑΣ (ὑπουρ. Στρατιωτ.). Κύριοι, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν φαίνεται δαπάνη διὰ τοὺς ἐπιτελεῖς καί τινας ἀξιωματικοὺς τοῦ ἡμιτάγματος· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν ἐννοῇ ἡ Βουλὴ, ὅπως ἡμεῖς δὲν ἐφέραμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοὺς ἐπιτελεῖς καί τινας ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἄλλως οἰκονομοῦνται, τοποθετοῦνται, καὶ δὲν ἔχει κανεὶς νὰ ὑποστῇ καμμίαν ζημίαν, καθόσον διὰ τοὺς ἄλλους ἐδόθη ἓν ποσὸν, φρονῶ, ὅτι ἐὰν ἡ Βουλὴ συμφωνῇ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει, καὶ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ ὑπουργεῖον, νὰ διασαφήσῃ καὶ νὰ ἀποφανθῇ περὶ τούτου, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ αὐθυπαρξίαν· ἄλλως τε νὰ μᾶς δώσῃ μίαν πίστωσιν.

§174ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Ἐννοεῖται, ἂν δύναται τὸ ὑπουργεῖον νὰ διαλύσῃ τὸ ἡμίταγμα καὶ νὰ οἰκονομήσῃ ἄλλως πως τοὺς ἀξιωματικοὺς, χωρὶς νὰ ἐνέχεται ὅτι παραβαίνει τὸν νόμον.

§175ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Διότι τὴν ὕπαρξιν τὴν ἔχει δι’ ἑνὸς νόμου.

§176ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Αὐτοὶ θὰ τοποθετηθῶσιν εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν οἱ ἀξιωματικοί· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὕπαρξις ἐγένετο δι’ ἑνὸς νόμου, νομίζει ὁ ὑπουργὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ διαλύσῃ τὸ ἡμίταγμα, καθόσον ὑπάρχει καὶ ἐγένετο δι’ ἑνὸς νόμου καὶ ἐννοεῖ ὅτι διὰ νὰ διαλύσῃ τὸ ἡμίταγμα θέλει νὰ ᾖναι ἐντὸς τοῦ νόμου.

§177ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Ἐννοῶ ἂν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ προβῶ εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ ἡμιτάγματος, καθόσον τὰ ἄτομα, οἱ ὑπαξιωματικοὶ, ἐτοποθετήθησαν καὶ ἐχορηγήθη τὸ ἀνάλογον ποσὸν, οὐχ ἧττον ὅμως ὁ σχηματισμὸς ἐγένετο δυνάμει νόμου καὶ κατὰ συνέπειαν τοῦτο ζητῶ ἤδη ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§178ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ ὑποβάλλετε νόμον.

§179ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Ἰδοὺ τὸ νομοσχέδιον (τὸ ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 1. «Τὸ ἡμίταγμα τῶν εὐζώνων διαλύεται, ἡ δὲ εἰς τὴν δύναμιν αὐτοῦ ὑπάρχοντες ἐπιλοχίαι καὶ λοχίαι τίθενται εἰς τὴν ἀκολουθίαν τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῆς. Ἄρθρον 2. Εἰς τὴν ἀκολουθίαν τῆς χωροφυλακῆς δὲν δύνανται νὰ ταχθῶσιν ἄλλοι ὑπαξιωματικοὶ ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω εἰρημένων, τῶν ὑπεραρίθμων ἐπιλοχιῶν καὶ λοχιῶν τῆς διλοχίας τῶν σκαπανέων καὶ πυροσβεστῶν καὶ τῶν ὑπεραρίθμων ἐνωμοταρχῶν καὶ ὑπενωμοταρχῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἡ δὲ μετάθεσις αὐτῶν δέον νὰ λάβῃ χώραν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1866. Μετὰ τὴν ά. τοῦ ἑπομένου μηνὸς Φεβρουαρίου οὐδεμία ἐπιτρέπεται μετάθεσις ἢ κατάταξις ὑπαξιωματικῶν εἰς τὴν ἀκολουθίαν τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς. Ὁ μισθὸς ἁπάντων τῶν ἀνωτέρω θέλει εἶσθαι ὁ τοῦ πεζικοῦ. Ἄρθρον 3. Οἱ ἄνευ θέσεως ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἰσόβαθμοι αὐτῶν τίθενται εἰς ἄδειαν ἀόριστον λαμβάνοντες καθ’ ὅσον διατελοῦσιν ἄνευ θέσεως μηνιαῖον μισθὸν ἐκ δραχμῶν τεσσαράκοντα.» Ἐν Ἀθήναις τὴν 31 Δεκεμβρίου 1865.

Ὁ ὑπουργὸς

Β. ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ.

§180ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μίαν διασάφησιν. Τὸ ἡμίταγμα, κύριοι, καθὼς γνωρίζετε, συνεστήθη δυνάμει νόμου, ἐμπεριέχει δὲ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς· ἡ κυβέρνησις συντάξασα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 καὶ ἡ Βουλὴ ψηφίσασα αὐτὸν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μόνον τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, περὶ δὲ τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἔγινεν οὐδεὶς λόγος. Τούτου ἕνεκα ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι, ἐπειδὴ ἀφῃρέθη ἡ πίστωσις ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ θέσῃ εἰς ἀργίαν τοὺς ἀξιωματικοὺς, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐδόθη πίστωσις, στηριζομένη εἰς τὸν νόμον, καθ’ ὃν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως δύνανται οὗτοι νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν, ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν γνωρίζων ὅτι τὸ ἡμίταγμα ἐσυστήθη διὰ νόμου καὶ οὐχὶ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, νομίζει ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑποπέσῃ εἰς παρανομίαν, ἐὰν θελήσῃ νὰ θέσῃ εἰς ἀργίαν τοὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ διὰ τοῦτο ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον....

§181ΛΑΠΑΣ. Ὑπάρχουν θέσεις κεναὶ, ὥστε δὲν τίθεται κανεὶς εἰς ἀργίαν.

§182ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι διὰ τῆς ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δύνανται νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν ἢ οἰκονομηθῶσιν ἄλλως πως, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ νόμου· ἐὰν ὅμως δὲν νομίζῃ ὅτι εἶναι περιττὸν τὸ τοιοῦτον, πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον. Ἐπειδὴ δὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φοράν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πρώτην φορὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ ἀναγνωσθὲν νομοσχέδιον;

§184ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη διὰ πρώτην φοράν. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 6 30/00.