1865.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 79

Τῆς 7 Δεκεμβρίου 1865.

(Τρίτη).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Μαρία, χήρα Σταύρου, ἀναφέρεται εἰς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦσα ὅπως συστηθῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον ὁ ἔγγονος αὐτῆς, ἵνα καταταχθῇ ὑπότροφος. Ὁ Εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἔχει ἑτοίμην τὴν ἔκθεσίν του.

§4ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κ. Βουλευταὶ, πρὸ πέντε ἡμερῶν ἐδόθησαν ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέλος, τὰ ἔγγραφα τ’ ἀφορῶντα τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος· ἡ ἐπιτροπὴ μοὶ ἀνέθηκε τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως, ἀφοῦ παρετήρησεν ὅλα τὰ ἔγγραφα. Ἀγαπᾷ ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ τὴν ἔκθεσιν;

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§6ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν). Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων κλπ. ἐπιτροπὴ συνῆλθε κατ’ ἔγγραφον πρόσκλησιν τοῦ Κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς ἔν τινι τῶν δωματίων αὐτῆς τὴν 4 ἀρξαμένου μηνὸς Δεκεμβρίου καὶ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔντυπα ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν σύμβασιν περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἤτοι 1) τὴν σύμβασιν, 2) τὸ νομοσχέδιον, 3) τὴν ἔκθεσιν τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας καὶ 4) τὰς ἀναφορὰς τῶν περὶ τὴν Κωπαΐδα κατοίκων. Ἐκλέξασα δὲ εἰσηγητὴν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως τὸν βουλευτὴν Φθιώτιδος Κύριον Δ. Τσιριμῶκον, ἐνεχείρισεν εἰς αὐτὸν τ’ ἀνωτέρω ἔγγραφα, μεθ’ ὃ ἀκούσασα αὐτὸν παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς ἐπί τε τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως. ά) Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος οὔτε εἶναι ἀμφισβητήσιμος, ὡς ὑπαγορευομένη ὑπὸ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, οὐδὲ πιστεύει ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι τὴν ἀρχὴν ταύτην δύναταί τις νὰ ἀμφισβητήσῃ· ἑπομένως κρίνει αὕτη ὅλως περιττὸν διὰ μακρῶν νὰ ἀναπτύξῃ ἐπὶ πλείω τὰς ἰδέας της· βʹ) ὁ τρόπος τῆς ἀποξηράνσεως, ἔργον ὅλως ἐπιστημονικὸν, διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐν τούτοις παραδεχομένη ὅτι ὁ Σωβὰζ ἐνήργησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄνευ οὐδενὸς συμφέροντος, λαμβάνει τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἐνεργηθεῖσαν καταμέτρησιν ὡς βάσιν τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων· γʹ) ἡ ἐπιτροπὴ πρὸ παντὸς ἄλλου ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα τῆς προκειμένης ἐργασίας κατέγινεν ἵνα μάθῃ ἐὰν ὁ συμβαλλόμενος Σαραζῖνος Μομφεῤῥιέρος ἦναι πρόσωπον δυνάμενον νὰ παρέχῃ ἐχέγγυα, ὅτι διὰ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον δύναται νὰ ᾖναι ἢ μέλος τῆς ἑταιρίας ἢ ἀντιπρόσωπος αὐτῆς· δι’ ὃ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ ἀπόδειξίν τινα τῆς ἰδιότητος, ὑπὸ τὴν ὁποίαν συμβάλλεται, οὗτος δὲ τῇ ἐπαρουσίασε τὸ ἀπὸ 28 Αὐγούστου 1865 ἐπίσημον συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξεχώρησε πρὸς τὸν Γάλλον Μπονέρον τὰ δυνάμει τῆς ἀπὸ 22 Ἰουλίου ε. ε. συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἀποξηράνσεως καὶ καλλιεργείας τῆς Κωπαΐδος λίμνης, δικαιώματά του, καὶ ὁ Bonaire ἀπεδέχθη τάς τε προσωπικὰς αὐτοῦ ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματά του. Φρονεῖ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι τούτου οὕτως ἔχοντος, καὶ γνωστοῦ ὄντος, καθ’ ἃς ἔλαβε παρ’ ἀξιοτίμων προσώπων πληροφορίας, ὅτι ὁ Bonaire καὶ μέγας κεφαλαιοῦχος εἶναι καὶ γενικῆς ἐν Εὐρώπῃ ἀπολαύει ὑπολήψεως, δύναται ἡ Βουλὴ ἄνευ δισταγμοῦ νὰ προβῇ μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ματαιοπονεῖ οὐδὲ παραδίδει τὴν ἐπιχείρησιν εἰς χεῖρας κερδοσκόπου, μέλλοντος νὰ διαπραγματευθῇ αὐτὴν ἐπὶ σκοπῷ ἰδίας ὠφελείας, μολονότι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ συνομολογουμένη ποινικὴ ῥήτρα ἐξασφαλίζει τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, καὶ καθιστᾷ τὴν ὑποτιθεμένην τοιαύτην πρόθεσιν ματαίαν καὶ ἄσκοπον. Καὶ ἄλλως ὅμως, κατὰ τὰς προφορικὰς διαβεβαιώσεις τοῦ Κ. Σαραζίνου Μομφεῤῥιέρου, ὁ Κύριος Bonaire μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως ἀμέσως θέλει συναλλαχθῆ μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν ἰδίῳ ὀνόματι ὑπὸ τοὺς ἐπιψηφισθησομένους ὅρους. Κατὰ ταῦτα καθίσταται ἀδικαιολόγητος πᾶς φόβος πρὸς πραγματοποίησιν τῆς συμβάσεως· δ.) ὁ Κ. Σαραζῖνος Μομφεῤῥιέρος, κατὰ τὰς προφορικὰς διαβεβαιώσεις, δέχεται νὰ τεθῇ εἰδικὸν ἄρθρον ἐν τῇ συμβάσει, καθ’ ὃ μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης ἢ πολῖται ἕλληνες ἰδιῶται ἢ ἡ ἑλλην. Κυβέρνησις δύνανται νὰ λάβωσι μετοχὴν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν ἐπὶ τοῦ ⅓ ἢ καὶ τοῦ ½ μέρους. 2) παραιτεῖται ἐντελῶς τῶν παραγράφων 4, 5 καὶ 6 τοῦ ἄρθρου 1ο τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα καὶ τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐθεώρησε μὴ συμφέροντα καὶ ἡ ἐπιτροπὴ συνεμερίσθη τῆς γνώμης τοῦ συμβουλίου. 3) Συναινεῖ εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ 3 ἐδάφ. τῆς § 3 τοῦ τρίτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως. 4) Συναινεῖ τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως νὰ μεταβληθῇ οὑτωσεί. «Τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων τῶν ποταμῶν καὶ τῶν χειμάῤῥων, ὅσοι εἰσβάλλουσιν εἰς τὴν ἀποξηρανθησομένην πεδιάδα, διατηρουμένων πάντοτε τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων ὅλων τῶν παροχθίων ἰδιοκτητῶν. Ἀλλὰ νέα δικαιώματα, ἢ ἐπέκτασις κεκτημένων δικαιωμάτων δὲν θέλουσιν εἰς τὸ ἑξῆς παραχωρηθῆ.» Τὴν μεταβολὴν ταύτην τοῦ ἄρθρου ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ α. διότι φρονεῖ ὅτι θέλουν ἐκλείψει φιλονεικίαι καὶ ἔριδες περὶ τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων πρὸς ἄρδευσιν τῶν παρακειμένων ἀγρῶν· καὶ β) πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τῶν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφερθέντων 34 κατοίκων Λεβαδείας. 4) Συναινεῖ νὰ μεταβληθῇ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 6 συμφώνως μὲ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἵνα αἱ 300 χιλιάδες δραχ. αἱ λόγῳ ἐγγυήσεως δοθησόμεναι μένωσιν ὡς τοιαῦται μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως προτείνει ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεταβληθῇ ἐν τέλει τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἑξῆς. ...... «ἀποδοθήσεται δὲ μετὰ τὴν τελείαν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης.» 5) Συναινεῖ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρ. 11 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ἐντελῶς ἄδικον διὰ τοὺς ἰδιώτας καὶ ἰδιοκτήτας γαιῶν κειμένων μεταξὺ τῶν δύο περιμέτρων τῆς Κωπαΐδος λίμνης. 6) Συναινεῖ νὰ τεθῇ εἰδικὸν ἄρθρον, καθ’ ὃ ἅπασαι αἱ ἀνακαλυφθησόμεναι ἀρχαιότητες νὰ ἀνήκωσιν ἄνευ ἀμφισβητήσεώς τινος τῆς ἑταιρίας εἰς τὸ δημόσιον, ὅπερ νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἀνασκαφὴν ἰδίαις δαπάναις καὶ χωρὶς δικαίωμα ἀποζημιώσεως τῆς ἑταιρίας διὰ τὸ ἔδαφος ὑφ’ ὃ τυχὸν αὗται κεῖνται. Προτείνει ὅθεν ἡ ἐπιτροπὴ τὴν προσθήκην τοῦ ἑξῆς μοναδικοῦ ἄρθρου. «Ἐπὶ τῶν τυχὸν ἀνακαλυφθησομένων ἀρχαιοτήτων ὑπὸ τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος ἡ ἑταιρία οὐδὲν ἔχει δικαίωμα, οὐδὲ ἔχει τοιοῦτον ἕνεκα ἀποζημιώσεως διὰ τὸ ἔδαφος ὑφ’ ὃ αὗται κεῖνται.» καὶ 7) Τέλος συναινεῖ, συμφώνως μὲ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἰδικὸς νόμος νὰ διαλάβῃ τὰ περὶ τῆς διαθέσεως τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους ὡς ἐνυποθήκων διὰ τὸ ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου 700 χιλιάδων δραχμῶν δάνειον, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ παράγραφοι 5, 6, 7, 8, 9 καὶ 10 τοῦ 7 καὶ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐπιτροπὴ θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον 14 τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐν αὐτῷ ἀναφερομένων δικῶν εἰς τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου, δικάζοντος κατ’ οὐσίαν καὶ ἐξαιρετικῶς τὰς ἀναφυομένας διαφορὰς· στηρίζει δὲ τὴν γνώμην της ταύτην ὄχι μόνον εἰς τὰς μεγάλας ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ ἀνώτατον τοῦτο δικαστήριον καὶ αἵτινες κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν, ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὸ ποιὸν τῶν ἐκλεχθησομένων διαιτητῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ταχύτητα τῆς ἐκδικάσεως τῶν διαφορῶν. Ἐπὶ τοῦ 5 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὴν λέξιν «ὅσοι» αἱ λέξεις «εἶναι προφανῶς ἀνεγνωρισμένοι ἢ» Καθόσον ἐπὶ τέλους ἀφορᾷ τὸ μέγα ζήτημα τῆς ὑλικῆς ὠφελείας τῆς ἑταιρίας ἕνεκα τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς καλλιεργείας τῆς Κωπαΐδος ὡς ἐκ τοῦ χρόνου τῆς χρήσεως καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν αὐτῆς διδομένων γαιῶν, περὶ οὗ καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας διῃρέθη εἰς δύω γνώμας, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκρινε καλὸν νὰ μὴ ἐκθέσῃ συντομώτατα τὰς ἑαυτῆς σκέψεις, συγκεφαλαιωμένας ὧδέ πως. Ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι κατὰ δυστυχίαν οὔτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὔτε ἑταιρία ἰθαγενῶν δύναται νὰ ἀναλάβῃ καὶ νὰ ἀποπερατώσῃ τὴν ἀποξήρανσιν καὶ καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος. Ἀφοῦ ἡ λίμνη αὕτη, ὡς ἤδη ἔχει, γίνεται πρόξενος δυστυχημάτων ἀνυπολογίστων ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν πέριξ μερῶν. Ἀφοῦ ὁμολογουμένως ἡ Ἑταιρία θὰ δαπανήσῃ σημαντικὸν ποσὸν, θὰ εἰσαχθῇ δὲ ἐν Ἑλλάδι ἡ τέχνη τῆς ἀποξηράνσεως λιμνῶν καὶ τελμάτων καὶ τὸ γεωργικὸν σύστημα τῆς Εὐρώπης διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος γαιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς θὰ ὠφεληθῇ. Ἀφοῦ ἐπὶ τέλους εἶναι ἄδηλον ὁποία ἡ ποιότης τῆς ἀποξηρανθησομένης γῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμενοι νὰ ὑπολογίσωμεν ὡς ἔγγιστα τὰς ὠφελείας πρὸς τὰς δαπάνας. Ἡ ἐπιτροπὴ συντάσσεται καὶ ὡς πρὸς τὸ χρονικὸν διάστημα καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν παραχωρηθησομένων γαιῶν μὲ τὰ ἐν τῇ Συμβάσει συνομολογούμενα, ἅπερ ὑποστηρίζει καὶ ἡ πλειονοψηφία τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Διὰ ταῦτα Γνωμοδοτεῖ ὑπὸ τὰς εἰρημένας τροποποιήσεις τῆς Συμβάσεως καὶ τοῦ Νομοσχεδίου νὰ γενῶσιν ἀμφότερα ὑπὸ τῆς Βουλῆς δεκτά. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 6 Δεκεμβρίου 1865.

Τὰ μέλη

ΑΘ. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ,

Α. ΣΓΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ,

Δ. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ,

Η. Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ,

Ὁ Εἰσηγητὴς Δ. Γ. Τσιριμῶκος.

§7ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς Κ. βουλευτὰς, ὅσοι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἴδωσι τὸ Συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον εἶναι συντεταγμένον μεταξὺ Μομφεῤῥιέρου καὶ Μπονὲρ, ὅπερ εἶναι ἐκχωρητήριον τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπήλαυσε δυνάμει τῆς συμβάσεως καὶ κατ’ αὐτὸ ἐκεῖνος ἔρχεται καὶ παθητικῶς καὶ ἐνεργητικῶς καὶ εἰς τὰ δικαιώματα δηλαδὴ καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, ὡσαύτως ὅσοι θέλουν νὰ ἴδουν καὶ τοὺς τρεῖς χωρογραφικοὺς χάρτας, ἐξ ὧν ὁ εἷς εἶναι συντεταγμένος παρὰ τοῦ Κ. Σοβάζ, ὅστις εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ἔθεσε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὁ ἕτερος εἶναι συντεταγμένος ἀπὸ τὸν Κ. Μομφεῤῥιέρον, τρίτος δὲ εἶναι τὸ σύμπλεγμα ἀμφοτέρων τούτων καὶ ἐν αὐτῷ ἐμφαίνονται ποῦ θὰ γίνουν οἱ σιδηρόδρομοι, τὰ καταστήματα, ποῦ θὰ γίνῃ ἡ ὑπώρυξις τοῦ ὄρους Πτώου, καὶ ὅστις τῶν Κ. βουλευτῶν θέλει δύναται νὰ τὰ ἴδῃ.

§8ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ τὸ συμβόλαιον αὐτό.

§9ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Κύριοι, ἀφοῦ ἐπαύθησαν οἱ καθηγηταὶ τῆς ἐν Κερκύρᾳ Ἀκαδημίας, εὑρέθησαν διάφοροι νέοι, οἱ περισσότεροι ἀνήκοντες εἰς τὰς ἄλλας νήσους, οἱ ὁποῖοι ἦτο ἕτοιμοι νὰ δώσουν ἐξετάσεις καὶ ἤδη δὲν δύνανται. Ὁ Κ. Ἀντίπας παρουσίασε νομοσχέδιον περὶ τοῦ πῶς νὰ δύνανται νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις οὗτοι. Ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον εἶναι κατεπεῖγον, παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν αὔριον.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶχον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια νὰ τυπωθῇ ὁ κατάλογος ὅλων τῶν βοηθημάτων τῶν δοθέντων ἐντὸς τοῦ ἔτους 1865. Ἡ Βουλὴ εἶχε συναινέσει εἰς τοῦτο, ὁ κατάλογος ὅμως εἰσέτι δὲν παρουσιάσθη. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὑπομνήσετε εἰς τὸν Κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ γραφεῖον τὸν κατάλογον τοῦτον.

§12ΠΑΔΟΒΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλω μίαν ἐπερώτησιν. Κύριοι, ἔχω ἀνάγκην νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, διότι, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἀντικείμενον περὶ οὗ θέλω ἐπερωτήσει εἶναι λίαν σπουδαῖον καὶ λίαν σοβαρὸν· μέχρις οὗ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἐδημοσιεύετο εἰς ἐφημερίδας ἢ διεκοινόνετο δι’ ἐπιστολῶν, ἐγὼ ἐτήρησα σιωπὴν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἔλαβον θετικὰς πληροφορίας, ὅτι ἔλαβε χώραν, βιάζομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀρωγὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας. Προσφάτως, κύριοι, ἂν δὲν σφάλλω, διωρίσθη διδάσκαλος εἰς Κέρκυραν ἕνας ὀνομαζόμενος Γαβαλόπουλος· αὐτὸς ὁ Κύριος ἤρχισε νὰ παραδίδῃ τὰ μαθήματά του, καὶ ἐπειδὴ, ὡς μοὶ γράφουν μετὰ θετικότητος, ἐφέρετο λίαν δυστρόπως κατὰ τῶν μαθητῶν του καὶ μετεχειρίζετο λέξεις καὶ φράσεις λίαν ἀναγώγους — μοὶ ἐπιτρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τὰς ἐκφράσω;

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§14ΠΑΔΟΒΑΣ. Οὔτε ἡ βουλευτικὴ ἀξιοπρέπεια ἐπιτρέπει νὰ ἐκφράσω λέξεις καὶ φράσεις τὰς ὁποίας κατ’ εὐτυχίαν δὲν ἦτο συνειθισμένοι αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ ν’ ἀκούουν, οὔτε τὰς ἤκουσαν ποτὲ· ὡς ἐκ τούτου ἐγένετο ταραχὴ ἐντὸς τοῦ σχολείου, ἤρχισαν συριγμοὶ, ἤρχισε κρότος οὐχὶ ἀδιάφορος. Ἐπὶ τέλους δὲ τὸ δυσάρεστον εἶναι, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ζητῶ πληροφορίας, ὅτι, ἀφοῦ ἐτελείωσε τὸ μάθημα, ὅλοι οἱ μαθηταὶ, ἕως 200 περίπου, συνώδευσαν τὸν διδάσκαλον μὲ συριγμοὺς μέχρι τῆς οἰκίας του. Τώρα, κύριοι, τὸ γεγονὸς, κατὰ τὰς ὁποίας ἔχω πληροφορίας, πρέπει νὰ ὑποθέσω, ὅτι τὸ γεγονὸς τὸ δυσάρεστον εἶναι θετικὸν καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ ἡ διαγωγὴ τοῦ ἀξιοτίμου διδασκάλου δὲν εἶναι τόσον ἐπαινετή. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα αὐτὸς ὁ διδάσκαλος φέρηται εἰς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ὡς πρέπει.

§15ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἰς ἐμὲ δὲν περιῆλθεν εἰσέτι τοιοῦτόν τι· θέλω ὅμως μάθει καὶ θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ δέοντα.

§16ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐσυστήθη διὰ τὸ Λαύριον.

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὴν ὑποβάλω, ἀλλὰ θέλω νὰ φέρω κάτι τι περισσότερον, διότι ἡ ἔκθεσις μόνη δὲν ἀρκεῖ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἶναι ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§19ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθότερον, κύριοι βουλευταὶ, σήμερον νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς καταργήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, παρὰ νὰ εἴχομεν τὴν συζήτησιν τὸ παρελθὸν Σάββατον καὶ νὰ μὴ ἐνθυμούμεθα πλέον σήμερον τὶ εἴπομεν τότε; Ὀρθότερον βεβαίως εἶναι· καὶ ματαίως λοιπὸν τότε διεπληκτίζοντο αἱ δύω πτέρυγες τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι, ἀφοῦ ἐνεταφίασαν τὸν Αἰγύπτιον καὶ τὸν ἔχωσαν ὑπὸ τὴν ἄμμον, διεπληκτίζοντο ὡς Ἑβραῖοι, καὶ ἦσαν ἕτοιμοι νὰ καταστρέψωσι καὶ τὸν Μωϋσῆν, ὅστις ἦλθε νὰ τοὺς ἐλευθερώσῃ ἀπὸ τὴν δουλείαν τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου. Ὅλοι οἱ φόροι, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δουλεία, ὅλοι οἱ φόροι δὲν εἶναι ἄδικοι· οἱ περισσότεροι αὐτῶν ὅμως, τοὺς ὁποίους πληρόνει τὸ Ἑλληνικὸν γένος, εἶναι ἡ δουλεία τοῦ Φαραὼ, διότι δὲν εἶναι δίκαιοι. Καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ θεωρῶμεν τοὺς φόρους ὡς εἰσοδήματα τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ πρέπει προηγουμένως νὰ ἐξετάζωμεν ἂν ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἶναι δίκαιος καὶ κατὰ δεύτερον λόγον νὰ παραδεχώμεθα αὐτὸν ὡς εἰσόδημα τοῦ δημοσίου. Ἡ πρότασις περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου εἶναι δικαία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, καὶ ἀκόμη διὰ τὰ ἄπειρα ἄτοπα, τὰ ὁποῖα θὰ συνεπιφέρῃ εἰς τὴν ἐφαρμογήν του ὁ νόμος. Ἦτο ποτὲ καιρὸς, ὅτε ἡ δικαιοσύνη ἀπέῤῥεεν ἀπὸ τοῦ Βασιλέως· βεβαίως τότε ὁ Βασιλεὺς εἶχε δικαίωμα νὰ εἴπῃ, πληρώσατε τὴν δικαιοσύνην. Ἀλλὰ τὴν σήμερον, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀποῤῥέει ἀπὸ τὸν Βασιλέα, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν συμφωνίαν, καὶ ἐν ἐλλείψει συμφωνίας ἀπὸ τὸν λόγον, ὅστις ἐπέχει τόπον πάσης συμφωνίας μεταξὺ τῶν μερῶν· ἑπομένως, ἂν ἡ δικαιοσύνη δὲν ᾖναι ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις κάμνει εἰς τὴν κοινωνίαν, δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ κοινωνία νὰ ἐπιβάλῃ φόρον χαρτοσήμου πρὸς πληρωμὴν τῆς δικαιοσύνης. Εἶναι βεβαίως πολλὰ Κράτη πολιτισμένα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλ’ ὄχι ὅλα· διὰ ποῖον λόγον ἡ Ἑλλὰς νὰ καταταχθῇ μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πληρόνουν φόρον χαρτοσήμου καὶ οὐχὶ μεταξὺ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν πληρόνουν; Ἀλλ’ ἴσως αἱ πολιτεῖαι αἱ πληρόνουσαι φόρον χαρτοσήμου ἔχουν δίκαιον; ὄχι· δὲν ἔχουσι δίκαιον, διότι πληρόνουν φόρον χαρτοσήμου ὄχι ὡς πληρωμὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὡς εἰσόδημα τοῦ Κράτους, καὶ τὸ εἰσόδημα αὐτὸ θεωρεῖται ὡς ἀνάγκη καὶ οὐχὶ ὡς δίκαιον· καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην του ὁ ἄνθρωπος μεταχειρίζεται καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δίκαιον. Καὶ τῷ ὄντι, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα κράτη δὲν ὑπάρχει νόμος τοῦ χαρτοσήμου, μόνον ἡ ἀνάγκη τῶν πολέμων, ἡ ἀνάγκη τῶν δανείων τὸν καθιέρωσεν. Ἑπομένως ἐν ἀρχῇ ὁ νόμος οὗτος δὲν εἶναι δίκαιος· καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη δημοσίας προσόδου διὰ τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ ἴδωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ χορηγούμενον ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ χαρτοσήμου δύναται ἄλλως ν’ ἀναπληρωθῇ; Ἐδῶ εἶναι ἡ ἔνστασις, διότι ἂν ἄλλως δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ ὁ νόμος αὐτὸς ὡς ἄδικος, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμόν. Ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου κατ’ ἀρχὰς ἐθεωρήθη οὐχὶ ὡς φόρος, ἀλλ’ ὡς εὐεργεσία, τὴν ὁποίαν οἱ Βασιλεῖς κάμνουν εἰς τὸν λαόν. Πρώτην φορὰν ἀναφαίνεται ὁ νόμος τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τοῦ αὐτοκράτορος Ἰουστινιανοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ ὡς πληρωμὴ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὡς ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἔκαμνεν ἡ δικαιοσύνη εἰς τὸν λαόν· τοὐτέστι προσήρχετο ὁ λαὸς νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν καὶ ὁ δικαστὴς ὑπηρετῶν τὸν λαόν ἔλεγε «φέρε μου ἓν φύλλον χάρτου διὰ νὰ σοὶ γράψω τὴν ἀπόφασιν,» καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἐλάμβανε τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ἔφερε τὴν πρώτην κόλλαν καὶ ἐγράφετο ἡ ἀπόφασις, διὸ καὶ τὴν πρώτην κόλλαν ὠνόμαζον πρωτόκολλον. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἦτο πόρος, δὲν ἦτο πληρωμὴ τῆς δικαιοσύνης, ἦτο πληρωμὴ τῆς ὑπηρεσίας, ὡς πληρώνομεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ταχυδρομείου καὶ τηλεγραφείου, τὴν ὁποίαν μᾶς κάμνουν· δὲν εἶναι φόρος αὐτὸς, δὲν εἶναι βάρος, ἀλλ’ εἶναι εἰσόδημα τοῦ δημοσίου, ἑπομένως τότε ἦτο εὐεργεσία, ἡ ὁποία ἐγίνετο εἰς τὴν κοινωνίαν. Ὅπου ἀκολούθως ὑπῆρξε ἀπόλυτος μοναρχία ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου ἀναφαίνεται πάντοτε· καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων ἀπολύτων μοναρχιῶν εἰς τὴν Ἱσπανίαν ὁ φόρος αὐτὸς ἐνηργήθη τὸ πρῶτον, διότι ἐκεῖ ἦτο ἡ πλέον ἀπόλυτος μοναρχία τῆς Εὐρώπης. Εἰς ὅλας τὰς εὐνομουμένας ἐπικρατείας δὲν ὑπάρχει, εἰς ὅλας τὰς δημοκρατουμένας ἐπίσης δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόρος· διότι ἦτο ἀδύνατον μὲ δημοκρατικὰ ἔθιμα νὰ θεωρηθῇ ἡ πληρωμὴ τῆς δικαιοσύνης ὅτι εἶναι εἰσόδημα τοῦ δημοσίου. Ἅμα ἐξετάθη ὁ φόρος οὗτος, ἤρχισεν ὁ λαὸς νὰ αἰσθάνεται τὰ βάρη τοῦ νέου φόρου· καὶ ὅταν εἰς τὴν Γαλλίαν ἤθελον ἐπὶ Μαζαρίνου νὰ τὸν εἰσαγάγωσιν, ἐπανάστασις ἐξηγέρθη· ἀκολούθως εἰσήχθη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἀλλ’ οὐχὶ ὡς φόρος, οὐχὶ ὡς εἰσόδημα τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ὡς εὐεργεσία, τὴν ὁποίαν ἔκαμνεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν λαὸν, καὶ ἰδοὺ πῶς· πρὸς καλλιέργειαν τῆς γλώσσης, πρὸς παιδαγωγίαν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως εἰσάγωσι τὰς δίκας των εἰς τὰ δικαστήρια, ἐγένοντο τύποι, διὰ τῶν ὁποίων ἕκαστος ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὴν ἀγωγήν του καὶ τὴν κλῆσίν του ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ ἀντὶ νὰ προσέλθῃ εἰς δικηγόρον καὶ νὰ πληρώσῃ ἁδρὰ ποσὰ διὰ τὴν δίκην, εὕρισκεν ἕτοιμον τὸν τύπον τῆς ἀγωγῆς καὶ τῆς κλήσεως καὶ οὕτω πως μόνος του ἔκαμνε τὴν δίκην, πληρόνων μόνον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τύπου· καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου ἦτον ὅμοιος. Εἰς τὴν ἀρχὴν εἴχομεν ἁπλῶς τύπους κλήσεων, καὶ ἑπομένως ἀντὶ νὰ πληρώσῃ τις τὸν δικηγόρον ἢ ὑποδικηγόρον, ἐπλήρονε τὸν ἔμπορον· αἱ κλήσεις δὲν ἐπληρόνοντο ὡς χαρτόσημον, ἀλλ’ ὡς ὑπηρεσία γραφέως, ὡς ὑπηρεσία δικηγόρου. Ἔκτοτε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐξέλιπεν ὁ τύπος καὶ ἔμεινε μόνον ἡ σφραγὶς καὶ ἔκτοτε πληρόνεται ἡ σφραγίς. Εἰς τὰ 1765 ἡ Ἀγγλία ἀπεπειράθη νὰ εἰσάξῃ τὸ χαρτόσημον εἰς τὴν Ἀμερικήν· ἠξεύρετε τί ἠκολούθησεν; ἡ μεγαλειτέρα μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν εἶδεν ὁ ἀρχαῖος καὶ νέος κόσμος, ἡ ἐπανάστασις τῆς Ἀμερικῆς, λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ χαρτοσήμου· διότι ὁ φόρος αὐτὸς ἐθεωρήθη ἄδικος, ἐπληρόνετο ἡ δικαιοσύνη, ἐνῷ ἡ δικαιοσύνη πρέπει νὰ χορηγῆται δωρεὰν εἰς τὸν πολίτην. Εἶναι γενικὸν ἔξοδον ἡ πληρωμὴ τῆς δικαιοσύνης, διότι εἰς τὰ κράτη δύω εἰδῶν ἀσφάλεια ὑπάρχει· ἐξωτερικὴ ἀσφάλεια καὶ ἐσωτερική. Καθὼς διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἔχομεν στρατὸν καὶ πληρόνομεν ἀπὸ τὰ γενικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ πληρόνωμεν τὸν στρατιώτην διὰ τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν κάμνει, οὕτω καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ δικαιοσύνη, ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων, δὲν πρέπει νὰ τὴν πληρόνωμεν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν μᾶς κάμνει τὴν ὑπηρεσίαν. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου εἰσήχθη ὁ φόρος οὗτος, ἦτο καὶ εἶναι μετριώτατος. Ἂν παραβάλωμεν τὸ ἰδικόν μας χαρτόσημον πρὸς τὸ τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, θέλομεν ἰδῆ δυσαναλογίαν φρικτήν· ἐνῷ εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ κεφαλὴν ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου εἶναι πρὸς 17 λεπτὰ, εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι 190 καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον 170. Ὑπάρχει ἀναλογία μεταξὺ τῶν ποσῶν τούτων; Καὶ ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ Ἄγγλοι εἶναι ἑκατοντάκις πλουσιώτεροι ἡμῶν, πρέπει καὶ ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου νὰ ᾖναι ἑκατονταπλάσιος ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐν τούτοις οἱ Ἄγγλοι πληρόνουν 17 λεπτὰ, οἱ δὲ Ἕλληνες 170· τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Οἱ λόγοι οὗτοι παρεκίνησαν τοὺς τελευταίους οἰκονομολόγους νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ὁ φόρος οὗτος δὲν εἶναι δίκαιος καὶ μόνον πρέπει νὰ τὸν λάβωμεν ὡς ἀνάγκην. Παρακαλῶ τίς πρέπει νὰ ᾖναι αὐτὴ ἡ ἀνάγκη; Ἐννοῶ κάλλιστα, ὅτι ἡ Ἀγγλία, ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία πρέπει νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὴν ἀνάγκην, διὰ νὰ ὑποστηρίξωσι τὸν φόρον αὐτόν· διότι εὑρίσκονται ὄντως εἰς ἀνάγκην νὰ φορολογήσωσιν ὄχι μόνον τὸ χαρτόσημον ἀλλὰ καὶ τὸ ὕδωρ, τὸν ἄρτον, τὸν ἀέρα, τὸ φῶς, ὄχι ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ θέσωσι φόρον διὰ τὸ ὕδωρ, τὸν ἄρτον, τὸν ἀέρα, ἀλλὰ διότι ὑπάρχει ἀνάγκη ἀκαταμάχητος νὰ πορισθῶσιν ἐκεῖνα τὰ κράτη τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ἤθελον ἐξασκεῖ τὴν ἐπιῤῥοήν των εἰς ὅλον τὸν κόσμον· ἂν δὲν εἶχον αὐτοὺς τοὺς φόρους εἰς ἐκεῖνα τὰ κράτη, ἤθελον παύσει τοῦ νὰ ὑπάρχωσι καὶ τοῦ νὰ ἐξασκῶσι τὴν ἐπιῤῥοήν των εἰς ὅλον τὸν κόσμον· πρέπει νὰ διατηρῶσι στρατοὺς καὶ στόλους, διότι ἄλλως ἤθελον ἐκλείψει τὰ βασίλεια αὐτά. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ φόρου τούτου καὶ τόσων ἄλλων τῶν ὁποίων ἐζήτησα ἄλλοτε τὴν κατάργησιν, ὡς τοῦ φόρου τῶν δεκάτων, τῶν οἰκιῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων; Ἡμεῖς δὲν ἐξασκοῦμεν εἰς τὰ ξένα κράτη ἐπιῤῥοὴν, δὲν ἔχομεν στόλους καὶ στρατοὺς, οὐδὲ τὰς ἀνάγκας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔχουν τὰ ἄλλα κράτη· πῶς τόσοι φόροι διατηροῦνται, ἐνῷ τόση ἀνάγκη δὲν ὑπάρχει; Τὰ ἔξοδα δὲν ὑπάρχουν· ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν, καὶ πρέπει πρῶτον νὰ ἀποδείξῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν νόμον αὐτὸν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ τότε θέλομεν συμφωνήσει εἰς τὸ νὰ ἐπιβληθῇ αὐτὸς ὁ φόρος· ἕως οὗ ὅμως δὲν ἀποδειχθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδεχθῇ τοιοῦτον φόρον. Ἐὰν ὁ νόμος οὗτος ᾖναι ἄδικος αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν, διότι δὲν προκύπτει ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας· ἐὰν ὁ νόμος οὗτος ᾖναι ἄδικος, διότι δὲν πρέπει νὰ φορολογῆται ὁ λαὸς δι’ αὐτοῦ τοῦ φόρου, τὸ ἀποδεικνύουν καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη, διότι ποῦ ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τοῦ φόρου τούτου; Ἆρα γε εἶναι ἀνάγκη, διότι ἀπαιτοῦνται τὰ ἔξοδα, νὰ ὑπάρχῃ λόγος ἀνάγκης; διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ὑπάρχουσι τόσα ἑκατομμύρια, πρέπει νὰ ἑτοιμασθῶμεν νὰ πληρώσωμεν καὶ νέους φόρους, καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸν ἀέρα καὶ τὸ φῶς; Διότι δὲ ὁ προϋπολογισμὸς ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος ἐξογκοῦται, μὴ λησμονήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὑπάρχει μία οὐσιώδης καὶ ῥιζικὴ διαφορὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα ἔθνη τῆς Εὐρώπης εἶναι κύρια τῶν ἐσόδων καὶ δὲν εἶναι κύρια τῶν ἐξόδων, ἐνῷ ἡμεῖς εἴμεθα κύριοι τῶν ἐσόδων καὶ δὲν εἴμεθα κύριοι τῶν ἐξόδων. Τὸ Κράτος λέγει ἐκεῖ, τόσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ στόλου καὶ τοῦ στρατοῦ μας, τόσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐπιῤῥοήν μας, τόσα διὰ τὸ ἐμπόριόν μας, καὶ χωρὶς τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Καὶ λοιπὸν ὅσα ἀπαιτοῦνται, τόσα πρέπει καὶ νὰ εἰσπράττωνται, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖνα τὰ ἔθνη δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς δίκαιον καὶ ἄδικον, ἀλλὰ εἰς τὰς δαπάνας· καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ θέλετε εὑρῆ φόρον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῶν πολιτῶν, φόρον εἰς τὸ ὕδωρ, φόρον εἰς τὸ φῶς, φόρον εἰς τὸν ἄρτον, φόρον εἰς τὰ πάντα· καὶ διὰ τοῦτο ἡ διανομὴ τῶν φόρων εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα ἔρχεται ἄνωθεν, ἀπὸ καὶ τὸ ὑπουργεῖον παραπέμπεται εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας. Πρὸς ἡμᾶς τί ἀπαιτοῦνται; Διὰ τὴν Γαλλίαν τὸ Συμβούλιον τὰ διανέμει εἰς τοὺς νομοὺς, τὰ νομαρχεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας, τὰ ἐπαρχεῖα εἰς τοὺς δήμους καὶ τοιουτοτρόπως εἰσπράττονται, ἐνῷ ἡμεῖς εἴμεθα κύριοι τῶν ἐξόδων· ὅσον θέλομεν δυνάμεθα νὰ τὰ περιορίσωμεν, ἐνῷ τὰ ἔσοδά μας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ αὐξήσωμεν, διότι εἴμεθα πτωχοὶ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πληρώσατε ὅσον θέλει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς αὐτὴν τὴν διαφορὰν, ἥτις ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα ἔθνη εἶναι κύρια τῶν ἐσόδων καὶ οὐχὶ τῶν ἐξόδων, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς εἶναι κυρία τῶν ἐξόδων καὶ οὐχὶ τῶν ἐσόδων· καὶ ἂν εἰς τοῦτο προσέξετε, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ πέρας εἰς τὴν ἐξόγκωσιν. Παραβάλετε τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπου ὑπάρχει ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου, καὶ οὕτω θέλετε ἰδῆ, ὅτι 13,000,000 φιορινίων εἰσπράττονται εἰς τὴν Αὐστρίαν, 1,200,000 ἐν Βαυαρίᾳ, 3,650,000 φράγκα ἐν Βελγίῳ, 28,000 000 φράγγα ἐν Ἰταλίᾳ, 1,450,000 φράγκα ἐν Ὅλλανδᾳ, 1,300 000 εἰς τὴν Ἰσπανίαν, 68,000 δίστηλα εἰς τὴν Νορβηγίαν, 800 000 γροσίων εἰς τὴν Μολδοβλαχίαν, 4,684,000 ταλλήρων εἰς τὴν Ῥωσσίαν. Ἰδοὺ τί ἐξάγεται ἐκ τούτου· ἐὰν 1,220,000 πληρόνουν δύω ἑκατομμύρια καὶ 100,000, 230,000 κάτοικοι ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, ὀφείλουν νὰ πληρώσωσι 450,000 δραχ. ἤτοι ἀναλόγως τοσοῦτον πρέπει νὰ πληρώσῃς, καθὼς λέγει καὶ τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἐὰν συγκρίνωμεν μὲ τὸν φόρον τῆς Αὐστρίας, θέλομεν ἰδῆ, ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι ὀφείλουν νὰ πληρώσωσι 240 000 δραχ., ὅλη δὲ ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἰσπράττῃ ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου 750,000 δραχ. Καὶ ὅμως ὁ Ἑλλην. προϋπολογισμὸς τὸν φόρον τοῦτον τὸν ἀναβιβάζει εἰς 2,400,000 δραχ., διπλάσιον ἀφ’ ὅτι πληρόνεται εἰς τὴν Αὐστρίαν· ἢ σχετικῶς ὅ,τι πληρόνουσιν οἱ Ἕλληνες, αἱ 230,000 Ἰονίων ὀφείλουν νὰ πληρόνουν 122000 δραχ., ἐνῷ πληρόνουσι τετρακοσίας χιλιάδας δραχμὰς, μ’ ὅλην τὴν δυστυχίαν τοῦ τόπου· τὸ ὅλον οἱ ἕλληνες οἱ σημερινοὶ ὀφείλουν νὰ πληρόνουν 922000 δραχ. Τῆς Βαυαρίας 2,500,000 κατοίκων 1,200,000 φιορίνια, τὰ ὁποῖα ἰσοδυναμοῦν μὲ 2,500,000 δραχμῶν· κατ’ ἀναλογίαν ἡμεῖς οἱ ἕλληνες ἔπρεπε νὰ πληρόνωμεν 1,300,000 δραχμάς· τοῦ Βελγίου 2,500,000 κατοίκων πληρόνουσι 3,650,000 φιορίνια, ἰσοδυναμοῦντα μὲ 4,000,000 δραχμῶν, οἱ ἕλληνες ἀναλόγως πρέπει νὰ πληρόνωσι 1300,000 δραχμάς· τῆς Ἰταλίας ὁ φόρος 22,000,000 λαοῦ....

§20ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὅταν ἐξετάσητε κατὰ κεφαλὴν, ἂν ᾖναι πολλοὶ ἢ ὀλίγοι οἱ ἡμέτεροι φόροι, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον τῶν φόρων.

§21ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ σύνολον καὶ εὗρον, ὅτι εἶναι διπλάσιον ἀπὸ ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἄλλων ἐθνῶν.

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἠμφισβήτησεν ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς ἄλλοτε, ὅτε εἴχετε ὁμιλήσει ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§23ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶπε τότε, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ ἄτομον πληρόνει 60 δραχμὰς καὶ οἱ Ἕλληνες κατὰ κεφαλὴν δὲν πληρόνουσιν εἰμὴ μόνον 20 δραχμάς· καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι αἱ 20 δραχμαὶ τῶν Ἑλλήνων εἶναι ἑκατοντάκις πλειότεραι τῶν 60 δραχμῶν, τὰς ὁποίας οἱ Ἄγγλοι πληρόνουσι, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ πλούσιος δίδων μίαν δραχμὴν δὲν δίδει τίποτε, ὁ πτωχὸς δίδων μίαν δεκάραν, δίδει περισσότερον τοῦ πλουσίου. Οἱ Ἄγγλοι ἔχουσιν εἰς ἐνέργειαν τὰς μηχανὰς, ἐνῷ ὁ Ἕλλην μὲ τὰς χεῖράς του μόνον κάνει ὅ,τι κάμνει καὶ ἕκαστος Ἄγγλος ἰσοδυναμεῖ μὲ 50 Ἕλληνας. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον λέγω, ὅτι ὁ Ἕλλην πληρόνει περισσότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα ἔθνη. Τῆς Σουηδίας 2,000,000 πληρόνουσι 650,000 δραχμῶν διὰ φόρον χαρτοσήμου, ἡ δὲ Σουηδία δὲν ἔχει ἔγγειον φόρον, ἀλλὰ μόνον τελωνιακὸν φόρον εἰσπράττει, τὸ ὁποῖον πρέπει τῷ ὄντι νὰ γίνῃ καὶ παρ’ ἡμῖν· διότι ἐκεῖνο τὸ Κράτος δὲν ἔχει ἔγγειον φόρον καὶ μόνον διὰ τῆς τελωνιακῆς εἰσπράξεως κυβερνᾶται φιλελευθέρως· τὸ τοιοῦτον σύστημα εὐχαριστεῖ καὶ τὸν λαὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκπλήττεσθε, ὅτι σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψουν ὅλοι οἱ ἔγγειοι φόροι· μάλιστα τὸ ἐπρότεινα καὶ τὸ ὑποστηρίζω καὶ δὲν θέλω παύσει νὰ ζητῶ νὰ ἐκλείψωσιν ὅλοι οἱ ἄμεσοι φόροι, καὶ μόνον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων νὰ γίνηται τελωνιακῶς. Μὲ ἐρωτᾷ ἕνας κύριος ὑπουργὸς, ὑπάρχει αὐτοῦ τὸ παράδειγμα; Ὑπάρχει καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος. Διὰ ποῖον λόγον 230,000 Ἑλλήνων νὰ φορολογῶνται τελωνιακῶς, οἱ δὲ λοιποὶ νὰ ἐπιβαρύνωνται μὲ βάρβαρον φορολογικὴν νομοθεσίαν; Προβάλλω πρὸς τούτοις τὴν Μάλταν· ἐκεῖ ἔγγειος φόρος δὲν ὑπάρχει· τελωνιακὸς ὑπάρχει. Τὸ παράδειγμα τῆς Ἀμερικῆς· ἐκεῖ δὲν πληρόνουν ἔγγειον φόρον· τὸ παράδειγμα τῆς Νορβεγίας, ἥτις καί τοι.....

§24ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ζηλεύετε τὴν Μάλταν;

§25ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶναι ἡ καλλιτέρα νομοθεσία τοῦ κόσμου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκεῖνοι περιπατοῦν ἀνυπόδητοι, ἀλλ’ ἤθελον περιπατεῖ καὶ γυμνοὶ, ἐὰν ἤθελον ἔχει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν· καὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦτο θὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς τοὺς Ἕλληνας νὰ περιπατοῦν ὄχι μόνον ἀνυπόδητοι ἀλλὰ καὶ γυμνοί. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ γίνῃ εἰς τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς, διότι τότε εἴχομεν καιρὸν ἀρκετὸν νὰ ὡριμάσῃ αὐτὴ ἡ ἰδέα καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, καὶ ὄχι νὰ ἀφήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν παραμονὴν τῆς λήξεως τῆς Συνόδου· διότι ἐγὼ ῥίπτω ἰδέας· καὶ ἂν ῥίπτω τὰς ἰδέας, τὰς ῥίπτω σπόρον, διότι παρετήρησα, ὅπου ἔπεσε καὶ ἀμέσως ἐβλάστησεν ὁ σπόρος αὐτός. Ἂν λάβωμεν τὸ παράδειγμα τῆς Νορβεγίας μὲ 1½ ἑκατομμύριον λαοῦ, ὅσοι εἶναι οἱ Ἕλληνες, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀναλόγως 364,000 δραχμὰς λόγῳ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου· τότε, ναὶ, καταλαμβάνω, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἤπιος, ἀναγκαῖος, ἀλλὰ ὄχι 2,610,000 δραχμῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Μολδοβλαχία, 2½ ἑκατομμύρια λαοῦ ἔχουσα, ἔχει ἐκ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου 320,000 δραχμάς· ἀναλόγως οἱ Ἕλληνες ἔπρεπε νὰ πληρώνωσι 202,500 δραχμάς. Βλέπετε ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος εἰς ποίαν κατάστασιν φέρουν τὸ ἔθνος, βλέπετε ὅτι καὶ οἱ θέλοντες νὰ εἰσαγάγωσι φορολογίαν τοῦ χαρτοσήμου, φορτόνουσι τὸν λαὸν μὲ ἕνα φόρον ἐπαχθέστατον καὶ βάρβαρον, καὶ ἐν τούτοις σεῖς ἔρχεσθε καὶ διατείνεσθε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία ἔχει τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο πλεονέκτημα. Καὶ τί εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία; εἶναι τυραννία τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον οἱ τσιφοῦται Βαυαροὶ, καὶ ὅταν ἔρχεσθε νὰ συγκρίνητε τὴν νομοθεσίαν τὴν Ἑλληνικὴν πρὸς τὴν Ἰονικὴν, πρέπει νὰ ἠξεύρετε ὅτι θέλετε νὰ συγκρίνητε τὴν νομοθεσίαν τὴν Βαυαρικὴν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν, τὴν Ἑνετικὴν, τὴν Γαλλικὴν· ἀλλὰ προκαλῶ νὰ μὲ εἴπητε ἐν συνειδήσει τί προτιμᾶτε; τὴν νομοθεσίαν τὴν Ἀγγλικὴν, Ἑνετικὴν ἢ Γαλλικὴν, ἢ τὴν νομοθεσίαν τῶν Βαυαρῶν; ποῦ εἶναι τώρα ἡ ἀφομοίωσις τὴν ὁποίαν φωνάζετε ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν;

§26ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν ἐννοεῖτε;

§27ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Οὔτε ἡ Ἰόνιος νομοθεσία εἶναι ἄμεμπτος, οὔτε ἡ Ἑλληνικὴ μὴ μεμπτὴ, ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπίμεμπτον, ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, ἡ δὲ Ἰόνιος νομοθεσία, ἐξαιρουμένης τῆς Ἀστυνομίας τῆς προστασίας τῆς Ἑπτανήσου, ἡ φορολογία, ἡ οἰκονομία, εἶναι ἑκατοντάκις καλλιτέρα τῆς νομοθεσίας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον οἱ Ἰουδαῖοι τῆς Βαυαρίας.

§28ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖνα τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ζῶσι μὲ τοὺς τελωνιακοὺς φόρους, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς βεβαιώσητε, ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἄλλους φόρους;

§29ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν θὰ σᾶς εἴπω αὐτὰ, ὅτι ἡ Ἀγγλία πληρόνει τὸ 1/25 τοῦ προϋπολογισμοῦ της εἰς ἔγγειον φόρον καὶ τὸ ἥμισυ εἰς τελωνιακούς.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§31ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀπὸ 43,000,000 λιρῶν στερλινῶν 3,000,000 εἰσπράττονται ἀπὸ ἔγγειον φόρον, καὶ ἀπὸ τελωνιακοὺς δασμοὺς εἰσπράττονται 40,000,000 λιρῶν·

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§33ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὑπάγετε νὰ τὸ ἰδῆτε. Παρατηρήσατε τοὺς διαφόρους οἰκονομολόγους συγγραφεῖς, παρατηρήσατε τὰ εἰδικὰ συγγράμματα, Γαλλικὰ καὶ Ἀγγλικὰ, καὶ θέλετε ἰδῆ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ Ἑλληνικὸς εἶναι ὁ πλέον ὑπέρογκος καὶ ὁ πλέον πλούσιος προϋπολογισμὸς ὅλου τοῦ κόσμου. Ἐκεῖ δὲν φορολογοῦνται παρὰ τὰ εἰσερχόμενα καὶ τὰ ἐξερχόμενα, δὲν λαμβάνουσι τὰ πάντα εἰς τὰ τελωνεῖα ὡς καὶ τοὺς δημοτικοὺς φόρους, ἐν ᾧ ἡμεῖς θέλομεν ἀφαιρέσει καὶ τὴν τελευταίαν ἰκμάδα ἀπὸ τὸν πολίτην. Θέλουσιν ὑπάρχει δύω στρατόπεδα εἰς τὸ ἔθνος· τὸ μὲν νὰ δουλεύῃ καὶ δουλεῦον νὰ πεινᾷ, καὶ τὸ ἄλλο ἑπομένως νὰ δεσπόζῃ καὶ νὰ κυριεύῃ, νὰ κρατῇ καὶ νὰ μαστιγώνῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ ἔθνους; αὐτὴ εἶναι ἡ ἀφομοίωσις, τὴν ὁποίαν προβάλλετε, τὸ νὰ ἐπιβάλητε τὴν νομοθεσίαν τὴν Βαυαρικὴν (θόρυβος); Ἐὰν σᾶς ἀρέσῃ νὰ δεχθῆτε τὴν τελωνιακὴν εἴσπραξιν, θὰ ὠφελήσητε τὴν πατρίδα.

§34ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς ἀρέσκει.

§35ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐν τοσούτῳ δὲν θὰ ἐξοικονομηθῶσιν ἑκατομμύρια ὀλίγα. Δὲν εἶναι κανεὶς ὅστις νὰ μὴ προσφέρῃ ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Τοιουτοτρόπως παραβάλλοντες τὸν ἡμέτερον φόρον τοῦ χαρτοσήμου μὲ τὸν τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει συστημένος, διότι δὲν ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ κράτη, εὑρίσκομεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὁ πλέον ὑπέρογκος φόρος ὅλου τοῦ κόσμου· καὶ τῆς Ἀγγλίας ἀκόμη τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου ἐὰν λάβωμεν, θέλομεν ἰδῆ, ὅτι ἡμεῖς εἰσπράττομεν περισσότερα. Ἡ Ἀγγλία μὲ τριάκοντα ἑκατομμυρίων πληθυσμὸν πληρόνει ὀκτὼ ἑκατομμύρια λιρῶν στερλινῶν· ἐντὸς τῶν ὀκτὼ ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι μόνον ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλὰ καὶ ὁ περὶ μεταγραφῶν καὶ ὁ περὶ σφραγίδων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν ἔχομεν· μόνος ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος ὁ δικαστικὸς ἐκεῖνος ἀποφέρει 175,000 λιρῶν στερλινῶν, δηλαδὴ 17 λεπτὰ κατὰ κεφαλήν· ἀλλὰ καὶ ὀκτὼ ἐὰν ὑποτεθῶσι, τουτέστι 200,000,000 δραχμῶν, ἡ ἀναλογία εἶναι ὀκτὼ χιλιάδες δραχμαί· ἀλλὰ καὶ δεκάκις ὑπολογιζομένης τῆς Ἀγγλίας πλουσιωτέρας ἡμῶν, ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου ἀναλόγως ἤθελεν εἶσθαι 200,000 δραχμαί. Ἡ Γαλλία μὲ 40,000,000 λαοῦ ἔχει φόρον χαρτοσήμου 75,000,000 φράγκων, ἤτοι 84 ἑκατομμύρια δραχμ.

§36ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕνα......

§37ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θέλετε εἰπῆ, καὶ λοιπὸν οἱ φόροι αὐτοὶ οἱ εἰσπραττόμενοι εἶναι τὸ μεγαλεῖτερον ἀντικείμενον διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν ἔχομεν οὔτε ἐξωτερικὴν ἐπιῤῥοὴν νὰ ἐπιβάλωμεν οὔτε ἐσωτερικὴν, καὶ ὅταν δὲν πληρόνωμεν καὶ αὐτοὺς, θὰ ἤμεθα αἰωνίως δυστυχεῖς, διότι δὲν θὰ ἔχωμεν οὔτε δύναμιν, οὔτε φόρους, οὔτε στρατόν. Ἂς ἀκούσωμεν τοὺς Γάλλους συγγραφεῖς τὶ λέγουσι περὶ τῆς Ἑπτανήσου. «Αἱ δαπάναι ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι τῷ ὄντι λίαν ὑπέρογκοι· διὰ νὰ σχηματίσῃ τις ἰδέαν ἀρκεῖ νὰ τὰς παραβάλῃ πρὸς τὰ ἔξοδα τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου οἱ προϋπολογισμοὶ εἶναι μακρὰν τοῦ νὰ ἦναι ἐλαφροί· καὶ ὅμως εἶναι ἐλαφρότεροι παραβαλλόμενοι πρὸς τοὺς τῆς Ἰονίου Πολιτείας....» Σήμερον εἶναι ἄδικος αὐτὸς ὁ φόρος, καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογήν του εἶναι ὁ πλέον τερατώδης ἀπὸ ὅλους· ἂν παραβάλωμεν τὸν νόμον τὸν προτεινόμενον ὡς τροπολογία τοῦ νόμου τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, τί θέλει ἀκολουθήσει; Βʹ. ζήτημα, διότι μέχρι τοῦδε ὡμίλησα γενικῶς. Ἆρα γε εἶναι δικαία ἡ ἐφαρμογή του εἰς τὴν Ἑπτάνησον; Κατὰ τὸ φαινόμενον οὐδὲν δικαιότερον τούτου, διότι λέγει, ὅλοι νὰ συνεισφέρωσιν ἐξ ἴσου καὶ ἀναλόγως· ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ τοῦτο πρέπει ὅλον τὸ φορολογικὸν σύστημα νὰ τεθῇ εἰς σύγκρισιν μὲ τὸ ἐκεῖ φορολογικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἡμεῖς τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου τὸν πληρόνομεν καὶ ὑπὸ ἄλλην μορφὴν, εἶναι ἄδικον νὰ διπλασιασθῇ ὁ φόρος αὐτοῦ. Ἐδῶ ὑποθέσατε ὅτι πληρόνετε ἀνὰ δύω δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν, διότι πληρόνει ἡ σταφὶς 10 ἢ 12 δραχμὰς ἀνὰ χιλιάδα· ἀλλ’ ὅταν ἐκεῖ πληρόνῃ τὸ ⅕ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος τοῦ ἐλαίου, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑφίσταται καὶ τοῦτο τὸ βάρος, διότι τότε θὰ ᾖναι διπλάσιον εἰς τὴν Ἑπτάνησον παρὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου τῆς τάξεως εἶναι τρεῖς δραχμαὶ, καὶ μὲ ὅλην τὴν τροποποίησιν, ἥτις γίνεται ἐνταῦθα, φθάνει εἰς τὰς πέντε δραχμάς· ὁ τῆς ἀξίας ἐκεῖ εἶναι 10 δρ. διὰ τὰς μεγαλειτέρας ποσότητας, ἐνῷ ἐδῶ καταντᾷ εἰς 30 δραχμὰς τοὐτέστι τριπλάσιος. Ἀλλὰ τὶ θὰ εἴπωσιν οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ὅταν τροποποιηθῇ καὶ ἡ δικονομία, ὥστε ἀντὶ ἑνὸς ἐγγράφου νὰ πληρόνωσι 50 ἔγγραφα; διότι ἡ δικονομία τῆς Ἑλλάδος εἶναι πλέον πολύπλοκος ἀπὸ τὴν τῆς Ἑπτανήσου· περισσότερα δικαστικὰ ἔγγραφα τρέχουν ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων παρὰ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· αἱ δίκαι εἶναι αἰώνιοι ἐδῶ, ἑπομένως, ἐὰν εἴπῃ τις ὅτι εἰκοσιπενταπλασιάζεται ὁ φόρος εἰς τὴν Ἑπτάνησον, δὲν λέγει τι ὑπερβολικόν. Εἶναι βεβαιότατον ὅτι θέλει δυσανασχετήσει ὁ λαὸς, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν ἐκταθῇ ἀφόβως καὶ ἄνευ συσκέψεως αὐτὸς ὁ Νόμος εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὠφέλιμον οὔτε εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, οὔτε εἰς ταύτας. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ῥιζικὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου. Μία μένει ἔνστασις· νὰ ἀπαλείψῃ κανεὶς φόρον εἶναι εὔκολον, τὸ δύσκολον εἶναι πῶς νὰ τὸν ἀναπληρώσῃ. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τρόπος ἀναπληρώσεως, ἐν θεωρίᾳ καὶ ἐν ἀρχῇ εἶχον δίκαιον, ἀλλὰ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐγὼ ἤθελον ὑποκύψει εἰς τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, ὅστις μένει ἄνευ ἀναπληρώσεως, ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν πρόχειρον τὸ μέσον τῆς ἀναπληρώσεως διὰ τῆς περιστολῆς τῶν ἐξόδων, εἶναι δύσκολον νὰ παραδεχθῇ τις τὴν κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ φόρου; Πῶς δὲ δύναται νὰ γίνῃ ἡ περιστολὴ τῶν ἐξόδων; πολλοὶ εἶναι οἱ τρόποι· πρῶτος τρόπος εἶναι νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ ἐσωτερικοῦ εἰς τὸ ἥμισυ, διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐγχωρίων ὑπαλλήλων. Καὶ προτείνω τοῦτο, ἀφοῦ ἐσκέφθην καλῶς πρότερον, ὅτι αὐτὸ συμφωνεῖ ὄχι μόνον μὲ τὴν οἰκονομίαν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τὴν δικαιοσύνην. Δὲν ἤθελε λυμαίνεσθαι ἡ ληστεία τὰς μεθορίους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἐὰν ὑπῆρχον Νομαρχίαι ἐντόπιοι· ὅσον κομματικὰς καὶ ἂν ὑποθέσητε τὰς Νομαρχίας τὰς ἐντοπίους, τοὐλάχιστον ἔχουσιν ἓν κόμμα ἰσχυρὸν, ὑπάρχοντος τοῦ ὁποίου, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἡ ληστεία, ὁ δὲ ἐντόπιος νομάρχης δὲν θέλει διατηρεῖ ποτὲ τὴν ληστείαν καθὼς καὶ ὁ δήμαρχος ὁ ἐντόπιος. Ὅλη ἡ ὑπαλληλία πρέπει νὰ ᾖναι ἐντοπία, καὶ ὅταν ὁ ξένος τῆς ἐπαρχίας εὐχαριστῆται μὲ τὸν μισθὸν ὁλόκληρον, ὁ ἐντόπιος εὐχαριστεῖται μὲ τὸ ἥμισυ ἢ καὶ δωρεὰν, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι εἶναι ἐπαρχιακοὶ, οἱ νομάρχαι, οἱ εἰσαγγελεῖς, οἱ εἰρηνοδίκαι, οἱ δικασταί. Πῶς ἐκεῖ δὲν χαλᾷ ὁ τόπος; Ἀλλὰ, λέγουν, δὲν εἴμεθα Ἄγγλοι· λάβετε τὴν Ἀμερικὴν, τὴν Ἑλβετίαν, ἄλλα κράτη· πῶς ἐκεῖνα δὲν ἐχάλασαν; Καὶ τὸ πάλαι ἡ Ἑλλὰς εὐδαιμόνει, διότι οἱ ὑπάλληλοι εἰς τὰς ἀρχαίας Ἀθήνας ποῖοι ἦσαν; ἦσαν ἐντόπιοι. Δὲν ἤρχοντο νὰ δικάζωσιν ἐν Ἀθήναις καὶ νὰ κυβερνῶσι Κορίνθιοι. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἄνευ δὲ τούτου δὲν ὑπάρχει εὐτυχία τις. Ὅταν λοιπὸν μὲ τὴν κατάργησιν τοῦ Β. διατάγματος περὶ τῶν ξένων ὑπαλλήλων, ἐννοῶ ἑτεροεπαρχιωτῶν, δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὸ ἥμισυ τῶν δαπανῶν, καὶ τοῦτο ἀναβαίνει εἰς 3,000,000, διατὶ δὲν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου; Ὅταν ἀναδιοργανωθῇ τὸ δικαστικὸν σύστημα, ἐκεῖθεν καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναπλήρωσις αὐτοῦ τοῦ φόρου. Πόσον ἀριθμὸν εἰς ἄλλα μέρη εὑρίσκετε πρωτοδικῶν, Ἐφετῶν καὶ τέλος Ἀρειοπαγιτῶν; Ἡ Ἀμερικὴ μὲ 30,000,000 κατοίκων ἔχει 9 Ἀρειοπαγίτας καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος μὲ ἕνα καὶ ½ ἑκατομμύριον ἔχει ἐπίσης 9· ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἔχει Ἐφετεῖα καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει 4, 6, 12 ζητοῦν· διότι ἐν τῇ Ἀμερικῇ καὶ Ἐλβετίᾳ τὰ Ἐφετεῖα ὑπάρχουσιν ὅπως καὶ τὰ πρωτοδικεῖα, καὶ ἰδοὺ πῶς γίνεται· ὁ Ἄρειος Πάγος μίαν καὶ μόνην σύνοδον συγκροτεῖ, ἡ ὁποία ἅμα τελειώσῃ, ἀναχωροῦσιν οἱ Ἀρειοπαγῖται καὶ ὁ εἷς πηγαίνει εἰς τὴν Λαμίαν καὶ μὲ τὸν μόνον πρωτοδίκην τοῦ τόπου ἐκείνου, διότι ἕνας ἀπαρτίζει τὸ Πρωτοδικεῖον, συνιστᾷ τὸ Ἐφετεῖον καὶ ἡ δικαιοσύνη ὑπάρχει εἰς τὴν δύναμίν της, ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλλάδα δικαιοσύνη δὲν ὑπάρχει. Τίς δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην τὴν ἐν Ἀθήναις; Ὁ ἕτερος ὑπάγει εἰς τὰς Πάτρας, ὁ ἄλλος εἰς τὴν Σύρον, εἰς τὴν Χαλκίδα καὶ ἐκπεραιόνουσιν ὅλας τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν Βόνιτσαν νὰ τρέχῃ εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ μίαν ἔφεσιν 500 δραχμῶν, ὄχι ἀπὸ τὴν Πάρον νὰ πηγαίνουν εἰς τὴν Σύρον καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰς Ἀθήνας δι’ ἓν πρόστιμον 10 δραχμῶν. Δωρεὰν, ὦ ἄνδρες Βουλευταὶ, πρέπει νὰ διανέμεται ἡ δικαιοσύνη. Συλλογίσθητε, ὅτι δικαιοσύνη μισθωτὴ εἶναι πρᾶγμα ἀποτρόπαιον. Δὲν γίνεται ποτὲ νὰ θεωρήσετε τὴν δικαιοσύνην ὡς πλοῦτον, καὶ εἶναι λυπηρὸν ὅτι παρ’ ἡμῖν ὅστις ἔχει χρήματα, πλέει εἰς Κόρινθον, ὅστις οὐκ ἔχει, οὐ πλέει. Ὡραῖον πρᾶγμα διὰ τοῦ νόμου τοῦ χαρτοσήμου νὰ καταστήσητε τὴν δικαιοσύνην ἥττονα τοῦ ὡραίου λόγου ἢ πόρνην. Προκαλῶ τὴν προσοχήν σας καὶ πράξατε ὅ,τι ἡ συνείδησίς σας ὑπαγορεύει.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐπαινῶ, κύριοι, τὰ εὐγενῆ καὶ φιλάνθρωπα αἰσθήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐμπνεόμενος ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας κατεφέρθη τοσοῦτον σφοδρῶς κατὰ τῶν φόρων· εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐναντίος ὅλων τῶν φόρων, καὶ ἤθελον θεωρήσει τὸν ἑαυτόν μου λίαν εὐτυχῆ, ἂν, εὑρεθεὶς νὰ ἦμαι ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἐδυνάμην νὰ σᾶς φέρω μίαν πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας νὰ σᾶς προτείνω νὰ καταργήσητε ὅλους ἐν γένει τοὺς φόρους· διότι ὁ φόρος, ὑφ’ ὁποιανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν παρουσιάζεται, εἶναι μισητὸς καὶ ἀποτρόπαιος, καθότι προσβάλλει πράγματα λίαν πολύτιμα διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι τὴν περιουσίαν του, τὴν ὁποίαν ἀποκτᾷ μὲ κόπους πολλοὺς καὶ διὰ τὴν ὁποίαν πολλάκις ἐκθέτει εἰς κίνδυνον καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν του. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν, διὰ νὰ διοικηθῇ τὸ Κράτος, ἀπαιτοῦνται δαπάναι καὶ τὰς δαπάνας δὲν δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ἄλλως, εἰμὴ διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων. Ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν νὰ ἀποτελέσωσι μίαν κοινωνίαν καὶ νὰ κυβερνηθῶσιν ὑπὸ μίαν πολιτείαν, ἀποφασίζει εὐχαρίστως νὰ θυσιάζῃ μέρος τῆς περιουσίας του διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν ἑαυτόν του καὶ τὴν λοιπὴν περιουσίαν του καὶ διὰ νὰ ἔχῃ ἀπολαύσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἄλλως δὲν ἤθελεν ἔχει. Οἱ φόροι εἶναι ἀπαραίτητοι, καὶ ἄνευ αὐτῶν οὔτε κοινωνίαι ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν, οὔτε πολιτεῖαι νὰ μορφωθοῦν· ὁ Κ. Ἰακωβάτος δὲν ἀρνεῖται τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἀλλ’ ὁσάκις λαμβάνει ἀφορμὴν ν’ ἀναβῇ εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα, διατείνεται ὅτι τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι κοινὸν εἰς τὰ περισσότερα μέρη τοῦ κόσμου, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῶν φόρων, δὲν εἶναι κατάλληλον, ἀλλὰ εἶναι καταπιεστικὸν καὶ βάρβαρον, καὶ πολὺ συχνὰ μᾶς ἐνθυμίζει, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν φόρον τινὰ γενικὸν ἐν τοῖς τελωνείοις, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς ὅλας μας τὰς δαπάνας. Καὶ ἄλλοτε ἔκαμα τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν Κ. Ἰακωβάτον, ὅτι, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἰδέαν ὅτι δύνανται ὅλοι οἱ ὑπάρχοντες φόροι ν’ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἑνὸς μόνου, δὲν πρέπει νὰ περιορίζεται εἰς τὸ νὰ λέγῃ τὰς ἰδέας του ἐν παρόδῳ, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ φέρῃ πρότασιν συνωδευμένην καὶ μὲ ἔκθεσιν, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἀζήμιον νὰ μεταβάλωμεν ὅλους τοὺς φόρους καὶ νὰ παραδεχθῶμεν ἕνα μόνον. Ἠδυνάμην ἐκ τοῦ προχείρου νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ, διὰ τῶν ὁποίων ἦτον εὔκολον νὰ πεισθῆτε καὶ ὑμεῖς, ἴσως δὲ καὶ ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις ὅλων τῶ φόρων δι’ ἑνὸς μόνου, πληρωνομένου εἰς τὰ τελωνεῖα, εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἡ Ἑπτάνησος εἶναι εἰς θέσιν ἐξαιρετικὴν, διότι ἡ Ἑπτάνησος δὲν παράγει εἰμὴ δύω μόνον προϊόντα, σταφίδα καὶ ἔλαιον· καὶ ἡ μὲν σταφὶς ἐξαγομένη ὁλοσχερῶς δύναται νὰ φορολογηθῇ καὶ εἰς τὸ τελωνεῖον, τοῦ δὲ ἐλαίου ὀλίγη κατανάλωσις γίνεται εἰς τὸν τόπον, ἑπομένως καὶ αὐτὸ δύναται νὰ φορολογηθῇ εἰς τὰ τελωνεῖα. Μολαταῦτα παρατηρήσατε ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἑπτάνησον, καί τοι εὑρισκομένην εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν, ἐβιάσθησαν νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτὰ τὰ δύω προϊόντα φόρον βαρύτατον, ὅστις ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν παραγωγὸν τὸ ⅕ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου· ὅσοι δὲ εἶσθε κτηματίαι καὶ καλλιεργηταὶ σταφίδος καὶ ἐλαιοδένδρων γνωρίζετε ὅτι τὸ ⅕ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου εἶναι πολλάκις τὸ ὅλον τῆς καθαρᾶς. Ἀλλὰ, κύριοι, σήμερον δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος· περὶ τούτου θὰ κάμω λόγον, ὅταν ὁ Κ. Ἰακωβάτος ἀποφασίσῃ νὰ φέρῃ τὴν πρότασίν του ᾐτιολογημένην καὶ ὡρισμένην· σήμερον πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου. Ἐὰν πρώτην φορὰν ἐζητεῖτο ἡ ἐπιβολὴ φόρου χαρτοσήμου, τότε ἴσως θὰ ἦτο συγκεχωρημένον νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον αὐτὸς ὁ φόρος ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ ἢ ἠδύνατο νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου· ἀλλὰ, καθὼς βλέπετε, δὲν πρόκειται περὶ εἰσαγωγῆς φόρου νέου, ἀλλὰ περὶ τροποποιήσεως φόρου προϋπάρχοντος. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος λέγει, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς δὲν εἶναι καλός· κανένας φόρος δὲν εἶναι καλὸς, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην φόρων, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εἰσπράττωμεν καὶ τοῦτον. Τοιοῦτος φόρος ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα κράτη, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸν καταργήσωμεν ἡμεῖς. Ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ὅτι εἴς τινα κράτη τῆς Εὐρώπης ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου παραβαλλόμενος μὲ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει ὁ ἡμέτερος νόμος εἶναι μικρότερος, πιστεύω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι εἰς τὰ κράτη αὐτὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι φόροι, τοὺς ὁποίους ἐδῶ δὲν ἔχομεν. Ὑπάρχει π. χ. ὁ φόρος ὁ λεγόμενος τῆς μεταγραφῆς, ὅστις εἶναι ἀρκετὸν βάρος· ἑπομένως εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν συμβόλαιόν τι ὑποβάλλεται ἐν Γαλλίᾳ εἰς ὀλιγώτερον χαρτόσημον, διότι τὸ συμβόλαιον αὐτὸ πρέπει νὰ σημειωθῇ καὶ εἰς τὰ βιβλία τῆς μεταγραφῆς, ὅπου θέλει πληρώσει καὶ ἄλλον φόρον πολὺ βαρὺν, ὅστις ἀναβαίνει συνήθως εἰς 2% ἐπὶ τῆς ἀξίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράττονται 60 ἢ 70 ἑκατομ. ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν φόρον τῆς μεταγραφῆς εἰσπράττονται ἄλλα 200. Οὐδεμίαν ἑπομένως σημασίαν ἔχει ἡ μονομερὴς ἐξέτασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος. Νομίζω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος κατὰ τοῦ νόμου τοῦ χαρτοσήμου, ἓν μόνον θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι κατώτερος ἀπὸ τὸν πληρονόμενον ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἂν πρόκειται νὰ διατηρηθῇ ἐνταῦθα ὅπως ἔχει, ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὸν Ἑπτανησιακὸν λαὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ μέχρις οὗ ἀφομοιωθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι φόροι, διότι εἰς τὴν Ἑπτάνησον οἱ ἄμεσοι φόροι ἐπὶ τῶν προϊόντων εἶναι μεγαλείτεροι ἀπὸ τοὺς πληρονομένους εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Ἡ παρατήρησις τῷ ὄντι εἶναι πολὺ ὀρθὴ καὶ δικαία, καὶ ἤθελον τὴν παραδεχθῇ ἀναντιῤῥήτως ἂν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου ἦτον ὁ πρῶτος φορολογικὸς νόμος, ὅστις εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ χαρτόσημον χωρὶς νὰ κάμωμεν καμμίαν ἄλλην μεταβολὴν εἰς τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς Ἑπτανήσου, τότε βεβαίως ἤθελον παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ἀλλὰ παρακαλῶ καὶ αὐτὸν καὶ ὅλους τοὺς Κ.Κ. Ἑπτανησίους νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι πρὸ πολλῶν μηνῶν ἀφωμοιώθη ὁ τελωνιακὸς φόρος, ὅτε κατηργήθη ἡ τελωνιακὴ γραμμὴ, ἥτις ἐχώριζε τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, καὶ ἐπῆλθεν οὕτω μικρὰ ἀνακούφισις, ἥτις ὑπολογίζεται ἀνωτέρα τῶν 300–400 χιλ. δραχμῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν ὠφελήθησαν εἰς τοῦτο κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος οἱ Ἑπτανήσιοι, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προτείνουν ἀντιῤῥήσεις, ὅταν πρόκειται νὰ ἀφομοιωθῇ ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. — Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ὑπεβλήθη.

§39ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν γενικὴν ἀφομοίωσιν.

§40ΤΙΝΕΣ. Κάμε πρότασιν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος· θὰ θέσω λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὰς δύω προτάσεις τοῦ Κ. Ἰακωβάτου.

§42ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νομίζω ὅτι ἡ κρίσις αὐτῆς θέλει μὲ δικαιώσει πληρέστατα. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπε, «λυποῦμαι ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι πληρόνουν ἀναλόγως περισσότερα τῶν κατοίκων τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ ἐπιβαρύνω τὴν φορολογίαν αὐτῶν·» παρουσιάζεται δὲ καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν ὄψιν τῆς Βουλῆς, καὶ λέγει, ὅτι κατὰ τὰς Ἰονίους νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ νόμοι Ἀφ’ ἑνὸς ὁμολογεῖ, ὅτι οἱ φορολογικοὶ τῆς Ἑπτανήσου νόμοι πρέπει νὰ μένωσιν ἀνέπαφοι μέχρις οὗ συναρμολογηθῶσι καὶ ἐξομοιωθῶσι μὲ τὸ φορολογικὸν σύστημα ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ σήμερον εἰσάγει τὸ φορολογικὸν τοῦ χαρτοσήμου νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπεσαν ἄλλα ὑπουργεῖα.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔπεσε κανὲν ὑπουργεῖον.

§44ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. «Ἄρθρον 2. Κατὰ τὰς Ἰονίους νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ νόμοι.» Ἐπὶ τῇ πίστει αὐτῇ ἡμεῖς ἡσυχάζαμεν, ὅτι δὲν θέλομεν πληρώσει περισσότερον φόρον· καὶ ἐνῷ ἔκλαιε ἐλυπεῖτο, καὶ ὅτι οἱ ἑπτανήσιοι πληρόνουσι περισσότερον φόρον ἀπὸ τοὺς ἄλλους καὶ ἐσπόγγιζε τὰ δάκρυά του (ἱλαρότης).

§45ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι μία κωμῳδία.

§46ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὰ ἔκαμνε καὶ ὁ Πὴλ, τὰ ἔκαμνε καὶ ὁ Τιὲρς· μάλιστα, ἡ ἀμάθεια ἐκείνου, ὅστις τὸ εἶπεν, εἶναι ἱκανοποίησίς μου. Ἠξεύρετε τί ἔκαμνεν ὁ γέρων Πὴλ, ὁ μεγαλείτερος πολιτικὸς καὶ οἰκονομολόγος, ἡ δόξα τῆς Ἀγγλίας; ἐκωμῴδει καὶ ἐμιμεῖτο τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπάλους του καὶ ἐχόρευεν ἐπὶ τοῦ βήματος· ὁ Τιὲρς ἀνέφερε τὸν Λαφονταῖνον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τοὺς ἔκαμε κ’ ἐγέλασαν ἐναντίον τῶν ἀντιπάλων του. Αὐτὰ τὰ γελοῖα δὲν γίνονται δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ δι’ ἐσὲ, ὅστις μὲ διέκοψες (ἱλαρότης). Ἡμεῖς δὲν ἐναντιούμεθα νὰ γίνῃ μία νέα ἀναδιοργάνωσις τῆς φορολογίας.

§47ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν μὲ αὐτὸν τὸν νόμον.

§48ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ συναρμολογήσωμεν τὴν μίαν ἰδέαν μας μὲ τὴν ἄλλην· μολονότι δίδετε λόγον τιμῆς, ὅτι κατὰ τὰς Ἰονίους νήσους ἰσχύουσιν οἱ μέχρι τοῦδε φορολογικοὶ νόμοι, ἀφοῦ ψηφισθῇ ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος εἰσάγεται καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκιῶν, εἰσάγεται ὁ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, εἰσάγεται ὁ τῶν δεκάτων, καὶ πάντοτε μὲ τὴν ὁμολογίαν σας, ὅτι οἱ φορολογικοὶ νόμοι τῆς Ἑπτανήσου μένουσιν ἀνέπαφοι. Ἡμεῖς δὲν ἐναντιούμεθα νὰ παραδεχθῶμεν οἱονδήποτε φορολογικὸν σύστημα ψηφίσετε, ἀλλὰ μὲ δικαιοσύνην· δηλ. θέλετε νὰ πληρώνωμεν περισσότερον διὰ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου; Μάλιστα, ἀλλὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ σταφὶς καὶ τὸ ἔλαιον καὶ νὰ πληρώνωσιν ὅσον πληρόνουσιν ἐδῶ.

§49ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Αὐτὸ θέλομεν καὶ ἡμεῖς, νὰ γίνῃ πλήρης ἡ ἀφομοίωσις.

§50ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι εἰς τὸ συζητούμενον ἄρθρον ἔχετε ἄδικον.

§51ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασίς μας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι βουλευταὶ προτείνουν, ὅτι ἀπὸ τῆς 17 Ἰανουαρίου 1866 ἰσχύει καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ἅπασα ἡ ἑλληνικὴ νομοθεσία.

§53ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν παραδέχομαι. Παρακαλῶ νὰ μὴν ἐξάπτεσθε, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων πραγμάτων, καὶ φέρετε προτάσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐξετάζωνται καὶ νὰ ψηφίζωνται μὲ ψυχρὸν αἷμα. Δέν εἶναι ὀρθὸν νὰ περάσῃ ἄνευ συζητήσεως μία πρότασις νόμου, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἄνω καὶ κάτω τὴν Ἑπτάνησον. Ἀφοῦ διωρίσατε ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, πρέπει νὰ περιμένετε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν της. Σήμερον συζητοῦμεν τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔκαμε τόσον πολὺ νὰ γελάσωμεν, νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι παρεξετράπη ποιήσας τοσοῦτον θόρυβον περὶ μιᾶς διατάξεως, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ ἀκόμη συζητεῖται ἡ ἀρχή. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀφήσετε κατὰ μέρος τὴν πρότασιν περὶ γενικῆς ἀφομοιώσεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ τώρα.

§56ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς πέρυσιν ἦτο πληρεξούσιος· μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπεφασίσθη μετὰ ἓξ μῆνας νὰ εἰσαχθῇ ὅλον τὸ σύστημα τῆς Ἑλλάδος. Ἐπέρασεν ἓν ἔτος καὶ δὲν ἔγινε τίποτε.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Οἱ λαοὶ τῆς Ἑπτανήσου δὲν ἠμποροῦν νὰ μείνουν εἰς τοιαύτην ἐκκρεμῆ θέσιν μὲ τὸ σήμερον καὶ μὲ τὸ αὔριον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μάθωμεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται.

§60Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, γνωρίζετε, ὅτι ἐγὼ εἶμαι πάντοτε ἐναντίος εἰς τὸ νὰ λύωνται τὰ ζητήματα ὑπὸ τὸ κράτος αἰσθημάτων ἐσπευσμένων. Κατὰ συνέπειαν τούτου εἶμαι ἐναντίος καὶ τῆς προτάσεως νὰ προβῶμεν σήμερον εἰς τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς ἀφομοιώσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν διωρίσατε, μολονότι τῆς ἐδώκατε ὀλίγον καιρὸν, μολοντοῦτο, χρεωστῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰργάσθη μετὰ πολλοῦ ζήλου· εἰργάσθη καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας καὶ ἐπὶ πολλὰς ὥρας, ἐπὶ 4, ἐπὶ 5, ἐπὶ 8 ὥρας. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἤδη εἰς τὸ πέρας τῶν ἔργων της· φρονεῖ ὅτι κατὰ τὴν ἰδέαν της ἐμόρφωσεν ἓν πλῆρες σύστημα, ὄχι ἀναντιῤῥήτως τέλειον, ἀλλὰ πλῆρες εἰς τὸ νὰ σᾶς καθοδηγήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δυστυχῶς, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ λέγω δυστυχῶς, διότι παρῆλθε τοσοῦτος χρόνος καὶ οὐδεμία πληροφορία ἐφέρθη ἐνταῦθα περὶ τῶν φόρων τῆς Ἑπτανήσου· παρῆλθε τοσοῦτος καιρὸς καὶ καμμία ἐξαίρεσις, καμμία πληροφορία δὲν ἐφέρθη οὔτε περὶ τῆς καταστάσεώς της, οὔτε περὶ τῶν συνηθειῶν της. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἐπιτροπὴ προέβη μ’ ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα τῆς ἐχορηγήσατε, καὶ μ’ ὅλην τὴν προθυμίαν νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτὸ τὸ δύσκολον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὅσον ἐκκρεμὲς μένει, τοσοῦτον τὰ πράγματα τῆς πατρίδος χωλαίνουν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, καὶ ἴσως αὔριον ἢ τὸ βραδύτερον μεθαύριον θὰ εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς φέρωμεν ἓν ἔργον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ περαιώσῃ τὸ δυσχερὲς αὐτὸ ζήτημα ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου· διότι, ἐὰν μείνῃ διὰ τὴν μέλλουσαν, θὰ δυσχεράνῃ τὰ πράγματα κ’ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου. Ἐπιμένετε εἰς τὴν πρότασίν σας;

§62ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου............

§64ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ τεθῇ μία τοιαύτη πρότασις εἰς ψηφοφορίαν πρέπει νὰ ἔλθῃ ἔγγραφος.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τροπολογία τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Δὲν δέχεται τὴν ἀρχήν.

§66ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅστις εἶναι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς θὰ εἴπῃ ὄχι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ πρότασιν περὶ καταργήσεως.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, ὅτι καταργεῖ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατάργησις νόμου διὰ τροπολογίας δὲν ἔρχεται ποτὲ, αὐτὸ εἶναι ἀνήκουστον πρᾶγμα! Μόνον ὁ Κ. Ἰακωβάτος ἠμπορεῖ νὰ τὸ λέγῃ. Ἔρχεται εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος τροπολογεῖ τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον. Ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ἔλθῃ μία πρότασις λέγουσα εἶναι παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου, ναὶ ἢ ὄχι; ὄχι ὅμως τροπολογία νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον τὸν ὑπάρχοντα. Αὐτὸ εἶναι τόσον γελοῖον, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ οὔτε νὰ τεθῇ κἂν εἰς ψηφοφορίαν.

§69ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἰακωβάτου δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς τροπολογία, διότι, παραδεχομένης τῆς ἀρχῆς ἑνός νόμου, τροπολογοῦνται μόνον τὰ καθέκαστα· ἄλλως τε, ἂν θεωρηθῇ ὡς τροπολογία, ὁ νόμος πίπτει.

§70Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἀπαράδεκτον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, αὐτὸ τὸ ἐννοῶ.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κ. Πρόεδρε, χάνομεν τὸν καιρὸν ἀδίκως. Ἐδῶ ἦλθε μία πρότασις ἐπιγραφομένη περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου· αὐτῆς τῆς προτάσεως τὴν ἀρχὴν δύναται ὅστις θέλει νὰ πολεμήσῃ, οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ φέρῃ πρότασιν περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄμεσον αὐτῆς ψηφοφορίαν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τοῦτο προτείνεται τὸ ἀπαράδεκτον.

§74ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ κατὰ τοῦ ἀπαραδέκτου εἶμαι, διότι δὲν ὑπάρχει πρότασις εἰς τὸ γραφεῖον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος δὲν ἐπιμένει. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Παδοβᾶς.

§76ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐννοεῖται οἴκοθεν, Κύριοι, ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, τὸ κατ’ ἐμὲ, ἀφορᾷ δύω ἀντικείμενα· πρῶτον τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου, δεύτερον τὴν ἀφομοίωσιν, τὴν ἐπέκτασιν δηλ. τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Παραδέχομαι τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἀλλ’ εὐσεβάστως ὑποβάλλω ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν τούτου τοῦ νομοσχεδίου διὰ τρεῖς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐν συντόμῳ θέλω ἐξετάσει. Πρῶτον ὑπὸ τὴν ἀφομοιωτικὴν ἔποψιν, δεύτερον ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρῴην Ἑπτάνησον, καὶ τρίτον ὑπὸ τὴν βουλευτικήν. Ὑπὸ τὴν πρώτην ἔποψιν, Κύριοι, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τοῦ ἔτους 1865 καὶ τοῦ ἔτους 1866, τὸ χαρτόσημον παρέχει πρόσοδον ἐν Ἑλλάδι 2,100,000 δραχμῶν, ἐν Ἑπτανήσῳ δὲ 500,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Δύω εἶναι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι κανονίζουν τὸ ἀντικείμενον καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἐν Ἑλλάδι ὁ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1836 καὶ διάφορα Β. Διατάγματα, ἐν Ἑπτανήσῳ δὲ ὁ ἀπὸ 27 Μαΐου 1835 καὶ διάφοροι ἀκολούθως βουλευτικοὶ νόμοι. Πρέπει τώρα νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐν συντόμῳ τὴν συμπαραβολὴν τῶν πληρονομένων ἐν Ἑλλάδι καὶ τῶν πληρονομένων ἐν Ἑπτανήσῳ, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἰσότης. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀφομοιώσεως ἐγὼ δὲν ἀναιρῶ, ὅτι τὰ αὐτὰ πρέπει νὰ πληρόνῃ καὶ ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Ἑλλάς. Δὲν παραδέχομαι προνόμια, ἀλλ’ οὐδὲ δύναμαι νὰ παραδεχθῶ νὰ ἐπιβαρύνεται ἡ κατάστασις τῶν Ἑπτανησίων ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τῶν ἄλλων.

§77ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ εἶναι εἰς τὰ καθέκαστα.

§78ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀρχὴ εἶναι.

§79ΠΑΔΟΒΑΣ. Θέλετε ἰδῆ ὅτι εἶναι ἀρχή. — Μία μικρὰ συμπαραβολὴ τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἄλλου μᾶς παρέχει τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ χαρτόσημον τάξεως ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀπὸ 25 λεπτῶν μέχρι 10 δραχμῶν, ἐνῷ εἰς τὴν Ἑπτάνησον θέλετε ἰδῆ, ὅτι εἶναι ἀπὸ 23 λεπτῶν μέχρι 3 δραχμῶν ὁ ἀνώτερος ὅρος· ἐπίσης καὶ τὸ χαρτόσημον ἀξίας εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι 30 κατηγορίαι, ἀπὸ 25 λεπτὰ μέχρι 60 δραχμῶν· εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἦτο καὶ εἶναι ἓξ κατηγορίαι, ἀπὸ 30 λεπτῶν ἕως 10 καὶ ἥμισυ δραχμὰς τὸ περισσότερον. Τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον, Κύριοι, προτείνει τὴν ἐλάττωσιν εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ χαρτοσήμου τοῦ χρησιμεύοντος διὰ τὰς δικαστικὰς πράξεις· ἀλλ’ ἐνῷ προτείνει αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν, πάντοτε τὸ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς μεταχειριζόμεθα εἰς τὴν Ἑπτάνησον, εἶναι μικροτέρας ἀξίας τοῦ χαρτοσήμου τῆς Ἑλλάδος, καί τοι ἐλαττωθέντος κατὰ τὸ ἥμισυ. Καὶ ἡ προτεινομένη αὕτη μείωσις τοῦ χαρτοσήμου ἐν Ἑλλάδι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, εἶναι ἁπλῶς εἰκονικὴ, διότι, ἐνῷ ἐλαττοῦται τὸ χαρτόσημον τὸ μεταχειριζόμενον εἰς τὰ δικαστήρια, αὐξάνονται πολλὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα φέρουν ὄχι μόνον ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος ἐκείνου, ἀλλὰ φέρουν καὶ μεγαλειτέραν αὔξησιν· ὥστε οὐσιωδῶς αὐτὸς ὁ νόμος ἐν Ἑλλάδι δὲν φέρει κᾀμμίαν βελτίωσιν, διότι μένουσι τὰ πράγματα εἰς ἣν κατάστασιν ὑπῆρχον, καὶ μάλιστα προσθέτω, ὅτι, ἐὰν μέχρι τοῦδε δυνάμει τοῦ πρώην νόμου εἰσπράττωνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν 2,100,000 δραχμαί, δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, καί τοι τροπολογηθέντος, ὡς λέγεται, θὰ εἰσπραχθῶσι περισσότεραι ἀπὸ 2,100,000 δραχμῶν, ἂν ἀκριβῶς ἐφαρμοσθῇ. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲ ποῖον ἀποτέλεσμα ἤθελε φέρει ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου, καί τοι τροπολογηθέντος καὶ μετριασθέντος, κατὰ τὰ διαλαμβανόμενα ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ; ὅτι, ἀντὶ νὰ πληρόνωμεν 500,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, θὰ πληρόνωμεν ἓν ἑκατομμύριον καὶ 500,000, ὅπερ εἶναι ἄδικον. Δὲν θέλω νὰ χαίρηται ἡ Ἑπτάνησος κανὲν προνόμιον ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἰσότητα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἕνα λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον παρέχει εἰς ἡμᾶς ἡ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δύω ἐπικρατειῶν. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον 250,000 πληθυσμοῦ διὰ τὸ χαρτόσημον παρέχουν κατ’ ἔτος 500,000 δραχμῶν, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νῦν νόμου 1,250,000 ψυχῶν παρέχουν 2,100,000 δραχμῶν. Ἐὰν συμπαραβάλωμεν λοιπὸν τὸν πληθυσμὸν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος μετὰ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἀρχαίας Ἑπτανήσου, βλέπετε ὅτι ὑπάρχει μία μεγάλη δυσαναλογία, διότι ἡμεῖς πληρόνομεν πολὺ περισσότερον ἀπ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁλονὲν πληρόνει ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ὡς ἐκ τούτου, ἐὰν θέλετε νὰ φέρωμεν εἰς μίαν ἰσότητα ὅλους τοὺς νόμους, ἀφοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ἐλαχίστου πληθυσμοῦ παράγει πολὺ περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παράγει ὁ ὑφιστάμενος ἐν Ἑλλάδι νόμος ἀπέναντι τετραπλασίου πληθυσμοῦ, προκειμένου λόγου περὶ ἀφομοιώσεως, πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς θὰ πληρώσῃ πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁλονὲν πληρόνει, παραδεχομένη τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου, θέλει παράγει αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ Ἰόνιος νόμος παράγει εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν πρόκειται περὶ ἀφομοιώσεως, τὴν ὁποίαν, κύριοι, σᾶς λέγω μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας, οὐδέποτε ἀπέκρουσα, ἐντὸς ὅμως τῶν ἀληθῶν ὁρίων τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου καὶ νὰ τὸν ἐπεκτείνωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ θέλομεν ἔχει τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν τόσον τὸν λαὸν, ὅσον σήμερον ἐπιβαρύνεται διὰ τοῦ νόμου τούτου. Καὶ τῳόντι, κύριοι, ἐὰν ἐξετάσωμεν ἀπὸ τοῦ πλησίον ὅλους τοὺς φορολογικοὺς νόμους, κυρίως δὲ τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος, οὐσιωδῶς πίπτουσιν ἐπὶ τοῦ πτωχοῦ καὶ τῶν ἀπόρων, διότι ὁ πλούσιος ὅσα ἐξοδεύει διὰ τὸ χαρτόσημον τ’ ἀπολαμβάνει ἀκολούθως ἀπὸ τὸν πτωχὸν καὶ ἀπὸ τὰς κατωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας, τὰς ὁποίας κυρίως ἐπιβαρύνει τὸ ἀποτέλεσμα αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ὡς ἐκ τούτου, κύριοι, ἐὰν πρέπῃ νὰ εἰσαχθῇ μία τροπολογία εἰς τὸν ὑφιστάμενον νόμον περὶ χαρτοσήμου, χωρὶς νὰ προσβληθῶσι διόλου τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἂς παραδεχθῶμεν τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἂς τὸν ἐπεκτείνωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι οὕτως ἐλαττοῦται τὸ βάρος τοῦ λαοῦ, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ τὸ ταμεῖον. Ἐὰν ὅμως πρόκειται, (καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, διότι εἰπώθησαν πολλὰ περὶ Ἑπτανήσου καὶ πρέπει καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τέλους, ἀφοῦ ἐτηρήσαμεν ἐπὶ τόσον χρόνον τὴν σιωπὴν, νὰ εἴπωμέν τι περὶ Ἑπτανήσου ἵνα τεθῆτε καὶ ὑμεῖς εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίσητε ποία ἡ νῦν κατάστασις αὐτῆς)· ἐὰν, λέγω, πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νῦν ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχων νόμος καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ μὲ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας φέρει αὐτὸς ὁ νόμος, δηλ. τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐν Ἑλλάδι χαρτοσήμου, τὸ ὁποῖον ἐφ’ ὅσον καὶ ἂν ἐλαττωθῇ, εἶναι πάντοτε μεγαλειτέρας ἀξίας τοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐκτὸς τῶν ἐπιπροσθέτων τελῶν, ἅτινα ἀποβλέπουν τὰς κληρονομίας, τὰς διαδοχὰς καὶ τὰ ἑξῆς, σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶμαι ἐν καταστάσει νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου καὶ θέλω καταψηφίσει τὴν ἀρχὴν, διότι ἀπέναντι τῶν διατρεχόντων ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι ἐπικίνδυνον καὶ ἀκροσφαλὲς νὰ προστιθῶσι νέοι δασμοὶ, νέοι φόροι, νέαι καταπιέσεις. Σᾶς ὑποβάλλω τὸ καταστατικὸν τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τῆς Ἑπτανήσου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ἀπολαμβάνει μυρίας ὠφελείας, ἵνα ἀποδείξω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄδικον νὰ ἐπιβληθῶσι νέοι φόροι· βιάζομαι νὰ καταφύγω εἰς τοῦτο τὸ μέτρον, διότι πολλάκις ἤκουσα πολλοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἀγανακτοῦντας καθ’ ἡμῶν τῶν Ἑπτανησίων, ὥστε ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἡμετέρας πατρίδος, χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ ὅλου ἔθνους, ἀντιπρόσωποι τοῦ ὁποίου καυχώμεθα ὅτι εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, ὡς καὶ ὑμεῖς. Κύριοι, ἐντὸς δέκα ἐτῶν, καὶ τοῦτο προκύπτει ἀπὸ ἐπίσημα ἔγγραφα; ἡ παραγωγὴ τῆς Ἑπτανήσου, ἐκτὸς τῶν δημοτικῶν προσόδων, ἀναβαίνει εἰς 1,442,772 λίρας στερλίνας, ἤτοι εἰς 40, 500,000, δραχμῶν· αὐτὸ τὸ ποσὸν παράγει κατ’ ἔτος 144,772 λίρας στερλίνας· τὰ ἔξοδα δὲ ἦτο 146,493 λίρας, ὥστε ὑπῆρχεν ἓν ἔλλειμμα 2,000 ὡς ἔγγιστα λιρῶν· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐξοικονομήθη κατ’ ἔτος ἓν ποσὸν 70,779, λιρῶν, ὥστε κατ’ ἔτος, προεξαιρουμένων τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων, τὰ ταμεῖα τῆς Ἑπτανήσου παρέχουσιν εἰς τὸ γενικὸν ταμεῖον 70 χιλιάδας καὶ 694 λίρας, ἤτοι δύω ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ τοῦτο εἶναι θετικὸν καὶ ἀναντίῤῥητον, καὶ τοῦτο ἤθελον σᾶς τὸ ἀποδείξει δι’ ἀδιαφιλονεικήτων ἐγγράφων, ἀλλὰ δὲν τὸ κάμνω ἵνα μὴ παρενοχλήσω ὑμᾶς καὶ παρατείνω τὴν συζήτησιν. Ἀπολαμβάνει λοιπὸν τὸ κεντρικὸν ταμεῖον 2 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος ἀπὸ τὴν λεγομένην παθητικὴν καὶ πτωχὴν Ἑπτάνησον· ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ μόνη ὠφέλεια. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι θέλω νὰ ἐπέμβω εἰς ἐπαρχιακὰ ζητήματα· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐντὸς ὀλίγου ἡ Βουλὴ μέλλει ν’ ἀποχωρήσῃ, δὲν θέλομεν τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν ἢ τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι εἴμεθα εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ὑπάρχει ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς οὐ μόνον τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἑλλάδα· ὑπάρχει τὸ ἀπὸ 4 Δεκεμβρίου 1864 Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὅλοι οἱ προϊστάμενοι εἶναι ἑτεροεπαρχιῶται καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδὲ εἷς προϊστάμενος Ἑπτανήσιος, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὅλοι εἶναι ἀπὸ τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ τελώνης Κερκύρας εἶναι Ἑπτανήσιος· οἱ ταμίαι ὅλοι εἶναι Ἑπτανήσιοι, διότι μετετέθησαν ἀπὸ τὴν μίαν νῆσον εἰς τὴν ἄλλην· οἱ ἔπαρχοι ὡσαύτως κτλ.

§81ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἔπαρχοι μόνον ἕνας ἢ δύω. Ἕνεκα τοῦ νόμου τούτου πλεῖστοι Ἑπτανήσιοι ἀπελύθησαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν χωρὶς ν’ ἀντικαταστήσουν ἄλλους εἰς τὸ ἀρχαῖον βασίλειον, καὶ πρέπει νὰ γνωρίζητε τὴν θέσιν τῆς Ἑπτανήσου, ἵνα εἴπητε ἐν συνειδήσει καὶ ἐν βουλευτικῇ τιμιότητι, ἂν εἶναι δίκαιον, προσῆκον καὶ ἐπιεικὲς νὰ ἐπιβληθῶσι νέα βάρη. Ἀπελύθησαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν πλεῖστοι Ἑπτανήσιοι, οἱ ὁποῖοι ἔζων μὲ τὸν μισθόν των· καὶ ἀπελύθησαν, χωρὶς ὕστερον, ἕνεκα τῆς δυσχερείας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δυνηθῶσι νὰ λάβωσιν οὔτε τὴν ἰδίαν αὑτῶν σύνταξιν· καὶ ἐνταῦθα ἐν παρόδῳ σᾶς ὑποβάλλω, ὅτι ὡς ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πορείας ἐχρεώθη τὸ ταμεῖον πρῶτον διὰ τοὺς μισθοὺς καὶ δεύτερον διὰ τὰς συντάξεις. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερος νόμος προσφάτως ἐκδοθεὶς, τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1865, πρὸς διοργανισμὸν τοῦ προσωπικοῦ τῆς λιμεναρχικῆς ὑπηρεσίας, δυνάμει τοῦ ὁποίου πρόκειται ν’ ἀποβληθῶσιν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ἑπτανήσιοι ναῦται, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ὁ νόμος οὗτος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἀφ’ ὅλα τὰ μέρη ὑπάρχουν περιορισμοὶ ὡς πρὸς τὸ ἑπτανησιακὸν σημεῖον καὶ ἑπομένως ἔλλειψις πόρων ἐντὸς τῆς Ἑπτανήσου. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο γεγονὸς, τὸ ὁποῖον πρέπει ἐπίσης νὰ ἐκτιμήσητε, ὅτι δηλ. ἐγένετο δάνειον ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶχε φυσικῶς μεταχειρισθῆ ἡ Κυβέρνησις ἀποκλειστικῶς πρὸς ὄφελος τοῦ κεντρικοῦ Ταμείου, καὶ αὐτὸ τὸ δάνειον ἐπληρώθη ἀπὸ τὰ τρία τελωνεῖα τῆς Ἑπτανήσου, Ζακύνθου, Κερκύρας καὶ Κεφαλληνίας, καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν πόρων μένουν καθυστερήματα μισθῶν καὶ συντάξεων πρὸ πολλῶν μηνῶν ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἀλλὰ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν ταῦτα, ὑπάρχει καὶ τὸ Β. Διάταγμα τῆς 21 Ἰανουαρίου 1865, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφωμοιώθη ὁ τελωνιακὸς ὀργανισμός· καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ διατάγματος ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε κατάλληλον νὰ στερήσῃ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς τῆς Ἑπτανήσου ἀπὸ τὰς κυριωτέρας προσόδους, τὰς ὁποίας εἶχον, ἐπὶ τοῦ ἑβδόμου τῆς εἰσαγωγῆς· π. χ. τὸν φόρον ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ζώων καὶ οὕτω καθεξῆς· καὶ ὡς ἐκ τούτου ὅλαι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἔμειναν ἄνευ πόρων· ὡς ἐκ τούτου ἡ κακὴ κατάστασις τῶν ὁδῶν μας, ὡς ἐκ τούτου ἡ καθυστέρησις τῶν μισθῶν τῶν ἐργολάβων. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅλα ταῦτα, ἵνα φέρῃ χεῖρα ἀρωγὸν εἰς αὐτὴν τὴν Ἑπτάνησον, ἡ ὁποία πρὸ πολλοῦ εὑρίσκεται εἰς μίαν δεινὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καθῆκον νὰ σᾶς ὑποβάλωμεν, ὅπως λάβητε τὰ κατάλληλα μέτρα. Οἱ ἐργολάβοι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἐργολαβίαν τῆς τροφῆς τοῦ νοσοκομείου, τοῦ ὀρφανοτροφείου, τοῦ πτωχοκομείου· αἱ τροφοὶ τῶν ἐκθέτων, αἱ ὁποῖαι ἀπολαμβάνουσι τὸν πενιχρὸν μισθὸν 10 σελινίων κατὰ μῆνα, ὡς καὶ αὐταὶ καθυστεροῦνται τοῦ μισθοῦ των. Καὶ ἠμπορῶ ἐγὼ, κύριοι, σήμερον, ἐνῷ ἡ Ἑπτάνησος εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν δεινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἐνῷ τὰ πάντα καθυστεροῦνται, ἐνῷ κᾀμμία πρόσοδος δὲν ὑπάρχει, ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ἵνα ἐπιβληθῶσι νέοι φόροι, καὶ φόροι τόσον ἐπαχθεῖς, ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου; Καὶ παρακαλῶ, κύριοι, νὰ τεθῆτε εἰς τὴν θέσιν μου· καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐντίμως καὶ εὐσυνειδήτως φερόμενοι θέλετε εἰπῆ, ὅτι αὐτὸς ὁ βουλευτὴς Κερκύρας, ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἢ αὐτὸς ὁ βουλευτὴς τῆς Ἑπτανήσου, δὲν ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του ἵνα φέρῃ νέους φόρους. Καὶ ἂν λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ διατρέξητε τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου καὶ τὸν νόμον τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἰδῆτε, ὅτι τὸ χαρτόσημον τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀνωτέρας τιμῆς. Καὶ ὑπὸ μίαν τελευταίαν ἔποψιν ἔχω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ μετὰ ταῦτα θ’ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος. Δὲν θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νόμου τούτου, καὶ ἔχω καθῆκον νὰ τὸ κάμω καὶ νὰ τὸ εἴπω, διότι δὲν δύναμαι νὰ δειχθῶ ἀνακόλουθος καὶ ἀσυνεπής· μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μία μεγάλη πλειονοψηφία πρὸ 40 ἡμερῶν παρεδέχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ταύτης, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ ἕτερον νομοσχέδιον τῆς αὐτῆς φύσεως καὶ τῶν αὐτῶν ἀποτελεσμάτων. Τί εἴπομεν τότε; Δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει νέους φόρους· οὕτω καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἀπέκρουσε καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας δὲν ἐδέχθη ἕνα νέον νόμον φορολογικὸν πρὸς διευκόλυνσιν δῆθεν τῆς διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίας. Νέους φόρους, Κύριοι, οὐδέποτε θέλω ἐπιβάλλει οὔτε εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὔτε εἰς τὴν πρῴην Ἑπτάνησον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§83ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ παρέξητε καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀναξίους μίαν δικαιολόγησιν ἐνώπιον τῶν ἐντολέων μας, καθ’ ὅσον θέλομεν ὑποκύψει καὶ πρέπει νὰ ὑποκύψωμεν, διότι εἶναι καθῆκον, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς δώσητε τοὐλάχιστον τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην τοῦ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§84ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ Κ. Παδοβᾶ ἐξάγεται ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἀπαλλάττει ἀπὸ ἓν βάρος καὶ αὐτοὺς τοὺς Ἑπτανησίους, διότι εἶπε, 250 χιλιάδες ψυχαὶ δίδουν 500 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ ἡμεῖς 1,200,000 ψυχαὶ δίδομεν 2,100,000, ὥστε ἔρχεται κατὰ δύω δραχμάς. Ἔπειτα, Κύριοι, αὐτὸ εἶναι συναλλαγὴ, δὲν ἐπιβαρύνει τοὺς πάντας· ὅστις ἔχει συμφέρον, ἐκεῖνος καὶ θὰ πληρώσῃ.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ γίνῃ ψηφοφορία; Δὲν εἶσθε δεκαπέντε. Θὰ θέσω λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν δι’ ἀναστάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι,) ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον. «Ἄρθρον 1. Τὰ δικαστικὰ ἐν γένει τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἐλαττοῦνται κατὰ τὸ ἥμισυ τῶν μέχρι τοῦ νῦν πληρονομένων δυνάμει τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1836 νόμου περὶ χαρτοσήμου· ἡ δὲ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους παραχωρουμένη λόγῳ πενίας ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῶν ἀνωτέρω τελῶν καταργεῖται.» Ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι· πρῶτον τῶν ἀδελφῶν Ἰακωβάτων, οἵτινες τροπολογοῦσιν ἐν πρώτοις τὴν ἐπιγραφὴν, ἤτοι ν’ ἀπαλειφθῇ ἐξ’ αὐτῆς ἡ φράσις «καὶ περὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ εἰς τὸ πρώην Ἰόνιον κράτος·» οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται·) ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν. Οἱ ἴδιοι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ προτείνουν νὰ διαγραφῇ τὸ ἑξῆς· «ἡ δὲ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους παραχωρουμένη λόγῳ πενίας ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῶν ἀνωτέρω τελῶν καταργεῖται». Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Κ. Κυπριάδης ὑπέβαλε τροπολογίαν, δι’ ἧς ἀπαλείφει ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον, ἔχουσα οὕτω. «Προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ἀντικατασταθῶσι τὰ ἐφεξῆς, λαμβάνοντα τάξιν μετὰ τὸ ἄρθρον 10. Ἄρθρον 11. Τὰ ἄρθρα 220 καὶ 223 τῆς πολιτικῆς δικονομίας καὶ τὸ ἄρθρον 37 τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου τροποποιοῦνται ὡς ἐφεξῆς. Ἡ ἀπόλαυσις τῶν δικαιωμάτων τῶν πενήτων συγχωρεῖται μόνον εἰς ἐκεῖνον, 1) ὅστις φέρει πιστοποιητικὸν τοῦ δημάρχου τῆς κατοικίας του βεβαιωμένον παρὰ τοῦ ἐπάρχου, περιέχον περιγραφὴν καὶ ἐκτίμησιν τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας του, τῆς ἐξ αὐτῆς, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματός του προσόδου του, ἂν ἔχῃ οἰκογένειαν, τὸν ἀριθμὸν, τὴν ἡλικίαν καὶ τὸ ἐπάγγελμα τῶν μελῶν αὐτῆς καὶ τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἡ κατάστασις καὶ ἡ πρόσοδός του δὲν ἀρκεῖ πρὸς πληρωμὴν τῶν δικαστικῶν ἐξόδων καὶ τελῶν· 2) ὅστις τὸ περιεχόμενον τοῦ πιστοποιητικοῦ βεβαιώσει καὶ ἐνόρκως ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, καὶ 3) ὅστις φέρει πιστοποιητικὸν δικηγόρου, διοριζομένου ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, ὅτι ἡ δίκη δὲν εἶναι προφανῶς ἄλογος, ἄδικος καὶ ἀνυποστήρικτος. Ὁ πιστοποιήσας ψευδῆ γεγονότα δήμαρχος ὑπόκειται εἰς τὰ παρὰ τοῦ ποιν. νόμου ὁριζομένας ποινὰς καὶ εἰς ἀποζημίωσι διὰ τὴν ἐκ τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως προσγενομένην εἰς τὸ δημόσιον ζημίαν, ὁ δὲ δοὺς ψευδῆ ὅρκον διάδικος ὑπόκειται εἰς τὴν παρὰ τοῦ ποιν. Νόμου ὁριζομένην ποινὴν τῆς ψευδορκίας. Ἀφ’ ἧς κατὰ τὸ ἄρθρον 221 τῆς πολιτικῆς δικονομίας ἐγένετο ἡ συγχώρησις τῶν δικαιωμάτων πενίας ἀπαλλάττεται προσωρινῶς ὁ πένης τῆς πληρωμῆς τελῶν χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν δικογράφων του, καὶ ἐὰν ᾖναι ἐνάγων, ἀνακόπτων, ἐκκαλῶν, ἀναιρεσείων καὶ ἐν γένει ὁ αἰτῶν καὶ προκαλῶν τὴν δίκην, δὲν προκαταβάλλει οὔτε τὰ τέλη τῆς σημάνσεως, οὔτε τὰ νενομισμένα παράβολα· μετὰ τὸ πέρας ὅμως τῆς δίκης, ἂν ἡττηθῇ, οἱ ἁρμόδιοι γραμματεῖς ὀφείλουσι νὰ πέμπωσιν εἰς τὰ οἰκεῖα ταμεῖα κατάλογον τῶν ἀντιστοιχούντων εἰς τὰ δικόγραφα τοῦ πένητος καὶ εἰς τὰς ἐκδοθείσας ἀποφάσεις τελῶν τῆς σημάνσεως, οἱ δὲ ἁρμόδιοι ταμίαι δύνανται νὰ ἐνεργήσωσι τὴν εἴσπραξιν εἰς τὰς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου. Ἐὰν δὲ ἡ δίκη ἀποβῇ κατὰ τοῦ μὴ πένητος διαδίκου, τότε καταδικάζεται οὗτος νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον οὐχὶ μόνον τὰ τέλη τῆς σημάνσεως τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ τέλη τῶν δικογράφων. Ἐπὶ τούτῳ δὲ οἱ γραμματεῖς τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων ὀφείλουσιν, ἅμα ἐκδοθῇ ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις, νὰ ἐκκαθαρίζωσιν ἅπαντα τὰ τέλη ταῦτα καὶ νὰ πέμπωσι πίνακα ἐκτελεστὸν εἰς τοὺς ἁρμοδίους ταμίας, ὅπως ἐνεργῆται ἡ εἴσπραξις διὰ τῶν νομίμων μέσων. Ἐὰν ὁ ἀντίδικος τοῦ πένητος διαδίκου ᾖναι ἐνάγων, ἀνακόπτων, ἐκκαλῶν, ἀναιρεσείων ἢ ἐν γένει ἐπισπεύδων τὴν δίκην, ὀφείλει νὰ προκαταβάλλῃ τὰ νόμιμα τέλη τῆς σημάνσεως, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ὁ πένης ἡττηθῇ, καταδικάζεται νὰ τῷ τὰ πληρώσῃ καὶ τὰ ὁποῖα δικαιοῦται νὰ εἰσπράξῃ διὰ τῶν νομίμων μέσων. Ἀρνουμένου τοῦ μὴ πένητος διαδίκου νὰ καταβάλῃ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως εἰς τὰς ἀνωτέρω περιπτώσεις, ὁ πένης διάδικος δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐρήμην συζήτησιν τῆς δίκης. Ἄρθρον 12. Τὰ κατὰ τὰ ἄρθρα 795 καὶ 823 τῆς πολιτικῆς καὶ 485 § 1 τῆς ποινικῆς δικονομίας καὶ τὸ ἀπὸ 10 Αὐγούστου 1836 Β. Διάταγμα εἰς ἑκατὸν καὶ εἰς 50 δραχ. ὡρισμένα παράβολα καταβιβάζονται ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει εἰς δραχ. 50, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ εἰς 25.» Ὡσαύτως ὑπάρχει τροπολογία καὶ τοῦ Κ. Μπαλάνου, καὶ ἄλλων, ἔχουσα οὕτω.

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ

Τῆς 2 §. τοῦ ἄρθρ. 1 τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου. «Πρὸς ἀπόλαυσιν τῶν δικαιωμάτων τῶν πενήτων ἀπαιτεῖται διαβεβαίωσις τοῦ ἐφημερίου τῆς κατοικίας τοῦ αἰτοῦντος τὰ δικαιώματα ταῦτα, συνωδευμένη μὲ ἔνορκον κατάθεσιν δύω γειτόνων αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὅτι ὁ ζητῶν τὰ δικαιώματα ταῦτα δὲν ἔχει ἀκίνητον ἢ κινητὴν περιουσίαν καὶ ὅτι δὲν μετέρχεται ἐπιτήδευμα ἢ τέχνην, ἐξ ὧν νὰ δύναται νὰ πορισθῇ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Ὁ θέλων ν’ ἀπολαύσῃ τὰ τοιαῦτα δικαιώματα ἀναφέρεται περὶ τούτου εἰς τὸν ἁρμόδιον δήμαρχον, ὅστις ἄνευ ἀναβολῆς καὶ ἀνεξόδως καλεῖ τὸν ἐφημέριον τῆς κατοικίας τοῦ αἰτοῦντος καὶ δύω, ὡς ἐῤῥέθη, γείτονας αὐτοῦ νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅπως ὁ μὲν ἱερεὺς βεβαιώσῃ ἐπὶ τῇ ἱερωσύνῃ του, οἱ δὲ μάρτυρες καταθέσωσιν ἐνόρκως τ’ ἀφορῶντα τὴν περιουσίαν τοῦ αἰτοῦντος δικαιώματα, τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, τὴν ἡλικίαν τοῦ αἰτοῦντος καὶ τῶν τέκνων του, καὶ ἂν τέκνον τι αὐτοῦ, ἐν τῇ πατρικῇ οἰκογενείᾳ διαμένον, μετέρχηται ἐπάγγελμά τι καὶ ὁποῖον τὸ ἐξ αὐτοῦ ποριζόμενον κέρδος. Τὴν τοιαύτην τῶν ἐφημερίων καὶ γειτόνων κατάθεσιν ἀπευθύνει ὁ δήμαρχος μὲ ἰδίας παρατηρήσεις εἰς τὸ δικαστήριον, εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὁποίου ὑπάγεται ἡ δίκη, ὅπερ ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸ καθυποβολῆς τῶν ἐγγράφων ἐκδίδει ᾐτιολογημένην ἀπόφασιν ἐπιτρέπουσαν ἢ μὴ τὴν τῶν δικαιωμάτων τῶν πενήτων ἀπόλαυσιν, ἀφοῦ προηγουμένως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν γνωμοδότησιν δικηγόρου περὶ τοῦ ὅτι ἡ δίκη δὲν φαίνεται προφανῶς ἄδικος, ἄλογος καὶ ἀνυπόστατος. Ὁ δικηγόρος οὗτος ὁρίζεται διὰ κληρώσεως, γινομένης ὑπὸ δικαστηρίου καθ’ ἣν ἡμέραν ὑποβάλλεται εἰς αὐτὸ ἡ περὶ ἀπολαύσεως τῶν δικαιωμάτων τῆς πενίας αἴτησις· ἀλλ’ ἐντὸς τῆς κληρωτίδος δὲν τίθενται τὰ ὀνόματα τῶν δικηγόρων ἐκείνων, οἵτινες ἀνέλαβον ἤδη τὴν ὑπεράσπισιν ἄλλων πενήτων, καὶ τοῦτο μέχρις οὗ ἐξαντληθῇ ὁ ἀριθμὸς ἁπάντων τῶν παρὰ τῷ δικαστηρίῳ διωρισμένων δικηγόρων, ὅτε ἄρχεται νέα κλήρωσις, ἐν ᾗ συμπεριλαμβάνονται ἅπαντες οἱ δικηγόροι. Ἂν ὁ κληρωθεὶς οὕτω δικηγόρος πιστοποιήσῃ, ὅτι ἡ δίκη φαίνεται ἄλογος, ἄδικος καὶ ἀνυπόστατος, κληροῦνται ἕτερα δύω ὀνόματα δικηγόρων, καὶ οἱ τρεῖς οὕτω κληρωθησόμενοι δικηγόροι, ἀκροαζόμενοι τοῦ πένητος τὰς ἀξιώσεις, ἀποφαίνονται περὶ τοῦ βασίμου ἢ μὴ τῆς ἀξιώσεως αὐτοῦ. Διὰ τῆς ἐπιτρεπούσης τὴν ἀπόλαυσιν τῶν δικαιωμάτων τῆς πενίας ἀποφάσεως ὁρίζεται δικηγόρος πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πένητος ὁ ὡς εἴρηται κληρωθεὶς δικηγόρος ὁ γνωμοδοτήσας περὶ τοῦ εὐϋποστηρίκτου κτλ. τῶν ἀξιώσεων τοῦ πένητος· ἂν δ’ οὗτος γνωμοδοτήσῃ τὸ ἐναντίον, ἀντίκλητος τοῦ πένητος διορίζεται ὁ δεύτερος κληρωθεὶς ὡς εἴρηται δικηγόρος ἐκ τῶν γνωμοδοτησάντων περὶ τοῦ βασίμου τῶν ἀξιώσεων τοῦ πένητος. Μεταβιβαζομένης τῆς δίκης εἰς ἕτερον δικαστήριον, ἐξάγεται ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τὸ ὄνομα τοῦ δικηγόρου, ὅστις εἰς τὸ δικαστήριον τοῦτο ὑπερασπισθήσεται τὸν πένητα. Ἂν οὗτος γνωμοδοτήσῃ ὅτι ἡ δίκη φαίνεται ἀνυποστήρικτος, ἐνεργοῦνται τὰ ἄνω εἰρημένα. Ὁ τὰ δικαιώματα τῆς πενίας ἀπολαύσας δὲν δύναται ν’ ἀντιπροσωπευθῇ δι’ ἑτέρου πληρεξουσίου ἐν τοῖς δικαστηρίοις. Ἡ ἀπόφασις ἀποφαινομένη περὶ τῆς ἀπολαύσεως ἢ μὴ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πένητος εἶναι ἀνέκκλητος, ἀλλ’ οὐχ ἧττον προϊούσης τῆς δίκης, εἰ μὲν ἐπετράπη ἡ ἀπόλαυσις τῶν τῆς πενίας δικαιωμάτων, δύναται δι’ ᾐτιολογημένης ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου, εἰς ὃ εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ δίκη, νὰ ἀνακληθῇ τὸ χορηγηθὲν τοῦτο εὐεργέτημα, ἀφοῦ προηγουμένως προσκληθῇ εἰς ἀκρόασιν ὁ τὰ τῆς πενίας δικαιώματα ἀπολαύσας· εἰ δὲ δὲν ἐχορηγήθησαν τὰ δικαιώματα ταῦτα, δύναται ὁ ἅπαξ αἰτήσας ταῦτα νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς αὐτὰς διατυπώσεις, δι’ ὧν χορηγοῦνται τὰ τῆς πενίας δικαιώματα, ἀλλ’ οἱ λόγοι, εἰς οὓς στηριχθήσεται ἡ ἀξιουμένη πενία αὐτοῦ, πρέπει νὰ ᾖναι μεταγενέστεροι τῆς πρώτης καταθέσεως τοῦ ἐφημερίου καὶ τῶν γειτόνων. Ὅταν ὡς ἐκ τῆς ὁριστικῆς ἀποπερατώσεως τῆς δίκης μεταβάλλεται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ πένητος, τὸ δικαστήριον ἀποφαίνεται τοῦτο ἐντὸς ὁριστικῆς ἀποφάσεως καὶ ὁ γραμματεὺς τοῦ δικαστηρίου ἐκκαθαρίζει τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, οὗ τὸ δημόσιον ἐστερήθη ὡς ἐκ τῆς χορηγήσεως τῶν τῆς πενίας δικαιωμάτων. Ἡ ἐκκαθάρισις αὕτη πέμπεται εἰς τὸ ἁρμόδιον ταμεῖον καὶ εἰσπράττεται τὸ ἐκκαθαρισθὲν ποσὸν παρὰ τοῦ πένητος κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων Νόμου. Πᾶσα ἐναντία διάταξις τῆς πολιτικῆς δικονομίας καταργεῖται·» Ἐν Ἀθήναις, τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1865.

Οἱ Βουλευταὶ

Α. Α. ΜΠΑΛΑΝΟΣ, ΧΑΡΙΛ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ, Α. ΔΗΜΗ-

ΤΡΙΑΔΗΣ, Π. Ι. ΜΑΝΩΛΙΔΗΣ.

§86ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς εἶχα ζητήσει τὸν λόγον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἔχετε τὸν λόγον.

§88ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί! ἡ κατάχρησις, ἥτις πρὸ ἐτῶν λαμβάνει χώραν περὶ τὴν ἀπόλαυσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πένητος εἰς πολιτικὰς δίκας, ἔκαμεν ὥστε οἱ συντάξαντες τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον νὰ προβῶσι μέχρι τῆς καταργήσεως τοῦ ὑπὲρ τῶν πραγματικῶν πενήτων καθιερωμένου εὐεργετήματος. Δὲν κατακρίνω ἀπολύτως αὐτοὺς, διότι τόσον μεγάλη εἶναι ἡ κατάχρησις, ὥστε εὔποροι καὶ εὐκατάστατοι ἀπήλαυσαν πολλάκις τὸ δικαίωμα τοῦ πένητος. Ἀλλὰ δὲν μὲ πτοεῖ ἡ κατάχρησις, δὲν καταψηφίζω διότι ἄτιμοι καὶ ἀσυνείδητοι δήμαρχοι, ἄτιμοι καὶ ἀσυνείδητοι νομάρχαι, παραγνωρίζοντες τὴν ἀποστολήν των, ἐπιστοποίησαν ψευδῶς τὸν πλούσιον ὡς πένητα, διότι ἐπιθυμῶ, καὶ εἶναι δίκαιον, νὰ ληφθῇ φροντὶς νὰ περισταλῇ ἡ κατάχρησις, νὰ ἐκλείψῃ αὕτη, οὐδέποτε ὅμως νὰ κλείσωμεν τὰς πύλας τῆς δικαιοσύνης εἰς τοὺς πράγματι πένητας, εἰς τοὺς πτωχοὺς, οἵτινες μόλις ἐκ τῶν ἔργων των δύνανται νὰ οἰκονομῶσι τὰ πρὸς τὸ ζῇν καὶ δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν δικαστικῶν δαπανῶν. Ἠξεύρετε, Κύριοι, περὶ τίνος πρόκειται σήμερον; Πρόκειται νὰ καθαρίσωμεν τὴν λύμην ἀπὸ τὸν ὀφθαλμὸν, προσέξωμεν ὅμως μὴ ἐξορύξωμεν αὐτόν. Μ’ ὅλον ὅτι ὅμως βλέπω τὴν Βουλὴν διατεθειμένην νὰ καταργήσῃ τὸ ὑπὲρ τῶν πενήτων εὐεργέτημα, διότι, ὡς προεῖπον, συνέβησαν ἄπειροι καὶ μεγάλαι καταχρήσεις, μ’ ὅλα ταῦτα θὰ ἐπιμείνω, ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις εἶναι ἄδικος, καταστρεπτικὴ, ἀντικοινωνικὴ, διότι, ἐξασκήσας ἐπὶ δεκαπενταετίαν ἐντίμως τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι πολλάκις πολλοὺς μὴ εὐπόρους, πένητας, ἔσωσε τὸ ὑπὸ τῆς πολιτικῆς δικονομίας ἐν ἄρθ. 220 καθιερούμενον εὐεργέτημα. Θὰ σᾶς φέρω ἓν δύω παραδείγματα, δι’ ὧν ἐλπίζω νὰ σᾶς πείσω περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης μου, ἄλλως θὰ καταβῶ ἀπὸ τοῦ βήματος μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Ὑποθέσατε, Κύριοι, ὅτι ἀνδρόγυνόν τι διὰ λόγους τιμῆς ἀναγκάζεται νὰ λύσῃ δικαστικῶς τὸν συνδέοντα αὐτὸ γάμον. Ἂν τὸ ἀνδρόγυνον τοῦτο ᾖναι ἄπορον, ἂν δηλαδὴ ᾖναι πένητες καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξοδεύσωσιν 100 ἢ 150 δραχμὰς, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, τὶ θέλει γενῇ; ἢ θὰ τοὺς βιάσωμεν νὰ ἀνεχθῶσι τὴν ἀτιμίαν, ἢ θὰ τοὺς ὠθήσωμεν εἰς τὸ ἔγκλημα τῆς διγαμίας, καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν πολλά. Ἕτερον παράδειγμα, γεγονὸς χθεσινὸν, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐγὼ διεξήγαγον. Υἱὸς ἀγνώμων, υἱὸς σκληρὸς ἐδίωξεν ἀπὸ τῆς οἰκίας τὴν μητέρα του· ἡ δυστυχὴς μήτηρ ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ δικαστικῶς διατροφὴν, ἣν οἱ ἡμέτεροι νόμοι χορηγοῦσιν εἰς τοὺς γονεῖς. Ὁ υἱὸς αὐτὸς εἶναι συμβολαιογράφος.

§89ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νὰ τὸν ὀνομάσετε διὰ νὰ παυθῇ.

§90ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅταν ὑμεῖς γίνετε ὑπουργὸς, θέλω σᾶς τὸν ὀνομάσει. Ἀφῆκε καὶ ἐγένετο πρωτοδίκως ἐρήμην ἡ δίκη, ἔκαμεν ἀνακοπὴν, διετάχθησαν ἀποδείξεις. Ἀφοῦ δὲ ἐξεδόθη ὑπὲρ τῆς μητρὸς ἀπόφασις, ἔκαμεν ἔφεσιν, ἀφῆκε νὰ δικασθῇ καὶ αὕτη ἐρήμην, καὶ μόνον, ὅταν ἐξεδόθη ἡ ὁριστικὴ τοῦ Ἐφετείου ἀπόφασις, προσέλαβεν αὖθις παρ’ ἑαυτῷ συμβιβαστικῶς τὴν μητέρα του. Καὶ τῶν λόγων μου μάρτυς ὁ δικηγόρος Κύριος Ῥάλλης. Ἐὰν λοιπὸν ἔλειπε τὸ εὐεργέτημα τῆς πενίας, ἤθελε δικαιωθῆ ποτε ἡ μήτηρ ἐκείνη, τῆς ὁποίας τὰς δαπάνας τὰς μικρὰς, αἵτινες ἀπῃτοῦντο μέχρι τοῦδε, τὰς κατέβαλον ἄλλοι; Βεβαίως ὄχι, καὶ αὕτη ἡ δυστυχὴς καὶ τρισαθλία μήτηρ ἤθελεν ἐπαιτεῖ εἰς τοὺς δρόμους.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§92ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ πόσα ἔξοδα ἀπῃτοῦντο δι’ αὐτὴν τὴν δίκην;

§94ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διακόσιαι δραχμαὶ, ἐὰν ὅλα τὰ δικόγραφα ἐγράφοντο ἐπὶ χαρτοσήμου. Καὶ ταῦτα γνωρίζω μετὰ θετικότητος, καθ’ ὅσον κατηνάλωσα πολύτιμον ἡλικίαν εἰς τὸ δικαστικὸν στάδιον. Αὐτὰ τὰ δύω παραδείγματα καὶ ἄλλα πολλὰ, ἅπερ δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω, ἀρκοῦν νὰ μὲ πείσωσι νὰ μὴν ἐνδώσω ποτὲ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Νομοσχεδίου καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀπάλειψιν τῆς 2 § τοῦ ἄρθρου πρώτου τῆς ἀφορώσης τὴν κατάργησιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς πενίας. Καὶ ἓν μόνον τοιοῦτον μοῦ ἤρκει, Κύριοι, νὰ ἐπιμένω, διότι καθῆκον πάσης συνετῆς Κυβερνήσεως, παντὸς ἀντιπροσώπου εἶναι νὰ εὕρῃ τὰ μέσα ν’ ἀποκλείσῃ τὴν κατάχρησιν καὶ οὐχὶ νὰ καταργήσῃ πολύτιμον δικαίωμα, ὅπερ αἰῶνες καθιέρωσαν ὑπὲρ τῶν πενήτων. Ἐκτὸς τούτων ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Κυβέρνησις φέρει τὴν διάταξιν ταύτην διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο σιωπηλῶς καὶ οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας καταργεῖ τὸ ἄρθρον 220 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τὸ καθιεροῦν τὴν ἀρχὴν τοῦ εὐεργετήματος τῆς πενίας. Ἀλλ’ εἰς τοιαύτην τακτικὴν ἀπαξιῶ κἂν ν’ ἀπαντήσω. Πρὶν ἢ, Κύριοι, δώσω τέλος προσθέτω ὅτι ἀπεύχομαι ἀπὸ τοῦ νὰ φθάσῃ τις ἐξ ὑμῶν εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ ζητήσῃ πιστοποιητικὸν πενίας διά τινα δίκην του, διότι τότε, καὶ μόνον τότε θὰ αἰσθανθῇ τὴν σημαντικότητα αὐτοῦ, τὴν σπουδαίαν σημασίαν του, καὶ θέλει πικρὰ μεταμεληθῆ διὰ τὴν κατ’ αὐτοῦ ψῆφόν του, ἀλλὰ τότε θὰ ᾖναι πλέον ἀργά. Ἀπεύχομαι, εἶπον, ἀπὸ τοῦ νὰ φθάσῃ τις εἰς τὴν θέσιν τοῦ πένητος, ἀλλ’ ἡ τύχη εἶναι εὐμετάβλητος. Οὐδεὶς ἀρκεῖ νὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ ἀπὸ τὰς περιπετείας αὐτῆς· μὴ λοιπὸν καταψηφίσητε τὸ εὐεργέτημα τῆς πενίας ἵνα μή ποτε πικρῶς μεταμεληθῆτε. Αὐτοὶ, Κύριοι, ἐν συντόμῳ εἶναι οἱ λόγοι οἵτινες μὲ πείθουσι νὰ μένω ἀμετάβλητος κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου.

§95Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐξακολουθῶ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ μολαταῦτα εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀντίθετον ἰδέαν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας Τσιριμῶκος. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ὡς πρὸς τὴν ἀπολαυὴν τοῦ δικαιώματος τῆς πενίας, μὲ ἀπαλλάττουσι νὰ λαλήσω καὶ ἐγὼ περὶ αὐτῶν καὶ θέλω περιορισθῆ εἰς ὀλίγα καὶ μόνον. Δὲν εἶναι μόνοι ἐκεῖνοι οἱ λόγοι, οἵτινες ἔκαμον, ὥστε νὰ θέλωμεν νὰ καταδικάσωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα· ἡ κατάχρησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἔφερε τόσας ἀτιμίας, τὰς ὁποίας ὅταν ἐξετάσητε, θέλετε πιστεύσει ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλείψωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν. Κύριοι, καθόσον παρετήρησα ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου, οἱ ἄνθρωποι δὲν δυσκολεύονται νὰ πληρώσωσι τὰ τέλη τῆς σημάνσεως, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τόσον πολλὰ καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται ὅλοι οἱ ἄλλοι νὰ τὰ πληρώσωσιν· ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ὅλοι οἱ ἄλλοι εὑρίσκονται εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ δικηγόροι, θέλοντες ν’ ἀπολαμβάνωμεν περισσότερα, ἐδιδάξαμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ ν’ ἀπολαμβάνωσι τὸ δικαίωμα τοῦ πένητος. Τί συμβαίνει λοιπόν; ἕνας ἄνθρωπος ὑπάγει εἰς τὸν δικηγόρον καὶ τοῦ ἐκθέτει τὴν ὑπόθεσίν του, ὁ δὲ δικηγόρος τοῦ λέγει ὅτι ἔχει ἄδικον. Δὲν σημαίνει τοῦτο, τῷ ἀποκρίνεται ὁ πελάτης, ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα τοῦ πένητος, θὰ τὸν παιδεύσω τὸν ἀντίδικόν μου· ὅσον δὲ διὰ τὸν κόπον σου, θὰ σὲ πληρώσω καλά. Τοιουτοτρόπως γίνεται καὶ διὰ τοῦτο κατήντησεν ὥστε τὰ πινάκια τῶν ἐνταῦθα δικαστηρίων νὰ ἐμπεριέχωσι πληθὺν ὑποθέσεων, ὥστε ἐπὶ πέντε ἔτη αὗται νὰ μὴ δυνηθῶσι νὰ λάβωσι πέρας. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῶν Ἐφετείων, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι μέχρι τοῦδε κανεὶς δὲν ἔλαβε τὸ δικαίωμα τῆς πενίας ἀπὸ τὸ Εἰρηνοδικεῖον. Ἐρωτῶ, ἀπήλαυσέ ποτε πτωχὸς ἄνθρωπος ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου τὸ δικαίωμα τῆς πενίας;

§96ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§97Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἔχῃ τις νὰ λάβῃ ἀπὸ πολλοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ ὀλίγα, τότε τὰ συνάπτει ὅλα εἰς ἕν, κάμνει ἓν κατάστιχον καὶ τότε μόνον ζητεῖ τὸ δικαίωμα τῆς πενίας κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· καὶ τοῦτο γίνεται πολλὰ σπανίως, καὶ ἐπικαλοῦμαι πολλοὺς τῶν βουλευτῶν, οἵτινες εἶναι δικηγόροι καὶ γνωρίζουσι περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ σήμερον, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσάγεται, δὲν ἔχομεν νὰ φοβώμεθα ἀπὸ τοὺς πένητας, διότι οἱ πένητες ἀπολαύουσι τοῦ ἡμίσεως, τὸ ὁποῖον ἐπληρόνετο μέχρι τοῦδε. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διὰ νὰ κινήσῃ τις σήμερον ἀγωγὴν εἰς τὸ πρωτοδικεῖον θὰ βάλῃ τὸ χαρτόσημον τῶν 50 λεπτῶν, θὰ πληρώσῃ 50 λεπτὰ διὰ τὸ ἐπιδοτήριον, 50 λεπτὰ διὰ τὴν πρότασιν, 50 λεπτὰ διὰ τὴν προτίμησιν· κατόπιν θὰ τοῦ χρησιμεύσωσιν ἄλλα τόσα, ὥστε θὰ ἐξοδεύσῃ μόνον 14 δραχμὰς διὰ νὰ ἀπολαύσῃ τὸ δίκαιόν του. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μένουν ὅπως εἶναι τώρα τὰ δικαστήρια, πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὰ δικαστήρια, ὥστε ν’ ἀπονέμηται ταχέως ἡ δικαιοσύνη καὶ τότε εὐχαρίστως θέλουσι πληρόνει τὰ τέλη τῆς σημάνσεως καὶ δὲν θέλουσι ἐξακολουθεῖ νὰ λαμβάνωσι χώραν αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐγένοντο, διότι ἦτον ἀδύνατον νὰ ὁρισθῇ ὁ πένης καὶ τούτου ἕνεκεν ἔφθασε νὰ λάβωσι τὸ δικαίωμα τῆς πενίας ἄνθρωποι, τῶν ὁποίων ἡ περιουσία ἀναβαίνει μέχρι τοῦ ἑκατομμυρίου, καὶ διατί τοῦτο; διότι ἐλογίζετο καὶ ἡ ἅμαξα καὶ οἱ λακέδες ὡς ἐκ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων. Λοιπὸν θέλετε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις; Ἠκούσατε ὅτι καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κατέγινεν, ὥστε νὰ σχηματίσῃ μίαν τάξιν πενήτων καὶ νὰ ὁρίσῃ τὴν πενίαν καὶ ἐστάθη ἀδύνατον, διότι ἦτον ἀδύνατον νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ.

§98ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν ἔδωσε τὸν ὁρισμὸν τοῦ πένητος.

§99Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ· καὶ θεωρῶ ἐκεῖνον τὸν ἄνθρωπον, ὅστις δὲν δύναται νὰ ἐργάζηται, ἀλλὰ εἶναι ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ συντρέξῃ τις· ὅταν οὗτος δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὸ χαρτόσημον, βεβαιωθῆτε, ὅτι θέλουσιν εὑρεθῆ ἄνθρωποι, νὰ τὸν προστατεύσωσι καὶ ν’ ἀπολαύσῃ τὸ δίκαιόν του. Ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν κακῆς πίστεως διάδικον. Ἠξεύρετε, νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν ἄλλο· διάταξίς τις τῆς δικονομίας ὑποχρεοῖ τοὺς δικηγόρους νὰ ὑπερασπίζωνται ἀμισθὶ τοὺς πτωχοὺς, καὶ νὰ σᾶς εἴπω μίαν ἀλήθειαν, ἐὰν ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ αὐτὴ ἡ διάταξις, οἱ δικηγόροι ἤθελον ἀποθάνει τῆς πείνης, διότι αἱ περισσότεραι ὑποθέσεις εἶναι πενήτων. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡμεῖς ζῶμεν καὶ ἔχομεν καὶ περιουσίαν, διότι ὅλοι οἱ πένητες μᾶς πληρόνουν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξάγεται ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἦσαν πράγματι πένητες, ἀλλ’ ἀπελάμβανον τὸ δικαίωμα τοῦ πένητος. Ἐκτὸς τούτου αἱ δίκαι πολλαπλασιάζονται, καὶ ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια ὅπως ταχέως ἀποπερατῶνται αἱ δίκαι, ποτὲ δὲν θὰ ἀπολαύσωμεν δικαιοσύνην καὶ δὲν θὰ προστατεύσωμεν ἀληθῶς τοὺς πένητας· ἐκεῖ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιστήσῃ καλῶς τὴν προσοχήν της. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ μὴν ἠμπορέσωσι νὰ πληρώσωσι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα, οὐδὲ μὲ τὸν ὁρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ δώσωσιν, ὁρίσαντες ὡς πένητας ἐκείνους, οἵτινες ζῶσιν ἐκ τῆς ἐργασίας των.

§100ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ὀνομάζω πένητας ἐκείνους μόνον, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσιν ἡμερομίσθιον καὶ ζῶσιν ἀπὸ ἡμερομίσθιον.

§101Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πολλάκις ὑπερασπίσθην ἐργάτας καὶ εἶδον ὅτι δύνανται νὰ πληρόνωσι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα· ἀλλ’ ἕνας ἄλλος.... ὁ Κ. Πρόεδρος μᾶς ἀνέφερε τοὺς ἐπαίτας· ἀλλ’ οὔτε οἱ ἐπαῖται ἀδυνατοῦν νὰ πληρώσωσι τὰ ἔξοδα, διότι ὑπερασπίσθην μίαν δίκην μιᾶς ἐπαίτιδος, ἥτις εἶχεν 9,000 δραχ. εἰς τὸν τόκον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οὔτε οἱ ἐπαῖται εἶναι πένητες, ὥστε πιστεύσατε ὅτι αἱ καταχρήσεις τοῦ παρελθόντος πρέπει νὰ μᾶς κάμωσι νὰ φροντίσωμεν νὰ λείψωσιν εἰς τὸ μέλλον. Ἐπομένως ἡ παραδοχὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου ὄχι μόνον θέλει παρέξει εὐκολίαν, ἀλλὰ θέλει μᾶς ἀπαλλάξει καὶ ἀπὸ ἄλλας κακὰς συνεπείας. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ὑποστηρίζω τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει.

§102ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, πρέπει νὰ καθιερώσωμεν σύμφωνα μὲ τὰς ἰδέας τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα πένητες δὲν ὑπάρχουν· εἶναι εὐτυχὴς ἡ ἰδέα καὶ εὔχομαι νὰ ᾖναι ἀληθὴς καὶ πραγματική. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου μοὶ εἶναι εὐχάριστον, καθόσον ὠφελοῦμαι καὶ ἐγὼ ἐξ αὐτοῦ, διατί; διότι οὔτε ἐσεῖς εἶσθε πένητες ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, οὔτε καὶ ἐγὼ θὰ παρασταθῶ ὡς τοιοῦτος. Τί προκύπτει ἐκ τοῦ ἄρθρου; ὅτι καθιεροῦται ἓν εὐεργέτημα δι’ ἡμᾶς τοὺς μὴ πένητας· ἰδοὺ μία παραχώρησις εἰς ἡμᾶς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ ἄρθρον, διότι εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν περιουσίαν μας. Ἀλλά, Κύριοι, ἄλλη εἶναι ἡ ἀποστολή μας καὶ περιμένω τοὺς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μεριμνῶντας καὶ ἰδίως τὸν Κ. Σακελλαριάδην νὰ ἔλθῃ ἐδῶ νὰ ὑψώσῃ τὴν βροντώδη φωνήν του ὑπὲρ τῶν πενήτων. Δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Χρηστοπούλου, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι πένητες εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ πένητες καὶ οἱ πλούσιοι ἐξισοῦνται, ἢ ἀφομοιοῦνται καθὼς ἡ Ἑπτάνησος μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Μέχρι τοῦδε ἔχομεν ἰσότητα ἐνώπιον τοῦ νόμου, ἀλλὰ διεκρινόμεθα εἰς πλουσίους καὶ πτωχούς· σήμερον, συμφώνως μὲ τὰς νέας ἀρχάς, οἱ πτωχοὶ οἱ μὴ ἔχοντες τὸν ἄρτον γίνονται ἴσοι μὲ τοὺς πλουσίους. Αὐτὸ εἶναι τὸ νέον νομοσχέδιον, αὐτὰς τὰς ἀρχὰς καθιεροῖ καὶ αὐτὰς τὰς ἀρχὰς ἐν συνειδήσει, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ χωρὶς νὰ ὑποβάλω μερικὰ γεγονότα καὶ χωρὶς νὰ προκαλέσω τὴν σκέψιν σας ἐπ’ αὐτῶν. Ἂν εὑρῆτε, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου αὗται εἶναι ἀνυπόστατοι καὶ ὅτι πρέπει νὰ φέρετε τὸν πέλεκυν ἐκεῖ ὅπου τὸν φέρει τὸ νομοσχέδιον, ὁ νόμος, εἶσθε κύριοι· ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ ἀκουσθῇ κἀμμία φωνή, τὸ νὰ δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἐψήφισε νόμον ἐν ἀγνοίᾳ, εἶναι ἄτοπον τοῦτο καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ ὀλίγην ὑπομονὴν διὰ νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς παρατηρήσεις μου. Τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐλαττόνει τὰ μέχρι τοῦδε δικαστικὰ τέλη κατὰ τὸ ἥμισυ· διὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐλάττωσις, πρέπει νὰ ᾖναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε καταβαλλόμενα δικαστικὰ τέλη εἶναι ὑπέρογκα, καταστρεπτικὰ καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου ὁ λαὸς γογγύζει, ὅτι ἕνεκα τούτου ὁ λαὸς καταθλίβεται. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι πρὸ 25 ἐτῶν ἐν ἐνεργείᾳ, μοὶ φαίνεται; καὶ νομίζω ὅτι πολλὰ παράπονα ἐκ μέρους τῶν εὐκαταστάτων διαδίκων δὲν ἠγέρθησαν καὶ δὲν πρέπει, ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, νὰ ἐλαττώσωμεν φόρον τὸν ὁποῖον ὁ πολίτης πληρόνει ἀγογγύστως, καὶ ὅστις εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ μέρος δὲν εἶναι ἐπαχθής· δὲν πρέπει αὐτὸν τὸν φόρον νὰ τὸν ἐγγίσωμεν, νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν· καὶ πότε; ὅταν παρακατιὼν ὁ νόμος αὐξάνει τὸν φόρον τῆς ἀξίας, ὅστις ἔφθανε μέχρις ἑξήκοντα δραχμῶν τὸν αὐξάνει ἀπεριόριστως. Ἂν ὁ νόμος τοῦ χαρτοσήμου ᾖναι ἐπαχθής, ἂν ὁ φόρος ᾖναι ἄδικος καὶ ὑπερβολικός, πρέπει νὰ μετριασθῇ καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ ἰδίως κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πληρωμὴ τοῦ τέλους ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ μέτριον, διότι φθάνει μέχρι τῶν 60–100 καὶ 200 δραχμῶν, κατὰ τὸν νέον νόμου. Ἂς ἐξετάσωμεν δέ, Κύριοι, ἐν ὀλίγοις ἐὰν τῷ ὄντι τὰ δικαστικὰ τέλη τὰ πληρονόμενα κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον εἶναι ὑπέρογκα. Τὰ δικόγραφα, κύριοι, εἰς τὰς δίκας κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἶναι εἰς 50 λεπτῶν χαρτόσημον τάξεως καὶ ἀνάγονται εἰς τὴν διαδικασίαν τοῦ εἰρηνοδικείου· εἷς λοιπὸν ὅστις ἤθελε κάμει μίαν ἀγωγὴν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην πληρόνων 50 λεπτά, δὲν πληρόνει κἀνὲν μεγάλο πρᾶγμα, ὅταν αὐτὸς ᾖναι εὐκατάστατος· τὸ νὰ ἐλαττώσωμεν τώρα αὐτὰ τὰ πενῆντα λεπτὰ εἰς 25 δὲν βλέπω, κύριοι, τί κατορθώνομεν, δὲν βλέπω τὸ μέγα τοῦ φόρου καὶ τὴν διαφορὰν ἥτις θέλει γίνει ἐκ τούτου. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ δικόγραφα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὸ πρωτοδικεῖον, τὸ ἐφετεῖον, εἰς τὸν Ἄρειον πάγον, αὐτὰ ὅλα γράφονται ἐπὶ χαρτοσήμου μιᾶς δραχμῆς τάξεως· δὲν ὑπάρχει διακλάδωσις, ὥστε εἰς μὲν τὰ πρωτοδικεῖα νὰ ᾖναι μιᾶς, εἰς τὸ ἐφετεῖον νὰ ᾖναι δύω, εἰς τὸν Ἄρειον πάγον νὰ ᾖναι τριῶν δραχμῶν τὸ χαρτόσημον, διὰ νὰ εἴπῃ τις, ἂς ἐξισώσωμεν αὐτὰ ὅλα τὰ δικόγραφα ὁ νόμος εἶναι ἐπιεικέστατος εἰς τοῦτο, ὡς εἶπον, διότι εἴτε εἰς τὸν Ἄρειον πάγον δικάζεσθε, εἴτε εἰς τὸ πρωτοδικεῖον, εἴτε τὸ ἐφετεῖον, εἰς μιᾶς δραχ. χαρτόσημον γράφονται τὰ δικόγραφα. Εἶναι βαρὺς αὐτὸς ὁ φόρος; ὄχι. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὰς ἀποφάσεις· αἱ ἀποφάσεις τοῦ Εἰρηνοδικείου αἱ ὁριστικαὶ γράφονται εἰς 2 δραχμῶν χαρτόσημον, αἱ ἀποφάσεις τοῦ Πρωτοδικείου εἰς 5 δραχμῶν, τοῦ Ἐφετείου καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς 10 δραχμῶν. Δὲν βλέπω, ποῖος ὁ λόγος, ὅτι ἕνας διάδικος ὅστις ἔχει τὰ μέσα νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, θὰ ἔχει τόσον μέγα συμφέρον νὰ ἀπαλλαχθῇ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ πληρώσῃ 10 δραχμὰς διὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν θέλει γράψει ὁ Ἄρειος Πάγος ὥστε νὰ τὸν ἐλαφρώσωμεν λέγοντες εἰς αὐτὸν ἀντὶ δέκα νὰ πληρώσῃ 5 δραχμάς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐλαττώσεως ὅλων τῶν φόρων, ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης ἀπῄτει τοῦτο· ὅταν ὅμως τοὺς φόρους δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς φέρεται διὰ νὰ αὐξηθῇ ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου, τότε εἶμαι ὅλως διόλου ἐνάντιος νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ δικαστικὰ τέλη κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἤκουσά τινα ὑποψιθυρίσαντα, ὅτι αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν ὀφείλομεν νὰ τὴν κάμωμεν, διότι εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὰ δικαστικὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου εἶναι ἐλαφρότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα πληρόνομεν ἡμεῖς ἐδῶ· ἐὰν αὐτὸς ᾖναι ὁ λόγος, τότε δὲν βλέπω διατί τὴν Ἑπτάνησον νὰ τὴν οἰκονομήσωμεν εἰς μικρὰ πράγματα διὰ νὰ τὴν ὑποβάλωμεν εἰς μεγάλας ὑποχρεώσεις· πῶς δικαιολογούμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ὅτι ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ τέλη χάριν σου τὰ ἐλαττόνομεν εἰς τὸ ἥμισυ, τὰ τέλη ὅμως τοῦ χαρτοσήμου τῆς ἀξίας τὰ αὐξάνομεν εἰς τὸ τριπλάσιον, τὸ πενταπλάσιον ἐκείνων τὰ ὁποῖα πληρόνεις; Δὲν μοὶ φαίνεται εὐθεῖα αὐτὴ ἡ ὁδός. Ἡ Ἑπτάνησος ἐπεθύμησε νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἡ Ἑλλὰς τὴν ἀπεδέχθη, τὴν ἐνηγκαλίσθη, τὴν ἐπροσκάλεσε, τὴν ἠγάπησε καὶ τὴν ἥνωσε μετὰ τοῦ ἑαυτοῦ της· δὲν πρέπει ἡ Ἑπτάνησος νὰ ζητῇ δικαιώματα ἐξαιρετικά· ὁ νόμος τοῦ χαρτοσήμου ἐφαρμόζεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἂν οἱ Ἕλληνες ἐπιβαρύνωνται, πρέπει καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι νὰ ἐπιβαρύνωνται, διότι εἶναι ἡνωμένοι. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἔχει ἴσως ἡ Ἑπτάνησος φόρους ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι βαρεῖς, βαρύτεροι ἀπ’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους πληρόνομεν ἡμεῖς. Ἡ Ἑπτάνησος εἶναι ἐν τῷ δικαιώματί της νὰ κάμῃ πρότασιν καὶ νὰ εἴπῃ, ὁ βαρὺς φόρος ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος π. χ. νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρόνουν ἐν Ἑλλάδι, καὶ Κύριοι, δὲν ἠμποροῦμεν τότε νὰ εἴπωμεν, ὅτι σεῖς, Κύριοι, πρέπει νὰ ἦσθε Εἵλωτες, πρέπει νὰ πληρώσητε τὸ διπλοῦν· ἀλλὰ θὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς Ἑπτανησίους, ὅτι ἔχουν δίκαιον καὶ καθὼς τοὺς ὑποχρεοῦμεν νὰ πληρόνουν τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρόνομεν ἡμεῖς, τοιουτοτρόπως ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν ὅπως ἀπαλλαχθῶσι καὶ ἀπὸ τοὺς βαρυτέρους φόρους, τοὺς ὁποίους πληρόνουν, καὶ νὰ τοὺς ἐξισώσωμεν μὲ τοὺς ἐν Ἑλλάδι. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ὁδὸς καὶ ἡ δικαιοσύνη. Ἀλλά, κύριοι, εἴτε ἐλαττώσητε τὸν φόρον αὐτόν, τὰ δικαστικὰ τέλη, εἴτε τὰ ἀφήσητε ὅπως ὑπάρχουν, εἶναι παραδεκτὸν, εἶναι εὔλογον νὰ καταστρέψητε τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον ἡ νομοθεσία ἐχορήγησεν ὑπὲρ τῶν πενήτων πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μὴν ᾖναι ἀποκλεισμένη ἡ θύρα τῆς δικαιοσύνης εἰς αὐτούς, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τινῶν ἐγγυήσεων νὰ δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ διεκδικῶσι τὰ δικαιώματά των ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; εἶναι εὔλογον, λογικὸν, δίκαιον, φιλάνθρωπον αὐτοὺς τοὺς πένητας νὰ τοὺς ἐγκαταλείψωμεν εἰς τὴν τύχην των; νὰ τοὺς εἴπωμεν, ὅτι ὀφείλετε νὰ πληρώσητε, ἄλλως μὴ προσέλθητε εἰς τὰ δικαστήρια; Τότε θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος ῥήτωρ καὶ βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἔλεγε περὶ Πλούτωνος. Ἀλλὰ, κύριοι! μᾶς εἶπον, ὅτι εἰς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῶν πενήτων γίνονται καταχρήσεις, καὶ ἑπομένως, διότι γίνονται καταχρήσεις, ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουν σήμερον, ὄχι μόνον αἱ καταχρήσεις νὰ προληφθοῦν, νὰ ἐκλείψουν, ἀλλὰ τὸ εὐεργέτημα νὰ καταστραφῇ καὶ ὑπὲρ τῶν μὴ καταχρασθέντων αὐτὸ, διότι ἕνας πλούσιος ἢ εἴκοσιν ἐδολιεύθησαν τὸν νόμον, κατεχράσθησαν τὸν νόμον, καὶ ἐταπεινώθησαν καὶ ἐξηυτελίσθησαν παρασταθέντες ὡς πένητες· διὰ τοῦτο ἀντὶ νὰ καταδιώξητε ἐκείνους, ἀντὶ νὰ λάβητε μέτρα, ὥστε οἱ προκαλοῦντες αὐτὰς τὰς καταχρήσεις νὰ περισταλῶσι, θέλετε νὰ καταστραφῇ ὁ πτωχὸς, ὅστις δὲν ἔκαμε καθόλου κατάχρησιν· διατὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ δικαστήρια ὁ ἀληθὴς πτωχός; Αὐτὴ ἡ λογικὴ δὲν χωρεῖ εἰς τὸν νοῦν μου. Ὅταν λαμβάνουν χώραν καταχρήσεις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς νόμου, τότε γίνονται προσπάθειαι νὰ θεραπευθοῦν καὶ νὰ ἐκλείψουν αἱ καταχρήσεις, ἀλλ’ ὄχι νὰ καταστραφῇ ὁ νόμος καὶ νὰ πάθουν οἱ ἀθῶοι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμον τὰς καταχρήσεις. Ἀληθῶς, κύριοι! τὸ συνομολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι εὑρέθησαν δήμαρχοι, οἵτινες εἰς οὐδὲν ἀναλογιζόμενοι τὴν εὐθύνην των, τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, κατεχράσθησαν αὐτὸ τὸ μέσον ὡς μέσον ἐξασκήσεως ἐπιῤῥοῆς ἐπὶ τῶν δημοτῶν των· εὑρέθησαν δήμαρχοι, οἵτινες ἔδωκαν ψευδῆ πιστοποιητικὰ εἰς πολλοὺς οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο χωρὶς νὰ περιορισθοῦν τὰ πρὸς τὴν συντήρησίν των ἀναγκαῖα νὰ πληρώσωσι δικαστικὰ ἔξοδα· ἀλλὰ, κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εἰς ὅλας τὰς δίκας δὲν παρουσιάζονται ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν δύνανται πραγματικῶς νὰ πληρώσωσι τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, ἔστω καὶ 14 δραχ. καθὼς ὑπελόγισεν ὁ Κ. Χρηστόπουλος. Ἐὰν, κύριοι, ἐλαττώσωμεν κατὰ τὸ ἥμισυ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, πάλιν ὁ ἀληθὴς πένης δὲν δύναται νὰ τὰ πληρώσῃ. Ὑποθέσατε, κύριοι, μίαν σύζυγον, τὴν ὁποίαν ὁ σύζυγός της ἀπεδίωξεν ἀπὸ τὴν συζυγικὴν οἰκίαν, ἥτις ἔχει καὶ 2, 3 τέκνα, καὶ τὴν μὲν προῖκά της ἔχει κατὰ νόμον ὁ ἀνὴρ καὶ τὴν καρποῦται, αὐτὴ δὲ δὲν μετέρχεται κανὲν ἐπάγγελμα καὶ τὰ τέκνα δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐργασθῶσιν. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ σύζυγος ἂν θελήσῃ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν κακοήθη σύζυγον διατροφὴν, ἂν ἡ γυνὴ αὐτὴ θέλῃ ἀπὸ τὸ δικαστήριον νὰ ζητήσῃ τὸν ἄρτον της, ποῦ θέλει εὕρει τὰς 5, τὰς 15 δραχμὰς, διὰ νὰ προκαταβάλῃ τὰ δικαστικὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ὁ νόμος; πόθεν θέλει τὰ πορισθῆ αὐτὴ ἡ γυνή; Ὁ Κ. Χρηστόπουλος σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπερασπίσθη πολλὰς δίκας, ὅτι αἱ περισσότεραι ἦσαν τῶν πενήτων καὶ εἰς τὰς περισσοτέρας ἐπληρώθη· τὴν πεῖραν ταύτην ἔκαμον καὶ ἐγώ· ἡμεῖς ἐπληρώθημεν ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατὰ κατάχρησιν ἔφερον τὴν ἔνδειξιν τῆς πενίας, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους ὑπερασπίσθημεν, ὑπῆρχον καὶ ἀληθῶς πένητες, εἰς αὐτοὺς πολλάκις εὑρέθημεν εἰς ἀνάγκην νὰ δώσωμεν 2, 3 δραχμὰς διὰ νὰ ἀγοράσωσιν ἄρτον, καὶ δὲν ἐλάβομεν τίποτε. Λέγων λοιπὸν ταῦτα δὲν ἀγορεύω ὑπὲρ τῶν καταχρήσεων, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς ἀληθοῦς πενίας, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν ἀπροστάτευτον· δὲν πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς πένητας, ἂν δὲν ἔχετε χρήματα νὰ καταβάλητε, διότι εἶσθε ἀληθῶς πένητες, δὲν δύνασθε νὰ ἐμφανισθῆτε ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις ἐφρόντισα νὰ κάμω μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἀφ’ ἑνὸς θέλω εἰς τὸ ἑξῆς νὰ καταστήσω πλέον συγκεκριμένην, λεπτομερῆ τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ δήμαρχος. Μέχρι τοῦδε, κατὰ τὸ ἄρθρον 220 τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ὁ δήμαρχος ἐπιστοποίει, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ πρόσοδος τοῦ δεῖνα ἀνθρώπου δὲν ἀρκεῖ νὰ πληρώσῃ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα χωρὶς νὰ μὴ περιορισθῶσι τὰ πρὸς διατροφὴν αὐτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι ἡ πιστοποίησις δὲν πρέπει νὰ δίδηται τόσον ἀπολύτως καὶ γενικῶς, διότι, ὅταν ὁ δήμαρχος πιστοποιῇ, ὅτι ὁ δεῖνα ἔχει κατάστασιν καὶ πρόσοδον, ἀλλὰ δὲν φθάνει νὰ πληρώσῃ ἔξοδα χωρὶς νὰ μὴ περιορισθοῦν τὰ ἀναγκαῖά του, ἄν τις τῷ εἴπῃ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπολαμβάνει 3 δραχ. τὴν ἡμέραν καὶ ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ μὲ τὰς δύω, ὥστε ὑπάρχει περίσσευμα διὰ νὰ πληρώσῃ δικαστικὰ ἔξοδα, ὁ δήμαρχος δύναται νὰ ἀποκριθῇ ὅτι δὲν ἀρκοῦν αἱ 2 δραχμαὶ πρὸς διατροφήν του, διότι κατὰ τὴν κρίσιν του πρέπει νὰ ἐξοδεύσῃ περισσότερα. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν τροπολογίαν μου ἀπαιτῶ, ὥστε ὁ δήμαρχος νὰ κάμῃ μίαν καταγραφὴν καὶ ἐκτίμησιν τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ πένητος, νὰ σημειοῖ ποῖον ἐπάγγελμα μετέρχεται, πόσιν οἰκογένειαν ἔχει, ποίας ἡλικίας καὶ ἐκ τίνων μελῶν σύγκειται, καὶ τότε νὰ κάμνῃ ἕνα ὑπολογισμὸν καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ πρόσοδος τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνει ἐξ ὅλης τῆς περιουσίας του καὶ ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν τέκνων του, ἂν ἔχῃ τοιαῦτα, αὐτὴ δὲν φθάνει νὰ πληρώσῃ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Ὅταν δὲ αὐτὸ τὸ συμπέρασμα ἀντιφάσκῃ ἐντελῶς μὲ τὸ περιεχόμενον τοῦ ὅλου, ὁ νομάρχης θέλει τῷ εἰπῇ, ὅτι παραλογίζεται καὶ δὲν θέλει ἐπικυρώσει τὸ πιστοποιητικόν. Θέλω λοιπὸν αὐτὸν τὸν κατάλογον, ὅστις δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον τῆς δικονομίας. Κατόπιν ὑποχρεῶ τὸν πένητα νὰ ὁρκίζηται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ὄχι ὅτι ἡ κατάστασίς του δὲν φθάνει νὰ πληρώσῃ δικαστικὰ ἔξοδα χωρὶς νὰ περιορισθοῦν τὰ ἀναγκαῖά του, (διότι ὁ ὅρκος οὗτος εἶναι ἐλαστικός, καὶ διότι ἐν τῇ συνειδήσει του ὁ πένης δύναται νὰ νομίζῃ ὅτι καὶ δέκα δραχμὰς ἂν ἀπολαμβάνῃ, θέλει ὅμως διὰ τὰς ἀνάγκας του 20, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ ὁρκισθῇ), ἀλλὰ ἀπαιτῶ νὰ βεβαιώσῃ ἐνόρκως, ὅτι εἶναι ἀληθῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πιστοποιεῖ ὁ δήμαρχος· νὰ βεβαιώσῃ τοὐτέστι δι’ ὅρκου τὸ περιεχόμενον τοῦ πιστοποιητικοῦ, διότι ἡ δικονομία δὲν τὸν ὑποχρεόνει εἰς τοῦτο. Ὕστερον ἀπ’ αὐτὰ τὰ δύω ἀπαιτῶ καὶ ἓν πιστοποιητικὸν ἑνὸς δικηγόρου, ὅτι ἡ δίκη του δὲν εἶναι ψευδὴς, τὸν ὁποῖον δικηγόρον νὰ διορίζῃ ὁ πρόεδρος. Ἔγιναν αὐτὰ τὰ τρία καὶ ἀπήλαυσεν ὁ ἄνθρωπος τὸ δικαίωμα τῆς πενίας. Προσθέτω, ὅτι ὁ δήμαρχος, ὅστις ἦλθε νὰ πιστοποιήσῃ ψευδῶς, ὅτι δὲν ἔχει περιουσίαν παρὰ τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα, ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ πένης εἶχε καὶ ἄλλην, νὰ καταδιώκεται ἐπὶ ψευδεῖ πιστοποιήσει, καὶ προσέτι νὰ ᾖναι ὑπόχρεως νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ δημόσιον ὅλα τὰ τέλη τῆς σημάνσεως. Ἰδοὺ ἕνας χαλινὸς μέγας, ὅστις κάμνει τοὺς δημάρχους νὰ συλλογίζωνται πολὺ ἂν πρέπει νὰ βεβαιώσωσι ψευδῆ γεγονότα, ἔχων κατ’ αὐτοῦ καὶ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν καὶ τὴν ζημίαν τοῦ βαλαντίου του. Προσθέτω, ὅτι ὁ πένης ἐκεῖνος ὅστις ἤθελεν ὁρκισθῆ ψευδῶς, νὰ καταδιώκηται ἐπὶ ψευδορκίᾳ ἐνώπιον τῶν Ποιν. δικαστηρίων· καὶ ἰδοὺ ἕνας ἄλλος χαλινὸς, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ εὐκατάστατος δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ παρασταθῇ ψευδῶς ὡς πένης. Τώρα, κύριοι, ἀφοῦ λαμβάνω ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα, ἔρχομαι νὰ δώσω καὶ πολλὰς ἄλλας ἐγγυήσεις αἱ ὁποῖαι νὰ προλαμβάνουν τὰς καταχρήσεις περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δικαιώματος τῆς πενίας. Τί λέγει ὁ νόμος ὁ μέχρι τοῦδε; ὅτι ὅταν ἕνας διάδικος ᾖναι πένης, τότε καὶ ὁ ἄλλος ἀπαλλάττεται τῶν τελῶν· αὐτὸ εἶναι ἄδικον· διότι ἐγὼ, ὅστις εἶμαι ἐναγόμενος ἀπὸ ἕνα ὅτι τὸν χρεωστῶ, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μὴ καταβάλλω τὰ τέλη τῆς σημάνσεως. Λέγω λοιπὸν, ὅτι μόνον ὅταν ὁ πένης ᾖναι ἐνάγων, ἀνακόπτων, ἐκκαλῶν ἢ ἀναιρεσείων, τότε, ἐπειδὴ αὐτὸς πρέπει νὰ καταβάλλῃ κατὰ νόμον τὰ τέλη τῆς σημάνσεως, ἀπαλλάττεται τῆς προκαταβολῆς· ὅταν ὅμως ὁ ἀντίδικός του ᾖναι ἐνάγων, ἐφεσείων, ἀναιρεσείων, ἐκεῖνος πρέπει νὰ καταβάλλῃ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως, καὶ ὀφείλει νὰ τὰ καταβάλλῃ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ τὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τὸν πένητα, ὅταν καταδικασθῇ· διότι ὅταν τις ἐνάγῃ ἕνα πένητα καὶ τοῦ ζητεῖ 1000 δραχ., ἐὰν γνωρίζῃ ὅτι ὁ ἐναγόμενος δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ, τότε δὲν θὰ κάμῃ μίαν ματαιοπονίαν, ἀλλὰ τὸν ἐνάγει διότι ἐλπίζει, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ λάβῃ τὰ ὀφειλόμενα· ἐὰν δὲ καταβάλῃ εἰς τὴν δίκην αὐτὴν 200 δραχμὰς, τότε πρὸς ταῖς 1000 τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ τοῦ ἐπιδικάσῃ καὶ αὐτὰ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα μαζῆ μὲ τὴν ἀπαίτησίν του νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὰ εἰσπράξῃ. Ἰδοὺ ὅτι κλείεται μία θύρα καταχρήσεως. Ἔρχεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ὁ πένης ἐνάγει ἕνα ἄλλον μὴ πένητα καὶ καταδικάζεται ὁ μὴ πένης νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν πένητα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτει νὰ πληρώσῃ. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, ἐπειδὴ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως ὁ ἐνάγων δὲν τὰ προκαταβάλλει, αὐτὰ τὰ τέλη ἐκκαθαρίζονται καὶ στέλλεται σημείωσις εἰς τὸν ταμίαν, ὅστις ὀφείλει νὰ τὰ συνάξῃ ἀπὸ τὸν ἄλλον τὸν μὴ πένητα διάδικον τὸν καταδικασθέντα· διότι ἢ ὁ πένης τὰ προκαταβάλλει καὶ τὰ λαμβάνει ἀπὸ τὸν δικαζόμενον, ἢ ὁ καταδικαζόμενος μὴ πένης τὰ πληρόνει εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ ταμεῖον δὲν ζημιοῦται. Τί συμβαίνει ὅμως, κύριοι; συμβαίνει τὸ ἄτοπον, ὅτι οἱ γραμματεῖς τῶν δικαστηρίων ἐκκαθαρίζοντες τὰ τέλη τῆς σημάνσεως, περιορίζονται μόνον εἰς τὰ τῆς ἀποφάσεως καὶ τῶν πρακτικῶν, τὰ δὲ τῶν δικογράφων τοῦ πένητος δὲν τὰ καθαρίζουν, ἐνῷ εἶναι δίκαιον ὁ μὴ πένης, ὅστις καταδιώκεται, καταδικάζεται, νὰ πληρώσῃ ὄχι μόνον τὰ τέλη τῆς σημάνσεως τῆς ἀποφάσεως καὶ τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν δικογράφων. Ἔρχεται, κύριοι, μία τρίτη περίπτωσις, τὴν ὁποίαν προβλέπω διὰ τῆς τροπολογίας μου. Ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων λέγει, ὅτι ὁ πένης ὁ λαμβάνων ἀντικλητήριον δὲν ἀπαλλάττεται ἐντελῶς τῆς πληρωμῆς καὶ τῶν τελῶν τῆς σημάνσεως, ἀλλὰ προσωρινῶς, ὑπόσχεται δὲ νὰ τὰ πληρώσῃ ὅταν βελτιωθῇ ἡ κατάστασίς του. Εἰς τοῦτο ἐγένετο κατάχρησις, διότι ἐθεωρήθη ὅτι ὑπάρχει μία ὑπόσχεσις ἄνευ σημασίας καὶ ποτὲ πένης καταδικασθεὶς δὲν ἐθεωρήθη ὅτι ἐβελτιώθη ἡ κατάστασίς του. Ἐγὼ προβλέπω καὶ λέγω ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου, ὅτι, εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, ὅταν ἀποπερατωθῇ ἡ δίκη τοῦ πένητος, πάντοτε νὰ στέλληται σημείωσις τῶν τελῶν τῆς σημάνσεως εἰς τὸν ταμίαν, ὅστις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἂν εὕρῃ περιουσίαν τοῦ πένητος, νὰ τὰ εἰσπράττῃ καὶ αὐτά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ αἰσθάνομαι, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἐὰν τὰ τέλη τῆς σημάνσεως δὲν ᾖναι ὑπέρογκα, τὰ παράβολα ὅμως τὰ ὁποῖα καταβάλλουν οἱ διάδικοι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων εἶναι βαρέα. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς ἀναγκάζει νὰ προστρέξουν εἰς τὸ δικαίωμα τῆς πενίας· διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον ὅπως τὰ παράβολα, τὰ ὁποῖα καταβάλλονται διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς διαδικασίας διὰ τὴν αἴτησιν τῆς ἀναιρέσεως, νὰ μετριασθοῦν κατὰ τὸ ἥμισυ. Κ. Πετμεζᾶ ἠθελήσατε νὰ μετριάσετε τὰ τέλη τῆς σημάνσεως· διατί; διότι εἶναι μεγάλα. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλα, καὶ ἀποδεικνύω ὅτι μεγάλα εἶναι τὰ παράβολα, τὰ ὁποῖα πληρόνουν οἱ διάδικοι εἰς αὐτὰς τὰς τρεῖς περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων καταθλίβονται καὶ γογγύζουν καὶ ἀναγκάζονται νὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαιώματα τῆς πενίας· δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως θέλετε ἐλαφρύνει μόνον τοὺς πλουσίους, τοὺς δὲ πένητας θέλετε κάμει ἴσους μὲ τοὺς πλουσίους. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν δὲν ἠμπορῶ νὰ κατανοήσω εἰς ποίας βάσεις, εἰς ποίαν ἀρχὴν, εἰς ποίαν δικαιοσύνην τὴν στηρίζετε. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος καὶ ζητῶ ν’ ἀποῤῥιφθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Βλέπετε δὲ, ὅτι περὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ὑπάρχει πρότασις σύμφωνος τοῦ Κ. Μπαλάνου, ὑπάρχει πρότασις σύμφωνος τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν συμφωνεῖ καὶ ὁ Κ. Τσιριμῶκος, θέλει συμφωνήσει καὶ πᾶς ὅστις ἦλθεν εἰς τὴν πρακτικὴν, ὅστις γνωρίζει τὸν κόσμον, ὅστις γνωρίζει ὅτι δὲν εἶναι ὅλοι πλούσιοι, ὅτι εἶναι καὶ πένητες, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σέρβος.

§104ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι, θέλω προσπαθήσει νὰ ἦμαι βραχύς, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ εἶναι ἀπηυδημένη καὶ ὀλίγα εἰσέτι περιμένει ν’ ἀκούσῃ. Πολλὰ ἐῤῥέθησαν ἑκατέρωθεν καὶ ὑπὲρ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τοὺς πένητας καὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Θαυμάζω ὅμως περὶ ἑνὸς καὶ μόνου πράγματος, ὅτι, ἐνῷ νομοθετοῦμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου καὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον καὶ διὰ τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, οἱ νόμοι τοὺς ὁποίους πρόκειται ἐκεῖσε νὰ καταργήσωμεν. Οἱοσδήποτε νόμος πρέπει ὡς ἀναντίῤῥητον βάσιν νὰ ἔχῃ ἓν τῶν δύω· ἢ ν’ ἀναπληρώσῃ ἓν κενὸν εἰς τὴν νομοθεσίαν, ἢ νὰ καταργήσῃ ἕτερον ὅστις ἐπέφερε κακὰ ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦ νόμου τούτου λέγετε, προτιθέμεθα ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸ Κράτος ἀπὸ μίαν κατάχρησιν. Ἠρώτησα δὲ νὰ μάθω εἰς τί συνίσταται αὐτὴ ἡ κατάχρησις καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ἀφαρπάζει ἀπὸ τὸ δημόσιον τὰ ⅘ τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τὸν μὲν, καὶ κατ’ ἄλλον τὰ 9/10. Τοῦτο μεγάλως μὲ ἐξέπληξε, δικαιολογεῖ ὅμως τὴν νομοθετικὴν πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου· ἀλλ’ ἐνῷ ἡ πρόνοια αὕτη παρίσταται μέχρι τινὸς βάσιμος διὰ τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα, δὲν ἐννοῶ διατὶ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ διατάξεις τοῦ Ἑπτανησιακοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι καὶ ἱερὰ δικαιώματα προστατεύουσι καὶ εἰς κἀνὲν κακὸν ἐξαγόμενον δὲν ἀπέβησαν. Ἐξετίμησα πολὺ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου ἀντιπροσώπου Ὀλυμπίας Κ. Χριστοπούλου, εἰπόντος προχθὲς, ὅτι ἐννοεῖ τὴν ἀφομοίωσιν νὰ γίνῃ, ὥστε νὰ ληφθῶσι νόμοι καὶ ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον, ὅσοι εἶναι καλοὶ καὶ κατάλληλοι. Ἀλλὰ τὴν σήμερον θαυμάζω πῶς τοιοῦτος κανὼν παραγκωνίζεται ὅλως διόλου· ἐξητάσατε, κύριοι, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ περὶ πενίας νόμου τῆς Ἑπτανήσου; οὐδόλως· οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἴσως τοὺς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐν τούτοις εἰς τὴν Ἑπτάνησον, μεταξὺ 100 διαδίκων, τρεῖς μόνον ὡς ἔγγιστα παρουσιάζονται ὡς πένητες, ἐπειδὴ πραγματικῶς πένητες· διατὶ τοῦτο; διότι ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχουν διατάξεις εὔλογοι, ἱεραὶ, αἱ ὁποῖαι ἔφερον εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· ἀφ’ ἑτέρου, τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῶν ἐκεῖσε ὑπαλλήλων, ὑπάρχει τιμιότης εἰς τοὺς ὑπαλλήλους πρὸς τιμίαν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Διατὶ λοιπὸν, ἐνῷ τοιοῦτοι εἶναι οἱ νόμοι, ἐνῷ τοιαῦτα τὰ ἐξαγόμενα, αὐτὰ δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ οὐδεὶς γίνεται λόγος διὰ τὴν Ἑπτάνησον; Ἐὰν εἰσάγετε διατάξεις διὰ τὴν Ἑλλάδα ἵνα ἀποφύγητε καταχρήσεις, δὲν εἶναι εὔλογον νὰ ἐξαλείψητε τοὺς καλοὺς νόμους, νὰ φέρετε διατάξεις τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι τυχὸν νὰ ᾖναι ἀνατρεπτικαὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Ἰδοὺ, ὑπάρχει εἷς καλὸς νόμος. Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ τὸν ἀνατρέψωμεν; ἢ πῶς θὰ ἦμαι ἐγὼ δικαιολογημένος αὔριον; ποῖον λόγον θὰ δώσω εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου, ὅτι κατέστρεψα ἕνα καλὸν νόμον; Ὁ νόμος ὑπάρχει; ὑπάρχει ἀνάγκη πρὸς διόρθωσιν; ὑπάρχει κατάχρησις; Ὄχι, διότι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, παρουσιάζονται εἰς τὸ δικαστήριον ὡς πένητες, ἐκεῖνοι μόνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πραγματικῶς πένητες καὶ ἔχουν ἱερὰ δικαιώματα ἐνώπιον τῆς κοινωνίας διὰ νὰ προστατευθῶσιν. Ἓν ἄτομον διὰ μυρίας αἰτίας ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἐν πενίᾳ· πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐπικουρίαν τοῦ νόμου, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν περίθαλψιν τῆς κοινωνίας. Δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ, δὲν πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀπελπισίαν· πρέπει νὰ χειραγωγηθῇ· τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ δικαιοσύνη, τοῦτο ἡ φιλανθρωπία, τοῦτο τὸ χριστιανικὸν καθῆκον. Ἐπειδὴ ὑπάρχει μία κατάχρησις, ὡς λέγουν τινὲς, πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἄκρα; ὄχι. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατάχρησις, πρέπει νὰ διορθωθῇ. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀφομοιώσεως, τὴν ὁποίαν ἐννοῶ ὡς συγχώνευσιν τῶν νόμων τῶν δύω μερῶν, καὶ ὄχι κατάκτησιν τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς Ἑπτανήσου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, σταματήσατε, ἐξετάσατε τὰς διατάξεις τῆς Ἑπτανησίου νομοθεσίας, λάβετε ὑπογραμμὸν τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήγαγεν ἐκείνη ἡ νομοθεσία, καὶ ἔπειτα θεσπίσατε· ἀλλ’ οὐχὶ νὰ σύρωμεν πέλεκυν διὰ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ καταστρέψωμεν τὰς καλὰς διατάξεις, ὅπως φέρωμεν ἄλλας ἀμφιβόλου τοὐλάχιστον ἀποτελέσματος. Τὸ τοιοῦτον μέτρον δὲν δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ. Ἀντέτεινα πρὸ μικροῦ εἰς τὴν ἀφομοίωσιν, ἀντέτεινον πρὸ μικροῦ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου οὐχὶ διότι δὲν εἶμαι πεπεισμένος περὶ τῆς ἀφομοιώσεως, ὑπὸ τὴν σκιὰν τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ τάσσομαι, ἀλλὰ διότι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐθεώρησα ἐπιβλαβὲς τὸ προτεινόμενον μέτρον. Ἀφοῦ ἅπαξ ὁ ἔντιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προχθὲς διεδήλωσεν, ὅτι τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς Ἑπτανήσου, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐν συνόλῳ, μᾶς δίδει ἓν ἀποτέλεσμα πολὺ μεγαλείτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἤθελε μᾶς δώσει, ἐὰν ἅπαντες οἱ φορολογικοὶ νόμοι τῆς Ἑλλάδος ἐφηρμόζοντο ἐν Ἑπτανήσῳ (τὸ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος)· καὶ ἀφοῦ ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος ἀπαρτίζει ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, παραδεχόμεθα τὸ ὅλον διότι εἶναι ἐπωφελὲς διὰ τὸ Κράτος, καὶ προσθέτομεν κἄτι τι περισσότερον· διότι, ἐὰν ᾖναι κατά τι περισσότερον βεβαρυμένη ἡ Ἑπτάνησος, θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἔτι μᾶλλον προσθετομένου τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου εἰς ἐκτενέστερα ὅρια ἀπὸ τὰ νῦν ὑπάρχοντα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ, ὅτι εἶναι ἐφαρμοστέον καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἐν τούτοις παρατηρῶ, ὅτι ἤλθατε νὰ ὁμιλήσετε καὶ πάλιν περὶ τοῦ ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§106ΣΕΡΒΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν διάταξιν, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει εἰς οἱονδήποτε νὰ παρίσταται ὡς πένης, ἐγὼ ἀντιτείνω εἰς τὸ τοιοῦτον σύστημα, πρῶτον διότι τείνει νὰ παραβλάψῃ ἱερὰ δικαιώματα τῶν πενήτων, δεύτερον διότι ὑπάρχουσιν ἐν Ἑπτανήσῳ νόμοι σωτήριοι, οἵτινες οὐ μόνον πρέπει νὰ διατηρηθῶσιν, ἀλλὰ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ εἰς τὴν ἐπικράτειαν τοῦ πρώην ἐλευθέρου Βασιλείου.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χρηστόπουλος.

§108Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δὲν ἤθελον ζητήσει τὸν λόγον ἐὰν δὲν ἐλάμβανον ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λευκάδος. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω ὀλίγας παρατηρήσεις καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Κ. Κυπριάδου. Ὁ Κ. Κυπριάδης, ὑποστηρίζων τὴν τροπολογίαν, συνωμολόγησε καὶ αὐτὸς καὶ κατεδίκασε τὸ σύστημα τὸ μέχρι τοῦδε διέπον τὰ τῶν πενήτων· ἀλλ’ ἔφερε μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας θέλει ν’ ἀνοίξῃ μίαν νέαν διαδικασίαν· δὲν ὥρισεν ὅμως ποῖοι θέλουν εἶσθαι οἱ πένητες, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀπολαμβάνουν αὐτὰ τὰ δικαιώματα, ἀλλ’ εἶπεν, ἔχω εἰς τὴν τροπολογίαν μου νὰ λαμβάνῃ ὁ πένης ἓν πιστοποιητικὸν ἀπὸ τὸν Δήμαρχον περὶ τῆς πενίας του, καὶ ἂν δὲν ᾖναι πεπεισμένος περὶ τούτου, νὰ ἐξετάσῃ μία ἐπιτροπὴ καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ὁρκισθῇ καὶ νὰ διορίσῃ δικηγόρον κτλ. Μ’ ἄλλους λόγους, διὰ νὰ γίνῃ ὅλη αὐτὴ ἡ διαδικασία, ὁ πτωχὸς αὐτὸς, ἐὰν δὲν ᾖναι, θὰ γίνῃ πένης· θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν δήμαρχον, καὶ ἂν δὲν ᾖναι μὲ τὸ κόμμα του, δὲν θὰ τοῦ δώσῃ πιστοποιητικὸν καὶ θὰ κάμῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ δημάρχου· ἐπὶ τέλους δὲ, ἐὰν ὁρκισθῇ ψευδῶς, θὰ τῷ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας τῶν φυλακῶν δι’ ὀλίγας δραχμάς. Εἶναι ἀληθές, καθὼς εἶπον καὶ πρότερον, ὅτι ὑπάρχουν καὶ πένητες, ἀλλὰ διὰ 10 ἢ 50 πένητας πρέπει νὰ καταστρέψωμεν ὁλόκληρον σύστημα; Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀποκρούσωμεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὅλως διόλου. Λέγει ὁ κ. Κυπριάδης, ὅτι τὰ τέλη τῆς σημάνσεως εἰσπράττονται τώρα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μέχρι τοῦδε ἐπεβάλλετο ὅρκος διὰ νὰ τὰ πληρόνουν· ἀλλ’ ἐγὼ ὑπερασπίσθην πελάτην, ὁ ὁποῖος ἐκέρδησε μίαν περιουσίαν ἑνὸς ἑκατομμυρίου εἰς τὴν Λαμίαν καὶ ἔχει 30 χιλιάδων εἰσόδημα, καὶ τὰ τέλη τῆς σημάνσεως ἠμποροῦν νὰ ᾖναι 10 χιλιάδες δραχμῶν· τὰ εἰσέπραξαν; Αὐτὰ ἐγράφησαν εἰς τὰ χαρτιὰ καὶ ποτὲ δὲν ἐφηρμόσθησαν. Ἓν μόνον πρᾶγμα παραδέχομαι, τὸ τοῦ παραβόλου, καὶ πιστεύω ὅτι ἐδῶ, ἀφοῦ παραδεχθῶμεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ χαρτοσήμου, εἶναι δίκαιον νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ τὸ παράβολον. Τὸ παράβολον χρησιμεύει διὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου. Λοιπὸν, ὅταν ἐλαττώσωμεν τὸ ἥμισυ, ἀπαλλάττομεν αὐτοὺς τοὺς πενεστέρους νὰ προκαταβάλλουν 100 δραχμάς· ὥστε, ὅταν ἐπέλθῃ καὶ αὐτὴ ἡ τροπολογία, ἰδοὺ ὅτι τὰ πάντα κατ’ ἐμὴν ἰδέαν οἰκονομοῦνται. Πιστεύω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω καθόσον ἀφορᾷ τὸν νόμον· ἔρχομαι ὅμως εἰς ἓν ἄλλο σπουδαῖον ἀντικείμενον, εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ θίξῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Σέρβος, τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου, καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκεῖ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, 3% εἶναι οἱ πένητες. Διατί; διότι ἐκεῖ δὲν γίνονται καταχρήσεις, διότι ἐκεῖ οἱ ὑπάλληλοι εἶναι τιμιώτατοι. Μὰ, κύριοι, ἐὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν τόσον καλοὶ ὑπάλληλοι, δὲν πιστεύω καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον νὰ ᾖναι καλλίτεροι· διότι σεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐδῶ κατεδικάζετε τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, τοὺς ἀστυνόμους, τοὺς εἰσαγγελεῖς, τοὺς, τοὺς...... καὶ ἐλέγετε ὅτι αὐτοὶ ἦσαν ὄργανα τυφλὰ τῆς προστασίας. Ἠξεύρετε τί σᾶς ἔκαμε νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις; τὸ κνοῦτον τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας.

§109ΠΑΔΟΒΑΣ. Δὲν εἴχαμεν κνοῦτο.

§110ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ᾖναι, ἡ αὐστηρότης τῆς Ἀγγλίας. Καὶ σήμερον σεῖς, εἶμαι βέβαιος, θὰ προβῆτε περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς, ὅταν λάβετε τὰς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλ’ ἀφίνω τοῦτο· ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Λευκάδος νὰ μοὶ εἴπῃ, τί θέλετε οἱ Ἑπτανήσιοι; Σᾶς εἴπομεν γενικὴν ἀφομοίωσιν, μᾶς εἴπατε ὅτι θέλομεν νὰ σᾶς ῥίψωμεν μίαν ἀφομοίωσιν ἐξ ἀπροόπτου, νὰ σᾶς μεταχειρισθῶμεν ὡς χώραν κατακτημένην. Σᾶς εἴπομεν μεθοδικῶς νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀφομοίωσιν, μᾶς παρουσιάζετε εἰς κάθε νομοσχέδιον προσκόμματα. Λοιπὸν ὁσάκις παρουσιάζονται τοιαῦται προτάσεις, μὴ μᾶς φέρετε προσκόμματα, διότι θὰ μᾶς φέρετε εἰς μίαν διαίρεσιν τοιαύτην, διὰ τῆς ὁποίας δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ καταντήσουν τὰ πράγματα. Πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν μεθοδικῶς τὴν ἀφομοίωσιν, καὶ δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι σᾶς κατεκτήσαμεν. Ἡνώθημεν ὡς ἀδελφοὶ καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ διεπώμεθα ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς νόμους ὅλοι, καὶ ὀφείλομεν οἱ ὀλιγώτεροι νὰ ὑποκύπτωμεν εἰς τοὺς περισσοτέρους. Ἐὰν ὁ Κ. Σέρβος ἢ ὅστις ἄλλος τῶν Ἑπτανησίων ἔχῃ καλλίτερον σύστημα διοικητικὸν, ἂς ἔλθῃ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἂν ᾖναι ὀρθὸν, ὅλοι θέλομεν τὸ παραδεχθῆ· ὄχι νὰ μᾶς λέγετε, ἔχομεν ὡραίους νόμους, νὰ τοὺς πάρετε. Ποῖοι οἱ νόμοι σας; Ἐὰν ἦτο ἄλλη ἐποχὴ, ἤθελον σᾶς ἀποδείξει ποίους νόμους ἔχετε εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ψηφίζοντες τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, ὀφείλομεν νὰ τὸν καταστήσωμεν νόμον τοῦ Κράτους καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ὁ Κ. Σέρβος ἔχῃ τροπολογίαν τινὰ, ὡς βουλευτὴς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ὀφείλει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, καὶ ἂν ἡ πλειοψηφία τὴν παραδεχθῇ, θὰ τὴν ἀσπασθῇ καὶ θὰ ὑποκύψῃ ὅλον τὸ ἔθνος· ἐὰν ὅμως μείνουν οἱ ὀλιγώτεροι, δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι τοὺς ἔχομεν κεκτημένους, διότι παρατηρῶ ὅτι καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν εἶναι σύμφωνοι. Ἀπὸ τὸ ἓν μέρος λέγουν νὰ γίνῃ γενικὴ ἀφομοίωσις, ἀπὸ τὸ ἄλλο νὰ γίνῃ κατὰ μέρος, ἀπὸ τὸ ἄλλο νὰ μὴ γίνῃ καθόλου· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς, διότι νομίζουν μερικοὶ κύριοι, ὅτι θὰ ἐξασκοῦν μίαν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν τόπον των τὴν ὁποίαν εἶχον ἕως τώρα, ἐνῷ, ἐὰν γίνῃ γενικὴ ἀφομοίωσις, θὰ πεισθῇ ὁ Ἑπτανησιακὸς λαὸς ὅτι ἔγινε πράγματι ἕνωσις, διότι ἀκόμη ἡ Ἀστυνομία, ὅλαι αἱ ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπίεζον τὴν Ἑπτάνησον...........

§111Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Πιέζουν ἀκόμη ὅλαι.

§112ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε, ἰδοὺ ἕνας λέγει πιέζουν, ὁ ἄλλος λέγει δὲν πιέζουν. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, μὲ μόνην τὴν παρατήρησιν ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὸ παράβολον, νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὁ τόπος ἐδῶ.

§114ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω ὅτι εἶχον δίκαιον κατὰ τὴν ά. ἀγόρευσίν μου εἰπὼν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ οἰκεῖος τόπος νὰ ψηφισθῇ ἐδῶ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος θέμα, διότι πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, ἐνῷ ἡ πολιτικὴ δικονομία καθιεροῖ τὴν ἐξαίρεσιν ποῦ δὲν ἐφαρμόζεται οὗτος. Θέλετε λοιπὸν τὴν κατάργησιν τῶν διατάξεων τούτων τῆς πολιτ. δικονομίας; φέρετε περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον.

§115ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 37..........

§116ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ κ’ ἐγὼ ὅτι, δὲν εἶμαι ξένος αὐτῆς τῆς διατάξεως· ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἐδῶ καθιεροῦτε τὴν ἀρχὴν μὲ τὸν σκοπὸν νὰ συγκαταργήσωμεν τὰς διατάξεις ἐκείνας. Ἀντὶ λοιπὸν τούτου εἶμαι γνώμης νὰ σκεφθῶμεν πρῶτον ἂν δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν τὴν ὕπαρξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πένητος, καταστέλλοντες τὴν ὑπάρξασαν κατάχρησιν, διότι παρατηρεῖτε τώρα εἰς ποῖα ἄλλα ἀτοπήματα ἐφθάσαμεν; Τὸ παράβολον, τὸ ὁποῖον ἐπιμένετε νὰ καταργηθῇ, δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, εἶναι εἰδικὴ διάταξις τῆς πολ. δικονομίας· καὶ ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ τόσα πράγματα νὰ διορθωθοῦν εἰς τὴν δικονομίαν, μάλιστα τὸ περὶ ἐκτελέσεως, ὅπου δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, τὸ περὶ ἀποδείξεως καὶ τόσα ἄλλα. Κυβέρνησις σοφὴ, ἡ ὁποία θέλει νὰ διορθώσῃ αὐτὰς τὰς ἐλλείψεις, φέρει ἀπ’ εὐθείας αὐτοὺς τοὺς νόμους· ἐδῶ δὲν εἶναι ὁ οἰκεῖος τόπος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἔφερον ξηρὰ ξηρὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος, δηλ. τὴν ἀπάλειψιν τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου πρώτου. Ὅταν δὲ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ πρώην περὶ χαρτοσήμου νόμου τοῦ ἰσχύοντος, ἐπιλαμβανόμεθα τοῦ παρόντος θέματος, καθ’ ὅσον ἡ Βουλὴ βλέπει ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἤτοι πρὶν ἢ τροποποιηθοῦν αἱ σχετικαὶ διατάξεις τῆς πολ. δικονομίας, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς καταργήσεως ἢ μὴ τοῦ εὐεργετήματος τῆς πενίας, αἱ δὲ προτάσεις τοῦ Κυπριάδου καὶ Μπαλάνου ἀνατρέπουν ὁλόκληρα μέρη τῆς πολ. δικονομίας. Αὐτοῦ λοιπὸν νομίζω ἐγὼ ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ περιορισθῇ, προσθέτω δὲ ἐκτὸς τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα εἶπον, προσθέτω ὡς πρὸς τὰς παρεισφρησάσας καταχρήσεις, ὅτι ἤθελα νὰ ἦμαι Δράκων. Τὸ κεφάλι τοῦ δημάρχου ἤθελον νὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν λαιμητόμον διὰ νὰ ἐμποδίσω τὴν κατάχρησιν (θόρυβος.) Ἀναλόγως τῶν περιστάσεων ψηφίζονται οἱ νόμοι· μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι ὑπερβολή· ὀλιγώτερον εἶναι νὰ καταδικάσωμεν εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἐγκλημάτησεν, ἢ νὰ ἀφήσωμεν ἀπροστάτευτον τὸν πένητα, διότι ὁ μὲν ὑπέπεσεν εἰς ἔγκλημα, ἐνῷ ὁ δὲ οὐδ’ ἔπταισε. Λοιπὸν ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ πρώτου ἄρθρου. Κατόπιν ψηφίζοντες τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, ἠμποροῦμεν νὰ συμβιβάσωμεν αὐτὰ μὲ τὰς σχετικὰς διατάξεις τῆς πολ. Δικονομίας.

§117ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε ὀλίγας λέξεις νὰ εἴπω πρὸς τακτοποίησιν;......

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§119ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Τὸ πρῶτον ἄρθρον περιέχει δύω μέρη. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος ἐλαττοῦται κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω πάντοτε τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἐλαττόνῃ τοὺς δασμούς· λοιπὸν ὑποστηρίζω καὶ αὐτὸ τὸ μέρος. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τοὺς πένητας, ἰδοὺ τί ἐν συντόμῳ παρατηρῶ. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ καταχρήσεων, ὑποθέτομεν βεβαίως καὶ τὴν δικαίαν χρῆσιν. Τώρα ἕνεκα τῶν καταχρήσεων νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν δικαίαν χρῆσιν; εἰς αὐτὸ δὲν συμφωνῶ. Καὶ πρὸς ποῖον ἀποτέλεσμα; πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ὁ ἀληθὴς πένης νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὰ δικαιώματά του ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἢ νὰ ὑπερασπίζεται. Τὸ λοιπὸν δὲν συμφωνῶ· καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν 100 νομιζόμενοι πένητες παρουσιάζονται, ἐὰν μεταξὺ αὐτῶν τῶν 100 εὑρίσκωνται 5, 4, εἷς καὶ μόνος ἀληθῶς πένης; ἐγὼ πάντοτε θὰ εἴπω καὶ θὰ ὑποστηρίξω ὅτι δὲν θέλω νὰ θυσιάσω τὰ συμφέροντα τοῦ ἀληθοῦς πένητος, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνουν καταχρήσεις. Τὸ λοιπὸν ἐγὼ λέγω ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἄρθρου, διότι, καταλαμβάνετε, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐμποδίσωμεν ὅσον τὸ δυνατόν, νὰ μετριάσωμεν τὰς καταχρήσεις. Αὔριον, ἐὰν ἀγαπᾶτε, ἂς συζητήσωμεν, χωριστά, τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, ὡς τροποποιήσεις τοῦ νόμου τοῦ χαρτοσήμου, καὶ ἂς τὰς συζητήσωμεν, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν τώρα νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰς ὁποίας μᾶς παρουσιάζουν τροποποιήσεις. Ἑπομένως προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ βʹ. μέρος τοῦ ἄρθρου, διότι δὲν συμφωνῶ νὰ θυσιάζωμεν τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῶν πενήτων, διὰ νὰ ἐμποδίζωμεν τὰς καταχρήσεις.

§120ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὴν τροπολογίαν καὶ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐν μέρει χορηγοῦνται δικαιώματα καὶ ἐν μέρει ἀφαιροῦνται δικαιώματα· καθόσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται, δὲν ὑπάρχει δυσκολία νὰ εἴπῃ τις, ὅτι χορηγοῦνται εἰς ὅλους καὶ διὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δικαιωμάτων, ἐπειδὴ ἤδη ἀπέκτησαν πολλοὶ τὸ δικαίωμα τῆς πενίας, θὰ προσβάλῃ τὴν ἀρχὴν τῆς μὴ ὀπισθοδρομήσεως τῶν νόμων, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος... (θόρυβος).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 11 λέγει, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται μετὰ τρεῖς μῆνας (θόρυβος).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Κυπριάδου· τὴν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν· ἕπεται ἡ τοῦ Κ. Μπαλάνου· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν. Ἕπεται ἡ περὶ ἀπαλείψεως τῆς δευτέρας παραγράφου πρότασις τῶν Κ. Ἰακωβάτου, Σέρβου, Τσιριμώκου καὶ Μαρκορᾶ· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν. Ἀναγινώσκεται λοιπὸν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Βουλὴ παραδέχθη. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου καὶ περὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ εἰς τὸ πρώην Ἰόνιον Κράτος. Ἄρθρον 1. Τὰ δικαστικὰ ἐν γένει τέλει τοῦ χαρτοσήμου ἐλαττοῦνται κατὰ τὸ ἥμισυ τῶν μέχρι τοῦ νῦν πληρονομένων δυνάμει τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1836 νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἡ δὲ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους παραχωρουμένη λόγῳ πενίας ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῶν ἀνωτέρω τελῶν καταργεῖται.»

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον. Ἄρθρον 2. «Ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 21 τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1836 νόμου περὶ χαρτοσήμου περιεχομένη διατίμησις ὡς καὶ ἡ τοῦ ἀπὸ 27 Δεκεμβρίου 1836 Β. Διατάγματος περὶ τελῶν τῶν ἐμπορικῶν ἐγγράφων τροποποιοῦνται ὡς ἀκολούθως. ά) Αἱ ὑπερβαίνουσαι τιμαὶ ἀπὸ τῶν 10,000 μέχρι 100,000 δραχ. ὑποβάλλονται εἰς τέλος ἀξίας δραχμῶν 2½ ἀνὰ πᾶν ποσὸν ἐκ δραχμῶν 1,000· πᾶν δὲ ποσὸν μικρότερον αὐτοῦ θεωρεῖται διὰ τὴν ἐπιμέτρησιν τοῦ τέλους ὡς πλῆρες εἰς δραχ. 1,000 συνιστάμενον. Τὰ δὲ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν ἐγγράφων ὁρίζονται μέχρι δραχ. 500 εἰς λεπτὰ 25, 1000 εἰς λεπ. 50, καὶ οὕτω καθεξῆς, αὐξανομένου τοῦ τέλους κατὰ 50 λεπτὰ ἀνὰ πᾶν ποσὸν δραχ. 1000 μέχρι τῶν 100,000· πᾶν δὲ ποσὸν ἔλασσον τῶν 1000 δραχμῶν θεωρεῖται διὰ τὴν ἐπιμέτρησιν τοῦ τέλους ὡς πλῆρες ἐκ δραχμῶν 1000 συνιστάμενον. βʹ.) Ἐκ τοῦ καταναλισκομένου ἐνσήμου χάρτου διὰ ποσότητας ὑπερβαινούσας τὰς 20,000 δραχμῶν ἀνήκει εἰς τοὺς συμβολαιογράφους μόνον τὸ ἓν πέμπτον.»

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑπάρχουν δύω τροπολογίαι παρὰ τοῦ Κ. Ἰακωβάτου εἰς τὴν πρώτην παράγραφον. Ἡ τροπολογία ἔχει οὕτως· «αἱ τιμαὶ αἱ ὑπερβαίνουσαι τὰς δέκα χιλιάδας δραχμῶν ὑποβάλλονται εἰς τέλος ἀξίας δραχμῶν 2 ἀνὰ πᾶσαν χιλιάδα δραχμῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν. Ὑπάρχει ἡ ἑτέρα τροπολογία τοῦ νὰ διαγραφῇ ἡ περίοδος ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τοῦ «τὰ δὲ τέλη τοῦ χαρτοσήμου» καὶ λήγουσα εἰς τὸ «συνιστάμενον.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν, ἑπομένως ἡ Βουλὴ παραδέχεται βεβαίως τὸ ἄρθρον 2 ὅπως ἀνεγνώσθη. Ἄρθρον 3. «Ἡ παράγραφος 11 τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου ἀντικαθίσταται διὰ τῶν ἑπομένων διατάξεων. ά.) Κληρονομίαι καὶ κληροδοσίαι ὑπερβαίνουσαι τὴν ἀξίαν τῶν 2,000 δραχμῶν, περιερχόμεναι δὲ εἰς συγγενεῖς ἐκ πλαγίου μέχρι τοῦ 3ου βαθμοῦ, ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου ἀξίας πρὸς ἓν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν λογιζόμενον· περιερχόμεναι δὲ εἰς ἐκ πλαγίου συγγενεῖς 4ου καὶ ἀπωτέρου βαθμοῦ, ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου ἀξίας δύω ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Εἰς ἐξωτικοὺς δὲ εἰς τέλος ἀξίας 4 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. βʹ.) Κληρονομίαι καὶ κληροδοσίαι, αἵτινες περιέρχονται εἰς ἀνιόντας καὶ κατιόντας, εἰς συζύγους, εἰς θρησκευτικὰ, φιλανθρωπικὰ καὶ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα, ἀπαλλάττονται τῆς πληρωμῆς τέλους χαρτοσήμου ἀξίας. γʹ.) Τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου πληρόνεται ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ ἀποβιώσαντος μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν χρεῶν. δ.) Κληρονόμοι καὶ κληροδόχοι τοῦ ἐδαφίου ά. τοῦ παρόντος ἄρθρου ἢ ἐν περιπτώσει ἀνηλικιότητος οἱ ἐπίτροποι αὐτῶν ὀφείλουν νὰ ἐπιδώσωσιν, ἐπὶ προστίμῳ διπλασίῳ τοῦ τέλους, εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον τῆς τελευταίας κατοικίας τοῦ κληρονομουμένου, ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀφ’ ἧς λάβωσι γνῶσιν τῆς ἀποβιώσεως τοῦ κληρονομουμένου, δήλωσιν, ἥτις πρέπει νὰ περιέχῃ τὴν περιγραφὴν τῶν ἀντικειμένων τῆς κληρονομίας ἢ κληροδοσίας, τὴν ἀξίαν ἑκάστου, τὰ χρέη καὶ τὴν πρὸς τὸν ἀποβιώσαντα συγγενικὴν σχέσιν τοῦ δηλοῦντος. Ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος δύναται νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ἐὰν οἱ αἰτήσαντες τὴν παράτασιν ἐπιφέρωσι βασίμους πρὸς τοῦτο λόγους. έ.) Ἐὰν ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος δὲν ἔχῃ ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῆς δηλώσεως, ἀποστέλλει εἰς τὸ ἁρμόδιον ταμεῖον σημείωσιν τοῦ προσήκοντος τέλους πρὸς εἴσπραξιν αὐτοῦ. Ἐὰν ὅμως, ἔχων ἀντιῤῥήσεις, πείθεται ὅτι αὗται δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι σπουδαίαν τοῦ τέλους αὔξησιν, ὑποβάλλει αὐτὰς εἰς τὸ ἁρμόδιον Πρωτοδικεῖον, κλητεύων τὸν δηλώσαντα ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως, καὶ ἐξαιτούμενος νὰ ὁρίσῃ τὸ δικαστήριον τὸ τέλος, ὅπερ δέον κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Ἐφόρου νὰ πληρωθῇ. Τὸ Πρωτοδικεῖον δικάζει τὰς ἀντιῤῥήσεις διὰ συνοπτικῆς διαδικασίας. Κατὰ τῆς ἀποφάτεως τοῦ Πρωτοδικείου οὐδὲν ἔνδικον μέσον ἐπιτρέπεται. ϛʹ.) Παρελθούσης ἐπὶ ματαίῳ τῆς πρὸς δήλωσιν προθεσμίας, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος ὁρίζει τὸ εἰς τὴν κληρονομίαν καὶ κληροδοσίαν ἐπιβάλλον τέλος διὰ πράξεως ᾐτιολογημένης. Οἱ κληρονόμοι καὶ κληροδόχοι δύνανται ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς αὐτοὺς ἐπιδόσεως τῆς πράξεως ν’ ἀνακόψωσιν αὐτήν. Ἡ ἀνακοπὴ αὕτη ἐκδικάζεται κατὰ τὰ ἐν τῇ προηγουμένῃ παραγράφῳ ὡρισμένα δι’ ἀποφάσεως τοῦ Πρωτοδικείου, ἥτις δὲν ὑπόκειται ἐπίσης εἰς οὐδὲν ἔνδικον μέσον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀναγνωσθέντος ἄρθρου ὁ Κ. Ἰακωβάτος ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς τροπολογίας· «Κληρονομίαι καὶ κληροδοσίαι ἀδιάθετοι ἢ ἐκ διαθήκης, ὑπερβαίνουσαι μὲν τὴν ἀξίαν τῶν 2 χιλιάδων δραχμῶν, περιερχόμεναι δὲ εἰς συγγενῆ ἐκ πλαγίου πέραν τοῦ τετάρτου βαθμοῦ, ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου ἀξίας πρὸς 2% λογιζόμενον.»

§126ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ ἰδέα μου ἦτο νὰ ἐκτείνω τὸν βαθμὸν τῆς συγγενείας, διότι ἐντὸς τοῦ τρίτου καὶ τετάρτου θὰ ἀκολουθήσωσιν ἄτοπα· ἐνδέχεται δύω ἀδελφοὶ νὰ συζῶσι καὶ ὁ εἷς νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν περιουσίαν καὶ ὁ ἕτερος νὰ μὴ ἔχῃ οὐδέν· ἐνδέχεται ν’ ἀποθάνῃ ὁ ἔχων τέκνα καὶ ὁ μὴ ἔχων τέκνα νὰ κληρονομήσῃ· ἐν τοσούτῳ αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἀποθνήσκει δὲν εἶχε περιουσίαν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἑπομένως ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι, παραλαμβάνοντα τὴν περιουσίαν τοῦ πατρός των.

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ᾖναι ἡ περιουσία τοῦ πατρός των, δὲν θὰ πληρώσουν, ἂν δὲ ἡ τοῦ θείου των, θὰ πληρώσωσι· καὶ, ἂν τὰ πράγματα ᾖναι περιπεπλεγμένα, θὰ κάμωσιν ἔνστασιν τὰ ὀρφανά.

§128Χ. Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον εἶναι σπουδαῖον καὶ ὅλοι ἔχομεν νὰ φέρωμεν σπουδαίας ἐπ’ αὐτοῦ παρατηρήσεις· ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ τὸ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Αὔριον θέλομεν ἐξακολουθήσει τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον. Ὥρα 5 καὶ 10/60.