1865.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 83

Τῆς 11 Δεκεμβρίου 1865.

(Σάββατον.)

Ὥρα 12 τῆς Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Ὁ βουλευτὴς Ναυπλίας Εὐθυμιόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ μὴ διαθέσεως τῶν ἐν Τίρυνθι ἐθνικῶν γαιῶν. Ὁ βουλευτὴς Παδοβᾶς καὶ Σέρβος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐξετάσεως τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ φοιτητῶν τῆς Ἀκαδημίας. Οἱ βουλευταὶ Γρίβας καὶ Σακελλαριάδης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν ἐν γένει. Ὁ Κ. Ἄχολος ἔχει τὸν λόγον.

§4ΑΧΟΛΟΣ. Κύριοι, ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα εἶναι ἱερὸς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσετε τὴν προσοχήν σας, καὶ ὅ,τι θέλετε κάμετε. Πρὸ 35 χρόνων ἤμην 25 ἐτῶν, ὑπέγραψα ἀναφορὰν, καὶ ἔπαθα καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι πολλοὶ, διότι ἐζητούσαμεν Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος, τὸν ἀείμνηστον ἄνδρα, τὸν μέγαν Λεοπόλδον. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔμαθα τὸν θάνατόν του. Ἀρκετὰ γνωρίζετε τὸ πρόσωπον, τὸν φιλελληνισμόν του καὶ εἰς ποῖον βαθμὸν ἠθέλομεν φθάσει.....ἕως ἐδῶ σιωπῶ· Δίδω μίαν πρότασιν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· Ἡ Βουλὴ μαθοῦσα τὸν θάνατον τοῦ μεγάλου φιλέλληνος, Συνταγματικοῦ Βασιλέως τοῦ Βελγίου Λεοπόλδου, ψηφίζει· Ἐκφράζει ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τὴν λύπην αὐτῆς καὶ παρακαλεῖ τὸν ἁρμόδιον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν ὅπως διαβιβάσῃ ἐγγράφως τὸ παρὸν ψήφισμα πρὸς τὸν ἀναβάντα τὸν θρόνον τοῦ Βελγίου δοῦκα τῆς Βραβάντης».

§5Μ. ΡΟΥΦΟΣ (πρωθυπουργός). Ἐπίσημον εἴδησιν δὲν ἔχομεν· πῶς λοιπὸν θὰ προβῆτε;

§6ΑΧΟΛΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι βεβαιότατον.

§7ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Ὡς ἄτομα ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἠξεύρωμεν, ἀλλ’ ὡς Κυβέρνησις δὲν ἔχομεν καμμίαν ἐπίσημον εἴδησιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται μέχρις οὗ ἡ Κυβέρνησις πληροφορηθῇ ἐπισήμως.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πράκτωρ τις τῆς ἑταιρίας τῶν κρητικῶν γραμματίων, μεταβὰς εἰς τὸ Ναύπλιον, κατασκοπεύει τὰς γαίας τῆς Τίρυνθος μετὰ τοῦ Κ. Ἐφόρου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς τὸν Ἔφορον νὰ διαθέσῃ τὰς γαίας πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι κρητικὰ γραμμάτια, διότι αἱ γαῖαι αὐταὶ εἶναι πρώτης ποιότητος, καὶ ἡ ἀξία ἑκάστου στρέμματος ἔχει κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 600 δραχμάς.

§11ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ εἶναι ἀνώνυμος; ἠξεύρετε τὸν προϊστάμενόν της;

§12ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν τὸν ἠξεύρω.

§13ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ ἦτο παρὼν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· θὰ παρακαλέσω ὅμως τοὺς παρόντας νὰ τῷ εἴπωσι μετὰ πάσης θετικότητος τὰ ἑξῆς· ὅτι τὰ κρητικὰ γραμμάτια κατέστησαν ἡ μάστιξ τοῦ δημοσίου πλούτου. Ἠξεύρω, κύριοι, τὸ ἑξῆς περιστατικὸν, καὶ ἂς δώσῃ προσοχὴν ἡ Κυβέρνησις. Ἄνθρωπός τις κατώρθωσεν ἀντὶ 200 δραχμῶν νὰ ἀγοράσῃ τοιαῦτα γραμμάτια. Ὑπῆγεν εἰς τὸ ἐθνικὸν χωρίον Ἀμοῦρι καὶ κατεμέτρησε 500 στρέμματα μεταξὺ τῶν τῆς καλλιτέρας ποιότητος. Εἰς μάτην καὶ Νομάρχης καὶ Ἔφορος ἦσαν ἐναντίοι· ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ τὰ παραχωρήσῃ. Τέλος πάντων οἱ κάτοικοι εἶπον, ὅτι 500 δραχμὰς τὸ στρέμμα πληρόνομεν ἡμεῖς ἂν ἐξέλθουν εἰς δημοπρασίαν, καὶ εἶπον εἰς τὸν Νομάρχην, ὅτι θὰ τὸν φονεύσωσιν ἂν τὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§14ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πότε ἔγινεν αὐτό;

§15ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ καλοκαῖρι τὸν Μάϊον, ἐφέτος. Καὶ σᾶς ἀναφέρω τὸν ἄνθρωπον καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Χατζίσκου· ὀνομάζεται Γεώργιος Παπακαριτζόπουλος, ἀπὸ τὸ χωρίον Ἀμοῦρι τῆς Φθιώτιδος. Εἰς μάτην αἱ ἀρχαὶ ἀντέστησαν· ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ τὰ παραδώσῃ. Οἱ πολῖται διεμαρτυρήθησαν, διότι τὰ κρατοῦν διὰ βοϊδολείβαδον οἱ χωρικοί. Ἐφιστῶ λοιπὸν πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς μίαν τοιαύτην κατάχρησιν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§17ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ πρότασις περὶ ὀρυκτῶν καὶ μεταλλείων παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὴν Δευτέραν, καθότι ἔχει σχέσιν μὲ τὸ Λαύριον καὶ ἐπισπεύδει ὁ καιρός.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ τυπωθῇ, τότε ζητεῖτε τὴν προτίμησιν.

§19ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὡς ά. ἀντικείμενον νὰ συζητήσῃ σήμερον τὸν νόμον περὶ φορολογίας. (Ἀναγινώσκεται.)

§21Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα τροπολογία μου δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς τροπολογία· διὰ τοῦτο ἂς συζητηθῇ χωριστὰ, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§23ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Δὲν τὴν ἐσημειώσατε κἂν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἐσημείωσα ὡς ἔχουσαν σχέσιν. Ἂν θέλετε ὅμως χωριστά....

§25ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ οἰκοδομῶν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πάγιος, καὶ ἠμπορεῖ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κυριακοῦ νὰ συζητηθῇ χωριστὰ καὶ κατόπιν.

§26ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Πῶς, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου συζητεῖται ὁ φορολογικὸς νόμος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν;

§27ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν παραδεχθῇ ἡ πρότασίς σας, πρέπει νὰ πέσῃ ὁ φόρος.

§28ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Πρέπει λοιπὸν νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασίς μου.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Συγχρόνως, Κ. Πρόεδρε.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ συγχρόνως ὡς τροπολογία.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Ὡσαύτως καὶ ἡ τροπολογία μου περὶ καπνῶν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκεται τὸ ά. ἄρθρον. Ἄρθρον 1. «Διὰ τὸν ἔγγειον καὶ τῆς ἐπικαρπίας φόρον ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τὸν ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν ἰσχύουσι καὶ διὰ τὸ 1866 ἔτος τὸ ἀπὸ 24 Μαΐου 1863 ψήφισμα ΛΔʹ. τῆς Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ ὁ ἀπὸ 6 Φεβρουαρίου 1864 Νόμος ΛΒʹ. Ὡσαύτως διὰ τὸν ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τῶν μελισσίων φόρον ἰσχύει καὶ διὰ τὸ 1866 ὁ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου 1864 Νόμος ΚΔʹ.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. «Κατὰ τὰς Ἰονίους Νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ Νόμοι.»

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φέρω τροπολογίαν, διότι νομίζω ἐδῶ τὴν κατάλληλον θέσιν ὡς πρὸς τὴν ἀφομοίωσιν τῆς Ἑπτανήσου· ἀλλὰ θὰ τὴν φέρω εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν.

§37ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν καὶ ἄλλας τροπολογίας, ἀλλὰ θὰ τὰς ὑποβάλωμεν εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὸ 2 ἄρθρον;

§39ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. «Οἱ φορολογούμενοι, οἵτινες δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ τίμημα τῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν φόρων ἐντὸς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ διατάγματος τῆς 30 Ἀπριλίου 1855 ὁριζομένου πέρατος τῆς συγκομιδῆς, ὑπόκεινται ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ χρόνου τούτου εἰς τὸν τῆς ὑπερημερίας τόκον, ἀρχόμενον μετὰ τὴν δεκαπενθήμερον προθεσμίαν, ἥτις ὁρίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 18 τοῦ ψηφίσματος ΛΔʹ., οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ λογίζονται οὐδὲν ἧττον ὑπεύθυνοι, συγκαταδιωκόμενοι μέχρι τελείας εἰσπράξεως καὶ τῶν παρὰ φορολογουμένων καθυστερούντων.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§41ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. Αἱ τροπολογίαι θὰ τυπωθοῦν καὶ θὰ συζητηθοῦν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.— Μεταβαίνομεν εἰς τὸ «περὶ διοργανώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑπτανήσῳ, γʹ. συζήτησις.» (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 1. «Καταργοῦνται· α) Τὸ Ἀρχοντεῖον τῆς Παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ. β) Ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία. γ) Τὸ ἐν Κερκύρᾳ Ἱεροσπουδαστήριον. δ) Τὸ ἐν Κερκύρᾳ Γυμνάσιον. ε) Τὰ Λύκεια Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Ζακύνθου, Λευκάδος, Ἰθάκης, Παξῶν καὶ Κυθήρων.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. «Οἱ μαθηταὶ τοῦ Γυμνασίου Κερκύρας θέλουσι διατηρηθῆ ἐν αὐτῷ, τρεφόμενοι μὲν ἀλλ’ οὐχὶ καὶ διδασκόμενοι, μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ παρόντος ἔτους, ἐπιτηρούμενοι ὑπὸ ἀναγκαίου προσωπικοῦ, ὅσον ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος ἤθελε νομίσει ἀναγκαῖον νὰ διατηρήσῃ τὸ ὑπουργεῖον πρὸς τοῦτο.» Ὁ Κ. Κοντολέων ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «Εἰς τὴν νῆσον τῶν Κυθήρων θέλει συστηθῆ σχολαρχεῖον.»

§45ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐπειδὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ σχολεῖα εἶναι καὶ μὲ ἕνα, δύω καὶ τρεῖς διδασκάλους, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δίκαιον εἰς τὰ Κύθηρα νὰ ᾖναι σχολαρχεῖον μὲ τρεῖς διδασκάλους.

§46ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντικείμενον νόμου, ἀλλὰ τῆς ἐκτελέσεως. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὸ 2 ἄρθρον;

§48ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. «Ἡ δημοσία βιβλιοθήκη Κερκύρας διατηρεῖται, διευθυνομένη ὑπὸ ἑνὸς ἐφόρου ἔχοντος ἕνα βοηθὸν καὶ ἕνα κλητῆρα. Ἡ διοίκησις δὲ καὶ ἡ χρῆσις αὐτῆς θέλουσι κανονισθῆ δι’ ἰδίου κανονισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§50ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. Ἀλλὰ, κύριοι, λείπουν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Ἀδιάφορον· ἐδῶ εἶναι ἡ Βουλὴ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ μήπως οἱ Κ. Ἰακωβάτοι παρατηρήσουν...

§54ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ἔλθουν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κλητὴρ, εἰπὲ εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἔλθουν, διότι ἤρχισεν ἡ συζήτησις.

§56ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ τοὺς περιμένῃ. (Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἰσέρχονται.) Ἄρθρον 4. «Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς τρία Γυμνάσια καὶ δώδεκα τὸ πολὺ ἑλληνικὰ σχολεῖα.» Ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία ἐκ μέρους τῶν Κ. Κ. Σταματοπούλου καὶ Σέρβου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ Β. Διατάγματος βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς ἐν ταῖς Ἰονίοις Νήσοις τέσσαρα τὸ πολὺ Γυμνάσια.

§57ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἕν τῶν στοιχείων τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς προόδου μιᾶς κοινωνίας εἶναι ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις. Λέγω ὀλίγα διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ. Ἐν Ἑπτανήσῳ πρὸ αἰῶνος ἤδη, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερον, ἐγκαθιδρύθη ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις, καὶ ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν καὶ ἐπὶ Προστασίας διετηροῦντο ἐν Ἑπτανήσῳ δημόσια καταστήματα ἐκπαιδευτικά· ἐν Κερκύρᾳ, Κεφαλληνίᾳ, Ζακύνθῳ καὶ Λευκάδι καὶ ταῖς ἄλλαις νήσοις ὑπῆρχεν ἡ προπαίδεια ἡ ἐπιστημονική. Ἐν Λευκάδι ὑπῆρχε πάντοτε ἓν Λύκειον, τὸ ὁποῖον ἦτο ταυτόσημον τῷ Γυμνασίῳ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν ἀξιότιμον Βουλὴν, ὅτι εἰς τὸ Λύκειον τῆς Λευκάδος ἀείποτε καὶ ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν εὑρίσκοντο 100 καὶ ἐπέκεινα μαθηταί· ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἀπηρτίζετο καὶ ἐκ μαθητῶν τῆς Λευκάδος καὶ ἐκ τῶν πλησιοχώρων μερῶν τῆς Ἀκαρνανίας, καὶ ἐκ μαθητῶν τῆς δεδουλωμένης Ἑλλάδος, δηλ. τῆς Πρεβέζης. Ἡ ἐκπαίδευσις αὕτη προῆγεν οὐ μόνον τὴν κοινωνίαν ἐν Λευκάδι, ἀλλὰ διετήρει τὴν μάθησιν καὶ τὸν ἑλληνισμὸν ἀκμαῖον καὶ μεταξὺ τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν. Τὰ στοιχεῖα λοιπὸν ταῦτα — ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας — ἦτο ἐπάναγκες καὶ ἐπιθυμητὸν νὰ μὴ ἐκλείψουν διὰ μιᾶς. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ φέρω μίαν πρότασιν οὐχὶ ἀπολύτως ὑποχρεωτικήν. Τὰ ἐκπαιδευτήρια, τὰ ὁποῖα ὑπομιμνήσκω ἐν Λευκάδι ὑπάρχοντα, εἶναι ἐπιθυμητὸν νὰ μὴ ἐκλείψουν διὰ τὸ συμφέρον ὄχι μόνον τῆς Λευκάδος, ἀλλὰ καὶ τῶν ὁμόρων χωρῶν. Ἐκτὸς τῶν παρατηρήσεων τούτων ἐπιθύμουν νὰ προσθέσω κἄτι τι ἄλλο. Τὸ Γυμνάσιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπέφερεν ἀείποτε ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἄχρι τοῦδε μετὰ πολλῶν ἄλλων στοιχείων πολιτισμοῦ, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Νῆσος, συνέτεινε νὰ τηρήσῃ στενὴν καὶ ἄμεσον σχέσιν μεταξὺ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Λευκάδος. Ἐγὼ δὲν φέρω πρότασιν ὑποχρεωτικὴν ἀλλὰ προαιρετικὴν διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ πρόχειρα (καίτοι ὑπάρχοντα) ὅλα τὰ στοχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως διατηρηθῇ ἐκεῖ τὸ ζώπυρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ πρότασις χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τηρήσῃ αὐτὸ τὸ ἐκπαιδευτήριον· ἀλλ’ ἐκ προοιμίων μὴ θελήσετε νὰ ἀρνηθῆτε αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Λευκάδα. Πέρυσιν εἶχεν διορισθῆ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἀξιότιμος ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας τὰ σεβαστὰ μέλη ἦσαν Μεσσηνέζης, Τρικούπης, Πύρλας, Λεώπουλος, Σέρβος, Μαρίνος, Ζαΐμης, Λουβάρδος, Δημητριάδης, Μαυροκορδάτος, Παγκράτης κτλ. Τὰ μέλη ταῦτα ἀφ’ οὗ ἐξήτασαν λεπτομερῶς ὅλας τὰς περιστάσεις, ἀπεφάνθησαν διὰ τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ συνταχθέντος τότε καὶ τυπωθέντος νομοσχεδίου ὡς ἑξῆς· «Εἰς ἑκάστην τῶν νήσων Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Ζακύνθου καὶ Λευκάδος ἱδρύεται γυμνάσιον διαλυομένων τῶν μέχρι τοῦδε Λυκείων καὶ τῶν Γυμνασίων, Κερκύρας». Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἐκτὸς τῶν ὅσων ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω ἐνταῦθα, διὰ παρατηρήσεων ἐμβριθῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, ἔφθασεν αὐτὴ εἰς τὸ συμπέρασμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον προκαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ φθάσῃ. Μάλιστα ἐγὼ προβαίνω καὶ περαιτέρω· δὲν ὑποχρεῶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦδε νὰ ῥυθμίσῃ τοῦτο, ἀλλὰ δίδω προαιρετικὸν δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σταθμίσῃ ὅλας τὰς περιστάσεις, καὶ ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις, νὰ συστήσῃ καὶ ἐκεῖ Γυμνάσιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησίς μου, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εὐσεβάστως.

§58ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§61ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Νὰ διατυπώσῃ τὴν πρότασίν του, Κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ γνωρίζωμεν.

§62ΣΕΡΒΟΣ. Ἰδού. «Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ ἐν Ἑπτανήσῳ βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς τέσσαρα τὸ πολὺ Γυμνάσια».

§63Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἂν ᾖναι ἀντικείμενον ἀφομοιώσεως, πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὴν πρότασιν, λέγοντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ συστήσῃ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ὑποβάλω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σέρβου.

§65ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ὅστις τροποποιεῖ τὴν πρότασιν καὶ λέγει πρέπει· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)· ἀπεῤῥίφθη.

§67ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κ. Πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον λέγει μέχρι τριῶν, ὁ δὲ Κ. Σέρβος λέγει μέχρι τεσσάρων. Ἀναγνώσατε τὸ κείμενον, παρακαλῶ.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος εἶπε καὶ ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικά.

§69ΣΕΡΒΟΣ. Ἰδού· «Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ Β. Διαταγμάτων ἐν ταῖς Ἰονίοις Νήσοις βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς τρία Γυμνάσια·» ἀλλ’ ἡ πρότασίς μου λέγει τέσσαρα, καὶ αὕτη παρεδέχθη.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν, ὄχι διὰ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον· ὅτι ἀντὶ τριῶν τέσσαρα. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§71ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὴν πρότασιν. Ὁ Κ. Παδοβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§73ΠΑΔΟΒΑΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ὡς παρεδέχθητε τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, θέλετε εὐαρεστηθῆ νὰ παραδεχθῆτε καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομέν τινες τῶν ἀντιπροσώπων Κερκύρας, πρότασιν, ἡ ὁποία ἐλπίζω ὅτι θέλει παραδεχθῆ καὶ παρὰ τῶν λοιπῶν ἀντιπροσώπων Κερκύρας, οἵτινες δὲν προσυπέγραψαν αὐτήν. Ἐνῷ, κύριοι, σεβόμεθα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ὁποίας κατηργήθη ἅπασα ἡ ἀνωτέρω ἐκπαίδευσις ἐν Ἑπτανήσῳ, προτείνομεν ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου τοῦ νόμου αὐτὴν τὴν πρότασιν, καὶ ἐπαναλαμβάνω, εὐελπιζόμεθα, ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Κέρκυρα, ἡ ἀξιότιμος αὕτη Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὴν πρότασιν ταύτην. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι μεταξὺ τῶν 4 Γυμνασίων, ἓν θὰ συστηθῇ καὶ εἰς Κέρκυραν· ἀλλὰ, κύριοι, αἱ εἰδικαὶ περιστάσεις—καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ νομίσετε, ὅτι ἐγὼ σήμερον ὑποστηρίζω ἐπαρχιακὸν προνόμιον ἀλλ’ ὑποστηρίζω ἀρχὴν ἐθνικωτάτην—αἱ μερικαὶ περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας διάκειται σήμερον ἡ Κέρκυρα, ἀπαιτοῦσι, μοὶ φαίνεται, διὰ τὸ μέλλον καὶ τοῦ Πανελληνίου ἰδιαιτέραν τινὰ πρόνοιαν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἡ Κέρκυρα κεῖται πλησίον τῆς Ἠπείρου, καὶ ἠξεύρετε πρὸς τούτοις, ὅτι πρὸ ἐτῶν, ὅτε τὸ Γυμνάσιον Κερκύρας ἦτο ἐν καλῇ καταστάσει, ὑπῆρχον εἰς τὸ Γυμνάσιον αὐτὸ καὶ εἰς τὰ ἡμέτερα σχολεῖα ὑπὲρ τοὺς 500 νέους τῆς Ἠπείρου. Ποῖα τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς φοιτήσεως εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Κερκύρας καθεὶς δύναται εὐκόλως νὰ τὸ ἐννοήσῃ. Ἀφ’ ἑτέρου, κύριοι, πολλοὶ τῶν Ἑπτανησίων δὲν εἶναι ἐν καταστάσει νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ εἰς τὰ σχολεῖα τῆς πρωτευούσης, καὶ ὡς ἐκ τούτου μᾶλλον ῥέπουν εἰς τὸ νὰ ἐκπαιδευθῶσιν εἰς τὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια Κερκύρας. Ἕνεκα λοιπὸν τῶν ἰδιαιτέρων τούτων περιστάσεων καὶ ἀπέναντι τῆς προκειμένης καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν Κερκύρᾳ εὑρίσκεται ἡ γενικὴ ἐκπαίδευσις τῆς Ἑπτανήσου, ἐγὼ ἤθελον συστήσει, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀξιότιμον Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς προνοίας τῆς ἀξιοτίμου Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία θ’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ 4 ἄρθρου τοῦ νόμου. «Θέλει συστηθῆ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον ὅσον ἔνεστι πλῆρες, ἐν ᾧ νὰ διδάσκωνται αἱ δύω ἀρχαῖαι γλῶσσαι Ἑλληνικὴ καὶ Λατινικὴ, ἐκ δὲ τῶν νεωτέρων, ἡ Γαλλικὴ, ἡ Ἀγγλικὴ καὶ ἡ Ἰταλικὴ, ἱστορία καὶ Γεωγραφία, Ἀρχαιολογία, φιλοσοφία, στοιχειώδη μαθήματα φυσικῆς καὶ χημείας καὶ ἐμπορικὰ μαθήματα» πρὸς τὸν......

§74ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ Θεολογίαν.

§75ΠΑΔΟΒΑΣ. Πρὸς τὸν σκοπὸν, Κύριοι, τοῦ νὰ μὴ καταστρέψωμεν ἀπολύτως καὶ ὁλοτελῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ὁλονὲν ἐν Κερκύρᾳ, καὶ πρὸς τούτοις διὰ νὰ παρέξωμεν καὶ εἰς τὴν νεολαίαν τῆς ἀπέναντι Στερεᾶς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἠμπορέσῃ νὰ μορφωθῇ εἰς τὰ κυριώτερα στοιχεῖα τῆς μαθήσεως, ἵνα μεταβῇ ἀμέσως εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ἑλλάδος. Προσθέτω ἐπὶ τῆς δικαίας τῳόντι παρατηρήσεως τοῦ συναδέλφου κ. Ζερβοῦ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, πρὸς Θεοῦ! νὰ μὴ παραγκωνίσωμεν τὸ ἱερατεῖόν μας, καὶ εἰς τὸ Γυμνάσιον νὰ προστεθῇ καὶ Θεολογικὴ σχολή. Ὡς ἐκ τούτων λοιπὸν, κύριοι, συσταίνω ἐνθέρμως κ’ ἐγὼ εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς ταύτης αὐτὸ τὸ κατὰ φαινόμενον ἐξαιρετικὸν Γυμνάσιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως εὐελπιζόμεθα ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ ἔτι μᾶλλον, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ Γυμνάσιον, ὡς εἶναι μορφωμένον, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἄμεσος βαθμὶς, ἀπὸ τῆς ὁποίας οἱ ἐκπεραιώσαντες καὶ διανύσαντες τὰς σπουδάς των εἰς τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο δύνανται εὐκόλως νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἀνωτέρας σπουδὰς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου, τὴν ὁποίαν ἐγκαταλείπω εἰς τὴν ὑμετέραν ἐπιείκειαν καὶ δικαιοσύνην.

§76Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀπ’ ἀρχῆς ἤμην καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀφομοιώσεως, διότι θεωρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ μίαν ὥραν ταχύτερον πρὸς ἡσυχίαν καὶ τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Βουλῆς· δὲν εἶμαι δὲ ἐναντίος εἰς τὸ νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὅλας τὰς εὐκολίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται. Διὰ τοῦτο εἴδετε, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σέρβου. Τώρα ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος Κ. Παδοβᾶς καὶ φέρει μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι ματαία, καὶ φοβοῦμαι μήπως εἴπῃ πάλιν, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τῶν Ἑπτανησίων. Καὶ ἰδοὺ διατὶ εἶναι ματαία· ὅσα ζητεῖ σήμερον ὁ Κ. Παδοβᾶς, αὐτὰ ὑπάρχουν κανονισμένα, διότι τὰ Γυμνάσια τὰ Ἑλληνικὰ, ἐκτὸς τῆς ἀρχαιολογίας καὶ τῆς Ἰταλικῆς γλώσσης, ὅλα τ’ ἄλλα μαθήματα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ, τὰ διδάσκουν. Ἐννοοῦμεν λοιπὸν, ὅτι τὸ γυμνάσιον Κερκύρας θὰ ἦναι ὅμοιον μὲ τὸ Γυμνάσιον τῶν Ἀθηνῶν· ὥστε ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κ. Παδοβᾶς, μόνην διαφορὰν ἔχει, ὅτι δίδει ἕνα τίτλον, τὸ νὰ ὀνομάζεται τὸ Γυμνάσιον Ἀκαδημία καὶ ὁ Γυμνασιάρχης Ἔφορος. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν τοιοῦτον ἐξαιρετικὸν προνόμιον. Λοιπὸν πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τοῦτο. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν Ἰταλικὴν γλῶσσαν καὶ τὴν ἀρχαιολογίαν, ἐπειδὴ εἰς τὰ Γυμνάσια ἐδῶ δὲν παραδίδονται αὐτὰ, ἠμποροῦμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ διορίσῃ ἕνα διδάσκαλον, μολονότι ἐκεῖ δὲν βλέπω ἄλλην ἀρχαιότητα, παρὰ τὸν τάφον τοῦ Ὀδυσσέως. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν Ἰταλικὴν διάλεκτον, πιστεύω, ὅτι εὐκόλως δύνανται νὰ τὴν μανθάνουν ἐκεῖ, διότι ἡ Ἰταλία εἶναι πλησίον· ὥστε φρονῶ, ὅτι ματαίως ὑποστηρίζει τοιαύτην πρότασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δὲν θέλει ἐπιμείνει ὁ Κ. Παδοβᾶς.

§77Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἶχον πρόθεσιν πρὸ πολλοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, ἢ προτάσεων νόμων, αἵτινες ἐγένοντο παρὰ διαφόρων βουλευτῶν περὶ συστάσεως ἔν τισιν ἐπαρχίαις διαφόρων γυμνασίων, ἑλληνικῶν σχολείων καὶ δημοτικῶν σχολείων, ἵν ἀποδείξω, ὅτι τοιούτου εἴδους εἰδικὰ νομοθετήματα εἶναι ὅλως περιττά. Ἀλλὰ χαίρω, ὅτι ἐδόθη μοι εὐκαιρία νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ περὶ ἐκπαιδεύσεως ζητήματος ἐν Ἑπτανήσῳ. Ὅτι, κύριοι, οἱ Ἑπτανήσιοι κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας συνετέλεσαν ὄχι μόνον εἰς τὴν διάδοσιν τῶν γραμμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ πολιτισμοῦ, τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον· καί, κύριοι, χρεωστοῦμεν ὄχι μόνον νὰ διατηρήσωμεν τὰ σπέρματα τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς προόδου, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν κατὰ τοὺς χρόνους, καθ’ οὓς τὸ μέρος τοῦτο τῆς Ἑλληνικῆς χώρας διετέλει μόνον, ἀλλὰ καὶ νὰ μεταβιβάσωμεν πᾶν ὅ,τι τέλειον ἐγεννήθη ἐν τῷ παλαιῷ βασιλείῳ κατὰ τὸ διάστημα τῆς αὐτονομίας μας. Ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ, κύριοι, χρεωστῶ νὰ παρατηρήσω, ὅτι αἱ γενόμεναι ἐνταῦθα ὡρισμέναι προτάσεις περὶ συστάσεως σχολείων ἑνὸς ἢ δύω, περὶ συστάσεως γυμνασίων ἑνὸς ἢ τριῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, εἶναι ὅλως διόλου περιτταὶ, καθόσον, κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας τὴν γενικὴν, εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως κεῖται νὰ συστήσῃ ὅσα δήποτε γυμνάσια θέλει ἐν Ἑπτανήσῳ· νὰ συστήσῃ ὅσα δήποτε σχολεῖα ἑλληνικὰ εἶναι ἀναγκαῖα· νὰ συστήσῃ ὅσα δήποτε δημοτικὰ σχολεῖα χρειάζονται, καὶ ὄχι μόνον δαπάνῃ τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ δαπάνῃ τῶν ἑταιριῶν, καὶ τῶν ἰδιωτῶν, καὶ τῶν δήμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν· διότι, Κύριοι, βάσις τῆς νομοθεσίας τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἡ ἀκώλυτος διάδοσις τῆς παιδείας μέχρι τῶν ἀπωτάτων μερῶν τῆς ἐπικρατείας, ἡ δὲ σύστασις τῶν γυμνασίων, ἡ σύστασις τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ τῶν κατωτέρων ἐκπαιδευτηρίων δὲν εἶναι ἄλλο, εἰμὴ διάφορα κέντρα ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ ἐκπληρῶται καὶ νὰ ἐκτελῆται ὁ σκοπὸς οὗτος, ὅστις εἶναι, ὡς εἶπον, ἡ διάδοσις τῆς ἐκπαιδεύσεως πανταχοῦ τῆς ἐπικρατείας. Ἀντιλέγω κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν διάταξιν, ἥτις ἐτέθη εἰς τὸ περὶ ἀφομοιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑπτανήσῳ νομοσχέδιον, ἥτις ὁρίζει, ὅτι θὰ συστηθοῦν 4 γυμνάσια ἐν Ἑπτανήσῳ.

§78ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἐπέρασε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου γίνεται συζήτησις, διότι προτείνει τροπολογίαν ὁ Κ. Παδοβᾶς.

§80ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἰδιαίτερον τοῦ Κ. Παδοβᾶ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι προσθήκη εἰς τὸ 4 ἄρθρον.

§82ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιλέγω, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸ νὰ ᾖναι ὡρισμένα 4 γυμνάσια. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ σημειωθῇ, ἂν νόμον ἰδιαίτερον θέλετε νὰ ψηφίσητε, νὰ ὑπάρχουν τοὐλάχιστον 4 γυμνάσια.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς αὐτὸ προστίθεμαι καὶ ἐγώ. Λυποῦμαι δὲ ὅτι δὲν ἤμην ἐδῶ. Νὰ μὴ προστεθῇ δέ, ὅτι θὰ συστηθοῦν τοσαῦτα σχολαρχεῖα, διότι ἑκάστη πρωτεύουσα ἐπαρχίας ἔχει δικαίωμα εἰς ἓν τοιοῦτον.

§84ΖΕΡΒΟΣ. Μὰ, ἐὰν κάμουν τὰς τρεῖς ἐπαρχίας τῆς Κερκύρας μίαν;

§85ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παντάπασι δὲν ἐμποδίζει ἡ νομοθεσία μας νὰ συστηθῶσιν οὐχὶ κατ’ ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ δήμους σχολαρχεῖα. Τοιουτοτρόπως ὑποθέτω, ὅτι παρηγορεῖται καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κ. Ζερβός. Ἡ σύστασις ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων, ὡς ἔχει ἡ νομοθεσία μας, εἶναι ἀντικείμενον προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀντικείμενον δαπάνης· καὶ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται τὸ δημόσιον νὰ διαθέτῃ χρήματα, ὀφείλει ἀμέσως νὰ συστήσῃ σχολεῖα πρὸς διάδοσιν τῆς παιδείας. Ἀλλ’ ἀρκοῦσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους; οὐχὶ βεβαίως. Καὶ ὅμως ἡ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ λάβῃ σπουδαίαν ἐπίτασιν. Ἡ ἐκπαίδευσις ἐν Ἑλλάδι, Κύριοι, καθὼς καὶ ἅπαντα τὰ συστήματά μας, διοικητικὰ, οἰκονομικὰ, στρατιωτικὰ, δὲν ἔχουν μόνον ἀποστολὴν ἐσωτερικὴν, ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικήν. Ταχθέντες ἐν τῇ γωνίᾳ ταύτῃ τῆς Ἀνατολῆς, δὲν ἔχομεν μόνον τὴν ἀποστολὴν νὰ κυβερνηθῶμεν ἡμεῖς, ἢ νὰ διοικηθῶμεν ἡμεῖς, ἢ νὰ πολιτισθῶμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ χρεωστοῦμεν ἵνα διαδώσωμεν τὸν πολιτισμὸν ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἐνεδύθημεν δὲ τὴν μεγάλην αὐτὴν ἀποστολὴν, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχωμεν καὶ τὰς ἀναγκαίας δυνάμεις τὰς ὑλικὰς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς μας ταύτης. Αἱ συνθῆκαι ἔταξαν ὅρια, τὰ ὁποῖα ἀπεχώρισαν τὴν κεφαλὴν ἀπὸ τὸ σῶμα. Ἐντεῦθεν, Κύριοι Βουλευταί, οἱ βίαιοι κλονισμοὶ καὶ αἱ οἰκονομικαὶ κρίσεις, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἀείποτε περιπίπτει, καὶ ἐντεῦθεν αἱ συνεχεῖς οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν θέλομεν ἐξέλθει ἐνόσῳ ἡ μεγάλη Ἑλληνικὴ οἰκογένεια δὲν ἀποτελέσει, θείᾳ συνάρσει, μίαν οἰκογένειαν ὑπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀρχήν. Παραβάλετε, Κύριοι, τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς μίαν ἐπικράτειαν ἐκ τῶν μικρῶν ἐπικρατειῶν τῆς Εὐρώπης· θέλετε ἰδῆ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἰδικός μας εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν μερῶν ἐκείνων, θέλετε ἰδῆ συνάμα, ὅτι ἡ στατιστικὴ, ἥτις σημειοῖ τοὺς ἐν τοῖς σχολείοις φοιτῶντας μαθητὰς, δεικνύει, ὅτι ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ἰδικοῦ μας εἶναι ἀνώτερος ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἡμῖν φοιτώντων· καὶ διὰ τί, Κύριοι; Διότι ὁ μέγας Ἑλληνισμὸς, τοῦ ὁποίου τὰ τέκνα ἐκπαιδεύομεν, εἶναι ἐκτὸς τῶν ὁρίων ἡμῶν· ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἢ ἓν μικρότατον μέρος ἄνευ δυνάμεως ἐσωτερικῆς εἰς τὸ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνθέξωμεν ἀπέναντι τοῦ ὄγκου, τὸν ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὸ πλάγι ἡμῶν, ἄλλως ἢ διὰ τῆς ἠθικῆς ἡμῶν δυνάμεως, ἣν ὀφείλομεν νὰ δημιουργήσωμεν δι’ ἐπιστημονικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὅ,τι λέγω περὶ τῆς παραβολῆς τῶν ὑπὲρ τῆς παιδείας ἐξόδων μας πρὸς ἄλλα κράτη, τὸ αὐτὸ λέγω καὶ διὰ τὴν λοιπὴν ὑπηρεσίαν μας. Ἡ σύστασις τῶν σχολείων, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀπαγορεύεται ἀπὸ τοὺς νόμους μας, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὑποχρεοῦται ἡ κοινωνία εἰς τὸ νὰ συστήσῃ πανταχοῦ σχολεῖα. Εἶναι ἀντικείμενον, ὡς εἶπον, προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀντικείμενον δαπάνης. Διὰ τοῦτο, ὁσάκις εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ παντοῦ, διότι, Κύριοι, γνωρίζετε, ἐνθυμεῖσθε τὸ τοῦ ἀρχαίου, «τῇ Ἑλλάδι πενίη ἀείποτε σύντροφος ἐστί, ἀρετὴ δ’ ἐπακτὸς ἐστὶν ἀπό τε σοφίης κατειργασμένη καὶ νόμου ἰσχυροῦ» ὅπερ ἔχει νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτον ἀείποτε πένης, ἀλλὰ διὰ μόνων τῶν ἀρετῶν της, τῆς ἐπιστήμης τῆς, διὰ τοῦ πρὸς τοὺς νόμους σεβασμοῦ ἠδυνήθη νὰ ἐπικρατήσῃ ἐφ’ ἅπασαν τὴν οἰκουμένην καὶ ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς κατεστράφη, ὁ Ἑλληνισμὸς διεῖπε τὰς κοινωνίας· ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἐξηλείφθη ἀπὸ τὸ βιβλίον τῶν ζώντων, τὰ γράμματα τῶν προπατόρων μας, ἡ παιδεία τῶν προπατόρων μας ἐκανόνιζε τὰς τύχας τῶν ἐθνῶν. Ἰδοὺ διατί ὀφείλομεν τὰ γράμματα νὰ περιποιηθῶμεν, ἰδοὺ διατί ὀφείλομεν τὴν ἐκπαίδευσιν πρὸ πάντων νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἀληθινὴν, τὴν ἐκπαίδευσιν κατὰ βάθος, τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ἐπιστημονικὴν, οὐχὶ τὴν ἐπιπόλαιον, τὴν ἡμιμάθειαν, τὴν κατ’ ἐπιφάνειαν. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ ἰδιαίτερον ζήτημα, εἰς τὴν πρότασιν δηλονότι τοῦ Κ. Παδοβᾶ. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Κερκύρας, τὰ ἰδιαίτερα περιστατικὰ τῆς Κερκύρας, εἶναι ἄξια ἰδιαιτέρας προνοίας. Καὶ τῳόντι ἡ Ἑλλὰς, ἥτις ἔχει τοσαύτην μεγάλην ἀποστολὴν, ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς προείπω, οὐχὶ τοὺς ἐσωτερικοὺς ἀλλὰ τοὺς ἐξωτερικοὺς αὐτῆς πολίτας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰμὴ μία μικρὰ σανὶς τοῦ μεγάλου Ἑλλ. σκάφους, ἥτις ἐσώθη κατὰ τὸ 1821 ἵνα ἐπ’ αὐτῆς σωθῇ ὁ ἑλληνισμός. Ἐὰν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821 δὲν ἐγίνετο, σημεῖον Ἑλλάδος δὲν θὰ ὑπῆρχεν. Ἔχει λοιπὸν ἡ Κέρκυρα ἀναντιῤῥήτως ἐπίκαιρον τὴν θέσιν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διαδόσεως τοῦ ἑλληνισμοῦ ἐπὶ τὰ Ἀκροκεραύνια ὄρη, ἔχει βεβαίως ἐπίκαιρον τὴν θέσιν εἰς τὴν διάδοσιν τῶν γραμμάτων ἐπὶ τῶν Ἀλβανικῶν ἐκείνων τὴν γλῶσσαν, Ἑλλήνων δὲ τὴν καταγωγὴν λαῶν τῆς Ἠπείρου, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κερκύρας περὶ συστάσεως ἐντελεστάτου ἐκπαιδευτηρίου ἐν Κερκύρᾳ· συντάσσομαι δὲ καὶ δι’ ἕνα ἕτερον λόγον, λόγον εὐγνωμοσύνης πρὸς ἕνα Ἄγγλον φιλέλληνα, ὅστις ἐσύστησεν ἐν Κερκύρᾳ τὴν Ἀκαδημίαν, ἥτις ἀνεζωπύρωσε τὴ Ἑλληνικὴν παιδείαν καὶ τῆς ὁποίας οἱ μαθηταὶ στολίζουν σήμερον τοὺς συλλόγους τῶν λογίων μας, λέγω τοῦ Γκυλφόρδ. Ἐκ τῆς ἐξηγήσεως ὅμως, Κύριοι, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ συστηθῇ εἰς Κέρκυραν ὑπὸ τὴν κλῆσιν Λύκειον ἢ Ἀκαδημία, ἐνόησα, ὅτι δὲν εἶναι εἰμὴ ἁπλοῦν Γυμνάσιον. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις, καθὼς γνωρίζετε, διαιρεῖται εἰς δύω· εἰς Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ εἰς Γυμνάσια· καὶ τὰ μὲν σχολεῖα, ἐν ὀλίγαις λέξεσι περιγραφόμενα, εἶναι συμπλήρωμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ προπαρασκευαστικὰ διὰ τὰ γυμνασιακὰ μαθήματα· τὰ δὲ γυμνάσια, τελεία τις παίδευσις πρὸς διαχείρισιν βιωτικῶν ὑποθέσεων, καὶ προπαρασκευὴ ἐπιστημονικῆς ἐκπαιδεύσεως· ὥστε, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς τῶν σχολείων μας καὶ τῶν γυμνασίων μας ἐξετελεῖτο ὅπως εἶναι γεγραμμένος εἰς τὰ Ἑλλην. σχολεῖα ἤθελον μᾶς δώσει μαθητὰς ἱκανοὺς πρὸς πολλὰς κοινωνικὰς χρείας, τὰ δὲ γυμνάσια τελείους πολίτας καὶ ἀρκούντως προπαρεσκευασμένους πρὸς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐζήτησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὸ γυμνάσιον ἢ τὸ λύκειον ἢ τὴν ἀκαδημίαν, ὡς λέγει, τῆς Κερκύρας, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Τοῦτο γίνεται εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὰ γυμνάσιά μας, οἱ ὁποῖοι κατ’ εὐθεῖαν μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς μεσολαβήσεως. Ἐὰν λοιπὸν τοιοῦτος ᾖναι ὁ σκοπὸς τοῦ Κ. Παδοβᾶ, ἐκπληροῦται διὰ τοῦ γυμνασίου. Δὲν ὑπάρχει δὲ καμμία δυσκολία περὶ τῆς διδασκαλίας τῶν ἐμπορικῶν μαθημάτων ἐν τῷ Γυμνασίῳ ἐκείνῳ, οὔτε περὶ τῆς Ἰταλικῆς, οὔτε περὶ τῆς Ἀγγλικῆς, οὔτε περὶ ἄλλης τινὸς ξένης γλώσσης, καὶ τῆς Ἑβραϊκῆς συμπεριλαμβανομένης. Ἔχομεν νομοθεσίαν, διὰ τῆς ὁποίας παρὰ τοῖς Γυμνασίοις συνίστανται ἐμπορικὰ μαθήματα· εἴχομεν δὲ μέχρι τινὸς ἐν Πάτραις, ἐν Σύρῳ καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῦ ἀλλοῦ. Ἡ νομοθεσία μας ἐπιτρέπει ὄχι μόνον τὴν διδασκαλίαν τῶν ἐμπορικῶν μαθημάτων ἐν ταῖς πόλεσι ταῖς ἐμπορικαῖς, ἀλλὰ καὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν γεωργικῶν μαθημάτων ἐν ταῖς πόλεσι ταῖς γεωργικαῖς, καὶ τὴν τῶν βιομηχανικῶν μαθημάτων ἐν ταῖς πόλεσι ταῖς βιομηχανικαῖς. Ἀγνοῶ δὲ ἀκριβῶς διὰ ποῖον λόγον κατηργήθησαν πρὸ ὀλίγου τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Πάτραις. Κατηργήθησαν, ὡς περιῄδετο, διὰ τὸν λόγον ὅτι εὑρίσκοντες εὐκολίας περισσοτέρας οἱ μαθηταὶ εἰς τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα, παρήτουν τὰ κλασσικά. Περίεργος ὁ λόγος! Ἡ ἐπιτυχία τοῦ σκοποῦ ἐθεωρήθη ἁμάρτημα! Ὁ σκοπός, κύριοι, τῆς ἐκπαιδεύσεως ποῖος εἶναι; τὸ νὰ προπαρασκευασθῶσι μαθηταὶ δυνάμενοι νὰ ἐξυπηρετήσωσιν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, οὐχὶ μόνον τοὺς ἐπιστημονικοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰδίως λεγομένους βιοποριστικούς. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἀνὰ πᾶσαν τὴν Εὐρώπην σήμερον, ἔνθα ἡ ἐκπαίδευσις θεωρεῖται ὡς μόνον μέσον διὰ τοῦ ὁποίου προπαρασκευάζονται τὰ ἔθνη πρὸς ἕνα σκοπόν, ἀσχολοῦνται τίνι τρόπῳ νὰ μεταδώσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας. Ἐγεννήθη ἕνεκα τούτου, πρὸς τὸ σύστημα τὸ κλασσικὸν, καὶ ἕτερον, τὸ σύστημα τῆς τεχνολογικῆς λεγομένης ἐκπαιδεύσεως. Γνωρίζετε ἐπίσης, κύριοι, ὅτι εἰς χεῖρας τῆς ἐκπαιδεύσεως κεῖται νὰ προπαρασκευάσῃ τὸν λαὸν ἑνὸς ἔθνους πρὸς ὅντινα σκοπὸν ἔχει ἀνάγκην. Ἔχετε ἀνάγκην νὰ καταρτίσετε τὴν Ἑλλάδα ἐμπορικήν; ἀρκεῖ νὰ ὀργανώσητε τὴν ἐκπαίδευσίν σας ἐμπορικήν. Ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὴν καταστήσητε στρατιωτικήν; ἀρκεῖ νὰ ὀργανώσητε τὴν ἐκπαίδευσίν σας στρατιωτικήν. Καὶ, ὡς γνωρίζετε, ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι οὐδένα σκοπὸν διετυπώσαμεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μετὰ τριακονταετίαν δὲν δύναταί τις ἀκριβῶς νὰ προσδιορίσῃ ὁποία τις ἐστὶν ἡ ὡρισμένη τάσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Μίαν μόνην καταφανῶς βλέπομεν, τὴν πρὸς τὸν δημόσιον βίον. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διΐδω, ἂν ἡ τάσις αὕτη ᾖναι ἡ ἀσφαλεστέρα κρηπὶς τοῦ μέλλοντός μας! Ἁπλῶς δὲ ἡ πρὸς τὴν παιδείαν τάσις, ἥτις δὲν εἶναι κυβερνητικῆς προνοίας ἔργον, ἀνήκει εἰς τὴν φύσιν τοῦ Ἕλληνος καὶ εἰς τὴν πατροπαράδοτον αὐτοῦ ἱστορίαν· ἀλλὰ ποῦ κυρίως πρέπει νὰ τείνῃ δὲν τὸν ὡδήγησε κανεὶς μέχρι τοῦδε. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, τῆς νομοθεσίας μας ἁμάρτημα. Εἶναι ἡμῶν αὐτῶν· ἀρκεῖ νὰ ἐντείνῃ ὁ ἄρχων τῆς παιδείας τοῦτο ἢ ἐκεῖνο κατὰ προτίμησιν ἐκ τῶν ὁριζομένων ἐν τοῖς ἐκπαιδευτηρίοις μαθημάτων καὶ ἔχει τὸ ἔθνος ἀλανθάστως τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Καὶ ὅμως ἡμεῖς ἀναβαίνοντες τὰς ὑπουργικὰς ἕδρας, ἀντὶ νὰ ἐμμείνωμεν ἀνενδότως εἰς τὴν ἐντελῆ ἐφαρμογὴν τῶν νόμων θεωροῦμεν ὡς ἄκραν πολιτικὴν ἱκανότητα νὰ κακίζωμεν αὐτοὺς καὶ νὰ ἐπιχειρῶμεν νὰ τοὺς μεταῤῥυθμίσωμεν ἄνευ οὐδεμιᾶς προμελέτης. Εὐτυχῶς διὰ τὴν παιδείαν μας κανὲν ἐκ τῶν προπαρασκευασθέντων σχεδίων δὲν ἔλαβε πέρας μέχρι τοῦδε. Δὲν λέγω, κύριοι, ὅτι οἱ ὀργανισμοί μας εἶναι ἀνελλειπεῖς, ὑποστηρίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις εἶναι ἀθλιεστάτη καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου οἱ νέοι ὀργανισμοί, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν θέλουσιν εἶσθαι τελειότεροι τῶν ὑπαρχόντων, τὴν τύχην τῶν παλαιοτέρων θέλουσιν ἔχει καὶ οὗτοι. Ἐπανερχόμενος, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, παρατηρῶ καὶ πάλιν, ὅτι ἡ νομοθεσία μας παντάπασι δὲν ἐμποδίζει εἰς τὸ νὰ καταρτισθῶσι καλῶς τὰ γυμνάσια, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν καὶ ἡ δαιμόνιος ἐκείνη ἐπιθυμία τοῦ διδάσκειν πρὸς μόρφωσιν πολιτῶν· διότι, ὡς οἴδατε, τὸ ἐπάγγελμα τῆς διδασκαλίας καὶ τῆς καθηγεσίας κατήντησε δυστυχῶς κατὰ μέγα μέρος τέχνη βιοποριστικὸν μέσον. Ποῦ εἶναι τὰ παλαιότερα τῶν παλαιοτέρων μας διδασκάλων ἤθη; Ποῦ οἱ χριστιανικοὶ διδάσκαλοι τῶν Κυδωνιῶν, τῆς Δημητσάνης, τῆς Χίου καὶ οἱ μετ’ αὐτούς; Αὐτοὶ ἐμόρφωσαν τοὺς μεγάλους ἐκείνους ἄνδρας, οἵτινες ἐξετέλεσαν τὸ μέγα ἔργον τοῦ 21. Ὁ διδάσκαλος, ὁ καθηγητὴς, ὡς γνωρίζετε, ἂν δὲν ἔχῃ τὸν ἔρωτα πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν εἶναι καθηγητὴς ἀληθής· εἶναι ἁπλοῦς γραμματοκάπηλος καὶ τίποτε περισσότερον. Τὸ γυμνάσιον λοιπὸν, ἐπαναλέγω, τῆς Κερκύρας δύναται νὰ καταρτισθῇ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κερκύρας· ἀλλὰ παρατηρῶ καὶ πάλιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὅλως διόλου περιττὸν, διότι ὁ ὀργανισμὸς τῶν γυμνασίων περιλαμβάνει τὰ μαθήματα, ὡς εἶπον, περὶ τῶν ὁποίων ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἔκαμε μνείαν· καὶ εἶμαι σύμφωνος νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ καθῆκον τοῦ νὰ καταρτισθῇ τὸ γυμνάσιον τῆς Κερκύρας ἀναλόγως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Κ. Παδοβᾶ, ἀναλόγως πρὸς τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ· καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελεν εἶσθαι εἰς κατάστασιν τὸ δημόσιον, πρὸς τὸ γυμνάσιον νὰ συστήσῃ πρὸς τούτοις καὶ μίαν πανεπιστημιακὴν σχολὴν εἰς τὴν Κέρκυραν. Καὶ ὑποστηρίζω ἐξ ὅλης καρδίας μίαν ἐπιστημονικὴν σχολὴν εἰς τὴν Κέρκυραν, ἀνάλογον οὐχὶ μόνον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῶν ἐξωτερικῶν ἀναγκῶν. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι, ἀντὶ νὰ νομοθετηθῇ, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῶσιν ὑποχρεωτικῶς τέσσαρα γυμνάσια ἐν ταῖς νήσοις, νὰ ἀποφασισθῇ νὰ συστηθῶσι τουλάχιστον τέσσαρα γυμνάσια καὶ νὰ συστηθῶσι καὶ ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα σχολεῖα, νὰ συστηθῶσι δὲ καὶ πάμπολλα δημοτικὰ σχολεῖα καὶ νὰ ληφθῇ πρόνοια ἰδιαιτέρα περὶ γυμνασίου Κερκύρας καὶ περὶ μιᾶς, ὡς εἶπα, ἐπιστημονικῆς σχολῆς (Faculté).

§86ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν Κ. Χριστόπουλον τοῦτο μόνον νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, ὅταν εἴπωμεν· «τὸ δὲ γυμνάσιον Κερκύρας θέλει εἶσθαι πληρέστερον τῶν λοιπῶν γυμνασίων τοῦ Κράτους·» εἰς αὐτὴν τὴν ῥῆσιν περιλαμβάνονται ὅλαι αἱ ἰδέαι τῆς τροπολογίας.

§87Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ γίνῃ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ἐπειδὴ σήμερον ἡ νῆσος Κέρκυρα διαιρεῖται εἰς τρεῖς ἐπαρχίας· ἂν, κύριοι, γίνῃ μία ἐπαρχία, ὅλα ταῦτα θὰ ἀποκατασταθῶσιν ἐν τῇ πόλει. Διὰ τοῦτο λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ διατηρήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐν ταῖς ἄλλαις δύω ἐπαρχίαις ἓν σχολαρχεῖον εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν· βλέπετε δὲν ζητοῦμεν μεγάλα πράγματα.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§89ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐνῷ ὀφείλω, κύριοι, ἐκ μέρους ἁπάντων τῶν Κερκυραίων καὶ Ἑπτανησίων νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν πρὸ ὀλίγου προλαλήσαντα ἀξιότιμον κύριον Χριστόπουλον, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι ἓν ἀλλὰ κατέστρεψεν ὅλα τὰ προηγούμενα.

§90Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δά.

§91ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐγώ, κύριοι, συμμερίζομαι ἐντελῶς τὴν γνώμην τοῦ Κ. Χατζίσκου, ὅτι δηλαδὴ νὰ ἱδρυθῇ καὶ ἐν Κερκύρᾳ ἓν γυμνάσιον ἐντελέστατον, καθὼς εἶναι τὰ κύρια γυμνάσια τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Χριστοπούλου, ὁ ὁποῖος ἀνέθηκεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεκτείνῃ κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, εἴτε ἐθνικὰς ἢ ἄλλας ἀνάγκας, τὰ διάφορα μαθήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διδάσκωνται εἰς αὐτὸ τὸ γυμνάσιον. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις τῆς νήσου ἐκείνης, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἀφοῦ ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι ὀργανικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος θετικῶς προσδιορίζει ποῖα καὶ πόσα τὰ ἐν τοῖς γυμνασίοις παραδιδόμενα μαθήματα, αὐτὴ ἡ ῥῆσις ἐπεκτεινομένη, ἴσως ἤθελε φέρει πρόσκομμα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπέναντι τοῦ χορηγηθέντος δικαιώματος τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ γυμνασίου Κερκύρας ἤθελεν εὕρει πρόσκομμα εἰς τοὺς διαφόρους ὀργανισμοὺς τοὺς ἐν τῷ κράτει εἰσαχθέντας, ὡς ἐκ τούτου μοὶ φαίνεται, ὅτι οὐδόλως προσκρούει εἴτε εἰς τοὺς νόμους εἴτε εἰς τὴν εὐγενῆ θέλησιν τῶν προαγορευσάντων, ἂν ῥητῶς δι’ εἰδικοῦ νόμου προσδιορισθῶσι ποῖα καὶ πόση αὕτη ἡ παρὰ πάντων ἀνεγνωρισμένη ἐπέκτασις τοῦ γυμνασίου ἐκείνου· ἤθελον, κύριοι, ἐγὼ εὐσεβάστως ἐπιμείνει εἰς τὴν ἰδέαν αὑτήν, τοῦ νὰ προστεθῇ ἡ ἀγγλικὴ γλῶσσα.

§92ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ εἰς τὰ ἰδικά μας γυμνάσια.

§93ΠΑΔΟΒΑΣ. Πολὺ καλά. Ὑπάρχουν ὅμως τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα, καὶ ἐγὼ ἤθελον νὰ διατηρηθῇ ἓν ἱερατικὸν σχολεῖον ἐκεῖ.

§94ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Παδοβᾶ, δὲν ἐνθυμήθην νὰ σᾶς δώσω ἐξήγησιν περὶ τῆς θεολογικῆς σχολῆς· καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐνταῦθα ἱερατικὰ σχολεῖα, Séminaires, τὰ ἱεροσπουδαστήρια. Δὲν ὑπάρχει κώλυμα νὰ τηρηθῇ ἡ ἱερατικὴ σχολὴ ὅπως ἔχει εἰς τὴν Σῦρον, εἰς τὴν Χαλκίδα, εἰς τὴν Τρίπολιν ὑπάρχουν ἐπίσης ἱερατικαὶ σχολαί.

§95ΠΑΔΟΒΑΣ. Εἰς τὰς ὀρθοτάτας ταύτας παρατηρήσεις ἀντιπαρατηρῶ· διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου καταργεῖται τὸ ἐν Κερκύρᾳ ἱεροσπουδαστήριον.

§96ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὅπως τὸ διοργανίσωμεν· αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως.

§97ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐπιμένω καὶ εἰς τὸ μάθημα τῆς ἀρχαιολογίας διότι σκοπὸς τοῦ γυμνασίου εἶναι νὰ καταστήσῃ οὕτω τὸν νέον τὸν διανύσαντα τὰς σπουδάς του, ὥστε νὰ ἔχῃ ὅλας τὰς προπαιδευτικὰς γνώσεις. Ἐννοῶ δὲ βεβαίως, ὅτι ὁ διανύσας τὰς σπουδάς του εἰς τὸ γυμνάσιον ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἀκαδημίαν καὶ τὸ Πανεπιστήριον τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ πιθανὸν πολλοὶ νὰ περιορισθῶσι μέχρι τοῦ γυμνασίου καὶ νὰ μὴ ἐπιδοθῶσιν εἰς ἄλλην ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατέθηκε τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐσόδων, τὴν δὲ δευτέραν θὰ φέρῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐξόδων.

§99ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ὄχι δι’ ἄλλο, παρὰ διότι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω. Εἰς τὸ ἀντικείμενον αὐτό, καθὼς ἐξετέθη ἀπὸ τὸν προαγορεύσαντα, θέλω περιορισθῶ εἰς πολλὰ ὀλίγα. Δύω γνωμικά, εἴτε δύω ῥήσεις τοῦ προαγορεύσαντος Κυρίου Χριστοπούλου μοὶ ἐπέστησαν τὴν προσοχήν μου. Ἀγαπῶ τὴν ἐκπαίδευσιν, λέγει, ἀλλὰ τὴν ἀληθῆ καὶ οὐχὶ τὴν ἡμιμάθειαν· ἡ ἐκπαίδευσις, οἵα εἶναι ἐν Ἑλλάδι πρὸ 30 ἐτῶν, δὲν ἔχει κανένα ὡρισμένον σκοπόν. Αὐταὶ αἱ δύω ῥήσεις ἠμποροῦσαν νὰ δώσουν ὕλην παραπολὺ ἐκτεταμένην εἰς συζητήσεις· περιορίζομαι ἑπομένως εἰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις. Οὐδένα ὡρισμένον σκοπὸν πραγματικῶς δὲν προτίθεται ἡ ἐκπαίδευσις, οἵα ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι· δὲν ἔχει ἐνώπιόν της παρὰ τὸν σκοπὸν τοῦ λογιωτατισμοῦ καὶ τῆς γραμματολογίας. Ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦτον ἔχομεν τὰ μέσα νὰ τὸν ἐκπληρώσωμεν; Ὄχι κύριοι· εἴχομεν εἰς τὴν πρώην Ἑλλάδα 12 γυμνάσια· ἐπροτάθησαν νὰ συστηθῶσιν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἔτι 4, τὸ ὅλον 16. Αὐτὰ τὰ γυμνάσια ὅπως καταρτισθῶσιν ἔχουν ἀνάγκην 96 καθηγητῶν. Λυπηρὸν νὰ τὸ εἴπω, εἶναι ὅμως πρᾶγμα· ἐκ τῶν ὑπαρχόντων καθηγητῶν τῶν γυμνασίων — ἂς μὴ παραξενευθῇ κανεὶς, διότι εἶναι ἀληθὲς, — μόνον 40 ἢ 50 εἶναι κατηρτισμένοι· μὲ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις δι’ ἕνα καθηγητὴν τοῦ γυμνασίου, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ ἀναμορφωτὴς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι· πρέπει νὰ ἐλαττώσῃ τὰ γυμνάσια τὰ ὑπάρχοντα κατὰ τὸ ἥμισυ, διότι δὲν ἔχομεν ὑλικὸν, δὲν ἔχομεν καθηγητὰς, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ἀνάγκην. Τοῦτο δὲν ἠδυνήθην ἐγὼ νὰ τὸ κάμω, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἂν ἕνας ὑπουργὸς παρουσιάζετο νὰ εἴπῃ, ζητῶ τὴν κατάργησιν ἑνὸς γυμνασίου, ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐπιπέσει κατ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ ἀπεπειράθην νὰ καταργήσω τάξεις τινὰς καὶ δὲν ἠδυνήθην· ἰδοὺ διατὶ προτείνω 3 μόνον γυμνάσια καὶ οὐχὶ 4, διότι δὲν ἔχομεν καθηγητὰς διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ συμπληρώσωμεν· οὐδὲν ἧττον δὲν ἐναντιοῦμαι εἰς τὴν σύστασιν τοῦ 4ου γυμνασίου. Παρατηρῶ μόνον εἰς τὸν κύριον Πάδοβαν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ σκεφθῇ, μήπως θὰ ἦναι συμφερώτερον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς Κερκύρας, διὰ τὴν ἀποστολὴν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κέρκυρα ὡς πρὸς τὴν διάδοσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ γυμνασίου, οἵα εἶναι εἰς τὰ ἐπίλοιπα γυμνάσια τοῦ Κράτους· καὶ παρεμπρὸς δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν τί δύναται νὰ γίνῃ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως οὐ μόνον ἐν Κερκύρᾳ, ἀλλὰ καὶ τῶν παρακειμένων χωρῶν. Ἡ Κέρκυρα, κύριοι, ἔχει μέσα ἰδιαίτερα, ἔχει κεφάλαια ἰδιαίτερα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν ὑπὲρ καὶ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἔχει ἓν μέγα κληροδότημα τῆς Κυρίας Μοντενίγου, ἀναβαῖνον περίπου εἰς 1,200,000 δραχμῶν, καὶ τὸ ὁποῖον, νομίζω, ἡ κυβέρνησις δὲν πρέπει ν’ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον, καὶ ἀπορῶ πῶς, ἂς μοὶ συγχωρήσουν νὰ τὸ εἴπω, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Κερκύρας δὲν ἔφεραν οὔτε κἂν μίαν πρότασιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§100Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι τῆς ἐγχωρίου κυβερνήσεως.

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἡ ἐγχώριος κυβέρνησις τὸ διαχειρίζεται πολὺ κακῶς αὐτὸ τὸ καθίδρυμα, καὶ ἐναντίον τῶν διαταγῶν τοῦ ὑπουργείου ἔφερον εἰς τὴν Κέρκυραν καθηγητὴν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐξοδεύουν 10 ἢ 12,000 δραχ. κατ’ ἔτος.

§102Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κύριος Μαυροκορδάτος, τὸν ὁποῖον ἐστείλατε νομάρχην.

§103ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς ποίων χεῖρας εὑρίσκεται αὐτὸ τὸ κληροδότημα;

§104ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ διαχειρίζεται τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον Κερκύρας. Τὸ κεφάλαιον αὐτοῦ τὸ ἔλαβεν ἡ ἑλλ. κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπεχρεώθη νὰ πληρόνῃ τόκους κατ’ ἔτος διὰ τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ τοῦ καταστήματος. Τώρα πρόκειται νὰ κάμουν κἄτι τι ἄλλο· ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ καθιδρύματος ἐκείνου, ὡς δυναμένου νὰ χρησιμεύσῃ καὶ διὰ τὴν παιδείαν τῆς Κερκύρας. Διὰ τοῦτο καθυποβάλλω εἰς τὴν σκέψιν τοῦ Κ. Πάδοβα, ὅτι καλλίτερον νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ Γυμνασίου Κερκύρας ὡς εἶναι καὶ τὰ ἐπίλοιπα γυμνάσια τοῦ Κράτους· ἀργότερα δὲ δύναται νὰ ἔλθῃ ῥητὴ πρότασις, ὅπως ἐξετάσωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι οὐχὶ ἁπλῶς φιλοσοφικὴ σχολὴ ἐν Κερκύρᾳ δύναται νὰ συστηθῇ, ἀλλὰ καὶ κἄτι τι περισσότερον πρὸς πανεπιστημιακὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ τὸ καθίδρυμα τῆς κυρίας Μοντενίγου δύναται νὰ χρησιμεύσῃ νὰ δέχεται οὐχὶ 30 ἀλλὰ πολὺ περισσοτέρους μαθητὰς ἀπὸ τὴν ἀντικρὺ Ἤπειρον. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω χωρὶς νὰ φέρω καμμίαν ἔνστασιν. Ἀπεδείχθη δ’ ἐνταῦθα ἐκ πείρας, ὅτι τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα εἰς τὰ γυμνάσια ἔβλαψαν μᾶλλον ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν.

§105Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἐξετελέσθη ὁ νόμος.

§106ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἴτε ἐξετελέσθη, εἴτε μὴ, τὸ ἐξαγόμενον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ ἡ ἐμπορικὴ ἐκπαίδευσις ἔβλαψε τὰ γυμνάσια. Ὡς πρὸς τὰ ἱερατικὰ δὲ σχολεῖα σᾶς λέγω, ὅτι, ἂν ἐξηκολούθουν νὰ ἦμαι ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἤθελον φέρει πρότασιν περὶ καταργήσεως, ὅπως ὀργανισθῶσιν ἄλλως πως.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἔφερε νομοσχέδιον περὶ σπορῶν· συνοδεύεται καὶ μὲ ἐκτεταμένην ἔκθεσιν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§108Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου καὶ πρώην ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἀπαντῶν εἰς τὴν προλαβοῦσαν ἀγόρευσίν μου, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι κατηργήθησαν τὰ μαθήματα τὰ ἐμπορικὰ, καθότι ἐκ πείρας ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἦσαν χρήσιμα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τῷ εἴπω, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν ἐμπορικῶν ἐκείνων σχολῶν, οἱ διδαχθέντες τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα πρό τινος χρόνου, εὗρον πόρον ζωῆς καὶ ἐν Μαγχεστρίᾳ καὶ Λιβερποὺλ καὶ ἐν Λονδίνῳ. Τὰ μαθήματα τὰ ἐμπορικὰ βεβαίως δὲν κατηρτίσθησαν ὅπως ἔπρεπεν, ἀλλ’ ἐσυστήθησαν, ὡς ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς μίαν ἄλλην Βουλὴν, ἐπὶ σκοπῷ πειραματικῷ, ἐπὶ σκοπῷ τοῦ νὰ ἐννοήσωμεν τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι τὰ μαθήματα ταῦτα ὑπὲρ μιᾶς κλάσεως, τῆς ἐμπορικῆς, ἥτις ἐχρησίμευσε καὶ χρησιμεύει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἥτις ἐντίμως μετέφερε τὸν ἑλληνισμὸν εἰς τὰ ἀπώτερα μέρη τοῦ κατοικουμένου κόσμου. Τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα εἰσήχθησαν ἐν Σύρῳ τὸ πρῶτον εἰς ἰδιωτικὰς σχολὰς, καὶ αὗται οὐ μόνον ὠφελίμως ἐδίδαξαν, ἀλλὰ καὶ τὰ γράμματα τὰ ἑλληνικὰ καὶ τὰ ἤθη τὰ ἑλληνικὰ εἰσήγαγον ἐν τοῖς γραφείοις τοῖς ἐμπορικοῖς καὶ ἐν ταῖς οἰκογενείαις αὐτῶν. Ὅτι δὲ τὰ ἐμπορικὰ ἐκεῖνα ἐκπαιδευτήρια ἐτελεσφόρησαν ἐξάγεται ἐκ τοῦ ὅτι καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὕτη ἐπιτυχῶς μετεφυτεύθησαν. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐν τοῖς ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις, ὅπου τὸ συμφέρον ὠθεῖ εἰς τὸ νὰ δώσωσι καρποὺς ἀγλαοὺς, ἐπιτυχία ἐπῆλθεν, ἐνῷ τὰ δημόσια ἀπέτυχον, διότι κακῶς ἐξετελέσθησαν οἱ νόμοι. Λέγω, ὅτι κακῶς ἐξετελέσθησαν οἱ νόμοι, διότι δὲν ἐπέμεινεν ἡ ἐξουσία, διδασκομένη ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων ἑκάστου ἔτους, νὰ ὁδηγηθῇ τίνι τρόπῳ δύναται νὰ διοργανώσῃ ἐπὶ τὸ βέλτιον τὴν ἐμπορικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἐσχάτως εἶχε κατασταθῆ. Δὲν πιστεύω ποτε νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτήρια, τὰ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα σκοπὸν ἔχουν νὰ ἐπενεργήσουν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου, ὁμοιάζουν τὰ κτίρια τοῦ Παρθενῶνος ἢ τῶν Προπυλαίων, τὰ ὁποῖα ἀφοῦ ἅπαξ ᾠκοδομήθησαν, δὲν ἐτέθη χεὶρ τεχνίτου ἐπ’ αὐτῶν, οὐδὲ πρόνοιά τις περὶ αὐτῶν ἐλήφθη. Κατὰ τὸ 1821 πρώτην φορὰν εἰσήχθη ἐν Γαλλίᾳ τὸ σύστημα τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ σχολῇ Turgot, καὶ ἔκτοτε μέχρι σήμερον ὁλονὲν ἀποπείρας κάμνουν καὶ ἔρχονται οἱ ὑπουργοὶ κατὰ πᾶν ἔτος καὶ λέγουν καθαρὰ ὅτι ἀπέτυχον, εἰς τὰ μέτρα των, διότι ἐκεῖ ὅπου ἀληθὴς σοφία καὶ πολιτικὴ σύνεσις ὑπάρχει δὲν ἐντρέπονται νὰ ὁμολογῶσι τὰ σφάλματά των, ἡ ἐπιμονὴ δὲ στέφει τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἔθνους, τὴν ὁποίαν ἔχουν τοῦ νὰ διδάξωσι τὸν ἐργάτην τὰ γράμματα. Οὕτω καὶ ἡμῶν ἐνεργούντων, ἡ ἐπιμονὴ ἤθελε στέψει τὰς ἐπιθυμίας, τὰς ὁποίας εἴχομεν νὰ διδάξωμεν τὰ γράμματα εἰς ὅλας τὰς τάξεις τὰς ἐμπορικὰς, τὰς τεχνικάς. Ἔπρεπε λοιπὸν χωρὶς νὰ καταργήσωμεν τὰ μαθήματα τὰ ἐμπορικὰ νὰ τὰ τελειοποιήσωμεν, νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν ἐσφαλμένων, καὶ ἂν ἡ κλασσικὴ ἐκπαίδευσις παρεβλάπτετο, νὰ τὰ χωρίσωμεν. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἂν διότι ἀπέτυχεν εἰς τὴν πρώτην αὐτοῦ ἐκτέλεσιν ἓν ἔργον, ἓν μέτρον, τὸ ἐγκαταλείπωμεν ἀντὶ νὰ ἐπανορθώσωμεν τὸ ἡμαρτημένον· βεβαιωθῆτε, ὅτι τότε δὲν θὰ πράττωμεν ἄλλο, ἢ νὰ νομοθετῶμεν καὶ νὰ ἀνακαλῶμεν καὶ πάλιν εἰς τὰ ἴδια νὰ εὑρισκώμεθα. Καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐκκλησιαστικὰς σχολὰς, ἐπρόσθεσεν ὅτι ἂν ἔμενεν ὑπουργὸς ἤθελε τὰς καταργήσει. Ἤθελε κάμει πολὺ κακά· Ἐὰν ἔμενεν, ἔπρεπε νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ νόμοι. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον καθῆκον τοῦ ὑπουργοῦ· νὰ ἐκτελῶνται οἱ νόμοι, καὶ ὅπου ἡ ἐνέργεια ἀποδεικνύει τὸ ἡμαρτημένον νὰ τὸ ἐπανορθοῖ. Αὕτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς ὑπουργοῦ· νὰ παρατηρῇ ποῦ προσκόπτει ὁ νόμος καὶ ἡ ἐκτέλεσις καὶ μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔτους νὰ τὸν ἐπανορθοῖ. Δὲν ἀφίνουν ἕνα νόμον εἰς τὴν τύχην ἵνα περιπατῇ μόνος του· δέον νὰ ἐπιτηρῆται καὶ νὰ παρακολουθῆται καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸν βίον. Πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν ἱερατικὰ σχολεῖα, ὡς πρέπει, ὅταν οἱ ἐπίσκοποι καθυστεροῦν τὰς χορηγίας των; Τὰ μοναστήρια ἐπίσης, καὶ ἀφοῦ εἰσάγουσιν εἰς τὰ σχολεῖα διδασκάλους ἀγραμμάτους; Ὅταν παρῃτήθην τοῦ ὑπουργείου, ἄφησα κεφάλ. 130,000 δραχ. καὶ 16,000 δραχ. πρόσοδον πρὸς συντήρησιν. Ἐρωτῶ τὸ ὑπουργεῖον, ὑπάρχει ἡ πρόσοδος αὕτη; δὲν τὸ ἠξεύρω. Τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα, ὅτε εἰσήχθησαν, σκοπὸς ἦτο νὰ βελτιωθῶσι προϊόντος τοῦ χρόνου, τὰ δὲ ἱερατικὰ νὰ συνδεθῶσι μετὰ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιαστικῶν σχολείων, ἤτοι τῆς Ῥιζαρείου σχολῆς καὶ τῆς Θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ μετὰ ταῦτα πρακτικὴ τῶν κληρικῶν διδασκαλία ἔμελλε νὰ συνδεθῇ μὲ τὰ ἐπισκοπὰς καὶ τὰς σημαντικωτέρας εὐαγεῖς μονάς· τὸ δὲ προπαρασκευασθὲν νομοσχέδιον περὶ μισθοδοσίας τοῦ κατωτέρου κλήρου ἤθελε δώσει τὸ κῦρος ὅλων τούτων καὶ ἐμπνεύσει τὴν καρτερίαν εἰς τοὺς στρατιώτας τῆς ἐκκλησίας. Δυστυχῶς οἱ διάδοχοί μου δὲν ἐννόησαν τὸν σκοπὸν καὶ διὰ τοῦτο κατηργήθησαν τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα, ἡ δὲ ἐκκλησιαστικὴ ἐκπαίδευσις παρημελήθη. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπιστήσει τὴν προσοχήν της εἰς τοὺς σπουδαίους τούτους εἰδικοὺς κλάδους τῆς ἐθνικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξ ὧν ἐξήρτηται ἡ χριστιανικὴ καὶ ἠθικὴ μόρφωσις τοῦ ἔθνους καὶ ἡ ὑλικὴ αὐτοῦ ἐπίδοσις.

§109ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ παρενόησεν ὁ Κ. Χριστόπουλος. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσι τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα. Ἐγὼ εἶπον, ὅπως εἶναι, ἔβλαψαν ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν. Δὲν εἶπον κατὰ τῶν ἱερατικῶν γραμμάτων, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι, καθὼς εἶναι τώρα διωργανισμένα τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα, δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐσυστήθησαν.

§110ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ (ὑπουργ. Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ καταστατικὸν χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μορφώσῃ τὴν παιδείαν κατὰ τὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, εἰς ἣν πρόκειται νὰ συστήσῃ τὸ Γυμνάσιον. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν ἐγκαίρως καὶ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Παδοβᾶ, καὶ ἂς εἶναι βέβαιος, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἴδῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῶσιν αἱ ἕδραι τῶν μαθημάτων αὐτῶν, θὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ μὴν ἀμφιβάλλῃ ὁ Κ. Παδοβᾶς, διότι καμμία κυβέρνησις μέχρι τοῦδε δὲν ἄφησε τὸ νὰ μὴ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ὑπάρξῃ, ἥτις νὰ μὴ προσπαθήσῃ ὑπὲρ τῆς παιδείας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνετε νὰ προστεθῇ ἄρθρον ἰδιαίτερον, ἀφοῦ δυνάμει τοῦ συστατικοῦ τῶν γυμνασίων γίνεται καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θέλετε.

§111ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν· ὡς λέγω, ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος, οὕτω πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ παιδεία, διὰ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ ἐκκλησία, ἐὰν θέλωμεν νὰ ᾖναι τὸ Κράτος ἐλεύθερον, διότι ἄνευ τῆς ἐλευθερίας, τῆς παιδείας καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀδύνατον καὶ τὸ κράτος νὰ ᾖναι ἐλεύθερον. Ἡ παιδεία πρέπει νὰ ἀφίνεται ἐλευθέρα νὰ διοικῆται ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας, πρέπει τὸ Κράτος νὰ μὴ ἀναμιγνύεται εἰς τὰ τῆς παιδείας καθὼς καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας. Αὐταὶ πρέπει νὰ ᾖναι αἱ ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διέπωσι τὰ ἐλεύθερα ἔθνη. Ἡ παιδεία δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεως· ἑπομένως καὶ οἱ φόροι πρέπει νὰ ἐλαττόνωνται, διότι οἱ πολῖται θὰ πληρόνουν ἰδιαιτέρως διὰ τὴν παιδείαν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω τροπολογίαι ὑποβάλλονται· ἡ πρώτη εἶναι τοῦ Κ. Χριστοπούλου, τοὐτέστιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς 4 Γυμνάσια τοὐλάχιστον καὶ 12 ἑλληνικὰ σχολεῖα·» ὥστε προστίθεται ἡ λέξις «τοὐλάχιστον» καὶ ἀφαιρεῖται ἡ λέξις «τὸ πολύ.»

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). «Δύναται» καὶ «τοὐλάχιστον» δὲν συμβιβάζονται· ἢ πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ «τοὐλάχιστον», ἢ δὲν πρέπει νὰ μείνῃ τὸ «δύναται,» ἐκτὸς ἂν θέλετε νὰ ἀλλάξητε τὴν λέξιν καὶ νὰ εἴπητε «ὑποχρεοῦται.»

§114ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν διάταξιν, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ ὅσα θέλει· ἀλλ’ ὁ Κ. Χριστόπουλος ἐννοεῖ νὰ συστήσῃ τοὐλάχιστον εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ἓν σχολεῖον, ὥστε νὰ χρησιμεύσῃ αὐτὸ ὡς βάσις. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ συστήσῃ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν παρὰ ἕνα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῆς λέξεως «τοὐλάχιστον» πρόκειται.

§116ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ Κ. Σέρβος ὑπέβαλεν, ὅτι τὰ συστηθησόμενα γυμνάσια ἐν Ἑπτανήσῳ νὰ ᾖναι 4 καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σέρβου· κατόπιν ἐγένετο ὁμοία περὶ τῶν μαθημάτων.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν 4, αὐτὸ τοῦτο τὸ παρεδέχθημεν· τώρα γίνεται πρότασις, ἂν ὑποχρεωτικῶς 4.

§118ΣΕΡΒΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν θέσιν, ἀντὶ τριῶν γυμνασίων παρεδέχθημεν 4.

§119ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Φροντίζουν νὰ βάλωμεν φράσιν ὅπως μὴ γίνωσι 4.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς 4 γυμνάσια καὶ 12 τὸ πολὺ σχολεῖα.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§121ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ Κύριος Βουλευτὴς Φθιώτιδος ὑπέβαλε πρότασιν «ὅτι τὸ ἐν Κερκύρᾳ Γυμνάσιον θέλει καταρτισθῆ διὰ τῆς προσθήκης τῆς παραδόσεως τῶν Ἰταλικῶν καὶ Ἀγγλικῶν γραμμάτων, τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου καὶ τῆς λοιπῆς διδασκαλίας κατὰ τοὺς περὶ τούτου ὀργανισμούς. Συγχωνεύετε τὴν πρότασίν σας, Κ. Χριστόπουλε;

§123ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἰδοὺ τὶ ἐννοοῦσα καὶ τὶ ἐννοῶ· ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ὅταν βάλῃ εἰς ἐνέργειαν τὴν σύστασιν τῶν γυμνασίων ἐν Ἑπτανήσῳ, βεβαίως θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ μάθῃ, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἔχῃ τόσους καθηγητὰς εἰς τὸ γυμνάσιον τῆς Κερκύρας· καὶ νομίζω, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ δὲν πρέπει νὰ κανονίζωνται τὰ μαθήματα, διότι ὑπάρχει ἰδιαίτερος κανονισμὸς περὶ τούτου.

§124ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὅλα ταῦτα ὑπάρχουσιν εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον, ἰδίως δὲ τὰ γυμνάσια ἐμπεριλαμβάνονται εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον κατὰ ποῖον τρόπον συσταίνονται. Τώρα δὲ ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν καμμίαν μεταβολὴν εἰς αὐτόν· πρόκειται καὶ τώρα νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον γυμνάσια κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον. Ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ διδάσκωνται εἰς τὸ Γυμνάσιον Κερκύρας περισσότερα μαθήματα, δὲν θὰ ὑπάρξῃ καμμία δυσκολία ὡς πρὸς τοῦτο, διότι ὑπάρχει τὸ κληροδότημα τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου 200 χιλιάδων δραχ. τὸ ὁποῖον εἶναι προσδιωρισμένον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς Κερκύρας.

§125ΠΑΔΟΒΑΣ. Δὲν ὑπάρχει, εἶναι ἐξηντλημένον.

§126ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τίς ἡ ἀνάγκη περὶ τούτου, ἐνῷ δύναται νὰ σχηματισθῇ ἓν ἐκπαιδευτήριον, τὸ ὁποῖον νὰ παραδίδῃ ἀνώτερα μαθήματα; Τώρα ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν διὰ μιᾶς νὰ κάμωμεν τοῦτο, ἐνῷ ὑπάρχουσι μέσα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κάμωσιν, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ μία ἄλλη σχολὴ ἀνωτέρα τοῦ γυμνασίου, ἥτις θὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν.

§127ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πιστεύω, ὅτι ἐγὼ δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ προσθέσω τι περισσότερον εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον ἄλλοι. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, τίς ποτε ἐκ τῶν ὑπουργῶν ἐπολέμησε τὴν παιδείαν ἢ δύναται νὰ τὴν πολεμήσῃ; Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ διέπεται ἀπὸ τὸν καταστατικὸν νόμον, καὶ νομίζω, ὅτι ὅσα μέχρι τοῦδε ἐῤῥέθησαν ἐῤῥέθησαν εἰς μάτην, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χατζίσκου· «Τὸ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον θέλει κατασταθῆ ὅσον τὸ δυνατὸν πλῆρες.»

§129Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, πρέπει νὰ ἔχητε ὀλίγην ὑπομονὴν, διότι ἡ πρότασις αὕτη τοῦ Κ. Χατζίσκου δὲν συντείνει εἰς τὴν μόρφωσιν ἑνὸς γυμνασίου, ἀλλὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὅπως καταστήσῃ ἓν γυμνάσιον ὅσον τὸ δυνατὸν κατώτερον, διότι λέγει «ὅσον εἶναι δυνατὸν πληρέστερον», ὡς νὰ ἦτον δυνατὸν νὰ μορφωθῇ γυμνάσιον τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἦναι πλῆρες. Πᾶν γυμνάσιον πρέπει νὰ ᾖναι πλῆρες· ἑπομένως πληρέστερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ. Ἐγὼ ἐπρότεινα μόνον, ὅτι θέλω νὰ διδάσκωνται εἰς τὸ γυμνάσιον τῆς Κερκύρας καὶ τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα, τὸ ὁποῖον δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ τὸ κάμῃ. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν θέλουν τοῦτο, ἀφήσατε νὰ δώσωμεν διὰ μιᾶς καλῆς πράξεως ἕνα τελευταῖον ἀσπασμὸν εἰς τὴν ἀναχωροῦσαν περὶ ἐκπαιδεύσεως παλαιὰν νομοθεσίαν.

§130ΠΑΔΟΒΑΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§131Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ τὴν τελευταίαν κατάστασιν τοῦ παρελθόντος. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, Κύριοι, διὰ τῆς προτάσεώς μου, νὰ συσταθῇ τὸ γυμνάσιον τῆς Κερκύρας διὰ τῆς προσθήκης τῶν ἐμπορικῶν μαθημάτων.

§132ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἐμπορικὰ μαθήματα....

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§134ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ πρότασίς μου εἶναι, «τὸ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον νὰ κατασταθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον τῶν λοιπῶν γυμνασίων τοῦ Κράτους.»

§135ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ψηφίσω ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς δευτέρας περὶ προσθήκης τῶν ἐμπορικῶν μαθημάτων, ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω....

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας.

§137ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Θὰ δώσω ψῆφον.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἦσθε ἐδῶ.—Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος Κ. Χατζίσκου, ἔχουσα οὕτω· «τὸ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον θέλει κατασταθῆ ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον τῶν λοιπῶν γυμνασίων τοῦ Κράτους.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ τὴν ἀπέῤῥιψε. Τώρα θέλω θέσει τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χριστοπούλου, ἔχουσαν οὕτω· «τὸ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον θέλει καταρτισθῆ διὰ τῆς προσθήκης τῆς παραδόσεως τῶν Ἀγγλικῶν καὶ Ἰταλικῶν γραμμάτων, τοῦ ἐμπορικοῦ δικαίου καὶ τῆς λοιπῆς ἐμπορικῆς διδασκαλίας κατὰ τοὺς περὶ τούτου ὀργανισμούς.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§139ΠΑΔΟΒΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἀπεῤῥίφθη· παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§140ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε, Κ. πρόεδρε, ἀντιθέτως.

§141ΠΑΔΟΒΑΣ. Κ. πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ, μὴν ἐπαναλάβετε τὴν πρότασιν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά μου, εἶναι καθῆκόν μου.— Ἀντιθέτως, κύριοι, θὰ θέσω τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χριστοπούλου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χριστοπούλου.—Ἑπομένως θ’ ἀποτελέσῃ αὕτη μέρος τοῦ 4 ἄρθρου.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ 5ον ἄρθρον. Ἄρθρον 5. «Οἱ θέλοντες νὰ καταταχθῶσιν ἐν τοῖς συστηθησομένοις Ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ Γυμνασίοις μαθηταὶ ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις κατὰ τὰ νενομισμένα περὶ τῶν κατὰ πρῶτον προσερχομένων εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ Γυμνάσια.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§144ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 6ον. Πᾶσα προηγουμένη διάταξις διέπουσα τὰ τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ καταργεῖται.» (Ὁ Κ. Χριστόπουλος ἔχει πρότασιν περὶ συστάσεως ἐν Κερκύρᾳ ἱερατικῆς Σχολῆς ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη ἐν τῷ ά. ἄρθρῳ.

§146ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἂν ὁ ψηφιζόμενος νόμος παρέχει κανὲν ἐμπόδιον περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ γενικοῦ καταστατικοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι πᾶς ἄλλος νόμος περὶ ἐκπαιδεύσεως ἀκυροῦται.

§148Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, δὲν θέλομεν πέσει εἰς ἀντίφασιν καμμίαν· διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου κατηργήθησαν τὰ ἐν Κερκύρᾳ ἱεροσπουδαστήρια, ἀλλὰ σήμερον ἡ πρότασις αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐκεῖ ὁ νόμος περὶ ἱερατικῶν σχολῶν καὶ νὰ τεθῇ ἰδιαίτερον ἄρθρον ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χριστοπούλου.

§149ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸ 5ον ἄρθρον.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§151ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἡ Βουλὴ παραδέχεται ὡς 6ον ἄρθρον τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χριστοπούλου, ἔχουσαν οὕτω. «Συνιστᾶται ἐν Κερκύρᾳ ἱερατικὴ Σχολὴ συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους.»

§153ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διὰ τί μόνον εἰς τὴν Κέρκυραν;

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἕδρα τῆς Σχολῆς θὰ ἦναι ἡ Κέρκυρα, ἀλλὰ θέλει χρησιμεύσει δι’ ὅλην τὴν Ἑπτάνησον.

§155ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Φρονῶ ὅτι αἱ τοιαῦται σχολαὶ πρέπει νὰ συστηθῶσι παρ’ ἑκάστῳ τῶν ἐπισκόπων, καὶ ἕκαστος τῶν ἐπισκόπων ὀφείλει νὰ ἀνατρέφῃ τὸν ἴδιον αὑτοῦ κλῆρον, καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Ἀστυνομίας, διότι γίνονται διὰ νὰ χρησιμεύουν ὡς κατάσκοποι, ὅπως τοὺς ἀνατρέφετε, καὶ διὰ τοῦτο κατεστράφη ἡ Ἐκκλησία ἐδῶ· διὰ τοῦτο παρεισέφρησαν σχίσματα καὶ αἱρέσεις εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος· μάλιστα, σεῖς ἔχετε 5 μυστήρια, καὶ οἱ ἄλλοι ἔχουν 7....

§156Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐννοεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε αἱρετικούς;

§157ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θὰ εἴπω ὅ,τι θέλω· εἶναι μυστήριον ὁ γάμος ἐδῶ; ὁμολογήσατέ το παῤῥησίᾳ;

§158ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουσι τόσαι ἱερατικαὶ σχολαί, νομίζω, ὅτι μία ἱερατικὴ σχολὴ δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ προτείνω νὰ συστηθῶσι δύω· μία ἐν Κερκύρᾳ καὶ μία ἐν Κεφαλληνίᾳ.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις· «συσταίνεται ἐν Ἑπτανήσῳ ἱερατικὴ σχολὴ, συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους, ἑδρεύουσα ἐν Κερκύρᾳ.»

§160ΠΟΛΛΟΙ. Διατί ἐν Ἑπτανήσῳ; δὲν εἶναι πλέον Ἑπτάνησος.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν «συνιστᾶται ἐν Κερκύρᾳ ἱερατικὴ σχολή. Παραιτεῖσθε, Κύριε Σακελλαριάδη, διὰ τὰς δύω» ....

§162ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§163ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐταὶ αἱ ἱερατικαὶ σχολαὶ ἔχουν ἰδιαίτερον ταμεῖον· θὰ προστεθῇ ἰδιαίτερος φόρος δι’ αὐτὴν τὴν Σχολήν;

§164ΠΑΔΟΒΑΣ. Διὰ τοῦτο εἶπα νὰ προστεθῇ εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ ἡ ἱερατικὴ σχολή.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χριστοπούλου· «συσταίνεται ἐν Κερκύρᾳ, συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους, ἱερατικὴ σχολή.»

§166ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὴν παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ σύνολον.

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ 3 ἄρθρον εἶναι ἀσαφὲς, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει ἐν αὐτῷ ἢ ἐν ἰδιαιτέρῳ ἄρθρῳ νὰ προσδιορισθῇ καὶ ὁ μισθὸς τοῦ ἐφόρου, τοῦ βοηθοῦ του, καὶ τοῦ κλητῆρος. Διὸ προτείνω εἰς τὸ ἄρθρον 3ον νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἐδάφιον· «Ἡ μισθοδοσία τοῦ ἐφόρου ὁρίζεται εἰς 200 δραχμὰς, τοῦ βοηθοῦ εἰς 100 καὶ τοῦ κλητῆρος εἰς 60.»

§169ΠΑΔΟΒΑΣ. Ὑπὸ τὴν προστασίαν εἶχε 40 τάλληρα· κατόπιν ἡ ΙΑʹ. Βουλὴ περιώρισε τὸν μισθὸν εἰς 20 τάλληρα. Λοιπὸν 120 δραχμαὶ ἀρκοῦν.

§170ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 150.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, 120.

§172ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἰδοὺ τί λέγει ὁ προϋπολογισμός. «Διὰ τὴν διατήρησιν τῆς δημοσίας βιβλιοθήκης ὁ μισθὸς τοῦ ἐφόρου 2400 δραχ., τοῦ βοηθοῦ 720 καὶ τοῦ κλητῆρος 480.»

§173ΠΑΔΟΒΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἦναι δημοτικὸν βάρος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐὰν ὁ ἔφορος ἔχῃ 120, ὁ βοηθὸς 80, καὶ ὁ κλητὴρ 60, εἶναι ἀρκετά.

§174ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκειται τὸ ἔξοδον αὐτὸ νὰ ἦναι εἰς βάρος τοῦ δημοτικοῦ ταμείου, εἶναι περιττὸν νὰ κανονισθῇ ἐν τῷ νόμῳ· ἀλλ’ ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἐννοῶ, ὅτι εἶναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα νὰ κανονισθῇ ὁ μισθὸς ἐν τῷ νόμῳ.

§176Κ. ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἡ δημοσία βιβλιοθήκη τῆς Κερκύρας περιέρχεται εἰς τὸ δημόσιον καὶ ὑποχρεοῦται ἑπομένως τὸ δημόσιον νὰ καταβάλλῃ τὸ ἔξοδον. Διὰ τοῦτο ὁ προϋπολογισμὸς ἐπρόβλεψε καὶ τὸ ἔξοδον.

§177ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν Κύριον Ὑπουργὸν νὰ γράψῃ κατάλογον ὅλων τῶν βιβλίων τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ.

§178ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ μέτρον τῆς ἐγγυήσεως τοῦ ἐφόρου.

§179ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, κ. Πρόεδρε, εἶναι χωριστά.

§180ΠΑΔΟΒΑΣ. Πρέπει νὰ σᾶς ὑποβάλω ἓν δυσάρεστον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν πρὸ χρόνων, ὅτε εἴχομεν μίαν συλλογὴν ἀξιολογωτάτην ὀρυκτῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε δωρήσει ὁ μακαρίτης Καποδίστριας εἰς τὸ Ἰόνιον Πανεπιστήμιον· αὐτὰ τὰ ὀρυκτὰ ἦσαν χρυσὸς, ἄργυρος καὶ ἄλλα· ἀνελήφθησαν ὅμως καὶ ὁ ἔφορος τῆς βιβλιοθήκης ἔχει καθῆκον νὰ διατηρῇ καὶ ὅλα αὐτά. Λοιπὸν ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας, νὰ δώσῃ ἀξιόχρεων ἐγγύησιν ὁ ἔφορος ὄχι μόνον διὰ τὰ βιβλία, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλα τὰ εἴδη.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀντικείμενον νόμου τὰ τοιαῦτα.

§182Κ. ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἤκουσα τὰς ὑπονοίας τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ διὰ τοῦτο θέλω στείλει ἕνα τῶν ὑπαλλήλων, ὅστις νὰ καταγράψῃ τὰ ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ καταγραφὴ αὕτη θὰ εἶναι ἀρκετή.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἥτις ὁρίζει τὸν μισθὸν τοῦ Ἐφόρου τῆς βιβλιοθήκης Κερκύρας εἰς 150 δραχμάς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς 120 δραχμὰς νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τοῦ βοηθοῦ τὸν μισθὸν ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει εἰς 60 δραχμάς, προτείνουν ἄλλοι 80. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς 60 νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τοῦ κλητῆρος 40 δραχ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§184ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ μέρος τοῦτο λοιπὸν θέλει ἀποτελέσει γʹ. ἐδάφιον τοῦ 3 ἄρθρου. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§186ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον ὅπως ἐτροποποιήθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη,

ἔχον οὕτως·

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Ἄρθρον 1. «Καταργοῦνται, ά.) Τὸ Ἀρχοντεῖον τῆς Παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ. βʹ.) Ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία. γʹ.) Τὸ ἐν Κερκύρᾳ Ἱεροσπουδαστήριον. δʹ.) Τὸ ἐν Κερκύρᾳ Γυμνάσιον. έ.) Τὰ Λύκεια Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Ζακύνθου, Λευκάδος, Ἰθάκης, Παξῶν καὶ Κυθήρων. Ἄρθρον 2. Οἱ μαθηταὶ τοῦ γυμνασίου Κερκύρας θέλουσι διατηρηθῆ ἐν αὐτῷ, τρεφόμενοι μὲν ἀλλ’ οὐχὶ καὶ διδασκόμενοι, μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ παρόντος ἔτους, ἐπιτηρούμενοι ὑπὸ ἀναγκαίου προσωπικοῦ, ὅσον ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος ἤθελε νομίσει ἀναγκαῖον νὰ διατηρήσῃ τὸ ὑπουργεῖον πρὸς τοῦτο. Ἄρθρον 3. Ἡ δημοσία βιβλιοθήκη Κερκύρας διατηρεῖται, διευθυνομένη ὑπὸ ἑνὸς ἐφόρου ἔχοντος ἕνα βοηθὸν καὶ ἕνα κλητῆρα. Ἡ διοίκησις δὲ καὶ ἡ χρῆσις αὐτῆς θέλουσι κανονισθῆ δι’ ἰδίου κανονισμοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἄρθρον 4. Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συστήσῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς τέσσαρα γυμνάσια καὶ δώδεκα τὸ πολὺ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Εἰς τὸ ἐν Κερκύρᾳ γυμνάσιον θέλουσι πρὸς τοῖς ἄλλοις διδάσκεσθαι ἡ Ἀγγλικὴ καὶ Ἰταλικὴ γλῶσσα, καὶ τὸ ἐμπορικὸν δίκαιον κατὰ τοὺς περὶ τούτων ὀργανισμούς. Ἄρθρον 5. Οἱ θέλοντες νὰ καταταχθῶσιν ἐν τοῖς συστηθησομένοις Ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ γυμνασίοις μαθηταὶ ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις κατὰ τὰ νενομισμένα περὶ τῶν κατὰ πρῶτον προσερχομένων εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ γυμνάσια. Ἄρθρον 6. Συσταίνεται ἐν Κερκύρᾳ Ἱερατικὴ σχολὴ, συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Ἄρθρον 7. Ἡ μισθοδοσία τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ἀναφερομένων ὑπαλλήλων κανονίζεται ὡς ἑξῆς·

Ἄρθρον 8. Πᾶσα προηγουμένη διάταξις διέπουσα τὰ τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ καταργεῖται.» Ἕτερον ἀντικείμενον, τὸ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης· πρώτη συζήτησις. Θὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§188ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς ἀνεβάλαμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν· μόλις μιᾶς ἡμέρας ἐδόθη προθεσμία νὰ σπουδάσωμεν, νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν....................

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀνεβλήθη, μόλον ὅτι ἦτο λόγος νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ μόνον δὲν ἐδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τῶν ἄλλων ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τώρα ἦλθεν ἡ σειρά της· ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τὴν ἀναβάλῃ, εἶναι κυρία.

§190ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς, κύριοι, σᾶς ἐξέθηκα ἐν περιλήψει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει νὰ λάβῃ χώραν ἡ συζήτησις περὶ Κωπαΐδος. Νομίζω περιττὸν νὰ σᾶς ἐπαναλάβω τὰ αὐτά· νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὰ μελετημένον καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅλοι ἡμεῖς περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§191ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, νὰ μὲ τιμήσῃ μὲ τὴν προσοχήν της· οἱ λόγοι μου ἔσονται βραχύτατοι καὶ οὐδὲ θὰ καταχρασθῶ τῶν πολυτίμων στιγμῶν σας. Κύριοι, ἅμα ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου ἐπὶ ἑνὸς σπουδαίου καὶ ζωτικοῦ ἀντικειμένου· τοῦτο δὲ εἶναι τὸ τῆς Κωπαΐδος. Ἴσως παραξενευθῶσί τινες ἄλλως σκεπτόμενοι περὶ τῶν τῆς πολιτείας, ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι ἔσονται ὀλίγιστοι, φρονῶ. Ἐλευθερίας ἔχομεν, καλῶν νόμων δὲν στερούμεθα, νομίζω, ἀλλ’ αἱ ἐλευθερίαι διὰ νὰ ἦναι διαρκεῖς καὶ καρποφόροι, πρέπει νὰ συνδέωνται μετὰ τῆς ὑλικῆς εὐημερίας τοῦ τε Ἔθνους καὶ τῶν ἀτόμων. Γινώσκετε τὸ λόγιον Ῥωμαίου τινὸς, εἰπόντος «Primum vivere deinde philosophare» ἐρανισθέντος αὐτὸ ἀπὸ τὸν Μέγαν Ἀριστοτέλην. Βεβαίως ἡ ἐλευθερία, διὰ νὰ ἦναι ἀειθαλὴς, πρέπει νὰ ἐρείδεται καὶ ἐπὶ τῆς ὑλικῆς εὐημερίας τῶν πολιτῶν, καθόσον ἄνευ ταύτης ἀργὰ ἢ γρήγορα ἀποξηραίνεται. Δικαίως εἶπέ τις τῶν νεωτέρων, πολιτισμὸς διαρκὴς δὲ, δύναται νὰ ὑπάρξῃ διὰ μόνης τῆς φιλοσοφίας. Ἀπὸ τὰς συντόμους ταύτας σκέψεις ὁρμώμενος, ἐθεώρησα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὡς δυνάμενον κάπως νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν τοῦ Ἔθνους, ἧς ὁμολογουμένως στερούμεθα. Καιρὸς λοιπὸν εἶναι νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ ἐπὶ τοιούτων ἔργων, ἵνα δοθῇ ἐργασία εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας καὶ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν τῶν ἀτόμων εἰς θετικώτερα ἀντικείμενα. Εἶναι προτιμότερον καὶ ἔργον φρονήσεως, ἀντὶ αἱ χιλιάδες τῶν ἐργατῶν μας νὰ μεταβαίνουν εἰς Σουὲζ τῆς Αἰγύπτου, νὰ μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Ἕνεκα τούτου ἦλθον εἰς πολλὰς καὶ διαφόρους συνεντεύξεις μετὰ τοῦ κ. Μομφεῤῥιέρου· ποθῶν δὲ ἵνα ἐν τῇ συμβάσει ἐπιτύχωμεν πλειοτέρας παραχωρήσεις καὶ ἐπωφελεστέρους ὅρους, φρονῶ, ὅτι συνετέλεσα κατά τι, ὡς ἕκαστος θέλει πεισθῆ, ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, διαλαμβάνουσαν τὰς νέας παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ῥηθεὶς ἐργολάβος. Μία δὲ τούτων εἶναι ὅτι τὰ 2,000,000, τὰ ὁποῖα ὑποχρεοῦται κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ δανείσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐντὸς 6 μηνῶν, θέλουν δοθῆ ἐντὸς δύω ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς Συμβάσεως· τὰς δὲ 300,000 δραχμὰς, ἃς κατὰ τὴν Σύμβασιν ὑποχρεοῦται νὰ καταθέσῃ ἐντὸς 3 μηνῶν, θέλει τις καταθέσει ἐντὸς 40 ἡμερῶν. Τοιαύτας καὶ ἄλλας παραχωρήσεις ἔκαμεν ὁ ἐργολάβος, ὡς ἐῤῥέθη· ἀλλ’ ὡς μοὶ παρετήρησεν, οὐδεμίαν ἄλλην παραχώρησιν θέλει δώσει, καὶ δὲν ἀναμένει ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἢ τὴν κύρωσιν ἢ τὴν ἀπόῤῥιψιν. Εἰς τὸν πατριωτισμὸν λοιπὸν καὶ τὴν σύνεσιν τῆς Βουλῆς ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου, ἐκκρεμοῦς ὄντος ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Ἐννοεῖται, ὅτι τοιαῦτα ζωτικὰ ζητήματα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὴν σφαῖραν τῆς πολιτικῆς, τοὐτέστι νὰ τὰ καταστήσῃ ὑπουργικὰ, καθόσον τὴν εἰσαγωγὴν ξένων κεφαλαίων ἐν τῇ μικρᾷ μας Πατρίδι, ἐξ ὧν προσδοκᾶται ἡ ἀνόρθωσις τῆς βιομηχανίας καὶ ὁ πορισμὸς τροφῆς καὶ ἐργασίας εἰς τὰς ἀέργους τάξεις, θεωρῶ ζήτημα ὑπέρτερον τῶν ὑπουργικῶν καθὸ κοινωνικόν. Τελευτῶν δὲ παρατηρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ σπουδαιότητος, ἐπειδὴ πρώτην σχεδὸν φορὰν γίνεται σπουδαίως, καθόσον νομίζω, ἡ πρότασις περὶ εἰσαγωγῆς ξένων κεφαλαίων σκοπούντων τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας καὶ τὴν μετατροπὴν τελμάτων νοσηρῶν εἰς εὐφόρους πεδιάδας, ἵνα μὴ ἐγκαταλείποντες τὴν περίστασιν ταύτην μεταμεληθῶμεν εἰς μάτην.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι πρώτην φορὰν γίνεται τοιαύτη πρότασις.

§193ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πρώτην φορὰν.

§194ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ τῆς Κωπαΐδος μάλιστα, ἐὰν παρατηρήσητε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ εὕρητε ἀπὸ καιροῦ τοιαύτας προτάσεις, ἐξ ὧν μίαν συνδεομένην μὲ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου.

§195Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσολογγίου, ὅτι, ἀφοῦ ἡ συζήτησις περιστρέφεται περὶ Κωπαΐδος, τῆς μεγάλης ταύτης ἐπιχειρίσεως, ἦτο ἐκτὸς τοῦ προκειμένου νὰ ποιήσῃ λόγον περὶ σιδηροδρόμου. Γινώσκετε, ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ πολλοῦ ἤρξατο ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ἄδηλον εἶναι καὶ πότε θὰ τελειώσῃ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὔτε θέλω, οὔτε ἐπιθυμῶ ἀσυζητητεὶ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· δὲν ἐπιθυμῶ ὅμως ἀφ’ ἑτέρου οὐδὲ νὰ ἀποσύρω αὐτὸ, ἀναλαμβάνων βαρεῖαν εὐθύνην ἀπεναντίας παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, σοβαρῶς καὶ ἐμβριθῶς, ἀποφασίζουσα ὅ,τι τὸ ἀληθὲς τοῦ ἔθνους συμφέρον ὑπαγορεύει. Πρὶν ἀναλάβω τὸ ὑπουργεῖον ἤκουσα ὅτι συμπολῖταί μας τινες, ὑπὸ ἀξιεπαίνου ζήλου κινούμενοι, προσεπάθουν ἵνα ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος λίμνης γίνῃ δι’ ἑταιρίας Ἑλληνικῆς. Ἀξιέπαινος ὁ ζῆλός των, ἀλλ’ ἡ πραγματοποίησίς του ἀδύνατος κατ’ ἐμέ· τοῦτο δὲ μετὰ λύπης λέγω· ὥστε τοιαύτη ἐνέργεια εἰς οὐδὲν ἄλλο θέλει ἀπολήξει εἰμὴ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου, καὶ ἑπομένως ἡ Κωπαῒς θέλει μένει τοιαύτη, ὡς καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους, ἴσως καὶ περισσότερον ἀκόμη, μέχρι σήμερον, μὴ ἀποφέρουσα εἰς τὸ ἔθνος εἰμὴ παντοειδῆ κακά. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἀναβολή; Τὸ ὑπουργεῖον δὲν δύναται εἰμὴ νὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου συζητήσεως, δυναμένη ἢ νὰ παραδεχθῇ αὐτὸ ἢ νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ, καθόσον τὴν προτεινομένην ἀναβολὴν δὲν βλέπω οὐδεὶς λόγος νὰ ὑποστηρίζῃ, καὶ οὐδὲ θέλω νὰ κάμω τὸ ἄδικον εἰς κανένα τῶν βουλευτῶν, ὑποθέτων ὅτι ἀκόμη δὲν ἐσκέφθη ἐπ’ αὐτοῦ, καθόσον μάλιστα πρόκειται περὶ πρώτης συζητήσεως.

§196ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κ. Πρόεδρε, νὰ διασαφηνίσω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πρώτην φορὰν ἐγένετο λόγος τοιοῦτος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν κ’ ἐγὼ ἐννοῶν περὶ Κωπαΐδος, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι πρώτη φορά. Ὑπάρχουν μάλιστα ἴσως παρόντα μέλη τῶν προλαβουσῶν Κυβερνήσεων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τὸ βεβαιώσουν. Εἶχε ποτὲ παρουσιασθῆ ἑταιρία, ἡ ὁποία εἶχε σκοπὸν νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον μέγαν, ὅστις ἔμελλε νὰ διαχωρίσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς δύω, ἀπὸ τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον ἕως τὸ Πόρτο–Ῥάφτι. Αὐτὴ ἡ ἑταιρία εἶχε ζητήσει καὶ ἐγγύησιν διὰ τὰ κεφάλαιά της, τὰ ὁποῖα ὑπελόγισεν εἰς δύω ἥμισυ ἑκατομμύρια λίρας, 5%. Μετέπειτα εἶχε περιορήσει αὐτὸ τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως μέχρι 2½, νομίζω. Τελευταῖον ἔγινε πρότασις παρὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης νὰ συνδέσῃ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην μετὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος καὶ νὰ μὴ δοθῇ οὔτε τὸ 5, οὔτε τὸ 3%, ἀλλὰ ἓν ποσὸν στρεμμάτων ἐκ τῆς λίμνης. Νομίζω δὲ ὅτι ὑπῆρχε καὶ παρά τινος Ἄγγλου δευτέρα πρότασις, ἀφορῶσα τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Ὥστε μόνον ὡς μὴ ἀληθὲς ἠθέλησα ν’ ἀναιρέσω αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργός.

§197ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Παρατηρῶ εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι τοιαῦτα ἰδανικὰ σχέδια ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὑπεβλήθησαν ἐπὶ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν ἐμπεριεῖχον οὐδὲ ἕνα τῶν ἐπωφελῶν ὅρων, οὓς μᾶς ὑπόσχεται ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις. Οἱ ἐπωφελεῖς οὗτοι ὅροι μὲ κάμνουν νὰ πιστεύσω, ὡς καὶ πάντα ἐξ ὑμῶν, φρονῶ, ὅτι, ἡ ἑταιρία θέλει ἐπιληφθῆ σπουδαίως καὶ ταχέως τοῦ ἔργου. Βεβαίως καὶ ὁ Κ. Ξένος μᾶς ἔκαμε προτάσεις κατὰ τὴν μνησθεῖσαν ἐποχὴν περὶ σιδηροδρόμων, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, ἀλλ’ αἱ προτάσεις του —πιστεύω, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς νὰ ἐνθυμῆται, -ἐξετασθεῖσαι καὶ ὑπολογισθεῖσαι ἀνευρέθησαν, ὅτι ἀποδεχόμεναι, ἐντὸς ὀλίγου ἤθελον καταστήσει τὴν Ἑλλάδα ἰδιοκτησίαν ξένων· ἑπομένως εὐλόγως ἐθεωρήθησαν ὡς ἰδανικαὶ καὶ γενόμεναι ἴσως ἐπὶ σκοπῷ ἐπιδείξεως μᾶλλον ἢ πραγματοποιήσεως. Τούτου ἕνεκα θεωρῶ, ὅτι πρώτην φορὰν ἤδη γίνεται πρότασις σπουδαίως καὶ ἀποτελεσματικῶς περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης.

§198ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ’ ἐγὼ θὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι πολλοὺς λόγους ἤκουσα, πρᾶγμα ὅμως ποτὲ δὲν ἀπήντησα. Μὲ ἀπησχόλησαν, ἐνθυμοῦμαι, τρεῖς μῆνας μίαν φορὰν διὰ τὴν σύστασιν μιᾶς ἑταιρίας. Μετὰ τριῶν μηνῶν ἐργασίαν ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἠμπόρουν νὰ κάμουν τίποτε. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἔγινε πρότασις ἑνὸς Ἄγγλου. Ἡ πρότασις αὕτη ἔμεινεν εἰς λόγια. Τελευταῖον δὲ ὅταν ἐπρόκειτο περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ἤκουσα πρότασιν Ἄγγλων τινῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ συνδέσωσι τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην μὲ τὸ ἐθνικὸν χρέος· ἀλλὰ τέλος ἀπεσύρθησαν, διότι ἔβλεπον τὴν ἐπιχείρησιν ἐπιβλαβῆ.

§199ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συμφωνεῖτε λοιπὸν μαζῆ μου, ὅτι δὲν εἶναι πρώτη φορά.

§200ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αἱ ἄλλαι προτάσεις, λέγουν οἱ προλαλήσαντες, ἦσαν ἰδανικαὶ καὶ ἤδη ἔχουν θετικὴν, ὁριστικὴν πρότασιν. Ἐρωτῶ πρῶτον· ὁ Κ. Μομφεῤῥιέρος εἶναι ἀντιπρόσωπος μιᾶς ἑταιρίας ἐσχηματισμένης καὶ ἔχει τὰ κεφάλαια; εἴδατε, ὅτι ἔχει ἐπιτροπικὸν ἀπὸ καμμίαν ἑταιρίαν; εἶναι μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ τὰς ἰδέας, θὰ διευθύνῃ τὸ ἔργον; Ὄχι, τίποτε ἀπ’ αὐτὰ δὲν ὑπάρχει.

§201ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι οὐσία, περὶ ἀναβολῆς πρόκειται.

§202ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μάλιστα καὶ περὶ ἀναβολῆς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι προκαλεῖτε μίαν ἀπόφασιν ἄνευ τινὸς βάσεως. Αὐτὸς θέλει νὰ πάρῃ ἓν δικαίωμα ἵνα ζητήσῃ τύχην· θὰ παραχωρήσωμεν δὲ 99 ἔτη ὅλην τὴν καρποφορίαν, ὅλην τὴν ἀπολαβήν. Μετὰ 99 ἔτη θὰ τὴν ἔχωμεν ἡμεῖς· τί μᾶς μένει τότε; θὰ παραχωρήσωμεν 80 χιλιάδας στρέμματα ὡς ἰδιοκτησίαν. Ἔχετε μίαν πρότασιν ἑνὸς ὁμογενοῦς, τοῦ Κ. Βερναρδάκη, ὁ ὁποῖος λέγει, συστήσατε ἑταιρίαν Ἑλληνικὴν καὶ προσφέρω 700 χιλιάδας δραχμάς.

§203ΡΩΜΑΙΟΣ. Μία πρέζα ταμπάκο.

§204ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸν σιδηρόδρομον τὸν ἐδώκαμεν πρὸ καιροῦ καὶ προχθὲς ἐδώκαμεν νέα δικαιώματα. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην πληροφοριῶν, ἀνάγκην βεβαιώσεων. Ἰδοὺ ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς.

§205ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ λυποῦμαι, κύριοι, διότι παρατηρῶ, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἐντίμων βουλευτῶν σπεύδουν καὶ σπεύδουν λίαν εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα. Βεβαίως θὰ ἦναι πολὺ προπαρεσκευασμένοι πρὸς συζήτησιν τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου. Ἐγὼ, κύριοι, ἐγεννήθην εἰς χωρία, τὰ ὁποῖα κεῖνται περὶ τὴν Κωπαΐδα· ἐγνώρισα τὴν Κωπαΐδα ἐκ παιδικῆς ἡλικίας, ἐσπούδασα τὴν ποιότητα τῆς γῆς τῆς περὶ τὴν Κωπαΐδα καὶ τῆς ὑπὸ τὴν Κωπαΐδα, καὶ μολαταῦτα, σᾶς ἐξομολογοῦμαι εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν εἶμαι, δὲν φρονῶ ὅτι εἶμαι, ὡς δεῖ, προετοιμασμένος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς τινὲς τῶν ἐντίμων συναδέλφων μου, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀποδίδω τι κακὸν, εἶναι προπαρεσκευασμένοι, ἐνῷ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ποτὲ, ὅτι ἠδυνήθησαν τοσοῦτον ταχέως νὰ κατανοήσουν τὸ ἀντικείμενον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, μολονότι εἶμαι εἰς θέσιν, οὐχὶ διὰ τὴν πολλὴν νοημοσύνην, οὐχὶ διὰ τὴν πολλήν μου εὐφυΐαν, οὐχὶ διὰ τὰς πολλὰς μου γνώσεις, ἀλλὰ διὰ τὴν εἰδικὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχω αὐτοῦ τοῦ πράγματος, νὰ γνωρίζω πολλὰ περὶ αὐτὸ, μολαταῦτα δὲν εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι γνωρίζω πάντα τὰ ἀνήκοντα πρὸς συζήτησιν καὶ πρὸς εὔλογον καὶ ἐπωφελῆ περαίωσιν τοῦ ἀντικειμένου. Παραλείπων τὰ λοιπὰ, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς ἐσάρκασεν, οὕτως εἰπεῖν, ἀλλὰ λίαν εὐγενῶς.

§206ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὄχι δά.

§207ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφαιρῶ τὴν λέξιν· δηλ. εὐγενῶς μᾶς ἔθιξε διὰ τῶν λέξεων πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ἔπειτα νὰ φιλοσοφῶμεν. Ἐγὼ, κύριοι, πρῶτον εἰς τὴν λέξιν ἀπαντῶ λέγων, ὅτι καὶ νὰ μὴν ἔχωμεν δυνάμεθα νὰ φιλοσοφῶμεν, διότι πολλοὶ ἐφιλοσόφησαν χωρὶς νὰ ἔχουν (ἰλαρότης).

§208ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτος ὁ Διογένης (ἰλαρότης).

§209ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα, ἴσα φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ φιλοσοφῶμεν ὅταν πρόκειται νὰ δώσωμεν ὅσα ἔχομεν. Καὶ μάλιστα καθόσον, ὅταν δώσωμεν ὅσα ἔχομεν, δὲν μᾶς μένουν ἄλλα· δὲν εἴμεθα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν νὰ δώσωμεν πολλά. Πολὺ δὲ περισσότερον πιστεύω, ὅτι πρέπει νὰ φιλοσοφῶμεν ὅταν πρόκειται νὰ δώσωμεν τὰ πλεῖστα τοῦ ὅλου· ὅταν πρόκειται νὰ δώσωμεν ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐλπίζον καὶ κοινὰ καὶ ἴδια συμφέροντα. Καὶ πρέπει νὰ συλλογισθῶμεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν λόγον εἰς τὴν ὑπάρχουσαν γενεὰν καὶ εἰς τὰς ἐπερχομένας, ὅταν πρόκειται νὰ δωρήσωμεν, κατ’ ἐμὲ, κεφάλαια μεγάλα ἐθνικὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι διὰ μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα. Ὥστε δὲν ἐννοῶ πῶς ἐπισπεύδετε τοσοῦτον μέγα ζήτημα, τοσοῦτον ἐθνικὸν ζήτημα, ζήτημα τὸ ὁποῖον περικλείει τοσοῦτον μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δοθῇ τοσοῦτον μικρὰ ἀναβολὴ εἰς ζήτημα τοσοῦτον μέγα, τοσοῦτον γιγαντῶδες.

§210ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ πόσας ἡμέρας;

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν ἄλλην σύνοδον.

§212ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον τὸ κατ’ ἐμέ, σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, εἶμαι προπαρεσκευασμένος πλεῖον παντὸς ἄλλου. Δὲν ἀπόκειται ὅμως εἰς ἐμὲ ν’ ἀποφασίσω μόνος· πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ὅταν ἡ Βουλὴ γνωρίσῃ, ὅτι εἶναι προπαρεσκευασμένη, δύναται νὰ μὴ ἀκούσῃ ἐμέ. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἂν ὄχι ὅλοι, δὲν γνωρίζουν ποσῶς τὸ ζήτημα αὐτό. Πολλοὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μου μὲ ἠρώτησαν, τὶ ἐστὶ Κωπαΐς; ποῖα τὰ ὅριά της; ποία ἡ ποιότης της; Διὰ τοῦτο σᾶς λέγω ὅτι μοὶ ἔκαμε μεγάλην ἐντύπωσιν, ὅταν ἤκουσα τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐντίμου ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, συγκειμένη ἀπὸ πρόσωπα ἔντιμα, ἀνεγνωρισμένης ἱκανότητος καὶ πολλῶν γνώσεων, ἐξέφερε τὴν ἑξῆς γνώμην, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀπορήσητε. Πρέπει ν’ ἀναγνωρίσετε, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὡριμασμένον· ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν γνωρίζουν εἰσέτι τὶ ἐστὶ Κωπαΐς, τὶ δύναται νὰ παραγάγῃ καὶ τὶ δωροῦμεν ψηφίζοντες τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος σύμβασιν. Οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ διὰ τῆς ἐκθέσεώς των ἐξέφεραν, ὅτι εἰσέτι δὲν εἶναι ἐντελῶς γνωστὴ ἡ ποιότης τοῦ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον καλύπτει τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος. Ἐγώ, κύριοι, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἠπόρησα· δὲν ἠθέλησα ν’ ἀποδώσω μομφὴν ἀνικανότητος ἢ ἔλλειψιν νοημοσύνης πρὸς τοὺς ἐντίμους αὐτοὺς βουλευτάς, τοὺς ὁποίους ἐκτιμῶ, τοὺς ὁποίους θεωρῶ πολὺ ἱκανωτέρους ἐμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐν γνώσει. Ἡ ποιότης τοῦ ἐδάφους εἶναι γνωστή, ἐὰν οὐχὶ καθ’ ὅλα, κατὰ τὰ ¾ περίπου. Πολλάκις κατὰ περιόδους ἐπέρχεται ἀνομβρία, κατὰ τὰς ὁποίας ἀποξηραίνεται τὸ ἔδαφος τῆς Κωπαΐδος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ πρωτίστη ποιότης τῶν γαιῶν. Πρόκειται λοιπὸν ν’ ἀποφασίσητε περὶ γαιῶν πρωτίστης ποιότητος, περὶ γαιῶν, αἱ ὁποῖαι τρέφουσι μεγάλους ποταμούς, τὸν Μέλανα καὶ τὸν Κηφισσόν. Κατόπιν μᾶς εἶπεν ἄλλον λόγον ὁ ἔντιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, ὁ Κ. Σαριζῖνος Μομφεῤῥιέρος, ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, μᾶς εἶπεν ὅτι τὸ δάνειον θὰ δοθῇ ἢ ἀμέσως ἢ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλά, ὄχι μετὰ ἓξ μῆνας, ἡ δὲ ἐγγύησις τῶν 300 χιλιάδων θὰ δοθῇ μετὰ 40 ἡμέρας. Κύριοι, ὅταν ἀκούσετε τὴν λέξιν καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ δανείου συσχετιζομένην μὲ τὴν σύμβασιν περὶ Κωπαΐδος, πρέπει νὰ ἐρυθριῶμεν. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν νὰ γίνεται δάνειον ἐκ μέρους ἡμῶν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, μεθ’ ὧν πρέπει νὰ συμβληθῶμεν. Εἶναι, κύριοι, θέσις, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, θέσις χρεωκόπου πρὸς πλεονέκτην. Ὅταν τὸ ἔθνος ἔχῃ ἀνάγκην δανείου, δύναται ἀξιοπρεπῶς ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς κεφαλαιούχους ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τοὺς συμβαλλομένους περὶ Κωπαΐδος. Καὶ εἰς μίαν ἄλλην φράσιν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θεωρῶ καθῆκόν μου ν’ ἀπαντήσω, διότι δὲν τὴν θεωρῶ ὡς ἐκ τῶν συνήθων, τὴν θεωρῶ ἀρὰν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος, «Οἱ Ἕλληνες, λέγει, δὲν δύνανται νὰ κάμωσιν ἑταιρίαν.»

§213ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Ἕως τώρα δηλαδή.

§214ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κ’ ἐπειδὴ δὲν ἠδυνήθησαν ἕως τώρα, φρονεῖτε, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσιν ἤδη ἢ καὶ εἰς τὸ μέλλον, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἡμεῖς τώρα νὰ δωρήσωμεν τὴν Κωπαΐδα μόνον καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ σύμβασις αὕτη; Φρονῶ ὅτι οἱ Ἕλληνες, οἵτινες κατώρθωσαν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπίστευτα εἰς ὅλον τὸν κόσμον, θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀποξηράνωσι τὴν Κωπαΐδα κατὰ τὰς εὐχὰς ὅλου τοῦ Πανελληνίου. Εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προτέτι, ὅτι ἡ Κωπαῒς μένει ἀπὸ τοῦ Περικλέους. Ἐγὼ ἐπιπροσθέτω εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἡ Κωπαῒς μένει καὶ ἔτι παραιτέρω ἀκόμη. Σημειώσατε ὅμως ὅτι ἡ Κωπαῒς ἦτο πολὺ μικροτέρα παρ’ ὅ,τι εἶναι ἤδη, καὶ ὅτι ἡ Κωπαῒς, ἥτις σήμερον εἶναι λίμνη, ἦτο ἄλλοτε πεδιὰς εὔφορος, ἐξ ἧς ἐπλούτησαν οἱ Ὀρχομενοί. Διὰ ταῦτα ἦτο μυθώδης ὁ πλοῦτος τῶν βασιλέων τῶν Ὀρχομενῶν. Σήμερον δὲν πρόκειται τίποτε ἄλλο εἰμὴ ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ φέρωμεν τὴν καταβόθραν, τὴν ὁποίαν, καθὼς λέγουν, κατέκλεισεν ὁ Περικλῆς ἵνα ἐπιτεθῇ κατὰ τῶν Ὀρχομενῶν. Θεωρῶ περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, διότι πρόκειται περὶ τῆς ἀναβολῆς. Δι’ αὐτὰ καὶ δι’ ἔτι πλείονα, τὰ ὁποῖα παραλείπω καὶ τὰ ὁποῖα θέλω ἐκθέσει ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, φρονῶ ὅτι μία μικρὰ ἀναβολὴ πρὸς ὥριμον σκέψιν εἶναι ἀξία τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου.

§215ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἰπῆτε πότε ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις;

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ 6 μηνῶν, τὸν Ἰούλιον.

§217ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ εἶμαι ἕτοιμος, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ φρονῶ ὅτι πρὶν ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ἀντικειμένου ὀφείλει νὰ ἀποστείλῃ ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἀπὸ βουλευτὰς καὶ ἀπὸ ἀνθρώπους εἰδήμονας, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐπισκεφθοῦν ἐπιτοπίως τὴν Κωπαΐδα, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό.

§218ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ βραχέων, κύριοι, θὰ διεξέλθω τὸ περὶ ἀναβολῆς ζήτημα, διότι δὲν εἶναι δίκαιον πρὶν ἢ προχωρήσωμεν εἰς τὴν οὐσίαν νὰ ματαιοπονῶμεν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Λεβαδείας Κ. Σπυρόπουλος σᾶς εἶπεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἕτοιμος, ἀλλὰ σεῖς εἶσθε ἀνέτοιμοι. Σᾶς ἠρώτησεν ἐὰν εἶσθε ἕτοιμοι;

§219ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§220ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πῶς λοιπὸν ἐμάντευσε τὴν ἀνετοιμότητά σας; Αὐτός, ὡς ἐγχώριος, εἶναι λίαν ἕτοιμος, καὶ λυπεῖται διότι εἶσθε ἀνέτοιμοι. Εἰπέτε μας, τί ἀπαιτεῖτε ἀκόμη; διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις μας; Ἐνόσῳ ὅμως περιορίζεσθε νὰ εἰπῆτε ὅτι ἡ Κωπαῒς εἶναι ἡ ἀναπτύξασα τοὺς Ὀρχομενίους, ὅτι ἡ Κωπαῒς εἶναι ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶσθε δικαιολογημένος ἀποχρώντως ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦ ἀκροατηρίου. Δὲν ἠμπορεῖτε δὲ ἐκ προοιμίων νὰ προπηλακίζητε τὴν τιμὴν κανενὸς, διότι τοῦτο δὲν εἶναι καλόν. Ἐμέμφθητε τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὤφειλεν ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ φέρῃ γνώμην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀποβλέπουσα εἰς τὸ μέγα ἐθνικὸν συμφέρον. Βλέπετε ὅτι σᾶς τρώγει κατ’ ἔτος ἡ Κωπαῒς, καὶ ἑπομένως φρονεῖ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος νὰ σᾶς σώσῃ ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον λοιμόν. Βλέπετε ὅτι ἡ Κωπαῒς δὲν εἶναι προσοδοφόρος εἰς τὸ ἔθνος, καὶ φροντίζομεν νὰ τὴν καταστήσωμεν τοιαύτην. Εἶμαι πρόθυμος, ἂν καὶ εἶμαι εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ὁμολογήσω, ἐὰν μοὶ ἀποδείξητε, ὅτι ἤμην εἰς πλάνην· ἀλλ’ ἐὰν λάβετε τὴν ἀναβολὴν, ἔστω καὶ ἐπὶ 6 μῆνας, τί θὰ ἀνακαλυφθῇ ἐκ τούτου;

§221ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀνακαλυφθῇ νὰ μὴ στηριζώμεθα εἰς λόγους ἀλλ’ εἰς πράγματα.

§222ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ τοῦτο εἶσθε βουλευτής· ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ φέρετε πράγματα. Ἐννοεῖτε ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον καμμίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν νὰ καθήσω νὰ ἐργασθῶ, εἰμὴ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπιβάλλει τὸ βουλευτικόν μου καθῆκον. Φρονῶ δὲ ὅτι δὲν εἶναι καλὸν ἐκ προοιμίων τοιουτοτρόπως νὰ ἤμεθα προκατειλημμένοι. Ἀφήσατε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ἂν ᾖναι τῳόντι ἐπιζήμιος ἡ συνθήκη, τότε δὲν τὴν παραδέχεται κανείς· τότε θὰ εἶσθε δικαιολογημένος, καὶ ὄχι ὅταν ἐγγίζετε τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον ὁρμώμενος ἀπὸ μηδαμινοὺς λόγους. Νομίζω λοιπὸν, ἐπειδὴ δὲν ὁρίζονται λόγοι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν.

§223ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἔντιμος προλαλήσας σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκινήθην ἀπὸ λόγους μηδαμινούς. Ἐὰν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λαμίας τὸ ἀντικείμενον τῆς Κωπαΐδος τὸ ἐθεώρησε λόγον τιποτένιο, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι ἔσφαλεν. Ἀπὸ κανένα ἄλλον λόγον δὲν ἐκινήθην, Κ. Πρόεδρε, εἰμὴ ἀπὸ τὸν λόγον τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Δὲν ἐφρόντισα περὶ ἐμοῦ· εἶπον ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὥριμος, ὅ ἐστὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀποφασίσῃ ὡς δεῖ περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Δὲν ἐπείραξα κανένα, οὔτε ἤγγισα κανένα· ἐὰν δὲν ἐνόησεν ἢ δὲν ἤκουσε καλῶς, εἰς τοῦτο δὲν πταίω. Διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὡς πρέπει ἐσκεμμένως, ὀφείλει ν’ ἀκούσῃ τὰ πράγματα, διότι πιθανὸν νὰ μὴ πιστεύσῃ εἰς τοὺς ἰδικούς μου λόγους καὶ νὰ πιστεύσῃ εἰς λόγους ἄλλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ ἱκανώτεροι ἐμοῦ περὶ τὸ λέγειν, καὶ πιθανὸν ἀπὸ ἱκανότητα περὶ τὸ λέγειν νὰ διακινδυνεύσωσι μεγάλα συμφέροντα. Ἐγὼ οὔτε ἤγγισα κανένα, οὔτε ὡμίλησα περὶ ἀτόμων, ὡμίλησα περὶ τῶν πραγμάτων.

§224Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἀναπτυχθῶσιν ὑπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν ἔποψιν. Λέγω προσέτι ὅτι τὰ στοιχεῖα, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ νὰ φωτίσουν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ἕνα ἕκαστον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὑπάρχουν, ἂν καὶ ἀργὰ ἐδόθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἡ ἔκθεσις τοῦ Κ. Παπαγεωργίου, ἡ ὁποία εἶναι σπουδαιοτάτη, ἡ περιγραφὴ τοῦ Κ. Σωβάζ, τὴν ὁποίαν πολλοὶ τὴν γνωρίζουν, τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ὑπ’ ὄψιν, τῳόντι ἀποτελοῦν τὰ στοιχεῖα, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς μίαν ἐπιστημονικὴν ἐξέτασιν. Ὁμολογῶ κ’ ἐγὼ ὅτι μ’ ὅλην τὴν ἐπιμονὴν, τὴν ὁποίαν κατέβαλον ὅπως συμπληρώσω ἐν γένει τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, δὲν εἶμαι οὔτε εἰς τὸ τέλος τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἀλλ’ οὔτε ἀπέχω πολύ. Τὸ δὲ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δύναται νὰ προταθῇ εἰς πᾶσαν στάσιν συζητήσεως, καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ὥστε δὲν εἶναι κανὲν ἐμπόδιον νὰ ἔλθῃ κατόπιν ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ εὕρῃ λόγους ἵνα ἀναβάλῃ τὸ ζήτημα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν θέλει ψηφίσει ἀναβολὴν, διότι αὕτη δὲν μᾶς ὠφελεῖ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δὲν μᾶς πειράζει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ πρώτη καὶ δευτέρα συζήτησις, ἕκαστος δὲ ἂς ἔχῃ ἐν τῇ διανοίᾳ του ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς δύναται πάντοτε νὰ προταθῇ.

§225ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπέρ μακροχρονίου ἀναβολῆς. Ἐπεθύμουν, κύριοι, ν’ ἀναβληθῇ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα μέχρι τῆς δευτέρας, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραχωρήσῃ εὐχαρίστως δύω ἡμερῶν προθεσμίαν. Κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει ὁλόκληρον τμῆμα μηχανικοῦ. Σπεύδω ὅθεν νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ ἔλαβε γνῶσιν τῆς τυπώσεως ἑνὸς ὑπομνήματος περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, τὸ ὁποῖον ἐπιστημονικῶς πραγματεύεται τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ὑποβάλῃ τοῦτο ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ τμήματος τοῦ μηχανικοῦ, ἵνα ἀποσπάσῃ μίαν ἀπόφασιν αὐτοῦ, κατὰ πόσον θεωρεῖ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ὑπολοχαγοῦ Παπαγεωργίου ἀληθεῖς, ὅπως ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ ἐποικοδομήσωμεν τὰς σκέψεις μας.

§226ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Καὶ τοῦτο δεῖ ποιῆσαι, κᾀκεῖνο μὴ» ἀφιέναι». Προβαίνομεν σήμερον καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον φέρω ὅ,τι ἐζήτησεν ὁ Κ. Θεοχάρης.

§227ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πολὺ καλὰ, δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἤδη ἀντίῤῥησιν.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Σπυρόπουλε, εἰς τὴν ἀναβολήν;

§229ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 καὶ 10 δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας.

§231ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καθὼς ἀναφέρει ἡ ἐπιτροπὴ, ὁ Σαραζῖνος Μομφεῤῥιέρος συναινεῖ ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ παράγραφοι 5, 6, 7, 8, 9 καὶ 10 τοῦ 7 ἄρθρου, διότι ἐπ’ αὐτῶν τῶν παραγράφων εἶχεν εἰπῆ τὸ συμβούλιον, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ εἰδικὸς νόμος.

§232ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπισήμως εἰδοποιήθη περὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων.

§233ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὴν παρατήρησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος εἰσηγητὴς, δέχομαι πληρέστατα· ὑπάρχουν καὶ ἕτεραι παραχωρήσεις πρὸς τὸ βέλτιον, ἃς θέλω κάμει ὑμῖν γνωστὰς κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην συζήτησιν.

§234ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι ἐγὼ ὡς εἰσηγητὴς ἔλαβον αὐτὴν τὴν ὑπόσχεσιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ συνέταξα τὴν ἔκθεσιν.

§235ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ διαβεβαιώσεις αὗται ἐδόθησαν ἐγγράφως; (θόρυβος).

§236ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς θὰ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν ὅπως τὸ συμφέρον ἀπαιτεῖ.

§237ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἐτροπολογήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κανονισμὸς θέλει ὥστε εἰς τὸ τέλος νὰ γίνεται ἡ συναρμολόγησις.

§239ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει ὅλαι αἱ τροπολογίαι καὶ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ παντὸς ἄλλου νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ γίνωσιν ἓν ὅλον.

§240ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ σύμβασις, κύριοι, ὡς συνάλλαγμα ἀμφοτεροβαρὲς εἶναι ὑποχρεωτικὸν δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ κατὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ἡ ἐπιτροπή.

§241ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ πάλιν ἀναγκάζομαι νὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου τὴν αὐτὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπευθύνει καὶ εἰς ἑτέραν Κυβέρνησιν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι προτοῦ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐψηφίσθη ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ παρεδέχθημεν τὴν σύμβασιν οὐχὶ ὑποχρεωτικῶς, ἀλλὰ π. χ. παρεδέχθημεν, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ καὶ μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ῥητῶς, ὅτι τίθεται προθεσμία τις ὡρισμένη χρονικῶς πρὸς συναγωνισμόν, ὅτι δηλαδὴ δύναται νὰ δοθῇ καὶ εἰς ἄλλην ἑταιρίαν, ἂν παρουσιάσῃ ἄλλους καλλιτέρους ὅρους· καὶ ἀπεκρίθη τότε ἡ κυβέρνησις, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν Βουλήν.

§242ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τίποτε δὲν ἐμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ πράξῃ ὅ,τι τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους τῇ ὑπαγορεύει.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ τροποποιηθῇ σύμφωνα πρὸς τὰς παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς;

§244ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀποφασίζομεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§245ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§246ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, πρὶν προβῶμεν εἰς ἕτερον ἔργον, νὰ διατάξῃ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως φέρῃ ὅλας τὰς αἰτήσεις τῶν κατοίκων Κερκύρας, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐκφράζουν ὅλας τὰς ἰδέας των περὶ ἀφομοιώσεως, διότι τὴν δευτέραν ἔχομεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἶναι καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ τὰς ἰδέας τοῦ τόπου ἐκείνου.

§247Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τοὺς φορολογικοὺς νόμους, καὶ ἂν ἔχωμεν καιρὸν, καὶ τὸ περὶ ἀφομοιώσεως.

§248ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ ἡ σύμβασις περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. (Ἀναγινώσκεται).

§249ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸ προεδρεῖον νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν ὑπάρχῃ καμμία ἀναφορὰ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου εἰς τὸ γραφεῖον.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§251ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπληροφορήθην ὅτι ὑπάρχει καὶ ὅτι κατετέθη σήμερον εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ὑπάρχει· κἄποιος Σκουλᾶς ἀναφέρει ὅτι προτίθεται νὰ σχηματίσῃ ἑταιρίαν Ἑλληνικὴν πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος.

§253ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§254ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ συστάσεως καὶ βελτιώσεως λιμένων» (βʹ. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται. (Ἐγένετο παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). «Περὶ ταχυδρομικῆς ἀφομοιώσεως ἐν Ἑπτανήσῳ» (βʹ. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§256ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Περὶ ἀμνηστείας τῶν ἐγκλημάτων κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν» (ά. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§258ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Περὶ ἐπισκευῆς τοῦ λιμένος Γυθείου.» (βʹ. συζήτησις). (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον). Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§260ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Περὶ ἐπιβολῆς φόρων πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Κορθίου (ά. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται τὸ Νομοσχέδιον.

§262ΚΑΪΡΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον ὅλαι αἱ πράξεις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται ὁ φόρος οὗτος. (Ἐξηκολούθησεν ἡ ἀνάγνωσις καὶ ἐγένοντο παραδεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως πάντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τὸ σύνολον).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ κατασκευῆς προκυμαίας Ἁγίας Εὐθυμίας» (ά. συζήτησις) (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐγένετο παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). «Περὶ παραχωρήσεως ἑνὸς ἐν Κεφαλληνίᾳ κτιρίου τῇ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει. (Ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§264ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη «Περὶ συστάσεως Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ σχολαρχείου εἰς Οἴτυλον» (ά. συζήτησις). Πρὸ ὀλίγου εἶπεν ἡ Βουλὴ, ὅτι διὰ διατάγματος πρέπει νὰ γίνωνται τὰ τοιαῦτα.

§266ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὰ σχολεῖα συσταίνονται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅπου εἶναι ἀνάγκη. Πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φροντίσῃ διὰ νὰ συστήσῃ τοιαῦτα ὅπου εἶναι ἀνάγκη, καὶ δὲν πρέπει νὰ νομοθετῶμεν διὰ τὴν μίαν ἐπαρχίαν καὶ διὰ τὴν ἄλλην.

§267ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν χρειάζεται νὰ γίνῃ νόμος περὶ αὐτοῦ.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ τῶν περαιωσάντων τὰς νομικὰς καὶ ἰατρικὰς σπουδάς των» (ά. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§269ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Περὶ τελωνειακῆς ἀφομοιώσεως ἐν Ἑπτανήσῳ» (ά. συζήτησις).

§271ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν;

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιμένετε. (Ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον). Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§273ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Περὶ καταργήσεως τῶν ἐσωτερικῶν διαβατηρίων (ά. συζήτησις). (Ἀναγινώσκεται).

§275ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Περὶ προβιβασμοῦ τοῦ τελωνειακοῦ σταθμαρχείου Λεωνιδίου» (ά. συζήτησις). Ἀναγινώσκεται.

§277ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Περὶ ἀναθεωρήσεως κανονισμοῦ.»

§279Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§280ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω σπουδαίαν εἰδοποίησιν νὰ κάμω εἰς τὴν Βουλήν.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι Βουλευταί.

§282ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πλουσία τις ὁμογενὴς, Κύριοι, πνέουσα τὰ λοίσθια, μὲ προσεκάλεσε καὶ μὲ συνεβουλεύθη τὶ νὰ κάμῃ τὴν περιουσίαν της, ἥτις συνίσταται εἰς 700,000 δραχ. Ἐγὼ ὡς δικηγόρος τὴν συνεβούλευσα νὰ διαθέσῃ τὴν περιουσίαν ταύτην ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, (εὖγε, εὖγε). Μὲ παρεκάλεσε δὲ νὰ συντάξω καὶ τὴν διαθήκην αὐτῆς· ὡς δικηγόρος εἶχα χρέος νὰ τὴν συντάξω. Τὴν συνέταξα λοιπὸν καὶ τὴν καθυποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα τὴν παραδεχθῇ· τὴν παραδίδω εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον νὰ τὴν ἀναγνώσῃ.

§283ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναγνωσθῇ· εἶναι ἄκυρος.

§284ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ θὰ τὴν ἀναγνώσω. «Ἡ Διοικητικὴ Ἀστυνομία Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καταργεῖται.» Βλέπετε ὅτι καταλείπει εἰς τὸ ἔθνος 700,000 δραχμάς· (χειροκροτήματα).

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως διὰ τὴν αὔριον θέλουσιν εἶσθαι· περὶ φορολογικοῦ νόμου, περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, περὶ προϋπολογισμοῦ, περὶ δανείου, περὶ Μητροπολίτου Ζακύνθου, περὶ τοῦ συνοικισμοῦ Νέων Ψαρῶν· ἡ δευτέρα συζήτησις ὅλων, ὅσα σήμερον συνεζητήθησαν διὰ πρώτην, καὶ ἡ τρίτη συζήτησις ὅλων ὅσα συνεζητήθησαν διὰ δευτέραν φοράν. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 5 παρὰ 10).