1865.10.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 61

Τῆς 28 Ὀκτωβρίου 1865.

(Πέμπτη).

Ὥρα 12, 10′

Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος Κ. Στεφανόπουλος.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Ἐπὶ τοῦ πέμπτου κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τὸ καθ’ ὑπέρβασιν 11,000 δραχ. νὰ λογισθῇ εἰς βάρος τοῦ Κ. ὑπουργοῦ· αὐτὸ ἐῤῥέθη κατ’ ἐπανάληψιν, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σημειωμένον. Ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου Κ. Κουμουνδουράκη ἀναφορὰ τοῦ δημάρχου Οἰτύλου μετὰ πράξεως τοῦ ἰδίου δημοτικοῦ συμβουλίου περὶ μεταθέσεως τῆς ἐπαρχιακῆς δικαιοδοσίας τοῦ δήμου Ἠλείας εἰς τὸν δῆμον Καλαμῶν. Ἀναφορὰ Γεωρ. Τζουκαλᾶ Ζακυνθίου, πολίτου ἕλληνος, ζητοῦντος νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ δραστήρια μέτρα διὰ τὰς ἐνεργείας τοῦ Πανσλαβισμοῦ ἐν Φιλιππουπόλει διαφόρων προπαγανδῶν, ἰδίως δὲ ὡς πρὸς τὰ ἐκεῖ προξενεῖα. Ἀναφορὰ τῆς χήρας Τζουρῆ, ζητούσης προικοδότησιν ὑπὲρ τῆς θυγατρός της. Θέλουν σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠξεύρετε ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἐγείρεται τὸ ζήτημα τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Μητροπολίτου Ζακύνθου, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ἰδίως δὲ ὁ εἰσηγητὴς ὑπόσχεται ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν τὸ φέρει ἐμπαίζων τὴν Βουλὴν τοιουτοτρόπως.

§5ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἐδόθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν αὐτὴν ἡμέραν πρὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ ὑπουργείου, ἐπὶ ἓξ δὲ ἡμέρας δὲν ἦτο συνεδρίασις καὶ δὲν ἤρχοντο οἱ βουλευταί· διὰ νὰ διευκολύνωμεν δὲ τὴν ὑπόθεσιν ἔλαβον οἱ βουλευταὶ κατ’ ἰδίαν τὰ ἔγγραφα διὰ νὰ τὰ μελετήσουν. Εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Προέδρου, ὅστις θὰ τὰ φέρῃ αὔριον διὰ νὰ συνταχθῇ ἡ ἔκθεσις.

§6ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν εὐχαριστῆσθε εἰς ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος εἰσηγητὴς, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Σᾶς εἶπεν ὅτι παρῃτήθη τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἕνεκα τούτου ἀπουσίαζον τὰ μέλη. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ὤφειλον, Κύριε εἰσηγητὰ, νὰ ἔλθουν νὰ ἐργασθῶσι, διότι πρὸς τοῦτο ἐκλήθησαν· ἔπειτα λέγει, ὅτι τὰ ἔγγραφα περιῆλθον ἀπὸ χεῖρας εἰς χεῖρας, καὶ τοῦτο εἶναι ἕνας ἐμπαιγμὸς διὰ νὰ μὴ ἔλθουν ποτὲ ἐνώπιόν σας. Ζητῶ λοιπὸν νὰ ἔλθουν ἀμέσως εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ν’ ἀποφασίσῃ.

§7ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ δοθῇ προθεσμία μέχρι τοῦ Σαββάτου, καὶ ἐὰν ἕως τότε δὲν ὑποβάλῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσιν, νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀναφορά.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, ἐὰν δὲν παρουσιάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της τὸ Σάββατον, νὰ συζητηθῇ τὴν Δευτέραν ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι χθὲς ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ τὸ ἀντικείμενον περὶ τῆς παύσεως τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Κερκύρας· τίς ζητεῖ τὸν λόγον κατὰ τῆς προταθείσης ἐλαττώσεως;

§11ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πίστωσιν καθὼς ἐφέρθη εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε λοιπὸν, διότι ἀπεφασίσθη ἐλάττωσις 200,000 δραχμῶν.

§13ΠΑΔΟΒΑΣ. Εἰς τὰ διάφορα αὐτὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1865, καὶ κυρίως καθόσον ἀφορᾷ τὰ ποσὰ τῶν μηνῶν Δεκεμβρ. καὶ Νοεμβρ., ἐγένετο πρότασις ἐλαττώσεως ποσοῦ, καὶ αὐτὴ ἡ πρότασις, κύριοι, βασίζεται εἰς τὸν λόγον, ὅτι καὶ αἱ θέσεις τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου κατηργήθησαν, καὶ, διὰ νὰ μὴν ἐπαναλάβωμεν τὰ αὐτὰ, καὶ διάφοροι θέσεις καθηγητῶν καὶ διδασκάλων τοῦ γυμνασίου καὶ τῶν λυκείων τῆς Ἑπτανήσου κατηργήθησαν· ὥστε ἐξ ἀνάγκης δι’ αὐτοὺς τοὺς τελευταίους τρεῖς μῆνας πρέπει ἀπὸ αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865 προσδιωρίσθη, νὰ γίνῃ ἡ σχετικὴ ἐλάττωσις ἀναλόγως τοῦ μισθοῦ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀπαλλαχθέντων. Διὰ νὰ ἠμπορέσω, κύριοι, νὰ ἐξηγήσω εἰς ὑμᾶς ποία ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἀπέναντι αὐτῆς τῆς προτάσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ τῆς Ζακύνθου, ἐπιτρέψατε νὰ διατρέξω ἐν συντόμῳ τὰ ἀπ’ ἀρχῆς λαβόντα χώραν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διὰ νὰ σᾶς καταπείσω, ὅτι ἐνόσῳ ὑπάρχει εἷς νόμος, εἴτε καλὸς, εἴτε κακὸς, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραβιάσῃ τὸν νόμον τοῦτον, καὶ πρὸς τούτοις νὰ προλάβῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἑνὸς προταθέντος νομοσχεδίου. Ἐξηγοῦμαι· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, κύριοι, ὅτι ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις ἐν Ἑπτανήσῳ ἤρχισεν ἀπὸ τὸ ἔτος 1800, οὔτε ἐπίσης νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀειμνήστου Γκιλφὸρδ ἱδρύθησαν ἐν Ἑπτανήσῳ Πανεπιστήμιον, γυμνάσια, λύκεια καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ὅτι πρὸς παγίωσιν αὐτῶν τῶν διαφόρων καταστημάτων, ὑπαρχούσης τῆς Ἰονίου Κυβερνήσεως ἐξεδόθησαν διάφοροι νόμοι· ἀλλ’ ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς ἀξιοτίμου ταύτης Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νόμου 20 τῆς ἑνδεκάτης Βουλῆς ὑπὸ ἡμερομηνίαν 15/27 Ἰουλίου 1857, νόμου, κύριοι, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν πλήρει ἰσχύϊ ἐν Ἑπτανήσῳ. Διὰ τοῦ νόμου τούτου διωργανίσθησαν τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ Γυμνάσιον, τὰ λύκεια καὶ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἰς ὅλας ἀδιακρίτως τὰς νήσους καὶ προσδιωρίσθη τὸ ἐτήσιον ποσὸν λιρῶν 12,000, ἀντιστοιχοῦν εἰς δραχ. 336,000, διὰ τὸ ἔξοδον ὅλων αὐτῶν τῶν ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων· εἰς αὐτὸ δὲ τὸ ποσὸν συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεδέχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὴν ἰατρικὴν σχολὴν ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ διὰ τὴν Ἰσραϊλιτικὴν ἐν Κερκύρᾳ σχολήν. Μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος ἐδημοσίευσε τὸν νόμον 19 Δεκεμβρ. 1864, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφωμοιώθησαν οἱ μισθοὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων καὶ καθηγητῶν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ περιωρίσθη τὸ ποσὸν ἀπὸ 336,000 εἰς 316,940. Παρατηρῶ ἐν παρενθέσει, ὅτι ἠδύνατο κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν νὰ ἐλαττωθῇ ἔτι μᾶλλον τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε σεβασθῆ τοὺς κατωτέρους μισθοὺς, τοὺς ὁποίους ἀπελάμβανον διάφοροι καθηγηταὶ, ὑπάλληλοι καὶ διδάσκαλοι, διότι εἴδομεν ὅτι εἰς πολλοὺς ἐπηυξήθη μεγάλως ὁ μισθὸς διὰ νὰ ἀφομοιωθῇ μὲ τὸν ἀνώτερον μισθὸν τὸν ἀπολαμβανόμενον ἀπὸ τοὺς διδασκάλους, καθηγητὰς καὶ ὑπαλλήλους τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τοσούτῳ ἔχομεν τὸν Ἑπτανησιακὸν νόμον, ἔχομεν τὸ Βασιλικὸν διάταγμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἐβασανίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν δύω νόμων συνετάχθη καὶ ὁ προϋπολογισμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίσθησαν ὅλα ἀδιακρίτως τὰ ἔξοδα τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως διὰ τὸ ἔτος 1865 εἰς δραχ. 316,940. Ἀλλὰ, κύριοι, μὴ σᾶς ἐξιππάσῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν, διότι πρὸς καταλογισμὸν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ δυνάμει τοῦ ἰδίου κοινοβουλευτικοῦ νόμου πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐτησίως 2,000 λίρας, δηλ. 56 ἕως 57,000 δραχ. αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ σύνολον τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· ὥστε αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς φαίνεται τόσον τρομακτικὸν, ἐλαττοῦται εἰς 260,000 δραχ. κατ’ ἔτος, ὡς κατωτέρω θέλομεν ἀποδείξει. Ἐνῷ τὰ πράγματα εἶχον οὕτως, ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως προτείνει, εἰσάγει, ἀφηγεῖται ὅτι προτείνει καὶ εἰσάγει πέντε νομοσχέδια, ἀφορῶντα τὴν διοργάνωσιν τῆς ὅλης ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν πρῴην Ἑπτάνησον. Ἐξ αὐτῶν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων τρία φέρουσι τὴν χρονολογίαν 22 καὶ δύω τὴν χρονολογίαν 24 Σεπτεμβρίου. Τὰ ἀντικείμενα αὐτῶν εἶναι τὰ ἑπόμενα· 1ον περὶ διοργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, 2ον περὶ διοργανισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν Ἑπτάνησον, 3ον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, 4ον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ 5ον περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Αὐτὰ, κύριοι, τὰ πέντε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπον τὴν διοργάνωσιν, τὴν μεταῤῥύθμισιν ὅλης ἀδιακρίτως τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως εἰς ὅλον τὸ Κράτος, οὔτε ἐτυπώθησαν, οὔτε ἐδημοσιεύθησαν, οὔτε διενεμήθησαν μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων, οὔτε κανεὶς τὰ γνωρίζει· ὥστε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἀφήγησιν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ὅτι πρέπει ἴσως νὰ ἔλθουν ὑπὸ συζήτησιν. Ἠδύνατό τις, καὶ ἐλλόγως, νὰ ζητήσῃ, ἀφοῦ ἔκτοτε παρῆλθον 30 ἡμέραι, διατὶ δὲν ἐδημοσιεύθησαν, διατὶ δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν διάσκεψιν ὄχι τῆς Βουλῆς, κύριοι, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἰδιαιτέρως ἑνὸς ἑκάστου τῶν βουλευτῶν, καὶ ποῖοι οἱ λόγοι αὐτῆς τῆς ἀπαραδειγματίστου βραδύτητος· δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἀμελείας τοῦ προεδρείου, ὄχι βεβαίως, κύριοι. Ἡ ἀπαραδειγμάτιστος, ἡ ἀνεξήγητος ἢ δυσεξήγητος βραδύτης ἠδύνατο ἴσως νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν μετάθεσιν τῶν ὑπουργῶν, διότι, ὡς ἠξεύρετε, τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς παιδείας ἀντικατέστησεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς· ἀλλὰ ὁ ἀντικαταστάτης ἐγνώριζεν αὐτοὺς τοὺς νόμους, τοὺς ἐξέτασε. Πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὴν βραδύτητα εἰς ὀλιγωρίαν ἢ εἰς μὴ παραδοχὴν αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων; Ἀλλ’ ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶναι μία αἰτία, ἐρωτῶ ἐγὼ, καὶ ἀποτείνομαι εἰς ὅλους ἀδιακρίτως (διότι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς, εἶναι γεγονὸς πασίδηλον), ἴσως ἡ ἐπίδειξις τῆς ἀξιοτίμου νεολαίας, ἴσως ἡ ἐπίδειξις τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημείου ἔφερον προσκόμματα εἰς τὴν πρόοδον τὴν τακτικὴν καὶ τὴν βουλευτικὴν αὐτῶν τῶν πράξεων; Ἄγνωστον καὶ αὐτὸ, κύριοι. Ἐπὶ τέλους ἴσως αὐτὰ τὰ ὀρφανὰ, διότι ὡς ὀρφανὰ τὰ νομοσχέδια παρουσιάζονται μεταξὺ ἡμῶν, δὲν κατεδέχθη κανεὶς νὰ τὰ υἱοθετήσῃ ἢ νὰ τὰ προτείνῃ ὡς ἴδια νομοσχέδια, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν ξυλίνων περιφραγμάτων τῆς γραμματοθήκης τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐνῷ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ ὅλους ἐν γένει εἶναι μία ἁπλῆ ἰδανικότης καὶ ἐνῷ ἴσχυον καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ οἱ προλαβόντες νόμοι, εἴδομεν μετὰ πλείστης ὅσης δυσαρεσκείας, ὅτι ἐξεδόθησαν τὴν 27 9βρίου 3 Βασ. Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ὑποθέτουν, ὅτι τοὐλάχιστον ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπῆρχε κανεὶς νόμος κανονίζων τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅτι τὰ μνημονευθέντα νομοσχέδια ἤδη παρεδέχθησαν παρὰ τῆς ἀξιοτίμου ταύτης Βουλῆς. Δι’ αὐτῶν τῶν 3 λεγομένων διαταγμάτων κατηργήθησαν διὰ μιᾶς ὅλαι αἱ θέσεις τῶν καθηγητῶν τοῦ Ἑπτανησιακοῦ Πανεπιστημίου, σχεδὸν ἅπαντες οἱ διδάσκαλοι τοῦ γυμνασίου Κερκύρας καὶ ἅπαντες οἱ διδάσκαλοι ὅλων τῶν Λυκείων τῶν νήσων. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἔλαβον τὴν περίληψιν αὐτῶν τῶν Β. Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμοῦ διεβιβάσθησαν καθ’ ὅλην τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἐξετελέσθησαν χωρὶς προλαβόντως ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια. Σύμπτωσις ἀξιομνημόνευτος! Κατὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν τὸ ἀτμόπλοιον ἔφερεν αὐτὴν τὴν εἴδησιν εἰς Κέρκυραν ἔφθασε κατὰ συγκυρίαν ὁ ἀνεψιὸς τοῦ Γκίλφορδ, ὅστις ἦτο ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Ἑλλην. Πανεπιστημίου ἐν Ἑπτανήσῳ. Εἰς τὸ ἄκουσμα τοῦ βανδαλικοῦ τούτου μέτρου κατεταράχθη καὶ ἐδάκρυσεν ὁ γενναῖος ἄγγλος καὶ ἠπόρει, πῶς ἑπτανησιακὴ χεὶρ καταστρέφει τὰ ἔργα ἑνὸς ξένου, ὃν δικαίως ἅπαντες ἀποκαλοῦμεν ἀείμνηστον. Δυνάμει αὐτῶν τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων ἐῤῥίφθησαν διὰ μιᾶς εἰς τὴν στράταν 46 καθηγηταὶ, διδάσκαλοι καὶ ὑπάλληλοι, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι πολλοὶ, οἵτινες ὑπηρέτησαν ἐπὶ 30 καὶ 40 ἔτη καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἄλλον πόρον ζωῆς, καὶ ἕνεκα τοῦ γήρατος αὐτῶν δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἄλλως πως νὰ πορισθῶσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Τὸ παραδοξότερον δὲ εἶναι, ὅτι ἐκοινοποιήθη ἡ ἀπαλλαγὴ ἑνὸς καθηγητοῦ πρὸ μηνῶν ἀποβιώσαντος, καὶ ὅτι ἐκοινοποιήθη ἡ ἀπαλλαγὴ εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς παθολογίας καὶ κλινικῆς, ἐνῷ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ παθολογία καὶ κλινικὴ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Κερκύρας χωρὶς νὰ ὑπάρχουν ὅλοι οἱ ἄλλοι κλάδοι τῆς ἰατρικῆς; Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος τῳόντι καὶ σεβαστὸς καθηγητὴς ἅμα εἶδεν αὐτὴν τὴν βανδαλικὴν καταστροφὴν, παρουσιάσθη μὲ μίαν ἀναφορὰν εἰς τὸν ἀξιότιμον νομάρχην Κερκύρας καὶ εἶπεν, ὅτι καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν τύχην τῶν συναδέλφων μου καὶ παραιτοῦμαι τοῦ μισθοῦ. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν διατρεξάντων, ὑφισταμένου τοῦ περὶ παιδείας Ἑπτανησιακοῦ νόμου, καὶ μὴ ἀποφανθείσης τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν περὶ διοργανώσεως αὐτῆς νομοσχεδίων, τὰ τρία ὅλως ἐκτελεστικὰ Β. Διατάγματα εἶναι ἀπ’ ἀρχῆς ἄκυρα καὶ ἅπασαι αἱ τοῦ προϋπολογισμοῦ πιστώσεις πρέπει νὰ τηρηθῶσιν. Αὐτὰ τὰ τρία Β. Διατάγματα δὲν ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἀφοῦ οὔτε κἂν διὰ τῆς ἐφημερίδος ἐδημοσιεύθησαν. Καὶ ἡ ἔλλειψις τῆς δημοσιεύσεως διὰ τῆς ἐφημερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλαι ἀδιακρίτως αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύονται πρὸς κοινὴν γνῶσιν, ποῖον ἀποτέλεσμα συνεπιφέρει; Δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, τὸ εἶπε πρὸ μικροῦ εἰς ὑμᾶς δι’ ἐπισήμου ἐκθέσεώς του ὁ ἀξιότιμος πρώην πρωθυπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ὁποίας καθιεροῦται ἀνενδοιάστως ἡ ἀρχὴ, ὅτι οἱονδήποτε Β. Διάταγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐδημοσιεύθη εἶναι αὐτοδικαίως ἄκυρον.

§14ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει νόμος.

§15ΠΑΔΟΒΑΣ. Οὐ μόνον νόμος, ἀλλὰ καὶ κυβερνητικὴ ἀναγνώρισις· καὶ ἐν τούτοις, ἀφοῦ εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι αὐτὰ τὰ τρία Β. Διατάγματα οὐδόλως ἐδημοσιεύθησαν, δυστυχῶς ἀμέσως ἐξετελέσθησαν ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ εἴδομεν ὡς ἐκ τούτου ἐῤῥιμένους εἰς τὴν στράταν 46 ἐναρέτους καὶ ἀξιοτίμους πολίτας· ἀφ’ ἑτέρου εἴδομεν εἰς τὰς ἀγυιὰς ὅλην τὴν ἑπτανησιακὴν νεολαίαν, ἐπανελθόντες οὕτως εἰς τὰς ἀρχαίας ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἑνετικὴ ἀριστοκρατία διὰ σκοποὺς πολιτικοὺς ἤθελε νὰ μᾶς τηρῇ τυφλοὺς καὶ ἀναλφαβήτους. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀκύρου τῶν Β. Διαταγμάτων ὡς πρὸς τὸν τύπον, ἠδύνατο, ἐρωτῶ τὴν βουλὴν ταύτην, τὸ ἀξιότιμον ὑπουργεῖον νὰ ἐκτελέσῃ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος εἰσέτι δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς; Τί εἶναι αὐτὰ οὐσιωδῶς τὰ Β. Διατάγματα, εἰμὴ ἐκτελεστικὰ διατάγματα ἑνὸς προηγουμένου νόμου ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς; ἀλλὰ ποῖος νόμος τῆς Βουλῆς ἐξουσιοδότησε τὸ ἀξιότιμον ὑπουργεῖον διὰ μιᾶς νὰ καταργήσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς θέσεις; Ἴσως ὁ κοινοβουλευτικὸς ἑπτανησιακὸς νόμος; Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ εἰσέτι δὲν τὸν ἐκήρυξεν ἄκυρον· ἴσως τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ἡ Κυβέρνησις; Ἀλλὰ ταῦτα ἡ Βουλὴ εἰσέτι οὔτε συνεζήτησεν οὔτε παρεδέχθη. Λοιπὸν πῶς ἐξετελέσθησαν τὰ Β. αὐτὰ Διατάγματα; πῶς ἐξεδόθησαν ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε προηγούμενος νόμος κοινοβουλευτικός; Εἰς ταύτας τὰς πράξεις δὲν βλέπω συνταγματικὸν βασίλειον, ἀλλὰ μοναρχίαν καὶ ἀπόλυτον, διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει καὶ ὅσα θέλει, τότε ἂς ξεσχίσωμεν τὸ σύνταγμα καὶ ἂς ἀποσυρθῶμεν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀνεξαρτήτως τῶν ὅσων σᾶς ὑπέβαλα, ἦτο βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ἤθελον παραδεχθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς; Πῶς λοιπὸν δίδει ἐκτέλεσιν εἰς νόμους τοὺς ὁποίους δὲν ἤξευρεν ἂν ἤθελε παραδεχθῆ ἡ Βουλή; Ἀφ’ ἑτέρου τὰ διάφορα συμβεβηκότα ἑνὸς συνταγματικοῦ Κράτους ἦσαν ἄγνωστα· ποῖος σᾶς ἐβεβαίονεν ὅτι ἤθελον διαρκέσει αἱ ἐργασίαι καὶ ὅτι δὲν ἤθελεν ἐπέλθει μία διακοπὴ ἢ μία διάλυσις; Πῶς λοιπὸν προέλαβε τὴν προκαλεσθεῖσαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς; Ὅσα ἐν περιλήψει χθὲς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρὸς δικαιολόγησιν τῆς παρανομίας δὲν εἶναι δεκτά. Καλὴ πίστις, εἶπεν, ὑπηγόρευεν ὥστε καὶ οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ φοιτηταὶ νὰ ἐγνώριζον, ὅτι δὲν ἠδύνατο αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων νὰ διατηρηθῇ, καὶ ὅτι ἤθελον καταργηθῆ τὰ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα. Ἀλλὰ, κύριοι, σᾶς ἐνθυμίζω ὅτι ἡ καλὴ πίστις, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν ἀρνοῦμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὤφειλε νὰ ὑπαγορεύσῃ ἕτερον μέτρον, αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἀφομοιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑπτανήσῳ· ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιότιμοι βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πληρεξούσιοι καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μὲ διορθώσωσιν, ἂν εἴς τι ἡ μνήμη μὲ λανθάσῃ. Καὶ τότε συνεζητήθη οὐχὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἀλλ’ ἐνώπιον μιᾶς πολυμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐξ Ἑπτανησίων καὶ λοιπῶν Ἑλλήνων, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Κ. Λομβάρδου, τὸ πολύκροτον ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπεφάσισε νὰ μὴ καταργηθῇ ἀμέσως ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις ἐν Ἑπτανήσῳ· ἀλλ’ ἐχορηγήθη προθεσμία κατάλληλος καὶ ἁρμοδία, τόσον διὰ τοὺς φοιτητὰς ὅσον καὶ διὰ τοὺς καθηγητάς. Πρὸς τοῦτο ἀπεφασίσθη, ὥστε οἱ φοιτηταὶ νὰ μὴ ἀπολέσωσι τὰς σπουδὰς τοῦ τρίτου ἔτους διὰ τὰς Νομικὰς ἐπιστήμας, καὶ τὰς σπουδὰς τοῦ τετάρτου διὰ τὴν ἰατρικὴν, καὶ ἐξουσιοδοτοῦντο νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις· καὶ πρὸς τοῦτο, καὶ τότε ὑπῆρχεν ἀληθῶς καὶ ἐμπράκτως ἡ καλὴ πίστις, ἀπεφασίσθη ὅτι οἱ καθηγηταὶ οἱ μὴ ἔχοντες δικαίωμα συντάξεως νὰ λάβωσι σχετικὴν καὶ κατάλληλον σύνταξιν. Αὐτὰ ἤθελε προκαλέσει ἡ καλὴ πίστις, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ ῥίψῃ διὰ μιᾶς καὶ καταστήματα καὶ ἐκπαιδευτήρια καὶ φοιτητὰς καὶ καθηγητὰς εἰς τοὺς δρόμους, ὡσὰν ἦσαν λῃσταὶ ἢ κακοῦργοι. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν ἡ καλὴ πίστις τῳόντι ἦτο ἡ αἰτία αὐτοῦ τοῦ διαβήματος, δὲν ἔπρεπε νὰ προσληφθῇ τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω, δὲν ἔπρεπε νὰ προσκληθῶσιν οἱ καθηγηταὶ καὶ νὰ ἐρωτηθῶσιν, ἀναδέχεσθε τὸ καθῆκον νὰ διδάσκετε ἀμισθὶ μέχρις ἐποχῆς τινος ἵνα μὴ ἐπιβαρύνηται τὸ Κράτος δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐξόδου; Ὅλοι, εἶμαι βέβαιος, καὶ τὸ ἐγγυῶμαι διότι γνωρίζω αὐτοὺς τοὺς ἀξιωτίμους ἄνδρας, ἤθελον ἀσμένως συναινέσει εἰς τοῦτο, καὶ οὕτως ἤθελεν ἀπαλλαχθῆ τοῦ ἐξόδου τούτου τὸ ταμεῖον, μεχρισοῦ οἱ φοιτηταὶ τεθῶσιν εἰς κατάστασιν ν’ ἀπολαύσουν τὸν στέφανον οἱ μὲν τῆς ἰατρικῆς, οἱ δὲ τῆς Νομικῆς. Τὰ βανδαλικὰ αὐτὰ ἆθλα, τὰ ὁποῖα προὐκάλεσεν Ἑπτανήσιος, ὑπηγορεύθησαν οὐσιωδῶς ἀπὸ οἰκονομικὰ μέτρα καὶ οὕτω μετὰ πικρίας εἴδομεν πρὸς ἐξοικονόμησιν ὀλίγων δραχμῶν νὰ καταργηθῇ ἐμπράκτως ἅπασα ἡ ἐν Ἑπτανήσῳ δημοσία ἐκπαίδευσις. Λόγοι οἰκονομίας, εἶπεν, ὁ Βουλευτὴς Ζακύνθου, μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ ἐκδώσω αὐτὰ τὰ Β. Διατάγματα, καὶ νὰ καταργήσω ἀμέσως τὰς θέσεις καὶ τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων. Ἐδῶ, Κύριοι, ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐξετάσω ποῖον τὸ ἔξοδον οὐχὶ τοῦ ὁλοκλήρου ἔτους, ἀλλὰ τῶν 2 ἢ 3 μηνῶν, διότι τὸ ζήτημά μας δὲν περιστρέφεται εἰς τὸ ὁλόκληρον ἔτος, ἀλλὰ εἰς τοὺς δύω ἢ τρεῖς μῆνας. Τὸ ὁλόκληρον ἔξοδον, κατὰ τὸν Κοινοβουλευτικὸν νόμον, εἶναι 12,000 λίραι· αἱ ὁποῖαι ἀντιστοιχοῦν εἰς 336,000 δραχμὰς, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ ὅλον τὸ ἔξοδον, διότι διὰ τὸν ἴδιον κοινοβουλευτικὸν νόμον ὑπάρχουν πολλαὶ αἱ εἰσπράξεις, αἵτινες καταλογίζονται εἰς τὸ ἔξοδον καὶ ἐλαττόνουν αὐτό. Ἕνας δὲ τακτικὸς καὶ ἀκριβὴς ὑπολογισμὸς προσδιώρισε τὸ ποσὸν εἰς δύω χιλιάδας λίρας κατ’ ἔτος, ὥστε αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 336,000 περιορίζεται εἰς 280,000· καὶ ἂν ἀφαιρέσωμεν ἐπίσης καὶ τὴν ἐλάττωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις δυνάμει τοῦ Βασιλικοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ σᾶς ἀνάφερα, ὅλον τὸ ἐτήσιον ἔξοδον αὐτῆς τῆς πολυκρότου δημοσίας ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑπτανήσου ἀναβαίνει εἰς 260,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Τώρα πρόκειται περὶ τοῦ ὁλοκλήρου ποσοῦ τῶν 260,000 δρ. διότι καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ, συνταγματικῶς προβαίνουσα, ἤθελε καταργήσει Πανεπιστήμιον, γυμνάσιον καὶ λύκεια, διαμένουσι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται κατ’ ἔτος ἐπέκεινα τῶν δραχ. 100,000, ὥστε αἱ 260 χιλ. δραχμαὶ περιορίζονται εἰς 160 χιλιάδας μόνον καὶ ἑπομένως ἡ ἐξοικονόμησις διὰ τοὺς δύω ἢ τρεῖς ὑπολειπομένους μῆνας συνίσταται εἰς 50 ἢ 60 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ μηδαμινὸν ποσὸν ἀδικεῖται ἡ Ἑπτάνησος καὶ παρανομεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι χθὲς ἅπαντες ἀδιακρίτως οἱ Ἑπτανήσιοι ὑπεστήριξαν τὴν ἀπάλειψιν ἑνὸς κεφαλαίου 15,000 δραχ. διὰ δημοσίας οἰκοδομὰς, ὡς ἐπίσης τὴν ἀπάλειψιν ἑνὸς ἑτέρου κεφαλαίου 76,000 δι’ ἔξοδα ἐθνοφυλακῆς, ὥστε χθὲς ἡμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι ἀφήσαμεν εἰς ὄφελος τοῦ κεντρικοῦ ταμείου 91,000 δραχμῶν, καὶ σήμερον, Κύριοι, μᾶς ἀρνοῦνται 60,000 δραχμῶν, καὶ ἡ ἄρνησις αὕτη βασίζεται ἐπὶ μιᾶς θετικῆς παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, καταστροφῆς τῶν ὑφισταμένων νόμων καὶ ἀπαραδειγματίστου προσβολῆς τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ αὕτη Βουλὴ ἀπέναντι τῶν Ἑπτανησίων, περὶ τῶν ὁποίων ἐν καιρῷ εὐθέτῳ θέλω λάβει τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν θέλει ἐπιτρέψει, ὥστε εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Συνόδου ταύτης νὰ καθιερωθῇ ἡ παρανομία αὕτη. Ἐνῷ, Κύριοι, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἶμαι κυριευμένος ἀπὸ τὴν πικρίαν τοῦ γεγονότος, μετὰ εὐχαριστήσεως βλέπω, ὅτι σεῖς οὔτε ἐπενοήσατε, οὔτε θέλετε ψηφίσει αὐτὴν τὴν ἀδικίαν· μετὰ θλίψεως δὲ συλλογίζομαι, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος πρέπει ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν Ἑπτανησίων ὑπουργῶν τὴν ἀδικίαν.

§16ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μίαν πληροφορίαν ἔχω νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς καὶ εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα. Ὁ προλαλήσας παρεπονέθη διὰ τὴν βραδύτητα τῆς τυπώσεως τῶν ὑποβληθέντων νόμων ὑπὸ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς παιδείας· τῷ ὄντι ὁ Κύριος Λομβάρδος ὑπέβαλε πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς διάφορα νομοσχέδια ἀφορῶντα τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν Ἑπτανήσῳ, καθὼς καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημείου. Μετὰ ταῦτα ὁ Κύριος Λομβάρδος διωρίσθη ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ διεδέχθη αὐτὸν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς. Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς εἶπεν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια ὑπὸ τοῦ προκατόχου του, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ τυπωθῶσι πρὶν τὰ μελετήσῃ· καὶ ἠξεύρω μάλιστα, ὅτι τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου τὸν ὑπέβαλεν εἰς τὴν βάσανον τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐτυπώθησαν· ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τυπωθῶσι, τοῦτο εἶναι τὸ μόνον εὔκολον.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρὶν ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Παδοβᾶν ἀπευθύνω μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀλλέως θέλω ἀπαντήσει ἂν ἡ Κυβέρνησις διανοῆται νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς παυθέντας καθηγητὰς, ἀλλέως θέλω ἀπαντήσει ἂν ἡ Κυβέρνησις διανοῆται νὰ διατηρήσῃ τὴν παῦσίν των. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν ἀξιότιμον Κ. ὑπουργὸν τῆς παιδείας νὰ μοὶ εἴπουν ἂν σκοπεύουν νὰ ἐπαναφέρουν τοὺς παυθέντας καθηγητὰς ἢ ἂν θέλουν νὰ διατηρήσουν τὴν παῦσιν αὐτῶν.

§19ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐγὼ νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐρωτῶ τὸν Κ. Παδοβᾶν, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν· ἂν ὁ Κ. Παδοβᾶς ἦναι ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως.

§21ΠΑΔΟΒΑΣ. Δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἔλαβον ποτὲ αὐτὴν τὴν τιμήν.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργὸς). Ἡ ἐπερώτησις εἶναι πολὺ εὐφυὴς, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχει συγγένειαν· καὶ σχέσιν μὲ τὴν ἀπολογίαν, ἣν ὀφείλει δι’ ἕνα μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις ἧς ἦτο μέλος ὁ Κ. Λομβάρδος. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ἡ εὐθύνη του μὲ τὰς πράξεις ἢ μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τῷ ὄντι ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος Κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶ, ὅτι προτοῦ, ὅταν ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἦτο ἀντιπολιτευόμενος καὶ δὲν ἦτο ἀκόμη πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μᾶς ἐπέπληξε πῶς διατηροῦμεν ἀκόμη τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας καὶ τὸ ἐν Ἑπτανήσῳ σύστημα τῆς παιδείας.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι πολὺ εὐφυές. Ἀλλὰ, λυποῦμαι μόνον, διότι ἀπεφασίσατε νὰ κάμητε τὴν μομφὴν ἐναντίον ἐμοῦ χωρὶς νὰ λάβητε τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσητε τυπωμένα πράγματα.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖα τυπωμένα; Ἤκουσα τὸν προλαλήσαντα, ἐπροσπάθησα νὰ ἐννοήσω ἀπὸ τὴν φωνήν του, ἀπὸ τὴν ἀπαγγελίαν του, ἂν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλεγεν ἦτο πεπεισμένος, καὶ ἐπείσθην ὅτι ἐν πεποιθήσει τὰ ἔλεγε, καὶ πραγματικῶς πεπεισμένος εἶμαι ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλεγεν εἶναι ἀληθῆ καὶ δίκαια. Ἔθεσα ἐν ἐμαυτῷ τὸ ζήτημα, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ εὐφυὴς, ὁ ἀξιότιμος Κ. Παδοβᾶς νὰ πιστεύσῃ εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα; καὶ ἐνθυμήθην ἓν ἀνέκδοτον τὸ ὁποῖον μοὶ διηγήθη εἷς συντεχνίτης τοῦ Κ. Παδοβᾶ καὶ συμπατριώτης μου δικηγόρος. Αὐτὸς ὁ δικηγόρος μοὶ εἶπεν· ἐπῆγαν φίλοι τινὲς νὰ τοῦ συστήσουν μίαν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις δὲν ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὰ δικαστήρια μὲ ἐλπίδα τινὰ ἐπιτυχίας. Τοῖς λέγει ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι χαμένη, αὐτοὶ ἐπιμένουν νὰ τοὺς ὑπερασπίσῃ. Ὁ ἄνθρωπος, διὰ νὰ τοὺς εὐχαριστήσῃ, σκέπτεται νὰ εὕρῃ ἐπιχειρήματα (δὲν εἶναι ἐφεύρημα, ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ζῇ, εἶναι φίλος μου καὶ ἦτο πρόεδρος ποτὲ τῆς Ἰονίου Βουλῆς). Ἐσκέπτετο λοιπὸν καὶ τέλος πάντων εὑρίσκει ἓν ἐπιχείρημα καὶ τὸ γυρίζει ἀπ’ ἐδῶ καὶ τὸ γυρίζει ἀπ’ ἐκεῖ, καὶ τέλος πάντων αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τὸν κατέπεισεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὑπὲρ τῆς χαμένης ἐκείνης ὑποθέσεως, ὥστε ὅταν ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἠκύρωσε τὴν ὑπόθεσιν, ἔσπασε τὴν κεφαλήν του πῶς ἔχασε αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Τὸ ἴδιον νομίζω ὅτι ἔπαθε καὶ ὁ φίλος μου Κ. Παδοβᾶς. Πεπεισμένος ὅτι ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία δὲν ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ, πεπεισμένος ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ διαλύσῃ, ἀλλὰ νὰ διοργανώσῃ ἐπὶ τὸ βέλτιον τὴν παιδεία ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ θέλει νὰ δείξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος εἶναι χειροτέρα ἀπὸ τὴν Ἐνετικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐζήτησε καὶ ζητεῖ οὐδὲν ἄλλο παρὰ νὰ καταστρέψῃ τὴν παιδείαν, καὶ γύρω ἀπ’ ἐδῶ, γύρω ἀπ’ ἐκεῖ εὕρηκε δύω ἢ τρία ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα τὸν ἔπεισαν ὡς τὸν δικηγόρον ἐκεῖνον, τώρα δὲ θυμόνει πῶς ὅλος ὁ κόσμος δὲν παραδέχεται τὴν περὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἰδέαν του. Καὶ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα; Καθυποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια περὶ διοργανώσεως τῆς παιδείας καὶ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια δὲν ἐτυπώθησαν, δὲν διενεμήθησαν, δὲν τὰ γνωρίζομεν, λέγει· πόθεν προέρχεται, φωνάζει, αὕτη ἡ βραδύτης; ὡραῖον τῷ ὄντι ἐπιχείρημα. Τὸ διατί ἐβράδυνεν ἡ τύπωσις καὶ διανομὴ ὁ πρόεδρος ἐρωτηθεὶς ἀπήντησεν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ Κ. Παδοβᾶς νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἡ δημοσία παιδεία καὶ ἡ παιδεία ἐν γένει ἐν τῇ πρώην Ἑλλάδι ἔχει ἀνάγκην μεγάλης καὶ ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως· εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ὄχι καλὴν, δύναται ὅμως νὰ μεταῤῥυθμισθῇ καὶ διορθωθῇ ἐπὶ τῶν ὑπαρχουσῶν βάσεων. Ἀλλὰ ἡ παιδεία ἐν Ἑπτανήσῳ, καθὼς εὑρίσκεται τώρα, διὰ νὰ διορθωθῇ πρέπει νὰ ἀνατραπῇ. Ἐὰν θὰ κάμετέ τι πρὸς καλλιτέρευσιν, πρέπει νὰ διαγράψητε ὅλα τὰ ὑπάρχοντα μὲ τὸ σφογγάρι. Ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶ ἐγὼ, καθὼς ἦτο τὸ χρέος μου, καὶ καθὸ ὑπουργὸς τῆς παιδείας συνέταξα τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα σᾶς ὑπεβλήθησαν. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν ὁ νέος ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ὅστις βεβαίως ἔχει ὅλας τὰς γνώσεις καὶ ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην θέλησιν, πιστεύω ὅτι δὲν θέλει ἀφήσει αὐτὰ τὰ νομοσχέδια νὰ τρέξουν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ὑποθέτει ὁ Κ. Παδοβᾶς, πιστεύω ὅτι θέλει τὰ μελετήσει, θὰ ἀναπληρώσει τὰς ἐλλείψεις των καὶ θὰ προβῇ θαῤῥαλέως εἰς τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν τῆς παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θέλει ὀπισθοχωρήσει εἰς τὰ ἀναγκαῖα βήματα πρὸς ταχεῖαν ἀναδιοργάνωσιν τῆς παιδείας ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν παιδείαν ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ (καὶ ἐδῶ ἔρχομαι νὰ ἐκπληρώσω μίαν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, δηλαδὴ τὸ νὰ συμβουλεύσω εἰλικρινῶς οἱανδήποτε κυβέρνησιν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Ἑπτανήσου, νὰ παρουσιασθῶ πάντοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ταύτης καὶ νὰ ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων τῆς κυβερνήσεως, ὅταν ᾖναι σύμφωνοι μὲ τὴν ἐπιτόπιον πεῖράν μου ὡς πρὸς τὴν παιδείαν ἐν Ἑπτανήσῳ) καθὼς εἶναι τὸ σύστημα τῆς παιδείας ἐν Ἑπτανήσῳ, Κύριοι ὑπουργοὶ! πρέπει νὰ διαγράψητε τὸ πᾶν, ἂν θέλητε νὰ διορθώσητε. Τὴν ἰδέαν ταύτην συνέλαβα ὄχι σήμερον, Κύριε Παδοβᾶ, ἀλλὰ τὴν ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ Ἰονίῳ Βουλῇ τόσον ὅταν ἐκεῖ ἐπολεμούμεθα, καθὼς καὶ ὅταν ἐκεῖ συνεβαδίζαμεν· καὶ τότε ὑπεστήριξα ὅτι τὸ λεγόμενον πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας εἶναι βλασφημία πρὸς τὴν ἐπιστήμην καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ, νὰ κλεισθῇ ἤδη πρὸ πολλοῦ, (διότι, ἀξιότιμε Κ. Παδοβᾶ, δὲν ἔπρεπε νὰ συγχύσῃς τὴν τωρινὴν ἐποχὴν μὲ ἐκείνην τοῦ ἀειμνήστου Γκιλφόρδ) καὶ νὰ γράψῃ μόνον εἰς τὸ κατάστημα, ἐδῶ ὑπῆρχε τὸ πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὁρμώμενος καὶ πιστεύων ὅτι οὔτε ἡ Ἑλλὰς οὔτε Βουλὴ, ἥτις νὰ αἰσθάνεται καὶ νὰ γνωρίζῃ καὶ μακρόθεν τί θὰ εἴπῃ πανεπιστήμιον, ἤθελεν ἀνεχθῇ νὰ ᾖναι εἰς Κέρκυραν ἓν κατάστημα τὸ ὁποῖον ἀριθμεῖ πόσους μαθητάς; ὀλιγώτερον παρ’ ὅσους μαθητὰς ἔχει τὸ γυμνάσιον τοῦ Μεσολογγίου (καὶ ἀναφέρω τὸ γυμνάσιον Μεσολογγίου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ὀλιγοπληθέστερον τῶν γυμνασίων μας), Πανεπιστήμιον μόλις ἔχον 62 μαθητὰς, πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει παρὰ 12 μαθητὰς εἰς τὴν σχολὴν τῆς νομικῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει παρὰ 30 μαθητὰς εἰς τὴν σχολὴν τῆς ἰατροφαρμακευτικῆς, τὸ πανεπιστήμιον Κερκύρας διὰ τὸ ὁποῖον ἐξωδεύαμεν μαζὺ μὲ τὸ ἀρχοντεῖον 88,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, καὶ ἂν ἀγαπᾶτε καὶ τὰ κλάσματα 88,622 δραχμὰς, ἀρχοντεῖον διὰ τὸ ὁποῖον ἐδίδοντο 300 λίραι κατ’ ἔτος καὶ αἵτινες δὲν ἐδίδοντο παρὰ διὰ νὰ ἐμποδισθῇ ἡ παιδεία ἐν Ἑπτανήσῳ, διατὶ; διότι ὅλα τὰ ἔγγραφα τῆς παιδείας ἔπρεπε νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν ἐκλαμπρότητά του.

§26ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Ἐχρημάτισεν ἄρχων ὁ Μουστοξύδης.

§27ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ μὴ θέλετε τώρα νὰ ἀναμιγνύητε εἰς σημερινὰς πολιτικὰς συζητήσεις τεθνεώτων ὀνόματα τὰ ὁποῖα σεβόμεθα· ἀφοῦ ὅμως προκαλεῖτε, σᾶς λέγω ὅτι ἡ παιδεία ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ παιδεία ἕνεκα τῶν ἐμποδίων τὰ ὁποῖα παρενέβαλλεν ἡ προστασία, οὐδέποτε εὑρέθη εἰς χειροτέραν θέσιν ἢ ἐπὶ τῆς ἀρχοντείας τοῦ μακαρίτου Μουστοξύδου, καὶ ἤθελα σᾶς ἀναφέρω ἓν μόνον παράδειγμα, ἀλλὰ ἂς μὴ τὸ εἴπω, διότι πρόκειται περὶ τεθνεώτων, τοὺς ὁποίους πάντοτε ἐσεβάσθην, καθὼς καὶ ὑμεῖς. Οὐδέποτε λοιπὸν ἐφανταζόμην ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἤθελεν εἰπῇ, μάλιστα εἰς τὴν τωρινὴν περίστασιν, ὅτι ἠθέλαμεν κάμει φρόνιμα νὰ διατηρῶμεν τὸ πανεπιστήμιον Κερκύρας καὶ νὰ ἐξοδεύσωμεν καὶ ἐφέτος ἄλλας 88,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦτο ἐγένοντο αἱ παύσεις τῶν καθηγητῶν. Εἶναι τοῦτο παράνομον; εἶναι ἐκτὸς τῶν δικαιωμάτων τῆς Κυβερνήσεως, κύριε Παδοβᾶ; Ἐὰν ἕνας ἄλλος ἔφερεν αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις, ἐὰν ἄλλος ἔφερεν αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κύριος Παδοβᾶς, ἤθελον εἰπῆ, δὲν εἶναι νομικός· ἀλλὰ ὁ νομικὸς, ὁ νομικώτατος Παδοβᾶς νὰ λέγῃ, παρηνομήσαμεν, διότι ἐπαύσαμεν τοὺς καθηγητὰς.....

§28ΚΟΥΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ κατόπιν τοῦ κ. Κουρῆ, διότι ἠξεύρω τί θὰ εἰπῇ. Παρηνόμησεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἔπαυσε τοὺς ὑπαλλήλους της, τοὺς καθηγητάς της, καὶ παρηνόμησε διατί; διότι δὲν ἄφησε νὰ ἰδῇ πῶς ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ ἐπὶ τῶν προταθέντων νομοσχεδίων περὶ παιδείας· ἠμπόρει ἡ Βουλὴ νὰ μὴ παραδεχθῇ τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ μένει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ τὴν ἀφομοίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς πρώην Ἑλλάδος; μένει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡμεῖς πρῶτοι οἱ ἐξ Ἑπτανήσου θὰ τὸ ζητήσωμεν, διότι βλέπομεν, ὅτι τὸ ἐναντίον φέρει βλάβην μεγίστην καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο μέρος; καὶ ἐκεῖ ποῦ πρέπει νὰ γίνῃ ἀφομοίωσις πρέπει νὰ γίνῃ ἀμέσως, ἂν δὲ ἀφομοίωσις πρέπῃ νὰ γίνῃ ἀμέσως, αὕτη εἶναι ἡ ἀφομοίωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὅταν δὲν ᾖναι ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀφομοιώσεως τῆς παιδείας, ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ πλέον; Ἀλλὰ λέγει ὁ Κύριος Παδοβᾶς, διατί δὲν ἐρωτήσαμεν τοὺς καθηγητὰς ἐὰν θέλουν νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ διδάσκουν, ἔστω καὶ ἀμισθὶ ἐπὶ δύω μῆνας; Τῷ ἀπαντῶ μὲ μίαν Βενετικὴν παροιμίαν, διότι τοὺς Βενετοὺς εἰς τὸν λόγον του μοὶ ἐνθύμισε· Non fa de ste Bazzecole la stagionata età. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὴν ἀνοησίαν νὰ προσκαλέσωμεν τοὺς καθηγητὰς νὰ διδάξωσιν ἐπὶ δύω μῆνας, ν’ ἀρχίσῃ τὸ σχολιακὸν ἔτος καὶ τότε νὰ βιασθῶμεν νὰ βαστάξωμεν τὸ Πανεπιστήμιον Κερκύρας δι’ ἓν ἔτος ἀκόμη. Τρεῖς ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ μαθηταὶ, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ Κ. Παδοβᾶς, οἵτινες εἶχον τὸ τρίτον ἔτος τῶν σπουδῶν των· αὐτὸ ἦτο τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ Κ. Παδοβᾶς ὅτι κατεστρέψαμεν, διότι εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθουν νὰ ἐξακολουθήσουν τὰς σπουδάς των εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν· τρεῖς ἀποτελοῦσαν τὸ σμῆνος τῶν νέων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὅτι ἤλθομεν νὰ καταστρέψωμεν, καὶ μᾶς ἀπεκάλεσε καταστροφεῖς τῆς νεολαίας, μᾶς εἶπεν ὅτι ἤλθομεν νὰ καταστρέψωμεν τὰ πάντα, ὅτι εἴμεθα οἱ φωτοσβέσται κτλ. Κατεστρέψαμεν τὰ Λύκεια. Ἠξεύρετε, Κύριοι, τί εἶναι αὐτὰ τὰ λύκεια ἐν Ἑπτανήσῳ; εἶναι τὰ γυμνάσια καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, καθὼς τὰ λέγομεν ἡμεῖς ἐδῶ, ἑνωμένα. Λύκεια εἶναι ἡ δευτέρα βαθμὶς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑπτανήσῳ, ἥτις εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἔπρεπε καὶ πρέπει ἀμέσως νὰ ἀφομοιωθῇ μὲ τὴν τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἠμποροῦσαν νὰ ἐξακολουθήσουν τὰ λύκεια ἐν Ἑπτανήσῳ καθὼς ἦσαν καὶ εἶναι ὁλονὲν; ἔπρεπε νὰ τὰ ἀφήσωμεν ἡμεῖς εἰς τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο; Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι μηδὲν καὶ κατωτέρα τοῦ μηδενός. Ὑπῆρχεν ἐποχὴ καθ’ ἣν (καὶ τοῦτο ἀρχοντεύοντος τοῦ Παδοβᾶ) οἱ δημοτικοὶ διδάσκαλοι δὲν εἶχον εἰμὴ 16 σελίνια, 24 δρ. μισθὸν κατὰ μῆνα. Φαντασθῆτε ποῖος ἀνελάμβανε τότε νὰ γείνῃ δημοδιδάσκαλος, παρὰ κἄποιος ὑπηρέτης, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμποροῦσε νὰ εὕρῃ ὑπηρεσίαν, ἢ κἄποιος ἐμβαλωτὴς μὴ εὑρίσκων ὑποδήματα νὰ ἐμβαλώσῃ· αὐτοὶ ἀνεδέχοντο τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν παιδίων· αὐτὰ ἦσαν τὰ σχολεῖα τῆς δημοτ. ἐκπαιδεύσεως καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ προλαβοῦσα παιδεία ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα οἱ φωτοσβέσται, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα οἱ Βενετοί! Βενετοὶ ὅμως, ἂν ὑπάρχουν ἐν Ἑπτανήσῳ, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σήμερον κλαίουν καὶ ὀδύρονται, διότι, διότι...... δὲν τὸ λέγω.

§30ΠΑΔΟΒΑΣ. Νὰ τὸ εἰπῆτε.

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅταν θέλετε, τὸ λέγω· διότι....ὄχι διότι ἐῤῥίφθησαν 40 ἄνθρωποι, καθὼς εἶπεν, εἰς τὸν δρόμον καὶ κατεστράφησαν, ὄχι διότι κατεστράφη ἡ παιδεία, ἀλλὰ διότι δὲν ἐξακολουθεῖ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγραφε μὲ μεγάλα γράμματα εἰς τὸ χαρτίον, ὅτι ἔχομεν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἔχομεν λύκεια καὶ πανεπιστήμιον, ἐνῷ δὲν εἴχομεν παρὰ πραγματικῶς τὴν ἀποτύφλωσιν· καὶ ἐπῆγα ἐφέτος εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἐπεσκέφθην τὰ ἐκεῖ σχολεῖα καὶ ἐξῆλθον, σᾶς βεβαιῶ, μὲ τὰ δάκρυα εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς βλέπων τὴν ἐλεεινὴν καὶ ἀξιοδάκρυτον κατάστασιν τῆς παιδείας, βλέπων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ὀνομάσω, εἰμὴ μὲ ἄλλο ὄνομα χειρότερον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, καὶ δὲν ἤξευρες εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκοντο τὰ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα τῆς πατρίδος σου, καὶ ἐφέτος τὸ ἔμαθες; Τὸ ἤξευρα, ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ, ὅτι θὰ εὑρίσκοντο εἰς ἣν κατάστασιν τὰ ηὗρα ἐπισκεπτόμενος αὐτὰ ὡς ὑπουργός. Πρότερον δὲν τὰ ἐπεσκεπτόμην, διότι οὐ μόνον δὲν εἶχον καμμίαν σχέσιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ μίαν μόνην σημαίαν εἶχον, τὴν σημαίαν τῆς παραλύσεως τῆς Κυβερνήσεως, οἵαν πρὸ μικροῦ εἶχε καὶ ἡ ἐνταῦθα ἀντιπολίτευσις. Δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐξετάσω εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ παιδεία, διότι οὐδεμίαν ἐλπίδα διορθώσεως εἶχα ἕως οὗ ὑπῆρχεν ἡ ξενοκρατία, καὶ διότι μίαν φορὰν (ὁ νόμος ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ παρίστανται εἰς τὰς ἐξετάσεις) ἐπῆγα καὶ παρευρέθην εἰς τὰς ἐξετάσεις ἑνὸς σχολείου, ἐπειδὴ δὲ ἀπηύθηνα μίαν ἢ δύω ἐρωτήσεις ἐπὶ τῶν μαθημάτων εἰς τοὺς μαθητὰς, ἠξεύρετε ποῖον ἦτο τὸ ἐξαγόμενον; Ὁ ἔπαρχος ἔστειλεν εἰς Κέρκυραν διὰ νὰ μὲ ἀπευθύνουν εἰς τὰς φυλακὰς, διότι δῆθεν διέδιδον ἐπαναστατικὰς ἰδέας εἰς τοὺς μαθητὰς, καὶ ἂν ὁ ἁρμοστὴς δὲν εἶχε νοῦν περισσότερον τοῦ ἐπάρχου ἐκείνου, ἤθελον σταλῆ εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον, διότι ὑπῆγα ἐνῷ ὁ νόμος μοῦ ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ παρευρεθῶ εἰς τὰς ἐξετάσεις· ἐξεδόθη ὅμως τότε κανονισμὸς ἀπαγορεύων τὴν ἐπίσκεψιν τῶν σχολείων. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ὑπῆγον ἔκτοτε νὰ ἐξετάσω τὰ τῆς παιδείας.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἤθελε τὴν παράλυσιν τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἠμποροῦσα νὰ εἴπω τώρα, ὅτε δὲν εἶμαι πλέον ὑπουργὸς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοσάκις ὡς ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπα, καὶ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ κανένα ἐρεθισμὸν, διότι ἐννοῶ καὶ τώρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐννοοῦσα καὶ τότε· ἐὰν ἔσφαλον τότε, σφάλλω καὶ τώρα. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις λοιπὸν, Κύριοί μου, ἐν Ἑπτανήσῳ ἐνεργεῖτο, καθὼς σᾶς εἶπον, συνηνωμένων τῶν γυμνασίων καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων· εἰς αὐτὰ τὰ καταστήματα ὑπάρχουν ἕνδεκα πρόσωπα. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν θὰ ᾖναι γυμνάσια εἰς ὅλας τὰς νήσους τῆς Ἑπτανήσου· ἐνόμισα δὲ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι γυμνάσια εἰς ὅλας τὰς νήσους, ἀλλὰ μόνον εἴς τινας ἐξ αὐτῶν, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ εἴπῃ ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρξωσιν εἰς ὅλας ἢ εἴς τινας. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου ἐνόμισα ὅτι θὰ μείνουν γυμνάσια, ἐνόμισα ὅτι ἦτο καλὸν νὰ τὰ προετοιμάσω, νὰ παύσω τὸ παλαιὸν προσωπικὸν καὶ νὰ διορίσω τοιούτους, διὰ νὰ προετοιμάσω τὰ γυμνάσια νὰ εὑρεθοῦν ἤδη διωργανισμένα καθὼς ἀπαιτοῦσιν οἱ νόμοι. Εἰς τὰς νήσους ἐκείνας, εἰς ἃς δὲν ἠμποροῦσαν νὰ συστηθῶσι γυμνάσια, ἀπήλλαξα ὅλον τὸ προσωπικὸν καὶ ἄφησα ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ ἓν σχολεῖον. Ἰδοὺ ἡ παρανομία τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν· στοχάζεσθε ὅτι αὐτὸ τὸ ἔπραξα οὐχὶ πρὸς ὄφελος ἀλλὰ πρὸς βλάβην τῆς παιδείας; Ἐὰν ἐπράξαμεν ἄτοπον, οἱ σήμερον κατέχοντες τὴν ἐξουσίαν ἂς ἐπαναφέρωσι τοὺς παυθέντας· ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ οἰκονομήσωμεν κάμποσας χιλιάδας δραχμάς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ τὴν πίστωσιν νὰ μείνῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καθὼς εἶναι, ἂς τὴν ἀφήσῃ· ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ βαστάξῃ τὸ βῆμα τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν πρότερον, ἐγὼ, καθὼς ἀνέλαβον τότε ὅλην τὴν εὐθύνην ὅταν τὸ ἔκαμα, καὶ τώρα θὰ τὸ ἐπικυρώσω ἀναλαμβάνων ὅλην τὴν εὐθύνην, καὶ μὲ ἄλλους Ἑπτανησίους βουλευτὰς τὴν ἀναλαμβάνομεν ἐνώπιον τῆς Ἑπτανήσου. Ἡμεῖς ἐπροτείναμεν, ἡμεῖς ἐπαύσαμεν αὐτὰς τὰς θέσεις· ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἂς ἀποφανθῇ ὅπως θέλει, ἂς τοὺς διορίσῃ ἐκ νέου.

§34ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, θὰ ὑποβάλω καὶ ζητῶ τὴν ἀνοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι εἶμαι καὶ κακοδιάθετος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ προλαλήσας ἦτο ἐκτὸς τοῦ προκειμένου. Δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν διακεκριμένα ζητήματα· καὶ ποῖα εἶναι αὐτά; πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεως τῆς ἐν Κερκύρᾳ Ἀκαδημίας, ἀντικείμενον νομοσχεδίου, ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ πρώην ὑπουργείου εἰς τὴν διάσκεψιν τῆς Βουλῆς, καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς ἀθρόας τρόπον τινὰ παύσεως τῶν καθηγητῶν. Τὸ πρῶτον ζήτημα θέλει συζητηθῆ ἐν δέοντι μετὰ τὴν περαίωσιν τῆς διατάξεως καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Βουλῆς· τὸ δεύτερον πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ λυθῇ σήμερον, διότι πρόκειται ἢ νὰ τηρηθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἢ νὰ διαγραφῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις καὶ τὸ σχετικὸν ποσὸν τοῦ μισθοῦ τῶν καθηγητῶν. Ὅταν συζητηθῇ τὸ πρῶτον ζήτημα, τότε ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ, ἐὰν ὠφελῇ νὰ καταργηθῇ ὁλοσχερῶς αὐτὴ ἡ ἐν Κερκύρᾳ Ἀκαδημία, ἢ ἐὰν ὠφελῇ νὰ γίνῃ νέος διοργανισμὸς, νέα μόρφωσις τῶν διαφόρων σχολῶν καὶ καθεδρῶν. Τότε, κατ’ ἐκείνην τὴν περίστασιν, ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ, ἐὰν αὕτη ἡ νέα ἑστία τῆς ἀνωτέρας Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπου διέπρεψαν ἔξοχοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἐκόσμησαν καὶ κοσμοῦν μετ’ ἄλλων καὶ τὸ ἐν Ἀθήναις τωρινὸν πανεπιστήμιον, ἐὰν πρέπῃ διὰ μιᾶς νὰ σβεσθῇ καὶ ἀφανισθῇ· τότε θέλει ἴδωσι καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Εὐρώπη, ἐὰν τὰ ἀνεγερθέντα παρὰ φιλέλληνος ἀειμνήστου Ἄγγλου θὰ καταργήσῃ Ἑλληνικὴ χείρ. Τώρα, κύριοι, πρόκειται περὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ἐνησχολήθη διόλου ὁ Κ. προλαλήσας. Ἡ ἐν Κερκύρᾳ Ἀκαδημία ὑπάρχει δυνάμει νόμου, καὶ τοῦτο ἀναγνωρίζεται καὶ παρὰ τοῦ πρώην ὑπουργείου, διότι καθυπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον πρὸς κατάργησιν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Δύναται τώρα ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ νὰ παύσῃ ἐμμέσως πως, πλαγίως πως τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου, πρὸς κατάργησιν τοῦ ὁποίου εὗρεν ἀναγκαῖον ἄλλον νόμον νὰ προτείνῃ; Αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι τὸ ζήτημα· ὄχι ἐὰν ὠφελῇ νὰ καταργηθῇ ἡ ἐν Κερκύρᾳ Ἀκαδημία, ὄχι ἐὰν ἦναι ὀλίγοι οἱ φοιτηταὶ, ἐὰν τὰ λύκεια ἦναι ἀνωφελῆ, ἀλλὰ ἐὰν, ἀφοῦ τὸ ὑπουργεῖον εὗρε ἀναγκαῖον νὰ καθυποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμον πρὸς κατάργησιν τοῦ προϋπάρχοντος, ἠδύνατο ἐμμέσως πως νὰ παύσῃ τὴν ἰσχὺν καὶ ἐνέργειαν τοῦ νόμου αὐτοῦ διὰ τῆς παύσεως τῶν καθηγητῶν. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, παρετήρησα τὸ ἄνομον, τὸ αὐθαίρετον τοιαύτης πράξεως, ὅμως τότε ἠγνοεῖτο, ἐὰν αὐτὰ τὰ διατάγματα ἤθελον λάβει ἄμεσον καὶ πλήρη ἐκτέλεσιν· τώρα ὅμως καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκτελέσεως δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, διότι μᾶς ὡμολόγησε σήμερον ὁ πρώην ὑπουργὸς, ὅτι ἐπαύθησαν καὶ ὤφειλον νὰ παυθῶσιν οἱ καθηγηταὶ, διὰ νὰ μὴ ἀρχίσουν τὰ μαθήματα τοῦ νέου ἔτους καὶ διὰ νὰ μὴ ματαιωθῶσι μετέπειτα αἱ προσδοκίαι τῶν φοιτητῶν. Πρόφασις, κύριοι· ἁπλῆ πρόφασις! διότι ἦτο ἤδη πασίγνωστος αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργείου πρὸς κατάργησιν τῆς ἀκαδημίας, καὶ ἄλλως ἐματαιώθησαν ἄλλαι σοβαρώτεραι προσδοκίαι τῶν φοιτητῶν ὡς πρὸς τὴν προγενεστέραν αὐτῶν παίδευσιν καὶ μάθησιν. Ἐκτὸς τούτων, κύριοι, σπουδαιότατον παρουσιάζεται τὸ ζήτημα. Δὲν δύναται, ὄχι, μὴ τὸ ἀποφασίσητε αὐτὸ, διότι δὲν ὑπάρχει πλέον Σύνταγμα· δὲν δύναται ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ προφάσει ἑνὸς ἢ ἄλλου νομιζομένου ἀτοπήματος νὰ σφετερισθῇ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Εἶναι πλάγιον μέσον· ἠμπορεῖτε π. χ. νὰ νομίζετε, ὅτι τὰ ἐφετεῖα δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ κράτος· δὲν δύνασθε νὰ προτείνετε νόμον, διότι ἴσως στοχάζεσθε ὅτι δὲν θέλει παραδεχθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς· παύετε τοὺς Ἐφέτας. Εἶναι τρόπος αὐτός, εἶναι καλὴ πίστις αὐτή; Ὄχι· δὲν δύναται ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ νὰ ἐξασκῇ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἂν ὄχι ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν νέων νόμων, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ veto, κωλύω τὸν ὑπάρχοντα νόμον, καὶ αὐτὸ ἐπράξατε· καὶ πότε κύριοι; εἶναι ἀξιοπαρατήρητον, ὅτε ἡ Βουλὴ συνήθροιζετο, ὅτε ὑπάρχουν νομοσχέδια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατάργησιν τῆς αὐτῆς Ἀκαδημίας· καὶ ἐνῷ ἡ Βουλὴ σκέπτεται ἢ νὰ παραδεχθῇ ἢ νὰ τροποποιήσῃ ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, παύονται διὰ διατάγματος οἱ καθηγηταὶ, καὶ ἀφαιρεῖται πᾶσα ἰσχὺς καὶ ἐνέργεια εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐθέσατε εἰς τὴν τράπεζαν τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου περιμένεται ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς! Τοιαῦτα βέβαια δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ, χωρὶς νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ ἱερώτερα αὐτῆς δικαιώματα, καὶ νὰ περιορισθῇ, ὡς εἰς τὸ προκείμενον, νὰ θέσῃ τρόπον τινὰ τύπον νομοθετικῆς διατάξεως εἰς τὰ ἤδη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου κατ’ οὐσίαν νομοθετηθέντα. Δὲν λέγω περισσότερα. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔμεινα ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ ἀληθοῦς ζητήματος, καὶ προτείνω, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάσῃ τὰ γενόμενα, νὰ τηρηθῇ αὐτὸ τὸ κονδύλιον μέχρις οὗ ἐντὸς ὀλίγου ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, ἐὰν τὸ νῦν ὑπουργεῖον νομίσῃ εὔλογον καὶ τακτικὸν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτό.

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Προκληθεὶς, κύριοι, παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἀπέφυγα νὰ δώσω, ὅταν ὁ Κ. Λομβάρδος ἐλεγχθεὶς ὑπό τινος τῶν βουλευτῶν καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου του ἤθελησε λίαν εὐφυῶς νὰ κανονίσῃ τὴν ὑπεράσπισίν του οὐχὶ κατὰ τὰς πράξεις του, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὀφείλω ἤδη νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου τὴν προσωπικὴν γνώμην μου ἔφερεν εἰς μέσον. Εὐτυχῶς, εἴτε ἔχει εἴτε δὲν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ μὲ παρεξηγήσῃ, δὲν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ, διότι τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ περιέχουσι πιστῶς, τὶ εἶπον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ποτὲ ἐπαρουσίασε νομοσχέδιον περὶ ἔντοκων γραμματίων, καὶ ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη ἐγέννησε συζήτησιν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐξηλέγχθη παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἀφῆκε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν ὀλισθηρὸν δρόμον χωρὶς νὰ προλάβῃ αὐτὴν διὰ μέτρων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ λάβῃ. Φυσικῷ τῷ λόγῳ ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε τότε ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἐξετάσῃ, ἦτο καὶ τοῦτο, δηλ. ὁποίας μεταβολὰς ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ καλλίτερος καθρέπτης τῆς καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπέδειξεν, ὅτι τῷ ὄντι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις δὲν ἦτο καλὴ, ἠρώτα δημοσία καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν Κυβέρνησιν, ὁποῖα μέτρα ἔλαβε κατὰ τῆς τοιαύτης οἰκονομικῆς δυστυχίας. Ὁ προϋπολογισμὸς τότε εἶχε διανεμηθῆ μόλις πρὸ 24 ὡρῶν, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ὤκνησε νὰ φέρῃ ἐκεῖ τὸν ἀγῶνα, πολεμοῦσα πρὸς ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον τὸν συνέταξε καὶ τὸν ὑπεστήριζεν. Ὁμιλῶν τότε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔφθασα εἰς τὸ ζήτημα τῆς παιδείας καὶ ἐξεφράσθην ὡς ἐφεξῆς. «Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν (στενογραφημένα πρακτικὰ) «Προσωπικὸν Πανεπιστημίου Κερκύρας» ἀναβαίνει εἰς 55,440. Δὲν ἔχω ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ πράγματος· ἤκουσα ὅμως παρὰ πολλῶν, ὅτι οὐδὲν παραδίδεται. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος ἠμπορεῖ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἀναφέρομαι πρὸς ὅλους τοὺς Ἑπτανησίους· ἐδῶ εἶναι μία συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται καθ’ ἣν ἐποχὴν πρέπει πάντες νὰ σκεφθῶμεν. ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Πρόκειται περὶ ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ; ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· ἀλλὰ μολαταῦτα θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ὅλα αὐτά. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἠκούσατε, ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ μετὰ δύω μῆνας· ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν διοικῶ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παρέστησα, ἐξετάζω τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις· ἀνέγνων τὸν προϋπολογισμὸν καὶ βλέπω αὐτὰς τὰς αὐξήσεις· βλέπω πολλὰς, ἀλλ’ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς μόνον ἐπὶ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον ἐντύπωσιν εἰς ἐμὲ ἐκ πρώτης ὄψεως, διότι μόλις χθὲς ἔλαβα τὸν προϋπολογισμόν. Μὴ νομίσητε, ὅτι θέλω νὰ προτείνω ἐλαττώσεις, οἰκονομίας, διότι τότε ἔπρεπε νὰ τὰς προτείνω ἐπὶ τῆς πιστώσεως.» Δὲν ἔχω κανένα δισταγμόν, Κύριοι, ἐξεναντίας καὶ ἡ ἁβροφροσύνη, τὴν ὁποίαν χρεωστῶ εἰς ἕνα ἀξιότιμον Βουλευτὴν, μὲ ἀναγκάζει νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἐλησμόνησε τὴν συζήτησιν ταύτην· διότι ἄλλως ἤθελε βεβαιώσει διὰ τῆς ἰδίας του ὁμολογίας, ὅτι αἱ συζητήσεις δὲν τὸν ὠφελοῦσι, διότι τῳόντι δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ εἷς ὑπουργός, ὅτι ὠφελήθη ἐκ τοιούτων συζητήσεων, ὅταν, ἀκολουθῶν τῆς συζητήσεως ἐκείνης τὸ πνεῦμα, ἔσπευσε νὰ παύσῃ ἅπαντας τοὺς καθηγητὰς διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος. Ὁ ὑπουργὸς ἦτο ἀνεξάρτητος νὰ λάβῃ αὐτὸ τὸ μέτρον καὶ νὰ δώσῃ εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἴτε ἂν παρηνόμησεν, εἴτε ἄν, ὅπερ ἔπραξε, δὲν ἦναι οὔτε συνετόν, οὔτε πολιτικόν· δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς τὸ μέτρον τοῦτο τὸν ὤθησεν ἡ συζήτησις ἐκείνη, οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους σᾶς προανέγνωσα. Πρῶτον μὲν ὁ ἀντίπαλός του τότε ὡμολόγησε πρῶτος τὴν ἀδυναμίαν του, ἐβεβαίωσε πρῶτος, ὅτι δὲν γνωρίζει τὴν ἀλήθειαν, ἤκουσε δὲ μόνον, ὅτι οὐδὲν παραδίδεται, ὅτι πρόκειται νὰ μείνῃ μία δαπάνη 45,000 δραχμῶν ἀνωφελὴς πάντῃ· ὁ ἀντίπαλός του τότε εἶπεν, ὅτι δὲν ἔρχεται κανὲν νὰ προτείνῃ μέτρον, κἀμμίαν οἰκονομίαν, ἐχρεώστει μόνον εἰς μίαν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἅπαντες ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσι, νὰ παρατηρήσῃ καὶ ἐκφράσῃ ὅλας τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας τῷ ἔκαμεν ὁ πρὸ 24 ὡρῶν φθάσας εἰς χεῖράς του προϋπολογισμός. Ὥστε δὲν πιστεύω νὰ μένῃ καμμία ἀμφιβολία εἰς κανένα ἐξ ἡμῶν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος τότε ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως Κύριος Λομβάρδος ἐνήργησε κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην, καὶ ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν τῷ ὑπέδειξε τὸ μέτρον εἰς τὸ ὁποῖον κατῆλθε· πρῶτον μέν, διότι ἀπέσχε νὰ ἐκφράσῃ κανὲν μέτρον, καὶ δεύτερον, διότι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἂς συλλογισθῇ ὁποίας λύσεις ἐπέτρεπεν ἡ παρατήρησις ἐκείνη τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἕκαστος ἂς σκεφθῇ καὶ θέλει εὑρεῖ, ὅτι ἴσως ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ὁ τότε ὑπουργὸς, ἀπεῖχε πλειότερον πάσης ἄλλης ἀπὸ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιπολίτευσις τότε δι’ ἐμοῦ ἐξέφερε. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, καί τοι προκαλούμενος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, τί θέλει ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι οὔτε ἐγένετο σκέψις περὶ τούτου ἀκόμη· ἀλλὰ ἀδιστάκτως ἀπὸ τοῦδε λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὶν προβῇ εἰς κανὲν μέτρον, προκειμένου περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ ἑνὸς ἐκπαιδευτηρίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἱστορίαν, περὶ μιᾶς νήσου, ἥτις χρήζει πολλῆς περιποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους πάντες γνωρίζετε, ὀφείλει κατὰ πρῶτον νὰ συλλέξῃ ὅλας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ἂν παραδίδεται τίποτε, διότι δὲν παραδίδεται, ποῦ ὑπάρχει τὸ αἴτιον τῆς ἀτελείας τοῦ ἐκπαιδευτηρίου τούτου· καί, ἀφοῦ συλλέξῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, τότε ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς ἓν μέτρον, καὶ ἀδιστάκτως τὸ λέγω, ὅτι καθηγηταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν παραδίδουσιν, οἱ ὁποῖοι ἀμελοῦσι τὰ καθήκοντά των, οἱ ὁποῖοι ἐφάνησαν ἐκ τῆς πολιτείας των ἀνάξιοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἐντολὴν, ἥτις τοῖς ἀνετέθη, ὅτι οἱ τοιοῦτοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζητήσουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εὐμένειαν. Ὅπως πᾶς ὑπάλληλος, παραβιάζων τὸ καθῆκόν του κηρύττεται ἀνάξιος τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως, τοιουτοτρόπως καὶ ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς, ἂν καὶ ὀνομάζεται καθηγητής· ἀλλὰ, Κύριοι, σᾶς λέγω ἐπίσης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἅμα μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἤθελε συλλέξει, ἤθελε νομίσει, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ καταργηθῇ, ποτὲ δὲν θέλει τολμήσει νὰ τὸ πράξῃ οἰκείᾳ βουλήσει, ἀλλὰ θέλει πάντοτε τὸ ὑποβάλλει εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, διότι αὐτοὶ μόνοι δύνανται καὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δώσουν τὴν γνώμην των, νὰ ἐκφράσουν τὴν θέλησίν των, καὶ τίποτε, χωρὶς αὐτοὶ νὰ γνωμοδοτήσουν, δὲν πρέπει νὰ γίνεται παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τοιαύτης φύσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ἡ φρόνησις θέλει ὑπαγορεύσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ λάβῃ μόνον ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ προσέτι καὶ τὸ ζήτημα τοῦ συμφέροντος τῆς νεολαίας· καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διὰ ν’ ἀποδείξω μίαν ἐπίσης περιπλέον ἀνάγκην ἑνὸς νομοθετήματος· διότι ἡ Κυβέρνησις προχωροῦσα εἰς τὴν κατάργησιν, εἴτε καθ’ ἕνα, εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον, ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, τί θὰ γίνῃ ἡ νεολαία ἡ σπουδάζουσα πρὸ ἑνὸς ἢ δύω ἢ τριῶν ἐτῶν. Ὑπάρχουν νόμοι καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, οἱ ὁποῖοι δὲν δίδουν τὸ δίπλωμα, παρὰ μετὰ λῆξιν ὡρισμένου χρόνου σπουδῆς. Θέλει σκεφθῆ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν αὐτοὶ οἱ νέοι θέλουν χειροτονηθῆ ἐπιστήμονες ἢ ἂν δὲν πρέπῃ νὰ χειροτονηθῶσιν, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς σπουδάς των, καὶ πῶς, ἐὰν ἐκεῖ ἢ ἐδῶ, ἐὰν θὰ γίνῃ κἀμμία μεταῤῥύθμισις τῆς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου νομοθεσίας ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς ταύτης περιπτώσεως κτλ. διότι τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι πᾶν μέτρον ἀφορῶν τὴν κατάργησιν ἢ ἐπιφέρον τὴν κατάργησιν πλαγίως καὶ ἄνευ νομοθετήματος, εἶναι σόλοικον, διότι δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, δι’ ἣν τὸ ἐκπαιδευτήριον ἐσυστήθη καὶ ὡς τοιοῦτο δὲν δύναται νὰ τὸ δεχθῇ.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα διόλου, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις μὲ ὤθησεν, ἀλλ’ εἶπα καθαρὰ, ὅτι αὐτὴν τὴν ἰδέαν τὴν εἶχον εἰς τὸν καιρὸν, ὅπου ἐπολεμούμεθα εἰς τὸ Ἰόνιον κοινοβούλιον μὲ τὸν Κ. Παδοβᾶν.

§37ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ οὔτε ἐπήρεια φιλίας ἢ ἀντιπαθείας δύναται ποτὲ νὰ μὲ ἀναχαιτίσῃ τοῦ νὰ προφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πᾶν ὅ,τι αἰσθάνομαι καὶ πᾶν ὅ,τι τῇ πατρίδι συμφέρει. Ὅσοι, Κύριοι, ἔσχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἐπισκεφθῶσι τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἰδίως νὰ ἐνδιατρίψουν εἰς τὰ λεγόμενα Λύκεια καὶ εἰς τὴν Ἀκαδημίαν, ὅλοι αὐτοὶ ᾐσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην τῆς μεταῤῥυθμίσεως καὶ πολλοὶ πολλάκις καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ ἰδιαιτέρως προέτρεψαν τὴν Ἰόνιον Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ ἔκτοτε τὴν ἀφομοίωσιν μὲ τὰ σχολεῖα τοῦ ἡμετέρου Κράτους· ἀλλ’ ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ὑπῆρχεν ἰησουϊτισμὸς εἰς τὴν παιδείαν ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπως ὑπῆρχε καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους. Οἱ διέποντες, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐπεκταθῇ ἡ παιδεία, δὲν ἠθέλησαν νὰ διαδώσωσι τὰ φῶτα εἰς τὰς κατωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας, καὶ ἕνεκα τούτου κατέλιπον τὴν παιδείαν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸ ἀρχοντεῖον τῆς παιδείας, ὅπως.... δὲν λέγω τὴν φράσιν αὐτήν. Ἀλλὰ πρὶν ἤθελε δικάσωμεν τὰς πράξεις τοῦ ὑπουργείου ἢ τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ διὰ τὴν οὕτω μεταῤῥύθμισιν ἢ τὴν παῦσιν τῶν καθηγητῶν, ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἐρωτήσωμεν διατί, ἀφ’ ἧς ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, δὲν κατέλυσεν αὐτὸ τὸ ἀρχοντεῖον, διατί δὲν κατέλυσε τὴν Ἀκαδημίαν αὐτὴν, ἥτις μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν δημιουργεῖ, δὲν ἀνάφτει τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ἡμιμάθειαν; Καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, πόσον ἐπλεόνασεν ἡ ἡμιμάθεια; Ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχουν 700, ἴσως καὶ 800 ὑποδικηγόροι, καὶ αὐτοὶ εἶναι τὸ πρόσκομμα τῆς ἀφομοιώσεως, δὲν θέλουν τὴν ἀφομοίωσιν, διότι δὲν δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια νὰ δικηγορῶσι, διότι δὲν δύνανται νὰ γυμνόνωσι τοὺς πολίτας. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια. Λοιπὸν εἴπετο νὰ διατηρηθῇ ἀκόμη τὸ σύστημα τοῦτο, ὥστε νὰ μᾶς πολλαπλασιάσῃ τοὺς δικηγόρους τούτους, νὰ μᾶς πολλαπλασιάσῃ τὴν ἡμιμάθειαν. Νομίζω, ὅτι ἠθέλαμεν ἀδικήσει την νεολαίαν τῆς Ἑπτανήσου, ἐὰν ἤθελε τὴν καταδικάσωμεν νὰ φοιτᾷ παρὰ τοῖς τοιούτοις γυμνασίοις. Ὁ ἔντιμος Κ. Παδοβᾶς μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προέφερεν, ἀνεμνήσθη καὶ τῆς Ἀκαδημίας τοῦ ἀειμνήστου Γκιλφόρδ· ἀλλὰ ποία ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, ποῖοι καιροὶ, ποῖοι ἄνθρωποι, ποῖα ἤθη, ποῖος ὁ διοργανισμὸς, ὅστις ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν ἐκείνην; ὤ, ποία ἡ τότε ἐποχή! καὶ παραβάλλετε, ἔντιμε Κύριε Παδοβᾶ, τὸν διοργανισμὸν τοῦ ἀοιδήμου Γκιλφόρδ μὲ τὸν σημερινὸν κανονισμὸν, καὶ τότε μὰ τὴν ἀλήθειαν θέλετε ἀποστρέψει τὸ πρόσωπόν σας, καὶ οὐ μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀοίδημος ἐκεῖνος ἀνὴρ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ζωὴν καὶ νὰ ὑπάγῃ εἰς αὐτὸ τὸ παλάτιον τῆς Παιδείας διὰ νὰ ἴδῃ τὸν διοργανισμὸν, διὰ νὰ ἴδῃ τὸ σύστημα, τότε, λέγω, ἤθελεν ἀποστρέψει καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸ πρόσωπόν του. Εἴπατε, ὅτι ὁ ἄρτι ἐλθὼν ἐξ Ἀγγλίας ἀνεψιὸς αὐτοῦ ἐδάκρυσε μαθὼν τὰ γενόμενα ἐν Ἑλλάδι περὶ τῆς παύσεως δῆθεν τῶν καθηγητῶν. Οὐχί, μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐδάκρυσεν ἴσως, διότι εἶδεν, ὅτι μάτην ὁ ἀοίδημος αὐτοῦ θεῖος ἔσπειρεν. Ὁ σπόρος ἐπὶ στιγμὴν ἤνθησε καὶ ἀπήνθησε, καὶ ἤδη δὲν παράγει εἰμὴ ἀκάνθας τε μόνον καὶ τριβόλους, καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο ἐδάκρυσε. Νομίζω ὅτι καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἐξεβιάσθη, ὄχι μόνον ἐξεβιάσθη, ἀλλὰ δὲν ἔπραξεν, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὰς ἡνίας τῆς κυβερνήσεως, ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξῃ, νὰ προετοιμάσῃ τὸν νόμον τῆς διοργανώσεως αὐτῶν τῶν καταστημάτων καὶ τότε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν παῦσιν τῶν καθηγητῶν, καὶ οὐχὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν μὲ τὴν μίαν χεῖρα νὰ παύῃ τοὺς Καθηγητὰς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μὲ τὴν ἑτέραν νὰ ὑποβάλλῃ νομοσχέδιον μὲ ἀναδιοργανώσεως. Εἶναι, νομίζω, μία ἔλλειψις, ἀλλὰ τὴν ἔλλειψιν ταύτην συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὴν ἐγέννησεν ἡ ἀνάγκη καὶ μᾶλλον ἡ φιλοστοργία πρὸς τὴν νεολαίαν, διότι ἐὰν δὲν ἤθελε παύσει τοὺς καθηγητὰς αὐτοὺς καὶ ἤθελεν ἐξακολουθήσει, ὡς διατείνονταί τινες, ἐπὶ δύω μῆνας, ἢ ἐὰν καὶ τὸ παρὸν ὑπουργεῖον ἤθελε διατηρήσει ἐπὶ δύω μῆνας τὰς σχολὰς αὐτὰς καὶ τοὺς καθηγητὰς, τότε ἀναντιῤῥήτως κατέστρεφε πᾶσαν τὴν νεολαίαν· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ παρέλθῃ τὸ ἔτος, καὶ τότε νὰ κάμῃ τὴν διοργάνωσιν· ὥστε οἱ δύω μῆνες καταφθείρουσιν ἓν ἔτος· καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἠδύνατό ποτε ὑπουργὸς, ὅστις δήποτε καὶ ἂν ἦτο, νὰ ζημιώσῃ τὴν νεολαίαν ἓν ἔτος. Ἦτο τῷ ὄντι μία τολμηρὰ πρᾶξις τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ σημειώσατε ἀφ’ ἑτέρου ὅτι δὲν γίνεται πρὸς ζημίαν, οὔτε προσβάλλει νόμον, οὔτε παραβιάζει τὸ σύνταγμα. Ναὶ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν θεωρήσωμεν ὡς ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν διὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Κ. Μαρκορᾶς, ἀποδοκιμασίαν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τοῦ προκειμένου προεῖδε καλῶς, ἐνσόφως καὶ ἐννόμως, ἐστοχάσθη ἀντὶ τοῦ νὰ παρατείνῃ τὰς σχολὰς αὐτὰς ἐπὶ δύω μῆνας καὶ νὰ ζημιωθῶσιν οἱ μαθηταὶ ἓν ἔτος, νὰ παύσῃ τοὺς καθηγητὰς διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ τοιουτοτρόπως νὰ λάβουν γνῶσιν οἱ μαθηταὶ καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ ἐνταῦθα σχολεῖα, εἰς τὰ ἀλλαχοῦ γυμνάσια διὰ νὰ ἐκπαιδευθῶσι. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ πρᾶξις ἐπὶ τοῦ προκειμένου καλῶς καὶ ὀρθῶς ἔγεινε καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐνδιατρίψῃ περαιτέρω, οὔτε νὰ παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν, ἀλλὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κουρῆς.

§39ΚΟΥΡΗΣ. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Κ. Μαρκορᾶ θεωρῶν ἐξηντλημένον τὸ ἀντικείμενον, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§40ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐκπαιδεύσεως.) Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω συζητήσεως. Ἡ πίστωσις ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐτέθη παρὰ τοῦ ὑπουργείου. Μετὰ ταῦτα τὸ ὑπουργεῖον προέβη εἰς τὰς πράξεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐνόμισεν ἀναγκαίας καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀφομοιώσεως πηγαζούσας καὶ ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Σήμερον, ὅπως εἴδετε, διάφοροι γνῶμαι ἀνεπτύχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ, νομίζω, δὲν εἶναι εἰς τὴν ὥραν ὁποῦ ἠμπορεῖ νὰ λύσῃ αὐτὰ τὰ ζητήματα ὁλοσχερῶς. Νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ πρὸ ἓξ ἡμερῶν ἡμεῖς δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἔχωμεν καμμίαν γνώμην ἀκόμη ἀποφασισμένην, καὶ καθόσον ἀκόμη δὲν εἴδομεν καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, ἡ μὲν ζητουμένη πίστωσις ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ, καμμία δὲ καινοτομία τῶν ὑπαρχόντων δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἄνευ προηγουμένης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἐὰν ἐνόησα τὸν Κ. Καλλιφρονᾶν, πρῶτον δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ῥηθῇ ὡς σπουδαῖον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν αἱ γνῶμαι αἱ προφερθεῖσαι ἀπὸ μερικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἐπίσης ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχω γνώμην. Μολαταῦτα ἡμεῖς τῷ ὄντι, ἐπειδὴ ἀπόφασιν ἔχομεν νὰ δώσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὰς ἐνεργείας της, δὲν ἀντιλέγομεν· θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις; ἂς μείνῃ, ἔχομεν μόνον μίαν ὑπόσχεσιν ἀπὸ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐὰν τὸν ἐνόησα, ὅτι δὲν θὰ μετατρέψῃ τὰ πράγματα παρὰ διὰ νόμου. Διὰ νὰ μὴ φέρωμεν καμμίαν δυσκολίαν εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θέλῃ τὴν πίστωσιν, τὴν παραδεχόμεθα.

§42ΠΑΔΟΒΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐμπαιγμὸς καὶ φαινακισμὸς καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἢ δὲν ἐνόησεν ἢ κακῶς ἐξεφράσθη. Ἂς ἀπαλειφθῇ τὸ ποσὸν, ἂς ἀκυρωθοῦν οἱ νόμοι, ἂς θεωρηθοῦν ἐν ἄλλοις λόγοις αὐτὰ τὰ παράτυπα διατάγματα ὡς ἔχοντα ἰσχὺν καὶ ὡς δυνάμενα νὰ ἔχωσι τὴν ἐκτέλεσίν των· ἀλλὰ, κύριοι, παρακαλῶ τοὐλάχιστον νὰ σεβασθῆτε τὴν ὑπόληψίν μας.

§43ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Κ. Πρόεδρε, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ τὴν διάθεσιν, διὰ νὰ μὴ εἴπω, δὲν δύναται νὰ καταργήσῃ τὴν πίστωσιν. Ἡ κατάργησις τῆς πιστώσεως ἤθελεν εἶσθαι ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἔμμεσος ἀπόφασις, ὅτι ἐγκρίνει τὴν παῦσιν ὅλων τῶν καθηγητῶν τοῦ πανεπιστημίου Κερκύρας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, ἐὰν τὸ Πανεπιστήμιον Κερκύρας πρέπῃ νὰ διατηρηθῇ ἢ ὄχι, λέγω ὅμως, ὅτι τὴν σήμερον, οὔτε κατηργημένον εἶναι, οὔτε ὑπάρχει, καὶ δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ νὰ δώσῃ τοιαύτην λύσιν εἰς ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς Ἑπτανήσου· ὥστε βεβαίως ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀφήσῃ τὴν πίστωσιν. Τοῦτο ἀναγκάζομαι ν’ ἀπαντήσω, ὄχι ἀποκρούων τὴν γενναιοφροσύνην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ λογικόν.

§44ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλὰ δὲν ἐννοούμεθα. Ἡμεῖς λέγομεν, θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ πίστωσις, ἵνα μὴ, καταργουμένης τῆς πιστώσεως, θεωρηθῇ, ὅτι συγκαταργεῖται καὶ ἡ Ἀκαδημία; δὲν ἔχομεν καμμίαν ἐναντίωσιν· ἡ Κυβέρνησις ὅμως πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν, καὶ δὲν πρέπει νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἐμελέτησα, διότι, ἐὰν δὲν ᾖναι ἑτοίμη, δὲν πρέπει νὰ φέρῃ προϋπολογισμόν· διότι ἅμα τὸν φέρῃ τὸν παραδέχεται. Ἐδῶ λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἔχει συντάξει καὶ ὑποβάλλει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ τὸν ὁποῖον ἔφερεν εἰς συζήτησιν τὸ νέον ὑπουργεῖον ἔχει τὴν πίστωσιν αὐτήν. Ἐπῆλθε πρότασις, ὅπως ἡ πίστωσις αὕτη ἐλαττωθῇ κατὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα δίδουν οἱ μισθοὶ τῶν παυθέντων καθηγητῶν ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον δὲν βλέπω τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμφωνῇ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν γενναιότητα, ἐὰν φρονῇ ὅτι δύναται νὰ κάμῃ οἰκονομίας καὶ νὰ ἐλαττώσῃ κατ’ ὀλίγας χιλιάδας δραχμὰς αὐτὴν τὴν πίστωσιν, ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὴν ἀκολουθήσωμεν. Ὁ δὲ Κ. Μαρκορᾶς ἂς ἔχῃ ὑπομονὴν, διότι σήμερον νὰ ζητῇ νὰ μεμφθῇ ἡ Βουλὴ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, διότι ἔπαυσε τοὺς καθηγητὰς, εἶναι πάρωρον.

§45ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου, ὅτι νὰ διατηρηθῇ αὐτὸ τὸ κονδύλιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μεχρισοῦ...... Ἐὰν θέλετε τὴν ἀποσύρω μεχρισοῦ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἂν τὸ νέον ὑπουργεῖον θέλῃ νὰ τὸ παραδεχθῇ.

§46ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπε καὶ ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς. Ἐγὼ λέγω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον θέλῃ, δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν τὴν πίστωσιν. Οἱ νέοι ὑπουργοὶ ἔχουν ἤδη 6 ἡμέρας, καὶ ἂν ἐθεώρουν, ὅτι ἡ παῦσις τῶν καθηγητῶν ἦτο παράνομος, ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐξουσίᾳ της νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι τὴν παρανομίαν αὐτὴν δὲν τὴν ἀνέχομαι· ἡ Κυβέρνησις ὅμως μέχρι σήμερον διετήρησε τὰ γενόμενα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Σᾶς λέγει δὲ ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπουργὸς ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀμφιβολίαν καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, ὅτι ἑπομένως ἀκολουθῶν ὅσα εὗρε, δὲν δύναται νὰ καινοτομήσῃ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς. Αὐτὴ εἶναι ἔλλογος, σοφὴ πρότασις τὴν ὁποίαν ἀποδεχόμεθα. Τώρα κατεξανίσταται ὁ Κ. Παδοβᾶς καὶ λέγει, ὅτι αὐτὸ εἶναι φαινακισμὸς, ἔχει ὅμως ἄδικον· καθόσον, ἐὰν δὲν διορισθοῦν οἱ καθηγηταὶ, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τοῦ διορισμοῦ των, μήτε φαινάκην ἠμπορεῖ ν’ ἀποδώσῃ, μήτε ἄλλο τι νὰ κάμῃ· διότι δὲν εἶναι κύριος ἐδῶ νὰ διαθέσῃ τὸν δημόσιον πλοῦτον. Κατόπιν ὅταν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, χρεωστεῖ ὁ Κ. Παδοβᾶς νὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασίν της. Τώρα ἐν ὀλίγαις λέξεσι παρατηρῶ, ὅτι, μοὶ φαίνεται, νομικῶς τὸ ζήτημα πολὺ κακῶς τίθεται ἀπὸ μέρους τῶν Κ. Κερκυραίων· διότι τὸ νὰ θέλουν νὰ διαμφισβητήσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους της, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ θέλουν νὰ καταργήσουν τὸ Σύνταγμα, νὰ καταργήσουν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἑκάστη τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ μᾶς λέγουν οἱ κύριοι, ὅτι ναὶ ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔχει συλλογάδην, δὲν ἠμπορεῖ νὰ παύσῃ ὅλους τοὺς Ἐφέτας ἑνὸς Ἐφετείου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ παύσῃ ὅλους τοὺς καθηγητὰς ἑνὸς Πανεπιστημίου, ἐδῶ πλανῶνται οἱ Κύριοι· διότι ἅμα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ καὶ ἕνα καὶ δύο καὶ πέντε, καὶ ὅλους, καὶ τοὺς ἡμίσεις καὶ τὸ ἓν τρίτον. Νομικῶς αὐτὸ τὸ δικαίωμα ὑπάρχει. Τώρα τὸ ἄλλο τῆς καλῆς ἢ κακῆς χρήσεως, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, τὰ πλάγια μέσα, ὁ δόλος τὸν ὁποῖον δύναται νὰ μεταχειρισθῇ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, αὐτὸ, τὸ ἐννοῶ, εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως, ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐδῶ λοιπὸν λύεται τὸ ζήτημα διαφορετικῶς καὶ ἐξετάζεται τὸ πρᾶγμα πόθεν ὡρμήθη ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις διὰ νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς παύσεις· καὶ ἐδῶ ἔχομεν τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἐξομολογεῖται μ’ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ἡ Ἀκαδημία τῆς Κερκύρας πᾶν ἄλλο ὄνομα ἔπρεπε νὰ ἔχῃ παρὰ τὸ τῆς Ἀκαδημίας καὶ ὅτι εἰς μίαν Ἀκαδημίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε μαθητὰς, εἰς τὴν ὁποίαν πᾶν ἄλλο διδάσκεται ἢ ἐπιστήμη, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐγίνετο μεγάλη δαπάνη, ἐνόμισα ἐγὼ ὁ ὑπουργὸς, ὅτι δύναμαι νὰ παύσω τοὺς καθηγητάς της διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνεται τὸ ἔθνος μὲ δαπάνην ματαίαν, καὶ διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸς ὁ περίγελως τρόπον τινὰ πρὸς τὴν ἐπιστήμην. Αὐτὸ σᾶς λέγει ὁ πρώην ὑπουργός· ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ τῷ εἴπωμεν, ὄχι, ἔπαυσες τοὺς καθηγητὰς, διότι εἶχες δυσμένειαν πρὸς αὐτὴν τὴν νῆσον, διότι εἶχες δυσμένειαν πρὸς τοὺς καθηγητὰς ἐκείνους, διότι ἤθελες νὰ διορίσῃς τοὺς ἐδικούς σου, αὐτὸ ἤθελεν εἶσθαι μομφή. Ὅταν ὅμως οἱ Κύριοι δὲν ἀναιροῦν ὅσα ἐξέθεσεν ὁ Κ. Λομβάρδος, δὲν διατείνωνται ὅτι ἡ Ἀκαδημία εἶχε περισσοτέρους τῶν 12 μαθητῶν, ἀλλ’ ἔρχονται μὲ ἀόριστα ἀναφέροντες, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἤθελε νὰ φέρῃ τὴν ἐποχὴν τῶν Ἑνετῶν, ὅτι ἔγεινε φωτοσβέστης, τότε κρίνω ὅτι καὶ εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα οἱ Κύριοι Παδοβᾶς καὶ Μαρκορᾶς δὲν ἔχουν δίκαιον. Ἐντοσούτῳ ἐπεθύμουν, διότι πρέπει νὰ εἴπω καὶ τοῦτο, ὥστε ὁ νέος Κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ᾖναι μᾶλλον συγκεκριμένος ἐπὶ τῶν πραγμάτων· διότι τὸν εὑρίσκω ἀξιοθαύμαστον τῳόντι ὁσάκις πρόκειται νὰ κατακρίνῃ τοὺς ἄλλους, ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Τῳόντι κατεκεραυνοβόλησε τὸ προλαβὸν ὑπουργεῖον, λέγων ὅτι ἔφερε τὰ ἔντοκα γραμμάτια, ὅτι κατέστρεψε τοὺς ὑπαλλήλους· βλέπω, εἶπε, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου καὶ βλέπω Ἀκαδημίαν Ἑπτανήσου καὶ ἀκούω ὅτι δὲν εἶναι μαθηταὶ ἐκεῖ· βλέπω 600000 δραχμὰς διὰ τὰ Γυμνάσια τῆς πρώην Ἑλλάδος καὶ 300 διὰ τὰ τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν ὑπάρχει ἀναλογία. Λοιπὸν Κυβέρνησις τί μέτρα ἔλαβες; τί Κυβέρνησις εἶσαι σύ;— Καὶ εἶχε δίκαιον τότε ὁ πρώην ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής. Σήμερον ἔχει τὴν θέσιν τοῦ πρωθυπουργοῦ, τὴν θέσιν τοῦ Κυβερνήτου. Λοιπὸν δικαιοῦμαι νὰ τὸν ἐρωτήσω· Κ. Πρωθυπουργὲ, αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν κατεκεραυνοβόλησες τότε, τὴν παρεδέχθης τώρα; Ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ δὲν ἐβελτιώθη· ποῖα μέτρα ἔλαβες συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ; Σήμερον ποῖα μέτρα ἐλάβετε ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν Ἀκαδημίαν, ὡς πρὸς αὐτὰ τὰ Γυμνάσια; Σήμερον σεῖς ποῖα μέτρα ἐλάβετε σωστικά; Ποῖα μέτρα οἰκονομικά; Σᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἐσκέφθη ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις· ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ συμβιβάσῃ τὴν οἰκονομίαν μὲ τὸ συμφέρον τῆς νεολαίας, μὲ χίλια ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὁ κανὼν ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὁδηγῇ τὰς πράξεις μιᾶς Κυβερνήσεως· διότι πλέον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι πάντοτε θετικὴ καὶ νὰ μὴ λέγῃ ἀορίστως, θὰ συμβιβάσω τὴν οἰκονομίαν μὲ τὰ μεγάλα δικαιώματα τῆς Κερκύρας, μὲ τὰ συμφέροντα τῆς νεολαίας. Καὶ πῶς καὶ πότε θὰ τὰ συμβιβάσῃ; καὶ πῶς σήμερον δὲν ἔφερες τὸν συμβιβασμόν; καὶ διατὶ, ἐνῷ ἀκόμη δὲν εἶσαι ἕτοιμος, καθὼς εἶπεν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, ἀφοῦ πρὸ πολλοῦ κατεῖχες τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπολιτευομένου καὶ κατεκεραυνοβόλεις τὴν Κυβέρνησιν, ὡς μὴ ἐνεργοῦσαν, ὡς μὴ ἐπιδιώκουσαν οἰκονομίαν, διατὶ, λέγω, ἀνέτοιμος ὢν συζητεῖς τὸν προϋπολογισμόν; Τέλος πάντων, ἐὰν δὲν ἦσαι ἕτοιμος, τότε ζήτησε μίαν ὡρισμένην προθεσμίαν, μὴ συζητεῖς τὸν προϋπολογισμόν· ἀφοῦ τὸν συζητεῖς, πρέπει νὰ ᾖσαι ἕτοιμος καὶ εἶσαι ἕτοιμος. Τὸ λέγω τοῦτο λυπούμενος, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω τὴν νέαν αὐτὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ βελτίωσιν πράγματι ἐπὶ τῆς καχεκτικῆς ἐκείνης παρελθούσης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν τόσον χαλεπῶς ἐζωγράφιζεν. Ἐὰν ὅμως ἐξακολουθῇ τὰ ἴδια καὶ εἴπῃ δὲν εἶμαι ἕτοιμος, ὅταν πρόκειται περὶ οἰκονομίας, τότε δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ καταντήσῃ.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, ἔχει ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ ἐργασθῇ καὶ ὁσασδήποτε δύναται νὰ κάμῃ θυσίας νὰ τὰς κάμῃ ὅπως διορθωθῇ πᾶν ὅ,τι εἶναι κακόν. Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον μὲ ἐκπλήττει ὀλίγον, εἶναι τὸ νὰ βλέπω ἕνα ἀξιότιμον βουλευτὴν, ὅτι πρὶν ταχθῇ ἀκόμη πρὸς ὑποστήριξιν τῆς διαθέσεως ταύτης, πρὶν ταχθῇ, λέγω, εἰς τὴν θέσιν τῆς ὑπερασπίσεως τῆς Κυβερνήσεως, τίθεται εἰς τὴν θέσιν τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχω δὲ ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν ἀλήθειαν ταύτην, διότι πιστεύω ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ μὴ ἔχῃ τις διόλου νοῦν, διὰ νὰ μὴ ἐννοήσῃ τὴν σημασίαν τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι πρὸ μικροῦ ἐπροφέρθησαν. Θαυμάζω ὅμως τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν τῆς Κέας πῶς δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν γενναιότητα τὴν ὁποίαν εἶχε καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἡμέραν ἐν τῇ Βουλῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸ σημερινὸν ζήτημα ἡ Κυβέρνησις ἐπαρουσιάσθη καὶ εἶπεν ἀδιστάκτως τὴν γνώμην της· εἶπε πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν πολὺ ῥητῶς, ὅτι ἐὰν ἤμην Κυβέρνησις, ὅτε ἔλαβες τὸ μέτρον τοῦτο, ἤθελον πρῶτον ζητήσει πληροφορίας, ἤθελον ἐξετάσει, ἐὰν ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ Πανεπιστημίου ᾖναι τοιαύτη, ὥστε καθίσταται ὅλως περιττὸν νὰ ὑπάρχῃ, ἤθελον ἐξετάσει ἂν τὸ Πανεπιστήμιον ᾖναι ἀτελὲς καὶ ποῦ κεῖται ἡ ἀτέλεια, ἐὰν ὑπάρχουν καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των, ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλη τις αἰτία, ἡ ὁποία διατηρεῖ τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖνο εἰς κατάστασιν ἀπραξίας· καὶ ἐὰν ἤθελε συλλάβει ἡ Κυβέρνησις τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖνο πρέπει νὰ καταργηθῇ, σᾶς εἶπε πολὺ καθαρὰ, ὅτι ἤθελε προσφύγει ἐνώπιον τῶν βουλευτικῶν Σωμάτων, διότι δὲν νομίζει ἀξιοπρεπὲς κατὰ τὴν ἰδέαν της ἡ Κυβέρνησις νὰ προσφύγῃ εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον πλαγίως ἐπιφέρει τὴν κατάργησιν. Σᾶς εἶπον προσέτι, ὅτι ἤθελον παρουσιασθῆ ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος δι’ ἕτερον λόγον, διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν χάριν οἰκονομίας νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν πλαγίαν κατάργησιν, χωρὶς νὰ φροντίσωμεν περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς νεολαίας, τῆς σπουδαζούσης ἐν Κερκύρᾳ. Ἀπαιτεῖται βεβαίως νομοθέτημα, ἵνα καταργηθῶσι τὰ ὑπάρχοντα νομοθετήματα ἐν Ἑλλάδι καὶ Ἑπτανήσῳ. Ἡ γνώμη λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καθαρὰ καὶ εἶχε τὴν γεναιότητα νὰ τὴν εἴπῃ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πίστωσιν, σᾶς ἐπρόσθεσεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει ἡ πίστωσις νὰ διατηρηθῇ, ὅταν καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ δὲν δεικνύῃ τὴν διάθεσιν νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πλαγίαν κατάργησιν. Ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει τὴν πρωτοβουλίαν καὶ οἱανδήποτε διόρθωσιν νομίζει ἀναγκαίαν θέλει τὴν φέρει, καὶ δὲν θέλει περιμείνει νὰ τὴν διδαχθῇ παρ’ οὐδενὸς, καὶ θέλει τὴν παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ζητήσῃ τὴν ἔγκρισίν της. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἦτο ἀπὼν τῶν συνεδριάσεων, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ἂν ἦτο παρὼν, ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ ἕκαστος εἰς τὸν ἑαυτοῦ κλάδον ἐπρότειναν τόσας ἐλαττώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δεκταὶ, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἀρκετὰ κονδύλια ἠλάττωσε. Τίποτε περιπλέον δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ψηφίσῃ τὴν πίστωσιν ἡ Βουλή.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε τί ἤθελε κάμει ἂν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, ἡμεῖς ὅμως ζητοῦμεν παρ’ αὐτοῦ νὰ μᾶς εἴπῃ τί θὰ κάμῃ τώρα. Ὅσον τὸ καθ’ ἡμᾶς, εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ· ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἤθελε πράξει τώρα.

§49ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀφοῦ ἔπαυσεν ὅλους τοὺς καθηγητὰς ὁ Κ. Λομβάρδος, τί θέλει νὰ κάμῃ ἤδη ἡ Κυβέρνησις;

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις, ἡμεῖς δὲν ἐναντιούμεθα.

§51ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐπαινῶ, κύριοι, τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν μεθ’ ἧς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Κερκύρας ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι, κατ’ ἐμὲ, ὁ βουλευτὴς οὗτος εἶχε μέγα δίκαιον νὰ ζητήσῃ ἢ τὴν ἀπάλειψιν ὅλως διόλου τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδυλίου, ἢ τὴν διατήρησιν τῶν καθηγητῶν, εἰς τὴν παῦσιν τῶν ὁποίων προέβη τὸ πρώην ὑπουργεῖον. Ὁ πρώην ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως σᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἀφ’ ὅτου εἰς διαμάχην ὑπῆρχε μετὰ τοῦ Κ. Παδοβᾶ εἰς τὸ ἐν Κερκύρᾳ βουλευτήριον περὶ διαφόρων πολιτικῶν ἀρχῶν τοῦ Ἰονίου Κράτος, ἦτο τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Κερκύρας ὤφειλε νὰ καταργηθῇ. Ἔπρεπε λοιπὸν ὡς ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἢ νὰ διαλύσῃ διὰ νόμου τὸ Πανεπιστήμιον, ἢ νὰ μὴ ἐγγράψῃ ἄλλως τὴν πίστωσιν τῶν 50,000 δραχμῶν, ἢ ἄλλως ν’ ἀφήσῃ τοὺς καθηγητὰς, μέχρις οὗ τὸ διοργανώσῃ. Ἀντὶ ὅθεν νὰ κατηγορῇ σήμερον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ῥητῶς καὶ σαφῶς λέγει, δόσατέ μοι καιρὸν νὰ σκεφθῶ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, καὶ οὕτω νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος οὕτως, ὥστε νὰ φανῇ καὶ μὲ τὸν νόμον καὶ μὲ τὰς πεποιθήσεις του καὶ μὲ τὰς ἀρχάς του συνεπὴς, διότι, ὅταν ἦτον ὑπουργὸς, ἐγνώριζε καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ Πανεπιστημίου· ὤφειλε λοιπὸν ἢ νὰ καταργήσῃ τὴν πίστωσιν ἢ νὰ μεταβάλῃ τὸ προσωπικὸν, οὐδέποτε δὲ νὰ παύσῃ ὅλους τοὺς καθηγητὰς, διότι ἡ παῦσις ὅλων τῶν καθηγητῶν εἶναι παράνομος. Δὲν δύναται ὑπουργός τις νὰ παύσῃ ὁλόκληρον ἓν προσωπικὸν ἑνὸς Σώματος ἄνευ καταργήσεως ἐνταυτῷ καὶ τοῦ νόμου· διότι θὰ ὡμοίαζε τοῦτο ὡσανεὶ ἔπαυεν ὁ Κ. Λομβάρδος ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, χωρὶς νὰ καταργήσῃ καὶ τὸν ὀργανικὸν νόμον τοῦ ὑπουργείου. Ἡ πίστωσις, ὅπως ἔχει καὶ ὅπως σᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα, δύναται νὰ μείνῃ μέχρις οὗ σκεφθῇ ἢ νὰ ἀναδιοργανώσῃ τὸ Πανεπιστήμιον ἢ νὰ τὸ καταργήσῃ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον αὐτὸ, διότι ἡ Κέρκυρα εἶναι τὸ ὁρμητήριον τῆς δυτικῆς Ἑλλάδος τῆς ὑπὸ τὴν Τουρκίαν διατελούσης καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη τοὐλάχιστον ἐκεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ Ἀκαδημία μὲ μίαν ἰατρικὴν σχολήν. Κατὰ συνέπειαν, Κύριοι, εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι δύναται νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις ἐνόσῳ ἡ κυβέρνησις φέρει νόμον ὀργανικὸν καταργήσεως τῆς Ἀκαδημίας ταύτης.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις;

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§55ΣΕΡΒΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ὅπως φθάσωμεν εἰς ἕν εἰ δυνατὸν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Μετὰ τὰς διαφόρους συζητήσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δυνάμεθα, νομίζω, νὰ ῥυθμίσωμεν τὴν πρότασιν εἰς τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν. Εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι ὅλαι αἱ ἀποχρώσεις τῆς Βουλῆς, καθὼς καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, παραδέχονται νὰ τηρηθῇ ἡ πίστωσις· ἑπομένως εἶναι γεγονὸς, ὅτι ἡ πίστωσις θέλει διατηρηθῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Εἰς τὶ διαφωνοῦμεν; μοὶ φαίνεται κατὰ τοῦτο· οἱ μὲν πρεσβεύουν, ὅτι κακῶς ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον ἀπολύσαν ἅπαντας τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ δὲ ὅτι καλῶς ἔπραξε. Τὸ ζήτημα τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύναται, οὔτε εἶναι πρέπον ἡ Βουλὴ νὰ τὸ λύσῃ εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν, οὔτε ἔχει ἁρμοδιότητα, ἢ τοὐλάχιστον δὲν εἶναι κεκλημένη εἰς αὐτό. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὴν παιδείαν ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ δὲν ἠκυρώθη, οὔτε ἠδύνατο νὰ τὸν ἀκυρώσῃ τὸ ὑπουργεῖον χωρὶς νὰ καταστρέψῃ τὸν Συνταγματικὸν θεσμόν. Ὁ νόμος λοιπὸν τῆς Ἑπτανήσου περὶ παιδείας ὑπάρχει. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων του ἐνήργησεν ἀπολύσαν τὸν μὲν ἢ τὸν δὲ τῶν καθηγητῶν; ὡς βλέπετε, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἁπλῆς ἐκτελέσεως ζήτημα. Σήμερον ὅμως συνετῶς δικάζοντες τὸ πρᾶγμα, πᾶς τις πρεσβεύει βεβαίως ὅτι ἡ ἀπόλυσις ὅλων ἢ τῶν πλείστων ὑπαλλήλων ἑνὸς Σώματος εἶναι καταστροφὴ αὐτοῦ τοῦ Σώματος. Ὑπάρχοντος ἐν ἰσχύϊ τοῦ Νόμου τῆς Ἑπτανήσου, ἀνήκει εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ, θέλει νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ ἄτοπον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθουν οἱ προκάτοχοί του, ἢ θέλει συνταγματικῶς πράττον νὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον; Τὸ ζήτημα εἶναι ὅλως διόλου ὑπουργικόν. Μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο, νομίζω, ὅτι ἐν τῇ συνέσει του ἔχει νὰ εἴπῃ, θέλω ν’ ἀκολουθήσω τὸ σύστημα τῶν προκατόχων μου ἀποσκυβαλίζον τὸν νόμον, ἢ θέλω νὰ τὸν ἐκτελέσω. Ἡ πίστωσις βεβαίως εἶναι δεδομένη· ἑπομένως εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐναπόκειται νὰ εἴπῃ ἂν θὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τῆς ποδοπατήσεως αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἢ ἂν θέλῃ τὸν ἐκτελέσει. Ὁ νόμος αὐτὸς ὑπάρχει ἐν πλήρει ἰσχύϊ, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν παύει ἡ ἐνέργειά του δι’ ὁποιονδήποτε λόγον εἴτε ἄμεσον, εἴτε ἔμμεσον· ἑπομένως συμπεραίνων λέγω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς ἑαυτὸ νὰ σταθμίσῃ τὰς περιστάσεις καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ εὐθύνην αὑτοῦ, ἂν, ὑπάρχοντος τοῦ νόμου καὶ δοθείσης τῆς πιστώσεως, πρέπῃ νὰ τὸν ἐνεργήσῃ ἢ ὄχι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν ὡς πρὸς τὴν πίστωσιν. Ἐνταῦθα ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἑξῆς ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

ΚΕΦΑΛ. Γʹ.

Ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις Προσωπικὸν Πανεπιστημίου

ΚΕΦΑΛ. Δʹ.

Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κεφάλαιον Αʹ. ἄρθρον 1.

§58Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐνταῦθα εἰδοποιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι πρόκειται νὰ γείνῃ μία μετάθεσις κεφαλαίων ἀπὸ τὸ κεφάλαιον ΙΑʹ. «μισθὸς ἀργίας» θὰ μεταβιβασθῶσιν 120,000 δραχμαὶ εἰς διάφορα κεφάλαια καὶ ἄρθρα, περὶ τῶν ὁποίων εὐθὺς θέλομεν κάμει λόγον.

§59Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν δύω νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μετέφερον ἀπὸ κεφάλαιον εἰς κεφάλαιον χρήματα, πιστώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· οὔτε ἐτυπώθησαν ὅμως, οὔτε διενεμήθησαν· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ διανεμηθῶσιν, ἵνα ἴδωμεν ἀπὸ ποῖον κεφάλαιον περισσεύουν καὶ ποῖον κεφάλαιον φαίνεται ἐλλειπὲς, διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐξελέγξῃ οὔτε τὰ μὲν, οὔτε τὰ δέ.

§60ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔχει οὔτε νὰ προσθέσῃ, οὔτε νὰ ἀφαιρέσῃ τι· ἂν ὑπάρχουν πιστώσεις προηγούμεναι καὶ ἐκκρεμεῖς, αὐταὶ θὰ δικασθῶσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐξετασθῶσιν ὅλαι αἱ πιστώσεις περὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ἐζήτησε διάφορα δικαιολογητικὰ ἔγγραφα. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει νὰ γείνῃ καμμία προσθήκη, εἰμὴ ἐκ τοῦ κεφαλαίου ΙΑʹ. «μισθὸς ἀργίας 258,129» ἔχομεν νὰ μεταθέσωμεν εἰς διάφορα κεφάλαια· π. χ. εἰς τὸ κεφάλαιον Αʹ) ἄρθρ. 1) προσθέτομεν 20,000. Κεφάλ. Αʹ) ἄρθρον 2) δραχμὰς 27,000· κεφάλ. Βʹ) ἄρθρον 7) 20,000· κεφαλ. Δʹ) ἄρθρον 1ον 8,000· κεφάλ. Εʹ) ἄρθρον 2ον 15,000· κεφάλ. Εʹ) 6,000· κεφάλ. Ζʹ) 10,000.

§61Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν — μετάθεσις κεφαλαίων· ἑπομένως οὔτε προστίθεται, οὔτε ἀφαιρεῖταί τι· τοῦτο ὅμως θέλω νὰ μάθω, τὸ ὁποῖον φαίνεται περίεργον εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, διὰ τί λαμβάνονται ποσὰ ἀπὸ κεφάλαια μιᾶς χρήσεως καὶ μεταφέρονται εἰς κεφάλαια ἄλλης χρήσεως· διότι ἄνευ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξελέγξωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ μάλιστα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔφερεν ἐδῶ δύω πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεταφέρουν ἀπὸ κεφάλαιον εἰς κεφάλαιον χρήματα, καὶ ἐζήτησε νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ διανεμηθῶσιν, ἵνα ἴδωμεν τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐλαττοῦνται, καὶ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα αὐξάνουν, καὶ ζητήσωμεν καὶ τοὺς λόγους. Συνεπὴς μὲ τὴν ἰδέαν αὐτὴν, μὲ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τίποτε περισσότερον, ἐπιμένω καὶ τώρα νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ διανεμηθῶσι, καὶ νὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποῖα κεφάλαια ἐλαττοῦνται καὶ ποῖα αὐξάνουν· προσέτι τοῦτο θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ὡς γνώμων εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 66, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις.

§62ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὸ ἔτος εὑρίσκεται εἰς τὸ τέλος, τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν ἔκαμεν ἀκριβῆ λογαριασμὸν, καὶ εὑρίσκει, ὅτι εἰς τὸ Κεφάλαιον ΙΑʹ. μισθὸς ἀργίας ἐκ 250,129 περισσεύουν 140,000, καὶ εἶναι ἐκκρεμὴς αἴτησις περὶ τούτου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Σήμερον γενομένης ἀκριβεστέρας ἐρεύνης, δὲν ζητοῦμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς 140,000 ἀλλὰ μόνον τὰς 120,000. Τί ἀνάπτυξιν ζητεῖτε ἐπὶ τούτου; Κεφάλαιον Αʹ. ἄρθρον 1. εἶναι ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἀρκεῖ, προσθέτομεν λοιπὸν ἀπὸ ἄλλο κεφάλαιον 20,000 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Σήμερον δὲν πρόκειται ὁ στρατὸς νὰ δώσῃ ἀπολογισμὸν τῆς δαπάνης· τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἄρθρα τὰ γνωρίζετε ὑμεῖς καλλίτερά μου. Διασάφησις μεγαλητέρα δὲν γίνεται ἄλλη, εἰμὴ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ἀνάγκην αὐτῆς τῆς πιστώσεως, διότι ἡ ὑπάρχουσα δὲν ἐξαρκεῖ. Θέλετε νὰ φέρωμεν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα ἰδῆτε; τὸ κάμνομεν. Θέλετε ἰδῆ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς νοσηλείας, ὅτι χρειάζεται μία προσθήκη 20,000 δραχμῶν καὶ οὕτω καθεξῆς· ἂν ζητῆτε πληροφορίας, δυνάμεθα νὰ σᾶς δώσωμεν, δὲν βλέπω ὅμως τὸν λόγον διατὶ νὰ ἀναβάλωμεν. Τὸ τὸ κεφάλαιον ΙΑ εἶναι μισθὸς ἀργίας, καὶ διὰ νὰ περισσεύῃ ἐδῶ, νὰ ἐλλείπῃ δὲ ἀπὸ τὸν μισθὸν τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ εἰπῇ, ὅτι ἠλαττώθη ἐκεῖ καὶ ηὔξησεν ἐδῶ. Τώρα διατὶ ἔγεινε τοῦτο; πρέπει νὰ φέρητε τὸν πρώην ὑπουργὸν νὰ Σᾶς δώσῃ λόγον.

§63Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, πρόκειται περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν λαμβάνονται τὰ χρήματα καὶ συντάσσεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ Βουλὴ πρέπει ἐν γνώσει νὰ ἀποφασίσῃ. Τί ζητοῦμεν σήμερον; Δὲν ζητοῦμεν νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὅτι δὲν σᾶς δίδομεν χρήματα ἐνῷ ἔχετε ἀνάγκην, καὶ αὐτὴν τὴν πίστωσιν καὶ μεγαλειτέραν σᾶς δίδομεν. Ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατεγράφη τὸ δεῖνα ποσὸν εἰς τὴν μίαν χρῆσιν ἢ εἰς τὴν ἄλλην, ὥστε νὰ καταστήσωμεν ἀλήθειαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866. Πολλοῦ γε καὶ δὴ νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πίστωσιν· θέλομεν μόνον νὰ λείψωσιν εἰς τὸ ἑξῆς αὐτὰ τὰ λογιστικὰ παιγνίδια, τὰ ὁποῖα ἐγίνοντο εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς, διότι ἄνευ τούτου ἡ οἰκονομική μας κατάστασις θὰ χωλαίνῃ.

§64ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τέσσαρας λέξεις θὰ προσθέσω· ἀντὶ νὰ τρίζῃ ὁ ἀραμπᾶς τρίζει ὁ ἀραμπατζῆς· αὐτὰ εἶναι διαχείρισις τῶν προκατόχων ὑπουργῶν καὶ ἐρχόμεθα ἡμεῖς νὰ τὰ τακτοποιήσωμεν καὶ νὰ τὰ κανονίσωμεν, καὶ ζητεῖ λόγον ἀπὸ ἡμᾶς ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, διατὶ μετεθέσαμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τὴν ἀργίαν εἰς τὴν ἐνέργειαν. Μᾶς δίδουν πίστωσιν, λέγει, ἀλλὰ μᾶς τὴν ἀρνοῦνται, εἶναι δίλημμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐννοοῦμεν πολὺ καλλίτερά σας. Σκεφθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀγορὰ εἶναι πλήρης ἀπὸ γραμμάτια στρατιωτικὰ καὶ πρέπει νὰ ἀπαντήσωμεν. Σήμερον ἀκόμη ὑπὸ τὴν εὐθύνην μου ἔδωκα 30,000 δραχμὰς εἰς τὸν στρατόν. Εἰς τὸ μέλλον ἔχετε τὸ δικαίωμα, ὅταν φέρωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ ζητήσητε λόγον διὰ πᾶσαν λέξιν, διὰ πάντα ἀριθμὸν, διὰ δύω λεπτὰ· σήμερον ὅμως μὴ ζητεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς λόγον.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἰδίαν μουσικὴν παίζομεν. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νομίζει, ὅτι τοῦ ζητῶ λόγον διὰ τὰ Κεφάλαια· δὲν εἶπον τοῦτο· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει ἐκκρεμὴς πρότασις ἀπὸ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησα λόγον διατὶ δὲν ἐτυπώθη· δὲν ἐμποδίζω ὅμως σήμερον τὴν ἐνέργειαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως.

§66ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἄλλο ἴσως ἠννόει ὁ Κύριος Βουλευτὴς Καλαβρύτων, καὶ εἰς ἄλλο ἀπέληξε. Κατὰ πρῶτον διϊσχυρίσθη, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὶν τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν αἱ προτάσεις αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως σήμερον δὲν πρόκειται παρὰ νὰ καταλείξῃ τὰ γεγονότα, τὰ πρόσωπα τὰ λαμβάνοντα καὶ τὰ περισσεύματα ἐκ τῶν διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων. Παρουσιάσθη ἔλλειμμα εἰς τὸ ἄρθρ. 1ον κεφάλ. Αʹ. μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν· διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο βεβαίως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εὐθύνεται· ἂν θέλετε λόγον ζητήσατε ἀπὸ τοὺς προκατόχους ὑπουργούς. Ἡμεῖς καταδεικνύομεν ἁπλῶς τὰ γεγονότα· κατὰ συνέπειαν ἐκ τοῦ κεφαλαίου ΙΑʹ. ἕνεκα τῶν εἰς ἐνέργειαν μετατεθέντων ἀξιωματικῶν βεβαίως παρουσιάσθη ἡ ἐλάττωσις τῶν 120,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ζητεῖ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς 3 καὶ 6 κεφάλαια καὶ ἄρθρα. Μετ’ ὀλίγον θὰ σᾶς δείξω εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν, ὅτι μερικὰ κονδύλια ἐξηντλήθησαν καὶ δὲν ὑπάρχει πίστωσις, ὥστε, τὸ καθ’ ἡμᾶς, δὲν δικαιοῦται νὰ ζητῇ λογοδοσίαν, καὶ νομίζω ὅτι δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διατὶ προῆλθεν ἡ δαπάνη; νὰ σᾶς εἴπω; προῆλθε διὰ τὴν τοποθέτησιν τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ διότι μετεφέρθησαν ἀξιωματικοὶ εἰς ἐνέργειαν· ἰδοὺ ἡ πρώτη διασάφησις.

§67Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει διαφωνία· εἶπον νὰ ψηφισθῇ ἡ πίστωσις, νὰ τυπωθῇ ὅμως διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις.

§68Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀταξία καὶ ἀσυνταξία. Κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον δὲν δυνάμεθα νὰ μεταφέρωμεν τὸ ἓν κεφάλαιον εἰς τὸ ἄλλο. Ἐξηντλήθη τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο περισσεύει; τὸ περίσσευμα ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον καταλογίζεται εἰς βάρος τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ ἴσως τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ἐξήτασε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ἡμεῖς ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἐνώπιον τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων, οἵτινες ἔκαμον τὰς ὑπερβάσεις καὶ ἀταξίας, βεβαίως ἔπρεπε νὰ πολιτευθῶμεν πολὺ αὐστηρότερα, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, Κύριοι, εἶναι καὶ ἄδικον. Σήμερον παρουσιάζεται εἷς ὑπουργὸς, καὶ θέλομεν νὰ τὸν ἐπιφορτίσωμεν τὰς ἀνομίας ὅλων τῶν παρελθόντων! καὶ εἶναι τοῦτο δίκαιον, Κύριοι; Ὁ προϋπολογισμὸς κατέστη ἀπολογισμὸς, καὶ μάτην κεφαλαλγοῦμεν. Χθὲς δὲν παρουσιάσθησαν καὶ ἄλλα κονδύλια; καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὰ παρεδέχθητε· τώρα δὲ ἔρχεσθε νὰ συζητήσητε τὸ ψύλλου πήδημα, τὴν μεταφορὰν τοῦ ἑνὸς κονδυλίου εἰς ἄλλο, ὅτι δηλαδὴ τὸ περίσσευμα Α, τὸ ἐδαπάνησαν εἰς τὸ Β. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι ματαιοπονία νὰ συζητῶμεν αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ἑτοιμασθῶμεν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66· ἐδῶ εἶναι τὸ στάδιον εἰς ὃ θέλει φανῆ ἂν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀνορθώσωμεν τὴν πίστιν ἢ πρέπῃ νὰ ἀναχωρήσωμεν ἐντεῦθεν, ἢ μᾶλλον πρέπῃ νὰ μᾶς ἀνακαλέσωσιν. Ἐνταῦθα ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου αὐτῶν ἀναστάσεως τὰ ἑξῆς κεφάλαια καὶ ἄρ-

θρα ὡς ἑξῆς·

§69Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Συνέλευσις συζητοῦσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 64 ἀπεφάσισεν, ὥστε τὸ ἄρθρον Αʹ. τοῦ κεφαλαίου 1ου τὸ ὁποῖον φέρει τὴν ἐπιγραφὴν «μισθὸς ἀξιωματικῶν,» νὰ διαιρεθῇ εἰς τόσα ἄρθρα ὅσα εἶναι τὰ ὅπλα τοῦ στρατοῦ· ἐπίσης ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις, ὥστε καὶ τὸ 2ον ἄρθρον νὰ διαιρεθῇ εἰς 2 ἄρθρα, τὸ πρῶτον διὰ τὸν μισθὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸ ἄλλο διὰ τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν. Τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἔλαβεν ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῇ προτάσει τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας μέλη ἦσαν δύω ἐκ τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν, ὁ Κ. Χρηστίδης καὶ ὁ Κ. Μαυρομιχάλης. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως δὲν ἐξετελέσθη ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 65, διότι διὰ τὸ ἔτος αὐτὸ δὲν συνετάχθη ἤδη ὁ προϋπολογισμός, ἀλλ’ ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ὁ τοῦ 1864. Δὲν εἶδον ἀκόμη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66, πιστεύω ὅμως ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐνθυμήθη τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ συνεμορφώθη μὲ αὐτὴν ἐν γένει· ἀλλὰ, ἂν τυχὸν ὁ πρώην ὑπουργὸς δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἐπειδὴ ὁ νέος ὑπουργὸς θέλει ἐπεξεργασθῆ καὶ μελετήσει τὸν προϋπολογισμὸν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Ἡ εἰδικότης τῶν πιστώσεων εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς χρήσεως αὐτῶν καὶ περὶ τούτου, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω περισσότερα. Ἂν μοι ἦτον ἐπιτετραμμένον, ἤθελα παρακαλέσει καὶ συμβουλεύσει τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀκολουθήσῃ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου του τὴν αὐτὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσιν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς των καὶ τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα δι’ ἕκαστον κλάδον ἔχουσιν ἴδιον κεφάλαιον, διαιρούμενον εἰς 2, 3 ἢ πλειότερα ἄρθρα. Τοιοῦτόν τι νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ἐὰν διῃρεῖτο, ὅπως εἶναι διῃρημένοι οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ τῶν ἄλλων ὑπουργείων, τουτέστι νὰ γενῇ πρῶτον κεφάλαιον διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου καὶ νὰ διαιρεθῇ εἰς δύω ἢ τρία ἄρθρα, ἔπειτα νὰ τεθῇ χωριστὸν κεφάλαιον διὰ τὸ πεζικόν, χωριστὸν κεφάλαιον διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ οὕτω καθεξῆς, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλει γνωρίζει τις τὶ κοστίζει ἕκαστον ὅπλον, ἐνῷ σήμερον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἠξεύρωμεν τίποτε. Ἐκτὸς τούτων τῶν παρατηρήσεων ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῶν κ. ὑπουργῶν, τοῦ ὑπουργοῦ τῆς οἰκονομίας καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν, ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν κατορθόνει νὰ συμμορφόνεται μὲ τὸν νόμον τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ. Κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ὀφείλει νὰ συμμορφώνηται μὲ τοὺς κανόνας τοὺς ὁποίους αὐτὸς διαγράφει, καὶ νὰ παρουσιάζῃ εἰς τὸν κεντρικὸν ταμίαν ἐντάλματα μετὰ τῶν ἀπαιτουμένων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὁ κεντρικὸς ταμίας νὰ ἐξαργυρόνῃ κανὲν ἔνταλμα χωρὶς νὰ ᾖναι προσηρτημένα τὰ ἀπαιτούμενα δικαιολογητικὰ ἔγγραφα. Ἐπειδὴ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶχε νὰ κάμῃ διαφόρους πληρωμὰς τῶν πενθημεριῶν εἰς τοὺς στρατιώτας, ὁ νόμος ἐπρόβλεψε νὰ δίδεται μία προκαταβολή· ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰς ἀνάγκας της, μὲ τὴν ἐκ 500,000 δραχμῶν προκαταβολὴν, ὑπερτερεῖ πολλάκις τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον καὶ ἀναβαίνει καὶ εἰς τὰ δύω ἡ προκαταβολὴ, τὴν ὁποίαν λαμβάνει χωρὶς νὰ παρουσιάσῃ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα. Ὅτε ἤμην ὑπουργὸς, ἀφοῦ ἐξέθεσα τὴν ἀταξίαν ταύτην εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἔγραψα πολλὰ ἔγγραφα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἐπέστησα τὴν προσοχήν του εἰς τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, λέγων, ὅτι νὰ οἰκονομηθῇ μὲ τὴν προκαταβολὴν τῶν 500,000 δραχμῶν, ἢ ἂν δὲν ἐπαρκοῦν αὐταί, νὰ ζητήσῃ διὰ νόμου αὔξησιν, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ὁ τῶν οἰκονομικῶν καὶ ὁ κεντρικὸς ταμίας τῆς εὐθύνης, ἔλεγον δὲ, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ σκέψις μήπως ᾖναι δυνατὸν νὰ περιορισθοῦν τὰ στρατιωτικὰ ταμεῖα εἰς μόνας τὰς δαπάνας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, καθόσον δὲ ἀφορᾷ ὅλας τὰς ἄλλας δαπάνας νὰ ἐκδίδωνται ἐντάλματα καὶ νὰ πληρόνωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ἢ τὰ ἄλλα ταμεῖα τοῦ κράτους. Δὲν ἐννοῶ π.χ. διατὶ οἱ ἐργολάβοι τῶν διαφόρων προμηθειῶν νὰ πληρόνωνται τὰς πληρωμὰς ἀπὸ τὸ στρατιωτικὸν ταμεῖον, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἐκδίδεται διὰ πᾶσαν τοιαύτην δαπάνην ἔνταλμα καὶ νὰ πληρόνεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ἢ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα. Ἔλεγον ἁπλῶς τότε νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα αὐτὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν, ἢ νὰ παραδεχθῇ ἓν λογιστικὸν σύστημα, ἢ νὰ φέρῃ ἕνα νόμον δι’ οὗ νὰ ζητήσῃ τὴν αὔξησιν. Ἀκόμη θὰ εἴπω νὰ φροντίσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ καθαρισθοῦν αἱ προκαταβολαὶ ἃς εἶχε δώσει τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ λογιστικοῦ Νόμου εἰς διάφορα πρόσωπα. Περὶ αὐτῶν ὁ νόμος ἀπαιτεῖ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ Γεν. λογιστήριον καὶ νὰ περάσωσιν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια ὅπως τακτοποιηθῇ τὸ λογιστικὸν τοῦ κράτους, διὰ νὰ λείψῃ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἀταξία.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4η.